นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Homenagem ao Abençoado, ao Nobre, ao Perfeitamente Desperto.

องฺคุตฺตรนิกาเย

No Anguttara Nikaya

เอกกนิปาต-ฏีกา

Subcomentário ao Livro dos Uns (Ekakanipāta-ṭīkā)

คนฺถารมฺภกถา

Prólogo

อนนฺตญาณํ [Pg.1] กรุณานิเกตํ,นมามิ นาถํ ชิตปญฺจมารํ;

ธมฺมํ วิสุทฺธํ ภวนาสเหตุํ,สงฺฆญฺจ เสฏฺฐํ หตสพฺพปาปํ.

Presto homenagem ao Protetor de sabedoria infinita, morada da compaixão, que venceu os cinco Māras; ao puro Dhamma, causa da destruição da existência; e à excelente Sangha, que destruiu todo o mal.

กสฺสปํ ตํ มหาเถรํ, สงฺฆสฺส ปริณายกํ;

ทีปสฺมึ ตมฺพปณฺณิมฺหิ, สาสโนทยการกํ.

Ao Grande Ancião Kassapa, o líder da Sangha, que promoveu a ascensão da Dispensação na ilha de Tambapaṇṇi.

ปฏิปตฺติปราธีนํ, สทารญฺญนิวาสินํ;

ปากฏํ คคเน จนฺท-มณฺฑลํ วิย สาสเน.

Dedicado à prática, habitando sempre na floresta, célebre na Dispensação como o disco da lua no céu.

สงฺฆสฺส ปิตรํ วนฺเท, วินเย สุวิสารทํ;

ยํ นิสฺสาย วสนฺโตหํ, วุฑฺฒิปฺปตฺโตสฺมิ สาสเน.

Presto homenagem ao pai da Sangha, sumamente perito no Vinaya, sob cuja dependência habitando, alcancei o crescimento na Dispensação.

อนุเถรํ มหาปญฺญํ, สุเมธํ สุติวิสฺสุตํ;

อวิขณฺฑิตสีลาทิ-ปริสุทฺธคุโณทยํ.

Ao Vice-Ancião (Anuthera) de grande sabedoria, sábio e amplamente renomado, em quem surgiu a pureza de virtudes inquebrantáveis, como a moralidade (sīla) e outras.

พหุสฺสุตํ สติมนฺตํ, ทนฺตํ สนฺตํ สมาหิตํ;

นมามิ สิรสา ธีรํ, ครุํ เม คณวาจกํ.

Presto homenagem com a cabeça ao sábio, meu mestre e instrutor do grupo, que possui grande conhecimento, é atento, controlado, pacífico e concentrado.

อาคตาคมตกฺเกสุ[Pg.2], สทฺทสตฺถนยญฺญุสุ;

ยสฺสนฺเตวาสิภิกฺขูสุ, สาสนํ สุปฺปติฏฺฐิตํ.

Em cujos monges discípulos, peritos nas escrituras transmitidas, na lógica e nos métodos da gramática, a Dispensação está bem estabelecida.

โย สีหฬินฺโท ธิติมา ยสสฺสี,อุฬารปญฺโญ นิปุโณ กลาสุ;

ชาโต วิสุทฺเธ รวิโสมวํเส,มหพฺพโล อพฺภุตวุตฺติเตโช.

Aquele rei do Ceilão, resoluto e glorioso, de vasta sabedoria e hábil nas artes, nascido na pura linhagem solar e lunar, de grande força, conduta maravilhosa e esplendor.

ชิตฺวาริวคฺคํ อติทุปฺปสยฺหํ,อนญฺญสาธารณวิกฺกเมน;

ปตฺตาภิเสโก ชินธมฺมเสวี,อภิปฺปสนฺโน รตนตฺตยมฺหิ.

Tendo derrotado a horda de inimigos extremamente difíceis de subjugar por meio de um heroísmo extraordinário, consagrado rei, devoto do Dhamma do Conquistador e profundamente confiante na Tríplice Joia.

จิรํ วิภินฺเน ชินสาสนสฺมึ,ปจฺจตฺถิเก สุฏฺฐุ วินิคฺคเหตฺวา;

สุธํว สามคฺคิรสํ ปสตฺถํ,ปาเยสิ ภิกฺขู ปริสุทฺธสีเล.

Tendo subjugado completamente os oponentes na Dispensação do Conquistador, que por muito tempo estivera dividida, ele fez os monges de moralidade pura beberem o excelente sabor da harmonia, semelhante ao néctar.

กตฺวา วิหาเร วิปุเล จ รมฺเม,ตตฺรปฺปิเตเนกสหสฺสสงฺเข;

ภิกฺขู อเสเส จตุปจฺจเยหิ,สนฺตปฺปยนฺโต สุจิรํ อขณฺฑํ.

Tendo construído mosteiros amplos e belos, ele satisfez ininterruptamente por muito tempo, com os quatro requisitos, todos os monges sem exceção, que ali se estabeleceram aos milhares.

สทฺธมฺมวุทฺธึ อภิกงฺขมาโน,สยมฺปิ ภิกฺขู อนุสาสยิตฺวา;

นิโยชยํ คนฺถวิปสฺสนาสุ,อกาสิ วุทฺธึ ชินสาสนสฺส.

Desejando o crescimento do Verdadeiro Dhamma, ele próprio instruiu os monges, engajando-os no estudo dos textos e na meditação de insight (vipassanā), promovendo assim o crescimento da Dispensação do Conquistador.

เตนาหมจฺจนฺตมนุคฺคหีโต,อนญฺญสาธารณสงฺคเหน;

ยสฺมา ปรกฺกนฺตภุชวฺหเยน,อชฺเฌสิโต ภิกฺขุคณสฺส มชฺเฌ.

Por ele fui imensamente favorecido com um apoio extraordinário; e por ele, chamado Parakkamabāhu, fui solicitado no meio da assembleia de monges.

ตสฺมา [Pg.3] อนุตฺตานปทานมตฺถํ,เสฏฺฐาย องฺคุตฺตรวณฺณนาย;

สนฺทสฺสยิสฺสํ สกลํ สุโพทฺธุํ,นิสฺสาย ปุพฺพาจริยปฺปภาวํ.

Portanto, para que tudo seja bem compreendido, esclarecerei o significado das palavras obscuras do excelente comentário do Aṅguttara (Aṅguttara-vaṇṇanā), baseando-me na autoridade dos antigos mestres.

คนฺถารมฺภกถาวณฺณนา

Explicação do Prólogo

๑. สํวณฺณนารมฺเภ รตนตฺตยํ นมสฺสิตุกาโม ตสฺส วิสิฏฺฐคุณโยคสนฺทสฺสนตฺถํ ‘‘กรุณาสีตลหทย’’นฺติอาทิมาห. วิสิฏฺฐคุณโยเคน หิ วนฺทนารหภาโว, วนฺทนารเห จ กตา วนฺทนา ยถาธิปฺเปตมตฺถํ สาเธติ. เอตฺถ จ สํวณฺณนารมฺเภ รตนตฺตยปฺปณามกรณปฺปโยชนํ ตตฺถ ตตฺถ พหุธา ปปญฺเจนฺติ อาจริยา, มยํ ปน อิธาธิปฺเปตเมว ปโยชนํ ทสฺสยิสฺสาม, ตสฺมา สํวณฺณนารมฺเภ รตนตฺตยปฺปณามกรณํ ยถาปฏิญฺญาตสํวณฺณนาย อนนฺตราเยน ปริสมาปนตฺถนฺติ เวทิตพฺพํ. อิทเมว หิ ปโยชนํ อาจริเยน อิธาธิปฺเปตํ. ตถา หิ วกฺขติ –

1. No início do comentário, desejando prestar homenagem à Tríplice Joia, para mostrar a sua associação com qualidades distintas, o autor disse as palavras que começam com 'cujo coração é refrescado pela compaixão' (karuṇāsītalahadayaṃ). Pois é devido à associação com qualidades distintas que há a dignidade de receber homenagem, e a homenagem prestada àquele que é digno de homenagem realiza o propósito desejado. E aqui, os mestres explicam detalhadamente em vários lugares o propósito de prestar homenagem à Tríplice Joia no início do comentário; nós, porém, mostraremos apenas o propósito pretendido aqui. Portanto, deve-se entender que o ato de prestar homenagem à Tríplice Joia no início do comentário visa à conclusão sem obstáculos do comentário conforme prometido. Pois este é precisamente o propósito pretendido pelo mestre. De fato, assim ele dirá:

‘‘อิติ เม ปสนฺนมติโน, รตนตฺตยวนฺทนามยํ ปุญฺญํ;

ยํ สุวิหตนฺตราโย, หุตฺวา ตสฺสานุภาเวนา’’ติ.

'Assim, pelo poder do mérito gerado ao prestar homenagem à Tríplice Joia com a mente confiante, tendo todos os obstáculos completamente destruídos...'

รตนตฺตยปฺปณามกรเณน เจตฺถ ยถาปฏิญฺญาตสํวณฺณนาย อนนฺตราเยน ปริสมาปนํ รตนตฺตยปูชาย ปญฺญาปาฏวโต, ตาย ปญฺญาปาฏวญฺจ ราคาทิมลวิธมนโต. วุตฺตญฺเหตํ –

E aqui, a conclusão sem obstáculos do comentário conforme prometido, por meio da homenagem à Tríplice Joia, ocorre devido à agudeza da sabedoria decorrente da adoração à Tríplice Joia; e essa agudeza da sabedoria provém da destruição das impurezas como a cobiça (rāga) e outras. Pois isto foi dito:

‘‘ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ, เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหตี’’ติอาทิ (อ. นิ. ๖.๑๐; ๑๑.๑๑).

'Em qualquer momento, Mahānāma, em que o nobre discípulo se recorda do Tathāgata, a sua mente, nesse momento, não está dominada pela cobiça, nem dominada pela aversão, nem dominada pela ilusão; a sua mente, nesse momento, está inteiramente reta', etc.

ตสฺมา รตนตฺตยปูชเนน วิกฺขาลิตมลาย ปญฺญาย ปาฏวสิทฺธิ.

Portanto, pela adoração à Tríplice Joia, realiza-se a agudeza da sabedoria cujas impurezas foram lavadas.

อถ วา รตนตฺตยปูชนสฺส ปญฺญาปทฏฺฐานสมาธิเหตุตฺตา ปญฺญาปาฏวํ. วุตฺตญฺหิ ตสฺส สมาธิเหตุตฺตํ –

Ou então, a agudeza da sabedoria ocorre porque a adoração à Tríplice Joia é a causa da concentração, que por sua vez é a causa próxima da sabedoria. Pois foi dito que ela é a causa da concentração:

‘‘อุชุคตจิตฺโต [Pg.4] โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยตี’’ติ (อ. นิ. ๖.๑๐; ๑๑.๑๑).

'E com a mente reta, Mahānāma, o nobre discípulo obtém a inspiração no significado, obtém a inspiração no Dhamma, obtém o contentamento associado ao Dhamma; de quem está contente, nasce o êxtase; de quem tem a mente em êxtase, o corpo se tranquiliza; com o corpo tranquilizado, ele sente felicidade; de quem é feliz, a mente se concentra.'

สมาธิสฺส จ ปญฺญาย ปทฏฺฐานภาโว วุตฺโตเยว – ‘‘สมาหิโต ยถาภูตํ ปชานาตี’’ติ (สํ. นิ. ๓.๕; ๔.๙๙; ๕.๑๐๗๑). ตโต เอวํ ปฏุภูตาย ปญฺญาย ปฏิญฺญามหตฺตกตํ เขทมภิภุยฺย อนนฺตราเยน สํวณฺณนํ สมาปยิสฺสติ.

E o fato de a concentração ser a causa próxima da sabedoria já foi dito: 'Aquele que está concentrado compreende as coisas como elas realmente são'. A partir disso, com a sabedoria assim tornada aguda, superando o cansaço causado pela magnitude da promessa, ele concluirá o comentário sem obstáculos.

อถ วา รตนตฺตยปูชาย อายุวณฺณสุขพลวฑฺฒนโต อนนฺตราเยน ปริสมาปนํ เวทิตพฺพํ. รตนตฺตยปฺปณาเมน หิ อายุวณฺณสุขพลานิ วฑฺฒนฺติ. วุตฺตญฺเหตํ –

Ou então, deve-se entender que a conclusão sem obstáculos ocorre devido ao aumento da longevidade, beleza, felicidade e força decorrentes da adoração à Tríplice Joia. Pois, por meio da homenagem à Tríplice Joia, a longevidade, a beleza, a felicidade e a força aumentam. De fato, isto foi dito:

‘‘อภิวาทนสีลิสฺส, นิจฺจํ วุฑฺฒาปจายิโน;

จตฺตาโร ธมฺมา วฑฺฒนฺติ, อายุ วณฺโณ สุขํ พล’’นฺติ. (ธ. ป. ๑๐๙) –

'Para aquele que tem o hábito de prestar reverência e sempre honra os mais velhos, quatro qualidades aumentam: a longevidade, a beleza, a felicidade e a força.'

ตโต อายุวณฺณสุขพลวุทฺธิยา โหเตว การิยนิฏฺฐานํ.

A partir disso, com o aumento da longevidade, da beleza, da felicidade e da força, ocorre de fato a conclusão da tarefa.

อถ วา รตนตฺตยคารวสฺส ปฏิภานาปริหานาวหตฺตา. อปริหานาวหญฺหิ ตีสุปิ รตเนสุ คารวํ. วุตฺตญฺเหตํ –

Ou então, porque o respeito pela Tríplice Joia traz a não-decadência da inspiração. Pois o respeito pelas três joias traz a não-decadência. De fato, isto foi dito:

‘‘สตฺติเม, ภิกฺขเว, อปริหานียา ธมฺมา. กตเม สตฺต? สตฺถุคารวตา, ธมฺมคารวตา, สงฺฆคารวตา, สิกฺขาคารวตา, สมาธิคารวตา, โสวจสฺสตา, กลฺยาณมิตฺตตา’’ติ (อ. นิ. ๗.๓๔).

'Existem estas sete qualidades, monges, que evitam a decadência. Quais são as sete? O respeito pelo Mestre, o respeito pelo Dhamma, o respeito pela Sangha, o respeito pelo treinamento, o respeito pela concentração, a docilidade e a boa amizade.'

โหเตว จ ตโต ปฏิภานาปริหาเนน ยถาปฏิญฺญาตปริสมาปนํ.

E, a partir disso, pela não-decadência da inspiração, ocorre de fato a conclusão conforme prometido.

อถ วา ปสาทวตฺถูสุ ปูชาย ปุญฺญาติสยภาวโต. วุตฺตญฺหิ ตสฺสา ปุญฺญาติสยตฺตํ –

Ou então, porque a adoração àqueles que são objetos de devoção gera um mérito extraordinário. Pois o caráter extraordinário desse mérito foi dito:

‘‘ปูชารเห ปูชยโต, พุทฺเธ ยทิ ว สาวเก;

ปปญฺจสมติกฺกนฺเต, ติณฺณโสกปริทฺทเว.

'Para aquele que adora os dignos de adoração, sejam os Budas ou os seus discípulos, que superaram a proliferação mental e cruzaram além do sofrimento e do lamento;'

เต [Pg.5] ตาทิเส ปูชยโต, นิพฺพุเต อกุโตภเย;

น สกฺกา ปุญฺญํ สงฺขาตุํ, อิเมตฺตมปิ เกนจี’’ติ. (ธ. ป. ๑๙๕-๑๙๖;

อป. เถร ๑.๑๐.๑-๒);

'adorando a tais seres, que alcançaram a extinção (Nibbāna) e estão livres de todo medo, não é possível a ninguém mensurar o seu mérito, dizendo: 'é tanto assim'.'

ปุญฺญาติสโย จ ยถาธิปฺเปตปริสมาปนูปาโย. ยถาห –

E o mérito extraordinário é o meio para alcançar a conclusão desejada. Como foi dito:

‘‘เอส เทวมนุสฺสานํ, สพฺพกามทโท นิธิ;

ยํ ยเทวาภิปตฺเถนฺติ, สพฺพเมเตน ลพฺภตี’’ติ. (ขุ. ปา. ๘.๑๐);

'Este é um tesouro que concede todos os desejos para deuses e humanos; o que quer que eles desejem, tudo é obtido por meio dele.'

อุปาเยสุ จ ปฏิปนฺนสฺส โหเตว การิยนิฏฺฐานํ. รตนตฺตยปูชา หิ นิรติสยปุญฺญกฺเขตฺตสมฺพุทฺธิยา อปริเมยฺยปฺปภาโว ปุญฺญาติสโยติ พหุวิธนฺตราเยปิ โลกสนฺนิวาเส อนฺตรายนิพนฺธนสกลสํกิเลสวิทฺธํสนาย ปโหติ, ภยาทิอุปทฺทวญฺจ นิวาเรติ. ตสฺมา วุตฺตํ – ‘‘สํวณฺณนารมฺเภ รตนตฺตยปฺปณามกรณํ ยถาปฏิญฺญาตสํวณฺณนาย อนนฺตราเยน ปริสมาปนตฺถ’’นฺติ.

E para aquele que se empenha nos meios, ocorre de fato a conclusão da tarefa. Pois a adoração à Tríplice Joia, por estar associada ao supremo campo de mérito, sendo um mérito extraordinário de poder incomensurável, é capaz de destruir todas as impurezas que causam obstáculos, mesmo em um mundo cheio de múltiplos obstáculos, e afasta perigos como o medo e outros. Portanto, foi dito: 'o ato de prestar homenagem à Tríplice Joia no início do comentário visa à conclusão sem obstáculos do comentário conforme prometido'.

เอวญฺจ สปฺปโยชนํ รตนตฺตยวนฺทนํ กตฺตุกาโม ปฐมํ ตาว ภควโต วนฺทนํ กาตุํ ตมฺมูลกตฺตา เสสรตนานํ ‘‘กรุณาสีตลหทยํ…เป… คติวิมุตฺต’’นฺติ อาห. ตตฺถ ยสฺสา เทสนาย สํวณฺณนํ กตฺตุกาโม, สา น วินยเทสนา วิย กรุณาปธานา, นาปิ อภิธมฺมเทสนา วิย ปญฺญาปธานา, อถ โข กรุณาปญฺญาปธานาติ ตทุภยปฺปธานเมว ตาว สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โถมนํ กาตุํ ‘‘กรุณาสีตลหทยํ, ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตม’’นฺติ วุตฺตํ. ตตฺถ กิรตีติ กรุณา, ปรทุกฺขํ วิกฺขิปติ อปเนตีติ อตฺโถ. อถ วา กิณาตีติ กรุณา, ปรทุกฺเข สติ การุณิกํ หึสติ วิพาธตีติ อตฺโถ. ปรทุกฺเข สติ สาธูนํ กมฺปนํ หทยเขทํ กโรตีติ วา กรุณา. อถ วา กมิติ สุขํ, ตํ รุนฺธตีติ กรุณา. เอสา หิ ปรทุกฺขาปนยนกามตาลกฺขณา อตฺตสุขนิรเปกฺขตาย การุณิกานํ สุขํ รุนฺธติ วิพนฺธตีติ อตฺโถ. กรุณาย สีตลํ กรุณาสีตลํ, กรุณาสีตลํ หทยํ อสฺสาติ กรุณาสีตลหทโย, ตํ กรุณาสีตลหทยํ.

E assim, desejando realizar a proveitosa homenagem à Tríplice Joia, para primeiro prestar homenagem ao Abençoado por ser ele a raiz das joias restantes, o autor disse: 'cujo coração é refrescado pela compaixão... pe... liberto dos destinos de existência'. Ali, o ensinamento cujo comentário ele deseja fazer não é focado principalmente na compaixão como o ensinamento do Vinaya, nem focado principalmente na sabedoria como o ensinamento do Abhidhamma, mas sim focado em ambos; portanto, para louvar o Buda Perfeitamente Desperto com foco em ambos, foi dito: 'cujo coração é refrescado pela compaixão, que destruiu a escuridão da ilusão com a lâmpada da sabedoria'. Ali, 'karuṇā' (compaixão) é assim chamada porque dissipa (kirati); o significado é que ela dissipa ou remove o sofrimento alheio. Ou então, 'karuṇā' é assim chamada porque fere (kiṇāti); o significado é que, quando há o sofrimento alheio, ela aflige ou perturba aquele que é compassivo. Ou ainda, 'karuṇā' é aquilo que faz tremer (kampana) ou entristecer o coração dos virtuosos quando há o sofrimento alheio. Ou ainda, 'kam' significa felicidade; aquilo que a obstrui (rundhati) é 'karuṇā'. Pois esta compaixão, caracterizada pelo desejo de remover o sofrimento alheio, obstrui ou impede a felicidade pessoal dos compassivos devido à sua desconsideração pelo próprio bem-estar; este é o significado. Refrescado pela compaixão é 'karuṇāsītala'; aquele cujo coração é refrescado pela compaixão é 'karuṇāsītalahadaya'; a ele, 'karuṇāsītalahadayaṃ'.

ตตฺถ กิญฺจาปิ ปเรสํ หิโตปสํหารสุขาทิอปริหานิจฺฉนสภาวตาย, พฺยาปาทารตีนํ อุชุวิปจฺจนีกตาย จ สตฺตสนฺตานคตสนฺตาปวิจฺเฉทนาการปฺปวตฺติยา เมตฺตามุทิตานมฺปิ จิตฺตสีตลภาวการณตา อุปลพฺภติ, ตถาปิ ทุกฺขาปนยนาการปฺปวตฺติยา ปรูปตาปาสหนรสา อวิหึสภูตา [Pg.6] กรุณา วิเสเสน ภควโต จิตฺตสฺส จิตฺตปฺปสฺสทฺธิ วิย สีติภาวนิมิตฺตนฺติ วุตฺตํ – ‘‘กรุณาสีตลหทย’’นฺติ. กรุณามุเขน วา เมตฺตามุทิตานมฺปิ หทยสีตลภาวการณตา วุตฺตาติ ทฏฺฐพฺพํ. อถ วา อสาธารณญาณวิเสสนิพนฺธนภูตา สาติสยํ นิรวเสสญฺจ สพฺพญฺญุตญฺญาณํ วิย สวิสยพฺยาปิตาย มหากรุณาภาวํ อุปคตา กรุณาว ภควโต อติสเยน หทยสีตลภาวเหตูติ อาห – ‘‘กรุณาสีตลหทย’’นฺติ. อถ วา สติปิ เมตฺตามุทิตานํ สาติสเย หทยสีติภาวนิพนฺธนตฺเต สกลพุทฺธคุณวิเสสการณตาย ตาสมฺปิ การณนฺติ กรุณาว ภควโต ‘‘หทยสีตลภาวการณ’’นฺติ วุตฺตา. กรุณานิทานา หิ สพฺเพปิ พุทฺธคุณา. กรุณานุภาวนิพฺพาปิยมานสํสารทุกฺขสนฺตาปสฺส หิ ภควโต ปรทุกฺขาปนยนกามตาย อเนกานิปิ อสงฺขฺเยยฺยานิ กปฺปานํ อกิลนฺตรูปสฺเสว นิรวเสสพุทฺธกรธมฺมสมฺภรณนิรตสฺส สมธิคตธมฺมาธิปเตยฺยสฺส จ สนฺนิหิเตสุปิ สตฺตสงฺขารสมุปนีตหทยูปตาปนิมิตฺเตสุ น อีสกมฺปิ จิตฺตสีติภาวสฺส อญฺญถตฺตมโหสีติ. เอตสฺมิญฺจ อตฺถวิกปฺเป ตีสุปิ อวตฺถาสุ ภควโต กรุณา สงฺคหิตาติ ทฏฺฐพฺพํ.

Ali, embora a qualidade de refrescar a mente também seja encontrada no amor-bondade (mettā) e na alegria altruísta (muditā) — devido à sua natureza de desejar o bem-estar alheio e a não-privação de sua felicidade, por serem o oposto direto da malevolência e do descontentamento, e por agirem de modo a cessar a aflição no fluxo mental dos seres —, ainda assim, a compaixão (karuṇā), que age removendo o sofrimento, que tem como função não tolerar a aflição alheia e que se manifesta como a não-violência, é dita ser especialmente a causa do resfriamento da mente do Abençoado, como uma tranquilidade mental; por isso foi dito: 'cujo coração é refrescado pela compaixão' (karuṇāsītalahadayaṃ). Ou deve-se considerar que, por meio da compaixão, também se expressa a causa do resfriamento do coração por meio do amor-bondade e da alegria altruísta. Ou então, a própria compaixão — que, por estar vinculada a um conhecimento extraordinário e especial, alcançou o estado de grande compaixão (mahākaruṇā) devido à sua abrangência sobre todos os objetos, de forma excelente e completa, assim como o conhecimento da omnisciência — é dita ser a causa do supremo resfriamento do coração do Abençoado; por isso ele disse: 'cujo coração é refrescado pela compaixão'. Ou então, embora o amor-bondade e a alegria altruísta também sejam causas do supremo resfriamento do coração, a compaixão é dita ser a causa do 'resfriamento do coração' do Abençoado por ser ela própria a causa de todas as qualidades especiais do Buda, sendo assim a causa daquelas outras também. Pois todas as qualidades do Buda têm a compaixão como sua causa original. De fato, para o Abençoado, cuja aflição do sofrimento do saṃsāra foi extinta pelo poder da compaixão, devido ao seu desejo de remover o sofrimento alheio, ele permaneceu incansável por incontáveis éons, dedicado a acumular completamente as qualidades que fazem um Buda (buddhakaradhamma) e, tendo alcançado a supremacia do Dhamma, mesmo quando confrontado com causas de aflição mental trazidas pelas formações dos seres ao seu redor, o resfriamento de sua mente não sofreu a menor alteração. E, nesta alternativa de interpretação, deve-se entender que a compaixão do Abençoado nas três fases está incluída.

ปชานาตีติ ปญฺญา, ยถาสภาวํ ปกาเรหิ ปฏิวิชฺฌตีติ อตฺโถ. ปญฺญาว เญยฺยาวรณปฺปหานโต ปกาเรหิ ธมฺมสภาวาวโชตนฏฺเฐน ปชฺโชโตติ ปญฺญาปชฺโชโต. สวาสนปฺปหานโต วิเสเสน หตํ สมุคฺฆาติตํ วิหตํ. ปญฺญาปชฺโชเตน วิหตํ ปญฺญาปชฺโชตวิหตํ, มุยฺหนฺติ เตน, สยํ วา มุยฺหติ, โมหนมตฺตเมว วา ตนฺติ โมโห, อวิชฺชา. สฺเวว วิสยสภาวปฺปฏิจฺฉาทนโต อนฺธการสริกฺขตาย ตโม วิยาติ โมหตโม, ปญฺญาปชฺโชตวิหโต โมหตโม เอตสฺสาติ ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตโม, ตํ ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตมํ. สพฺเพสมฺปิ หิ ขีณาสวานํ สติปิ ปญฺญาปชฺโชเตน อวิชฺชนฺธการสฺส วิหตภาเว สทฺธาธิมุตฺเตหิ วิย ทิฏฺฐิปฺปตฺตานํ สาวเกหิ ปจฺเจกสมฺพุทฺเธหิ จ สวาสนปฺปหาเนน สมฺมาสมฺพุทฺธานํ กิเลสปฺปหานสฺส วิเสโส วิชฺชตีติ สาติสเยน อวิชฺชาปหาเนน ภควนฺตํ โถเมนฺโต อาห – ‘‘ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตม’’นฺติ.

'Compreende', por isso é sabedoria (paññā); o significado é que ela penetra a natureza real das coisas de várias maneiras. A própria sabedoria é uma lâmpada (pajjoto) no sentido de iluminar a natureza dos fenômenos (dhamma) de várias maneiras devido ao abandono dos obstáculos ao que deve ser conhecido; por isso é 'lâmpada da sabedoria' (paññāpajjoto). 'Vihata' (destruído) significa especialmente destruído ou erradicado devido ao abandono das impurezas junto com suas tendências latentes (savāsana). Destruído pela lâmpada da sabedoria é 'paññāpajjotavihata'. 'Moho' (ilusão) é aquilo pelo qual os seres se iludem, ou que se ilude por si mesmo, ou que é mera ilusão; trata-se da ignorância (avijjā). E esta ilusão, por encobrir a verdadeira natureza dos objetos, assemelha-se à escuridão, sendo assim como a escuridão; por isso é 'escuridão da ilusão' (mohatamo). Aquele para quem a escuridão da ilusão foi destruída pela lâmpada da sabedoria é 'paññāpajjotavihatamohatama'; a ele, 'paññāpajjotavihatamohatamaṃ'. Pois, embora a escuridão da ignorância tenha sido destruída pela lâmpada da sabedoria para todos os que destruíram as impurezas (khīṇāsava), há uma distinção no abandono das impurezas pelos Budas Perfeitamente Despertos — em comparação com os discípulos libertos pela fé, os que alcançaram a visão e os Budas Pacceka — devido ao abandono das impurezas junto com as suas tendências latentes. Assim, louvando o Abençoado por meio desse abandono extraordinário da ignorância, o autor disse: 'que destruiu a escuridão da ilusão com a lâmpada da sabedoria' (paññāpajjotavihatamohatamaṃ).

อถ [Pg.7] วา อนฺตเรน ปโรปเทสํ อตฺตโน สนฺตาเน อจฺจนฺตํ อวิชฺชนฺธการวิคมสฺส นิพฺพตฺติตตฺตา, ตตฺถ จ สพฺพญฺญุตาย พเลสุ จ วสีภาวสฺส สมธิคตตฺตา, ปรสนฺตติยญฺจ ธมฺมเทสนาติสยานุภาเวน สมฺมเทว ตสฺส ปวตฺติตตฺตา ภควาว วิเสสโต โมหตมวิคเมน โถเมตพฺโพติ อาห – ‘‘ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตม’’นฺติ. อิมสฺมิญฺจ อตฺถวิกปฺเป ‘‘ปญฺญาปชฺโชโต’’ติ ปเทน ภควโต ปฏิเวธปญฺญา วิย เทสนาปญฺญาปิ สามญฺญนิทฺเทเสน, เอกเสสนเยน วา สงฺคหิตาติ ทฏฺฐพฺพํ.

Ou então, visto que, sem a instrução de outrem, a completa remoção da escuridão da ignorância surgiu em seu próprio fluxo de continuidade, e porque ali ele alcançou o domínio sobre a onisciência e os poderes, e porque, no fluxo de continuidade dos outros, isso foi perfeitamente estabelecido através do poder supremo do seu ensinamento do Dhamma, diz-se que o Abençoado deve ser louvado especialmente pela remoção da escuridão da ilusão: "aquele que destruiu a escuridão da ilusão com a lâmpada da sabedoria" (paññāpajjotavihatamohatamaṃ). E nesta alternativa de significado, deve-se considerar que, pelo termo "lâmpada da sabedoria" (paññāpajjoto), tanto a sabedoria de penetração do Abençoado quanto a sua sabedoria de ensino estão incluídas, seja por uma designação geral, seja pelo método de elipse (ekasesa).

อถ วา ภควโต ญาณสฺส เญยฺยปริยนฺติกตฺตา สกลเญยฺยธมฺมสภาวาวโพธนสมตฺเถน อนาวรณญาณสงฺขาเตน ปญฺญาปชฺโชเตน สพฺพเญยฺยธมฺมสภาวจฺฉาทกสฺส โมหนฺธการสฺส วิธมิตตฺตา อนญฺญสาธารโณ ภควโต โมหตมวินาโสติ กตฺวา วุตฺตํ – ‘‘ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตม’’นฺติ. เอตฺถ จ โมหตมวิธมนนฺเต อธิคตตฺตา อนาวรณญาณํ การโณปจาเรน สสนฺตานโมหตมวิธมนํ ทฏฺฐพฺพํ. อภินีหารสมฺปตฺติยา สวาสนปฺปหานเมว หิ กิเลสานํ เญยฺยาวรณปฺปหานนฺติ, ปรสนฺตาเน ปน โมหตมวิธมนสฺส การณภาวโต อนาวรณญาณํ ‘‘โมหตมวิธมน’’นฺติ วุจฺจตีติ.

Ou então, visto que o conhecimento do Abençoado tem como limite tudo o que é cognoscível, sendo capaz de compreender a natureza de todos os fenômenos cognoscíveis, e porque ele destruiu, com a lâmpada da sabedoria conhecida como conhecimento desobstruído (anāvaraṇañāṇa), a escuridão da ilusão que encobre a natureza de todos os fenômenos cognoscíveis, a destruição da escuridão da ilusão pelo Abençoado é incomparável; por isso foi dito: "aquele que destruiu a escuridão da ilusão com a lâmpada da sabedoria" (paññāpajjotavihatamohatamaṃ). E aqui, por ter sido alcançado após a destruição da escuridão da ilusão, o conhecimento desobstruído deve ser visto, por transferência metafórica de causa (kāraṇopacāra), como a destruição da escuridão da ilusão em seu próprio fluxo de continuidade. Pois, pela perfeição da resolução inicial (abhinīhāra), o abandono das defilezas junto com suas tendências latentes (savāsana) é de fato o abandono da obstrução ao cognoscível (ñeyyāvaraṇa); no fluxo de continuidade dos outros, porém, por ser a causa da destruição da escuridão da ilusão, o conhecimento desobstruído é chamado de "destruição da escuridão da ilusão".

กึ ปน การณํ อวิชฺชาสมุคฺฆาโตเยเวโก ปหานสมฺปตฺติวเสน ภควโต โถมนานิมิตฺตํ คยฺหติ, น ปน สาติสยนิรวเสสกิเลสปฺปหานนฺติ? ตปฺปหานวจเนเนว ตเทกฏฺฐตาย สกลสํกิเลสคณสมุคฺฆาตสฺส วุตฺตตฺตา. น หิ โส ตาทิโส กิเลโส อตฺถิ, โย นิรวเสสอวิชฺชาปหาเนน น ปหียตีติ.

Mas qual é a razão pela qual apenas a erradicação da ignorância é tomada como motivo para louvar o Abençoado em termos de sua perfeição de abandono, e não o abandono extraordinário e completo de todas as defilezas? É porque, pela própria declaração do abandono da ignorância, a erradicação de todo o grupo de impurezas é declarada por estar associada a ela. Pois não existe nenhuma defileza que não seja abandonada com o abandono completo da ignorância.

อถ วา วิชฺชา วิย สกลกุสลธมฺมสมุปฺปตฺติยา, นิรวเสสากุสลธมฺมนิพฺพตฺติยา สํสารปฺปวตฺติยา จ อวิชฺชา ปธานการณนฺติ ตพฺพิฆาตวจเนน สกลสํกิเลสคณสมุคฺฆาโต วุตฺโต เอว โหตีติ วุตฺตํ – ‘‘ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตม’’นฺติ.

Ou então, assim como o conhecimento claro (vijjā) é a causa principal para o surgimento de todos os estados benéficos, a ignorância (avijjā) é a causa principal para a produção de todos os estados prejudiciais sem exceção e para a continuação do saṃsāra; portanto, ao declarar a destruição dela, a erradicação de todo o grupo de impurezas já está declarada. Por isso foi dito: "aquele que destruiu a escuridão da ilusão com a lâmpada da sabedoria" (paññāpajjotavihatamohatamaṃ).

นรา จ อมรา จ นรามรา, สห นรามเรหีติ สนรามโร, สนรามโร จ โส โลโก จาติ สนรามรโลโก, ตสฺส ครูติ สนรามรโลกครุ, ตํ สนรามรโลกครุํ. เอเตน เทวมนุสฺสานํ วิย ตทวสิฏฺฐสตฺตานมฺปิ ยถารหํ คุณวิเสสาวหตาย ภควโต อุปการตํ [Pg.8] ทสฺเสติ. น เจตฺถ ปธานปฺปธานภาโว โจเทตพฺโพ. อญฺโญ หิ สทฺทกฺกโม, อญฺโญ อตฺถกฺกโม. อีทิเสสุ หิ สมาสปเทสุ ปธานมฺปิ อปฺปธานํ วิย นิทฺทิสียติ ยถา ‘‘สราชิกาย ปริสายา’’ติ (จูฬว. ๓๓๖). กามญฺเจตฺถ สตฺตสงฺขารภาชนวเสน ติวิโธ โลโก, ครุภาวสฺส ปน อธิปฺเปตตฺตา ครุกรณสมตฺถสฺเสว ยุชฺชนโต สตฺตโลกสฺส วเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. โส หิ โลกียนฺติ เอตฺถ ปุญฺญปาปานิ ตพฺพิปาโก จาติ ‘‘โลโก’’ติ วุจฺจติ. อมรคฺคหเณน เจตฺถ อุปปตฺติเทวา อธิปฺเปตา.

Humanos (narā) e imortais (amarā) são "humanos e imortais" (narāmarā); junto com humanos e imortais é "com humanos e imortais" (sanarāmaro); e esse mundo que está com humanos e imortais é "o mundo com humanos e imortais" (sanarāmaraloko); o mestre (garu) desse mundo com humanos e imortais é "o mestre do mundo com humanos e imortais" (sanarāmaralokagaru) — a ele, o mestre do mundo com humanos e imortais. Com isso, mostra-se a utilidade do Abençoado em trazer qualidades especiais de forma apropriada tanto para os deuses e humanos quanto para os demais seres restantes. E aqui não se deve questionar a relação entre o principal e o secundário. Pois uma coisa é a ordem das palavras, outra é a ordem do significado. De fato, em tais palavras compostas, mesmo o que é principal é indicado como se fosse secundário, como na expressão "com a assembleia que inclui o rei" (sarājikāya parisāya). Embora o mundo aqui seja triplo — em termos de seres (satta), formações (saṅkhāra) e receptáculo (bhājana) —, visto que a qualidade de ser mestre/reverenciado (garubhāva) é o que se pretende, e isso se aplica apenas àquilo que é capaz de prestar reverência, o significado deve ser tomado em termos do mundo dos seres (sattaloka). Pois este é chamado de "mundo" (loko) porque nele o mérito, o demérito e seus resultados são experimentados (lokīyanti). Pela menção de "imortais" (amara), os deuses por nascimento (upapattideva) são aqui pretendidos.

อถ วา สมูหตฺโถ โลกสทฺโท สมุทายวเสน โลกียติ ปญฺญาปียตีติ. สห นเรหีติ สนรา, สนรา จ เต อมรา จาติ สนรามรา, เตสํ โลโกติ สนรามรโลโกติ ปุริมนเยเนว โยเชตพฺพํ. อมรสทฺเทน เจตฺถ วิสุทฺธิเทวาปิ สงฺคยฺหนฺติ. เตปิ หิ มรณาภาวโต ปรมตฺถโต อมรา. นรามรานํเยว จ คหณํ อุกฺกฏฺฐนิทฺเทสวเสน ยถา ‘‘สตฺถา เทวมนุสฺสาน’’นฺติ (ที. นิ. ๑.๑๕๗). ตถา หิ สพฺพานตฺถปริหรณปุพฺพงฺคมาย นิรวเสสหิตสุขวิธานตปฺปราย นิรติสยาย ปโยคสมฺปตฺติยา สเทวมนุสฺสาย ปชาย อจฺจนฺตูปการิตาย อปริมิตนิรุปมปฺปภาวคุณวิเสสสมงฺคิตาย จ สพฺพสตฺตุตฺตโม ภควา อปริมาณาสุ โลกธาตูสุ อปริมาณานํ สตฺตานํ อุตฺตมคารวฏฺฐานํ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สนรามรโลกครุ’’นฺติ.

Ou então, a palavra "mundo" (loka) tem o sentido de coletividade, significando que é percebido ou designado como um grupo. "Com humanos" é "com humanos" (sanarā); e aqueles que estão com humanos e são imortais são "humanos e imortais" (sanarāmarā); o mundo deles é "o mundo com humanos e imortais" (sanarāmaraloko) — deve ser conectado da mesma forma que o método anterior. Pela palavra "imortais" (amara), os deuses por pureza (visuddhideva) também estão incluídos aqui. Pois eles também, devido à ausência de morte, são imortais no sentido supremo (paramatthato). E a menção específica de "humanos e imortais" é feita por meio de uma designação excelente, como na expressão "mestre de deuses e humanos" (satthā devamanussānaṃ). Pois, devido à sua incomparável perfeição de esforço, que é precedida pela prevenção de todo o mal e dedicada à provisão de bem-estar e felicidade sem exceção, e devido à sua extrema utilidade para a progênie de deuses e humanos, e por ser dotado de qualidades especiais de poder ilimitado e incomparável, o Abençoado, o supremo entre todos os seres, é o objeto supremo de reverência para incontáveis seres em incontáveis sistemas mundiais. Por isso foi dito: "o mestre do mundo com humanos e imortais" (sanarāmaralokagaruṃ).

โสภนํ คตํ คมนํ เอตสฺสาติ สุคโต. ภควโต หิ เวเนยฺยชนูปสงฺกมนํ เอกนฺเตน เตสํ หิตสุขนิปฺผาทนโต โสภนํ, ตถา ลกฺขณานุพฺยญฺชนปฺปฏิมณฺฑิตรูปกายตาย ทุตวิลมฺพิตขลิตานุกฑฺฒนนิปฺปีฬนุกฺกุฏิกกุฏิลากุฏิลตาทิ- โทสรหิตมวหสิตราชหํสวสภวารณมิคราชคมนํ กายคมนํ ญาณคมนญฺจ วิปุลนิมฺมลกรุณาสติวีริยาทิคุณวิเสสสหิตมภินีหารโต ยาว มหาโพธิ อนวชฺชตาย โสภนเมวาติ. อถ วา สยมฺภุญาเณน สกลมฺปิ โลกํ ปริญฺญาภิสมยวเสน ปริชานนฺโต ญาเณน สมฺมา คโต อวคโตติ สุคโต, ตถา โลกสมุทยํ ปหานาภิสมยวเสน ปชหนฺโต อนุปฺปตฺติธมฺมตํ อาปาเทนฺโต สมฺมา คโต อตีโตติ สุคโต, โลกนิโรธํ นิพฺพานํ สจฺฉิกิริยาภิสมยวเสน สมฺมา คโต อธิคโตติ [Pg.9] สุคโต, โลกนิโรธคามินิปฏิปทํ ภาวนาภิสมยวเสน สมฺมา คโต ปฏิปนฺโนติ สุคโต. ‘‘โสตาปตฺติมคฺเคน เย กิเลสา ปหีนา, เต กิเลเส น ปุเนติ น ปจฺเจติ น ปจฺจาคจฺฉตีติ สุคโต’’ติอาทินา (จูฬนิ. เมตฺตคูมาณวปุจฺฉานิทฺเทโส ๒๗) นเยน อยมตฺโถ วิภาเวตพฺโพ. อถ วา สุนฺทรํ ฐานํ สมฺมาสมฺโพธึ, นิพฺพานเมว วา คโต อธิคโตติ สุคโต, ยสฺมา วา ภูตํ ตจฺฉํ อตฺถสํหิตํ เวเนยฺยานํ ยถารหํ กาลยุตฺตเมว จ ธมฺมํ ภาสติ, ตสฺมา สมฺมา คทตีติ สุคโต, ท-การสฺส ต-การํ กตฺวา. อิติ โสภนคมนตาทีหิ สุคโต, ตํ สุคตํ.

Aquele cujo ir (gata) ou caminhar (gamana) é belo (sobhana) é o Sugato (o Bem-Ir). Pois a aproximação do Abençoado às pessoas a serem guiadas é inteiramente bela, porque produz o bem-estar e a felicidade delas; da mesma forma, devido ao seu corpo físico adornado com as marcas principais e secundárias, o caminhar do seu corpo — livre de defeitos como pressa, lentidão, tropeço, arrastar de pés, pressão excessiva, andar agachado, andar torto ou sinuoso, e que rivaliza com o caminhar de um ganso real, de um touro soberano, de um elefante majestoso ou do rei dos animais — e o caminhar do seu conhecimento, acompanhado de qualidades especiais como compaixão vasta e pura, atenção plena, energia, etc., desde a sua resolução inicial até a Grande Iluminação, é inteiramente belo por ser irrepreensível. Ou então, compreendendo plenamente todo o mundo por meio do conhecimento autogerado através da penetração da compreensão plena (pariññābhisamaya), ele compreendeu (gato) perfeitamente (sammā) pelo conhecimento, logo é 'Sugato'; da mesma forma, abandonando a origem do mundo através da penetração do abandono (pahānābhisamaya), tornando-a incapaz de surgir novamente, ele superou (gato) perfeitamente, logo é 'Sugato'; realizando a cessação do mundo, o Nibbāna, através da penetração da realização (sacchikiriyābhisamaya), ele alcançou (gato) perfeitamente, logo é 'Sugato'; desenvolvendo o caminho que leva à cessação do mundo através da penetração do desenvolvimento (bhāvanābhisamaya), ele praticou (gato) perfeitamente, logo é 'Sugato'. Este significado deve ser explicado de acordo com o método de passagens como: 'Aquelas defilezas que foram abandonadas pelo caminho da entrada na correnteza, a essas defilezas ele não retorna, não volta, não regressa, por isso é Sugato'. Ou então, por ter alcançado (gato) o lugar excelente (sundaraṃ ṭhānaṃ), que é a Suprema Iluminação Perfeita ou o próprio Nibbāna, ele é 'Sugato'. Ou ainda, porque ele fala o Dhamma que é real, verdadeiro, benéfico e oportuno para aqueles a serem guiados no momento apropriado, ele fala perfeitamente (sammā gadati), logo é 'Sugato', substituindo-se a letra 'da' pela letra 'ta'. Assim, ele é 'Sugato' devido ao seu belo caminhar, etc. — a ele, o Sugata.

ปุญฺญปาปกมฺเมหิ อุปปชฺชนวเสน คนฺตพฺพโต คติโย, อุปปตฺติภววิเสสา. ตา ปน นิรยาทิวเสน ปญฺจวิธา. ตาหิ สกลสฺสปิ ภวคามิกมฺมสฺส อริยมคฺคาธิคเมน อวิปาการหภาวกรเณน นิวตฺติตตฺตา ภควา ปญฺจหิปิ คตีหิ สุฏฺฐุ มุตฺโต วิสํยุตฺโตติ อาห – ‘‘คติวิมุตฺต’’นฺติ. เอเตน ภควโต กตฺถจิปิ คติยา อปริยาปนฺนตํ ทสฺเสติ, ยโต ภควา ‘‘เทวาติเทโว’’ติ วุจฺจติ. เตเนวาห –

Os destinos (gatiyo) são os estados específicos de existência e renascimento que devem ser alcançados por meio do renascimento resultante de ações meritórias e deméritas. Estes são de cinco tipos, a saber, o inferno, etc. Como todas as ações que levam à existência futura foram cessadas por terem sido tornadas incapazes de produzir resultados através do alcance do Nobre Caminho, diz-se que o Abençoado está completamente liberto e desvinculado de todos os cinco destinos: "liberto dos destinos" (gativimuttaṃ). Com isso, mostra-se que o Abençoado não está incluído em nenhum destino, razão pela qual o Abençoado é chamado de "o Deus acima dos deuses" (devātideva). Por isso ele disse:

‘‘เยน เทวูปปตฺยสฺส, คนฺธพฺโพ วา วิหงฺคโม;

ยกฺขตฺตํ เยน คจฺเฉยฺยํ, มนุสฺสตฺตญฺจ อพฺพเช;

เต มยฺหํ อาสวา ขีณา, วิทฺธสฺตา วินฬีกตา’’ติ. (อ. นิ. ๔.๓๖);

'Aquelas impurezas pelas quais eu renasceria como um deus, ou como um gandhabba que voa pelo ar, ou pelas quais eu iria para o estado de yakkha, ou retornaria ao estado humano — essas minhas impurezas (āsavas) foram destruídas, eliminadas e arrancadas pela raiz.'

ตํตํคติสํวตฺตนิกานญฺหิ กมฺมกิเลสานํ อคฺคมคฺเคน โพธิมูเลเยว สุปฺปหีนตฺตา นตฺถิ ภควโต คติปริยาปนฺนตาติ อจฺจนฺตเมว ภควา สพฺพภวโยนิคติวิญฺญาณฏฺฐิติสตฺตาวาสสตฺตนิกาเยหิ สุปริมุตฺโต, ตํ คติวิมุตฺตํ. วนฺเทติ นมามิ, โถเมมีติ วา อตฺโถ.

Pois, como as ações e defilezas que conduzem a esses respectivos destinos foram completamente abandonadas por meio do Caminho Supremo sob a árvore da iluminação, não há para o Abençoado qualquer inclusão em algum destino; o Abençoado está absolutamente e completamente liberto de todas as existências, matrizes, destinos, estações da consciência, moradas dos seres e classes de seres — a ele, o liberto dos destinos. O significado de 'vande' é 'eu presto homenagem' ou 'eu louvo'.

อถ วา คติวิมุตฺตนฺติ อนุปาทิเสสนิพฺพานธาตุปฺปตฺติยา ภควนฺตํ โถเมติ. เอตฺถ หิ ทฺวีหิ อากาเรหิ ภควโต โถมนา เวทิตพฺพา อตฺตหิตสมฺปตฺติโต ปรหิตปฺปฏิปตฺติโต จ. เตสุ อตฺตหิตสมฺปตฺติ อนาวรณญาณาธิคมโต สวาสนานํ สพฺเพสํ กิเลสานํ อจฺจนฺตปฺปหานโต อนุปาทิเสสนิพฺพานปฺปตฺติโต จ เวทิตพฺพา, ปรหิตปฺปฏิปตฺติ ลาภสกฺการาทินิรเปกฺขจิตฺตสฺส สพฺพทุกฺขนิยฺยานิกธมฺมเทสนโต วิรุทฺเธสุปิ นิจฺจํ หิตชฺฌาสยโต ญาณปริปากกาลาคมนโต จ. สา ปเนตฺถ อาสยโต ปโยคโต จ ทุวิธา, ปรหิตปฺปฏิปตฺติ ติวิธา จ, อตฺตหิตสมฺปตฺติ [Pg.10] ปกาสิตา โหติ. กถํ? ‘‘กรุณาสีตลหทย’’นฺติ เอเตน อาสยโต ปรหิตปฺปฏิปตฺติ, สมฺมาคทนตฺเถน สุคตสทฺเทน ปโยคโต ปรหิตปฺปฏิปตฺติ, ‘‘ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตมํ คติวิมุตฺต’’นฺติ เอเตหิ จตุสจฺจสมฺปฏิเวธนตฺเถน จ สุคตสทฺเทน ติวิธาปิ อตฺตหิตสมฺปตฺติ, อวสิฏฺเฐน ‘‘ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตม’’นฺติ เอเตน จาปิ อตฺตหิตสมฺปตฺติ ปรหิตปฺปฏิปตฺติ ปกาสิตา โหตีติ.

Ou então, com o termo 'liberto dos destinos' (gativimuttaṃ), louva-se o Abençoado por ter alcançado o elemento do Nibbāna sem resíduo de apego (anupādisesanibbānadhātu). Pois aqui o louvor ao Abençoado deve ser compreendido sob dois aspectos: a perfeição do seu próprio benefício (attahitasampatti) e a prática para o benefício dos outros (parahitappaṭipatti). Entre estes, a perfeição do seu próprio benefício deve ser compreendida a partir do alcance do conhecimento desobstruído, do abandono completo de todas as defilezas junto com suas tendências latentes, e do alcance do Nibbāna sem resíduo de apego. E a prática para o benefício dos outros deve ser compreendida a partir do seu ensinamento do Dhamma que conduz à libertação de todo sofrimento, realizado com uma mente desinteressada de ganhos, honras, etc., de sua constante intenção benéfica mesmo para com os hostis, e de sua vinda no momento em que o conhecimento dos outros está maduro. Esta é revelada aqui de duas formas: em termos de intenção (āsaya) e de aplicação (payoga); e a prática para o benefício dos outros é de três tipos, e a perfeição do seu próprio benefício é revelada. Como? Pela expressão 'coração resfriado pela compaixão' (karuṇāsītalahadayaṃ), revela-se a prática para o benefício dos outros em termos de intenção; pelo termo 'Sugata' no sentido de falar perfeitamente, revela-se a prática para o benefício dos outros em termos de aplicação; pelos termos 'aquele que destruiu a escuridão da ilusão com a lâmpada da sabedoria', 'liberto dos destinos' e pelo termo 'Sugata' no sentido de penetração das Quatro Verdades, revela-se a perfeição do seu próprio benefício sob três aspectos; e pelo restante, 'aquele que destruiu a escuridão da ilusão com a lâmpada da sabedoria', tanto a perfeição do seu próprio benefício quanto a prática para o benefício dos outros são reveladas.

อถ วา ตีหิ อากาเรหิ ภควโต โถมนา เวทิตพฺพา เหตุโต, ผลโต, อุปการโต จ. ตตฺถ เหตุ มหากรุณา, สา ปฐมปเทน ทสฺสิตา. ผลํ จตุพฺพิธํ ญาณสมฺปทา, ปหานสมฺปทา, อานุภาวสมฺปทา, รูปกายสมฺปทา จาติ. ตาสุ ญาณปฺปหานสมฺปทา ทุติยปเทน สจฺจปฺปฏิเวธนตฺเถน จ สุคตสทฺเทน ปกาสิตา โหนฺติ, อานุภาวสมฺปทา ตติยปเทน, รูปกายสมฺปทา ยถาวุตฺตกายคมนโสภนตฺเถน สุคตสทฺเทน ลกฺขณานุพฺยญฺชนปาริปูริยา วินา ตทภาวโต. อุปกาโร อนนฺตรํ อพาหิรํ กริตฺวา ติวิธยานมุเขน วิมุตฺติธมฺมเทสนา. โส สมฺมาคทนตฺเถน สุคตสทฺเทน ปกาสิโต โหตีติ เวทิตพฺพํ.

Ou então, o louvor ao Abençoado deve ser compreendido sob três aspectos: em termos de causa (hetu), de fruto (phala) e de benefício prestado (upakāra). Ali, a causa é a grande compaixão (mahākaruṇā), que é mostrada pela primeira frase. O fruto é de quatro tipos: a perfeição do conhecimento (ñāṇasampadā), a perfeição do abandono (pahānasampadā), a perfeição do poder (ānubhāvasampadā) e a perfeição do corpo físico (rūpakāyasampadā). Entre estas, as perfeições do conhecimento e do abandono são reveladas pela segunda frase e pelo termo 'Sugata' no sentido de penetração das verdades; a perfeição do poder é revelada pela terceira frase; e a perfeição do corpo físico é revelada pelo termo 'Sugata' no sentido da beleza do caminhar do corpo conforme mencionado, pois sem a plenitude das marcas principais e secundárias isso não existiria. O benefício prestado é o ensinamento do Dhamma da libertação por meio dos três veículos, feito de forma imediata e sem segredos de mestre. Deve-se compreender que isso é revelado pelo termo 'Sugata' no sentido de falar perfeitamente.

ตตฺถ ‘‘กรุณาสีตลหทย’’นฺติ เอเตน สมฺมาสมฺโพธิยา มูลํ ทสฺเสติ. มหากรุณาสญฺโจทิตมานโส หิ ภควา สํสารปงฺกโต สตฺตานํ สมุทฺธรณตฺถํ กตาภินีหาโร อนุปุพฺเพน ปารมิโย ปูเรตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อธิคโตติ กรุณา สมฺมาสมฺโพธิยา มูลํ. ‘‘ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตม’’นฺติ เอเตน สมฺมาสมฺโพธึ ทสฺเสติ. อนาวรณญาณปทฏฺฐานญฺหิ มคฺคญาณํ, มคฺคญาณปทฏฺฐานญฺจ อนาวรณญาณํ ‘‘สมฺมาสมฺโพธี’’ติ วุจฺจตีติ. สมฺมาคมนตฺเถน สุคตสทฺเทน สมฺมาสมฺโพธิยา ปฏิปตฺตึ ทสฺเสติ ลีนุทฺธจฺจปติฏฺฐานายูหนกามสุขลฺลิกตฺตกิลมถานุโยคสสฺสตุจฺเฉทาภินิเวสาทิอนฺตทฺวยรหิตาย กรุณาปญฺญาปริคฺคหิตาย มชฺฌิมาย ปฏิปตฺติยา ปกาสนโต สุคตสทฺทสฺส. อิตเรหิ สมฺมาสมฺโพธิยา ปธานปฺปธานเภทํ ปโยชนํ ทสฺเสติ. สํสารมโหฆโต สตฺตสนฺตารณญฺเหตฺถ ปธานํ ปโยชนํ, ตทญฺญมปฺปธานํ. เตสุ ปธาเนน ปรหิตปฺปฏิปตฺตึ ทสฺเสติ, อิตเรน อตฺตหิตสมฺปตฺตึ. ตทุภเยน อตฺตหิตาย [Pg.11] ปฏิปนฺนาทีสุ จตูสุ ปุคฺคเลสุ ภควโต จตุตฺถปุคฺคลภาวํ ทสฺเสติ. เตน จ อนุตฺตรทกฺขิเณยฺยภาวํ อุตฺตมวนฺทเนยฺยภาวํ อตฺตโน จ วนฺทนกิริยาย เขตฺตงฺคตภาวํ ทสฺเสติ.

Ali, com a expressão 'coração resfriado pela compaixão' (karuṇāsītalahadayaṃ), mostra-se a raiz da Suprema Iluminação Perfeita (sammāsambodhi). Pois o Abençoado, com a mente impulsionada pela grande compaixão, fez a resolução inicial para resgatar os seres do lamaçal do saṃsāra, preencheu gradualmente as perfeições (pāramīs) e alcançou a insuperável Suprema Iluminação Perfeita; assim, a compaixão é a raiz da Suprema Iluminação Perfeita. Com a expressão 'aquele que destruiu a escuridão da ilusão com a lâmpada da sabedoria' (paññāpajjotavihatamohatamaṃ), mostra-se a Suprema Iluminação Perfeita. Pois o conhecimento do caminho (maggañāṇa) tem como causa próxima o conhecimento desobstruído, e o conhecimento desobstruído, que tem como causa próxima o conhecimento do caminho, é chamado de 'Suprema Iluminação Perfeita'. Pelo termo 'Sugata' no sentido de ir perfeitamente, mostra-se a prática para a Suprema Iluminação Perfeita, pois o termo 'Sugata' revela o caminho do meio, que é livre dos dois extremos — como a indolência e a agitação, a estagnação e o esforço excessivo, a indulgência nos prazeres sensuais e a automutilação, e as crenças no eternalismo e no aniquilacionismo —, e que é sustentado pela compaixão e pela sabedoria. Com os outros termos, mostra-se o propósito da Suprema Iluminação Perfeita, dividido em principal e secundário. Ali, a travessia dos seres através da grande inundação do saṃsāra é o propósito principal, e o restante é secundário. Entre estes, pelo principal mostra-se a prática para o benefício dos outros, e pelo outro, a perfeição do seu próprio benefício. Por ambos, mostra-se que o Abençoado é o quarto tipo de pessoa entre as quatro pessoas (aquela que pratica tanto para o seu próprio benefício quanto para o benefício dos outros). E com isso, mostra-se a sua qualidade de ser digno de oferendas insuperável, a sua qualidade de ser digno de reverência suprema, e o fato de ele ser o campo fértil para o próprio ato de reverência de alguém.

เอตฺถ จ กรุณาคหเณน โลกิเยสุ มหคฺคตภาวปฺปตฺตาสาธารณคุณทีปนโต ภควโต สพฺพโลกิยคุณสมฺปตฺติ ทสฺสิตา โหติ, ปญฺญาคหเณน สพฺพญฺญุตญฺญาณปทฏฺฐานมคฺคญาณทีปนโต สพฺพโลกุตฺตรคุณสมฺปตฺติ. ตทุภยคฺคหณสิทฺโธ หิ อตฺโถ ‘‘สนรามรโลกครุ’’นฺติอาทินา ปปญฺจียตีติ. กรุณาคหเณน จ อุปคมนํ นิรุปกฺกิเลสํ ทสฺเสติ, ปญฺญาคหเณน อปคมนํ. ตถา กรุณาคหเณน โลกสมญฺญานุรูปํ ภควโต ปวตฺตึ ทสฺเสติ โลกโวหารวิสยตฺตา กรุณาย, ปญฺญาคหเณน สมญฺญาย อนติธาวนํ. สภาวานวโพเธน หิ ธมฺมานํ สมญฺญํ อติธาวิตฺวา สตฺตาทิปรามสนํ โหตีติ. ตถา กรุณาคหเณน มหากรุณาสมาปตฺติวิหารํ ทสฺเสติ, ปญฺญาคหเณน ตีสุ กาเลสุ อปฺปฏิหตญาณํ จตุสจฺจญาณํ, จตุปฏิสมฺภิทาญาณํ, จตุเวสารชฺชญาณํ. กรุณาคหเณน มหากรุณาสมาปตฺติญาณสฺส คหิตตฺตา เสสาสาธารณญาณานิ, ฉ อภิญฺญา, อฏฺฐสุ ปริสาสุ อกมฺปนญาณานิ, ทส พลานิ, จุทฺทส พุทฺธญาณานิ, โสฬส ญาณจริยา, อฏฺฐารส พุทฺธธมฺมา, จตุจตฺตาลีส ญาณวตฺถูนิ, สตฺตสตฺตติ ญาณวตฺถูนีติ เอวมาทีนํ อเนเกสํ ปญฺญาปเภทานํ วเสน ญาณจารํ ทสฺเสติ. ตถา กรุณาคหเณน จรณสมฺปตฺตึ, ปญฺญาคหเณน วิชฺชาสมฺปตฺตึ. กรุณาคหเณน อตฺตาธิปติตา, ปญฺญาคหเณน ธมฺมาธิปติตา. กรุณาคหเณน โลกนาถภาโว, ปญฺญาคหเณน อตฺตนาถภาโว. ตถา กรุณาคหเณน ปุพฺพการิภาโว, ปญฺญาคหเณน กตญฺญุตา. ตถา กรุณาคหเณน อปรนฺตปตา, ปญฺญาคหเณน อนตฺตนฺตปตา. กรุณาคหเณน วา พุทฺธกรธมฺมสิทฺธิ, ปญฺญาคหเณน พุทฺธภาวสิทฺธิ. ตถา กรุณาคหเณน ปเรสํ ตารณํ, ปญฺญาคหเณน สยํตรณํ. ตถา กรุณาคหเณน สพฺพสตฺเตสุ อนุคฺคหจิตฺตตา, ปญฺญาคหเณน สพฺพธมฺเมสุ วิรตฺตจิตฺตตา ทสฺสิตา โหติ.

E aqui, pela menção da compaixão (karuṇā), a realização de todas as qualidades mundanas do Abençoado é mostrada, ao iluminar as qualidades incomuns que alcançaram o estado de grandeza (mahaggata) entre as coisas mundanas; e pela menção da sabedoria (paññā), a realização de todas as qualidades supramundanas é mostrada, ao iluminar o conhecimento do caminho que é a causa próxima para o conhecimento da sabedoria onisciente. Pois o significado estabelecido pela menção de ambas é detalhado por passagens como 'o mestre do mundo com seus homens e deuses' (sanarāmaralokagaru), etc. E pela menção da compaixão, mostra-se a aproximação livre de impurezas; pela menção da sabedoria, o afastamento. Da mesma forma, pela menção da compaixão, mostra-se a conduta do Abençoado em conformidade com as convenções do mundo, visto que a compaixão tem como objeto o âmbito do discurso mundano; pela menção da sabedoria, mostra-se o não ir além da convenção. Pois, devido à não compreensão da natureza intrínseca das coisas, ultrapassa-se a convenção e ocorre o apego a conceitos como 'ser', etc. Da mesma forma, pela menção da compaixão, mostra-se a sua morada na realização da grande compaixão (mahākaruṇāsamāpatti); pela menção da sabedoria, mostra-se o conhecimento desobstruído em relação aos três tempos, o conhecimento das Quatro Verdades, o conhecimento das quatro discriminações analíticas (paṭisambhidā) e o conhecimento dos quatro destores (vesārajja). Pela menção da compaixão, por ter sido incluído o conhecimento da realização da grande compaixão, mostra-se o curso do conhecimento por meio de várias divisões da sabedoria, tais como os demais conhecimentos incomuns, as seis cognições diretas (abhiññā), os conhecimentos de destemor nas oito assembleias, as dez forças (balā), os quatorze conhecimentos búdicos, as dezesseis condutas de conhecimento, as dezoito qualidades búdicas (buddhadhammā), os quarenta e quatro tópicos de conhecimento (ñāṇavatthu), os setenta e sete tópicos de conhecimento, e assim por diante. Da mesma forma, pela menção da compaixão, mostra-se a perfeição da conduta (caraṇasampatti); pela menção da sabedoria, a perfeição do conhecimento claro (vijjāsampatti). Pela menção da compaixão, a supremacia de si mesmo (attādhipatitā); pela menção da sabedoria, a supremacia do Dhamma (dhammādhipatitā). Pela menção da compaixão, o estado de ser o protetor do mundo (lokanāthabhāvo); pela menção da sabedoria, o estado de ser o seu próprio protetor (attanāthabhāvo). Da mesma forma, pela menção da compaixão, o estado de ser um benfeitor prévio (pubbakāribhāvo); pela menção da sabedoria, a gratidão (kataññutā). Da mesma forma, pela menção da compaixão, o não atormentar os outros (aparantapatā); pela menção da sabedoria, o não atormentar a si mesmo (anattantapatā). Ou, pela menção da compaixão, a realização das qualidades que fazem um Buda (buddhakaradhamma); pela menção da sabedoria, a realização do estado de Buda (buddhabhāva). Da mesma forma, pela menção da compaixão, a travessia dos outros; pela menção da sabedoria, a própria travessia. Da mesma forma, pela menção da compaixão, mostra-se uma mente de benevolência para com todos os seres; pela menção da sabedoria, mostra-se uma mente desapegada em relação a todas as coisas (dhammas).

สพฺเพสญฺจ พุทฺธคุณานํ กรุณา อาทิ ตนฺนิทานภาวโต, ปญฺญา ปริโยสานํ ตโต อุตฺตริกรณียาภาวโต. อิติ อาทิปริโยสานทสฺสเนน [Pg.12] สพฺเพ พุทฺธคุณา ทสฺสิตา โหนฺติ. ตถา กรุณาคหเณน สีลกฺขนฺธปุพฺพงฺคโม สมาธิกฺขนฺโธ ทสฺสิโต โหติ. กรุณานิทานญฺหิ สีลํ ตโต ปาณาติปาตาทิวิรติปฺปวตฺติโต, สา จ ฌานตฺตยสมฺปโยคินีติ. ปญฺญาวจเนน ปญฺญากฺขนฺโธ. สีลญฺจ สพฺเพสํ พุทฺธคุณานํ อาทิ, สมาธิ มชฺเฌ, ปญฺญา ปริโยสานนฺติ เอวมฺปิ อาทิมชฺฌปริโยสานกลฺยาณา สพฺเพ พุทฺธคุณา ทสฺสิตา โหนฺติ นยโต ทสฺสิตตฺตา. เอโส เอว หิ นิรวเสสโต พุทฺธคุณานํ ทสฺสนุปาโย, ยทิทํ นยคฺคหณํ, อญฺญถา โก นาม สมตฺโถ ภควโต คุเณ อนุปทํ นิรวเสสโต ทสฺเสตุํ? เตเนวาห –

E de todas as qualidades búdicas, a compaixão é o início, por ser a sua causa original, e a sabedoria é o fim, por não haver nada superior a ser feito depois dela. Assim, ao mostrar o início e o fim, todas as qualidades búdicas são mostradas. Da mesma forma, pela menção da compaixão, mostra-se o grupo da concentração (samādhikkhandha) precedido pelo grupo da moralidade (sīlakkhandha). Pois a moralidade tem como causa a compaixão, devido à ocorrência da abstenção de tirar a vida, etc., a partir dela; e esta compaixão está associada aos três primeiros jhanas. Pela palavra 'sabedoria', mostra-se o grupo da sabedoria (paññākkhandha). E sendo a moralidade o início de todas as qualidades búdicas, a concentração o meio, e a sabedoria o fim, assim também todas as qualidades búdicas, excelentes no início, no meio e no fim, são mostradas por meio desse método. Pois este é o único meio de mostrar as qualidades búdicas sem omissão, a saber, a apresentação do método; de outro modo, quem seria capaz de mostrar as qualidades do Abençoado, palavra por palavra, de forma exaustiva? Por isso foi dito:

‘‘พุทฺโธปิ พุทฺธสฺส ภเณยฺย วณฺณํ,กปฺปมฺปิ เจ อญฺญมภาสมาโน;

ขีเยถ กปฺโป จิรทีฆมนฺตเร,วณฺโณ น ขีเยถ ตถาคตสฺสา’’ติ. (ที. นิ. อฏฺฐ. ๑.๓๐๔;

๓.๑๔๑;

ม. นิ. อฏฺฐ. ๒.๔๒๕;

อุทา. อฏฺฐ. ๕๓;

พุ. วํ. อฏฺฐ. ๔.๔;

อป. อฏฺฐ. ๒.๗.ปรปฺปสาทกตฺเถรอปทานวณฺณนา);

"Mesmo que um Buda elogiasse as qualidades de outro Buda, sem falar de mais nada por um aeon inteiro, o aeon chegaria ao fim nesse longo e extenso intervalo, mas o louvor às qualidades do Tathāgata não se esgotaria."

เตเนว จ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรนปิ พุทฺธคุณปริจฺเฉทนํ ปติ อนุยุตฺเตน ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’ติ ปฏิกฺขิปิตฺวา ‘‘อปิจ เม, ภนฺเต, ธมฺมนฺวโย วิทิโต’’ติ วุตฺตํ.

E por essa mesma razão, o venerável ancião Sāriputta, quando questionado sobre a delimitação das qualidades do Buda, rejeitou dizendo: 'Não é assim, Senhor', e acrescentou: 'No entanto, Senhor, a linhagem do Dhamma (dhammanvaya) me é conhecida'.

๒. เอวํ สงฺเขเปน สกลสพฺพญฺญุคุเณหิ ภควนฺตํ อภิตฺถวิตฺวา อิทานิ สทฺธมฺมํ โถเมตุํ ‘‘พุทฺโธปี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ พุทฺโธติ กตฺตุนิทฺเทโส. พุทฺธภาวนฺติ กมฺมนิทฺเทโส. ภาเวตฺวา สจฺฉิกตฺวาติ จ ปุพฺพกาลกิริยานิทฺเทโส. ยนฺติ อนิยมโต กมฺมนิทฺเทโส. อุปคโตติ อปรกาลกิริยานิทฺเทโส. วนฺเทติ กิริยานิทฺเทโส. ตนฺติ นิยมนํ. ธมฺมนฺติ วนฺทนกิริยาย กมฺมนิทฺเทโส. คตมลํ อนุตฺตรนฺติ จ ตพฺพิเสสนํ.

2. Tendo assim louvado brevemente o Abençoado com todas as qualidades de um onisciente, agora, para elogiar o Verdadeiro Dhamma (saddhamma), ele diz 'Buddhopī', etc. Ali, 'buddho' (o Buda) é a indicação do agente. 'Buddhabhāvanti' (o estado de Buda) é a indicação do objeto. 'Bhāvetvā' (tendo desenvolvido) e 'sacchikatvā' (tendo realizado) são indicações de ações anteriores. 'Yaṃ' (o qual) é a indicação indefinida do objeto. 'Upagato' (tendo alcançado) é a indicação de uma ação posterior. 'Vandeti' (saúda) é a indicação do verbo. 'Taṃ' (esse) é a especificação. 'Dhammaṃ' (o Dhamma) é a indicação do objeto da ação de saudar. 'Gatamalaṃ' (livre de mácula) e 'anuttaraṃ' (insuperável) são os seus qualificadores.

ตตฺถ พุทฺธสทฺทสฺส ตาว ‘‘พุชฺฌิตา สจฺจานีติ พุทฺโธ, โพเธตา ปชายาติ พุทฺโธ’’ติอาทินา (มหานิ. ๑๙๒; จูฬนิ. ปารายนตฺถุติคาถานิทฺเทโส ๙๗; ปฏิ. ม. ๑.๑๖๒) นิทฺเทสนเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อถ วา สวาสนาย อญฺญาณนิทฺทาย อจฺจนฺตวิคมโต, พุทฺธิยา วา วิกสิตภาวโต พุทฺธวาติ พุทฺโธ ชาครณวิกสนตฺถวเสน. อถ วา กสฺสจิปิ เญยฺยธมฺมสฺส อนวพุทฺธสฺส อภาเวน เญยฺยวิเสสสฺส กมฺมภาเวน อคฺคหณโต กมฺมวจนิจฺฉาย อภาเวน อวคมนตฺถวเสเนว [Pg.13] กตฺตุนิทฺเทโส ลพฺภตีติ พุทฺธวาติ พุทฺโธ ยถา ‘‘ทิกฺขิโต น ททาตี’’ติ. อตฺถโต ปน ปารมิตาปริภาวิโต สยมฺภุญาเณน สห วาสนาย วิหตวิทฺธํสิตนิรวเสสกิเลโส มหากรุณาสพฺพญฺญุตญฺญาณาทิอปริเมยฺยคุณคณาธาโร ขนฺธสนฺตาโน พุทฺโธ. ยถาห –

Ali, o significado da palavra 'buddha' deve ser entendido primeiramente através do método de explicação como: 'Aquele que compreendeu as verdades é o Buda; aquele que desperta a progênie (os seres) é o Buda', etc. Ou ainda, devido ao completo desaparecimento do sono da ignorância junto com suas tendências latentes (vāsanā), ou devido ao estado florescente de sua inteligência, ele é chamado de 'buddha' (desperto/florescido) no sentido de despertar e florescer. Ou ainda, por não haver nenhuma coisa cognoscível (ñeyyadhamma) que não tenha sido compreendida, e por não se tomar um objeto cognoscível específico como objeto de ação (não havendo intenção de voz passiva), a indicação do agente é obtida puramente pelo sentido de compreensão; assim, ele é 'buddha' (aquele que compreende), tal como na expressão 'o consagrado não dá'. Em termos de significado real, o Buda é o fluxo de agregados (khandhasantāna) que, purificado pelas perfeições (pāramitā), destruiu e eliminou completamente todas as impurezas mentais (kilesas) junto com suas tendências latentes por meio do conhecimento auto-originado (sayambhuñāṇa), e que é o receptáculo de uma multidão incomensurável de qualidades, como a grande compaixão, o conhecimento da onisciência, etc. Como foi dito:

‘‘พุทฺโธติ โย โส ภควา สยมฺภู อนาจริยโก ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌิ, ตตฺถ จ สพฺพญฺญุตํ ปตฺโต พเลสุ จ วสีภาว’’นฺติ (มหานิ. ๑๙๒; จูฬนิ. ปารายนตฺถุติคาถานิทฺเทโส ๙๗; ปฏิ. ม. ๑.๑๖๑).

"'Buda é aquele Abençoado que, auto-originado, sem mestre, compreendeu por si mesmo as verdades sobre coisas nunca antes ouvidas, e nelas alcançou a onisciência e o domínio sobre as forças (balas)'."

อปิ-สทฺโท สมฺภาวเน. เตน ‘‘เอวํ คุณวิเสสยุตฺโต โสปิ นาม ภควา’’ติ วกฺขมานคุณธมฺเม สมฺภาวนํ ทีเปติ. พุทฺธภาวนฺติ สมฺมาสมฺโพธึ. ภาเวตฺวาติ อุปฺปาเทตฺวา วฑฺเฒตฺวา จ. สจฺฉิกตฺวาติ ปจฺจกฺขํ กตฺวา. อุปคโตติ ปตฺโต, อธิคโตติ อตฺโถ. เอตสฺส พุทฺธภาวนฺติ เอเตน สมฺพนฺโธ. คตมลนฺติ วิคตมลํ, นิทฺโทสนฺติ อตฺโถ. วนฺเทติ ปณมามิ, โถเมมิ วา. อนุตฺตรนฺติ อุตฺตรรหิตํ, โลกุตฺตรนฺติ อตฺโถ. ธมฺมนฺติ ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชมาเน อปายโต จ สํสารโต จ อปตมาเน กตฺวา ธาเรตีติ ธมฺโม. อยญฺเหตฺถ สงฺเขปตฺโถ – เอวํ วิวิธคุณคณสมนฺนาคโต พุทฺโธปิ ภควา ยํ อริยมคฺคสงฺขาตํ ธมฺมํ ภาเวตฺวา, ผลนิพฺพานํ ปน สจฺฉิกตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อธิคโต, ตเมวํ พุทฺธานมฺปิ พุทฺธภาวเหตุภูตํ สพฺพโทสมลรหิตํ อตฺตโน อุตฺตริตราภาเวน อนุตฺตรํ ปฏิเวธสทฺธมฺมํ นมามีติ. ปริยตฺติสทฺธมฺมสฺสปิ ตปฺปกาสนตฺตา อิธ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ.

A palavra 'api' é usada no sentido de concessão ou possibilidade (sambhāvana). Com isso, ela ilumina a possibilidade nas qualidades do Dhamma a serem mencionadas, indicando: 'até mesmo aquele Abençoado dotado de tais qualidades distintas'. 'Buddhabhāvaṃ' significa o perfeito e pleno despertar (sammāsambodhi). 'Bhāvetvā' significa tendo gerado e desenvolvido. 'Sacchikatvā' significa tendo realizado diretamente. 'Upagato' significa alcançado, obtido. A conexão deste termo é com 'buddhabhāvaṃ'. 'Gatamalaṃ' significa livre de mácula, isto é, sem defeito. 'Vandeti' significa eu me curvo ou louvo. 'Anuttaraṃ' significa sem superior, isto é, supramundano (lokuttara). 'Dhammaṃ': é chamado de Dhamma porque sustenta (dhāreti) aqueles que praticam de acordo com o que foi ensinado, impedindo-os de cair nos estados de sofrimento (apāya) e no saṃsāra. Este é o significado resumido aqui: 'Eu saúdo o insuperável Dhamma da penetração (paṭivedhasaddhamma), que é livre de todas as máculas e defeitos, e que, por não ter nada superior a si mesmo, é insuperável; o qual é a própria causa do estado de Buda até mesmo para os Budas, e tendo desenvolvido esse Dhamma conhecido como o Nobre Caminho, e realizado o Fruto e o Nibbāna, até mesmo o Buda, o Abençoado dotado de tão variadas qualidades, alcançou o insuperável e perfeito despertar'. Deve-se considerar que o Dhamma do estudo teórico (pariyattisaddhamma) também está incluído aqui, por ser o revelador daquilo.

อถ วา ‘‘อภิธมฺมนยสมุทฺทํ อธิคญฺฉิ, ตีณิ ปิฏกานิ สมฺมสี’’ติ จ อฏฺฐกถายํ วุตฺตตฺตา ปริยตฺติธมฺมสฺสปิ สจฺฉิกิริยาสมฺมสนปริยาโย ลพฺภตีติ โสปิ อิธ วุตฺโต เอวาติ ทฏฺฐพฺพํ. ตถา ‘‘ยํ ธมฺมํ ภาเวตฺวา สจฺฉิกตฺวา’’ติ จ วุตฺตตฺตา พุทฺธกรธมฺมภูตาหิ ปารมิตาหิ สห ปุพฺพภาเค อธิสีลสิกฺขาทโยปิ อิธ ธมฺมสทฺเทน สงฺคหิตาติ เวทิตพฺพา. ตาปิ หิ วิคตปฺปฏิปกฺขตาย คตมลา, อนญฺญสาธารณตาย อนุตฺตรา จาติ. ตถา หิ สตฺตานํ สกลวฏฺฏทุกฺขนิสฺสรณาย กตมหาภินีหาโร มหากรุณาธิวาสนเปสลชฺฌาสโย [Pg.14] ปญฺญาวิเสสปริโยทาตนิมฺมลานํ ทานทมสญฺญมาทีนํ อุตฺตมธมฺมานํ สตสหสฺสาธิกานิ กปฺปานํ จตฺตาริ อสงฺขฺเยยฺยานิ สกฺกจฺจํ นิรนฺตรํ นิรวเสสานํ ภาวนาปจฺจกฺขกรเณหิ กมฺมาทีสุ อธิคตวสีภาโว อจฺฉริยาจินฺเตยฺยมหานุภาโว อธิสีลอธิจิตฺตานํ ปรมุกฺกํสปารมิปฺปตฺโต ภควา ปจฺจยากาเร จตุวีสติโกฏิสตสหสฺสมุเขน มหาวชิรญาณํ เปเสตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธติ.

Ou ainda, visto que é dito no comentário: 'Ele penetrou no oceano do método do Abhidhamma, ele investigou os três Cestos (Piṭakas)', o método de realização e investigação também se aplica ao Dhamma do estudo teórico (pariyattidhamma); portanto, deve-se considerar que este também é mencionado aqui. Da mesma forma, pelo que foi dito: 'tendo desenvolvido e realizado o Dhamma', deve-se entender que o treinamento na moralidade superior (adhisīlasikkhā), etc., no estágio preliminar, junto com as perfeições (pāramitā) que constituem as qualidades que fazem um Buda, também estão incluídos aqui sob o termo 'Dhamma'. Pois estas também são livres de mácula (gatamala) devido à ausência de oposição, e insuperáveis (anuttara) devido à sua natureza incomum. Pois o Abençoado — que fez a grande resolução para a libertação dos seres de todo o sofrimento do ciclo de existências (vaṭṭadukkha), cujo caráter amável é a morada da grande compaixão, que obteve maestria nas ações, etc., através do desenvolvimento e da realização direta, respeitosa, contínua e exaustiva, durante quatro asaṅkhyeyyas e mais de cem mil aeons (kappas), de qualidades supremas como a generosidade, o autocontrole e a contenção, purificadas e imaculadas por uma sabedoria especial; que possui um poder maravilhoso e incompreensível, e que alcançou o ápice supremo das perfeições da moralidade superior e da mente superior — despertou para o insuperável e perfeito despertar após direcionar o conhecimento do grande diamante (mahāvajirañāṇa) através de duzentos e quarenta mil koṭis de portais na originação dependente (paccayākāra).

เอตฺถ จ ‘‘ภาเวตฺวา’’ติ เอเตน วิชฺชาสมฺปทาย ธมฺมํ โถเมติ, ‘‘สจฺฉิกตฺวา’’ติ เอเตน วิมุตฺติสมฺปทาย. ตถา ปฐเมน ฌานสมฺปทาย, ทุติเยน วิโมกฺขสมฺปทาย. ปฐเมน วา สมาธิสมฺปทาย, ทุติเยน สมาปตฺติสมฺปทาย. อถ วา ปฐเมน ขยญาณภาเวน, ทุติเยน อนุปฺปาทญาณภาเวน. ปฐเมน วา วิชฺชูปมตาย, ทุติเยน วชิรูปมตาย. ปุริเมน วา วิราคสมฺปตฺติยา, ทุติเยน นิโรธสมฺปตฺติยา. ตถา ปฐเมน นิยฺยานภาเวน, ทุติเยน นิสฺสรณภาเวน. ปฐเมน วา เหตุภาเวน, ทุติเยน อสงฺขตภาเวน. ปฐเมน วา ทสฺสนภาเวน, ทุติเยน วิเวกภาเวน. ปฐเมน วา อธิปติภาเวน, ทุติเยน อมตภาเวน ธมฺมํ โถเมติ. อถ วา ‘‘ยํ ธมฺมํ ภาเวตฺวา พุทฺธภาวํ อุปคโต’’ติ เอเตน สฺวากฺขาตตาย ธมฺมํ โถเมติ, ‘‘สจฺฉิกตฺวา’’ติ เอเตน สนฺทิฏฺฐิกตาย. ตถา ปุริเมน อกาลิกตาย, ปจฺฉิเมน เอหิปสฺสิกตาย. ปุริเมน วา โอปเนยฺยิกตาย, ปจฺฉิเมน ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพตาย ธมฺมํ โถเมติ. ‘‘คตมล’’นฺติ อิมินา สํกิเลสาภาวทีปเนน ธมฺมสฺส ปริสุทฺธตํ ทสฺเสติ, ‘‘อนุตฺตร’’นฺติ เอเตน อญฺญสฺส วิสิฏฺฐสฺส อภาวทีปเนน วิปุลปริปุณฺณตํ. ปฐเมน วา ปหานสมฺปทํ ธมฺมสฺส ทสฺเสติ, ทุติเยน ปภวสมฺปทํ. ภาเวตพฺพตาย วา ธมฺมสฺส คตมลภาโว โยเชตพฺโพ. ภาวนาคุเณน หิ โส โทสานํ สมุคฺฆาตโก โหตีติ. สจฺฉิกาตพฺพภาเวน อนุตฺตรภาโว โยเชตพฺโพ. สจฺฉิกิริยานิพฺพตฺติโต หิ ตทุตฺตริกรณียาภาวโต อนญฺญสาธารณตาย อนุตฺตโรติ. ตถา ‘‘ภาเวตฺวา’’ติ เอเตน สห ปุพฺพภาคสีลาทีหิ เสกฺขา สีลสมาธิปญฺญากฺขนฺธา ทสฺสิตา โหนฺติ. ‘‘สจฺฉิกตฺวา’’ติ เอเตน สห อสงฺขตาย ธาตุยา อเสกฺขา สีลสมาธิปญฺญากฺขนฺธา ทสฺสิตา โหนฺตีติ.

E aqui, com a palavra 'bhāvetvā' (tendo desenvolvido), ele louva o Dhamma por meio da realização do conhecimento claro (vijjāsampadā); com 'sacchikatvā' (tendo realizado), por meio da realização da libertação (vimuttisampadā). Da mesma forma, com o primeiro, pela realização do jhana; com o segundo, pela realização das libertações (vimokkha). Ou, com o primeiro, pela realização da concentração (samādhi); com o segundo, pela realização das realizações meditativas (samāpatti). Ou ainda, com o primeiro, pelo estado de conhecimento da destruição das impurezas (khayañāṇa); com o segundo, pelo estado de conhecimento do não surgimento delas (anuppādañāṇa). Ou, com o primeiro, por ser semelhante ao relâmpago (vijjūpama); com o segundo, por ser semelhante ao diamante (vajirūpama). Ou, com o anterior, pela realização do desapego (virāga); com o posterior, pela realização da cessação (nirodha). Da mesma forma, com o primeiro, pelo estado de conduzir à libertação (niyyāna); com o segundo, pelo estado de escape (nissaraṇa). Ou, com o primeiro, pelo estado de causa (hetu); com o segundo, pelo estado do incondicionado (asaṅkhata). Ou, com o primeiro, pelo estado de visão (dassana); com o segundo, pelo estado de isolamento e desprendimento (viveka). Ou, com o primeiro, pelo estado de supremacia (adhipati); com o segundo, pelo estado do imortal (amata), ele louva o Dhamma. Ou ainda, com 'tendo desenvolvido o Dhamma pelo qual alcançou o estado de Buda', ele louva o Dhamma por ser bem ensinado (svākkhātata); com 'tendo realizado', por ser visível aqui e agora (sandiṭṭhikata). Da mesma forma, com o anterior, por ser imediato (akālika); com o posterior, por convidar ao teste (ehipassika). Ou, com o anterior, por ser digno de ser aplicado (opanayika); com o posterior, por ser realizável individualmente pelos sábios (paccattaṃ veditabba), ele louva o Dhamma. 'Gatamala' (livre de mácula), ele mostra a pureza do Dhamma ao iluminar a ausência de impurezas (saṃkilesa); com 'anuttara' (insuperável), ele mostra a sua vasta plenitude ao iluminar a ausência de qualquer outra coisa superior. Ou, com o primeiro, ele mostra a perfeição do abandono (pahānasampadā) do Dhamma; com o segundo, a perfeição de sua origem e poder (pabhavasampadā). Ou o estado de ser livre de mácula do Dhamma deve ser associado à sua natureza de dever ser desenvolvido (bhāvetabbatā). Pois, pela virtude do desenvolvimento, ele é o erradicador dos defeitos. O estado de ser insuperável deve ser associado à sua natureza de dever ser realizado (sacchikātabbabhāva). Pois, uma vez produzida a realização, por não haver nada superior a ser feito depois dela, e por ser incomum a outros, ele é insuperável. Da mesma forma, com 'bhāvetvā', os grupos da moralidade, concentração e sabedoria dos que ainda treinam (sekha), junto com a moralidade preliminar, etc., são mostrados. Com 'sacchikatvā', os grupos da moralidade, concentração e sabedoria dos que não mais treinam (asekha), junto com o elemento incondicionado (asaṅkhatadhātu), são mostrados.

๓. เอวํ [Pg.15] สงฺเขเปเนว สพฺพธมฺมคุเณหิ สทฺธมฺมํ อภิตฺถวิตฺวา อิทานิ อริยสงฺฆํ โถเมตุํ ‘‘สุคตสฺสา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ สุคตสฺสาติ สมฺพนฺธนิทฺเทโส. ‘‘ตสฺส ปุตฺตาน’’นฺติ เอเตน สมฺพนฺโธ. โอรสานนฺติ ปุตฺตวิเสสนํ. มารเสนมถนานนฺติ โอรสปุตฺตภาเว การณนิทฺเทโส เตน กิเลสปฺปหานเมว ภควโต โอรสปุตฺตภาเว การณํ อนุชานาตีติ ทสฺเสติ. อฏฺฐนฺนนฺติ คณนปริจฺเฉทนิทฺเทโส. เตน จ สติปิ เตสํ สตฺตวิเสสภาเวน อเนกสตสหสฺสภาเว อิมํ คณนปริจฺเฉทํ นาติวตฺตนฺตีติ ทสฺเสติ มคฺคฏฺฐผลฏฺฐภาวานติวตฺตนโต. สมูหนฺติ สมุทายนิทฺเทโส. อริยสงฺฆนฺติ คุณวิสิฏฺฐสํหตภาวนิทฺเทโส. เตน อสติปิ อริยปุคฺคลานํ กายสามคฺคิยํ อริยสงฺฆภาวํ ทสฺเสติ ทิฏฺฐิสีลสามญฺเญน สํหตภาวโต.

3. Tendo assim louvado brevemente o verdadeiro Dhamma por meio de todas as qualidades do Dhamma, agora, para elogiar a nobre Sangha, ele diz "sugatassa" ("do Sugata") e assim por diante. Ali, "sugatassa" é uma indicação de relação. A relação é com "tassa puttānaṃ" ("de seus filhos"). "Orasānaṃ" ("nascidos do peito", isto é, legítimos) é um qualificador de "filhos". "Mārasenamathanānaṃ" ("daqueles que derrotaram o exército de Māra") é a indicação da causa para o estado de serem filhos legítimos; com isso, mostra-se que apenas o abandono das impurezas mentais é admitido como a causa para o estado de ser um filho legítimo do Abençoado. "Aṭṭhannaṃ" ("dos oito") é a indicação da limitação numérica. E com isso, mostra-se que, embora eles existam como centenas de milhares devido à sua natureza de seres especiais, eles não excedem essa limitação numérica, pois não ultrapassam o estado daqueles que estão nos caminhos e frutos. "Samūhaṃ" ("grupo") é a indicação de uma coletividade. "Ariyasaṅghaṃ" ("a Nobre Sangha") é a indicação de um estado de união distinguido por qualidades. Com isso, mostra-se o estado de Nobre Sangha mesmo quando não há harmonia física entre as pessoas nobres, devido ao estado de união pela harmonia de visão e virtude.

ตตฺถ อุรสิ ภวา ชาตา สํพทฺธา จ โอรสา. ยถา หิ สตฺตานํ โอรสปุตฺตา อตฺตชตาย ปิตุ สนฺตกสฺส ทายชฺชสฺส วิเสเสน ภาคิโน โหนฺติ, เอวเมเตปิ อริยปุคฺคลา สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สวนนฺเต อริยาย ชาติยา ชาตตาย ภควโต สนฺตกสฺส วิมุตฺติสุขสฺส อริยธมฺมรตนสฺส เอกนฺเตน ภาคิโนติ โอรสา วิย โอรสา. อถ วา ภควโต ธมฺมเทสนานุภาเวน อริยภูมึ โอกฺกมมานา โอกฺกนฺตา จ อริยสาวกา ภควโต อุเร วายามชนิตาภิชาติตาย นิปฺปริยาเยน โอรสปุตฺตาติ วตฺตพฺพตํ อรหนฺติ. สาวเกหิ ปวตฺติยมานาปิ หิ ธมฺมเทสนา ‘‘ภควโต ธมฺมเทสนา’’อิจฺเจว วุจฺจติ ตํมูลกตฺตา ลกฺขณาทิวิเสสาภาวโต จ.

Ali, "orasā" significa aqueles que se originam, nascem e estão conectados com o peito. Pois assim como os filhos legítimos dos seres, por terem nascido de si mesmos, são herdeiros por excelência daquilo que pertence ao pai, do mesmo modo estes nobres indivíduos, por terem nascido no nascimento nobre ao final da audição do Buda Perfeitamente Desperto, são herdeiros absolutos da felicidade da libertação e da joia do Nobre Dhamma que pertencem ao Abençoado; portanto, são chamados de "orasā", tal como os filhos legítimos. Ou então, os nobres discípulos que entram e já entraram no plano nobre pelo poder do ensinamento do Dhamma do Abençoado merecem ser chamados, em sentido literal, de filhos legítimos, devido ao seu nascimento gerado pelo esforço no peito do Abençoado. Pois mesmo o ensinamento do Dhamma proclamado pelos discípulos é chamado de "ensinamento do Dhamma do Abençoado", por ter sua origem Nele e por não haver diferença em suas características, etc.

ยทิปิ อริยสาวกานํ อริยมคฺคาธิคมสมเย ภควโต วิย ตทนฺตรายกรณตฺถํ เทวปุตฺตมาโร, มารวาหินี วา น เอกนฺเตน อปสาเทติ, เตหิ ปน อปสาเทตพฺพตาย การเณ วิมถิเต เตปิ วิมถิตา เอว นาม โหนฺตีติ อาห – ‘‘มารเสนมถนาน’’นฺติ. อิมสฺมึ ปนตฺเถ ‘‘มารมารเสนมถนาน’’นฺติ วตฺตพฺเพ ‘‘มารเสนมถนาน’’นฺติ เอกเทสสรูเปกเสโส กโตติ ทฏฺฐพฺพํ. อถ วา ขนฺธาภิสงฺขารมารานํ วิย เทวปุตฺตมารสฺสปิ คุณมารเณ สหายภาวูปคมนโต กิเลสพลกาโย ‘‘เสนา’’ติ วุจฺจติ. ยถาห – ‘‘กามา เต ปฐมา เสนา’’ติอาทิ [Pg.16] (สุ. นิ. ๔๓๘; มหานิ. ๒๘, ๖๘, ๑๔๙). สา จ เตหิ ทิยฑฺฒสหสฺสเภทา, อนนฺตเภทา วา กิเลสวาหินี สติธมฺมวิจยวีริยสมถาทิคุณปฺปหรเณหิ โอธิโส วิมถิตา วิหตา วิทฺธสฺตา จาติ มารเสนมถนา, อริยสาวกา. เอเตน เตสํ ภควโต อนุชาตปุตฺตตํ ทสฺเสติ.

Embora no momento em que os nobres discípulos alcançam o nobre caminho, o Devaputta Māra ou o exército de Māra não os assalte de forma absoluta para criar obstáculos como fizeram com o Abençoado, no entanto, uma vez que as causas que deveriam ser repelidas por eles foram esmagadas, diz-se que aqueles também foram de fato esmagados; por isso ele diz: "mārasenamathanānaṃ". Neste sentido, onde se deveria dizer "māramārasenamathanānaṃ" (daqueles que derrotaram Māra e o exército de Māra), deve-se entender que foi feita uma elisão de termos semelhantes, resultando em "mārasenamathanānaṃ". Ou então, assim como no caso dos Māras dos agregados e das formações, o exército de impurezas mentais é chamado de "exército" porque serve como aliado do Devaputta Māra na destruição das virtudes. Como foi dito: "Os desejos sensoriais são o teu primeiro exército", e assim por diante. E esse exército de impurezas mentais, dividido em mil e quinhentas formas ou em infinitas formas, foi por eles esmagado, derrotado e destruído passo a passo por meio de armas como a atenção plena, a investigação dos fenômenos, a energia e a tranquilidade; por isso, os nobres discípulos são "mārasenamathanā". Com isso, mostra-se que eles são filhos que seguem o exemplo do Abençoado.

อารกตฺตา กิเลเสหิ, อนเย น อิริยนโต, อเย จ อิริยนโต อริยา นิรุตฺตินเยน. อถ วา สเทวเกน โลเกน สรณนฺติ อรณียโต อุปคนฺตพฺพโต, อุปคตานญฺจ ตทตฺถสิทฺธิโต อริยา, อริยานํ สงฺโฆติ อริยสงฺโฆ, อริโย จ โส สงฺโฆ จาติ วา อริยสงฺโฆ, ตํ อริยสงฺฆํ. ภควโต อปรภาเค พุทฺธธมฺมรตนานมฺปิ สมธิคโม สงฺฆรตนาธีโนติ อสฺส อริยสงฺฆสฺส พหูปการตํ ทสฺเสตุํ อิเธว ‘‘สิรสา วนฺเท’’ติ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

Pelo método etimológico, eles são "ariyā" (nobres) por estarem distantes das impurezas mentais, por não se moverem em direção ao infortúnio, e por se moverem em direção ao bem-estar. Ou então, são "ariyā" porque devem ser buscados como refúgio pelo mundo com seus deuses, e porque para aqueles que se aproximam deles, o benefício disso é alcançado. A Sangha dos nobres é a "ariyasaṅgha" (Nobre Sangha), ou ela é nobre e é uma Sangha, daí "ariyasaṅgha"; a essa Nobre Sangha. Deve-se entender que, para mostrar a grande utilidade desta Nobre Sangha, visto que mesmo a realização das joias do Buda e do Dhamma em tempos posteriores ao Abençoado depende da joia da Sangha, foi dito aqui mesmo: "venero com a cabeça".

เอตฺถ จ ‘‘สุคตสฺส โอรสานํ ปุตฺตาน’’นฺติ เอเตน อริยสงฺฆสฺส ปภวสมฺปทํ ทสฺเสติ, ‘‘มารเสนมถนาน’’นฺติ เอเตน ปหานสมฺปทํ สกลสํกิเลสปฺปหานทีปนโต. ‘‘อฏฺฐนฺนมฺปิ สมูห’’นฺติ เอเตน ญาณสมฺปทํ มคฺคฏฺฐผลฏฺฐภาวทีปนโต. ‘‘อริยสงฺฆ’’นฺติ เอเตน ปภวสมฺปทํ ทสฺเสติ สพฺพสงฺฆานํ อคฺคภาวทีปนโต. อถ วา ‘‘สุคตสฺส โอรสานํ ปุตฺตาน’’นฺติ อริยสงฺฆสฺส วิสุทฺธนิสฺสยภาวทีปนํ, ‘‘มารเสนมถนาน’’นฺติ สมฺมาอุชุญายสามีจิปฺปฏิปนฺนภาวทีปนํ, ‘‘อฏฺฐนฺนมฺปิ สมูห’’นฺติ อาหุเนยฺยาทิภาวทีปนํ, ‘‘อริยสงฺฆ’’นฺติ อนุตฺตรปุญฺญกฺเขตฺตภาวทีปนํ. ตถา ‘‘สุคตสฺส โอรสานํ ปุตฺตาน’’นฺติ เอเตน อริยสงฺฆสฺส โลกุตฺตรสรณคมนสพฺภาวํ ทีเปติ. โลกุตฺตรสรณคมเนน หิ เต ภควโต โอรสปุตฺตา ชาตา. ‘‘มารเสนมถนาน’’นฺติ เอเตน อภินีหารสมฺปทาสิทฺธํ ปุพฺพภาเค สมฺมาปฏิปตฺตึ ทสฺเสติ. กตาภินีหารา หิ สมฺมาปฏิปนฺนา มารํ มารปริสํ วา อภิวิชินนฺติ. ‘‘อฏฺฐนฺนมฺปิ สมูห’’นฺติ เอเตน วิทฺธสฺตวิปกฺเข เสกฺขาเสกฺขธมฺเม ทสฺเสติ ปุคฺคลาธิฏฺฐาเนน มคฺคผลธมฺมานํ ปกาสิตตฺตา. ‘‘อริยสงฺฆ’’นฺติ อคฺคทกฺขิเณยฺยภาวํ ทสฺเสติ. สรณคมนญฺจ สาวกานํ สพฺพคุณานํ อาทิ, สปุพฺพภาคปฺปฏิปทา เสกฺขา สีลกฺขนฺธาทโย มชฺเฌ, อเสกฺขา สีลกฺขนฺธาทโย ปริโยสานนฺติ อาทิมชฺฌปริโยสานกลฺยาณา สงฺเขปโต สพฺเพ อริยสงฺฆคุณา ปกาสิตา โหนฺติ.

E aqui, com "sugatassa orasānaṃ puttānaṃ", mostra-se a perfeição de origem da Nobre Sangha. Com "mārasenamathanānaṃ", mostra-se a perfeição do abandono, por iluminar o abandono de todas as impurezas. Com "aṭṭhannampi samūhaṃ", mostra-se a perfeição do conhecimento, por iluminar o estado daqueles que estão nos caminhos e frutos. Com "ariyasaṅghaṃ", mostra-se a perfeição de excelência, por iluminar a supremacia de todas as Sanghas. Ou então, "sugatassa orasānaṃ puttānaṃ" ilumina o estado de apoio puro da Nobre Sangha; "mārasenamathanānaṃ" ilumina o estado de praticar de forma correta, reta, sistemática e adequada; "aṭṭhannampi samūhaṃ" ilumina o estado de ser digno de oferendas, etc.; "ariyasaṅghaṃ" ilumina o estado de ser um campo supremo de mérito. Da mesma forma, com "sugatassa orasānaṃ puttānaṃ", ilumina-se a existência do refúgio supramundano da Nobre Sangha. Pois é através do refúgio supramundano que eles nasceram como filhos legítimos do Abençoado. Com "mārasenamathanānaṃ", mostra-se a prática correta na fase preliminar realizada através da perfeição da resolução. Pois aqueles que fizeram a resolução e praticaram corretamente vencem Māra e a assembleia de Māra. Com "aṭṭhannampi samūhaṃ", mostram-se as qualidades dos que estão em treinamento e além do treinamento que destruíram os fatores adversos, visto que os estados de caminho e fruto são revelados através da designação de pessoas. Com "ariyasaṅghaṃ", mostra-se o estado de ser o supremo campo digno de dádivas. E o ir para o refúgio é o início de todas as qualidades dos discípulos; a prática preliminar e os agregados de virtude, etc., dos que estão em treinamento estão no meio; e os agregados de virtude, etc., dos que estão além do treinamento estão no fim. Assim, de forma resumida, todas as qualidades da Nobre Sangha, que são belas no início, no meio e no fim, são reveladas.

๔. เอวํ [Pg.17] คาถาตฺตเยน สงฺเขปโต สกลคุณสํกิตฺตนมุเขน รตนตฺตยสฺส ปณามํ กตฺวา อิทานิ ตํนิปจฺจการํ ยถาธิปฺเปเต ปโยชเน ปริณาเมนฺโต ‘‘อิติ เม’’ติอาทิมาห. ตตฺถ รติชนนฏฺเฐน รตนํ, พุทฺธธมฺมสงฺฆา. เตสญฺหิ ‘‘อิติปิ โส ภควา’’ติอาทินา ยถาภูตคุเณ อาวชฺเชนฺตสฺส อมตาธิคมเหตุภูตํ อนปฺปกํ ปีติปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชติ. ยถาห –

4. Tendo assim feito a reverência às Três Joias de forma resumida por meio de três versos, louvando todas as suas qualidades, agora, direcionando essa atitude de humildade para o propósito pretendido, ele diz "iti me" ("assim, por mim") e assim por diante. Ali, "ratana" (joia) tem o sentido de gerar deleite; estas são o Buda, o Dhamma e a Sangha. Pois, para quem reflete sobre as suas qualidades reais por meio de fórmulas como "ipi so bhagavā" e outras, surge um abundante contentamento e alegria, que serve como causa para a realização do Imortal. Como foi dito:

‘‘ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ, เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทส…เป… น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ ตถาคตํ อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายตี’’ติอาทิ (อ. นิ. ๖.๑๐; ๑๑.๑๑).

"Naquela ocasião, Mahānāma, em que o nobre discípulo se recorda do Tathāgata, sua mente não é dominada pela cobiça, nem pela aversão... [pe]... nem pela ilusão; sua mente, naquela ocasião, torna-se inteiramente reta em relação ao Tathāgata. E o nobre discípulo de mente reta, Mahānāma, obtém a inspiração do significado, obtém a inspiração do Dhamma, obtém a alegria associada ao Dhamma; daquele que está alegre, nasce o êxtase", e assim por diante.

จิตฺตีกตาทิภาโว วา รตนฏฺโฐ. วุตฺตญฺเหตํ –

Ou então, o significado de "joia" é o estado de ser altamente estimado e assim por diante. Pois isto foi dito:

‘‘จิตฺตีกตํ มหคฺฆญฺจ, อตุลํ ทุลฺลภทสฺสนํ;

อโนมสตฺตปริโภคํ, รตนํ เตน วุจฺจตี’’ติ. (ที. นิ. อฏฺฐ. ๒.๓๓;

สํ. นิ. อฏฺฐ. ๓.๕.๒๒๓;

ขุ. ปา. อฏฺฐ. ๖.๓;

สุ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๒๒๖);

"O que é altamente estimado, de grande valor, incomparável, difícil de ser visto, e usufruído por seres supremos — por isso é chamado de joia."

จิตฺตีกตภาวาทโย จ อนญฺญสาธารณา พุทฺธาทีสุ เอว ลพฺภนฺตีติ.

E esses estados de ser altamente estimado e outros, não sendo comuns a outros, são encontrados apenas no Buda e nos demais.

วนฺทนาว วนฺทนามยํ ยถา ‘‘ทานมยํ, สีลมย’’นฺติ (ที. นิ. ๓.๓๐๕; อิติวุ. ๖๐). วนฺทนา เจตฺถ กายวาจาจิตฺเตหิ ติณฺณํ รตนานํ คุณนินฺนตา, โถมนา วา. ปุชฺชภาวผลนิพฺพตฺตนโต ปุญฺญํ, อตฺตโน สนฺตานํ ปุนาตีติ วา. สุวิหตนฺตราโยติ สุฏฺฐุ วิหตนฺตราโย. เอเตน อตฺตโน ปสาทสมฺปตฺติยา, รตนตฺตยสฺส จ เขตฺตภาวสมฺปตฺติยา ตํ ปุญฺญํ อตฺถปฺปกาสนสฺส อุปฆาตกอุปทฺทวานํ วิหนเน สมตฺถนฺติ ทสฺเสติ. หุตฺวาติ ปุพฺพกาลกิริยา. ตสฺส ‘‘อตฺถํ ปกาสยิสฺสามี’’ติ เอเตน สมฺพนฺโธ. ตสฺสาติ ยํ รตนตฺตยวนฺทนามยํ ปุญฺญํ, ตสฺส. อานุภาเวนาติ พเลน.

"Vandanāmaya" significa feito de veneração, assim como "dānamaya" (feito de generosidade) e "sīlamaya" (feito de virtude). E aqui, "veneração" é a inclinação em direção às qualidades das Três Joias por meio do corpo, da fala e da mente, ou o louvor a elas. "Puñña" (mérito) é assim chamado por produzir o fruto do estado de ser digno de adoração, ou porque purifica o próprio fluxo mental. "Suvihatantarāyo" significa aquele cujos obstáculos foram completamente destruídos. Com isso, mostra-se que, devido à perfeição de sua própria devoção e à perfeição do estado de campo de mérito das Três Joias, esse mérito é capaz de destruir os perigos e infortúnios que impediriam a explicação do significado. "Hutvā" (tendo sido) é uma ação anterior. Sua relação é com "atthaṃ pakāsayissāmi" ("explicarei o significado"). "Tassa" refere-se àquele mérito feito de veneração às Três Joias. "Ānubhāvena" significa pelo poder.

๕. เอวํ [Pg.18] รตนตฺตยสฺส นิปจฺจการกรเณ ปโยชนํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ยสฺสา ธมฺมเทสนาย อตฺถํ สํวณฺเณตุกาโม, ตสฺสา ตาว คุณาภิตฺถวนวเสน อุปญฺญาปนตฺถํ ‘‘เอกกทุกาทิปฏิมณฺฑิตสฺสา’’ติอาทิมาห, เอกกาทีนิ องฺคานิ อุปรูปริ วฑฺเฒตฺวา เทสิเตหิ สุตฺตนฺเตหิ ปฏิมณฺฑิตสฺส วิสิฏฺฐสฺสาติ อตฺโถ. เอเตน ‘‘องฺคุตฺตโร’’ติ อยํ อิมสฺส อาคมสฺส อตฺถานุคตา สมญฺญาติ ทสฺเสติ. นนุ จ เอกกาทิวเสน เทสิตานิ สุตฺตานิเยว อาคโม. กสฺส ปน เอกกทุกาทีหิ ปฏิมณฺฑิตภาโวติ? สจฺจเมตํ ปรมตฺถโต, สุตฺตานิ ปน อุปาทาย ปญฺญตฺโต อาคโม. ยเถว หิ อตฺถพฺยญฺชนสมุทาเย สุตฺตนฺติ โวหาโร, เอวํ สุตฺตสมุทาเย อาคโมติ โวหาโร. เอกกาทีหิ องฺเคหิ อุปรูปริ อุตฺตโร อธิโกติ องฺคุตฺตโร, อาคมิสฺสนฺติ เอตฺถ, เอเตน, เอตสฺมา วา อตฺตตฺถปรตฺถาทโยติ อาคโม, อาทิกลฺยาณาทิคุณสมฺปตฺติยา อุตฺตมฏฺเฐน ตํตํอภิปตฺถิตสมิทฺธิเหตุตาย ปณฺฑิเตหิ วริตพฺพโต วโร, อาคโม จ โส วโร จ เสฏฺฐฏฺเฐนาติ อาคมวโร, อาคมสมฺมเตหิ วา วโรติ อาคมวโร. องฺคุตฺตโร จ โส อาคมวโร จาติ องฺคุตฺตราคมวโร, ตสฺส.

5. Tendo assim mostrado o propósito de realizar o ato de humildade para com as Três Joias, agora, a fim de introduzir o ensinamento do Dhamma cujo significado ele deseja comentar, por meio do louvor de suas qualidades, ele diz "ekakadukādipaṭimaṇḍitassa" ("daquele que é adornado com as seções de um, de dois, etc.") e assim por diante. O significado é: daquele que é excelente, sendo adornado com discursos ensinados pelo aumento progressivo das seções de um, etc. Com isso, mostra-se que "Aṅguttara" é a designação que condiz com o significado desta tradição sagrada. Mas não são os próprios discursos ensinados por meio das seções de um, etc., que constituem a tradição sagrada? De quem, então, é o estado de ser adornado com as seções de um, dois, etc.? Isso é verdade em termos de sentido último; no entanto, a tradição sagrada é designada em dependência dos discursos. Pois assim como o termo "sutta" é usado para a coleção de significados e formulações, do mesmo modo o termo "āgama" é usado para a coleção de discursos. "Aṅguttara" significa aquilo que é superior ou excede progressivamente pelas seções de um, etc. "Āgama" é aquilo em que, por meio do qual, ou a partir do qual o próprio bem, o bem dos outros, etc., são alcançados. "Vara" (excelente) é aquilo que deve ser escolhido pelos sábios por ser a causa para a realização de vários desejos, no sentido de ser supremo devido à perfeição de qualidades como ser belo no início, etc. E por ser excelente no sentido de ser o melhor, é "āgamavara" (a excelente tradição sagrada); ou é excelente de acordo com o que é aceito na tradição sagrada, daí "āgamavara". E por ser o Aṅguttara e a excelente tradição sagrada, é "aṅguttarāgamavaro"; dele.

ปุงฺควา วุจฺจนฺติ อุสภา, อสนฺตสนปริสฺสยสหนสฺส ปริปาลนาทิคุเณหิ ตํสทิสตาย ธมฺมกถิกา เอว ปุงฺควาติ ธมฺมกถิกปุงฺควา, เตสํ. เหตูปมาทิปฺปฏิมณฺฑิตนานาวิธเทสนานยวิจิตฺตตาย วิจิตฺตปฏิภานชนนสฺส. สุมงฺคลวิลาสินีอาทีสุ (ที. นิ. อฏฺฐ. ๑.คนฺถารมฺภกถา; ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.คนฺถารมฺภกถา; สํ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑.คนฺถารมฺภกถา) ปน ‘‘พุทฺธานุพุทฺธสํวณฺณิตสฺสา’’ติ วุตฺตํ. พุทฺธานญฺหิ สจฺจปฺปฏิเวธํ อนุคมฺม ปฏิวิทฺธสจฺจา อคฺคสาวกาทโย อริยา พุทฺธานุพุทฺธา. อยมฺปิ อาคโม เตหิ อตฺถสํวณฺณนาวเสน คุณสํวณฺณนาวเสน จ สํวณฺณิโต เอว. อถ วา พุทฺธา จ อนุพุทฺธา จ พุทฺธานุพุทฺธาติ โยเชตพฺพํ. สมฺมาสมฺพุทฺเธเนว หิ ติณฺณํ ปิฏกานํ อตฺถวณฺณนากฺกโม ภาสิโต, ยา ‘‘ปกิณฺณกเทสนา’’ติ วุจฺจติ. ตโต สงฺคายนาทิวเสเนว สาวเกหีติ อาจริยา วทนฺติ. อิธ ปน ‘‘ธมฺมกถิกปุงฺควานํ วิจิตฺตปฏิภานชนนสฺส’’อิจฺเจว โถมนา กตา. สํวณฺณนาสุ จายํ อาจริยสฺส ปกติ, ยา ตํตํสํวณฺณนาสุ อาทิโต ตสฺส ตสฺส สํวณฺเณตพฺพสฺส ธมฺมสฺส วิเสสคุณกิตฺตเนน โถมนา. ตถา หิ สุมงฺคลวิลาสินีปปญฺจสูทนีสารตฺถปฺปกาสนีสุ อฏฺฐสาลินีอาทีสุ [Pg.19] จ ยถากฺกมํ ‘‘สทฺธาวหคุณสฺส, ปรวาทมถนสฺส, ญาณปฺปเภทชนนสฺส, ตสฺส คมฺภีรญาเณหิ โอคาฬฺหสฺส อภิณฺหโส นานานยวิจิตฺตสฺสา’’ติอาทินา โถมนา กตา.

"Puṅgava" refere-se aos touros líderes. Por serem semelhantes a eles devido a qualidades como não temer, suportar perigos e proteger, os próprios pregadores do Dhamma são como touros líderes; daí "dhammakathikapuṅgavā" (os touros líderes entre os pregadores do Dhamma); deles. "Vicittapaṭibhānajananassa" significa daquele que gera uma inspiração variada devido à diversidade de métodos de ensinamento adornados com causas, símiles, etc. No entanto, em obras como o Sumaṅgalavilāsinī, etc., diz-se "buddhānubuddhasaṃvaṇṇitassa" ("comentado pelos Budas e pelos que despertaram após os Budas"). Pois os nobres, como os discípulos principais, que compreenderam as verdades seguindo a penetração das verdades pelos Budas, são os "buddhānubuddhā" (aqueles que despertaram após os Budas). E esta tradição sagrada também foi de fato comentada por eles por meio da explicação do significado e do louvor de suas qualidades. Ou então, deve-se conectar como "buddhā ca anubuddhā ca" (os Budas e os que despertaram depois). Pois o próprio Buda Perfeitamente Desperto expôs o método de explicação do significado dos três Cestos, o qual é chamado de "ensinamento miscelâneo". Depois disso, os mestres dizem que foi transmitido pelos discípulos por meio dos concílios, etc. Aqui, no entanto, o louvor é feito simplesmente como "daquele que gera uma inspiração variada para os touros líderes entre os pregadores do Dhamma". E este é o costume do mestre nos comentários: louvar, no início de cada comentário, o respectivo Dhamma a ser comentado, exaltando suas qualidades especiais. De fato, no Sumaṅgalavilāsinī, Papañcasūdanī, Sāratthappakāsanī e Aṭṭhasālinī, etc., o louvor é feito respectivamente por meio de expressões como "daquele que possui a qualidade de inspirar fé", "daquele que esmaga as doutrinas adversárias", "daquele que gera a distinção do conhecimento", "daquele que é penetrado por conhecimentos profundos e é constantemente variado em seus múltiplos métodos", e assim por diante.

๖. อตฺโถ กถียติ เอตายาติ อตฺถกถา, สา เอว อฏฺฐกถา, ตฺถ-การสฺส ฏฺฐ-การํ กตฺวา ยถา ‘‘ทุกฺขสฺส ปีฬนฏฺโฐ’’ติ (ปฏิ. ม. ๑.๑๗; ๒.๘). อาทิโตติอาทิมฺหิ ปฐมสงฺคีติยํ. ฉฬภิญฺญตาย ปรเมน จิตฺตวสีภาเวน สมนฺนาคตตฺตา ฌานาทีสุ ปญฺจวิธวสิตาสพฺภาวโต จ วสิโน, เถรา มหากสฺสปาทโย, เตสํ สเตหิ ปญฺจหิ. ยาติ ยา อฏฺฐกถา. สงฺคีตาติ อตฺถํ ปกาเสตุํ ยุตฺตฏฺฐาเน ‘‘อยํ เอตสฺส อตฺโถ, อยํ เอตสฺส อตฺโถ’’ติ สงฺคเหตฺวา วุตฺตา. อนุสงฺคีตา จ ยสตฺเถราทีหิ ปจฺฉาปิ ทุติยตติยสงฺคีตีสุ. อิมินา อตฺตโน สํวณฺณนาย อาคมนวิสุทฺธึ ทสฺเสติ.

6. “Aquilo pelo qual o significado é explicado é o comentário (atthakathā); isso mesmo é aṭṭhakathā, tendo transformado a letra ‘ttha’ em ‘ṭṭha’, como em ‘dukkhassa pīḷanaṭṭho’ (o sentido de opressão do sofrimento). ‘Desde o início’ (ādito) significa no início, no Primeiro Concílio. ‘Pelos mestres de si mesmos’ (vasino), isto é, os anciãos (theras) liderados por Mahākassapa, que eram dotados do supremo domínio sobre a mente através dos seis conhecimentos diretos (chaḷabhiññā) e devido à presença dos cinco tipos de maestria nos jhanas, etc.; ‘por quinhentos deles’ [por quinhentos anciãos]. ‘Que’ (yā) refere-se ao comentário (aṭṭhakathā). ‘Recitado’ (saṅgītā) significa que foi proferido de forma compilada nos locais apropriados para esclarecer o significado, dizendo: ‘Este é o significado disso, este é o significado daquilo’. E foi subsequentemente recitado também mais tarde por anciãos como o Venerável Yasa no segundo e no terceiro concílios. Com isso, ele demonstra a pureza da linhagem de transmissão de sua própria explicação.”

๗. สีหสฺส ลานโต คหณโต สีหโฬ, สีหกุมาโร. ตํวํสชาตตาย ตมฺพปณฺณิทีเป ขตฺติยานํ, เตสํ นิวาสตาย ตมฺพปณฺณิทีปสฺส จ สีหฬภาโว เวทิตพฺโพ. อาภตาติ ชมฺพุทีปโต อานีตา. อถาติ ปจฺฉา. อปรภาเค หิ อสงฺกรตฺถํ สีหฬภาสาย อฏฺฐกถา ฐปิตาติ. เตน สา มูลฏฺฐกถา สพฺพสาธารณา น โหตีติ อิทํ อตฺถปฺปกาสนํ เอกนฺเตน กรณียนฺติ ทสฺเสติ. เตเนวาห – ‘‘ทีปวาสีนมตฺถายา’’ติ. ตตฺถ ทีปวาสีนนฺติ ชมฺพุทีปวาสีนํ, ทีปวาสีนนฺติ วา สีหฬทีปวาสีนํ อตฺถาย สีหฬภาสาย ฐปิตาติ โยชนา.

7. Devido a capturar (lāna) ou agarrar (gahaṇa) um leão (sīha), ele é chamado de Sīhaḷa, o príncipe Sīha. Por terem nascido de sua linhagem, os nobres (khattiyas) na ilha de Tambapaṇṇi [são chamados de Sīhaḷas], e por ser o local de residência deles, deve-se entender o estado de ser ‘Sīhaḷa’ (Cingala) da ilha de Tambapaṇṇi. ‘Trazido’ (ābhatā) significa trazido de Jambudīpa. ‘Então’ (atha) significa depois. Pois, em um período posterior, para evitar a confusão, o comentário foi estabelecido na língua cingalesa (sīhaḷabhāsā). Por essa razão, aquele comentário original (mūlaṭṭhakathā) não é acessível a todos, mostrando assim que esta elucidação do significado é absolutamente necessária de ser feita. Por isso ele disse: ‘Para o benefício dos habitantes da ilha’ (dīpavāsīnamatthāya). Nisso, a conexão é: ‘para o benefício dos habitantes da ilha’ significa para o benefício dos habitantes de Jambudīpa, ou ‘para o benefício dos habitantes da ilha’ significa que foi estabelecido na língua cingalesa para o benefício dos habitantes da ilha de Sīhaḷa.

๘. อปเนตฺวานาติ กญฺจุกสทิสํ สีหฬภาสํอปเนตฺวาน. ตโตติ อฏฺฐกถาโต. อหนฺติ อตฺตานํ นิทฺทิสติ. มโนรมํ ภาสนฺติ มาคธภาสํ. สา หิ สภาวนิรุตฺติภูตา ปณฺฑิตานํ มนํ รมยตีติ. เตเนวาห – ‘‘ตนฺตินยานุจฺฉวิก’’นฺติ, ปาฬิคติยา อนุโลมิกํ ปาฬิจฺฉายานุวิธายินินฺติ อตฺโถ. วิคตโทสนฺติ อสภาวนิรุตฺติภาสนฺตรรหิตํ.

8. ‘Tendo removido’ (apanetvāna) significa tendo removido a língua cingalesa, que é como um invólucro. ‘Dali’ (tato) significa do comentário. ‘Eu’ (ahaṃ) refere-se a si mesmo. ‘A linguagem agradável à mente’ (manoramaṃ bhāsaṃ) refere-se à língua Magadhi. Pois ela, sendo a linguagem natural por excelência, agrada à mente dos sábios. Por isso ele disse: ‘adequada ao método dos textos sagrados’ (tantinayānucchavikaṃ), cujo significado é em conformidade com o estilo do Pāli, seguindo o modelo do Pāli. ‘Livre de falhas’ (vigatadosaṃ) significa livre de outras línguas que não sejam a linguagem natural.

๙. สมยํ อวิโลเมนฺโตติ สิทฺธนฺตํ อวิโรเธนฺโต. เอเตน อตฺถโทสาภาวมาห. อวิรุทฺธตฺตา เอว หิ เถรวาทาปิ อิธ ปกาสียิสฺสนฺติ. เถรวํสทีปานนฺติ ถิเรหิ สีลกฺขนฺธาทีหิ สมนฺนาคตตฺตา เถรา[Pg.20], มหากสฺสปาทโย, เตหิ อาคตา อาจริยปรมฺปรา เถรวํโส. ตปฺปริยาปนฺนา หุตฺวา อาคมาธิคมสมฺปนฺนตฺตา ปญฺญาปชฺโชเตน ตสฺส สมุชฺชลนโต เถรวํสทีปา, มหาวิหารวาสิโน เถรา, เตสํ. วิวิเธหิ อากาเรหิ นิจฺฉียตีติ วินิจฺฉโย, คณฺฐิฏฺฐาเนสุ ขีลมทฺทนากาเรน ปวตฺตา วิมติจฺเฉทกถา. สุฏฺฐุ นิปุโณ สณฺโห วินิจฺฉโย เอเตสนฺติ สุนิปุณวินิจฺฉยา. อถ วา วินิจฺฉิโนตีติ วินิจฺฉโย, ยถาวุตฺตตฺถวิสยํ ญาณํ. สุฏฺฐุ นิปุโณ เฉโก วินิจฺฉโย เอเตสนฺติ สุนิปุณวินิจฺฉยา. เอเตน มหากสฺสปาทิตฺเถรปรมฺปราภโต, ตโตเยว จ อวิปรีโต สณฺหสุขุโม มหาวิหารวาสีนํ วินิจฺฉโยติ ตสฺส ปมาณภูตตํ ทสฺเสติ.

9. ‘Sem contradizer a doutrina’ (samayaṃ avilomento) significa sem se opor aos princípios estabelecidos (siddhanta). Com isso, ele afirma a ausência de falhas no significado. Pois, por não serem contraditórias, as próprias doutrinas dos Anciãos (theravāda) serão aqui explicadas. ‘Das lâmpadas da linhagem dos Anciãos’ (theravaṃsadīpānaṃ): os anciãos (theras), como Mahākassapa e outros, são assim chamados por serem firmes (thira) e dotados do grupo da moralidade (sīlakkhandha), etc. A linhagem de professores que descende deles é a linhagem dos Anciãos (theravaṃsa). Sendo incluídos nela, por serem dotados de erudição (āgama) e realização (adhigama), e por iluminarem essa linhagem com a lâmpada da sabedoria, eles são as ‘lâmpadas da linhagem dos Anciãos’ (theravaṃsadīpā), isto é, os anciãos que habitam no Mahāvihāra; refere-se a eles. ‘Decisão’ (vinicchayo) é aquilo que é determinado de várias maneiras; é a discussão que corta as dúvidas, operando como um martelo que esmaga as estacas nos pontos difíceis. Aqueles cuja decisão é extremamente sutil e refinada são chamados de ‘de decisões extremamente sutis’ (sunipuṇavinicchayā). Ou então, ‘decisão’ (vinicchayo) é aquilo que decide, isto é, o conhecimento que tem como objeto o significado acima mencionado. Aqueles cuja decisão é extremamente sutil e hábil são chamados de ‘de decisões extremamente sutis’ (sunipuṇavinicchayā). Com isso, ele demonstra a autoridade da decisão dos habitantes do Mahāvihāra, a qual foi transmitida pela linhagem de anciãos como Mahākassapa e, por essa mesma razão, é correta, refinada e sutil.

๑๐. สุชนสฺส จาติ จ-สทฺโท สมฺปิณฺฑนตฺโถ. เตน ‘‘น เกวลํ ชมฺพุทีปวาสีนํเยว อตฺถาย, อถ โข สาธุชนานํ โตสนตฺถญฺจา’’ติ ทสฺเสติ. เตน จ ‘‘ตมฺพปณฺณิทีปวาสีนมฺปิ อตฺถายา’’ติ อยมตฺโถ สิทฺโธ โหติ อุคฺคหณาทิสุกรตาย เตสมฺปิ พหูปการตฺตา. จิรฏฺฐิตตฺถนฺติ จิรฏฺฐิติอตฺถํ, จิรกาลาวฏฺฐานายาติ อตฺโถ. อิทญฺหิ อตฺถปฺปกาสนํ อวิปรีตพฺยญฺชนสุนิกฺเขปสฺส อตฺถสุนีตสฺส จ อุปายภาวโต สทฺธมฺมสฺส จิรฏฺฐิติยา สํวตฺตติ. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา –

10. ‘E das boas pessoas’ (sujanassa ca): a palavra ‘e’ (ca) tem o sentido de conjunção. Com isso, ele mostra: ‘não apenas para o benefício dos habitantes de Jambudīpa, mas também para o contentamento das pessoas de bem’. E com isso, estabelece-se este significado: ‘também para o benefício dos habitantes da ilha de Tambapaṇṇi’, pois é de grande utilidade para eles também, devido à facilidade de aprendizado, etc. ‘Para a longa duração’ (ciraṭṭhitatthaṃ) significa com o propósito de longa duração, isto é, para permanecer por muito tempo. Pois esta elucidação do significado, servindo como meio para a correta colocação de palavras e sílabas não distorcidas e para a correta interpretação do significado, conduz à longa duração do Verdadeiro Dhamma. Pois isto foi dito pelo Abençoado:

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ทฺเว? สุนิกฺขิตฺตญฺจ ปทพฺยญฺชนํ, อตฺโถ จ สุนีโต’’ติ (อ. นิ. ๒.๒๑).

“Monges, estes dois princípios conduzem à estabilidade, à não confusão e ao não desaparecimento do Verdadeiro Dhamma. Quais dois? As palavras e sílabas bem colocadas, e o significado corretamente interpretado.”

๑๑-๑๒. ยํ อตฺถวณฺณนํ กตฺถุกาโม, ตสฺสา มหนฺตตฺตํ ปริหริตุํ ‘‘สาวตฺถิปภูตีน’’นฺติอาทิมาห. เตนาห – ‘‘น อิธ วิตฺถารกถํ กริสฺสามิ, น ตํ อิธ วิจารยิสฺสามี’’ติ จ. ตตฺถ ทีฆสฺสาติ ทีฆนิกายสฺส. มชฺฌิมสฺสาติ มชฺฌิมนิกายสฺส. ‘‘สงฺคีตีนํ ทฺวินฺนํ ยา เม อตฺถํ วทนฺเตนา’’ติปิ ปาโฐ. ตตฺถปิ สงฺคีตีนํ ทฺวินฺนนฺติ ทีฆมชฺฌิมนิกายานนฺติ อตฺโถ คเหตพฺโพ. เมติ กรณตฺเถ สามิวจนํ, มยาติ อตฺโถ. สุทนฺติ นิปาตมตฺตํ. เหฏฺฐา ทีฆสฺส มชฺฌิมสฺส จ อตฺถํ วทนฺเตน สาวตฺถิปภุตีนํ นครานํ ยา วณฺณนา กตา, ตสฺสา วิตฺถารกถํ น อิธ ภิยฺโย กริสฺสามีติ [Pg.21] โยเชตพฺพํ. ยานิ จ ตตฺถ วตฺถูนิ วิตฺถารวเสน วุตฺตานิ, เตสมฺปิ วิตฺถารกถํ น อิธ ภิยฺโย กริสฺสามีติ สมฺพนฺโธ.

11-12. Para evitar a excessiva extensão da explicação do significado que deseja fazer, ele disse ‘de Sāvatthī e outras cidades’, etc. Por isso ele disse: ‘Não farei aqui uma explicação detalhada, nem a examinarei aqui’. Nisso, ‘do Dīgha’ (dīghassa) significa do Dīgha Nikāya. ‘Do Majjhima’ (majjhimassa) significa do Majjhima Nikāya. Há também a leitura: ‘por mim, ao explicar o significado das duas coleções (saṅgītīnaṃ dvinnaṃ)’. Mesmo nessa leitura, ‘das duas coleções’ deve ser entendido como referindo-se aos Dīgha e Majjhima Nikāyas. ‘Me’ é um caso genitivo usado no sentido instrumental, significando ‘por mim’ (mayā). ‘Sudaṃ’ é apenas uma partícula. A conexão deve ser feita assim: ‘A explicação que foi feita anteriormente sobre as cidades de Sāvatthī e outras, ao expor o significado do Dīgha e do Majjhima, não farei aqui novamente de forma detalhada’. E a relação é: ‘E as histórias que foram contadas ali detalhadamente, também não farei aqui novamente uma explicação detalhada delas’.

๑๓. อิทานิ ‘‘น อิธ วิตฺถารกถํ กริสฺสามี’’ติ สามญฺญโต วุตฺตสฺส อตฺถสฺส ปวรํ ทสฺเสตุํ – ‘‘สุตฺตานํ ปนา’’ติอาทิ วุตฺตํ. สุตฺตานํ เย อตฺถา วตฺถูหิ วินา น ปกาสนฺตีติ โยเชตพฺพํ.

13. Agora, para mostrar a distinção do significado que foi dito de forma geral como ‘não farei aqui uma explicação detalhada’, ele disse ‘mas dos suttas...’, etc. A conexão deve ser feita assim: ‘Aqueles significados dos suttas que não se tornam claros sem as histórias de fundo’.

๑๔. ยํ อฏฺฐกถํ กตฺตุกาโม, ตเทกเทสภาเวน วิสุทฺธิมคฺโค จ คเหตพฺโพติ กถิกานํ อุปเทสํ กโรนฺโต ตตฺถ วิจาริตธมฺเม อุทฺเทสวเสน ทสฺเสติ – ‘‘สีลกถา’’ติอาทินา. ตตฺถ สีลกถาติ จาริตฺตวาริตฺตาทิวเสน สีลสฺส วิตฺถารกถา. ธุตธมฺมาติ ปิณฺฑปาติกงฺคาทโย เตรส กิเลสธุนนกธมฺมา. กมฺมฏฺฐานานิ สพฺพานีติ ปาฬิยํ อาคตานิ อฏฺฐตึส, อฏฺฐกถายํ ทฺเวติ นิรวเสสานิ โยคกมฺมสฺส ภาวนาย ปวตฺติฏฺฐานานิ. จริยาวิธานสหิโตติ ราคจริตาทีนํ สภาวาทิวิธาเนน สหิโต. ฌานานิ จตฺตาริ รูปาวจรชฺฌานานิ, สมาปตฺติโย จตสฺโส อารุปฺปสมาปตฺติโย. อฏฺฐปิ วา ปฏิลทฺธมตฺตานิ ฌานานิ สมาปชฺชนวสีภาวปฺปตฺติยา สมาปตฺติโย. ฌานานิ วา รูปารูปาวจรชฺฌานานิ, สมาปตฺติโย ผลสมาปตฺตินิโรธสมาปตฺติโย.

14. Ao dar instruções aos expositores de que o Visuddhimagga também deve ser tomado como parte integrante deste comentário que ele deseja fazer, ele mostra, por meio de uma lista resumida, os ensinamentos ali examinados, começando com ‘o discurso sobre a moralidade’ (sīlakathā), etc. Nisso, ‘o discurso sobre a moralidade’ (sīlakathā) é a explicação detalhada da moralidade em termos de regras de conduta a serem praticadas (cāritta) e a serem evitadas (vāritta), etc. ‘As práticas ascéticas’ (dhutadhammā) são as treze práticas que sacodem as defilezas, como a prática de comer apenas a comida esmolada (piṇḍapātikaṅga), etc. ‘Todos os objetos de meditação’ (kammaṭṭhānāni sabbāni) refere-se, sem exceção, aos trinta e oito que aparecem no texto canônico e aos dois adicionais no comentário, os quais são os suportes para o desenvolvimento da prática meditativa (yogakamma). ‘Junto com as diretrizes para os temperamentos’ (cariyāvidhānasahito) significa acompanhado pelas diretrizes sobre a natureza, etc., dos temperamentos baseados na cobiça (rāgacarita), etc. ‘Os jhanas’ são os quatro jhanas da esfera da matéria sutil (rūpāvacara); ‘as realizações meditativas’ (samāpattiyo) são as quatro realizações imateriais (āruppa). Ou então, todos os oito jhanas, pelo simples fato de terem sido alcançados e pela obtenção do domínio em entrar neles, são chamados de realizações meditativas (samāpattiyo). Ou ainda, ‘os jhanas’ são os jhanas das esferas material e imaterial, e ‘as realizações meditativas’ são a realização do fruto (phalasamāpatti) e a realização da cessação (nirodhasamāpatti).

๑๕. โลกิยโลกุตฺตรเภทา ฉ อภิญฺญาโย สพฺพา อภิญฺญาโย. ญาณวิภงฺคาทีสุ อาคตนเยน เอกวิธาทินา ปญฺญาย สํกเลตฺวา สมฺปิณฺเฑตฺวา นิจฺฉโย ปญฺญาสงฺกลนนิจฺฉโย.

15. ‘Todas as formas de conhecimento direto’ (sabbā abhiññāyo) refere-se aos seis conhecimentos diretos, divididos em mundanos (lokiya) e supermundanos (lokuttara). ‘A determinação pela síntese da sabedoria’ (paññāsaṅkalananicchayo) é a determinação feita ao reunir e sintetizar a sabedoria sob aspectos de um único tipo, etc., de acordo com o método apresentado no Ñāṇavibhaṅga e em outros textos.

๑๖. ปจฺจยธมฺมานํ เหตุอาทีนํ ปจฺจยุปฺปนฺนธมฺมานํ เหตุปจฺจยาทิภาโว ปจฺจยากาโร, ตสฺส เทสนา ปจฺจยาการเทสนา, ปฏิจฺจสมุปฺปาทกถาติ อตฺโถ. สา ปน ฆนวินิพฺโภคสฺส สุทุกฺกรตาย สณฺหสุขุมา, นิกายนฺตรลทฺธิสงฺกรรหิตา, เอกตฺตนยาทิสหิตา จ ตตฺถ วิจาริตาติ อาห – ‘‘สุปริสุทฺธนิปุณนยา’’ติ. ปฏิสมฺภิทาทีสุ อาคตนยํ อวิสฺสชฺเชตฺวาว วิจาริตตฺตา อวิมุตฺตตนฺติมคฺคา.

16. O ‘modo de condição’ (paccayākāro) é a relação de causa e condição, etc., entre os fenômenos condicionantes (paccayadhamma), como causas, etc., e os fenômenos condicionados (paccayuppannadhamma); a exposição disso é a ‘exposição do modo de condição’ (paccayākāradesanā), cujo significado é o discurso sobre a originação dependente (paṭiccasamuppādakathā). E por ser extremamente difícil de desmembrar a ilusão de compacidade (ghanavinibbhoga), ela é sutil e refinada; por ser livre de misturas com as visões de outras escolas e por ser dotada do método da unidade (ekattanaya), etc., ela foi ali examinada, e por isso ele disse: ‘de métodos extremamente puros e sutis’ (suparisuddhanipuṇanayā). Por ter sido examinada sem abandonar o método apresentado no Paṭisambhidāmagga e em outros textos, ela é ‘inseparável do caminho dos textos sagrados’ (avimuttatantimaggā).

๑๗. อิติ ปน สพฺพนฺติ อิติ-สทฺโท ปริสมาปเน, ปน-สทฺโท วจนาลงฺกาเร, เอตํ สพฺพนฺติ อตฺโถ. อิธาติ อิมิสฺสา อฏฺฐกถาย น วิจารยิสฺสามิ ปุนรุตฺติภาวโตติ อธิปฺปาโย.

17. ‘Tudo isso, portanto’ (iti pana sabbaṃ): a palavra ‘iti’ indica conclusão, a palavra ‘pana’ é um ornamento do discurso, e o significado é ‘tudo isso’. ‘Aqui’ (idha) significa ‘neste comentário’; a intenção é ‘não examinarei novamente para evitar a redundância’.

๑๘. อิทานิ [Pg.22] ตสฺเสว อวิจารณสฺส เอกนฺตการณํ นิทฺธาเรนฺโต ‘‘มชฺเฌ วิสุทฺธิมคฺโค’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ‘‘มชฺเฌ ฐตฺวา’’ติ เอเตน มชฺฌภาวทีปเนน วิเสสโต จตุนฺนํ อาคมานํ สาธารณฏฺฐกถา วิสุทฺธิมคฺโค, น สุมงฺคลวิลาสินีอาทโย วิย อสาธารณฏฺฐกถาติ ทสฺเสติ. ‘‘วิเสสโต’’ติ จ อิทํ วินยาภิธมฺมานมฺปิ วิสุทฺธิมคฺโค ยถารหํ อตฺถวณฺณนา โหติ เอวาติ กตฺวา วุตฺตํ.

18. Agora, determinando a razão absoluta para essa mesma não consideração, ele disse ‘o Visuddhimagga no meio’, etc. Nisso, ao indicar a posição central com ‘estando no meio’ (majjhe ṭhatvā), ele mostra que o Visuddhimagga é, em particular, um comentário comum aos quatro Nikāyas, e não um comentário específico como o Sumaṅgalavilāsinī, etc. E a palavra ‘em particular’ (visesato) é dita porque o Visuddhimagga serve também, de maneira apropriada, como uma explicação do significado para o Vinaya e o Abhidhamma.

๑๙. อิจฺเจวาติ อิติ เอว. ตมฺปีติ วิสุทฺธิมคฺคมฺปิ. เอตายาติ มโนรถปูรณิยา. เอตฺถ จ ‘‘สีหฬทีปํ อาภตา’’ติอาทินา อตฺถปฺปกาสนสฺส นิมิตฺตํ ทสฺเสติ, ‘‘ทีปวาสีนมตฺถาย สุชนสฺส จ ตุฏฺฐตฺถํ จิรฏฺฐิตตฺถญฺจ ธมฺมสฺสา’’ติ เอเตน ปโยชนํ, อปเนตฺวาน ตโตหํ, สีหฬภาส’’นฺติอาทินา. ‘‘สาวตฺถิปภุตีน’’นฺติอาทินา จ กรณปฺปการํ. เหฏฺฐิมนิกาเยสุ วิสุทฺธิมคฺเค จ วิจาริตานํ อตฺถานํ อวิจารณมฺปิ หิ อิธ กรณปฺปกาโร เอวาติ.

19. ‘Assim’ (icceva) significa ‘assim mesmo’ (iti eva). ‘Isso também’ (tampi) significa ‘o Visuddhimagga também’. ‘Por esta’ (etāya) significa ‘pela Manorathapūraṇī’. E aqui, com as palavras ‘trazido para a ilha de Sīhaḷa’, etc., ele mostra o motivo para a elucidação do significado. Com as palavras ‘para o benefício dos habitantes da ilha, para o contentamento das boas pessoas e para a longa duração do Dhamma’, ele mostra o propósito. E com as palavras ‘tendo removido dali a língua cingalesa’, etc., e ‘de Sāvatthī e outras’, etc., ele mostra o modo de execução. Pois a não consideração aqui dos significados já examinados nos Nikāyas anteriores e no Visuddhimagga é também, de fato, parte do modo de execução.

คนฺถารมฺภกถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A explicação da introdução do livro está concluída.

๑. รูปาทิวคฺควณฺณนา

1. Explicação do Grupo que Começa com as Formas (Rūpādivagga).

นิทานวณฺณนา

Explicação da Introdução (Nidāna).

วิภาควนฺตานํ สภาววิภาวนํ วิภาคทสฺสนวเสเนว โหตีติ ปฐมํ ตาว นิปาตสุตฺตวเสน วิภาคํ ทสฺเสตุํ ‘‘ตตฺถ องฺคุตฺตราคโม นามา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ตตฺถาติ ‘‘องฺคุตฺตราคมสฺส อตฺถํ ปกาสยิสฺสามี’’ติ ยทิทํ วุตฺตํ, ตสฺมึ วจเน, ‘‘ยสฺส อตฺถํ ปกาสยิสฺสามี’’ติ ปฏิญฺญาตํ, โส องฺคุตฺตราคโม นาม นิปาตสุตฺตวเสน เอวํ วิภาโคติ อตฺโถ. อถ วา ตตฺถาติ ‘‘องฺคุตฺตรนิสฺสิตํ อตฺถ’’นฺติ เอตสฺมึ วจเน โย องฺคุตฺตราคโม วุตฺโต, โส นิปาตสุตฺตาทิวเสน เอทิโสติ อตฺโถ.

Como a elucidação da natureza daquilo que possui divisões ocorre precisamente por meio da demonstração de suas divisões, ele disse primeiro ‘Nisso, o chamado Aṅguttara Āgama...’, etc., para mostrar a divisão em termos de seções (nipātas) e discursos (suttas). Nisso, ‘nisso’ (tattha) refere-se à declaração ‘esclarecerei o significado do Aṅguttara Āgama’; o significado é que aquele Aṅguttara Āgama, cujo significado foi prometido esclarecer, divide-se desta maneira em termos de seções e discursos. Ou então, ‘nisso’ (tattha) refere-se à declaração ‘o significado baseado no Aṅguttara’; o significado é que o Aṅguttara Āgama ali mencionado é desta natureza em termos de seções, discursos, etc.

อิทานิ ตํ อาทิโต ปฏฺฐาย สํวณฺณิตุกาโม อตฺตโน สํวณฺณนาย ปฐมมหาสงฺคีติยํ นิกฺขิตฺตานุกฺกเมน ปวตฺตภาวทสฺสนตฺถํ ‘‘ตสฺส นิปาเตสุ…เป… วุตฺตํ นิทานมาที’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ยถาปจฺจยํ ตตฺถ ตตฺถ เทสิตตฺตา ปญฺญตฺตตฺตา จ วิปฺปกิณฺณานํ ธมฺมวินยานํ สงฺคเหตฺวา คายนํ กถนํ สงฺคีติ. เอเตน ตํตํสิกฺขาปทานํ สุตฺตานญฺจ อาทิปริโยสาเนสุ [Pg.23] อนฺตรนฺตรา จ สมฺพนฺธวเสน ฐปิตํ สงฺคีติการวจนํ สงฺคหิตํ โหติ. สงฺคียมานสฺส อตฺถสฺส มหนฺตตาย ปูชนียตาย จ มหตี สงฺคีติ มหาสงฺคีติ, ปฐมา มหาสงฺคีติ ปฐมมหาสงฺคีติ, ตสฺสา ปวตฺติกาโล ปฐมมหาสงฺคีติกาโล, ตสฺมึ ปฐมมหาสงฺคีติกาเล. นิททาติ เทสนํ เทสกาลาทิวเสน อวิทิตํ วิทิตํ กตฺวา นิทสฺเสตีติ นิทานํ. โย โลกิเยหิ อุโปคฺฆาโตติ วุจฺจติ, สฺวายเมตฺถ ‘‘เอวํ เม สุต’’นฺติอาทิโก คนฺโถ เวทิตพฺโพ. น ‘‘สนิทานาหํ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสมี’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๓.๑๒๖) วิย อชฺฌาสยาทิเทสนุปฺปตฺติเหตุ. เตเนวาห – ‘‘เอวํ เม สุตนฺติอาทิกํ อายสฺมตา อานนฺเทน ปฐมมหาสงฺคีติกาเล วุตฺตํ นิทานมาที’’ติ.

Agora, desejando explicá-lo a partir do início, para demonstrar que sua própria explicação procede de acordo com a ordem estabelecida no Primeiro Grande Concílio, ele disse ‘Em suas seções... [etc.] ...a introdução dita no início’, etc. Nisso, ‘concílio’ (saṅgīti) é a recitação e a proclamação conjunta do Dhamma e do Vinaya que estavam dispersos, por terem sido ensinados e prescritos aqui e ali de acordo com as respectivas circunstâncias. Com isso, as palavras dos recitadores do concílio, inseridas por meio de conexões no início, no fim e nos intervalos das respectivas regras de treinamento e suttas, são incluídas. Devido à grandeza e à venerabilidade do assunto recitado, é um ‘Grande Concílio’ (mahāsaṅgīti); o primeiro Grande Concílio é o ‘Primeiro Grande Concílio’ (paṭhamamahāsaṅgīti); o tempo de sua realização é a ‘época do Primeiro Grande Concílio’ (paṭhamamahāsaṅgītikāla); ‘naquela época do Primeiro Grande Concílio’. ‘Introdução’ (nidāna) é aquilo que estabelece, que demonstra o ensinamento tornando conhecido o que era desconhecido em termos de lugar, tempo, etc. O que no mundo secular é chamado de ‘prefácio’ (upogghāta), aqui deve ser entendido como o texto que começa com ‘Assim ouvi’ (evaṃ me sutaṃ), etc. Não se refere à causa para o surgimento do ensinamento, como a intenção, etc., como em passagens como ‘Monges, eu ensino o Dhamma com uma causa (sanidānaṃ)’. Por isso ele disse: ‘a introdução, etc., começando com “Assim ouvi”, proferida pelo Venerável Ānanda na época do Primeiro Grande Concílio’.

๑. ‘‘สา ปเนสา’’ติอาทินา พาหิรนิทาเน วตฺตพฺพํ อติทิสิตฺวา อิทานิ อพฺภนฺตรนิทานํ อาทิโต ปฏฺฐาย สํวณฺณิตุํ ‘‘ยํ ปเนต’’นฺติ วุตฺตํ. ตตฺถ ยสฺมา สํวณฺณนํ กโรนฺเตน สํวณฺเณตพฺเพ ธมฺเม ปทานิ ปทวิภาคํ ตทตฺถญฺจ ทสฺเสตฺวา ตโต ปรํ ปิณฺฑตฺถาทินิทสฺสนวเสน จ สํวณฺณนา กาตพฺพา, ตสฺมา ปทานิ ตาว ทสฺเสนฺโต ‘‘เอวนฺติ นิปาตปท’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ ปทวิภาโคติ ปทานํ วิเสโส, น ปทวิคฺคโห. อถ วา ปทานิ จ ปทวิภาโค จ ปทวิภาโค, ปทวิคฺคโห จ ปทวิภาโค จ ปทวิภาโคติ วา เอกเสสวเสน ปทปทวิคฺคหา ปทวิภาคสทฺเทน วุตฺตาติ เวทิตพฺพํ. ตตฺถ ปทวิคฺคโห ‘‘เชตสฺส วนํ เชตวน’’นฺติอาทินา สมาสปเทสุ ทฏฺฐพฺโพ.

1. Tendo estendido o que deveria ser dito sobre a introdução externa por meio de passagens que começam com 'Ora, esta...' (sā panesā), agora, para comentar sobre a introdução interna desde o início, diz-se: 'Ora, isto...' (yaṃ panetaṃ). Ali, visto que aquele que faz um comentário sobre o ensinamento a ser comentado deve fazê-lo mostrando as palavras, a divisão das palavras e o significado delas, e depois disso demonstrando o significado resumido, etc., por isso, mostrando primeiro as palavras, ele disse: 'evaṃ é uma partícula', etc. Ali, 'divisão de palavras' (padavibhāgo) significa a distinção das palavras, não a análise gramatical (padaviggaho). Ou então, deve-se entender que 'palavras e divisão de palavras' é [abreviado como] 'divisão de palavras', ou 'análise gramatical e divisão de palavras' é [abreviado como] 'divisão de palavras' por meio de elipse (ekasesa), de modo que tanto as palavras quanto a análise gramatical são expressas pelo termo 'divisão de palavras'. Ali, a análise gramatical deve ser vista em palavras compostas como 'o bosque de Jeta é Jetavana' (jetassa vanaṃ jetavanaṃ), etc.

อตฺถโตติ ปทตฺถโต. ตํ ปน ปทตฺถํ อตฺถุทฺธารกฺกเมน ปฐมํ เอวํ-สทฺทสฺส ทสฺเสนฺโต ‘‘เอวํ-สทฺโท ตาวา’’ติอาทิมาห. อวธารณาทีติ เอตฺถ อาทิ-สทฺเทน อิทมตฺถปุจฺฉาปริมาณาทิอตฺถานํ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. ตถา หิ ‘‘เอวํคตานิ ปุถุสิปฺปายตนานิ, เอวมาทีนี’’ติอาทีสุ อิทํ-สทฺทสฺส อตฺเถ เอวํ-สทฺโท. คต-สทฺโท หิ ปการปริยาโย, ตถา วิธาการ-สทฺทา จ. ตถา หิ วิธยุตฺตคตสทฺเท โลกิยา ปการตฺเถ วทนฺติ. ‘‘เอวํ สุ เต สุนฺหาตา สุวิลิตฺตา กปฺปิตเกสมสฺสู อามุกฺกมณิกุณฺฑลาภรณา โอทาตวตฺถวสนา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรนฺติ เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ [Pg.24] สาจริยโกติ. โน หิทํ, โภ โคตมา’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๑.๒๘๖) ปุจฺฉายํ. ‘‘เอวํ ลหุปริวตฺตํ (อ. นิ. ๑.๔๘), เอวมายุปริยนฺโต’’ติ (ที. นิ. ๑.๒๔๔; ปารา. ๑๒) จ อาทีสุ ปริมาเณ.

Em termos de significado (atthatoti) significa em termos de significado das palavras (padatthato). E mostrando primeiro esse significado das palavras para a palavra 'evaṃ' de acordo com a ordem de extração de significados, ele disse: 'A palavra evaṃ, primeiramente...', etc. Aqui, na expressão 'ênfase, etc.' (avadhāraṇādī), pelo termo 'etc.' (ādi), deve-se entender a inclusão de significados como a indicação de 'isto' (idamattha), pergunta (pucchā), medida (parimāṇa), etc. Pois, em passagens como 'vários ramos de artes que chegaram a este ponto (evaṃgatāni), e assim por diante (evamādīni)', a palavra 'evaṃ' é usada no sentido da palavra 'isto' (idaṃ). Pois a palavra 'gata' é um sinônimo de 'modo' (pakāra), assim como as palavras 'vidha' e 'ākāra'. De fato, as pessoas no mundo usam as palavras 'vidha', 'yutta' e 'gata' no sentido de 'modo'. Em passagens como: 'Eles estão assim bem banhados, bem ungidos, com cabelos e barbas aparados, adornados com joias e brincos de pedras preciosas, vestidos com roupas brancas, providos e dotados dos cinco prazeres sensoriais, divertindo-se assim como tu agora com o teu mestre? Não, de fato, venerável Gotama' (DN 1.286), [a palavra 'evaṃ'] é usada em uma pergunta. E em passagens como 'Assim tão rápido em mudar' (AN 1.48), 'assim é o limite da vida' (DN 1.244), etc., é usada no sentido de medida.

นนุ จ ‘‘เอวํ สุ เต สุนฺหาตา สุวิลิตฺตา เอวมายุปริยนฺโต’’ติ เอตฺถ เอวํ-สทฺเทน ปุจฺฉนาการปริมาณาการานํ วุตฺตตฺตา อาการตฺโถ เอว เอวํ-สทฺโทติ? น, วิเสสสพฺภาวโต. อาการมตฺตวาจโก หิ เอวํ-สทฺโท อาการตฺโถติ อธิปฺเปโต ยถา ‘‘เอวํ พฺยาโข’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๒๓๔; ปาจิ. ๔๑๗; จูฬว. ๖๕), น ปน อาการวิเสสวาจโก. เอวญฺจ กตฺวา ‘‘เอวํ ชาเตน มจฺเจนา’’ติอาทีนิ (ธ. ป. ๕๓) อุปมาทิอุทาหรณานิ อุปปนฺนานิ โหนฺติ. ตถา หิ ‘‘ยถา หิ…เป… พหุ’’นฺติ (ธ. ป. ๕๓) เอตฺถ ปุปฺผราสิฏฺฐานิยโต มนุสฺสูปปตฺติสปฺปุริสูปนิสฺสยสทฺธมฺมสฺสวนโยนิโสมนสิการโภคสมฺปตฺติ- อาทิทานาทิปุญฺญกิริยาเหตุสมุทายโต โสภาสุคนฺธตาทิคุณโยคโต มาลาคุณสทิสิโย ปหูตา ปุญฺญกิริยา มริตพฺพสภาวตาย มจฺเจน สตฺเตน กตฺตพฺพาติ โชติตตฺตา ปุปฺผราสิมาลาคุณาว อุปมา. เตสํ อุปมากาโร ยถา-สทฺเทน อนิยมโต วุตฺโตติ ‘‘เอวํ-สทฺโท อุปมาการนิคมนตฺโถ’’ติ วตฺตุํ ยุตฺตํ, โส ปน อุปมากาโร นิยมิยมาโน อตฺถโต อุปมาว โหตีติ อาห – ‘‘อุปมายํ อาคโต’’ติ. ตถา ‘‘เอวํ อิมินา อากาเรน อภิกฺกมิตพฺพ’’นฺติอาทินา อุปทิสิยมานาย สมณสารุปฺปาย อากปฺปสมฺปตฺติยา โย ตตฺถ อุปทิสนากาโร, โส อตฺถโต อุปเทโส เอวาติ วุตฺตํ – ‘‘เอวํ เต…เป… อุปเทเส’’ติ. ตถา เอวเมตํ ภควา, เอวเมตํ สุคตาติ เอตฺถ ภควตา ยถาวุตฺตมตฺถํ อวิปรีตโต ชานนฺเตหิ กตํ ตตฺถ สํวิชฺชมานคุณานํ ปกาเรหิ หํสนํ อุทคฺคตากรณํ สมฺปหํสนํ, โย ตตฺถ สมฺปหํสนากาโรติ โยเชตพฺพํ.

Mas não é verdade que, nas passagens 'Eles estão assim bem banhados, bem ungidos...' e 'assim é o limite da vida', visto que o modo de pergunta e o modo de medida são expressos pela palavra 'evaṃ', a palavra 'evaṃ' tem apenas o significado de 'modo' (ākārattho)? Não, devido à existência de uma distinção específica. Pois a palavra 'evaṃ' que expressa apenas o modo em geral é considerada como tendo o significado de 'modo', como em 'assim de fato' (evaṃ byākho), etc., mas não aquela que expressa um modo específico. E, sendo assim, exemplos de símile, etc., como 'assim, por um mortal nascido...' (Dhp. 53), tornam-se apropriados. Pois na passagem 'Assim como [de um monte de flores se pode fazer muitas guirlandas]...' (Dhp. 53), a analogia é precisamente com o monte de flores e a guirlanda de flores, pois é evidenciado que muitas ações meritórias — semelhantes a guirlandas de flores devido à sua associação com qualidades como beleza e fragrância, e decorrentes do acúmulo de causas para ações meritórias como generosidade, etc., que começam com o nascimento humano, a associação com pessoas íntegras, a audição do verdadeiro Dhamma, a atenção sábia e a posse de riqueza, que correspondem ao monte de flores — devem ser feitas por um ser mortal devido à sua natureza de estar sujeito à morte. O modo de símile deles é expresso de forma indefinida pela palavra 'yathā' ('assim como'), por isso é apropriado dizer que 'a palavra evaṃ tem o propósito de concluir o modo de símile'. No entanto, quando esse modo de símile é especificado, ele se torna, em significado, o próprio símile; por isso ele disse: 'ocorre no sentido de símile'. Da mesma forma, na conduta apropriada para um asceta que é instruída por meio de passagens como 'assim, desta maneira, deve-se avançar', o modo de instrução que ali existe é, em significado, a própria instrução; por isso foi dito: 'assim para ti... na instrução'. Da mesma forma, na passagem 'Assim é, Abençoado; assim é, Bem-Aventurado', por parte daqueles que conhecem o significado conforme foi dito sem distorção, é feita uma exultação, uma elevação, uma grande alegria (sampahaṃsana) por meio dos modos das qualidades ali presentes; deve-se associar isso ao modo de grande alegria que ali existe.

เอวเมวํ ปนายนฺติ เอตฺถ ครหณากาโรติ โยเชตพฺพํ, โส จ ครหณากาโร ‘‘วสลี’’ติอาทิขุํสนสทฺทสนฺนิธานโต อิธ เอวํ-สทฺเทน ปกาสิโตติ วิญฺญายติ. ยถา เจตฺถ, เอวํ อุปมาการาทโยปิ อุปมาทิวเสน วุตฺตานํ ปุปฺผราสิอาทิสทฺทานํ สนฺนิธานโตติ ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ, ภนฺเตติ โขติอาทีสุ ปน ธมฺมสฺส สาธุกํ สวนมนสิกาเรน นิโยชิเตหิ ภิกฺขูหิ อตฺตโน ตตฺถ ฐิตภาวสฺส ปฏิชานนวเสน วุตฺตตฺตา [Pg.25] เอตฺถ เอวํ-สทฺโท วจนสมฺปฏิจฺฉนตฺโถ วุตฺโต, เตน ‘‘เอวํ, ภนฺเต, สาธุ ภนฺเต, สุฏฺฐุ ภนฺเต’’ติ วุตฺตํ โหติ. เอวญฺจ วเทหีติ ‘‘ยถาหํ วทามิ, เอวํ สมณํ อานนฺทํ วเทหี’’ติ วทนากาโร อิทานิ วตฺตพฺโพ เอวํ-สทฺเทน นิทสฺสียตีติ นิทสฺสนตฺโถ วุตฺโต. เอวํ โนติ เอตฺถาปิ เตสํ ยถาวุตฺตธมฺมานํ อหิตทุกฺขาวหภาเว สนฺนิฏฺฐานชนนตฺถํ อนุมติคฺคหณวเสน ‘‘โน วา, กถํ โว เอตฺถ โหตี’’ติ ปุจฺฉาย กตาย ‘‘เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติ วุตฺตตฺตา ตทาการสนฺนิฏฺฐานํ เอวํ-สทฺเทน วิภาวิตนฺติ วิญฺญายติ. โส ปน เตสํ ธมฺมานํ อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนากาโร นิยมิยมาโน อวธารณตฺโถ โหตีติ อาห – ‘‘เอวํ โน เอตฺถ โหตีติอาทีสุ อวธารเณ’’ติ.

Na passagem 'Mas assim, desta maneira, esta...' (evamevaṃ panāyaṃ), deve-se associar isso ao modo de censura (garahaṇākāro). E entende-se que esse modo de censura é expresso aqui pela palavra 'evaṃ' devido à proximidade de palavras de desprezo como 'mulher desprezível' (vasalī), etc. E assim como aqui, deve-se ver que o modo de símile, etc., também ocorrem devido à proximidade de palavras como 'monte de flores', etc., que são expressas por meio de símiles, etc. Mas em passagens como 'Sim, venerável senhor' (evaṃ, bhante), visto que é dito pelos monges que foram exortados a ouvir atentamente e aplicar a mente ao Dhamma, como uma forma de confirmar que eles estão estabelecidos nisso, aqui a palavra 'evaṃ' é usada no sentido de aceitação de uma declaração (vacanasampaṭicchanattho); por isso, significa 'Sim, venerável senhor; muito bem, venerável senhor; excelente, venerável senhor'. E na passagem 'Diga assim' (evañca vadehi), que significa 'Assim como eu digo, assim diga ao asceta Ānanda', o modo de falar a ser dito agora é demonstrado pela palavra 'evaṃ', por isso ela é usada no sentido de demonstração (nidassanattho). Também na passagem 'Assim nos parece' (evaṃ no), para gerar uma conclusão sobre o fato de que as coisas mencionadas trazem dano e sofrimento, quando se faz a pergunta por meio da obtenção de consentimento: 'Ou não? Como vos parece isso?', e eles respondem: 'Assim nos parece isso', entende-se que a conclusão sobre esse modo é manifestada pela palavra 'evaṃ'. No entanto, quando esse modo de conduzir ao dano e ao sofrimento daquelas coisas é especificado, ele se torna, em significado, uma ênfase; por isso ele disse: 'nas passagens como "assim nos parece isso", no sentido de ênfase'.

นานานยนิปุณนฺติ เอกตฺตนานตฺตอพฺยาปารเอวํธมฺมตาสงฺขาตา, นนฺทิยาวฏฺฏติปุกฺขลสีหวิกฺกีฬิตองฺกุสทิสาโลจนสงฺขาตา วา อาธาราทิเภทวเสน นานาวิธา นยา นานานยา. นยา วา ปาฬิคติโย, ตา จ ปญฺญตฺติอาทิวเสน สํกิเลสภาคิยาทิโลกิยาทิตทุภยโวมิสฺสกตาทิวเสน กุสลาทิวเสน ขนฺธาทิวเสน สงฺคหาทิวเสน สมยวิมุตฺตาทิวเสน ปธานาทิวเสน กุสลมูลาทิวเสน ติกปฏฺฐานาทิวเสน จ นานปฺปการาติ นานานยา, เตหิ นิปุณํ สณฺหํ สุขุมนฺติ นานานยนิปุณํ. อาสโยว อชฺฌาสโย, เต จ สสฺสตาทิเภเทน ตตฺถ จ อปฺปรชกฺขตาทิเภเทน จ อเนเก, อตฺตชฺฌาสยาทโย เอว วา สมุฏฺฐานํ อุปฺปตฺติเหตุ เอตสฺสาติ อเนกชฺฌาสยสมุฏฺฐานํ. อตฺถพฺยญฺชนสมฺปนฺนนฺติ อตฺถพฺยญฺชนปริปุณฺณํ อุปเนตพฺพาภาวโต. สงฺกาสนปกาสนวิวรณวิภชนอุตฺตานีกรณปญฺญตฺติวเสน ฉหิ อตฺถปเทหิ อกฺขรปทพฺยญฺชนาการนิรุตฺตินิทฺเทสวเสน ฉหิ พฺยญฺชนปเทหิ จ สมนฺนาคตนฺติ วา อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

'Habilidoso em vários métodos' (nānānayanipuṇaṃ): os vários métodos (nānānayā) são de diversos tipos devido a distinções como suporte, etc., conhecidos como unidade, diversidade, não-atividade e a natureza das coisas (ekatta-nānatta-abyāpāra-evaṃdhammatā), ou conhecidos como o fluxo de alegria (nandiyāvaṭṭa), o lótus triplo (tipukkhala), o brincar do leão (sīhavikkīḷita), o gancho (aṅkusa) e a observação das direções. Ou os métodos são os caminhos do texto canônico (pāḷigatiyo), e estes são de vários tipos por meio de designação, etc., por meio de estarem associados à impureza, etc., mundanos, etc., misturados com ambos, etc., por meio de estados benéficos, etc., agregados, etc., inclusão, etc., libertação temporária, etc., esforço predominante, etc., raízes benéficas, etc., e a tríade do Paṭṭhāna, etc.; por isso são 'vários métodos'. O que é habilidoso, sutil e profundo por meio deles é 'habilidoso em vários métodos'. A inclinação (āsayo) é a disposição mental (ajjhāsayo), e estas são muitas devido a distinções como o eternalismo, etc., e ali devido a distinções como ter pouca poeira nos olhos, etc., ou as próprias disposições mentais de si mesmo, etc., são a origem, a causa do surgimento disso; por isso é 'originado de muitas disposições mentais' (anekajjhāsayasamuṭṭhānaṃ). 'Dotado de significado e formulação' (atthabyañjanasampannaṃ) significa completo em significado e formulação, pois não há nada a ser removido ou adicionado. Ou deve-se entender o significado como: dotado de seis termos de significado — a saber, indicação (saṅkāsana), revelação (pakāsana), exposição (vivaraṇa), análise (vibhajana), clarificação (uttānīkaraṇa) e designação (paññatti) — e de seis termos de formulação — a saber, sílaba (akkhara), palavra (pada), frase (byañjana), modo (ākāra), linguagem (nirutti) e descrição (niddesa).

วิวิธปาฏิหาริยนฺติ เอตฺถ ปาฏิหาริยปทสฺส วจนตฺถํ ‘‘ปฏิปกฺขหรณโต ราคาทิกิเลสาปนยนโต จ ปาฏิหาริย’’นฺติ วทนฺติ. ภควโต ปน ปฏิปกฺขา ราคาทโย น สนฺติ, เย หริตพฺพา. ปุถุชฺชนานมฺปิ วิคตูปกฺกิเลเส อฏฺฐคุณสมนฺนาคเต จิตฺเต หตปฏิปกฺเข อิทฺธิวิธํ ปวตฺตติ, ตสฺมา ตตฺถ ปวตฺตโวหาเรน จ น สกฺกา อิธ ‘‘ปาฏิหาริย’’นฺติ วตฺถุํ. สเจ ปน มหาการุณิกสฺส ภควโต เวเนยฺยคตา จ กิเลสา [Pg.26] ปฏิปกฺขา, เตสํ หรณโต ‘‘ปาฏิหาริย’’นฺติ วุตฺตํ, เอวํ สติ ยุตฺตเมตํ. อถ วา ภควโต จ สาสนสฺส จ ปฏิปกฺขา ติตฺถิยา, เตสํ หรณโต ปาฏิหาริยํ. เต หิ ทิฏฺฐิหรณวเสน จ ทิฏฺฐิปฺปกาสเน อสมตฺถภาเวน จ อิทฺธิอาเทสนานุสาสนีหิ หริตา อปนีตา โหนฺตีติ. ‘‘ปฏี’’ติ วา อยํ สทฺโท ‘‘ปจฺฉา’’ติ เอตสฺส อตฺถํ โพเธติ ‘‘ตสฺมึ ปฏิปวิฏฺฐมฺหิ, อญฺโญ อาคญฺฉิ พฺราหฺมโณ’’ติอาทีสุ (สุ. นิ. ๙๘๕; จูฬนิ. ปารายนวคฺโค, วตฺถุคาถา ๔) วิย, ตสฺมา สมาหิเต จิตฺเต วิคตูปกฺกิเลเส กตกิจฺเจน ปจฺฉา หริตพฺพํ ปวตฺเตตพฺพนฺติ ปฏิหาริยํ, อตฺตโน วา อุปกฺกิเลเสสุ จตุตฺถชฺฌานมคฺเคหิ หริเตสุ ปจฺฉา หรณํ ปฏิหาริยํ, อิทฺธิอาเทสนานุสาสนิโย จ วิคตูปกฺกิเลเสน กตกิจฺเจน จ สตฺตหิตตฺถํ ปุน ปวตฺเตตพฺพา, หริเตสุ จ อตฺตโน อุปกฺกิเลเสสุ ปรสตฺตานํ อุปกฺกิเลสหรณานิ โหนฺตีติ ปฏิหาริยานิ ภวนฺติ. ปฏิหาริยเมว ปาฏิหาริยํ, ปฏิหาริเย วา อิทฺธิอาเทสนานุสาสนิสมุทาเย ภวํ เอกเมกํ ปาฏิหาริยนฺติ วุจฺจติ. ปฏิหาริยํ วา จตุตฺถชฺฌานํ มคฺโค จ ปฏิปกฺขหรณโต, ตตฺถ ชาตํ, ตสฺมึ วา นิมิตฺตภูเต, ตโต วา อาคตนฺติ ปาฏิหาริยํ. ตสฺส ปน อิทฺธิอาทิเภเทน วิสยเภเทน จ พหุวิธสฺส ภควโต เทสนายํ ลพฺภมานตฺตา อาห – ‘‘วิวิธปาฏิหาริย’’นฺติ.

Quanto a 'com vários milagres' (vividhapāṭihāriyaṃ), em relação ao significado etimológico da palavra 'pāṭihāriya', eles dizem: 'Chama-se pāṭihāriya devido à remoção do que é oposto (paṭipakkhaharaṇato) e ao afastamento das impurezas como a cobiça, etc. (rāgādikilesāpanayanato)'. No entanto, para o Abençoado, não existem opostos como a cobiça, etc., que devam ser removidos. E mesmo para as pessoas comuns, quando a mente está livre de impurezas secundárias, dotada de oito qualidades e com os opostos destruídos, os tipos de poderes psíquicos ocorrem; portanto, pelo uso comum que ali ocorre, não é possível chamar isso aqui de 'pāṭihāriya'. Mas se as impurezas daqueles que devem ser guiados são os opostos do compassivo Abençoado, e devido à remoção delas é chamado de 'pāṭihāriya', sendo assim, isso é apropriado. Ou então, os oponentes do Abençoado e do Ensinamento são os ascetas de outras seitas (titthiyā); devido à remoção deles, é 'pāṭihāriya'. Pois eles são removidos e afastados por meio de milagres de poder psíquico, de leitura da mente e de instrução, devido à remoção de suas visões e à sua incapacidade de expor suas visões. Ou o termo 'paṭi' expressa o significado de 'depois' (pacchā), como em passagens como 'Quando ele havia retornado (paṭipaviṭṭhamhi), outro brâmane veio' (Sn 985), etc. Portanto, quando a mente está concentrada e livre de impurezas secundárias, aquilo que deve ser realizado depois por aquele que completou sua tarefa é 'pāṭihāriya'. Ou, quando as próprias impurezas secundárias são removidas pelos caminhos do quarto jhana, a remoção posterior é 'pāṭihāriya'. E os milagres de poder psíquico, de leitura da mente e de instrução devem ser realizados novamente por aquele que está livre de impurezas secundárias e completou sua tarefa, para o benefício dos seres; e quando as próprias impurezas secundárias são removidas, ocorrem as remoções das impurezas secundárias de outros seres, por isso são chamados de 'pāṭihāriya'. O próprio paṭihāriya é pāṭihāriya, ou cada um que existe no conjunto de paṭihāriya composto por poder psíquico, leitura da mente e instrução é chamado de 'pāṭihāriya'. Ou paṭihāriya é o quarto jhana e o caminho devido à remoção do que é oposto; o que nasce ali, ou o que tem aquilo como causa, ou o que provém dali é 'pāṭihāriya'. E visto que este, que é de muitos tipos devido a distinções como poder psíquico, etc., e distinções de objetos, é encontrado no ensinamento do Abençoado, ele disse: 'com vários milagres'.

น อญฺญถาติ ภควโต สมฺมุขา สุตาการโต น อญฺญถาติ อตฺโถ, น ปน ภควโต เทสิตาการโต. อจินฺเตยฺยานุภาวา หิ ภควโต เทสนา. เอวญฺจ กตฺวา ‘‘สพฺพปฺปกาเรน โก สมตฺโถ วิญฺญาตุ’’นฺติ อิทํ วจนํ สมตฺถิตํ ภวติ, ธารณพลทสฺสนญฺจ น วิรุชฺฌติ สุตาการาวิรุชฺฌนสฺส อธิปฺเปตตฺตา. น เหตฺถ อตฺถนฺตรตาปริหาโร ทฺวินฺนํ อตฺถานํ เอกวิสยตฺตา, อิตรถา เถโร ภควโต เทสนาย สพฺพถา ปฏิคฺคหเณ สมตฺโถ อสมตฺโถ จาติ อาปชฺเชยฺยาติ.

'Não de outra forma' (na aññathā) significa: não de outra forma em relação ao modo como foi ouvido diretamente do Abençoado, mas não em relação ao modo como foi ensinado pelo Abençoado. Pois o ensinamento do Abençoado possui um poder inconcebível. E, sendo assim, esta declaração torna-se justificada: 'Quem é capaz de compreender de todas as maneiras?'. E a demonstração da força de memorização não é contradita, visto que o que se pretende é a não-contradição com o modo como foi ouvido. Pois aqui não há rejeição de um significado diferente, visto que os dois significados têm o mesmo objeto. Caso contrário, resultaria que o Ancião seria ao mesmo tempo capaz e incapaz de receber o ensinamento do Abençoado de todas as maneiras.

‘‘โย ปโร น โหติ, โส อตฺตา’’ติ เอวํ วุตฺตาย นิยกชฺฌตฺตสงฺขาตาย สสนฺตติยํ วตฺตนโต ติวิโธปิ เม-สทฺโท กิญฺจาปิ เอกสฺมึเยว อตฺเถ ทิสฺสติ, กรณสมฺปทานสามินิทฺเทสวเสน ปน วิชฺชมานเภทํ สนฺธายาห – ‘‘เม-สทฺโท ตีสุ อตฺเถสุ ทิสฺสตี’’ติ.

Embora a palavra 'me' em seus três aspectos seja vista em um único significado, devido ao fato de se referir ao próprio fluxo mental (sasantatiyaṃ) conhecido como o próprio eu interno (niyakajjhatta), expresso como 'o que não é o outro é o eu', no entanto, tendo em vista a distinção existente por meio da indicação de instrumental (karaṇa), dativo (sampadāna) e genitivo (sāmi), ele disse: 'A palavra me é vista em três significados'.

กิญฺจาปิ [Pg.27] อุปสคฺโค กิริยํ วิเสเสติ, โชตกภาวโต ปน สติปิ ตสฺมึ สุต-สทฺโท เอว ตํ ตมตฺถํ วทตีติ อนุปสคฺคสฺส สุต-สทฺทสฺส อตฺถุทฺธาเร สอุปสคฺคสฺส คหณํ น วิรุชฺฌตีติ ทสฺเสนฺโต ‘‘สอุปสคฺโค จ อนุปสคฺโค จา’’ติ อาห. อสฺสาติ สุตสทฺทสฺส. กมฺมภาวสาธนานิ อิธ สุตสทฺเท สมฺภวนฺตีติ วุตฺตํ – ‘‘อุปธาริตนฺติ วา อุปธารณนฺติ วา อตฺโถ’’ติ. มยาติ อตฺเถ สตีติ ยทา เม-สทฺทสฺส กตฺตุวเสน กรณนิทฺเทโส, ตทาติ อตฺโถ. มมาติ อตฺเถ สตีติ ยทา สมฺพนฺธวเสน สามินิทฺเทโส, ตทา.

Embora um prefixo (upasaggo) qualifique a ação, no entanto, devido à sua função indicativa (jotakabhāvato), mesmo quando ele está presente, é a própria palavra 'suta' que expressa este ou aquele significado. Mostrando que a inclusão da palavra com prefixo não é contraditória na extração do significado da palavra 'suta' sem prefixo, ele disse: 'com prefixo e sem prefixo'. 'Dele' (assa) significa da palavra 'suta'. Visto que as derivações de objeto (kamma) e de ação (bhāva) são possíveis aqui na palavra 'suta', foi dito: 'o significado é o que foi retido (upadhāritaṃ) ou a retenção (upadhāraṇaṃ)'. 'Quando há o significado de por mim' (mayā) significa: quando há a indicação instrumental (karaṇaniddeso) da palavra 'me'. 'Quando há o significado de meu' (mama) significa: quando há a indicação de posse (sāminiddeso) por meio de relação.

สุตสทฺทสนฺนิฏฺฐาเน ปยุตฺเตน เอวํ-สทฺเทน สวนกิริยาโชตเกน ภวิตพฺพนฺติ วุตฺตํ – ‘‘เอวนฺติ โสตวิญฺญาณาทิวิญฺญาณกิจฺจนิทสฺสน’’นฺติ. อาทิ-สทฺเทน สมฺปฏิจฺฉนาทีนํ โสตทฺวาริกวิญฺญาณานํ ตทภินีหฏานญฺจ มโนทฺวาริกวิญฺญาณานํ คหณํ เวทิตพฺพํ. สพฺเพสมฺปิ วากฺยานํ เอวการตฺถสหิตตฺตา ‘‘สุต’’นฺติ เอตสฺส สุตเมวาติ อยมตฺโถ ลพฺภตีติ อาห – ‘‘อสฺสวนภาวปฺปฏิกฺเขปโต’’ติ. เอเตน อวธารเณน นิยามตํ ทสฺเสติ. ยถา จ สุตํ สุตเมวาติ นิยาเมตพฺพํ, ตํ สมฺมา สุตํ โหตีติ อาห – ‘‘อนูนาธิกาวิปรีตคฺคหณนิทสฺสน’’นฺติ. อถ วา สทฺทนฺตรตฺถาโปหนวเสน สทฺโท อตฺถํ วทตีติ สุตนฺติ อสฺสุตํ น โหตีติ อยเมตสฺส อตฺโถติ วุตฺตํ – ‘‘อสฺสวนภาวปฺปฏิกฺเขปโต’’ติ. อิมินา ทิฏฺฐาทิวินิวตฺตนํ กโรติ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – น อิทํ มยา ทิฏฺฐํ, น สยมฺภุญาเณน สจฺฉิกตํ, อถ โข สุตํ, ตญฺจ สมฺมเทวาติ. เตเนวาห – ‘‘อนูนาธิกาวิปรีตคฺคหณนิทสฺสน’’นฺติ. อวธารณตฺเถ วา เอวํ-สทฺเท อยมตฺถโยชนา – ‘‘กรียตี’’ติ ตทเปกฺขสฺส สุต-สทฺทสฺส อยมตฺโถ วุตฺโต ‘‘อสฺสวนภาวปฺปฏิกฺเขปโต’’ติ. เตเนวาห – ‘‘อนูนาธิกาวิปรีตคฺคหณนิทสฺสน’’นฺติ. สวน-สทฺโท เจตฺถ กมฺมตฺโถ เวทิตพฺโพ ‘‘สุยฺยตี’’ติ.

Foi dito que, na determinação da palavra 'suta' (ouvido), a palavra 'evaṃ' (assim) empregada deve ser uma indicadora da ação de ouvir, [como expresso em]: 'Evaṃ é a indicação da função da consciência auditiva e outras'. Pela palavra 'e outras' (ādi), deve-se entender a inclusão das consciências da porta do ouvido, como a recepção (sampaṭicchana) e outras, e das consciências da porta da mente que são direcionadas a partir delas. Como todas as frases contêm o sentido da partícula de ênfase 'eva' (apenas/certamente), obtém-se para 'suta' o significado de 'apenas ouvido'; por isso ele disse: 'pela rejeição do estado de não-audição'. Com essa restrição (avadhāraṇa), ele mostra uma definição precisa. E para mostrar como o que foi ouvido deve ser definido como 'apenas ouvido', significando que foi ouvido corretamente, ele disse: 'uma indicação de apreensão sem falta, sem excesso e sem distorção'. Ou ainda, visto que uma palavra expressa seu significado por meio da exclusão de outros significados de palavras, o significado de 'suta' (ouvido) é 'não é não-ouvido'; por isso foi dito: 'pela rejeição do estado de não-audição'. Com isso, ele faz a exclusão do que é visto (diṭṭha) e assim por diante. Isto é o que foi dito: 'Isso não foi visto por mim, nem realizado por meio do conhecimento auto-iluminado (sayambhuñāṇa), mas sim ouvido, e isso de maneira perfeitamente correta'. Por isso mesmo ele disse: 'uma indicação de apreensão sem falta, sem excesso e sem distorção'. Ou, quando a palavra 'evaṃ' tem o sentido de restrição, esta é a aplicação do significado: o significado da palavra 'suta', que depende de [uma ação implícita como] 'é feito', é dito como 'pela rejeição do estado de não-audição'. Por isso mesmo ele disse: 'uma indicação de apreensão sem falta, sem excesso e sem distorção'. E aqui, a palavra 'savana' (audição/ouvir) deve ser entendida no sentido de objeto (kamma), [como em] 'é ouvido'.

เอวํ สวนเหตุสวนวิเสสวเสน ปทตฺตยสฺส เอเกน ปกาเรน อตฺถโยชนํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ปการนฺตเรหิ ตํ ทสฺเสตุํ – ‘‘ตถา เอว’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ตสฺสาติ ยา สา ภควโต สมฺมุขา ธมฺมสฺสวนากาเรน ปวตฺตา มโนทฺวารวิญฺญาณวีถิ, ตสฺสา. สา หิ นานปฺปกาเรน อารมฺมเณ ปวตฺติตุํ สมตฺถา. ตถา จ วุตฺตํ – ‘‘โสตทฺวารานุสาเรนา’’ติ. นานปฺปกาเรนาติ วกฺขมานานํ อเนกวิหิตานํ [Pg.28] พฺยญฺชนตฺถคฺคหณานํ นานากาเรน. เอเตน อิมิสฺสา โยชนาย อาการตฺโถ เอวํ-สทฺโท คหิโตติ ทีเปติ. ปวตฺติภาวปฺปกาสนนฺติ ปวตฺติยา อตฺถิภาวปฺปกาสนํ. สุตนฺติ ธมฺมปฺปกาสนนฺติ ยสฺมึ อารมฺมเณ วุตฺตปฺปการา วิญฺญาณวีถิ นานปฺปกาเรน ปวตฺตา, ตสฺส ธมฺมตฺตา วุตฺตํ, น สุตสทฺทสฺส ธมฺมตฺถตฺตา. วุตฺตสฺเสวตฺถสฺส ปากฏีกรณํ ‘‘อยญฺเหตฺถา’’ติอาทิ. ตตฺถ วิญฺญาณวีถิยาติ กรณตฺเถ กรณวจนํ, มยาติ กตฺตุอตฺเถ.

Tendo assim mostrado, de uma maneira, a aplicação do significado do grupo de três palavras por meio da causa da audição e da distinção da audição, agora, para mostrá-lo de outras maneiras, foi dito: 'da mesma forma', etc. Ali, 'dela' (tassā) refere-se àquele processo cognitivo da porta da mente (manodvāraviññāṇavīthi) que ocorreu na presença do Abençoado sob a forma de ouvir o Dhamma. Pois ele é capaz de ocorrer no objeto de diversas maneiras. E assim foi dito: 'de acordo com a porta do ouvido'. 'De diversas maneiras' significa pela variedade de apreensões de termos e significados de muitos tipos que serão mencionados. Com isso, ele esclarece que, nesta aplicação, a palavra 'evaṃ' é tomada no sentido de 'modo' (ākāra). 'A revelação do estado de ocorrência' significa a revelação da existência da ocorrência. 'Suta' é a revelação do Dhamma: isso é dito porque o objeto no qual o mencionado processo cognitivo ocorreu de diversas maneiras é o Dhamma, e não porque a palavra 'suta' tenha o significado de Dhamma. A elucidação do significado já dito é 'Aqui, de fato...', etc. Ali, 'pelo processo cognitivo' (viññāṇavīthiyā) é o caso instrumental no sentido de instrumento, e 'por mim' (mayā) está no sentido de agente.

เอวนฺติ นิทฺทิสิตพฺพปฺปกาสนนฺติ นิทสฺสนตฺถํ เอวํ-สทฺทํ คเหตฺวา วุตฺตํ นิทสฺเสตพฺพสฺส นิทสฺสิตพฺพตฺตาภาวาภาวโต. เตน เอวํ-สทฺเทน สกลมฺปิ สุตฺตํ ปจฺจามฏฺฐนฺติ ทสฺเสติ. สุตสทฺทสฺส กิริยาสทฺทตฺตา สวนกิริยาย จ สาธารณวิญฺญาณปฺปพนฺธปฺปฏิพทฺธตฺตา ตตฺถ จ ปุคฺคลโวหาโรติ วุตฺตํ – ‘‘สุตนฺติ ปุคฺคลกิจฺจปฺปกาสน’’นฺติ. น หิ ปุคฺคลโวหารรหิเต ธมฺมปฺปพนฺเธ สวนกิริยา ลพฺภตีติ.

'Evaṃ é a revelação do que deve ser indicado': isso foi dito tomando a palavra 'evaṃ' no sentido de indicação, devido à presença ou ausência do estado de ser indicado daquilo que deve ser indicado. Com isso, ele mostra que todo o sutta é referido pela palavra 'evaṃ'. Como a palavra 'suta' é um termo de ação, e a ação de ouvir está vinculada ao fluxo contínuo de consciência comum, e ali se aplica a designação convencional de uma pessoa, foi dito: 'suta é a revelação da função da pessoa'. Pois a ação de ouvir não é encontrada em um fluxo contínuo de fenômenos (dhammappabandha) desprovido da designação convencional de uma pessoa.

ยสฺส จิตฺตสนฺตานสฺสาติอาทิปิ อาการตฺถเมว เอวํ-สทฺทํ คเหตฺวา ปุริมโยชนาย อญฺญถา อตฺถโยชนํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. ตตฺถ อาการปญฺญตฺตีติ อุปาทาปญฺญตฺติ เอว ธมฺมานํ ปวตฺติอาการุปาทานวเสน ตถา วุตฺตา. สุตนฺติ วิสยนิทฺเทโสติ โสตพฺพภูโต ธมฺโม สวนกิริยากตฺตุปุคฺคลสฺส สวนกิริยาวเสน ปวตฺติฏฺฐานนฺติ กตฺวา วุตฺตํ. จิตฺตสนฺตานวินิมุตฺตสฺส ปรมตฺถโต กสฺสจิ กตฺตุอภาเวปิ สทฺทโวหาเรน พุทฺธิปริกปฺปิตเภทวจนิจฺฉาย จิตฺตสนฺตานโต อญฺญํ วิย ตํสมงฺคึ กตฺวา วุตฺตํ – ‘‘จิตฺตสนฺตาเนน ตํสมงฺคีโน’’ติ. สวนกิริยาวิสโยปิ โสตพฺพธมฺโม สวนกิริยาวเสน ปวตฺตจิตฺตสนฺตานสฺส อิธ ปรมตฺถโต กตฺตุภาวโต, สวนวเสน จิตฺตปวตฺติยา เอว วา สวนกิริยาภาวโต ตํกิริยากตฺตุ จ วิสโย โหตีติ กตฺวา วุตฺตํ – ‘‘ตํสมงฺคีโน กตฺตุวิสเย’’ติ. สุตาการสฺส จ เถรสฺส สมฺมานิจฺฉิตภาวโต อาห – ‘‘คหณสนฺนิฏฺฐาน’’นฺติ. เอเตน วา อวธารณตฺถํ เอวํ-สทฺทํ คเหตฺวา อยมตฺถโยชนา กตาติ ทฏฺฐพฺพํ.

A passagem 'De qual fluxo mental...', etc., também foi dita tomando a palavra 'evaṃ' apenas no sentido de 'modo' (ākāra), para mostrar uma aplicação de significado diferente da anterior. Ali, 'designação de modo' (ākārapaññatti) é propriamente uma designação por dependência (upādāpaññatti), assim chamada em virtude de depender do modo de ocorrência dos fenômenos. 'Suta é a indicação do objeto': isso foi dito considerando que o Dhamma a ser ouvido é o lugar de ocorrência, por meio da ação de ouvir, para a pessoa que é o agente da ação de ouvir. Embora, em sentido último, não exista nenhum agente livre do fluxo mental, ainda assim, pelo uso de palavras e pelo desejo de expressar uma distinção concebida pelo intelecto, fala-se daquele que possui [o fluxo] como se fosse algo diferente do fluxo mental, dizendo: 'daquele que possui o fluxo mental'. E o Dhamma a ser ouvido, que é o objeto da ação de ouvir, torna-se o objeto do agente daquela ação, porque aqui, em sentido último, o fluxo mental que ocorre por meio da ação de ouvir é o agente, ou porque a própria ocorrência da mente por meio do ouvir é a ação de ouvir; por isso foi dito: 'no objeto do agente que possui [o fluxo]'. E como o modo do que foi ouvido foi corretamente determinado pelo Ancião, ele disse: 'a determinação da apreensão'. Ou deve-se considerar que, por meio disso, esta aplicação de significado foi feita tomando a palavra 'evaṃ' no sentido de restrição.

ปุพฺเพ สุตานํ นานาวิหิตานํ สุตฺตสงฺขาตานํ อตฺถพฺยญฺชนานํ อุปธาริตรูปสฺส อาการสฺส นิทสฺสนสฺส, อวธารณสฺส วา ปกาสนสภาโว [Pg.29] เอวํ-สทฺโทติ ตทาการาทิอุปธารณสฺส ปุคฺคลปญฺญตฺติยา อุปาทานภูตธมฺมปฺปพนฺธพฺยาปารตาย วุตฺตํ – ‘‘เอวนฺติ ปุคฺคลกิจฺจนิทฺเทโส’’ติ. สวนกิริยา ปน ปุคฺคลวาทิโนปิ วิญฺญาณนิรเปกฺขา นตฺถีติ วิเสสโต วิญฺญาณพฺยาปาโรติ อาห – ‘‘สุตนฺติ วิญฺญาณกิจฺจนิทฺเทโส’’ติ. เมติ สทฺทปฺปวตฺติยา เอกนฺเตเนว สตฺตวิสยตฺตา วิญฺญาณกิจฺจสฺส จ ตตฺเถว สโมทหิตพฺพโต ‘‘เมติ อุภยกิจฺจยุตฺตปุคฺคลนิทฺเทโส’’ติ วุตฺตํ. อวิชฺชมานปญฺญตฺติวิชฺชมานปญฺญตฺติสภาวา ยถากฺกมํ เอวํสทฺทสุตสทฺทานํ อตฺถาติ เต ตถารูปปญฺญตฺติอุปาทานพฺยาปารภาเวน ทสฺเสนฺโต อาห – ‘‘เอวนฺติ ปุคฺคลกิจฺจนิทฺเทโส, สุตนฺติ วิญฺญาณกิจฺจนิทฺเทโส’’ติ. เอตฺถ จ กรณกิริยากตฺตุกมฺมวิเสสปฺปกาสนวเสน ปุคฺคลพฺยาปารวิสยปุคฺคลพฺยาปารนิทสฺสนวเสน คหณาการคฺคาหกตพฺพิสยวิเสสนิทฺเทสวเสน กตฺตุกรณพฺยาปารกตฺตุนิทฺเทสวเสน จ ทุติยาทโย จตสฺโส อตฺถโยชนา ทสฺสิตาติ ทฏฺฐพฺพํ.

A palavra 'evaṃ' tem a natureza de revelar a indicação ou a restrição do modo cujo aspecto foi apreendido dos significados e termos de vários tipos, conhecidos como suttas, que foram ouvidos anteriormente; por ser a atividade do fluxo contínuo de fenômenos que serve de base para a designação de pessoa daquela apreensão de tal modo e assim por diante, foi dito: 'evaṃ é a indicação da função da pessoa'. Mas a ação de ouvir, mesmo para quem defende a existência de uma pessoa (puggalavādin), não existe independentemente da consciência; portanto, sendo especificamente uma atividade da consciência, ele disse: 'suta é a indicação da função da consciência'. Como a aplicação da palavra 'me' (por mim) refere-se exclusivamente a um ser, e a função da consciência deve ser reunida precisamente ali, foi dito: 'me é a indicação da pessoa dotada de ambas as funções'. Os significados das palavras 'evaṃ' e 'suta' são, respectivamente, da natureza de designação do que não existe (avijjamānapaññatti) e designação do que existe (vijjamānapaññatti); mostrando-os por meio da atividade de adotar tais designações, ele disse: 'evaṃ é a indicação da função da pessoa, suta é a indicação da função da consciência'. E aqui, deve-se entender que as quatro aplicações de significado, a começar pela segunda, são mostradas por meio da revelação das distinções de instrumento, ação, agente e objeto; por meio da indicação da atividade da pessoa e do objeto da atividade da pessoa; por meio da indicação da distinção do modo de apreensão, do apreendedor e de seu objeto; e por meio da indicação do agente, do instrumento, da atividade e do agente.

สพฺพสฺสปิ สทฺทาธิคมนียสฺส อตฺถสฺส ปญฺญตฺติมุเขเนว ปฏิปชฺชิตพฺพตฺตา สพฺพปญฺญตฺตีนญฺจ วิชฺชมานาทิวเสน ฉสุ ปญฺญตฺติเภเทสุ อนฺโตคธตฺตา เตสุ ‘‘เอว’’นฺติอาทีนํ ปญฺญตฺตีนํ สรูปํ นิทฺธาเรนฺโต อาห – ‘‘เอวนฺติ จ เมติ จา’’ติอาทิ. ตตฺถ เอวนฺติ จ เมติ จ วุจฺจมานสฺสตฺถสฺส อาการาทิโน ธมฺมานํ อสลฺลกฺขณภาวโต อวิชฺชมานปญฺญตฺติภาโวติ อาห – ‘‘สจฺจิกฏฺฐปรมตฺถวเสน อวิชฺชมานปญฺญตฺตี’’ติ. ตตฺถ สจฺจิกฏฺฐปรมตฺถวเสนาติ ภูตตฺถอุตฺตมตฺถวเสน. อิทํ วุตฺตํ โหติ – โย มายามรีจิอาทโย วิย อภูตตฺโถ, อนุสฺสวาทีหิ คเหตพฺโพ วิย อนุตฺตมตฺโถ จ น โหติ, โส รูปสทฺทาทิสภาโว, รุปฺปนานุภวนาทิสภาโว วา อตฺโถ สจฺจิกฏฺโฐ ปรมตฺโถ จาติ วุจฺจติ, น ตถา ‘‘เอวํ เม’’ติปทานํ อตฺโถติ. เอตเมวตฺถํ ปากฏตรํ กาตุํ ‘‘กิญฺเหตฺถ ต’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. สุตนฺติ ปน สทฺทายตนํ สนฺธายาห – ‘‘วิชฺชมานปญฺญตฺตี’’ติ. เตเนว หิ ‘‘ยญฺหิ ตํ เอตฺถ โสเตน อุปลทฺธ’’นฺติ วุตฺตํ. ‘‘โสตทฺวารานุสาเรน อุปลทฺธ’’นฺติ ปน วุตฺเต อตฺถพฺยญฺชนาทิ สพฺพํ ลพฺภติ. ตํ ตํ อุปาทาย วตฺตพฺพโตติ โสตปถมาคเต ธมฺเม อุปาทาย เตสํ อุปธาริตาการาทิโน ปจฺจามสนวเสน เอวนฺติ, สสนฺตติปริยาปนฺเน ขนฺเธ อุปาทาย เมติ วตฺตพฺพตฺตาติ อตฺโถ. ทิฏฺฐาทิสภาวรหิเต สทฺทายตเน ปวตฺตมาโนปิ [Pg.30] สุตโวหาโร ‘‘ทุติยํ ตติย’’นฺติอาทิโก วิย ปฐมาทีนิ ทิฏฺฐมุตวิญฺญาเต อเปกฺขิตฺวา ปวตฺโตติ อาห – ‘‘ทิฏฺฐาทีนิ อุปนิธาย วตฺตพฺพโต’’ติ. อสฺสุตํ น โหตีติ หิ สุตนฺติ ปกาสิโต อยมตฺโถติ.

Como todo significado a ser alcançado por meio de palavras deve ser compreendido apenas por meio de designações (paññatti), e como todas as designações estão incluídas nas seis divisões de designações, a começar por 'o que existe' (vijjamāna), ele disse, determinando a natureza própria das designações como 'evaṃ' e outras: 'evaṃ e me...', etc. Ali, como o modo e outros aspectos expressos por 'evaṃ' e 'me' não são percebidos como fenômenos reais, eles têm a natureza de designação do que não existe; por isso ele disse: 'uma designação do que não existe em termos de fato real e sentido último (saccikaṭṭhaparamatthavasena)'. Ali, 'em termos de fato real e sentido último' significa em termos de significado real (bhūtattha) e significado supremo (uttamattha). Isto é o que foi dito: o que não é irreal como uma ilusão ou uma miragem, nem sem valor supremo como o que é apreendido por tradição oral, etc., mas sim um objeto com a natureza de forma, som, etc., ou com a natureza de ser afetado, experienciar, etc., é chamado de fato real e sentido último; o significado das palavras 'evaṃ me' não é assim. Para tornar este mesmo significado mais claro, foi dito: 'O que há aqui...', etc. Mas em relação a 'suta' (ouvido), referindo-se à base do som (saddāyatana), ele disse: 'uma designação do que existe' (vijjamānapaññatti). Por isso mesmo foi dito: 'Pois aquilo que aqui foi apreendido pelo ouvido'. Mas quando se diz 'apreendido de acordo com a porta do ouvido', tudo, incluindo o significado e os termos, é obtido. O significado é: 'porque deve ser dito em dependência de cada um deles' — 'evaṃ' (assim) por meio da referência ao modo apreendido, etc., dos fenômenos que entraram no canal do ouvido; e 'me' (por mim) porque deve ser dito em dependência dos agregados pertencentes ao próprio fluxo de continuidade. Embora o uso do termo 'ouvido' ocorra em relação à base do som, que é desprovida da natureza do que é visto, etc., ele ocorre em relação ao que é visto, pensado e conhecido, assim como os termos 'segundo, terceiro', etc., ocorrem em relação ao primeiro e outros; por isso ele disse: 'porque deve ser dito em comparação com o visto, etc.'. Pois o significado revelado como 'suta' (ouvido) é 'não é não-ouvido'.

อตฺตนา ปฏิวิทฺธา สุตฺตสฺส ปการวิเสสา เอวนฺติ เถเรน ปจฺจามฏฺฐาติ อาห – ‘‘อสมฺโมหํ ทีเปตี’’ติ. นานปฺปการปฺปฏิเวธสมตฺโถ โหตีติ เอเตน วกฺขมานสฺส สุตฺตสฺส นานปฺปการตํ ทุปฺปฏิวิชฺฌตญฺจ ทสฺเสติ. สุตสฺส อสมฺโมสํ ทีเปตีติ สุตาการสฺส ยาถาวโต ทสฺสิยมานตฺตา วุตฺตํ. อสมฺโมเหนาติ สมฺโมหาภาเวน, ปญฺญาย เอว วา สวนกาลสมฺภูตาย ตทุตฺตริกาลปญฺญาสิทฺธิ. เอวํ อสมฺโมเสนาติ เอตฺถาปิ วตฺตพฺพํ. พฺยญฺชนานํ ปฏิวิชฺฌิตพฺโพ อากาโร นาติคมฺภีโร, ยถาสุตธารณเมว ตตฺถ กรณียนฺติ สติยา พฺยาปาโร อธิโก, ปญฺญา ตตฺถ คุณีภูตาติ วุตฺตํ – ‘‘ปญฺญาปุพฺพงฺคมายา’’ติอาทิ ‘‘ปญฺญาย ปุพฺพงฺคมา’’ติ กตฺวา. ปุพฺพงฺคมตา เจตฺถ ปธานภาโว ‘‘มโนปุพฺพงฺคมา’’ติอาทีสุ (ธ. ป. ๑, ๒) วิย, ปุพฺพงฺคมตาย วา จกฺขุวิญฺญาณาทีสุ อาวชฺชนาทีนํ วิย อปฺปธานตฺเต ปญฺญา ปุพฺพงฺคมา เอติสฺสาติ อยมฺปิ อตฺโถ ยุชฺชติ, เอวํ สติปุพฺพงฺคมายาติ เอตฺถาปิ วุตฺตนยานุสาเรน ยถาสมฺภวมตฺโถ เวทิตพฺโพ. อตฺถพฺยญฺชนสมฺปนฺนสฺสาติ อตฺถพฺยญฺชนปริปุณฺณสฺส, สงฺกาสนปฺปกาสนวิวรณวิภชนอุตฺตานีกรณปญฺญตฺติวเสน ฉหิ อตฺถปเทหิ อกฺขรปทพฺยญฺชนาการนิรุตฺตินิทฺเทสวเสน ฉหิ พฺยญฺชนปเทหิ จ สมนฺนาคตสฺสาติ วา อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

Os modos específicos do sutta que foram penetrados por si mesmo são referidos pelo Ancião como 'evaṃ'; por isso ele disse: 'esclarece a ausência de confusão'. 'Torna-se capaz de penetrar de diversas maneiras': com isso, ele mostra a natureza multifacetada e a dificuldade de penetração do sutta que será mencionado. 'Esclarece a não-perda do que foi ouvido': isso foi dito porque o modo do que foi ouvido é mostrado de maneira correta. 'Com a ausência de confusão' significa pela ausência de ilusão, ou pela própria sabedoria surgida no momento da audição, que estabelece a sabedoria para o período subsequente. O mesmo deve ser dito para 'com a não-perda'. O modo a ser penetrado dos termos não é excessivamente profundo; ali, deve-se apenas manter o que foi ouvido, de modo que a atividade da atenção plena (sati) é predominante, e a sabedoria é secundária ali; por isso foi dito: 'precedida pela sabedoria', etc., interpretando como 'tendo a sabedoria como predecessora'. E a precedência aqui é o estado de ser principal, como em 'precedidos pela mente', etc. (Dhp. 1, 2); ou, se a precedência for secundária, como a atenção (āvajjana), etc., em relação à consciência visual, etc., o significado 'aquela que tem a sabedoria como predecessora' também é adequado; o mesmo se aplica a 'precedida pela atenção plena', devendo o significado ser entendido conforme apropriado, seguindo o método explicado. 'Dotado de significado e termos' significa completo em significado e termos; ou deve ser entendido como o significado de estar dotado de seis termos de significado por meio de indicação, revelação, exposição, análise, esclarecimento e designação, e de seis termos de expressão por meio de sílaba, palavra, termo, modo, linguagem e indicação.

โยนิโสมนสิการํ ทีเปติ เอวํ-สทฺเทน วุจฺจมานานํ อาการนิทสฺสนาวธารณตฺถานํ อวิปรีตสทฺธมฺมวิสยตฺตาติ อธิปฺปาโย. อวิกฺเขปํ ทีเปตีติ ‘‘จิตฺตปริยาทานํ กตฺถ ภาสิต’’นฺติอาทิปุจฺฉาวเส ปกรณปฺปตฺตสฺส วกฺขมานสฺส สุตฺตสฺส สวนํ สมาธานมนฺตเรน น สมฺภวตีติ กตฺวา วุตฺตํ. วิกฺขิตฺตจิตฺตสฺสาติอาทิ ตสฺเสวตฺถสฺส สมตฺถนวเสน วุตฺตํ. สพฺพสมฺปตฺติยาติ อตฺถพฺยญฺชนเทสกปฺปโยชนาทิสมฺปตฺติยา. อวิปรีตสทฺธมฺมวิสเยหิ วิย อาการนิทสฺสนาวธารณตฺเถหิ โยนิโสมนสิการสฺส, สทฺธมฺมสฺสวเนน วิย จ อวิกฺเขปสฺส ยถา โยนิโสมนสิกาเรน ผลภูเตน อตฺตสมฺมาปณิธิปุพฺเพกตปุญฺญตานํ สิทฺธิ วุตฺตา [Pg.31] ตทวินาภาวโต. เอวํ อวิกฺเขเปน ผลภูเตน การณภูตานํ สทฺธมฺมสฺสวนสปฺปุริสูปนิสฺสยานํ สิทฺธิ ทสฺเสตพฺพา สิยา อสฺสุตวโต สปฺปุริสูปนิสฺสยรหิตสฺส จ ตทภาวโต. น หิ วิกฺขิตฺตจิตฺโตติอาทินา สมตฺถนวจเนน ปน อวิกฺเขเปน การณภูเตน สปฺปุริสูปนิสฺสเยน จ ผลภูตสฺส สทฺธมฺมสฺสวนสฺส สิทฺธิ ทสฺสิตา. อยํ ปเนตฺถ อธิปฺปาโย ยุตฺโต สิยา, สทฺธมฺมสฺสวนสปฺปุริสูปนิสฺสยา น เอกนฺเตน อวิกฺเขปสฺส การณํ พาหิรงฺคตฺตา, อวิกฺเขโป ปน สปฺปุริสูปนิสฺสโย วิย สทฺธมฺมสฺสวนสฺส เอกนฺตการณนฺติ. เอวมฺปิ อวิกฺเขเปน สปฺปุริสูปนิสฺสยสิทฺธิโชตนา น สมตฺถิตาว. โน น สมตฺถิตา วิกฺขิตฺตจิตฺตานํ สปฺปุริสปยิรุปาสนาภาวสฺส อตฺถสิทฺธตฺตา. เอตฺถ จ ปุริมํ ผเลน การณสฺส สิทฺธิทสฺสนํ นทีปูเรน วิย อุปริ วุฏฺฐิสพฺภาวสฺส, ทุติยํ การเณน ผลสฺส สิทฺธิทสฺสนํ ทฏฺฐพฺพํ เอกนฺตวสฺสินา วิย เมฆวุฏฺฐาเนน วุฏฺฐิปฺปวตฺติยา.

Ilumina a atenção sábia (yonisomanasikāra): a intenção é que os significados de modo, demonstração e determinação expressos pela palavra "assim" (evaṃ) têm como objeto o verdadeiro Dhamma não distorcido. "Ilumina a não distração" (avikkhepa): isso é dito porque ouvir o sutta que será proferido, o qual é relevante para o contexto em virtude de perguntas como "onde foi proferido o domínio da mente?", não é possível sem concentração. "De mente distraída" (vikkhittacitta), etc., é dito para fundamentar esse mesmo significado. "Por meio de toda realização" (sabbasampattiyā): pela realização do significado, do fraseado, do ensinamento, do propósito, etc. Assim como a atenção sábia é estabelecida por meio dos significados de modo, demonstração e determinação como se fossem objetos do verdadeiro Dhamma não distorcido, e a não distração é estabelecida por meio da audição do verdadeiro Dhamma, da mesma forma, a realização do correto direcionamento de si mesmo e dos méritos anteriormente acumulados é dita como o resultado da atenção sábia, devido à sua inseparabilidade. Assim, por meio da não distração como resultado, a realização das causas — a audição do verdadeiro Dhamma e a associação com pessoas íntegras — deve ser demonstrada, pois estas estão ausentes em quem não ouviu e carece de associação com pessoas íntegras. No entanto, pela declaração de fundamentação "pois para quem tem a mente distraída", etc., a realização da audição do verdadeiro Dhamma, que é o resultado, é demonstrada por meio da não distração e da associação com pessoas íntegras, que são as causas. Aqui, esta intenção seria apropriada: a audição do verdadeiro Dhamma e a associação com pessoas íntegras não são causas absolutas da não distração por serem fatores externos, mas a não distração, assim como a associação com pessoas íntegras, é uma causa absoluta para ouvir o verdadeiro Dhamma. Mesmo assim, a indicação da realização da associação com pessoas íntegras por meio da não distração não está totalmente estabelecida? Não, não é que não esteja estabelecida, pois o fato de que aqueles de mente distraída não se associam com pessoas íntegras está implicitamente estabelecido. E aqui, a primeira demonstração da causa pelo efeito deve ser vista como a existência de chuva no topo da montanha por meio da cheia do rio; a segunda demonstração do efeito pela causa deve ser vista como a ocorrência de chuva pela formação de nuvens, como se fosse uma chuva inevitável.

ภควโต วจนสฺส อตฺถพฺยญฺชนปฺปเภทปริจฺเฉทวเสน สกลสาสนสมฺปตฺติโอคาหนากาโร นิรวเสสปรหิตปาริปูริตาการณนฺติ วุตฺตํ – ‘‘เอวํ ภทฺทโก อากาโร’’ติ. ยสฺมา น โหตีติ สมฺพนฺโธ. ปจฺฉิมจกฺกทฺวยสมฺปตฺตินฺติ อตฺตสมฺมาปณิธิปุพฺเพกตปุญฺญตาสงฺขาตคุณทฺวยํ. อปราปรํ วุตฺติยา เจตฺถ จกฺกภาโว, จรนฺติ เอเตหิ สตฺตา สมฺปตฺติภเวสูติ วา. เย สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, จกฺกานิ, เยหิ สมนฺนาคตานํ เทวมนุสฺสานํ จตุจกฺกํ วตฺตตี’’ติอาทิ (อ. นิ. ๔.๓๑). ปุริมปจฺฉิมภาโว เจตฺถ เทสนากฺกมวเสน ทฏฺฐพฺโพ. ปจฺฉิมจกฺกทฺวยสิทฺธิยาติ ปจฺฉิมจกฺกทฺวยสฺส อตฺถิตาย. สมฺมาปณิหิตตฺโต ปุพฺเพ จ กตปุญฺโญ สุทฺธาสโย โหติ ตทสิทฺธิเหตูนํ กิเลสานํ ทูรีภาวโตติ อาห – ‘‘อาสยสุทฺธิ สิทฺธา โหตี’’ติ. ตถา หิ วุตฺตํ – ‘‘สมฺมาปณิหิตํ จิตฺตํ, เสยฺยโส นํ ตโต กเร’’ติ (ธ. ป. ๔๓), ‘‘กตปุญฺโญสิ ตฺวํ, อานนฺท, ปธานมนุยุญฺช, ขิปฺปํ โหหิสิ อนาสโว’’ติ (ที. นิ. ๒.๒๐๗) จ. เตเนวาห – ‘‘อาสยสุทฺธิยา อธิคมพฺยตฺติสิทฺธี’’ติ. ปโยคสุทฺธิยาติ โยนิโสมนสิการปุพฺพงฺคมสฺส ธมฺมสฺสวนปฺปโยคสฺส วิสทภาเวน. ตถา จาห – ‘‘อาคมพฺยตฺติสิทฺธี’’ติ, สพฺพสฺส วา กายวจีปโยคสฺส นิทฺโทสภาเวน. ปริสุทฺธกายวจีปโยโค หิ วิปฺปฏิสาราภาวโต อวิกฺขิตฺตจิตฺโต ปริยตฺติยํ วิสารโท โหตีติ.

Diz-se: "assim é o modo excelente" (evaṃ bhaddako ākāro) porque o modo de penetrar na realização de todo o ensinamento, por meio da distinção e definição do significado e do fraseado das palavras do Abençoado, é a causa para o cumprimento completo do benefício alheio sem omissão. A conexão é com "porque não é". "A realização do par de rodas posterior" (pacchimacakkadvayasampatti) refere-se às duas qualidades conhecidas como o correto direcionamento de si mesmo e os méritos anteriormente acumulados. O caráter de "roda" (cakka) aqui se deve ao seu funcionamento contínuo, ou porque os seres transitam por meio delas nos estados de existência prósperos. Em referência a isso, foi dito: "Monjes, existem estas quatro rodas, dotados das quais o quádruplo ciclo gira para deuses e humanos", etc. (A.N. 4.31). A distinção entre anterior e posterior aqui deve ser vista de acordo com a ordem do ensinamento. "Pela realização do par de rodas posterior" significa pela existência do par de rodas posterior. Aquele que tem a mente corretamente direcionada e que acumulou méritos no passado possui uma intenção pura (āsayasuddhi), devido ao afastamento das impurezas mentais que impedem essa realização; por isso, diz-se: "a pureza de intenção é realizada". Pois assim foi dito: "Uma mente bem direcionada pode fazer a alguém um bem ainda maior" (Dhp. 43), e "Você acumulou méritos, Ānanda; aplique-se ao esforço, e rapidamente estará livre das máculas" (D.N. 2.207). Por essa mesma razão, diz-se: "Pela pureza de intenção, realiza-se a clareza da realização (adhigama)". "Pela pureza de aplicação" (payogasuddhi): pela clareza da aplicação de ouvir o Dhamma precedida pela atenção sábia. Assim, diz-se: "realiza-se a clareza da transmissão (āgama)", ou pela ausência de falhas em toda aplicação física e verbal. Pois aquele cuja aplicação física e verbal é purificada, estando livre de remorso e com a mente não distraída, torna-se proficiente nas escrituras (pariyatti).

นานปฺปการปฏิเวธทีปเกนาติอาทินา [Pg.32] อตฺถพฺยญฺชเนสุ เถรสฺส เอวํ-สทฺทสุต-สทฺทานํ อสมฺโมหทีปนโต จตุปฺปฏิสมฺภิทาวเสน อตฺถโยชนํ ทสฺเสติ. ตตฺถ โสตปฺปเภทปฏิเวธทีปเกนาติ เอเตน อยํ สุต-สทฺโท เอวํ-สทฺทสนฺนิธานโต, วกฺขมานาเปกฺขาย วา สามญฺเญเนว โสตพฺพธมฺมวิเสสํ อามสตีติ ทสฺเสติ. มโนทิฏฺฐิกรณานํ ปริยตฺติธมฺมานํ อนุเปกฺขนสุปฺปฏิเวธา วิเสสโต มนสิการปฺปฏิพทฺธาติ เต วุตฺตนเยน โยนิโสมนสิการทีปเกน เอวํ-สทฺเทน โยเชตฺวา, สวนธารณวจีปริจยา ปริยตฺติธมฺมา วิเสเสน โสตาวธานปฺปฏิพทฺธาติ เต อวิกฺเขปทีปเกน สุต-สทฺเทน โยเชตฺวา ทสฺเสนฺโต สาสนสมฺปตฺติยา ธมฺมสฺสวเน อุสฺสาหํ ชเนติ. ตตฺถ ธมฺมาติ ปริยตฺติธมฺมา. มนสา อนุเปกฺขิตาติ ‘‘อิธ สีลํ กถิตํ, อิธ สมาธิ, อิธ ปญฺญา, เอตฺตกา เอตฺถ อนุสนฺธโย’’ติอาทินา นเยน มนสา อนุ อนุ เปกฺขิตา. ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธาติ นิชฺฌานกฺขนฺติ ภูตาย, ญาตปริญฺญาสงฺขาตาย วา ทิฏฺฐิยา ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตรูปารูปธมฺเม ‘‘อิติ รูปํ, เอตฺตกํ รูป’’นฺติอาทินา สุฏฺฐุ ววตฺถเปตฺวา ปฏิวิทฺธา.

Com as palavras "pela iluminação de vários tipos de penetração", etc., ele mostra a aplicação do significado de acordo com as quatro análises detalhadas (paṭisambhidā), demonstrando a ausência de confusão do Ancião em relação ao significado e ao fraseado das palavras "assim" (evaṃ) e "ouvido" (suta). Ali, com "pela iluminação da penetração na distinção do que foi ouvido", ele mostra que esta palavra "ouvido" (suta), devido à sua proximidade com a palavra "assim" (evaṃ) ou em relação ao que será dito, refere-se de modo geral a um aspect específico do Dhamma a ser ouvido. A contemplação e a boa penetração nos ensinamentos das escrituras (pariyattidhamma), que são objetos da mente e da visão, estão especialmente ligadas à atenção mental; conectando-os com a palavra "assim" (evaṃ), que ilumina a atenção sábia conforme o método mencionado, e conectando os ensinamentos das escrituras — que são caracterizados por ouvir, reter e familiarizar-se verbalmente, e estão especialmente ligados à atenção auditiva — com a palavra "ouvido" (suta), que ilumina a não distração, ele gera entusiasmo para ouvir o Dhamma para a realização do ensinamento. Ali, "ensinamentos" (dhammā) refere-se aos ensinamentos das escrituras. "Contemplados pela mente" (manasā anupekkhitā): contemplados repetidamente pela mente de tal modo: "aqui a moralidade é explicada, aqui a concentração, aqui a sabedoria; tantas são as conexões aqui". "Bem penetrados pela visão" (diṭṭhiyā suppaṭividdhā): bem definidos e penetrados pela visão que consiste na aceitação reflexiva ou na compreensão plena do conhecido, em relação aos ensinamentos materiais e imateriais mencionados aqui e ali, de tal modo: "assim é a matéria, esta é a extensão da matéria".

สกเลน วจเนนาติ ปุพฺเพ ตีหิ ปเทหิ วิสุํ วิสุํ โยชิตตฺตา วุตฺตํ. อสปฺปุริสภูมินฺติ อกตญฺญุตํ, ‘‘อิเธกจฺโจ ปาปภิกฺขุ ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ ปริยาปุณิตฺวา อตฺตโน ทหตี’’ติ (ปารา. ๑๙๕) เอวํ วุตฺตํ อนริยโวหาราวตฺถํ. สา เอว อนริยโวหาราวตฺถา อสทฺธมฺโม. นนุ จ อานนฺทตฺเถรสฺส ‘‘มเมทํ วจน’’นฺติ อธิมานสฺส, มหากสฺสปตฺเถราทีนญฺจ ตทาสงฺกาย อภาวโต อสปฺปุริสภูมิสมติกฺกมาทิวจนํ นิรตฺถกนฺติ? นยิทเมวํ, ‘‘เอวํ เม สุต’’นฺติ วทนฺเตน อยมฺปิ อตฺโถ วิภาวิโตติ ทสฺสนโต. เกจิ ปน ‘‘เทวตานํ ปริวิตกฺกาเปกฺขํ ตถาวจนนฺติ เอทิสี โจทนา อนวกาสา’’ติ วทนฺติ. ตสฺมึ กิร ขเณ เอกจฺจานํ เทวตานํ เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ ‘‘ภควา ปรินิพฺพุโต, อยญฺจ อายสฺมา เทสนากุสโล อิทานิ ธมฺมํ เทเสติ, สกฺยกุลปฺปสุโต ตถาคตสฺส ภาตา จูฬปิตุปุตฺโต, กึ นุ โข สยํ สจฺฉิกตํ ธมฺมํ เทเสติ, อุทาหุ ภควโต เอว วจนํ ยถาสุต’’นฺติ, เอวํ ตทาสงฺกิตปฺปการโต อสปฺปุริสภูมิสโมกฺกมาทิโต อติกฺกมาทิ วิภาวิตนฺติ. อตฺตโน อทหนฺโตติ ‘‘มเมท’’นฺติ อตฺตนิ อฏฺฐเปนฺโต. อปฺเปตีติ [Pg.33] นิทสฺเสติ. ทิฏฺฐธมฺมิกสมฺปรายิกปรมตฺเถสุ ยถารหํ สตฺเต เนตีติ เนตฺติ, ธมฺโมเยว เนตฺติ ธมฺมเนตฺติ.

Com "por toda a declaração" (sakalena vacanena): isso é dito porque anteriormente foi conectado separadamente com as três palavras. "O nível de uma pessoa não íntegra" (asappurisabhūmi): a ingratidão, o estado de conduta não nobre expresso assim: "aqui, um certo monge mau, tendo aprendido o Dhamma e a Disciplina proclamados pelo Tathāgata, assume-os como seus" (Pārā. 195). Esse mesmo estado de conduta não nobre é o falso dhamma (asaddhamma). Mas não seria inútil falar sobre superar o nível de uma pessoa não íntegra, etc., uma vez que o Ancião Ānanda não tinha a presunção de pensar "esta palavra é minha", e o Ancião Mahākassapa e outros não tinham tal suspeita? Não é assim, pois ao dizer "Assim ouvi", esse significado também é esclarecido, conforme se vê. Alguns, no entanto, dizem: "Tal objeção não tem cabimento, pois a declaração foi feita em consideração aos pensamentos das divindades". Diz-se que, naquele momento, surgiu o seguinte pensamento na mente de algumas divindades: "O Abençoado alcançou o parinibbāna, e este venerável, habilidoso em ensinar, agora ensina o Dhamma; nascido no clã dos Sakyas, irmão do Tathāgata, filho de seu tio paterno, será que ele ensina o Dhamma realizado por si mesmo ou as próprias palavras do Abençoado conforme as ouviu?". Assim, por meio desse tipo de suspeita, o ato de superar o nível de uma pessoa não íntegra, etc., é esclarecido. "Não assumindo como seu" (attano adahanto): não estabelecendo em si mesmo como "isto é meu". "Apresenta" (appeti): demonstra. "Guia" (netti) porque conduz os seres adequadamente aos benefícios visíveis nesta vida, na próxima vida e ao benefício supremo; o próprio Dhamma é o guia, daí "guia do Dhamma" (dhammanetti).

ทฬฺหตรนิวิฏฺฐา วิจิกิจฺฉา กงฺขา. นาติสํสปฺปนํ มติเภทมตฺตํ วิมติ. อสฺสทฺธิยํ วินาเสติ ภควตา ภาสิตตฺตา สมฺมุขา จสฺส ปฏิคฺคหิตตฺตา ขลิตทุรุตฺตาทิคฺคหณโทสาภาวโต จ. เอตฺถ จ ปญฺจมาทโย ติสฺโส อตฺถโยชนา อาการาทิอตฺเถสุ อคฺคหิตวิเสสเมว เอวํ-สทฺทํ คเหตฺวา ทสฺสิตา, ตโต ปรา จตสฺโส อาการตฺถเมว เอวํ-สทฺทํ คเหตฺวา วิภาวิตา, ปจฺฉิมา ปน ติสฺโส ยถากฺกมํ อาการตฺถํ นิทสฺสนตฺถํ อวธารณตฺถญฺจ เอวํ-สทฺทํ คเหตฺวา โยชิตาติ ทฏฺฐพฺพํ.

A dúvida profundamente enraizada é hesitação (kaṅkhā). A mera divergência de opinião, sem hesitação excessiva, é perplexidade (vimati). Destrói a falta de fé porque foi proferido pelo Abençoado, recebido diretamente de sua presença, e devido à ausência de falhas como a apreensão de palavras incorretas ou mal pronunciadas. E aqui, deve-se notar que as três interpretações de significado a partir da quinta são mostradas tomando a palavra "assim" (evaṃ) sem distinção específica entre os significados de modo, etc.; as quatro seguintes são explicadas tomando a palavra "assim" apenas no sentido de modo; e as três últimas são conectadas tomando a palavra "assim" respectivamente nos sentidos de modo, demonstração e determinação.

เอก-สทฺโท อญฺญเสฏฺฐอสหายสงฺขาทีสุ ทิสฺสติ. ตถา เหส ‘‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ อิตฺเถเก อภิวทนฺตี’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๓.๒๗) อญฺญตฺเถ ทิสฺสติ, ‘‘เจตโส เอโกทิภาว’’นฺติอาทีสุ (ที. นิ. ๑.๒๒๘; ปารา. ๑๑) เสฏฺเฐ, ‘‘เอโก วูปกฏฺโฐ’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๑.๔๐๕; ๒.๒๑๕; ม. นิ. ๑.๘๐; สํ. นิ. ๓.๖๓; จูฬว. ๔๔๕) อสหาเย ‘‘เอโกว โข, ภิกฺขเว, ขโณ จ สมโย จ พฺรหฺมจริยวาสายา’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๘.๒๙) สงฺขายํ. อิธาปิ สงฺขายนฺติ ทสฺเสนฺโต อาห – ‘‘เอกนฺติ คณนปริจฺเฉทนิทฺเทโส’’ติ. กาลญฺจ สมยญฺจาติ ยุตฺตกาลญฺจ ปจฺจยสามคฺคิญฺจ. ขโณติ โอกาโส. ตถาคตุปฺปาทาทิโก หิ มคฺคพฺรหฺมจริยสฺส โอกาโส ตปฺปจฺจยปฺปฏิลาภเหตุตฺตา. ขโณ เอว จ สมโย. โย ขโณติ จ สมโยติ จ วุจฺจติ, โส เอโก เอวาติ หิ อตฺโถ. มหาสมโยติ มหาสมูโห. สมโยปิ โขติ สิกฺขาปทปูรณสฺส เหตุปิ. สมยปฺปวาทเกติ ทิฏฺฐิปฺปวาทเก. ตตฺถ หิ นิสินฺนา ติตฺถิยา อตฺตโน อตฺตโน สมยํ ปวทนฺตีติ. อตฺถาภิสมยาติ หิตปฺปฏิลาภา. อภิสเมตพฺโพติ อภิสมโย, อภิสมโย อตฺโถ อภิสมยฏฺโฐติ ปีฬนาทีนิ อภิสเมตพฺพภาเวน เอกีภาวํ อุปเนตฺวา วุตฺตานิ. อภิสมยสฺส วา ปฏิเวธสฺส วิสยภูโต อตฺโถ อภิสมยฏฺโฐติ ตาเนว ตถา เอกตฺเตน วุตฺตานิ. ตตฺถ [Pg.34] ปีฬนํ ทุกฺขสจฺจสฺส ตํสมงฺคิโน หึสนํ อวิปฺผาริกตากรณํ. สนฺตาโป ทุกฺขทุกฺขตาทิวเสน สนฺตปนํ ปริทหนํ.

A palavra "um" (eka) é vista nos sentidos de outro, excelente, sem companheiro (solitário), número, etc. Pois ela é vista no sentido de "outro" em passagens como: "O eu e o mundo são eternos, apenas isto é a verdade, qualquer outra coisa é tolice — assim dizem alguns" (M.N. 3.27); no sentido de "excelente" em passagens como: "a unificação (ekodibhāva) da mente" (D.N. 1.228; Pārā. 11); no sentido de "sem companheiro" em passagens como: "só, retirado" (eko vūpakaṭṭho) (D.N. 1.405, etc.); e no sentido de "número" em passagens como: "Monjes, há apenas uma oportunidade e momento para viver a vida santa" (A.N. 8.29). Mostrando que aqui também se refere ao número, ele diz: "'Um' é a indicação de uma medida numérica". "Tanto o tempo quanto a ocasião" (kālañca samayañca): o tempo apropriado e a totalidade das condições (paccayasāmaggi). "Oportunidade" (khaṇa) significa ocasião favorável. Pois o surgimento de um Tathāgata, etc., é a ocasião favorável para o caminho da vida santa, por ser a causa para obter as condições para isso. E a oportunidade é a própria ocasião. Pois o significado é que aquilo que é chamado de "oportunidade" e "ocasião" é uma única coisa. "Grande ocasião" (mahāsamayo) significa grande assembleia. "Também uma ocasião" (samayopi kho) refere-se também à causa para o cumprimento de uma regra de treinamento. "Aqueles que proclamam doutrinas" (samayappavādake) significa aqueles que proclamam visões. Pois os sectários ali sentados proclamam suas respectivas doutrinas (samaya). "Compreensão dos benefícios" (atthābhisamaya) significa a obtenção do que é benéfico. "O que deve ser compreendido" é a compreensão (abhisamayo); o benefício é o significado de compreensão (abhisamayaṭṭho) — assim, a opressão, etc., são expressas em unidade por meio de sua natureza de serem compreendidas. Ou o benefício que é o objeto da compreensão ou penetração é o significado de compreensão; assim, essas mesmas coisas são expressas em unidade. Ali, "opressão" (pīḷana) é a aflição daquele que possui a verdade do sofrimento, tornando-o incapaz de se expandir. "Tormento" (santāpa) é o que queima e consome por meio do sofrimento do sofrimento (dukkhadukkhatā), etc.

ตตฺถ สหการิการเณ สนิชฺฌํ สเมติ สมเวตีติ สมโย, สมวาโย. สเมติ สมาคจฺฉติ เอตฺถ มคฺคพฺรหฺมจริยํ ตทาธารปุคฺคเลหีติ สมโย, ขโณ. สเมติ เอตฺถ, เอเตน วา สํคจฺฉติ สตฺโต, สภาวธมฺโม วา สหชาตาทีหิ, อุปฺปาทาทีหิ วาติ สมโย, กาโล. ธมฺมปฺปวตฺติมตฺตตาย อตฺถโต อภูโตปิ หิ กาโล ธมฺมปฺปวตฺติยา อธิกรณํ กรณํ วิย จ กปฺปนามตฺตสิทฺเธน รูเปน โวหรียตีติ. สมํ, สห วา อวยวานํ อยนํ ปวตฺติ อวฏฺฐานนฺติ สมโย, สมูโห ยถา ‘‘สมุทาโย’’ติ. อวยวสหาวฏฺฐานเมว หิ สมูโหติ. อวเสสปจฺจยานํ สมาคเม เอติ ผลํ เอตสฺมา อุปฺปชฺชติ ปวตฺตติ จาติ สมโย, เหตุ ยถา ‘‘สมุทโย’’ติ. สเมติ สํโยชนภาวโต สมฺพทฺโธ เอติ อตฺตโน วิสเย ปวตฺตติ, ทฬฺหคฺคหณภาวโต วา สํยุตฺตา อยนฺติ ปวตฺตนฺติ สตฺตา ยถาภินิเวสํ เอเตนาติ สมโย, ทิฏฺฐิ. ทิฏฺฐิสํโยชเนน หิ สตฺตา อติวิย พชฺฌนฺตีติ. สมิติ สงฺคติ สโมธานนฺติ สมโย, ปฏิลาโภ. สมสฺส ยานํ, สมฺมา วา ยานํ อปคโมติ สมโย, ปหานํ. อภิมุขํ ญาเณน สมฺมา เอตพฺโพ อภิสเมตพฺโพติ อภิสมโย, ธมฺมานํ อวิปรีโต สภาโว. อภิมุขภาเวน สมฺมา เอติ คจฺฉติ พุชฺฌตีติ อภิสมโย, ธมฺมานํ อวิปรีตสภาวาวโพโธ. เอวํ ตสฺมึ ตสฺมึ อตฺเถ สมยสทฺทสฺส ปวตฺติ เวทิตพฺพา. สมยสทฺทสฺส อตฺถุทฺธาเร อภิสมยสทฺทสฺส อุทาหรณํ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. อสฺสาติ สมยสทฺทสฺส. กาโล อตฺโถ สมวายาทีนํ อตฺถานํ อิธ อสมฺภวโต, เทสเทสกปริสานํ วิย สุตฺตสฺส นิทานภาเวน กาลสฺส อปทิสิตพฺพโต จ.

Ali, "ocasião" (samaya) significa combinação (samavāya), no sentido de que se reúne ou se une intimamente em uma causa cooperativa. Significa oportunidade (khaṇa), no sentido de que o caminho da vida santa se reúne aqui com as pessoas que o sustentam. Significa tempo (kāla), no sentido de que o ser ou o fenômeno intrínseco se reúne aqui, ou por meio disso, com os fatores que surgem juntos, etc., ou com o surgimento, etc. Pois, embora o tempo não exista em termos de realidade última além do mero fluxo dos fenômenos, ele é expresso, por meio de uma forma estabelecida por mera designação conceitual, como o receptáculo ou o instrumento para a ocorrência dos fenômenos. Significa grupo (samūha), como na palavra "conjunto" (samudāya), no sentido de movimento, ocorrência ou coexistência dos componentes de forma igual ou conjunta. Pois o grupo é precisamente a coexistência de componentes. Significa causa (hetu), como na palavra "origem" (samudaya), no sentido de que, na reunião das demais condições, o resultado surge e prossegue a partir disso. Significa visão (diṭṭhi), no sentido de que, estando ligado devido ao estado de grilhão, ele se move em seu próprio objeto, ou porque os seres, estando unidos devido a um forte apego, movem-se e agem de acordo com suas inclinações por meio disso. Pois os seres são extremamente acorrentados pelo grilhão da visão. Significa obtenção (paṭilābha), no sentido de encontro, reunião ou convergência. Significa abandono (pahāna), no sentido de movimento em direção à pacificação, ou a partida correta. Significa a natureza intrínseca não distorcida dos fenômenos (abhisamayo), no sentido de que deve ser corretamente compreendida face a face pelo conhecimento. Significa a compreensão da natureza intrínseca não distorcida dos fenômenos (abhisamayo), no sentido de que se vai, se move ou se desperta corretamente face a face. Assim deve ser entendida a aplicação da palavra "samaya" em seus respectivos significados. Na extração do significado da palavra "samaya", o exemplo da palavra "abhisamaya" deve ser entendido de acordo com o método mencionado. "Desta" (assa) refere-se à palavra "samaya". O significado é "tempo" (kāla), porque os significados de combinação, etc., não são possíveis aqui, e porque o tempo deve ser indicado como a origem do sutta, assim como o local, o ensinador e a assembleia.

กสฺมา ปเนตฺถ อนิยมิตวเสเนว กาโล นิทฺทิฏฺโฐ, น อุตุสํวจฺฉราทิวเสน นิยเมตฺวาติ อาห – ‘‘ตตฺถ กิญฺจาปี’’ติอาทิ. อุตุสํวจฺฉราทิวเสน นิยมํ อกตฺวา สมยสทฺทสฺส วจเน อยมฺปิ คุโณ ลทฺโธ โหตีติ ทสฺเสนฺโต ‘‘เย วา อิเม’’ติอาทิมาห. สามญฺญโชตนา หิ วิเสเส อวติฏฺฐตีติ. ตตฺถ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารสมโย เทวสิกํ ฌานสมาปตฺตีหิ วีตินามนกาโล, วิเสสโต สตฺตสตฺตาหานิ. สุปฺปกาสาติ ทสสหสฺสิโลกธาตุยา ปกมฺปนโอภาสปาตุภาวาทีหิ [Pg.35] ปากฏา. ยถาวุตฺตเภเทสุ เอว สมเยสุ เอกเทสํ ปการนฺตเรหิ สงฺคเหตฺวา ทสฺเสตุํ ‘‘โย จาย’’นฺติอาทิมาห. ตถา หิ ญาณกิจฺจสมโย อตฺตหิตปฺปฏิปตฺติสมโย จ อภิสมฺโพธิสมโย, อริยตุณฺหีภาวสมโย ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารสมโย, กรุณากิจฺจปรหิตปฺปฏิปตฺติธมฺมิกถาสมโย เทสนาสมโยเยว.

Por que, então, aqui o tempo é indicado de maneira indeterminada, e não determinado por meio de estações, anos, etc.? Por isso ele disse: “Lá, embora...” e assim por diante. Mostrando que, ao usar a palavra “samaya” (ocasião/tempo) sem fazer uma determinação por meio de estações, anos, etc., este benefício também é obtido, ele disse: “Ou estes...” e assim por diante. Pois a indicação geral se estabelece no particular. Lá, a ocasião de viver feliz no presente momento (diṭṭhadhammasukhavihāra) é o tempo passado diariamente em realizações meditativas (jhānasamāpatti), especialmente as sete semanas [após a iluminação]. “Muito manifestas” significa bem conhecidas devido ao tremor, à manifestação de luz, etc., no sistema de dez mil mundos. Para mostrar, reunindo de outra maneira, uma parte dessas mesmas ocasiões nas divisões mencionadas, ele disse: “E este...” e assim por diante. Pois a ocasião da função do conhecimento e a ocasião da prática para o próprio benefício é a ocasião da plena iluminação (abhisambodhisamaya); a ocasião do nobre silêncio (ariyatuṇhībhāvasamaya) é a ocasião de viver feliz no presente momento; e a ocasião da função da compaixão, da prática para o benefício dos outros e do discurso do Dhamma é precisamente a ocasião do ensinamento (desanāsamaya).

กรณวจเนน นิทฺเทโส กโตติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถาติ อภิธมฺมวินเยสุ. ตถาติ ภุมฺมกรเณหิ. อธิกรณตฺโถ อาธารตฺโถ. ภาโว นาม กิริยา, กิริยาย กิริยนฺตรลกฺขณํ ภาเวนภาวลกฺขณํ. ตตฺถ ยถา กาโล สภาวธมฺมปริจฺฉินฺโน สยํ ปรมตฺถโต อวิชฺชมาโนปิ อาธารภาเวน ปญฺญาโต ตงฺขณปฺปวตฺตานํ ตโต ปุพฺเพ ปรโต จ อภาวโต ‘‘ปุพฺพณฺเห ชาโต, สายนฺเห คจฺฉตี’’ติ จ อาทีสุ, สมูโห จ อวยววินิมุตฺโต อวิชฺชมาโนปิ กปฺปนามตฺตสิทฺโธ อวยวานํ อาธารภาเวน ปญฺญาปียติ ‘‘รุกฺเข สาขา, ยวราสิยํ สมฺภูโต’’ติอาทีสุ, เอวํ อิธาปีติ ทสฺเสนฺโต อาห – ‘‘อธิกรณํ…เป… ธมฺมาน’’นฺติ. ยสฺมึ กาเล, ธมฺมปุญฺเช วา กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ, ตสฺมึ เอว กาเล, ธมฺมปุญฺเช จ ผสฺสาทโยปิ โหนฺตีติ อยญฺหิ ตตฺถ อตฺโถ. ยถา ‘‘คาวีสุ ทุยฺหมานาสุ คโต, ทุทฺธาสุ อาคโต’’ติ โทหนกิริยาย คมนกิริยา ลกฺขียติ, เอวํ อิธาปิ ‘‘ยสฺมึ สมเย, ตสฺมึ สมเย’’ติ จ วุตฺเต ‘‘สตี’’ติ อยมตฺโถ วิญฺญายมาโน เอว โหติ ปทตฺถสฺส สตฺตาวิรหาภาวโตติ สมยสฺส สตฺตากิริยาย จิตฺตสฺส อุปฺปาทกิริยา, ผสฺสาทีนํ ภวนกิริยา จ ลกฺขียตีติ. ยสฺมึ สมเยติ ยสฺมึ นวเม ขเณ, ยสฺมึ โยนิโสมนสิการาทิเหตุมฺหิ, ปจฺจยสมวาเย วา สติ กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ, ตสฺมึเยว ขเณ เหตุมฺหิ ปจฺจยสมวาเย จ ผสฺสาทโยปิ โหนฺตีติ อุภยตฺถ สมยสทฺเท ภุมฺมนิทฺเทโส กโต ลกฺขณภูตภาวยุตฺโตติ ทสฺเสนฺโต อาห – ‘‘ขณ…เป… ลกฺขียตี’’ติ.

A conexão é: “a indicação foi feita pelo caso instrumental”. “Lá” significa no Abhidhamma e no Vinaya. “Assim” significa pelos casos locativo e instrumental. O sentido de locativo (adhikaraṇa) é o sentido de suporte (ādhāra). O termo “bhāva” (estado/existência) significa ação; a caracterização de uma ação por outra ação é a caracterização de um estado por outro estado (bhāvenabhāvalakkhaṇaṃ). Lá, assim como o tempo, embora delimitado por fenômenos de natureza própria (sabhāvadhamma) e não existindo por si mesmo em sentido último, é conhecido como um suporte — devido à inexistência daquilo que ocorre naquele momento antes ou depois dele — em frases como “nascido de manhã, vai-se à tarde”; e assim como um grupo, embora não exista separado de suas partes e seja estabelecido apenas por designação mental, é indicado como o suporte de suas partes em frases como “o galho na árvore, originado na pilha de cevada”; assim também aqui, mostrando isso, ele disse: “o suporte... etc... dos fenômenos”. Pois este é o significado ali: “Em qual tempo, ou em qual grupo de fenômenos, surge a mente benéfica da esfera dos sentidos, nesse mesmo tempo e grupo de fenômenos também ocorrem o contato, etc.” Assim como em “ele partiu enquanto as vacas estavam sendo ordenhadas, e retornou quando estavam ordenhadas”, a ação de ir é caracterizada pela ação de ordenhar; assim também aqui, quando se diz “em qual ocasião, nessa ocasião”, o significado de “existindo” (satī) é compreendido por si mesmo, pois o significado da palavra não carece de existência. Portanto, pela ação de existir da ocasião, a ação de surgir da mente e a ação de ocorrer do contato, etc., são caracterizadas. “Em qual ocasião” significa em qual nono momento, ou quando existe a causa como a atenção sábia (yonisomanasikāra), etc., ou a combinação de condições, em que surge a mente benéfica da esfera dos sentidos; nesse mesmo momento, causa e combinação de condições, também ocorrem o contato, etc. Mostrando que em ambos os casos a indicação locativa da palavra “samaya” é feita em associação com o estado que serve de característica, ele disse: “momento... etc... é caracterizado”.

เหตุอตฺโถ กรณตฺโถ จ สมฺภวติ ‘‘อนฺเนน วสติ, อชฺเฌเนน วสติ, ผรสุนา ฉินฺทติ, กุทาเลน ขณตี’’ติอาทีสุ วิย. วีติกฺกมญฺหิ สุตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาตาเปตฺวา โอติณฺเณ วตฺถุสฺมึ ตํ ปุคฺคลํ ปฏิปุจฺฉิตฺวา [Pg.36] วิครหิตฺวา จ ตํ ตํ วตฺถุํ โอติณฺณกาลํ อนติกฺกมิตฺวา เตเนว กาเลน สิกฺขาปทานิ ปญฺญาเปนฺโต ภควา วิหรติ สิกฺขาปทปญฺญตฺติเหตุญฺจ อเปกฺขมาโน ตติยปาราชิกาทีสุ วิย.

O sentido de causa (hetu) e o sentido de instrumento (karaṇa) são possíveis, como em passagens como “ele vive por causa de comida”, “ele vive por causa do estudo”, “ele corta com um machado”, “ele cava com uma enxada”. Pois o Abençoado, tendo ouvido falar de uma transgressão, tendo reunido a comunidade de bhikkhus, tendo interrogado a pessoa envolvida no caso ocorrido e a repreendido, sem deixar passar o tempo em que o caso ocorreu, estabelece as regras de treinamento (sikkhāpada) naquele mesmo momento, e vive aguardando a causa para a promulgação de uma regra de treinamento, como no caso da terceira Pārājika, etc.

อจฺจนฺตเมว อารมฺภโต ปฏฺฐาย ยาว เทสนานิฏฺฐานํ ปรหิตปฺปฏิปตฺติสงฺขาเตน กรุณาวิหาเรน. ตทตฺถโชตนตฺถนฺติ อจฺจนฺตสํโยคตฺถโชตนตฺถํ. อุปโยควจนนิทฺเทโส กโต ยถา ‘‘มาสํ อชฺเฌตี’’ติ. โปราณาติ อฏฺฐกถาจริยา. อภิลาปมตฺตเภโทติ วจนมตฺเตน วิเสโส. เตน สุตฺตวินเยสุ วิภตฺติพฺยตฺตโย กโตติ ทสฺเสติ.

Ininterruptamente, desde o início até o término do ensinamento, por meio da morada na compaixão (karuṇāvihāra), que é conhecida como a prática para o benefício dos outros. “Para expressar esse significado” significa para expressar o significado de conexão contínua (accantasaṃyoga). A indicação foi feita pelo caso acusativo, como em “ele estuda por um mês”. “Os antigos” (porāṇā) são os mestres dos comentários (aṭṭhakathācariyā). “Diferença apenas na expressão” significa uma distinção apenas na formulação verbal. Com isso, ele mostra que nos Suttas e no Vinaya ocorre a troca de casos gramaticais (vibhattibyattaya).

อิทานิ ‘‘ภควา’’ติ อิมสฺส อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห – ‘‘ภควาติ ครู’’ติอาทิ. ภควาติ วจนํ เสฏฺฐนฺติ เสฏฺฐวาจกํ วจนํ, เสฏฺฐคุณสหจรณํ เสฏฺฐนฺติ วุตฺตํ. อถ วา วุจฺจตีติ วจนํ, อตฺโถ. ยสฺมา โย ‘‘ภควา’’ติ วจเนน วจนีโย อตฺโถ, โส เสฏฺโฐติ อตฺโถ. ภควาติ วจนมุตฺตมนฺติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. คารวยุตฺโตติ ครุภาวยุตฺโต ครุคุณโยคโต. ครุกรณํ วา สาติสยํ อรหตีติ คารวยุตฺโต, คารวารโหติ อตฺโถ. สิปฺปาทิสิกฺขาปกา ครู โหนฺติ, น จ คารวยุตฺตา, อยํ ปน ตาทิโส น โหติ, ตสฺมา ครูติ วตฺวา คารวยุตฺโตติ วุตฺตนฺติ เกจิ. วุตฺโตเยว, น อิธ วตฺตพฺโพ วิสุทฺธิมคฺคสฺส อิมิสฺสา อฏฺฐกถาย เอกเทสภาวโตติ อธิปฺปาโย.

Agora, mostrando o significado de “Bhagavā” (Abençoado), ele disse: “Bhagavā significa mestre (garu)” e assim por diante. A palavra “Bhagavā” é excelente (seṭṭha), significando uma palavra que expressa o que é excelente; diz-se que é excelente por estar associada a qualidades excelentes. Ou então, “vacana” (o que é dito) significa o referente/significado (attha). Visto que o significado a ser expresso pela palavra “Bhagavā” é excelente, esse é o sentido. “A palavra Bhagavā é suprema” — aqui também se aplica o mesmo método. “Dotado de reverência” (gāravayutto) significa dotado do estado de ser mestre (garubhāva) devido à associação com as qualidades de um mestre. Ou significa que ele é extremamente digno de respeito (garukāra), isto é, digno de reverência. Alguns dizem: “Os instrutores de artes, etc., são mestres (garū), mas não são dotados de reverência [no sentido supremo]; este [o Buda], porém, não é assim; por isso, após dizer mestre, disse dotado de reverência”. A intenção é: “Isso já foi dito [no Visuddhimagga], não precisa ser dito aqui, pois este comentário é uma parte daquele”.

ธมฺมสรีรํ ปจฺจกฺขํ กโรตีติ ‘‘โย โว, อานนฺท, มยา ธมฺโม จ วินโย จ เทสิโต ปญฺญตฺโต, โส โว มมจฺจเยน สตฺถา’’ติ (ที. นิ. ๒.๒๑๖) วจนโต ธมฺมสฺส สตฺถุภาวปริยาโย วิชฺชตีติ กตฺวา วุตฺตํ. วชิรสงฺฆาตสมานกาโย ปเรหิ อเภชฺชสรีรตฺตา. น หิ ภควโต รูปกาเย เกนจิ สกฺกา อนฺตราโย กาตุนฺติ. เทสนาสมฺปตฺตึ นิทฺทิสติ วกฺขมานสฺส สกลสุตฺตสฺส เอวนฺติ นิทฺทิสนโต. สาวกสมฺปตฺตึ นิทฺทิสติ ปฏิสมฺภิทาปตฺเตน ปญฺจสุ ฐาเนสุ ภควตา เอตทคฺเค ฐปิเตน มยา มหาสาวเกน สุตํ, ตญฺจ โข มยา สุตํ, น อนุสฺสุติกํ, น ปรมฺปราภตนฺติ อิมสฺส อตฺถสฺส ทีปนโต. กาลสมฺปตฺตึ นิทฺทิสติ ‘‘ภควา’’ติ ปทสฺส สนฺนิธาเน ปยุตฺตสฺส สมยสทฺทสฺส กาลสฺส พุทฺธุปฺปาทปฺปฏิมณฺฑิตภาวทีปนโต[Pg.37]. พุทฺธุปฺปาทปรมา หิ กาลสมฺปทา. เตเนตํ วุจฺจติ –

Ele torna o corpo do Dhamma (dhammasarīra) manifesto. Isso é dito considerando que existe o modo de o Dhamma ser o mestre, de acordo com a passagem: “Ananda, o Dhamma e o Vinaya que ensinei e prescrevi para vós, esse será o vosso mestre após a minha partida” (DN 2.216). Ele possui um corpo semelhante a um bloco de diamante, por ter um corpo indestrutível por outros. Pois ninguém é capaz de causar dano ao corpo físico (rūpakāya) do Abençoado. Indica a perfeição do ensinamento (desanāsampatti), pois indica que todo o suta a ser proferido é “assim”. Indica a perfeição do discípulo (sāvakasampatti), pois esclarece este significado: “Foi ouvido por mim, um grande discípulo que alcançou as análises detalhadas (paṭisambhidā) e que foi colocado pelo Abençoado como o principal em cinco posições; e isso foi de fato ouvido por mim, não por ouvir dizer, nem por tradição oral”. Indica a perfeição do tempo (kālasampatti), pois a palavra “samaya” (ocasião/tempo), usada na proximidade da palavra “Bhagavā”, esclarece que o tempo é adornado com o surgimento de um Buda. Pois a perfeição do tempo tem o surgimento de um Buda como o seu ápice. Por isso se diz:

‘‘กปฺปกสาเย กลิยุเค, พุทฺธุปฺปาโท อโห มหจฺฉริยํ;

หุตาวหมชฺเฌ ชาตํ, สมุทิตมกรนฺทมรวินฺท’’นฺติ. (ที. นิ. ฏี. ๑.๑;

สํ. นิ. ฏี. ๑.๑.๑ เทวตาสํยุตฺต);

“Na decadência do éon, na era de conflitos (kaliyuga), o surgimento de um Buda, oh, que grande maravilha! É como um lótus repleto de néctar que nasce no meio do fogo.”

ภควาติ เทสกสมฺปตฺตึ นิทฺทิสติ คุณวิสิฏฺฐสตฺตุตฺตมครุคารวาธิวจนภาวโต.

A palavra “Bhagavā” indica a perfeição do mestre/expositor (desakasampatti), por ser uma designação para o ser supremo, distinto por suas qualidades, mestre digno de reverência.

เอวํนามเก นคเรติ กถํ ปเนตํ นครํ เอวํนามกํ ชาตนฺติ? วุจฺจเต, ยถา กากนฺทสฺส อิสิโน นิวาสฏฺฐาเน มาปิตา นครี กากนฺที, มากนฺทสฺส นิวาสฏฺฐาเน มาปิตา มากนฺที, กุสมฺพสฺส นิวาสฏฺฐาเน มาปิตา โกสมฺพีติ วุจฺจติ, เอวํ สวตฺถสฺส อิสิโน นิวาสฏฺฐาเน มาปิตา นครี สาวตฺถีติ วุจฺจติ. เอวํ ตาว อกฺขรจินฺตกา วทนฺติ. อฏฺฐกถาจริยา ปน ภณนฺติ – ‘‘ยํ กิญฺจิ มนุสฺสานํ อุปโภคปริโภคํ, สพฺพเมตฺถ อตฺถี’’ติ สาวตฺถิ. สตฺถสมาโยเค จ ‘กึ ภณฺฑมตฺถี’ติ ปุจฺฉิเต ‘สพฺพมตฺถี’ติ วจนมุปาทาย สาวตฺถิ.

“Na cidade de tal nome”: mas como essa cidade veio a ter esse nome? Diz-se: assim como a cidade construída no local de residência do sábio Kākanda é chamada Kākandī, a construída no local de residência de Mākanda é chamada Mākandī, e a construída no local de residência de Kusamba é chamada Kosambī, assim também a cidade construída no local de residência do sábio Savattha é chamada Sāvatthī. Assim dizem os gramáticos (akkharacintakā). Os mestres dos comentários, porém, dizem: “Tudo o que serve para o uso e desfrute dos seres humanos, tudo está aqui” (sabbam ettha atthi), por isso é Sāvatthī. E quando as caravanas se reuniam e se perguntava “que mercadoria há?”, com base na resposta “há tudo” (sabbam atthi), originou-se o nome Sāvatthī.

‘‘สพฺพทา สพฺพูปกรณํ, สาวตฺถิยํ สโมหิตํ;

ตสฺมา สพฺพมุปาทาย, สาวตฺถีติ ปวุจฺจติ. (ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๔;

ขุ. ปา. อฏฺฐ. ๕.มงฺคลสุตฺตวณฺณนา;

อุทา. อฏฺฐ. ๕;

ปฏิ. ม. ๒.๑.๑๘๔);

“A todo momento, todos os suprimentos estão reunidos em Sāvatthī; portanto, tomando por base o termo ‘tudo’ (sabba), ela é chamada Sāvatthī.”

‘‘โกสลานํ ปุรํ รมฺมํ, ทสฺสเนยฺยํ มโนรมํ;

ทสหิ สทฺเทหิ อวิวิตฺตํ, อนฺนปานสมายุตํ.

“A agradável cidade dos Kosalas, bela e encantadora, nunca livre dos dez sons, repleta de comida e bebida.”

‘‘วุทฺธึ เวปุลฺลตํ ปตฺตํ, อิทฺธํ ผีตํ มโนรมํ;

อาฬกมนฺทาว เทวานํ, สาวตฺถิปุรมุตฺตม’’นฺติ. (ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๔;

ขุ. ปา. อฏฺฐ. ๕.มงฺคลสุตฺตวณฺณนา);

“Tendo alcançado crescimento e abundância, próspera, rica e encantadora, como Āḷakamandā dos deuses, assim é a suprema cidade de Sāvatthī.”

อวิเสเสนาติ น วิเสเสน, วิหารภาวสามญฺเญนาติ อตฺโถ. อิริยาปถวิหาโร…เป… วิหาเรสูติ อิริยาปถวิหาโร ทิพฺพวิหาโร พฺรหฺมวิหาโร อริยวิหาโรติ เอเตสุ จตูสุ วิหาเรสุ. สมงฺคิปริทีปนนฺติ สมงฺคิภาวปริทีปนํ. เอตนฺติ วิหรตีติ เอตํ ปทํ. ตถา หิ ตํ ‘‘อิเธกจฺโจ คิหิสํสฏฺโฐ วิหรติ สหนนฺที สหโสกี’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๔.๒๔๑) อิริยาปถวิหาเร อาคตํ, ‘‘ยสฺมึ สมเย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ [Pg.38]… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติอาทีสุ (ธ. ส. ๔๙๙; วิภ. ๖๒๔) ทิพฺพวิหาเร, ‘‘โส เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรตี’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๑.๕๕๖; ๓.๓๐๘; ม. นิ. ๑.๗๗, ๔๕๙, ๕๐๙; ๒.๓๐๙, ๓๑๕, ๔๕๑, ๔๗๑; ๓.๒๓๐, วิภ. ๖๔๒, ๖๔๓) พฺรหฺมวิหาเร, ‘‘โส โขหํ, อคฺคิเวสฺสน, ตสฺสาเยว กถาย ปริโยสาเน ตสฺมึเยว ปุริมสฺมึ สมาธินิมิตฺเต อชฺฌตฺตเมว จิตฺตํ สณฺฐเปมิ สนฺนิสาเทมิ เอโกทึ กโรมิ, สมาทหามิ, เยน สุทํ นิจฺจกปฺปํ วิหรามี’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๓๘๗) อริยวิหาเร.

“Sem distinção” significa sem especificação, referindo-se à generalidade do estado de morar/viver. “A morada das posturas... etc... nas moradas” refere-se a estas quatro moradas: a morada das posturas (iriyāpathavihāra), a morada divina (dibbavihāra), a morada sublime (brahmavihāra) e a nobre morada (ariyavihāra). “A elucidação de estar dotado” significa a elucidação do estado de estar dotado. “Esta” refere-se à palavra “viharati” (ele mora/vive). Pois ela aparece na morada das posturas em passagens como “aqui, alguém vive associado a leigos, alegrando-se com suas alegrias e entristecendo-se com suas tristezas”; na morada divina em passagens como “em qual ocasião, bhikkhus, um bhikkhu, afastado dos prazeres sensoriais... entra e mora no primeiro jhāna”; na morada sublime em passagens como “ele mora permeando uma direção com a mente imbuída de amor bondoso”; e na nobre morada em passagens como “eu, Aggivessana, ao término daquele mesmo discurso, estabeleço, aquieto, unifico e concentro minha mente internamente naquele mesmo sinal de concentração anterior, no qual costumo morar constantemente”.

ตตฺถ อิริยนํ ปวตฺตนํ อิริยา, กายปฺปโยโค. ตสฺสา ปวตฺตนูปายภาวโต ฐานาทิ อิริยาปโถ. ฐานสมงฺคี วา หิ กาเยน กิญฺจิ กเรยฺย คมนาทีสุ อญฺญตรสมงฺคี วา. อถ วา อิริยติ ปวตฺตติ เอเตน อตฺตภาโว, กายกิจฺจํ วาติ อิริยา, ตสฺสา ปวตฺติยา อุปายภาวโต ปโถติ อิริยาปโถ, ฐานาทิ เอว. โส จ อตฺถโต คตินิวตฺติอาทิอากาเรน ปวตฺโต จตุสนฺตติรูปปฺปพนฺโธ เอว. วิหรณํ, วิหรติ เอเตนาติ วา วิหาโร. ทิวิ ภโว ทิพฺโพ, ตตฺถ พหุลปฺปวตฺติยา พฺรหฺมปาริสชฺชาทิเทวโลเก ภโวติ อตฺโถ. ตตฺถ โย ทิพฺพานุภาโว, ตทตฺถาย สํวตฺตตีติ วา ทิพฺโพ, อภิญฺญาภินีหารวเสน มหาคติกตฺตา วา ทิพฺโพ, ทิพฺโพ จ โส วิหาโร จาติ ทิพฺพวิหาโร, จตสฺโส รูปาวจรสมาปตฺติโย. อรูปสมาปตฺติโยปิ เอตฺเถว สงฺคหํ คจฺฉนฺติ. พฺรหฺมานํ, พฺรหฺมาโน วา วิหารา พฺรหฺมวิหารา, จตสฺโส อปฺปมญฺญาโย. อริโย, อริยานํ วา วิหาโร อริยวิหาโร, จตฺตาริ สามญฺญผลานิ. โส หิ เอกํ อิริยาปถพาธนนฺติอาทิ ยทิปิ ภควา เอเกนปิ อิริยาปเถน จิรตรํ กาลํ อตฺตภาวํ ปวตฺเตตุํ สกฺโกติ, ตถาปิ อุปาทินฺนกสรีรสฺส อยํ สภาโวติ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. ยสฺมา วา ภควา ยตฺถ กตฺถจิ วสนฺโต เวเนยฺยานํ ธมฺมํ เทเสนฺโต นานาสมาปตฺตีหิ จ กาลํ วีตินาเมนฺโต วสตีติ สตฺตานํ อตฺตโน จ วิวิธหิตสุขํ หรติ อุปเนติ อุปฺปาเทติ, ตสฺมา วิวิธํ หรตีติ วิหรตีติ เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

Lá, “iriyana” é o movimento, a atividade corporal. Por ser o meio para a sua ocorrência, o ficar de pé, etc., é a “postura” (iriyāpatha). Pois quem está dotado da postura de pé pode fazer algo com o corpo, ou quem está dotado de qualquer outra postura, como caminhar, etc. Ou então, “iriyā” é aquilo pelo qual a existência individual ou a atividade corporal se move e ocorre; por ser o caminho como meio para essa ocorrência, é “patha” (caminho), que é precisamente o ficar de pé, etc. E isso, em termos de significado, é simplesmente a continuidade da forma material (rūpa) em quatro séries, ocorrendo sob a forma de movimento, parada, etc. “Vihāra” (morada/viver) é o ato de morar, ou aquilo pelo qual se mora. “Divino” (dibba) significa o que existe no céu, isto é, o que existe no mundo dos deuses, como a assembleia de Brahmā, etc., devido à sua ocorrência abundante lá. Ou é “divino” porque conduz ao poder divino, ou porque tem um grande destino por meio do desenvolvimento das faculdades diretas (abhiññā); e sendo tanto divino quanto uma morada, é a “morada divina” (dibbavihāra), que são as quatro realizações da esfera da matéria sutil (rūpāvacarasamāpatti). As realizações imateriais (arūpasamāpatti) também estão incluídas aqui. “Moradas sublimes” (brahmavihārā) são as moradas dos Brahmās ou as moradas que são sublimes, que são as quatro incomensuráveis (appamaññā). “Nobre morada” (ariyavihāro) é a morada dos nobres ou a morada que é nobre, que são os quatro frutos da vida ascética (sāmaññaphala). Embora o Abençoado seja capaz de manter a existência individual por um longo tempo mesmo em uma única postura, isso foi dito para mostrar que esta é a natureza do corpo físico adquirido (upādinnakasarīra). Ou, visto que o Abençoado, residindo em qualquer lugar, ensinando o Dhamma àqueles que são passíveis de serem guiados e passando o tempo em várias realizações meditativas, traz, conduz e gera diversos benefícios e felicidade para os seres e para si mesmo, por isso, por trazer o que é diverso (vividhaṃ harati), ele “mora” (viharati) — assim deve ser entendido o significado aqui.

เชตสฺส [Pg.39] ราชกุมารสฺสาติ เอตฺถ อตฺตโน ปจฺจตฺถิกชนํ ชินาตีติ เชโต. โสตสทฺโท วิย หิ กตฺตุสาธโน เชตสทฺโท. อถ วา รญฺญา ปเสนทิโกสเลน อตฺตโน ปจฺจตฺถิกชเน ชิเต ชาโตติ เชโต. รญฺโญ หิ ชยํ อาโรเปตฺวา กุมาโร ชิตวาติ เชโตติ วุตฺโต. มงฺคลกามตาย วา ตสฺส เอวํนามเมว กตนฺติ เชโต. มงฺคลกามตาย หิ เชยฺโยติ เอตสฺมึ อตฺเถ เชโตติ วุตฺตํ. วิตฺถาโร ปนาติอาทินา ‘‘อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม’’ติ เอตฺถ สุทตฺโต นาม โส, คหปติ, มาตาปิตูหิ กตนามวเสน, สพฺพกามสมิทฺธตาย ปน วิคตมจฺเฉรตาย กรุณาทิคุณสมงฺคิตาย จ นิจฺจกาลํ อนาถานํ ปิณฺฑมทาสิ. เตน อนาถปิณฺฑิโกติ สงฺขํ คโต. อารมนฺติ เอตฺถ ปาณิโน, วิเสเสน วา ปพฺพชิตาติ อาราโม, ตสฺส ปุปฺผผลาทิโสภาย นาติทูรนจฺจาสนฺนตาทิปญฺจวิธเสนาสนงฺคสมฺปตฺติยา จ ตโต ตโต อาคมฺม รมนฺติ อภิรมนฺติ, อนุกฺกณฺฐิตา หุตฺวา นิวสนฺตีติ อตฺโถ. วุตฺตปฺปการาย วา สมฺปตฺติยา ตตฺถ ตตฺถ คเตปิ อตฺตโน อพฺภนฺตรํเยว อาเนตฺวา รเมตีติ อาราโม. โส หิ อนาถปิณฺฑิเกน คหปตินา เชตสฺส ราชกุมารสฺส หตฺถโต อฏฺฐารสหิรญฺญโกฏีหิ สนฺถาเรน กิณิตฺวา อฏฺฐารสหิรญฺญโกฏีหิ เสนาสนานิ การาเปตฺวา อฏฺฐารสหิรญฺญโกฏีหิ วิหารมหํ นิฏฺฐาเปตฺวา เอวํ จตุปญฺญาสหิรญฺญโกฏิปริจฺจาเคน พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส นิยฺยาติโต, ตสฺมา ‘‘อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราโม’’ติ วุจฺจตีติ อิมมตฺถํ นิทสฺเสติ.

Em 'do príncipe Jeta' (Jetassa rājakumārassa), 'Jeta' é aquele que vence (jināti) seus próprios adversários (paccatthikajana). Pois a palavra 'Jeta', assim como a palavra 'Sota' (ouvinte), expressa o agente. Ou então, ele é chamado 'Jeta' porque nasceu quando os inimigos do rei Pasenadi de Kosala foram vencidos (jite) por este. Pois, atribuindo a vitória ao rei, diz-se que o príncipe é vitorioso, daí 'Jeta'. Ou, por desejo de bom auspício, esse mesmo nome lhe foi dado, daí 'Jeta'. Pois, por desejo de bom auspício, a palavra 'Jeta' é dita no sentido de 'aquele que deve vencer' (jeyyo). Quanto à explicação detalhada, etc., em 'no parque de Anāthapiṇḍika' (anāthapiṇḍikassa ārāme), ele era um chefe de família chamado Sudatta, assim nomeado por seus pais; mas devido à abundância de todos os desejos, à ausência de egoísmo e por ser dotado de qualidades como a compaixão, ele constantemente dava esmolas de comida (piṇḍa) aos desamparados (anātha). Por isso, ele ficou conhecido como Anāthapiṇḍika. Um 'parque' (ārāma) é onde os seres vivos, especialmente os que renunciaram (pabbajitā), se deleitam (āramanti); o significado é que, devido à beleza de suas flores, frutos, etc., e por possuir as cinco qualidades de uma habitação, como não ser nem muito longe nem muito perto, eles vêm de vários lugares e se deleitam, deleitam-se grandemente, e ali residem sem descontentamento. Ou então, por possuir as qualidades mencionadas, mesmo que as pessoas vão para cá e para lá, ele as atrai para o seu interior e as faz deleitarem-se, daí 'parque' (ārāma). Pois este parque foi adquirido pelo chefe de família Anāthapiṇḍika das mãos do príncipe Jeta, cobrindo o chão com dezoito dezenas de milhões de moedas de ouro, tendo mandado construir habitações por dezoito dezenas de milhões, e concluído a celebração do mosteiro por dezoito dezenas de milhões, oferecendo-o assim, com um gasto total de cinquenta e quatro dezenas de milhões de moedas de ouro, à Sangha dos monges liderada pelo Buda. Por isso, é chamado de 'parque de Anāthapiṇḍika'; este é o significado ilustrado.

ตตฺถาติ ‘‘เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม’’ติ ยํ วุตฺตํ วากฺยํ, ตตฺถ. สิยาติ กสฺสจิ เอวํ ปริวิตกฺโก สิยา, วกฺขมานากาเรน กทาจิ โจเทยฺย วาติ อตฺโถ. อถ ตตฺถ วิหรตีติ ยทิ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม วิหรติ. น วตฺตพฺพนฺติ นานาฐานภูตตฺตา สาวตฺถิเชตวนานํ, ‘‘เอกํ สมย’’นฺติ จ วุตฺตตฺตาติ อธิปฺปาโย. อิทานิ โจทโก ตเมว อตฺตโน อธิปฺปายํ ‘‘น หิ สกฺกา’’ติอาทินา วิวรติ. อิตโร สพฺพเมตํ อวิปรีตํ อตฺถํ อชานนฺเตน ตยา วุตฺตนฺติ ทสฺเสนฺโต ‘‘น โข ปเนตํ เอวํ ทฏฺฐพฺพ’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ เอตนฺติ ‘‘สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม’’ติ เอตํ วจนํ. เอวนฺติ ‘‘ยทิ ตาว ภควา’’ติอาทินา [Pg.40] ยํ ตํ ภวตา โจทิตํ, ตํ อตฺถโต เอวํ น โข ปน ทฏฺฐพฺพํ, น อุภยตฺถ อปุพฺพํ อจริมํ วิหารทสฺสนตฺถนฺติ อตฺโถ. อิทานิ อตฺตนา ยถาธิปฺเปตํ อวิปรีตมตฺถํ, ตสฺส จ ปฏิกจฺเจว วุตฺตภาวํ, เตน จ อปฺปฏิวิทฺธตํ ปกาเสนฺโต ‘‘นนุ อโวจุมฺห…เป… เชตวเน’’ติ อาห. เอวมฺปิ ‘‘เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม วิหรติ’’จฺเจว วตฺตพฺพํ, น ‘‘สาวตฺถิย’’นฺติ โจทนํ มนสิ กตฺวา วุตฺตํ – ‘‘โคจรคามนิทสฺสนตฺถ’’นฺติอาทิ.

Em 'Lá' (tattha): na frase dita 'Em uma ocasião, o Abençoado estava residindo em Sāvatthī, no Bosque de Jeta, no parque de Anāthapiṇḍika', ali. 'Poderia ser' (siyā) significa: alguém poderia ter tal reflexão, ou poderia levantar uma objeção da maneira que será descrita. Então, quanto a 'reside ali': se ele reside no Bosque de Jeta, no parque de Anāthapiṇḍika, não se deveria dizer [que reside em Sāvatthī], pois Sāvatthī e o Bosque de Jeta são lugares diferentes, e porque foi dito 'em uma ocasião' — este é o sentido. Agora, o objetor expõe essa mesma opinião sua com as palavras 'Pois não é possível', etc. O outro, mostrando que tudo isso foi dito por você sem conhecer o significado correto, diz: 'Mas isso não deve ser visto assim', etc. Ali, 'isso' (etaṃ) refere-se à declaração 'estava residindo em Sāvatthī, no Bosque de Jeta, no parque de Anāthapiṇḍika'. 'Assim' (evaṃ) significa: aquilo que foi objetado por você com as palavras 'Se, primeiramente, o Abençoado...', etc., não deve ser visto assim em termos de significado; o propósito não é mostrar uma residência simultânea ou sucessiva em ambos os lugares. Agora, revelando o significado correto pretendido por si mesmo, o fato de que já havia sido dito anteriormente, e que não foi compreendido pelo outro, ele diz: 'Por acaso não dissemos... [pe]... no Bosque de Jeta?'. Mesmo assim, tendo em mente a objeção: 'Deveria ser dito apenas "reside no Bosque de Jeta, no parque de Anāthapiṇḍika", e não "em Sāvatthī"', foi dito: 'Para indicar a aldeia de esmolas', etc.

อวสฺสญฺเจตฺถ โคจรคามกิตฺตนํ กตฺตพฺพํ. ตถา หิ ตํ ยถา เชตวนาทิกิตฺตนํ ปพฺพชิตานุคฺคหกรณาทิอเนกปฺปโยชนํ, เอวํ โคจรคามกิตฺตนมฺปิ คหฏฺฐานุคฺคหกรณาทิวิวิธปโยชนนฺติ ทสฺเสนฺโต ‘‘สาวตฺถิวจเนนา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ปจฺจยคฺคหเณน อุปสงฺกมปยิรุปาสนานํ โอกาสทาเนน ธมฺมเทสนาย สรเณสุ สีเลสุ จ ปติฏฺฐาปเนน ยถูปนิสฺสยํ อุปริวิเสสาธิคมาวหเนน จ คหฏฺฐานุคฺคหกรณํ, อุคฺคหปริปุจฺฉานํ กมฺมฏฺฐานานุโยคสฺส จ อนุรูปวสนฏฺฐานปริคฺคเหเนตฺถ ปพฺพชิตานุคฺคหกรณํ เวทิตพฺพํ. กรุณาย อุปคมนํ, น ลาภาทินิมิตฺตํ. ปญฺญาย อปคมนํ, น วิโรธาทินิมิตฺตนฺติ อุปคมนาปคมนานํ นิรุปกฺกิเลสตํ วิภาเวติ. ธมฺมิกสุขํ นาม อนวชฺชสุขํ. เทวตานํ อุปการพหุลตา ชนวิวิตฺตตาย. ปจุรชนวิวิตฺตญฺหิ ฐานํ เทวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตทตฺถปรินิปฺผาทนนฺติ โลกตฺถนิปฺผาทนํ, พุทฺธกิจฺจสมฺปาทนนฺติ อตฺโถ. เอวมาทินาติ อาทิ-สทฺเทน สาวตฺถิกิตฺตเนน รูปกายสฺส อนุคฺคณฺหนํ ทสฺเสติ, เชตวนาทิกิตฺตเนน ธมฺมกายสฺส. ตถา ปุริเมน ปราธีนกิริยากรณํ, ทุติเยน อตฺตาธีนกิริยากรณํ. ปุริเมน วา กรุณากิจฺจํ, อิตเรน ปญฺญากิจฺจํ. ปุริเมน จสฺส ปรมาย อนุกมฺปาย สมนฺนาคมํ, ปจฺฉิเมน ปรมาย อุเปกฺขาย สมนฺนาคมํ ทีเปติ. ภควา หิ สพฺพสตฺเต ปรมาย อนุกมฺปาย อนุกมฺปติ, น จ ตตฺถ สิเนหโทสานุปติโต ปรมุเปกฺขกภาวโต. อุเปกฺขโก จ น ปรหิตสุขกรเณ อปฺโปสฺสุกฺโก มหาการุณิกภาวโต. ตสฺส มหาการุณิกตาย โลกนาถตา, อุเปกฺขกตาย อตฺตนาถตา.

E aqui, a menção à aldeia de esmolas deve necessariamente ser feita. Pois, assim como a menção ao Bosque de Jeta, etc., tem múltiplos propósitos, como beneficiar os que renunciaram, da mesma forma a menção à aldeia de esmolas tem vários propósitos, como beneficiar os leigos; mostrando isso, ele diz 'pela palavra Sāvatthī', etc. Ali, o benefício aos leigos deve ser entendido como: receber os requisitos, dar oportunidade para aproximação e serviço, ensinar o Dhamma, estabelecê-los nos refúgios e preceitos, e conduzi-los à obtenção de distinções superiores de acordo com suas condições de apoio; enquanto o benefício aos que renunciaram deve ser entendido aqui como a escolha de um local de residência adequado para o aprendizado, a inquirição e a prática dos temas de meditação. A aproximação é por compaixão, não por causa de ganhos, etc. O afastamento é por sabedoria, não por causa de aversão, etc. Assim se esclarece a pureza da aproximação e do afastamento. O 'prazer justo' significa o prazer irrepreensível. A grande utilidade para as divindades deve-se ao isolamento das pessoas. Pois os deuses consideram que um lugar isolado de multidões de pessoas é digno de ser visitado. A 'realização desse propósito' significa a realização do bem do mundo, ou seja, o cumprimento dos deveres de um Buda. Com as palavras 'assim, etc.', pelo termo 'etc.', mostra-se que a menção a Sāvatthī beneficia o corpo físico, enquanto a menção ao Bosque de Jeta, etc., beneficia o corpo do Dhamma. Da mesma forma, pelo primeiro, realiza-se a ação dependente de outros; pelo segundo, realiza-se a ação dependente de si mesmo. Ou, pelo primeiro, a atividade da compaixão; pelo outro, a atividade da sabedoria. E pelo primeiro, revela-se sua dotação com a suprema compaixão; pelo último, sua dotação com a suprema equanimidade. Pois o Abençoado compadece-se de todos os seres com suprema compaixão, mas sem cair no defeito do apego afetivo, devido ao seu estado de suprema equanimidade. E, sendo equânime, ele não é negligente em promover o bem e a felicidade dos outros, devido ao seu estado de grande compaixão. Por sua grande compaixão, ele é o protetor do mundo; por sua equanimidade, ele é o seu próprio protetor.

ตถา เหส โพธิสตฺตภูโต มหากรุณาย สญฺโจทิตมานโส สกลโลกหิตาย อุสฺสุกฺกมาปนฺโน มหาภินีหารโต ปฏฺฐาย [Pg.41] ตทตฺถนิปฺผาทนตฺถํ ปุญฺญญาณสมฺภาเร สมฺปาเทนฺโต อปริมิตํ กาลํ อนปฺปกํ ทุกฺขมนุโภสิ, อุเปกฺขกตาย สมฺมา ปติเตหิ ทุกฺเขหิ น วิกมฺปิตตา. มหาการุณิกตาย สํสาราภิมุขตา, อุเปกฺขกตาย ตโต นิพฺพินฺทนา. ตถา อุเปกฺขกตาย นิพฺพานาภิมุขตา, มหาการุณิกตาย ตทธิคโม. ตถา มหาการุณิกตาย ปเรสํ อหึสาปนํ, อุเปกฺขกตาย สยํ ปเรหิ อภายนํ. มหาการุณิกตาย ปรํ รกฺขโต อตฺตโน รกฺขณํ, อุเปกฺขกตาย อตฺตานํ รกฺขโต ปเรสํ รกฺขณํ. เตนสฺส อตฺตหิตาย ปฏิปนฺนาทีสุ จตุตฺถปุคฺคลภาโว สิทฺโธ โหติ. ตถา มหาการุณิกตาย สจฺจาธิฏฺฐานสฺส จ จาคาธิฏฺฐานสฺส จ ปาริปูรี, อุเปกฺขกตาย อุปสมาธิฏฺฐานสฺส จ ปญฺญาธิฏฺฐานสฺส จ ปาริปูรี. เอวํ ปุริสุทฺธาสยปฺปโยคสฺส มหาการุณิกตาย โลกหิตตฺถเมว รชฺชสมฺปทาทิภวสมฺปตฺติยา อุปคมนํ, อุเปกฺขกตาย ติณายปิ อมญฺญมานสฺส ตโต อปคมนํ. อิติ สุวิสุทฺธอุปคมาปคมสฺส มหาการุณิกตาย โลกหิตตฺถเมว ทานวเสน สมฺปตฺตีนํ ปริจฺจชนา, อุเปกฺขกตาย จสฺส ผลสฺส อตฺตโน อปจฺจาสีสนา. เอวํ สมุทาคมนโต ปฏฺฐาย อจฺฉริยพฺภุตคุณสมนฺนาคตสฺส มหาการุณิกตาย ปเรสํ หิตสุขตฺถํ อติทุกฺกรการิตา, อุเปกฺขกตาย กายมฺปิ อนลงฺการิตา.

Da mesma forma, quando era um Bodhisatta, com a mente impulsionada por grande compaixão, empenhado no bem de todo o mundo, desde a grande resolução inicial, acumulando as provisões de mérito e sabedoria para realizar esse propósito, ele experimentou um sofrimento não pequeno por um tempo incomensurável; e por sua equanimidade, ele não foi abalado pelos sofrimentos que caíram sobre ele. Por sua grande compaixão, ele voltou-se para o saṃsāra; por sua equanimidade, ele se desiludiu dele. Da mesma forma, por sua equanimidade, ele voltou-se para o Nibbāna; por sua grande compaixão, ele o alcançou. Da mesma forma, por sua grande compaixão, ele fez com que os outros não fossem feridos; por sua equanimidade, ele próprio não temia os outros. Por sua grande compaixão, ao proteger os outros, ele protegia a si mesmo; por sua equanimidade, ao proteger a si mesmo, ele protegia os outros. Por isso, estabelece-se nele a qualidade do quarto tipo de pessoa entre aquelas que praticam para o próprio benefício, etc. Da mesma forma, por sua grande compaixão, houve a perfeição da determinação na verdade e na generosidade; por sua equanimidade, a perfeição da determinação na paz e na sabedoria. Assim, para aquele cujo esforço e intenção são puros, por sua grande compaixão, ele aproximou-se da prosperidade da realeza e da existência apenas para o bem do mundo; por sua equanimidade, ele se afastou disso, não considerando tal prosperidade valiosa sequer como um fio de grama. Assim, para aquele cuja aproximação e afastamento são extremamente puros, por sua grande compaixão, ele renunciou às suas riquezas por meio da doação apenas para o bem do mundo; por sua equanimidade, ele não esperava o fruto disso para si mesmo. Assim, desde o início de sua jornada, para aquele dotado de qualidades maravilhosas e extraordinárias, por sua grande compaixão, ele realizou o que é extremamente difícil de fazer para o bem e a felicidade dos outros; por sua equanimidade, ele não adornou sequer o seu próprio corpo.

ตถา มหาการุณิกตาย จริมตฺตภาเว ชิณฺณาตุรมตทสฺสเนน สญฺชาตสํเวโค, อุเปกฺขกตาย อุฬาเรสุ เทวโภคสทิเสสุ โภเคสุ นิรเปกฺโข มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิ. ตถา มหาการุณิกตาย ‘‘กิจฺฉํ วตายํ โลโก อาปนฺโน’’ติอาทินา (ที. นิ. ๒.๕๗; สํ. นิ. ๒.๔, ๑๐) กรุณามุเขเนว วิปสฺสนารมฺโภ, อุเปกฺขกตาย พุทฺธภูตสฺส สตฺต สตฺตาหานิ วิเวกสุเขเนว วีตินามนํ. มหาการุณิกตาย ธมฺมคมฺภีรตํ ปจฺจเวกฺขิตฺวา ธมฺมเทสนาย อปฺโปสฺสุกฺกนํ อาปชฺชิตฺวาปิ มหาพฺรหฺมุโน อชฺเฌสนาปเทเสน โอกาสกรณํ, อุเปกฺขกตาย ปญฺจวคฺคิยาทิเวเนยฺยานํ อนนุรูปสมุทาจาเรปิ อนญฺญถาภาโว. มหาการุณิกตาย กตฺถจิ ปฏิฆาตาภาเวนสฺส สพฺพตฺถ อมิตฺตสญฺญาภาโว, อุเปกฺขกตาย กตฺถจิปิ อนุโรธาภาเวน สพฺพตฺถ สิเนหสนฺถวาภาโว. มหาการุณิกตาย ปเรสํ ปสาทนา, อุเปกฺขกตาย [Pg.42] ปสนฺนากาเรหิ น วิกมฺปนา. มหาการุณิกตาย ธมฺมานุราคาภาเวน ตตฺถ อาจริยมุฏฺฐิอภาโว, อุเปกฺขกตาย สาวกานุราคาภาเวน ปริวารปริกมฺมตาภาโว. มหาการุณิกตาย ธมฺมํ เทเสตุํ ปเรหิ สํสคฺคมุปคจฺฉโตปิ อุเปกฺขกตาย น ตตฺถ อภิรติ. มหาการุณิกตาย คามาทีนํ อาสนฺนฏฺฐาเน วสโตปิ อุเปกฺขกตาย อรญฺญฏฺฐาเน เอว วิหรณํ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ปุริเมนสฺส ปรมาย อนุกมฺปาย สมนฺนาคมํ ทีเปตี’’ติ.

Da mesma forma, por sua grande compaixão, em sua última existência, surgiu nele a urgência espiritual ao ver um velho, um doente e um morto; e por sua equanimidade, desapegado dos prazeres sublimes semelhantes aos prazeres celestiais, ele realizou a Grande Renúncia. Da mesma forma, por sua grande compaixão, ele iniciou a visão penetrante através do portal da compaixão, pensando: 'Infelizmente, este mundo caiu em sofrimento', etc.; e por sua equanimidade, tendo se tornado o Buda, ele passou sete semanas apenas no prazer do isolamento. Por sua grande compaixão, embora tenha hesitado em ensinar o Dhamma ao refletir sobre a profundidade do Dhamma, ele deu a oportunidade atendendo ao pedido do Grande Brahmā; e por sua equanimidade, ele permaneceu inalterado mesmo diante do comportamento inadequado daqueles a serem treinados, como o grupo dos cinco monges. Por sua grande compaixão, devido à ausência de qualquer aversão, ele não tinha a percepção de inimigo em relação a ninguém; e por sua equanimidade, devido à ausência de qualquer favoritismo, ele não tinha apego afetivo ou intimidade com ninguém. Por sua grande compaixão, ele inspirava confiança nos outros; por sua equanimidade, ele não se abalava com as demonstrações de devoção deles. Por sua grande compaixão, devido à ausência de apego egoísta ao Dhamma, ele não tinha o 'punho fechado do mestre' em relação a ele; e por sua equanimidade, devido à ausência de apego aos discípulos, ele não tinha o desejo de ser servido por um séquito. Por sua grande compaixão, embora entrasse em contato com outros para ensinar o Dhamma, por sua equanimidade, ele não encontrava deleite nisso. Por sua grande compaixão, embora residisse em locais próximos a aldeias, etc., por sua equanimidade, ele habitava apenas em locais de floresta. Por isso foi dito: 'Pelo primeiro, revela-se sua dotação com a suprema compaixão'.

ตนฺติ ตตฺราติ ปทํ. ‘‘เทสกาลปริทีปน’’นฺติ เย เทสกาลา อิธ วิหรณกิริยาวิเสสนภาเวน วุตฺตา, เตสํ ปริทีปนนฺติ ทสฺเสนฺโต ‘‘ยํ สมยํ…เป… ทีเปตี’’ติ อาห. ตํ-สทฺโท หิ วุตฺตสฺส อตฺถสฺส ปฏินิทฺเทโส, ตสฺมา อิธ กาลสฺส เทสสฺส วา ปฏินิทฺเทโส ภวิตุมรหติ, น อญฺญสฺส. อยํ ตาว ตตฺร-สทฺทสฺส ปฏินิทฺเทสภาเว อตฺถวิภาวนา. ยสฺมา ปน อีทิเสสุ ฐาเนสุ ตตฺร-สทฺโท ธมฺมเทสนาวิสิฏฺฐํ เทสกาลญฺจ วิภาเวติ, ตสฺมา วุตฺตํ – ‘‘ภาสิตพฺพยุตฺเต วา เทสกาเล ทีเปตี’’ติ. เตน ตตฺราติ ยตฺร ภควา ธมฺมเทสนตฺถํ ภิกฺขู อาลปติ ภาสติ, ตาทิเส เทเส, กาเล วาติ อตฺโถ. น หีติอาทินา ตเมวตฺถํ สมตฺเถติ. นนุ จ ยตฺถ ฐิโต ภควา ‘‘อกาโล โข ตาวา’’ติอาทินา พาหิยสฺส ธมฺมเทสนํ ปฏิกฺขิปิ, ตตฺเถว อนฺตรวีถิยํ ฐิโต ตสฺส ธมฺมํ เทเสสีติ? สจฺจเมตํ, อเทเสตพฺพกาเล อเทสนาย อิทํ อุทาหรณํ. เตเนวาห – ‘‘อกาโล โข ตาวา’’ติ.

'Isso' (taṃ) refere-se à palavra 'lá' (tatra). Mostrando que 'indicação de lugar e tempo' (desakālaparidīpana) é a indicação do lugar e do tempo que aqui são expressos como qualificadores da ação de residir, ele disse: 'em qual tempo... [pe]... indica'. Pois o pronome 'taṃ' é uma referência ao que já foi dito; portanto, aqui deve ser uma referência ao tempo ou ao lugar, e não a outra coisa. Esta é, primeiramente, a explicação do significado do termo 'tatra' como uma referência. Mas como em tais contextos a palavra 'tatra' esclarece o lugar e o tempo caracterizados pelo ensinamento do Dhamma, por isso foi dito: 'ou indica o lugar e o tempo apropriados para falar'. Portanto, 'lá' (tatra) significa em tal lugar ou tempo em que o Abençoado se dirige aos monges e fala para ensinar o Dhamma. Com as palavras 'Pois não...', etc., ele confirma esse mesmo significado. Mas não é verdade que, no mesmo lugar onde o Abençoado estava de pé e recusou o ensinamento do Dhamma a Bāhiya com as palavras 'Ainda não é o momento...', etc., ele, de pé na rua interna, lhe ensinou o Dhamma? Isso é verdade; este é um exemplo de não ensinar em um momento inadequado. Por isso ele disse: 'Ainda não é o momento'.

ยํ ปน ตตฺถ วุตฺตํ – ‘‘อนฺตรฆรํ ปวิฏฺฐมฺหา’’ติ, ตมฺปิ ตสฺส อกาลภาวสฺเสว ปริยาเยน ทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. ตสฺส หิ ตทา อทฺธานปริสฺสเมน รูปกาเย อกมฺมญฺญตา อโหสิ, พลวปีติเวเคน นามกาเย. ตทุภยสฺส วูปสมํ อาคเมนฺโต ปปญฺจปริหารตฺถํ ภควา ‘‘อกาโล โข’’ติ ปริยาเยน ปฏิกฺขิปิ. อเทเสตพฺพเทเส อเทสนาย ปน อุทาหรณํ ‘‘อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ (สํ. นิ. ๒.๑๕๔), วิหารปจฺฉายายํ ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีที’’ติ (ที. นิ. ๑.๓๖๓) จ เอวมาทิกํ อิธ อาทิสทฺเทน สงฺคหิตํ. ‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, พาโล อิธ ปุพฺเพ เนสาโท อิธ ปาปานิ กมฺมานิ กริตฺวา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๓.๒๕๑) ปทปูรณมตฺเต โข-สทฺโท, ‘‘ทุกฺขํ โข อคารโว วิหรติ [Pg.43] อปฺปติสฺโส’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๔.๒๑) อวธารเณ, ‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, สตฺถุ ปวิวิตฺตสฺส วิหรโต สาวกา วิเวกํ นานุสิกฺขนฺตี’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๓๑) อาทิกาลตฺเถ, วากฺยารมฺเภติ อตฺโถ. ตตฺถ ปทปูรเณน วจนาลงฺการมตฺตํ กตํ โหติ, อาทิกาลตฺเถน วากฺยสฺส อุปญฺญาสมตฺตํ. อวธารณตฺเถน ปน นิยมทสฺสนํ, ตสฺมา อามนฺเตสิ เอวาติ อามนฺตเน นิยโม ทสฺสิโต โหติ.

O que, no entanto, foi dito ali — “entramos no vilarejo” (antaragharaṃ paviṭṭhamhā) — também foi dito para mostrar indiretamente o fato de ser um momento inadequado. Pois, naquele momento, devido à fadiga da jornada, havia inaptidão em seu corpo físico (rūpakāya), e no corpo mental (nāmakāya) devido à força de um forte êxtase. Aguardando a pacificação de ambos, para evitar a proliferação mental (papañcaparihāra), o Abençoado recusou indiretamente, dizendo: “De fato, não é o momento” (akālo kho). Mas o exemplo de não ensinar em um local inadequado para o ensinamento é: “Então o Abençoado, desviando-se do caminho, sentou-se ao pé de uma certa árvore” (SN 2.154), e “sentou-se no assento preparado na sombra do vihara” (DN 1.363), e assim por diante, o que é incluído aqui pela palavra “etc.” (ādisadda). Em passagens como “Então, bhikkhus, aquele tolo, tendo sido anteriormente um caçador aqui, tendo feito ações más aqui...” (MN 3.251), a palavra “kho” é usada como mero preenchimento de palavra (padapūraṇa); em passagens como “De fato, aquele que vive sem respeito e sem reverência vive em sofrimento” (AN 4.21), ela é usada para dar ênfase (avadhāraṇa); e em passagens como “Até que ponto, amigos, os discípulos do Mestre que vive em reclusão não treinam na reclusão?” (MN 1.31), ela tem o sentido de tempo inicial (ādikālatthe), ou seja, o início de uma frase (vākyārambha) — este é o significado. Ali, pelo preenchimento de palavra, faz-se um mero ornamento do discurso; pelo sentido de tempo inicial, faz-se uma mera introdução da frase. Pelo sentido de ênfase, no entanto, mostra-se uma restrição; portanto, ao dizer “ele se dirigiu [a eles] assim”, mostra-se a restrição no ato de dirigir-se.

ภควาติ โลกครุทีปนนฺติ กสฺมา วุตฺตํ, นนุ ปุพฺเพปิ ภควาสทฺทสฺส อตฺโถ วุตฺโตติ? ยทิปิ วุตฺโต, ตํ ปนสฺส ยถาวุตฺเต ฐาเน วิหรณกิริยาย กตฺตุ วิเสสทสฺสนตฺถํ กตํ, น อามนฺตนกิริยาย, อิธ ปน อามนฺตนกิริยาย, ตสฺมา ตทตฺถํ ปุน ‘‘ภควา’’ติ ปาฬิยํ วุตฺตนฺติ ตสฺสตฺถํ ทสฺเสตุํ ‘‘ภควาติ โลกครุทีปน’’นฺติ อาห. เตน โลกครุภาวโต ตทนุรูปํ ปฏิปตฺตึ ปตฺเถนฺโต อตฺตโน สนฺติกํ อุปคตานํ ภิกฺขูนํ อชฺฌาสยานุรูปํ ธมฺมํ เทเสตุํ เต อามนฺเตสีติ ทสฺเสติ. กถาสวนยุตฺตปุคฺคลวจนนฺติ วกฺขมานาย จิตฺตปริยาทานเทสนาย สวนโยคฺคปุคฺคลวจนํ. จตูสุปิ ปริสาสุ ภิกฺขู เอว เอทิสานํ เทสนานํ วิเสเสน ภาชนภูตาติ สาติสยํ สาสนสมฺปฏิคฺคาหกภาวทสฺสนตฺถํ อิธ ภิกฺขุคฺคหณนฺติ ทสฺเสตฺวา อิทานิ สทฺทตฺถํ ทสฺเสตุํ ‘‘อปิจา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ภิกฺขโกติ ภิกฺขูติ ภิกฺขนธมฺมตาย ภิกฺขูติ อตฺโถ. ภิกฺขาจริยํ อชฺฌุปคโตติ พุทฺธาทีหิ อชฺฌุปคตํ ภิกฺขาจริยํ, อุญฺฉาจริยํ, อชฺฌุปคตตฺตา อนุฏฺฐิตตฺตา ภิกฺขุ. โย หิ อปฺปํ วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต, โส กสิโครกฺขาทิชีวิกากปฺปนํ หิตฺวา ลิงฺคสมฺปฏิจฺฉเนเนว ภิกฺขาจริยํ อชฺฌุปคตตฺตา ภิกฺขุ, ปรปฺปฏิพทฺธชีวิกตฺตา วา วิหารมชฺเฌ กาชภตฺตํ ภุญฺชมาโนปิ ภิกฺขาจริยํ อชฺฌุปคโตติ ภิกฺขุ, ปิณฺฑิยาโลปโภชนํ นิสฺสาย ปพฺพชฺชาย อุสฺสาหชาตตฺตา วา ภิกฺขาจริยํ อชฺฌุปคโตติ ภิกฺขูติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. อาทินา นเยนาติ ‘‘ฉินฺนภินฺนปฏธโรติ ภิกฺขุ, ภินฺทติ ปาปเก อกุสเล ธมฺเมติ ภิกฺขุ, ภินฺนตฺตา ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ภิกฺขู’’ติอาทินา (วิภ. ๕๑๐) วิภงฺเค อาคตนเยน. ญาปเนติ อวโพธเน, ปฏิเวทเนติ อตฺโถ.

Por que foi dito: “Bhagavā (Abençoado) é uma indicação daquele que é reverenciado pelo mundo (lokagarudīpana)”? O significado da palavra “Bhagavā” já não foi explicado anteriormente? Embora tenha sido explicado, aquilo foi feito para mostrar a distinção do agente na ação de residir no local mencionado, não na ação de dirigir-se [a alguém]. Aqui, porém, trata-se da ação de dirigir-se [a alguém]; portanto, para esse propósito, a palavra “Bhagavā” foi dita novamente no texto em Pāli. Para mostrar esse significado, ele disse: “Bhagavā é uma indicação daquele que é reverenciado pelo mundo”. Com isso, mostra-se que, devido ao seu estado de ser reverenciado pelo mundo, desejando uma prática correspondente a isso, ele se dirigiu aos bhikkhus que se aproximaram dele para ensinar-lhes o Dhamma de acordo com suas inclinações. “A palavra para as pessoas adequadas para ouvir o discurso” significa a palavra para as pessoas aptas a ouvir o ensinamento sobre a captura da mente (cittapariyādānadesanā) que será proferido. Para mostrar que, entre as quatro assembleias, apenas os bhikkhus são especialmente os recipientes adequados para tais ensinamentos, demonstrando sua capacidade superior de receber a Dispensação (sāsanasampaṭiggāhakabhāva), a menção aos bhikkhus é feita aqui. Tendo mostrado isso, agora, para mostrar o significado literal, ele diz “Além disso” (apicā), etc. Ali, “bhikkhako” (pedinte) significa “bhikkhu”; o significado é “bhikkhu” devido à natureza de pedir esmolas (bhikkhanadhammatā). “Aquele que assumiu a ronda de esmolas” (bhikkhācariyaṃ ajjhupagato) significa que ele é um bhikkhu por ter assumido e praticado a ronda de esmolas, a coleta de sobras de comida (uñchācariya), que foi assumida pelos Budas e outros. Pois quem quer que, tendo abandonado uma pequena ou grande quantidade de riqueza, tenha saído da vida doméstica para a vida sem lar, abandonando meios de subsistência como a agricultura ou a pecuária, é um bhikkhu por ter assumido a ronda de esmolas simplesmente pela aceitação dos símbolos [da ordenação]; ou, por ter uma vida dependente de outros, mesmo que coma uma refeição trazida por uma vara de carregar (kājabhatta) no meio do vihara, ele é um bhikkhu por ter assumido a ronda de esmolas; ou, por ter gerado entusiasmo pela vida monástica baseando-se na comida recebida em esmolas (piṇḍiyālopabhojana), ele é um bhikkhu por ter assumido a ronda de esmolas — assim deve ser visto o significado aqui. “Pelo método que começa com...” refere-se ao método que consta no Vibhanga: “Aquele que usa mantos rasgados e remendados é um bhikkhu; aquele que destrói (bhindati) os estados prejudiciais e insalubres é um bhikkhu; por ter destruído os estados prejudiciais e insalubres, eles são bhikkhus” (Vibh. 510), etc. “Em fazer saber” (ñāpane) significa em fazer compreender, em realizar (paṭivedane) — este é o significado.

ภิกฺขนสีลตาติ [Pg.44] ภิกฺขเนน ชีวนสีลตา, น กสิวาณิชฺชาทินา ชีวนสีลตา. ภิกฺขนธมฺมตาติ ‘‘อุทฺทิสฺส อริยา ติฏฺฐนฺตี’’ติ (ชา. ๑.๗.๕๙) เอวํ วุตฺตา ภิกฺขนสภาวตา, น ยาจนโกหญฺญสภาวตา. ภิกฺขเน สาธุการิตาติ ‘‘อุตฺติฏฺเฐ นปฺปมชฺเชยฺยา’’ติ (ธ. ป. ๑๖๘) วจนํ อนุสฺสริตฺวา ตตฺถ อปฺปมชฺชนา. อถ วา สีลํ นาม ปกติสภาโว, อิธ ปน ตทธิฏฺฐานํ. ธมฺโมติ วตํ. สาธุการิตาติ สกฺกจฺจการิตา อาทรกิริยา. หีนาธิกชนเสวิตนฺติ เย ภิกฺขุภาเว ฐิตาปิ ชาติมทาทิวเสน อุทฺธตา อุนฺนฬา, เย จ คิหิภาเว ปเรสํ อธิกภาวมฺปิ อนุปคตตฺตา ภิกฺขาจริยํ ปรมการุญฺญตํ มญฺญนฺติ, เตสํ อุภเยสมฺปิ ยถากฺกมํ ‘‘ภิกฺขโว’’ติ วจเนน หีนชเนหิ ทลิทฺเทหิ ปรมการุญฺญตํ ปตฺเตหิ ปรกุเลสุ ภิกฺขาจริยาย ชีวิกํ กปฺเปนฺเตหิ เสวิตํ วุตฺตึ ปกาเสนฺโต อุทฺธตภาวนิคฺคหํ กโรติ. อธิกชเนหิ อุฬารโภคขตฺติยกุลาทิโต ปพฺพชิเตหิ พุทฺธาทีหิ อาชีววิโสธนตฺถํ เสวิตํ วุตฺตึ ปกาเสนฺโต ทีนภาวนิคฺคหํ กโรตีติ โยเชตพฺพํ. ยสฺมา ‘‘ภิกฺขโว’’ติ วจนํ อามนฺตนภาวโต อภิมุขีกรณํ, ปกรณโต สามตฺถิยโต จ สุสฺสุสาชนนํ สกฺกจฺจสวนมนสิการนิโยชนญฺจ โหติ, ตสฺมา ตมตฺถํ ทสฺเสนฺโต ‘‘ภิกฺขโวติ อิมินา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ สาธุกํ สวนมนสิกาเรติ สาธุกสวเน สาธุกมนสิกาเร จ. กถํ ปน ปวตฺติตา สวนาทโย สาธุกํ ปวตฺติตา โหนฺตีติ? ‘‘อทฺธา อิมาย สมฺมาปฏิปตฺติยา สกลสาสนสมฺปตฺติ หตฺถคตา ภวิสฺสตี’’ติ อาทรคารวโยเคน กถาทีสุ อปริภวาทินา จ. วุตฺตญฺหิ ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ปญฺจหิ? กถํ น ปริโภติ, กถิตํ น ปริโภติ, น อตฺตานํ ปริโภติ, อวิกฺขิตฺตจิตฺโต ธมฺมํ สุณาติ เอกคฺคจิตฺโต, โยนิโส จ มนสิกโรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ (อ. นิ. ๕.๑๕๑). เตเนวาห – ‘‘สาธุกํ สวนมนสิการายตฺตา หิ สาสนสมฺปตฺตี’’ติ.

“O hábito de pedir esmolas” (bhikkhanasīlatā) significa o hábito de viver de esmolas, não o hábito de viver da agricultura, do comércio, etc. “A natureza de pedir esmolas” (bhikkhanadhammatā) significa a natureza de pedir esmolas expressa como “Os nobres permanecem de pé em silêncio [esperando que lhes ofereçam]” (Ja 1.7.59), não a natureza de mendicância hipócrita ou importuna. “A boa prática no pedir esmolas” (bhikkhane sādhukāritā) significa a diligência nisso, lembrando-se da frase: “Desperte, não seja negligente!” (Dhp 168). Ou então, “sīla” significa a natureza inata, mas aqui significa a determinação nela. “Dhamma” significa o voto (vata). “Sādhukāritā” significa a ação feita com respeito e atenção cuidadosa. “Praticado por pessoas inferiores e superiores” (hīnādhikajanasevita): para aqueles que, embora estabelecidos no estado de bhikkhu, são orgulhosos e arrogantes devido ao orgulho de nascimento, etc., e para aqueles que, no estado de leigos, não alcançaram nenhuma superioridade sobre os outros e consideram a ronda de esmolas como extrema miséria — para ambos os grupos, respectivamente, ao revelar a conduta praticada por pessoas inferiores e pobres que alcançaram extrema miséria e ganham a vida pela ronda de esmolas nas famílias alheias através da palavra “bhikkhavo”, ele subjuga a arrogância deles. E ao revelar a conduta praticada por pessoas superiores, como os Budas e outros que renunciaram a famílias de grandes riquezas, famílias de kshatriyas (khattiyas), etc., para purificar seus meios de vida, ele subjuga o sentimento de inferioridade deles — assim deve ser feita a conexão. Como a palavra “bhikkhavo”, por ser um ato de dirigir-se [a eles], serve para atrair a atenção deles, e, pela força do contexto, gera o desejo de ouvir e os exorta a ouvir atentamente e a aplicar a mente com respeito, para mostrar esse significado, ele disse: “Com isto, bhikkhavo...”, etc. Ali, “ouvir e aplicar a mente atentamente” (sādhukaṃ savanamanasikāre) refere-se a ouvir atentamente e aplicar a mente atentamente. Mas como o ouvir e as outras ações, quando realizados, tornam-se realizados atentamente? Pensando: “Certamente, por meio desta prática correta, toda a realização da Dispensação estará em minhas mãos”, com respeito e reverência, e sem desdenhar o discurso, etc. Pois foi dito: “Dotado de cinco qualidades, bhikkhus, um ouvinte do verdadeiro Dhamma é capaz de entrar no caminho correto, na retidão das qualidades benéficas. Quais são as cinco? Ele não desdenha o discurso, não desdenha o palestrante, não desdenha a si mesmo, ouve o Dhamma com a mente não dispersa e concentrada, e aplica a mente com sabedoria (yoniso manasikaroti). Dotado destas cinco qualidades, bhikkhus, um ouvinte do verdadeiro Dhamma é capaz de entrar no caminho correto, na retidão das qualidades benéficas” (AN 5.151). Por isso ele disse: “Pois a realização da Dispensação depende de ouvir e aplicar a mente atentamente”.

ปุพฺเพ สพฺพปริสาสาธารณตฺเตปิ ภควโต ธมฺมเทสนาย ‘‘เชฏฺฐเสฏฺฐา’’ติอาทินา ภิกฺขูนํ เอว อามนฺตเน การณํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ภิกฺขู [Pg.45] อามนฺเตตฺวาว ธมฺมเทสนาย ปโยชนํ ทสฺเสตุํ ‘‘กิมตฺถํ ปน ภควา’’ติ โจทนํ สมุฏฺฐาเปติ. ตตฺถ อญฺญํ จินฺเตนฺตาติ อญฺญวิหิตา. วิกฺขิตฺตจิตฺตาติ อสมาหิตจิตฺตา. ธมฺมํ ปจฺจเวกฺขนฺตาติ หิยฺโย ตโต ปรํ ทิวเสสุ วา สุตธมฺมํ ปติ ปติ มนสา อเวกฺขนฺตา. ภิกฺขู อามนฺเตตฺวา ธมฺเม เทสิยมาเน อาทิโต ปฏฺฐาย เทสนํ สลฺลกฺเขตุํ สกฺโกนฺตีติ อิมมตฺถํ พฺยติเรกมุเขน ทสฺเสตุํ ‘‘เต อนามนฺเตตฺวา’’ติอาทิ วุตฺตํ.

Embora anteriormente o ensinamento do Dhamma do Abençoado fosse comum a todas as assembleias, tendo mostrado a razão para dirigir-se apenas aos bhikkhus por serem “os mais velhos e os melhores” (jeṭṭhaseṭṭhā), etc., agora, para mostrar o propósito de ensinar o Dhamma somente após dirigir-se aos bhikkhus, ele levanta a objeção: “Mas por que o Abençoado...?” Ali, “pensando em outra coisa” (aññaṃ cintentā) significa distraídos (aññavihitā). “Com a mente dispersa” (vikkhittacittā) significa com a mente não concentrada (asamāhitacittā). “Refletindo sobre o Dhamma” (dhammaṃ paccavekkhantā) significa contemplando repetidamente em suas mentes o Dhamma ouvido no dia anterior ou nos dias seguintes. Para mostrar, por meio do método de exclusão (byatirekamukhena), que “quando o Dhamma é ensinado após dirigir-se aos bhikkhus, eles são capazes de compreender o ensinamento desde o início”, foi dito: “sem dirigir-se a eles” (te anāmantetvā), etc.

ภิกฺขโวติ เจตฺถ สนฺธิวเสน อิ-การโลโป ทฏฺฐพฺโพ. ภิกฺขโว อิตีติ อยํ อิติ-สทฺโท เหตุปริสมาปนาทิอตฺถปทตฺถวิปริยายปการาวธารณนิทสฺสนาทิอเนกตฺถปฺปเภโท. ตถา เหส ‘‘รุปฺปตีติ โข, ภิกฺขเว, ตสฺมา รูปนฺติ วุจฺจตี’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๓.๗๙) เหตฺวตฺเถ ทิสฺสติ. ‘‘ตสฺมาติห เม, ภิกฺขเว, ธมฺมทายาทา ภวถ, มา อามิสทายาทา. อตฺถิ เม ตุมฺเหสุ อนุกมฺปา. กินฺติ เม สาวกา ธมฺมทายาทา ภเวยฺยุํ, โน อามิสทายาทา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๑๙) ปริสมาปเน. ‘‘อิติ วา อิติ เอวรูปา นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๑.๑๓) อาทิอตฺเถ. ‘‘มาคณฺฑิโยติ ตสฺส พฺราหฺมณสฺส สงฺขา สมญฺญา ปญฺญตฺติ โวหาโร นามํ นามกมฺมํ นามเธยฺยํ นิรุตฺติ พฺยญฺชนมภิลาโป’’ติอาทีสุ (มหานิ. ๗๓, ๗๕) ปทตฺถวิปริยาเย. ‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, สปฺปฏิภโย พาโล, อปฺปฏิภโย ปณฺฑิโต, สอุปทฺทโว พาโล, อนุปทฺทโว ปณฺฑิโต, สอุปสคฺโค พาโล, อนุปสคฺโค ปณฺฑิโต’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๓.๑๒๔) ปกาเร. ‘‘อตฺถิ อิทปฺปจฺจยา ชรามรณนฺติ ปุฏฺเฐน สตา, ‘อานนฺท, อตฺถี’ติสฺส วจนียํ. ‘กึ ปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ อิติ เจ วเทยฺย. ชาติปจฺจยา ชรามรณํ อิจฺจสฺส วจนีย’’นฺติอาทีสุ (ที. นิ. ๒.๙๖) อวธารเณ. ‘‘อตฺถีติ โข, กจฺจาน, อยเมโก อนฺโต, นตฺถีติ โข, กจฺจาน, อยํ ทุติโย อนฺโต’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๒.๑๕; สํ. นิ. ๓.๙๐) นิทสฺสเน. อิธาปิ นิทสฺสเน เอว ทฏฺฐพฺโพ. ภิกฺขโวติ หิ อามนฺตนากาโร. ตเมส อิติ-สทฺโท นิทสฺเสติ ‘‘ภิกฺขโวติ อามนฺเตสี’’ติ. อิมินา นเยน ‘‘ภทฺทนฺเต’’ติอาทีสุปิ ยถารหํ อิติ-สทฺทสฺส อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ปุพฺเพ ‘‘ภควา อามนฺเตสี’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘ภควโต ปจฺจสฺโสสุ’’นฺติ [Pg.46] อิธ ‘‘ภควโต’’ติ สามิวจนํ อามนฺตนเมว สมฺพนฺธิอนฺตรํ อเปกฺขตีติ อิมินา อธิปฺปาเยน ‘‘ภควโต อามนฺตนํ ปฏิอสฺโสสุ’’นฺติ วุตฺตํ. ‘‘ภควโต’’ติ ปน อิทํ ปฏิสฺสวสมฺพนฺเธน สมฺปทานวจนํ ยถา ‘‘เทวทตฺตาย ปฏิสฺสุโณตี’’ติ. ยํ นิทานํ ภาสิตนฺติ สมฺพนฺโธ. อิมสฺส สุตฺตสฺส สุขาวคาหณตฺถนฺติ กมลกุวลยุชฺชลวิมลสาทุรสสลิลาย โปกฺขรณิยา สุขาวตรณตฺถํ นิมฺมลสิลาตลรจนาวิลาสโสภิตรตนโสปานํ วิปฺปกิณฺณมุตฺตาตลสทิสวาลุกาจุณฺณปณฺฑรภูมิภาคํ ติตฺถํ วิย สุวิภตฺตภิตฺติวิจิตฺรเวทิกาปริกฺขิตฺตสฺส นกฺขตฺตปถํ ผุสิตุกามตาย วิย ปฏิวิชมฺภิตสมุสฺสยสฺส ปาสาทวรสฺส สุขาโรหนตฺถํ ทนฺตมยสณฺหมุทุผลกญฺจนลตาวินทฺธมณิคณปฺปภาสมุทยุชฺชลโสภํ โสปานํ วิย สุวณฺณวลยนูปุราทิสงฺฆฏฺฏนสทฺทสมฺมิสฺสิตสฺส กถิตหสิตมธุรสฺสรเคหชนวิชมฺภิตวิจริตสฺส อุฬารอิสฺสริยวิภวโสภิตสฺส มหาฆรสฺส สุขปฺปเวสนตฺถํ สุวณฺณรชตมณิมุตฺตาปวาฬาทิชุติวิสฺสรวิชฺโชติตสุปฺปติฏฺฐิตวิสาลทฺวารพาหํ มหาทฺวารํ วิย จ อตฺถพฺยญฺชนสมฺปนฺนสฺส พุทฺธานํ เทสนาญาณคมฺภีรภาวสํสูจกสฺส อิมสฺส สุตฺตสฺส สุขาวคาหตฺถํ.

E aqui, em “bhikkhavo”, deve-se notar a elisão da letra “i” devido à conjunção eufônica (sandhi) [de “bhikkhave iti”]. Em “bhikkhavo iti”, esta palavra “iti” possui muitas divisões de significados, tais como causa (hetu), conclusão (parisamāpana), “etc.” (ādi), inversão do significado da palavra (padatthavipariyāya), modo (pakāra), determinação (avadhāraṇa), ilustração (nidassana), etc. Pois ela é vista no sentido de causa (hetu) em passagens como: “Porque é afetado (ruppati), bhikkhus, por isso é chamado de forma (rūpa)” (SN 3.79). No sentido de conclusão (parisamāpana) em passagens como: “Portanto, bhikkhus, sejam meus herdeiros do Dhamma, não herdeiros de coisas materiais. Tenho compaixão por vós. Como podem meus discípulos ser herdeiros do Dhamma, não herdeiros de coisas materiais?” (MN 1.19). No sentido de “etc.” (ādi) em passagens como: “Abstendo-se de assistir a espetáculos de dança, canto, música instrumental e encenações teatrais deste ou daquele tipo (iti vā iti)” (DN 1.13). No sentido de inversão do significado da palavra (padatthavipariyāya) em passagens como: “Māgaṇḍiya é a designação, denominação, conceito, expressão comum, nome, nomeação, apelido, linguagem, termo, declaração daquele brâmane” (Mnd 73, 75). No sentido de modo (pakāra) em passagens como: “Assim (iti kho), bhikkhus, o tolo é cheio de perigos, o sábio é livre de perigos; o tolo é cheio de infortúnios, o sábio é livre de infortúnios; o tolo é cheio de tribulações, o sábio é livre de tribulações” (MN 3.124). No sentido de determinação (avadhāraṇa) em passagens como: “Se for perguntado: ‘Existe velhice e morte devido a esta condição?’, deve-se responder, Ānanda: ‘Existe’. Se ele disser: ‘Devido a que condição existe velhice e morte?’, deve-se responder: ‘A velhice e a morte existem devido ao nascimento’” (DN 2.96). No sentido de ilustração (nidassana) em passagens como: “‘Existe’ é um extremo, Kaccāna; ‘não existe’ é o segundo extremo” (SN 2.15; SN 3.90). Aqui também deve ser visto no sentido de ilustração. Pois “bhikkhavo” é a forma de dirigir-se [a eles]. Esta palavra “iti” ilustra isso: “dirigiu-se a eles, dizendo: ‘bhikkhavo’”. Por este método, o significado da palavra “iti” em passagens como “bhaddante” (sim, senhor), etc., também deve ser compreendido conforme apropriado. Como foi dito anteriormente “o Abençoado dirigiu-se [a eles]”, e aqui diz “eles responderam ao Abençoado” (bhagavato paccassosuṃ), o caso genitivo (sāmivacana) “bhagavato” requer outra relação, que é o próprio ato de dirigir-se. Com essa intenção, foi dito: “eles responderam ao chamado do Abençoado”. No entanto, “bhagavato” é o caso dativo (sampadānavacana) em relação à resposta, assim como em “ele responde a Devadatta” (devadattāya paṭissuṇoti). “O qual foi falado como origem” (yaṃ nidānaṃ bhāsitaṃ) é a conexão. E “para a fácil compreensão deste sutta” (imassa suttassa sukhāvagāhaṇatthaṃ) significa: assim como há um porto com uma bela escadaria de pedras preciosas decorada com lajes de pedra limpa para facilitar a descida em uma lagoa de lótus de águas puras, doces e brilhantes com lótus azuis e vermelhos, e cujo solo de areia branca se assemelha a pérolas espalhadas; ou assim como há uma escadaria brilhante com o esplendor de gemas preciosas entrelaçadas com trepadeiras de ouro e placas de marfim macias e polidas para facilitar a subida a um palácio magnífico que parece querer tocar o caminho das estrelas, cercado por terraços decorados com paredes bem divididas; ou assim como há um grande portal com batentes largos e bem estabelecidos, iluminados pelo brilho de ouro, prata, gemas, pérolas e corais para facilitar a entrada em uma grande mansão cheia de esplendor, riqueza e poder, onde as pessoas da casa andam e se divertem com risos e vozes doces misturadas com o som de tornozeleiras e braceletes de ouro — da mesma forma, para a fácil compreensão deste sutta, que é dotado de significado e expressão e que indica a profundidade do conhecimento do ensinamento dos Budas.

เอตฺถาห – ‘‘กิมตฺถํ ปน ธมฺมวินยสงฺคเห กยิรมาเน นิทานวจนํ, นนุ ภควตา ภาสิตวจนสฺเสว สงฺคโห กาตพฺโพ’’ติ? วุจฺจเต, เทสนาย ฐิติอสมฺโมสสทฺเธยฺยภาวสมฺปาทนตฺถํ. กาลเทสเทสกนิมิตฺตปริสาปเทเสหิ อุปนิพนฺธิตฺวา ฐปิตา หิ เทสนา จิรฏฺฐิติกา โหติ อสมฺโมสธมฺมา สทฺเธยฺยา จ. เทสกาลกตฺตุเหตุนิมิตฺเตหิ อุปนิพทฺโธ วิย โวหารวินิจฺฉโย. เตเนว จ อายสฺมตา มหากสฺสเปน ‘‘จิตฺตปริยาทานสุตฺตํ, อาวุโส อานนฺท, กตฺถ ภาสิต’’นฺติอาทินา เทสาทิปุจฺฉาสุ กตาสุ ตาสํ วิสฺสชฺชนํ กโรนฺเตน ธมฺมภณฺฑาคาริเกน ‘‘เอวํ เม สุต’’นฺติอาทินา อิมสฺส สุตฺตสฺส นิทานํ ภาสิตํ. อปิจ สตฺถุสมฺปตฺติปฺปกาสนตฺถํ นิทานวจนํ. ตถาคตสฺส หิ ภควโต ปุพฺพจรณานุมานาคมตกฺกาภาวโต สมฺมาสมฺพุทฺธภาวสิทฺธิ. น หิ สมฺมาสมฺพุสฺส ปุพฺพจรณาทีหิ อตฺโถ อตฺถิ สพฺพตฺถ อปฺปฏิหตญาณจารตาย เอกปฺปมาณตฺตา จ เญยฺยธมฺเมสุ. ตถา อาจริยมุฏฺฐิธมฺมมจฺฉริยสาสนสาวกานานุราคาภาวโต ขีณาสวภาวสิทฺธิ. น หิ สพฺพโส ขีณาสวสฺส เต สมฺภวนฺตีติ สุวิสุทฺธสฺส ปรานุคฺคหปฺปวตฺติ. เอวํ [Pg.47] เทสกสํกิเลสภูตานํ ทิฏฺฐิสีลสมฺปทาทูสกานํ อวิชฺชาตณฺหานํ อจฺจนฺตาภาวสํสูจเกหิ ญาณปฺปหานสมฺปทาภิพฺยญฺชนเกหิ จ สมฺพุทฺธวิสุทฺธภาเวหิ ปุริมเวสารชฺชทฺวยสิทฺธิ, ตโต จ อนฺตรายิกนิยฺยานิกธมฺเมสุ สมฺโมหาภาวสิทฺธิโต ปจฺฉิมเวสารชฺชทฺวยสิทฺธีติ ภควโต จตุเวสารชฺชสมนฺนาคโม อตฺตหิตปรหิตปฺปฏิปตฺติ จ นิทานวจเนน ปกาสิตา โหติ. ตตฺถ ตตฺถ สมฺปตฺตปริสาย อชฺฌาสยานุรูปํ ฐานุปฺปตฺติกปฺปฏิภาเนน ธมฺมเทสนาทีปนโต, อิธ ปน รูปครุกานํ ปุคฺคลานํ อชฺฌาสยานุรูปํ ฐานุปฺปตฺติกปฺปฏิภาเนน ธมฺมเทสนาทีปนโตติ โยเชตพฺพํ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สตฺถุสมฺปตฺติปฺปกาสนตฺถํ นิทานวจน’’นฺติ.

Aqui se diz: “Mas por que razão, ao se realizar a compilação do Dhamma e do Vinaya, a declaração de introdução é incluída? Não deveria ser feita apenas a compilação das palavras proferidas pelo Abençoado?”. Responde-se: Para assegurar a permanência, a não-confusão e a credibilidade do ensinamento. Pois um ensinamento estabelecido e vinculado ao tempo, lugar, pregador, causa e assembleia dura por muito tempo, é de natureza não confusa e é digno de fé. É como uma decisão jurídica vinculada ao local, tempo, autor, causa e circunstância. E por essa mesma razão, quando o venerável Mahākassapa fez perguntas sobre o local, etc., dizendo: “Onde, amigo Ānanda, foi proferido o Cittapariyādāna Sutta?”, o tesoureiro do Dhamma, ao respondê-las, proferiu a introdução deste sutta começando com “Assim ouvi”. Além disso, a declaração de introdução serve para manifestar a perfeição do Mestre. Pois a condição de Buda Perfeitamente Desperto do Abençoado Tathāgata é estabelecida pela ausência de dependência de conduta anterior, inferência, tradição ou especulação. Pois para um Buda Perfeitamente Desperto não há necessidade de conduta anterior, etc., devido ao movimento desimpedido de seu conhecimento em relação a todas as coisas e por ser ele a autoridade única sobre as coisas que devem ser conhecidas. Da mesma forma, sua condição de destruidor das máculas é estabelecida pela ausência de ‘punho fechado do mestre’, de avareza em relação ao Dhamma e de apego partidário aos discípulos da dispensação. Pois estas coisas não existem de forma alguma para aquele que destruiu completamente as máculas, cuja atividade é puramente para o benefício dos outros. Assim, pela pureza do Buda que indica a ausência absoluta de ignorância e desejo — que são as impurezas do pregador e que corrompem a realização da visão e da virtude — e que manifesta a perfeição do conhecimento e do abandono, estabelece-se o primeiro par de destemores. E a partir daí, pelo estabelecimento da ausência de confusão em relação aos estados que são obstáculos e aos estados que conduzem à libertação, estabelece-se o segundo par de destemores. Assim, a posse dos quatro destemores pelo Abençoado e sua prática para o próprio benefício e para o benefício dos outros são manifestadas pela declaração de introdução. Deve-se aplicar isso da seguinte forma: enquanto ali e acolá o ensinamento do Dhamma é iluminado pela inspiração imediata de acordo com a inclinação da assembleia presente, aqui ele é iluminado pela inspiração imediata de acordo com a inclinação das pessoas que dão grande importância à forma. Por isso foi dito: “A declaração de introdução serve para manifestar a perfeição do Mestre”.

ตถา สาสนสมฺปตฺติปฺปกาสนตฺถํ นิทานวจนํ. ญาณกรุณาปริคฺคหิตสพฺพกิริยสฺส หิ ภควโต นตฺถิ นิรตฺถกา ปฏิปตฺติ, อตฺตหิตตฺถา วา. ตสฺมา ปเรสํ เอว อตฺถาย ปวตฺตสพฺพกิริยสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สกลมฺปิ กายวจีมโนกมฺมํ ยถาปวตฺตํ วุจฺจมานํ ทิฏฺฐธมฺมิกสมฺปรายิกปรมตฺเถหิ ยถารหํ สตฺตานํ อนุสาสนฏฺเฐน สาสนํ, น กปฺปรจนา. ตยิทํ สตฺถุจริตํ กาลเทสเทสกปริสาปเทเสหิ สทฺธึ ตตฺถ ตตฺถ นิทานวจเนหิ ยถารหํ ปกาสียติ. ‘‘อิธ ปน รูปครุกานํ ปุคฺคลาน’’นฺติอาทิ สพฺพํ ปุริมสทิสเมว. เตน วุตฺตํ – ‘‘สาสนสมฺปตฺติปฺปกาสนตฺถํ นิทานวจน’’นฺติ. อปิจ สตฺถุโน ปมาณภาวปฺปกาสเนน วจเนน สาสนสฺส ปมาณภาวทสฺสนตฺถํ นิทานวจนํ, ตญฺจ เทสกปฺปมาณภาวทสฺสนํ เหฏฺฐา วุตฺตนยานุสาเรน ‘‘ภควา’’ติ จ อิมินา ปเทน วิภาวิตนฺติ เวทิตพฺพํ. ภควาติ หิ ตถาคตสฺส ราคโทสโมหาทิสพฺพกิเลสมลทุจฺจริตโทสปฺปหานทีปเนน วจเนน อนญฺญสาธารณสุปริสุทฺธญาณกรุณาทิคุณวิเสสโยคปริทีปเนน ตโต เอว สพฺพสตฺตุตฺตมภาวทีปเนน อยมตฺโถ สพฺพถา ปกาสิโต โหตีติ. อิทเมตฺถ นิทานวจนปฺปโยชนสฺส มุขมตฺตนิทสฺสนํ.

Da mesma forma, a declaração de introdução serve para manifestar a perfeição do ensinamento. Pois para o Abençoado, cujas ações são todas amparadas pelo conhecimento e pela compaixão, não há conduta inútil ou que vise apenas ao próprio benefício. Portanto, toda ação de corpo, fala e mente do Buda Perfeitamente Desperto, que ocorre unicamente para o benefício dos outros, quando descrita como ocorreu, é o ensinamento no sentido de instruir os seres de acordo com o que lhes é apropriado em termos de benefícios visíveis nesta vida, na próxima vida e no objetivo supremo; não é uma mera invenção. E essa conduta do Mestre, juntamente com o tempo, lugar, pregador e assembleia, é manifestada adequadamente aqui e ali pelas declarações de introdução. “Mas aqui, para as pessoas que dão grande importância à forma”, etc. — tudo isso é exatamente como o anterior. Por isso foi dito: “A declaração de introdução serve para manifestar a perfeição do ensinamento”. Além disso, a declaração de introdução serve para mostrar a autoridade do ensinamento por meio da declaração que manifesta a autoridade do Mestre; e deve-se entender que essa demonstração da autoridade do pregador é esclarecida pela palavra “Bhagavā” (o Abençoado), de acordo com o método mencionado anteriormente. Pois, pela palavra “Bhagavā”, que ilumina o abandono de todas as máculas, impurezas e defeitos de má conduta do Tathāgata, como a cobiça, o ódio e a ilusão, e que ilumina sua associação com qualidades virtuosas extraordinárias e puríssimas, como o conhecimento e a compaixão, que não são compartilhadas com outros, e que por isso mesmo ilumina sua condição de ser o mais excelente de todos os seres, este significado é plenamente manifestado. Esta é apenas uma breve indicação do propósito da declaração de introdução aqui.

นิกฺขิตฺตสฺสาติ เทสิตสฺส. เทสนา หิ เทเสตพฺพสฺส สีลาทิอตฺถสฺส เวเนยฺยสนฺตาเนสุ นิกฺขิปนโต ‘‘นิกฺเขโป’’ติ วุจฺจติ. สุตฺตนิกฺเขปํ วิจาเรตฺวาว วุจฺจมานา ปากฏา โหตีติ สามญฺญโต ภควโต เทสนาย สมุฏฺฐานสฺส วิภาคํ ทสฺเสตฺวา ‘‘เอตฺถายํ เทสนา เอวํสมุฏฺฐานา’’ติ เทสนาย สมุฏฺฐาเน ทสฺสิเต สุตฺตสฺส สมฺมเทว นิทานปริชานเนน วณฺณนาย สุวิญฺเญยฺยตฺตา วุตฺตํ. ตตฺถ ยถา [Pg.48] อเนกสตอเนกสหสฺสเภทานิปิ สุตฺตนฺตานิ สํกิเลสภาคิยาทิปฏฺฐานนยวเสน โสฬสวิธตํ นาติวตฺตนฺติ, เอวํ อตฺตชฺฌาสยาทิสุตฺตนิกฺเขปวเสน จตุพฺพิธภาวนฺติ อาห – ‘‘จตฺตาโร หิ สุตฺตนิกฺเขปา’’ติ. เอตฺถ จ ยถา อตฺตชฺฌาสยสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติยา จ ปรชฺฌาสยปุจฺฉาหิ สทฺธึ สํสคฺคเภโท สมฺภวติ ‘‘อตฺตชฺฌาสโย จ ปรชฺฌาสโย จ, อตฺตชฺฌาสโย จ ปุจฺฉาวสิโก จ, อฏฺฐุปฺปตฺติโก จ ปรชฺฌาสโย จ, อฏฺฐุปฺปตฺติโก จ ปุจฺฉาวสิโก จา’’ติ อชฺฌาสยปุจฺฉานุสนฺธิสพฺภาวโต, เอวํ ยทิปิ อฏฺฐุปฺปตฺติยา อตฺตชฺฌาสเยนปิ สํสคฺคเภโท สมฺภวติ, อตฺตชฺฌาสยาทีหิ ปน ปุรโต ฐิเตหิ อฏฺฐุปฺปตฺติยา สํสคฺโค นตฺถีติ น อิธ นิรวเสโส วิตฺถารนโย สมฺภวตีติ ‘‘จตฺตาโร สุตฺตนิกฺเขปา’’ติ วุตฺตํ. ตทนฺโตคธตฺตา วา เสสนิกฺเขปานํ มูลนิกฺเขปวเสน จตฺตาโรว ทสฺสิตา. ยถาทสฺสนญฺเหตฺถ อยํ สํสคฺคเภโท คเหตพฺโพติ.

“Do que foi apresentado” significa do que foi ensinado. Pois o ensinamento é chamado de “apresentação” porque o significado a ser ensinado, como a virtude, etc., é depositado nos fluxos mentais daqueles que devem ser guiados. Tendo em vista que o ensinamento se torna claro somente após se examinar a apresentação do sutta, e tendo mostrado de modo geral a classificação da origem do ensinamento do Abençoado, dizendo “aqui este ensinamento tem tal origem”, quando a origem do ensinamento é mostrada, diz-se que a explicação é facilmente compreendida através do correto conhecimento da introdução do sutta. Ali, assim como os suttas, embora divididos em muitas centenas e milhares de formas, não excedem os dezesseis tipos de acordo com o método de classificação em termos de estados associados à impureza, etc., da mesma forma, eles possuem uma natureza quádrupla de acordo com a apresentação do sutta baseada na própria inclinação, etc. Por isso foi dito: “Pois há quatro apresentações de suttas”. E aqui, assim como é possível haver uma combinação da própria inclinação e da ocorrência de um evento com as perguntas e inclinações de outros — como “a própria inclinação e a inclinação de outro, a própria inclinação e sob a influência de uma pergunta, a ocorrência de um evento e a inclinação de outro, a ocorrência de um evento e sob a influência de uma pergunta” —, devido à presença de conexões entre inclinações e perguntas; da mesma forma, embora seja possível haver uma combinação da ocorrência de um evento com a própria inclinação, não há combinação da ocorrência de um evento com a própria inclinação, etc., que já estejam estabelecidas anteriormente. Portanto, como um método detalhado e exaustivo não é possível aqui, foi dito “quatro apresentações de suttas”. Ou então, por estarem as demais apresentações incluídas nelas, apenas quatro foram mostradas como apresentações fundamentais. E essa classificação de combinações deve ser compreendida aqui conforme apresentada.

ตตฺรายํ วจนตฺโถ – นิกฺขิปียตีติ นิกฺเขโป, สุตฺตํ เอว นิกฺเขโป สุตฺตนิกฺเขโป. อถ วา นิกฺขิปนํ นิกฺเขโป, สุตฺตสฺส นิกฺเขโป สุตฺตนิกฺเขโป, สุตฺตเทสนาติ อตฺโถ. อตฺตโน อชฺฌาสโย อตฺตชฺฌาสโย, โส อสฺส อตฺถิ การณภูโตติ อตฺตชฺฌาสโย. อตฺตโน อชฺฌาสโย เอตสฺสาติ วา อตฺตชฺฌาสโย. ปรชฺฌาสเยปิ เอเสว นโย. ปุจฺฉาย วโส ปุจฺฉาวโส, โส เอตสฺส อตฺถีติ ปุจฺฉาวสิโก. สุตฺตเทสนาวตฺถุภูตสฺส อตฺถสฺส อุปฺปตฺติ อตฺถุปฺปตฺติ, อตฺถุปฺปตฺติเยว อฏฺฐุปฺปตฺติ ตฺถ-การสฺส ฏฺฐ-การํ กตฺวา. สา เอตสฺส อตฺถีติ อฏฺฐุปฺปตฺติโก. อถ วา นิกฺขิปียติ สุตฺตํ เอเตนาติ สุตฺตนิกฺเขโป, อตฺตชฺฌาสยาทิ เอว. เอตสฺมึ อตฺถวิกปฺเป อตฺตโน อชฺฌาสโย อตฺตชฺฌาสโย. ปเรสํ อชฺฌาสโย ปรชฺฌาสโย. ปุจฺฉียตีติ ปุจฺฉา, ปุจฺฉิตพฺโพ อตฺโถ. ปุจฺฉาวเสน ปวตฺตํ ธมฺมปฺปฏิคฺคาหกานํ วจนํ ปุจฺฉาวสิกํ, ตเทว นิกฺเขปสทฺทาเปกฺขาย ปุลฺลิงฺควเสน วุตฺตํ – ‘‘ปุจฺฉาวสิโก’’ติ. ตถา อฏฺฐุปฺปตฺติ เอว อฏฺฐุปฺปตฺติโกติ เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

Aqui está o significado das palavras: “nikkhepo” é aquilo que é apresentado; o próprio sutta é a apresentação, logo, “suttanikkhepo” (apresentação do sutta). Ou então, o ato de apresentar é “nikkhepo”; a apresentação do sutta é “suttanikkhepo”, que significa o ensinamento do sutta. A própria inclinação é “attajjhāsayo” (por iniciativa própria); aquele que a possui como causa é “attajjhāsayo”. Ou “attajjhāsayo” é aquele cuja inclinação é a sua própria. O mesmo método se aplica a “parajjhāsayo” (pela inclinação de outrem). A influência de uma pergunta é “pucchāvaso”; aquele que a possui é “pucchāvasiko” (sob a influência de uma pergunta). O surgimento do assunto que serve de base para o ensinamento do sutta é “atthuppatti” (surgimento de um assunto/evento); “atthuppatti” torna-se “aṭṭhuppatti” pela mudança do som “ttha” para “ṭṭha”. Aquele que possui isso é “aṭṭhuppattiko” (devido à ocorrência de um evento). Ou então, aquilo pelo qual o sutta é apresentado é “suttanikkhepo”, que é a própria inclinação, etc. Nesta alternativa de significado, a própria inclinação é “attajjhāsayo”. A inclinação de outros é “parajjhāsayo”. O que é perguntado é “pucchā” (pergunta), o assunto a ser perguntado. A fala dos receptores do Dhamma que ocorre sob a influência de uma pergunta é “pucchāvasikaṃ”; isso mesmo é expresso no gênero masculino como “pucchāvasiko” em consideração à palavra “nikkhepa”. Da mesma forma, a própria ocorrência de um evento é “aṭṭhuppattiko”. Assim deve ser entendido o significado aqui.

อปิเจตฺถ ปเรสํ อินฺทฺริยปริปากาทิการณนิรเปกฺขตฺตา อตฺตชฺฌาสยสฺส วิสุํ สุตฺตนิกฺเขปภาโว ยุตฺโต เกวลํ อตฺตโน อชฺฌาสเยเนว ธมฺมตนฺติฏฺฐปนตฺถํ ปวตฺติตเทสนตฺตา. ปรชฺฌาสยปุจฺฉาวสิกานํ ปน ปเรสํ อชฺฌาสยปุจฺฉานํ เทสนาปวตฺติเหตุภูตานํ อุปฺปตฺติยํ ปวตฺติตานํ [Pg.49] กถมฏฺฐุปฺปตฺติยา อนวโรโธ, ปุจฺฉาวสิกอฏฺฐุปฺปตฺติกานํ วา ปรชฺฌาสยานุโรเธน ปวตฺติตานํ กถํ ปรชฺฌาสเย อนวโรโธติ? น โจเทตพฺพเมตํ. ปเรสญฺหิ อภินีหารปริปุจฺฉาทิวินิมุตฺตสฺเสว สุตฺตเทสนาการณุปฺปาทสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติภาเวน คหิตตฺตา ปรชฺฌาสยปุจฺฉาวสิกานํ วิสุํ คหณํ. ตถา หิ พฺรหฺมชาลธมฺมทายาทสุตฺตาทีนํ วณฺณาวณฺณอามิสุปฺปาทาทิเทสนานิมิตฺตํ ‘‘อฏฺฐุปฺปตฺตี’’ติ วุจฺจติ. ปเรสํ ปุจฺฉํ วินา อชฺฌาสยํ เอว นิมิตฺตํ กตฺวา เทสิโต ปรชฺฌาสโย, ปุจฺฉาวเสน เทสิโต ปุจฺฉาวสิโกติ ปากโฏยมตฺโถติ. อตฺตโน อชฺฌาสเยเนว กเถสีติ ธมฺมตนฺติฏฺฐปนตฺถํ กเถสิ. วิมุตฺติปริปาจนียา ธมฺมา สทฺธินฺทฺริยาทโย. อชฺฌาสยนฺติ อธิมุตฺตึ. ขนฺตินฺติ ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺตึ. มนนฺติ ปญฺญตฺติจิตฺตํ. อภินีหารนฺติ ปณิธานํ. พุชฺฌนภาวนฺติ พุชฺฌนสภาวํ, ปฏิวิชฺฌนาการํ วา. รูปครุกานนฺติ ปญฺจสุ อารมฺมเณสุ รูปารมฺมณครุกา รูปครุกา. จิตฺเตน รูปนินฺนา รูปโปณา รูปปพฺภารา รูปทสฺสนปฺปสุตา รูเปน อากฑฺฒิตหทยา, เตสํ รูปครุกานํ.

Além disso, aqui, por ser independente de causas como o amadurecimento das faculdades espirituais de outros, é apropriado que a própria inclinação seja uma apresentação de sutta separada, pois é um ensinamento proferido unicamente pela própria inclinação do Buda para estabelecer a linhagem do Dhamma. Mas, visto que as inclinações e perguntas de outros, que são as causas para a ocorrência do ensinamento, surgem, por que a inclinação de outrem e sob a influência de uma pergunta não estão incluídas na ocorrência de um evento? Ou por que sob a influência de uma pergunta e devido à ocorrência de um evento, que ocorrem em conformidade com a inclinação de outros, não estão incluídos na inclinação de outrem? Isso não deve ser questionado. Pois, como o surgimento da causa para o ensinamento do sutta — excluindo a aspiração, perguntas, etc., de outros — é tomado como a ocorrência de um evento, a inclinação de outrem e sob a influência de uma pergunta são tomados separadamente. Pois a causa para o ensinamento de suttas como o Brahmajāla e o Dhammadāyāda, que é o surgimento de elogios, críticas, benefícios materiais, etc., é chamada de “a ocorrência de um evento”. O ensinamento proferido tendo como causa unicamente a inclinação de outros, sem uma pergunta, é “parajjhāsayo” (pela inclinação de outrem); o ensinamento proferido sob a influência de uma pergunta é “pucchāvasiko” (sob a influência de uma pergunta) — este significado é evidente. “Ele falou unicamente por sua própria inclinação” significa que ele falou para estabelecer a linhagem do Dhamma. “Estados que amadurecem a libertação” são as faculdades espirituais como a fé, etc. “Inclinação” significa resolução. “Aceitação” significa a aceitação reflexiva de uma visão. “Mente” significa a mente conceitual. “Aspiração” significa resolução. “Capacidade de despertar” significa a natureza do despertar ou o modo de penetração. “Daqueles que dão grande importância à forma” significa aqueles que, entre os cinco objetos dos sentidos, dão grande importância ao objeto visual. Aqueles cujas mentes se inclinam para a forma, pendem para a forma, tendem para a forma, que buscam a visão da forma, cujos corações são atraídos pela forma — para essas pessoas que dão grande importância à forma.

ปฏิเสธตฺโถติ ปฏิกฺเขปตฺโถ. กสฺส ปน ปฏิกฺเขปตฺโถติ? กิริยาปธานญฺหิ วากฺยํ, ตสฺมา ‘‘น สมนุปสฺสามี’’ติ สมนุปสฺสนากิริยาปฏิเสธตฺโถ. เตนาห – ‘‘อิมสฺส ปน ปทสฺสา’’ติอาทิ. โย ปโร น โหติ, โส อตฺตาติ โลกสมญฺญามตฺตสิทฺธํ สตฺตสนฺตานํ สนฺธาย – ‘‘อห’’นฺติ สตฺถา วทติ, น พาหิรกปริกปฺปิตํ อหํการวิสยํ อหํการสฺส โพธิมูเลเยว สมุจฺฉินฺนตฺตา. โลกสมญฺญานติกฺกมนฺตา เอว หิ พุทฺธานํ โลกิเย วิสเย เทสนาปวตฺติ. ภิกฺขเวติ อาลปเน การณํ เหฏฺฐา วุตฺตเมว. อญฺญนฺติ อเปกฺขาสิทฺธตฺตา อญฺญตฺถสฺส ‘‘อิทานิ วตฺตพฺพอิตฺถิรูปโต อญฺญ’’นฺติ อาห. เอกมฺปิ รูปนฺติ เอกํ วณฺณายตนํ. สมํ วิสมํ สมฺมา ยาถาวโต อนุ อนุ ปสฺสตีติ สมนุปสฺสนา, ญาณํ. สํกิลิสฺสนวเสน อนุ อนุ ปสฺสตีติ สมนุปสฺสนา, ทิฏฺฐิ. โน นิจฺจโตติ เอตฺถ อิติ-สทฺโท อาทิอตฺโถ, เอวมาทิโกติ อตฺโถ. เตน ‘‘ทุกฺขโต สมนุปสฺสตี’’ติ เอวมาทีนิ สงฺคณฺหาติ. โอโลเกนฺโตปีติ เทวมนุสฺสวิมานกปฺปรุกฺขมณิกนกาทิคตานิ รูปานิ อนวเสสํ สพฺพญฺญุตญฺญาเณน โอโลเกนฺโตปิ. สามญฺญวจโนปิ ยํ-สทฺโท ‘‘เอกรูปมฺปี’’ติ รูปสฺส [Pg.50] อธิคตตฺตา รูปวิสโย อิจฺฉิโตติ ‘‘ยํ รูป’’นฺติ วุตฺตํ. ตถา ปุริสสทฺโท ปริยาทิยิตพฺพจิตฺตปุคฺคลวิสโยติ รูปครุกสฺสาติ วิเสสิตํ. คหณํ ‘‘เขปน’’นฺติ จ อธิปฺเปตํ, ปริยาทานญฺจ อุปฺปตฺตินิวารณนฺติ อาห – ‘‘จตุภูมกกุสลจิตฺต’’นฺติ. ตญฺหิ รูปํ ตาทิสสฺส ปริตฺตกุสลสฺสปิ อุปฺปตฺตึ นิวาเรติ, กิมงฺคํ ปน มหคฺคตานุตฺตรจิตฺตสฺสาติ โลกุตฺตรกุสลจิตฺตสฺสปิ อุปฺปตฺติยา นิวารณํ โหตุํ สมตฺถํ, โลกิยกุสลุปฺปตฺติยา นิวารกตฺเต วตฺตพฺพเมว นตฺถีติ ‘‘จตุภูมกกุสลจิตฺตํ ปริยาทิยิตฺวา’’ติ วุตฺตํ. น หิ กามคุณสฺสาทปฺปสุตสฺส ปุริสสฺส ทานาทิวเสน สวิปฺผาริกา กุสลุปฺปตฺติ สมฺภวติ. คณฺหิตฺวา เขเปตฺวาติ อตฺตานํ อสฺสาเทตฺวา ปวตฺตมานสฺส อกุสลจิตฺตสฺส ปจฺจโย โหนฺตํ ปวตฺตินิวารเณน มุฏฺฐิคตํ วิย คเหตฺวา อนุปฺปาทนิโรเธน เขเปตฺวา วิย ติฏฺฐติ. ตาว มหติ โลกสนฺนิวาเส ตสฺส ปริยาทิยฏฺฐานํ อวิจฺเฉทโต ลพฺภตีติ อาห – ‘‘ติฏฺฐตี’’ติ ยถา ‘‘ปพฺพตา ติฏฺฐนฺติ, นชฺโช สนฺทนฺตี’’ติ. เตนาห – ‘‘อิธ อุภยมฺปิ วฏฺฏตี’’ติอาทิ.

“Paṭisedhattho” significa “com o sentido de negação ou rejeição” (paṭikkhepattho). Mas rejeição de quê? Como a frase é centrada no verbo (kiriyāpadhāna), portanto, em “não vejo” (na samanupassāmī), tem o sentido de negação da ação de contemplar (samanupassanākiriyā). Por isso ele disse: “mas desta palavra...” etc. “Aquele que não é outro é o eu” — referindo-se ao fluxo de seres (sattasantāna) estabelecido meramente por convenção mundana (lokasamaññā), o Mestre diz “eu” (ahaṃ), e não a um objeto de egoísmo (ahaṃkāravisaya) concebido externamente, pois o egoísmo foi completamente erradicado logo no pé da árvore da iluminação (bodhimūla). Pois o ensinamento dos Budas no domínio mundano ocorre sem transgredir a convenção mundana. “Bhikkhave” (ó monges) — a razão para este vocativo já foi dita acima. “Outro” (aññaṃ) — por estar estabelecido por dependência (apekkha-), ele diz “outro que não a forma da mulher que agora deve ser mencionada”. “Mesmo uma única forma” (ekampi rūpaṃ) significa uma única base visual (vaṇṇāyatana). “Contemplar” (samanupassanā) significa ver de forma igual ou desigual, corretamente, de acordo com a realidade, repetidamente; isso é conhecimento (ñāṇa). Contemplar repetidamente sob a influência da corrupção é contemplação como visão incorreta (diṭṭhi). “Não como permanente” (no niccato) — aqui, a palavra “iti” tem o sentido de “etc.”, significando “assim por diante”. Com isso, inclui “contempla como sofrimento” (dukkhato samanupassati) e assim por diante. “Mesmo olhando” (olokentopi) — mesmo olhando sem deixar nada de fora, com o conhecimento da omnisciência, para as formas nos palácios de deuses e humanos, árvores dos desejos, joias, ouro, etc. Embora seja um termo geral, o pronome relativo “yaṃ” (“qualquer”), por se referir à forma obtida em “mesmo uma única forma”, é desejado como o domínio da forma; por isso se diz “qual forma” (yaṃ rūpaṃ). Da mesma forma, a palavra “homem” (purisa) refere-se ao indivíduo cuja mente deve ser dominada ou consumida; por isso é especificado como “daquele que é apegado à forma” (rūpagarukassa). “Capturar” (gahaṇaṃ) e “esgotar” (khepana) são o que se quer dizer. E “dominar completamente” (pariyādāna) significa a prevenção do surgimento; por isso ele diz “a mente benéfica dos quatro planos” (catubhūmakakusalacittaṃ). Pois essa forma impede o surgimento até mesmo de uma mente benéfica limitada (parittakusala) de tal pessoa; o que dizer então de uma mente grandiosa ou insuperável? Ela é capaz de impedir até mesmo o surgimento de uma mente benéfica supramundana (lokuttarakusala), e quanto ao impedimento do surgimento de mentes benéficas mundanas, nem é preciso falar. Por isso se diz “tendo dominado completamente a mente benéfica dos quatro planos”. Pois para um homem dedicado ao prazer dos prazeres sensoriais (kāmaguṇassāda), o surgimento de estados benéficos amplos por meio de doação (dāna), etc., não é possível. “Tendo capturado e esgotado” (gaṇhitvā khepetvā) — agindo como condição para a mente prejudicial que surge deleitando-se em si mesma, ela permanece como que segurando-a com o punho fechado ao impedir sua atividade, e como que esgotando-a através da cessação do não-surgimento (anuppādanirodha). Em uma existência mundana tão vasta, o estado de dominação completa ocorre sem interrupção; por isso ele diz “permanece” (tiṭṭhati), assim como em “as montanhas permanecem, os rios correm”. Por isso ele disse: “aqui, ambos são válidos”, etc.

ยถยิทนฺติ สนฺธิวเสน อาการสฺส รสฺสตฺตํ ยการาคโม จาติ อาห – ‘‘ยถา อิท’’นฺติ. อิตฺถิยา รูปนฺติ อิตฺถิสรีรคตํ ตปฺปฏิพทฺธญฺจ รูปายตนํ. ปรมตฺถสฺส นิรุฬฺโห, ปฐมํ สาธารณโต สทฺทสตฺถลกฺขณานิ วิภาเวตพฺพานิ, ปจฺฉา อสาธารณโตติ ตานิ ปาฬิวเสน วิภาเวตุํ – ‘‘รุปฺปตีติ โข…เป… เวทิตพฺพ’’นฺติ อาห. ตตฺถ รุปฺปตีติ สีตาทิวิโรธิปจฺจเยหิ วิการํ อาปาทียติ, อาปชฺชตีติ วา อตฺโถ. วิการุปฺปตฺติ จ วิโรธิปจฺจยสนฺนิปาเต วิสทิสุปฺปตฺติ วิภูตตรา, กุโต ปนายํ วิเสโสติ เจ? ‘‘สีเตนา’’ติอาทิวจนโต. เอวญฺจ กตฺวา เวทนาทีสุ อนวเสสรูปสมญฺญา สามญฺญลกฺขณนฺติ สพฺพรูปธมฺมสาธารณํ รูปฺปนํ. อิทานิ อตฺถุทฺธารนเยน รูปสทฺทํ สํวณฺเณนฺโต ‘‘อยํ ปนา’’ติอาทิมาห. รูปกฺขนฺเธ วตฺตตีติ ‘‘โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา’’ติอาทิวจนโต (ม. นิ. ๑.๓๖๑; ๒.๑๑๓; ๓.๘๖, ๘๙; วิภ. ๒). รูปูปปตฺติยาติ เอตฺถ รูปภโว รูปํ อุตฺตรปทโลเปน. รูปภวูปปตฺติยาติ อยญฺเหตฺถ อตฺโถ. กสิณนิมิตฺเตติ ปถวีกสิณาทิสญฺญิเต ปฏิภาคนิมิตฺเต. รูปฺปติ อตฺตโน ผลสฺส สภาวํ กโรตีติ รูปํ, สภาวเหตูติ [Pg.51] อาห – ‘‘สรูปา…เป… เอตฺถ ปจฺจเย’’ติ. กรจรณาทิอวยวสงฺฆาตภาเวน รูปียติ นิรูปียตีติ รูปํ, รูปกาโยติ อาห – ‘‘อากาโส…เป… เอตฺถ สรีเร’’ติ.

“Yathayidaṃ” — devido à junção (sandhi), há o encurtamento da vogal “ā” e a inserção da consoante “y”; por isso ele diz: “yathā idaṃ”. “A forma de uma mulher” (itthiyā rūpaṃ) significa a base da forma (rūpāyatana) que pertence ao corpo da mulher e o que está a ele associado. Para estabelecer o sentido último (paramattha), primeiro devem ser explicadas as características gerais da ciência das palavras (saddasattha), e depois as específicas. Para explicá-las de acordo com o texto em Pali, ele diz: ““É deformada” (ruppati)... etc... deve ser conhecido”. Lá, “é deformada” (ruppati) significa que sofre alteração (vikāra) ou é afetada por condições opostas como o frio, etc. E a ocorrência de alteração é o surgimento de algo dissemelhante quando há o encontro de condições opostas, o que é muito evidente. Mas de onde vem essa distinção? Da declaração que começa com “pelo frio”, etc. E, tendo feito isso, a designação geral de forma (rūpasamaññā) sem exceção em relação às sensações (vedanā), etc., é a característica comum; assim, a deformação (rūppana) é comum a todos os fenômenos materiais (rūpadhamma). Agora, explicando a palavra “rūpa” pelo método de extração do significado, ele diz “Esta, porém...” etc. “Aplica-se ao agregado da forma” (rūpakkhandhe vattati) — devido à passagem “seja grosseira ou sutil”, etc. “No renascimento na esfera da forma” (rūpūpapattiyā) — aqui, “rūpa” refere-se à existência na esfera da forma (rūpabhava), com a elisão do termo posterior (uttarapadalopa). “Renascimento na existência da esfera da forma” (rūpabhavūpapattiyā) é o significado aqui. “No sinal do kasiṇa” (kasiṇanimitte) — no sinal de contraparte (paṭibhāganimitta) conhecido como kasiṇa de terra, etc. “Rūpa” é aquilo que é deformado (ruppati), ou seja, que produz a natureza de seu próprio fruto; refere-se à causa da própria natureza, por isso ele diz: “com a própria forma... etc., aqui na condição”. “Rūpa” é aquilo que é moldado ou delineado (rūpīyati, nirūpīyati) na forma de uma coleção de membros como mãos, pés, etc.; refere-se ao corpo físico (rūpakāya), por isso ele diz: “espaço... etc., aqui no corpo”.

รูปยติ วณฺณวิการํ อาปชฺชมานํ หทยงฺคตภาวํ ปกาเสตีติ รูปํ, วณฺณายตนํ. อาโรหปริณาหาทิเภทรูปคตํ สณฺฐานสมฺปตฺตึ นิสฺสาย ปสาทํ อาปชฺชมาโน รูปปฺปมาโณติ วุตฺโตติ อาห – ‘‘เอตฺถ สณฺฐาเน’’ติ. ปิยรูปนฺติอาทีสุ สภาวตฺโถ รูปสทฺโท. อาทิสทฺเทน รูปชฺฌานาทีนํ สงฺคโห. ‘‘รูปี รูปานิ ปสฺสตี’’ติ เอตฺถ อชฺฌตฺตํ เกสาทีสุ ปริกมฺมสญฺญาวเสน ปฏิลทฺธรูปชฺฌานํ รูปํ, ตํ อสฺส อตฺถีติ รูปีติ วุตฺโต. อิตฺถิยา จตุสมุฏฺฐาเน วณฺเณติ อิตฺถิสรีรปริยาปนฺนเมว รูปํ คหิตํ, ตปฺปฏิพทฺธวตฺถาลงฺการาทิรูปมฺปิ ปน ปุริสจิตฺตสฺส ปริยาทายกํ โหตีติ ทสฺเสตุํ – ‘‘อปิจา’’ติอาทิ วุตฺตํ. คนฺธวณฺณคฺคหเณน วิเลปนํ วุตฺตํ. กามํ ‘‘อสุกาย อิตฺถิยา ปสาธน’’นฺติ สลฺลกฺขิตสฺส อกายปฺปฏิพทฺธสฺสปิ วณฺโณ ปฏิพทฺธจิตฺตสฺส ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺเฐยฺย, ตํ ปน น เอกนฺติกนฺติ เอกนฺติกํ ทสฺเสนฺโต ‘‘กายปฺปฏิพทฺโธ’’ติอาห. อุปกปฺปตีติ จิตฺตสฺส ปริยาทานาย อุปกปฺปติ. ปุริมสฺเสวาติ ปุพฺเพ วุตฺตอตฺถสฺเสว ทฬฺหีกรณตฺถํ วุตฺตํ ยถา ‘‘ทฺวิกฺขตฺตุํ พนฺธํ สุพนฺธ’’นฺติ. นิคมนวเสน วา เอตํ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. โอปมฺมวเสน วุตฺตนฺติ ‘‘ยํ เอวํ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’’ติ สกลเมวิทํ ปุริมวจนํ อุปมาวเสน วุตฺตํ, ตตฺถ ปน อุปมาภูตํ อตฺถํ ทสฺเสตุํ – ‘‘ยถยิทํ…เป… อิตฺถิรูป’’นฺติ วุตฺตํ. ปริยาทาเน อานุภาโว สมฺภโว ปริยาทานานุภาโว, ตสฺส ทสฺสนวเสน วุตฺตํ.

“Rūpa” é aquilo que manifesta (rūpayati) o estado do coração ao sofrer alteração de cor; refere-se à base visual (vaṇṇāyatana). Aquele que experimenta prazer ou apreço com base na perfeição da forma física (saṇṭhānasampatti) dividida em altura, largura, etc., é chamado de “aquele que mede pela forma” (rūpappamāṇa); por isso ele diz: “aqui na forma ou configuração física”. Em termos como “forma agradável” (piyarūpa), etc., a palavra “rūpa” tem o sentido de natureza intrínseca (sabhāva). Pela palavra “etc.”, inclui-se as absorções da esfera da forma (rūpajjhāna), etc. Em “possuindo forma, ele vê formas” (rūpī rūpāni passati), “rūpa” refere-se à absorção da esfera da forma obtida internamente através da percepção de preparação (parikammasaññā) em relação aos cabelos, etc.; aquele que possui isso é chamado de “possuidor de forma” (rūpī). Em “as cores originadas de quatro maneiras da mulher”, apenas a forma pertencente ao corpo da mulher é tomada. No entanto, para mostrar que a forma de roupas, ornamentos, etc., a ela associados também domina a mente do homem, diz-se “além disso...” etc. Pela menção de perfume e cor, refere-se a unguentos. Certamente, a cor de algo não associado ao corpo, que é percebido como “o adorno de tal mulher”, pode dominar a mente de um homem cuja mente está a ela apegada, mas isso não é absoluto. Para mostrar o que é absoluto, ele diz “associado ao corpo” (kāyappaṭibaddho). “Serve” (upakappati) significa que serve para dominar a mente. “Do anterior” (purimasseva) — isso é dito para fortalecer o significado mencionado anteriormente, assim como em “o que é amarrado duas vezes é bem amarrado”. Ou deve ser visto como dito por meio de conclusão (nigamana). “Dito por meio de comparação” (opammavasena vuttaṃ) — toda essa declaração anterior, “aquilo que assim permanece dominando a mente do homem”, é dita por meio de comparação. E para mostrar o significado que serve de comparação lá, diz-se “assim como... etc... a forma de uma mulher”. O poder ou possibilidade de dominação completa é o “poder de dominação” (pariyādānānubhāva); é dito para mostrar isso.

อิทํ ปน ‘‘อิตฺถิรูป’’นฺติอาทิวจนํ ปริยาทานานุภาเว สาเธตพฺเพ ทีเปตพฺเพ วตฺถุ การณํ. นาโค นาม โส ราชา, ทีฆทาฐิกตฺตา ปน ‘‘มหาทาฐิกนาคราชา’’ติ วุตฺโต. อสํวรนิยาเมนาติ จกฺขุทฺวาริเกน อสํวรนีหาเรน. นิมิตฺตํ คเหตฺวาติ ราคุปฺปตฺติเหตุภูตํ รูปํ สุภนิมิตฺตํ คเหตฺวา. วิสิกาทสฺสนํ คนฺตฺวาติ สิวถิกทสฺสนํ คนฺตฺวา. ตตฺถ หิ อาทีนวานุปสฺสนา อิชฺฌติ. วตฺถุโลเภน กุโต ตาทิสาย มรณนฺติ อสทฺทหนฺโต ‘‘มุขํ ตุมฺหากํ ธูมวณฺณ’’นฺติ เต ทหรสามเณเร อุปฺปณฺเฑนฺโต วทติ.

Esta declaração que começa com “a forma de uma mulher” é o caso (vatthu) ou causa (kāraṇa) para provar ou iluminar o poder de dominação. Aquele rei chamava-se Nāga, mas por ter dentes longos (dīghadāṭhika) era chamado de “Grande Rei Nāga de Dentes Longos” (Mahādāṭhikanāgarājā). “Pela falta de controle” (asaṃvaraniyāmena) significa pela conduta de falta de controle através da porta do olho (cakkhudvārika). “Segurando o sinal” (nimittaṃ gahetvā) significa segurando o sinal da beleza (subhanimitta) na forma que é a causa para o surgimento do desejo (rāguppattihetu). “Tendo ido ver a rua” (visikādassanaṃ gantvā) significa tendo ido ver o cemitério (sivathikadassana). Pois lá a contemplação do perigo (ādīnavānupassanā) é bem-sucedida. Não acreditando que tal morte pudesse ocorrer a alguém assim devido à cobiça pelo objeto (vatthulobha), ele diz, zombando daqueles jovens noviços (daharasāmaṇera): “Seu rosto tem a cor da fumaça” (mukhaṃ tumhākaṃ dhūmavaṇṇaṃ).

รตนตฺตเย สุปฺปสนฺนตฺตา กากวณฺณติสฺสาทีหิ วิเสสนตฺถญฺจ โส ติสฺสมหาราชา สทฺธาสทฺเทน วิเสเสตฺวา วุจฺจติ. ทหรสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย [Pg.52] ติฏฺฐตีติ อธิการวเสน วุตฺตํ. นิฏฺฐิตุทฺเทสกิจฺโจติ คาเม อสปฺปายรูปทสฺสนํ อิมสฺส อนตฺถาย สิยาติ อาจริเยน นิวาริตคามปฺปเวโส ปจฺฉา นิฏฺฐิตุทฺเทสกิจฺโจ หุตฺวา ฐิโต. เตน วุตฺตํ – ‘‘อตฺถกามานํ วจนํ อคฺคเหตฺวา’’ติ. นิวตฺถวตฺถํ สญฺชานิตฺวาติ อตฺตนา ทิฏฺฐทิวเส นิวตฺถวตฺถํ ตสฺสา มตทิวเส สิวถิกทสฺสนตฺถํ คเตน ลทฺธํ สญฺชานิตฺวา. เอวมฺปีติ เอวํ มรณสมฺปาปนวเสนปิ. อยํ ตาเวตฺถ อฏฺฐกถาย อนุตฺตานตฺถทีปนา.

Por ser extremamente devoto às Três Joias (ratanattaya) e para distingui-lo de Kākavaṇṇatissa e outros, aquele grande rei Tissa é chamado especificamente pelo termo “Saddhā” (Saddhātissa, Tissa o Devoto). “Permanece dominando a mente do jovem” (daharassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati) é dito em relação ao contexto. “Tendo concluído seus deveres de recitação” (niṭṭhituddesakicco) — a entrada na aldeia havia sido proibida pelo professor, pensando que ver uma forma inadequada (asappāyarūpa) na aldeia seria prejudicial para ele; mais tarde, ele permaneceu tendo concluído seus deveres de recitação. Por isso foi dito: “não aceitando o conselho daqueles que desejam o seu bem”. “Reconhecendo a vestimenta que ela usava” (nivatthavatthaṃ sañjānitvā) — tendo reconhecido a vestimenta que ela usava no dia em que ele a vira, a qual foi obtida por ele quando foi ao cemitério para vê-la no dia de sua morte. “Mesmo assim” (evampi) significa mesmo por meio de causar a morte dessa maneira. Esta é a elucidação dos significados não explícitos no comentário (aṭṭhakathā) até aqui.

เนตฺตินยวณฺณนา

“Explicação do Método do Netti” (Nettinayavaṇṇanā)

อิทานิ ปกรณนเยน ปาฬิยา อตฺถวณฺณนํ กริสฺสาม. สา ปน อตฺถสํวณฺณนา ยสฺมา เทสนาย สมุฏฺฐานปฺปโยชนภาชเนสุ ปิณฺฑตฺเถสุ จ นิทฺธาริเตสุ สุกรา โหติ สุวิญฺเญยฺยา จ, ตสฺมา สุตฺตเทสนาย สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมํ นิทฺธารยิสฺสาม. ตตฺถ สมุฏฺฐานํ นาม เทสนานิทานํ, ตํ สาธารณมสาธารณนฺติ ทุวิธํ. ตตฺถ สาธารณมฺปิ อชฺฌตฺติกพาหิรเภทโต ทุวิธํ. ตตฺถ สาธารณํ อชฺฌตฺติกสมุฏฺฐานํ นาม โลกนาถสฺส มหากรุณา. ตาย หิ สมุสฺสาหิตสฺส ภควโต เวเนยฺยานํ ธมฺมเทสนาย จิตฺตํ อุทปาทิ, ยํ สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘สตฺเตสุ จ การุญฺญตํ ปฏิจฺจ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกสี’’ติอาทิ (ม. นิ. ๑.๒๘๓; มหาว. ๙; สํ. นิ. ๑.๑๗๓). เอตฺถ จ เหตาวตฺถายปิ มหากรุณาย สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ ยาวเทว สํสารมโหฆโต สทฺธมฺมเทสนาหตฺถทาเนหิ สตฺตสนฺตารณตฺถํ ตทุปฺปตฺติโต. ยถา จ มหากรุณา, เอวํ สพฺพญฺญุตญฺญาณํ ทสพลญาณาทโย จ เทสนาย อพฺภนฺตรสมุฏฺฐานภาเวน วตฺตพฺพา. สพฺพญฺหิ เญยฺยธมฺมํ เตสํ เทเสตพฺพาการํ สตฺตานญฺจ อาสยานุสยาทึ ยาถาวโต ชานนฺโต ภควา ฐานาฏฺฐานาทีสุ โกสลฺเลน เวเนยฺยชฺฌาสยานุรูปํ วิจิตฺตนยเทสนํ ปวตฺเตสีติ. พาหิรํ ปน สาธารณํ สมุฏฺฐานํ ทสสหสฺสมหาพฺรหฺมปริวารสฺส สหมฺปติพฺรหฺมุโน อชฺเฌสนํ. ตทชฺเฌสนุตฺตรกาลญฺหิ ธมฺมคมฺภีรตาปจฺจเวกฺขณาชนิตํ อปฺโปสฺสุกฺกตํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตฺวา ธมฺมสฺสามี ธมฺมเทสนาย อุสฺสาหชาโต อโหสิ. อสาธารณมฺปิ อพฺภนฺตรพาหิรเภทโต ทุวิธเมว. ตตฺถ อพฺภนฺตรํ ยาย มหากรุณาย เยน จ เทสนาญาเณน [Pg.53] อิทํ สุตฺตํ ปวตฺติตํ, ตทุภยํ เวทิตพฺพํ. พาหิรํ ปน รูปครุกานํ ปุคฺคลานํ อชฺฌาสโย. สฺวายมตฺโถ อฏฺฐกถายํ วุตฺโต เอว.

Agora faremos a explicação do significado do texto canônico (pāḷi) de acordo com o método do tratado (pakaraṇanaya). Como essa explicação do significado é fácil de fazer e fácil de compreender quando a origem (samuṭṭhāna), o propósito (payojana), os recipientes (bhājana) e o significado resumido (piṇḍattha) do ensinamento são determinados, primeiro determinaremos a origem, etc., do ensinamento do sutta. Lá, a “origem” (samuṭṭhāna) é a causa ou introdução (nidāna) do ensinamento, que é de dois tipos: comum (sādhāraṇa) e incomum (asādhāraṇa). A comum também é de dois tipos, dividida em interna (ajjhattika) e externa (bāhira). Lá, a origem comum interna é a grande compaixão (mahākaruṇā) do Protetor do Mundo (lokanātha). Pois, impulsionada por ela, surgiu na mente do Abençoado a intenção de ensinar o Dhamma aos que são passíveis de serem guiados (veneyya), referindo-se ao que foi dito: “E por compaixão pelos seres, ele olhou para o mundo com o olho de um Buda”, etc. E aqui, deve-se ver que a grande compaixão também está incluída para o benefício deles, pois ela surge precisamente para salvar os seres do grande dilúvio do saṃsāra, estendendo-lhes a mão do ensinamento do verdadeiro Dhamma. E assim como a grande compaixão, o conhecimento da omnisciência (sabbaññutaññāṇa), os conhecimentos das dez forças (dasabalañāṇa), etc., devem ser declarados como a origem interna do ensinamento. Pois o Abençoado, conhecendo corretamente tudo o que deve ser conhecido, a maneira como deve ser ensinado, e as inclinações e tendências latentes (āsayānusaya) dos seres, com habilidade em relação ao que é possível e impossível (ṭhānāṭṭhāna), etc., expôs o ensinamento de métodos variados de acordo com a inclinação daqueles que podiam ser guiados. A origem comum externa, por sua vez, é o pedido de Sahampati Brahma, acompanhado por dez mil Grandes Brahmas. Pois, após esse pedido, tendo acalmado a hesitação gerada pela contemplação da profundidade do Dhamma, o Senhor do Dhamma sentiu-se motivado a ensinar o Dhamma. A origem incomum também é de dois tipos, dividida em interna e externa. Lá, a interna deve ser conhecida como ambas: a grande compaixão e o conhecimento do ensinamento pelos quais este sutta foi exposto. A externa, por sua vez, é a inclinação das pessoas apegadas à forma (rūpagaruka). Este mesmo significado já foi dito no comentário.

ปโยชนมฺปิ สาธารณาสาธารณโต ทุวิธํ. ตตฺถ สาธารณํ ยาว อนุปาทาปรินิพฺพานํ วิมุตฺติรสตฺตา ภควโต เทสนาย. เตเนวาห – ‘‘เอตทตฺถา กถา, เอตทตฺถา มนฺตนา’’ติอาทิ. อสาธารณํ ปน เตสํ รูปครุกานํ ปุคฺคลานํ รูเป ฉนฺทราคสฺส ชหาปนํ, อุภยมฺเปตํ พาหิรเมว. สเจ ปน เวเนยฺยสนฺตานคตมฺปิ เทสนาพลสิทฺธิสงฺขาตํ ปโยชนํ อธิปฺปายสมิชฺฌนภาวโต ยถาธิปฺเปตตฺถสิทฺธิยา มหาการุณิกสฺส ภควโตปิ ปโยชนเมวาติ คณฺเหยฺย, อิมินา ปริยาเยนสฺส อพฺภนฺตรตาปิ สิยา.

O propósito (payojana) também é de dois tipos: comum e incomum. Lá, o comum é até o parinibbāna sem apego (anupādāparinibbāna), devido ao fato de o ensinamento do Abençoado ter o sabor da libertação (vimuttirasa). Por isso ele disse: “esta conversa tem este propósito, esta deliberação tem este propósito”, etc. O incomum, por sua vez, é fazer com que aquelas pessoas apegadas à forma abandonem o desejo e a cobiça (chandarāga) pela forma; ambos são puramente externos. Mas se o propósito que ocorre no fluxo mental daqueles que podem ser guiados, conhecido como a realização do poder do ensinamento, for considerado também como o propósito do compassivo Abençoado devido à realização de sua intenção através da obtenção do significado desejado, por este método ele também seria interno.

อปิจ เตสํ รูปครุกานํ ปุคฺคลานํ รูปสฺมึ วิชฺชมานสฺส อาทีนวสฺส ยาถาวโต อนวโพโธ อิมิสฺสา เทสนาย สมุฏฺฐานํ, ตทวโพโธ ปโยชนํ. โส หิ อิมาย เทสนาย ภควนฺตํ ปโยเชติ ตนฺนิปฺผาทนปรายํ เทสนาติ กตฺวา. ยญฺหิ เทสนาย สาเธตพฺพํ ผลํ, ตํ อากงฺขิตพฺพตฺตา เทสกํ เทสนาย ปโยเชตีติ ปโยชนนฺติ วุจฺจติ. ตถา เตสํ ปุคฺคลานํ ตทญฺเญสญฺจ เวเนยฺยานํ รูปมุเขน ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อาทีนวทสฺสนญฺเจตฺถ ปโยชนํ. ตถา สํสารจกฺกนิวตฺติสทฺธมฺมจกฺกปฺปวตฺติสสฺสตาทิมิจฺฉาวาทนิรากรณํ สมฺมาวาทปุเรกฺขาโร อกุสลมูลสมูหนนํ กุสลมูลสมาโรปนํ อปายทฺวารปิทหนํ สคฺคมคฺคทฺวารวิวรณํ ปริยุฏฺฐานวูปสมนํ อนุสยสมุคฺฆาตนํ ‘‘มุตฺโต โมเจสฺสามี’’ติ ปุริมปฏิญฺญาวิสํวาทนํ ตปฺปฏิปกฺขมารมโนรถวิสํวาทนํ ติตฺถิยธมฺมนิมฺมถนํ พุทฺธธมฺมปติฏฺฐาปนนฺติ เอวมาทีนิปิ ปโยชนานิ อิธ เวทิตพฺพานิ.

Além disso, para aquelas pessoas que dão grande importância à forma (rūpa), a falta de compreensão correta do perigo (ādīnava) existente na forma é a origem (samuṭṭhāna) deste ensinamento (desanā), e a compreensão disso é o seu propósito (payojana). Pois ele move o Abençoado a este ensinamento, tornando-o um ensinamento dedicado à sua realização. Pois o fruto a ser alcançado pelo ensinamento, por ser desejável, move o expositor ao ensinamento; por isso é chamado de propósito. Da mesma forma, o propósito aqui é a visão do perigo nos cinco agregados do apego (upādānakkhandha) por meio da forma, tanto para aquelas pessoas quanto para outros seres a serem guiados (veneyya). Da mesma forma, devem ser conhecidos aqui outros propósitos como: a cessação da roda do saṃsāra, o girar da roda do verdadeiro Dhamma, a rejeição de visões errôneas como o eternalismo, a promoção da visão correta, a erradicação das raízes prejudiciais (akusalamūla), o cultivo das raízes benéficas (kusalamūla), o fechamento das portas dos estados de sofrimento (apāya), a abertura das portas do caminho para o céu (sagga), a pacificação das obsessões (pariyuṭṭhāna), a extirpação das tendências latentes (anusaya), o cumprimento da promessa anterior de 'liberto, libertarei [outros]', a frustração dos desejos de Māra, seu oponente, a refutação das doutrinas dos heréticos (titthiya) e o estabelecimento do Dhamma do Buda.

ยถา เต ปุคฺคลา รูปครุกา, เอวํ ตทญฺเญ จ สกฺกายครุกา สกฺกายสฺมึ อลฺลีนา สงฺขตธมฺมานํ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส จ ปฏิปตฺตึ อชานนฺตา อสทฺธมฺมสฺสวนสาธารณปริจริยมนสิการปรา สทฺธมฺมสฺสวนธารณปริจยปฺปฏิเวธวิมุขา จ ภววิปฺปโมกฺเขสิโน เวเนยฺยา อิมิสฺสา เทสนาย ภาชนํ.

Assim como aquelas pessoas dão grande importância à forma, da mesma forma outros seres a serem guiados que dão grande importância à identidade pessoal (sakkāya), apegados à identidade pessoal, ignorando a prática em relação aos fenômenos condicionados (saṅkhatadhamma) e ao Buda Perfeitamente Iluminado, dedicados a ouvir o falso ensinamento, ao serviço comum e à atenção inadequada, avessos a ouvir, reter, familiarizar-se e penetrar o verdadeiro Dhamma, mas que buscam a libertação da existência (bhava), são os recipientes (bhājana) deste ensinamento.

ปิณฺฑตฺตา [Pg.54] เจตฺถ รูปคฺคหเณน รูปธาตุรูปายตนรูปกฺขนฺธปริคฺคณฺหนํ รูปมุเขน จตุธมฺมานํ วฏฺฏตฺตยวิจฺเฉทนูปาโย อาสโวฆาทิวิเวจนํ อภินนฺทนนิวารณสงฺคติกฺกโม วิวาทมูลปริจฺจาโค สิกฺขตฺตยานุโยโค ปหานตฺตยทีปนา สมถวิปสฺสนานุฏฺฐานํ ภาวนาสจฺฉิกิริยาสิทฺธีติ เอวมาทโย เวทิตพฺพา.

E aqui, devido à natureza de síntese, pela menção da 'forma' (rūpa), deve-se compreender a inclusão do elemento da forma (rūpadhātu), da base da forma (rūpāyatana) e do agregado da forma (rūpakkhandha); e, por meio da forma, o meio para cortar o tríplice ciclo dos quatro fenômenos, a distinção das máculas (āsava), correntes (ogha), etc., a prevenção do deleite, a superação dos apegos, o abandono das raízes da disputa, a aplicação nos três treinamentos (sikkhattaya), a elucidação dos três abandonos, o surgimento da tranquilidade (samatha) e da introspecção (vipassanā), e a realização do desenvolvimento mental (bhāvanā) e da realização direta (sacchikiriya), e assim por diante.

อิโต ปรํ ปน โสฬส หารา ทสฺเสตพฺพา. ตตฺถ ‘‘รูป’’นฺติ สหชาตา ตสฺส นิสฺสยภูตา ตปฺปฏิพทฺธา จ สพฺเพ รูปารูปธมฺมา ตณฺหาวชฺชา ทุกฺขสจฺจํ. ตํสมุฏฺฐาปิกา ตทารมฺมณา จ ตณฺหา สมุทยสจฺจํ. ตทุภเยสํ อปฺปวตฺติ นิโรธสจฺจํ. นิโรธปฺปชานนา ปฏิปทา มคฺคสจฺจํ. ตตฺถ สมุทเยน อสฺสาโท, ทุกฺเขน อาทีนโว, มคฺคนิโรเธหิ นิสฺสรณํ, รูปารมฺมณสฺส อกุสลจิตฺตสฺส กุสลจิตฺตสฺส จ ปริยาทานํ ผลํ. ยญฺหิ เทสนาย สาเธตพฺพํ ปโยชนํ, ตํ ผลนฺติ วุตฺโตวายมตฺโถ. ตทตฺถํ หิทํ สุตฺตํ ภควตา เทสิตนฺติ. ยถา ตํ กุสลจิตฺตํ น ปริยาทิยติ, เอวํ ปฏิสงฺขานภาวนาพลปริคฺคหิตา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา อุปาโย. ปุริสสฺส กุสลจิตฺตปริยาทาเนนสฺส รูปสฺส อญฺญรูปาสาธารณตาทสฺสนาปเทเสน อตฺถกาเมหิ ตโต จิตฺตํ สาธุกํ รกฺขิตพฺพํ. อยเมตฺถ ภควโต อาณตฺตีติ อยํ เทสนาหาโร. อสฺสาทาทิสนฺทสฺสนวิภาวนลกฺขโณ หิ เทสนาหาโร. วุตฺตญฺเหตํ เนตฺติปฺปกรเณ –

A partir daqui, os dezesseis métodos (hāra) devem ser demonstrados. Ali, 'forma' (rūpa) refere-se a todos os fenômenos materiais e imateriais (rūpārūpadhamma) que surgem juntos, que servem de suporte para ela e que estão a ela vinculados, exceto a avidez (taṇhā); isso é a verdade do sofrimento (dukkhasacca). A avidez que a origina e que a tem como objeto é a verdade da origem (samudayasacca). A não ocorrência de ambas é a verdade da cessação (nirodhasacca). O caminho que leva à compreensão da cessação é a verdade do caminho (maggasacca). Ali, através da origem há a gratificação (assāda); através do sofrimento, o perigo (ādīnava); através do caminho e da cessação, a libertação (nissaraṇa). A obsessão da mente prejudicial (akusalacitta) e da mente benéfica (kusalacitta) que têm a forma como objeto é o fruto (phala). Pois o propósito a ser alcançado pelo ensinamento é o que se chama de 'fruto'; este é o significado. É com esse propósito que este sutta foi ensinado pelo Abençoado. O meio (upāya) para que a mente benéfica não seja dominada é a guarda das portas dos sentidos, sustentada pelo poder da reflexão e do desenvolvimento mental. Pela indicação de que esta forma domina a mente benéfica do homem de uma maneira que nenhuma outra forma faz, aqueles que desejam o seu próprio bem devem proteger muito bem a mente contra ela. Esta é a instrução (āṇatti) do Abençoado aqui; este é o método do ensinamento (desanāhāra). Pois o método do ensinamento é caracterizado pela demonstração e explicação da gratificação, etc. Pois isto foi dito no Netti-pakarana:

‘‘อสฺสาทาทีนวตา, นิสฺสรณมฺปิ จ ผลํ อุปาโย จ;

อาณตฺตี จ ภควโต, โยคีนํ เทสนาหาโร’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

"A gratificação, o perigo, a libertação, o fruto, o meio e a instrução do Abençoado para os praticantes (yogī) constituem o método do ensinamento." (Netti. 4, Niddesavāra);

เทสียติ สํวณฺณียติ เอตาย สุตฺตตฺโถติ เทสนา, เทสนาย สหจรณโต วา เทสนา. นนุ จ อญฺเญปิ หารา เทสนาสงฺขาตสฺส สุตฺตสฺส อตฺถสํวณฺณนาโต เทสนาย สหจาริโน วาติ? สจฺจเมตํ, อยํ ปน หาโร เยภุยฺเยน ยถารุตวเสเนว วิญฺญายมาโน เทสนาย สห จรตีติ วตฺตพฺพตํ อรหติ, น ตถาปเร. น หิ อสฺสาทาทีนวนิสฺสรณาทิสนฺทสฺสนรหิตา สุตฺตเทสนา อตฺถิ. กึ ปน เตสํ อสฺสาทาทีนํ อนวเสสานํ วจนํ เทสนาหาโร, อุทาหุ [Pg.55] เอกจฺจานนฺติ? นิรวเสสานํเยว. ยสฺมิญฺหิ สุตฺเต อสฺสาทาทีนวนิสฺสรณานิ สรูปโต อาคตานิ, ตตฺถ วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. ยตฺถ ปน เอกเทเสน อาคตานิ, น จ สรูเปน, ตตฺถ อนาคตํ อตฺถวเสน นิทฺธาเรตฺวา หาโร โยเชตพฺโพ.

É chamado de 'ensinamento' (desanā) porque por meio dele o significado do sutta é ensinado e explicado, ou porque acompanha o ensinamento. Mas não seriam os outros métodos também companheiros do ensinamento, uma vez que explicam o significado do sutta, que é conhecido como ensinamento? Isso é verdade, mas este método, sendo compreendido principalmente de acordo com o sentido literal, merece ser chamado de companheiro do ensinamento, o que não ocorre com os outros. Pois não existe ensinamento de sutta desprovido da demonstração de gratificação, perigo, libertação, etc. Mas será que a menção de todos esses elements — gratificação, etc. — sem exceção constitui o método do ensinamento, ou apenas de alguns deles? De todos eles, sem exceção. Pois no sutta em que a gratificação, o perigo e a libertação aparecem explicitamente em sua própria forma, nada mais precisa ser dito. Mas onde aparecem apenas em parte, e não explicitamente, ali o método deve ser aplicado determinando o que não foi mencionado de acordo com o significado.

สยํ สมนฺตจกฺขุภาวโต ตํทสฺสเนน สภาวโต จ ‘‘อห’’นฺติ วุตฺตํ. ภิกฺขนสีลตาทิคุณโยคโต อภิมุขีกรณตฺถญฺจ, ‘‘ภิกฺขเว’’ติ วุตฺตํ. อตฺตาภาวโต อปรตาทสฺสนตฺถญฺจ ‘‘อญฺญ’’นฺติ วุตฺตํ. เอกสฺส อนุปลพฺภทสฺสนตฺถํ อเนกภาวปฺปฏิเสธนตฺถญฺจ ‘‘เอกรูปมฺปี’’ติ วุตฺตํ. ตาทิสสฺส รูปสฺส อภาวโต อทสฺสนโต จ ‘‘น สมนุปสฺสามี’’ติ วุตฺตํ. ตสฺส ปจฺจามสนโต อนิยมโต จ ‘‘ย’’นฺติ วุตฺตํ. อิทานิ วุจฺจมานาการปรามสนโต ตทญฺญาการนิเสธนโต จ ‘‘เอว’’นฺติ วุตฺตํ. วิสภาคินฺทฺริยวตฺถุโต สภาควตฺถุสฺมึ ตทภาวโต จ ‘‘ปุริสสฺสา’’ติ วุตฺตํ. นิมิตฺตคฺคาหสฺส วตฺถุภาวโต ตถา ปริกปฺปิตตฺตา จ ‘‘จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’’ติ วุตฺตํ. เอวนฺติ วุตฺตาการปรามสนตฺถญฺเจว นิทสฺสนตฺถญฺจ ‘‘ยถา’’ติ วุตฺตํ. อตฺตโน ปจฺจกฺขภาวโต ภิกฺขูนํ ปจฺจกฺขกรณตฺถญฺจ ‘‘อิท’’นฺติ วุตฺตํ. อิตฺถิสนฺตานปริยาปนฺนโต ตปฺปฏิพทฺธภาวโต จ ‘‘อิตฺถิรูป’’นฺติ วุตฺตนฺติ เอวํ อนุปทวิจยโต วิจโย หาโร. วิจียนฺติ เอเตน, เอตฺถ วา ปทปญฺหาทโยติ วิจโย, วิจิติ เอว วา เตสนฺติ วิจโย. ปทปุจฺฉาวิสฺสชฺชนปุพฺพาปรานุคฺคหนํ อสฺสาทาทีนญฺจ วิเสสนิทฺธารณวเสน ปวิจยลกฺขโณ หิ วิจโย หาโร. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

Diz-se 'Eu' (ahaṃ) devido ao fato de Ele próprio possuir a visão universal, por ver isso e por Sua própria natureza. Diz-se 'ó monges' (bhikkhave) para dirigir-se a eles diretamente, devido à sua associação com qualidades como o hábito de mendigar. Diz-se 'outro' (añña) para mostrar a ausência de um eu e que nada mais é visto. Diz-se 'sequer uma única forma' (ekarūpampi) para mostrar que uma única forma não é encontrada com tal poder e para negar a multiplicidade. Diz-se 'não vejo' (na samanupassāmi) devido à inexistência e à não percepção de tal forma. Diz-se 'que' (yaṃ) para se referir a ela de forma indefinida. Diz-se 'assim' (evaṃ) para se referir ao modo que está sendo descrito agora e para excluir outros modos. Diz-se 'do homem' (purisassa) porque o objeto pertence a um órgão sensorial diferente (heterogêneo) e por sua ausência em um objeto homogêneo. Diz-se 'domina a mente e permanece' (cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati) porque serve de base para a apreensão de sinais e por ser assim concebido. Diz-se 'como' (yathā) para se referir ao modo descrito como 'assim' e para fins de ilustração. Diz-se 'este' (idaṃ) porque é evidente para Si mesmo e para torná-lo evidente para os monges. Diz-se 'a forma de uma mulher' (itthirūpaṃ) porque pertence ao fluxo de uma mulher e está a ele vinculada. Assim, através da investigação palavra por palavra, tem-se o método da investigação (vicayahāra). É chamado de 'investigação' (vicaya) porque por meio dele, ou nele, as palavras, perguntas, etc., são investigadas; ou é simplesmente a investigação delas. Pois o método da investigação é caracterizado pela análise detalhada por meio da determinação das palavras, perguntas, respostas, a conexão entre o que precede e o que segue, e a distinção específica da gratificação, etc. E isto também foi dito:

‘‘ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจ, สุตฺตสฺส ยา จ อนุคีติ;

สุตฺตสฺส โย ปวิจโย, หาโร วิจโยติ นิทฺทิฏฺโฐ’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

"O que é perguntado e respondido, o canto subsequente do sutta, e a investigação detalhada do sutta: este método é designado como investigação." (Netti. 4, Niddesavāra);

อนาทิมติ สํสาเร อิตฺถิปุริสานํ อญฺญมญฺญรูปาภิรามตาย ‘‘อิตฺถิรูปํ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’’ติ ยุชฺชตีติ อยํ ยุตฺติหาโร. พฺยญฺชนตฺถานํ ยุตฺตายุตฺตวิภาควิภาวนลกฺขโณ หิ ยุตฺติหาโร. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

No saṃsāra sem início, devido ao deleite mútuo de homens e mulheres na forma um do outro, é adequado dizer que 'a forma de uma mulher domina a mente do homem e permanece'; por isso, este é o método da adequação (yuttihāra). Pois o método da adequação é caracterizado pela explicação da distinção entre o que é adequado e o que é inadequado em relação às palavras e aos significados. E isto também foi dito:

‘‘สพฺเพสํ หารานํ, ยา ภูมี โย จ โคจโร เตสํ;

ยุตฺตายุตฺติปริกฺขา, หาโร ยุตฺตีติ นิทฺทิฏฺโฐ’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

"O exame do que é adequado e inadequado, que é o fundamento de todos os métodos e o seu campo de ação, é designado como o método da adequação." (Netti. 4, Niddesavāra);

ยุตฺตีติ [Pg.56] จ อุปปตฺติ สาธนยุตฺติ, อิธ ปน ยุตฺติวิจารณา ยุตฺติ อุตฺตรปทโลเปน ‘‘รูปภโว รูป’’นฺติ ยถา. ยุตฺติสหจรณโต วา ยุตฺติ.

E 'adequação' (yutti) significa prova, a lógica da demonstração; mas aqui, 'adequação' refere-se ao exame da adequação, com a elisão do termo posterior, assim como 'rūpabhava' (existência na forma) é chamado simplesmente de 'rūpa' (forma). Ou é chamado de adequação por acompanhar a adequação.

อิตฺถิรูปํ อโยนิโส โอโลกิยมานํ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตาย ปทฏฺฐานํ, สา กุสลานํ ธมฺมานํ อภาวนาย ปทฏฺฐานํ, สา สพฺพสฺสปิ สํกิเลสปกฺขสฺส ปริวุทฺธิยา ปทฏฺฐานํ. พฺยติเรกโต ปน อิตฺถิรูปํ โยนิโส โอโลกิยมานํ สติปฏฺฐานภาวนาย ปทฏฺฐานํ, สา โพชฺฌงฺคานํ ภาวนาปาริปูริยา ปทฏฺฐานํ, สา วิชฺชาวิมุตฺตีนํ ปาริปูริยา ปทฏฺฐานํ, กุสลสฺส จิตฺตสฺส ปริยาทานํ สมฺโมหาภินิเวสสฺส ปทฏฺฐานํ, โส สงฺขารานํ ปทฏฺฐานํ, สงฺขารา วิญฺญาณสฺสาติ สพฺพํ อาวตฺตติ ภวจกฺกํ. พฺยติเรกโต ปน กุสลสฺส จิตฺตสฺส อปริยาทานํ เตสํ เตสํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ปาริปูริยา ปทฏฺฐานนฺติ อยํ ตาว อวิเสสโต นโย. วิเสสโต ปน สีลสฺส อปริยาทานํ อวิปฺปฏิสารสฺส ปทฏฺฐานํ, อวิปฺปฏิสาโร ปาโมชฺชสฺสาติอาทินา ยาว อนุปาทาปรินิพฺพานํ เนตพฺพํ. อยํ ปทฏฺฐาโน หาโร. สุตฺเต อาคตธมฺมานํ ปทฏฺฐานภูเต ธมฺเม เตสญฺจ ปทฏฺฐานภูเตติ สมฺภวโต ปทฏฺฐานภูตธมฺมนิทฺธารณลกฺขโณ หิ ปทฏฺฐาโน หาโร. วุตฺตญฺเจตํ –

A forma de uma mulher, quando olhada com atenção inadequada (ayoniso), é a causa próxima (padaṭṭhāna) para a falta de guarda das portas dos sentidos; esta é a causa próxima para o não desenvolvimento de qualidades benéficas; e esta é a causa próxima para o crescimento de todo o lado das impurezas (saṃkilesapakkha). Por outro lado, pelo método de exclusão (byatireka), a forma de uma mulher, quando olhada com atenção adequada (yoniso), é a causa próxima para o desenvolvimento dos estabelecimentos da atenção plena (satipaṭṭhāna); este é a causa próxima para a plenitude do desenvolvimento dos fatores da iluminação (bojjhaṅga); e este é a causa próxima para a plenitude do conhecimento claro e da libertação (vijjāvimutti). O domínio sobre a mente benéfica é a causa próxima para o apego à ilusão; este é a causa próxima para as formações (saṅkhāra); as formações para a consciência (viññāṇa) — assim gira toda a roda da existência (bhavacakka). Por outro lado, pelo método de exclusão, o não domínio sobre a mente benéfica é a causa próxima para o surgimento e a plenitude daquelas diversas qualidades benéficas; este é, primeiramente, o método geral. Especificamente, porém, o não domínio sobre a virtude (sīla) é a causa próxima para a ausência de remorso (avippaṭisāra); a ausência de remorso para o contentamento (pāmojja), e assim por diante, devendo ser conduzido até o parinibbāna sem apego. Este é o método da causa próxima (padaṭṭhānahāra). Pois o método da causa próxima é caracterizado pela determinação dos fenômenos que servem de causa próxima para os fenômenos mencionados no sutta, e daqueles para os quais estes últimos servem de causa próxima, conforme o caso. E isto foi dito:

‘‘ธมฺมํ เทเสติ ชิโน, ตสฺส จ ธมฺมสฺส ยํ ปทฏฺฐานํ;

อิติ ยาว สพฺพธมฺมา, เอโส หาโร ปทฏฺฐาโน’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

"O Vitorioso ensina o Dhamma, e qual é a causa próxima para esse Dhamma; assim por diante até todos os fenômenos: este é o método da causa próxima." (Netti. 4, Niddesavāra);

ปทฏฺฐานนฺติ อาสนฺนการณํ. อิธ ปน ปทฏฺฐานวิจารณา ปทฏฺฐาโนติอาทิ ยุตฺติหาเร วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

"Causa próxima" (padaṭṭhāna) significa causa imediata (āsannakāraṇa). Mas aqui, que "padaṭṭhāna" se refere ao exame da causa próxima, deve ser compreendido exatamente da mesma maneira explicada no método da adequação (yuttihāra).

เอกรูปนฺติ จ รูปายตนคฺคหเณน ฉนฺนมฺปิ พาหิรานํ อายตนานํ คหณํ พาหิรายตนภาเวน เอกลกฺขณตฺตา. จิตฺตนฺติ มนายตนคฺคหเณน ฉนฺนมฺปิ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ คหณํ อชฺฌตฺติกายตนภาเวน เอกลกฺขณตฺตา. เอวํ ขนฺธธาตาทิวเสนปิ เอกลกฺขณตา วตฺตพฺพา. อยํ ลกฺขโณ หาโร. ลกฺขียนฺติ เอเตน, เอตฺถ วา เอกลกฺขณธมฺมา อวุตฺตาปิ เอกจฺจวจเนนาติ ลกฺขโณ. สุตฺเต อนาคเตปิ ธมฺเม วุตฺตปฺปกาเร อาคเต วิย นิทฺธาเรตฺวา ยา สํวณฺณนา, โส ลกฺขโณ หาโร. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

Pela menção de 'uma única forma' (ekarūpa), que se refere à base da forma (rūpāyatana), há a inclusão também das outras bases externas, devido à característica comum de serem bases externas. Pela menção de 'mente' (citta), que se refere à base da mente (manāyatana), há a inclusão também das outras bases internas, devido à característica comum de serem bases internas. Da mesma forma, a característica comum deve ser declarada em termos de agregados (khandha), elementos (dhātu), etc. Este é o método da característica (lakkhaṇahāra). É chamado de 'característica' (lakkhaṇa) porque por meio dele, ou nele, fenômenos de mesma característica, embora não mencionados, são caracterizados pela menção de um único termo. A explicação que determina os fenômenos não mencionados no sutta como se estivessem presentes, da maneira descrita, é o método da característica. E isto também foi dito:

‘‘วุตฺตมฺหิ [Pg.57] เอกธมฺเม, เย ธมฺมา เอกลกฺขณา เกจิ;

วุตฺตา ภวนฺติ สพฺเพ, โส หาโร ลกฺขโณ นามา’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

"Quando um único fenômeno é mencionado, quaisquer fenômenos que possuam a mesma característica são todos considerados mencionados; este método é chamado de característica." (Netti. 4, Niddesavāra);

นิทาเน อิมิสฺสา เทสนาย รูปครุกานํ ปุคฺคลานํ รูปสฺมึ อนาทีนวทสฺสิตา วุตฺตา, ‘‘กถํ นุ โข อิเม อิมํ เทสนํ สุตฺวา รูเป อาทีนวทสฺสนมุเขน สพฺพสฺมิมฺปิ ขนฺธปญฺจเก สพฺพโส ฉนฺทราคํ ปหาย สกลวฏฺฏทุกฺขโต มุจฺเจยฺยุํ, ปเร จ ตตฺถ ปติฏฺฐาเปยฺยุ’’นฺติ อยเมตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. ปทนิพฺพจนํ นิรุตฺตํ, ตํ ‘‘เอว’’นฺติอาทินิทานปทานํ ‘‘นาห’’นฺติอาทิปาฬิปทานญฺจ อฏฺฐกถายํ ตสฺสา ลีนตฺถวณฺณนาย จ วุตฺตนยานุสาเรน สุกรตฺตา น วิตฺถารยิมฺห.

Na introdução (nidāna) deste ensinamento, foi mencionada a falta de visão do perigo na forma por parte das pessoas que dão grande importância à forma. "Como poderiam eles, ao ouvir este ensinamento, por meio da visão do perigo na forma, abandonar completamente o desejo e o apego (chandarāga) em relação a todos os cinco agregados e libertar-se de todo o sofrimento do ciclo da existência, e estabelecer outros nisso?" — esta é a intenção do Abençoado aqui. A análise etimológica das palavras (nirutta), ou seja, das palavras introdutórias como "assim" (evaṃ), etc., e das palavras em Pāli como "não [vejo] eu" (nāhaṃ), etc., não foi detalhada por nós aqui, por ser de fácil compreensão seguindo o método explicado no comentário (aṭṭhakathā) e em seu subcomentário (līnatthavaṇṇanā).

ปทปทตฺถเทสนาเทสนานิกฺเขปสุตฺตสนฺธิวเสน ปญฺจวิธา สนฺธิ. ตตฺถ ปทสฺส ปทนฺตเรน สมฺพนฺโธ ปทสนฺธิ. ปทตฺถสฺส ปทตฺถนฺตเรน สมฺพนฺโธ ปทตฺถสนฺธิ, โย ‘‘กิริยาการกสมฺพนฺโธ’’ติ วุจฺจติ. นานานุสนฺธิกสฺส สุตฺตสฺส ตํตํอนุสนฺธีหิ สมฺพนฺโธ, เอกานุสนฺธิกสฺส จ ปุพฺพาปรสมฺพนฺโธ เทสนาสนฺธิ, ยา อฏฺฐกถายํ ‘‘ปุจฺฉานุสนฺธิ, อชฺฌาสยานุสนฺธิ, ยถานุสนฺธี’’ติ ติธา วิภตฺตา. อชฺฌาสโย เจตฺถ อตฺตชฺฌาสโย ปรชฺฌาสโยติ ทฺวิธา เวทิตพฺโพ. เทสนานิกฺเขปสนฺธิ จตุนฺนํ สุตฺตนิกฺเขปานํ วเสน เวทิตพฺพา. สุตฺตสนฺธิ อิธ ปฐมนิกฺเขปวเสเนว เวทิตพฺพา. ‘‘กสฺมา ปเนตฺถ อิทเมว จิตฺตปริยาทานสุตฺตํ ปฐมํ นิกฺขิตฺต’’นฺติ นายมนุโยโค กตฺถจิ น ปวตฺตติ. อปิจ อิเม สตฺตา อนาทิมติ สํสาเร ปริพฺภมนฺตา อิตฺถิปุริสา อญฺญมญฺเญสํ ปญฺจกามคุณสงฺขาตรูปาภิรามา, ตตฺถ อิตฺถี ปุริสสฺส รูเป สตฺตา คิทฺธา คธิตา ลคฺคา ลคฺคิตา อาสตฺตา, สา จสฺสา ตตฺถ อาสตฺติ ทุพฺพิเวจนียา. ตถา ปุริโส อิตฺถิยา รูเป, ตตฺถ จ ทสฺสนสํสคฺโค ครุตโร อิตเรสญฺจ มูลภูโต. เตเนว หิ ภควา ‘‘กถํ นุ โข มาตุคาเม ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ (ที. นิ. ๒.๒๐๓) ปุฏฺโฐ ‘‘อทสฺสนเมวา’’ติ อโวจ. ตสฺมา ภควา ปญฺจสุ กามคุเณสุ รูเป ฉนฺทราคหาปนตฺถํ อิทเมว สุตฺตํ ปฐมํ เทเสสิ. นิพฺพานาธิคมาย ปฏิปตฺติยา อาทิ เรสา ปฏิปตฺตีติ. ยํ ปน เอกิสฺสา เทสนาย เทสนนฺตเรน สํสนฺทนํ, อยมฺปิ เทสนาสนฺธิ. สา อิธ เอวํ เวทิตพฺพา. ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว…เป… ติฏฺฐตี’’ติ อยํ เทสนา. ‘‘เย โข, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา[Pg.58], ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต อุปฺปชฺชนฺติ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา’’ติ (สํ. นิ. ๔.๑๑๘) อิมาย เทสนาย สํสนฺทติ. ตถา ‘‘รูเป มญฺญติ, รูเปสุ มญฺญติ, รูปโต มญฺญติ, รูปํ ‘เม’ติ มญฺญติ. รูปํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ (สํ. นิ. ๔.๑๑๒) เอวมาทีหิ เทสนาหิ สํสนฺทตีติ อยํ จตุพฺยูโห หาโร. วิยูหียนฺติ วิภาเคน ปิณฺฑียนฺติ เอเตน, เอตฺถ วาติ พฺยูโห, นิพฺพจนาทีนํ จตุนฺนํ พฺยูโหติ จตุพฺยูโห, จตุนฺนํ วา พฺยูโห เอตฺถาติ จตุพฺยูโห. นิพฺพจนาธิปฺปายาทีนํ จตุนฺนํ วิภาคลกฺขโณ หิ จตุพฺยูโห หาโร. วุตฺตญฺเหตํ –

A conexão (sandhi) é de cinco tipos: conexão de palavras (padasandhi), conexão de significados de palavras (padatthasandhi), conexão de ensinamentos (desanāsandhi), conexão de apresentação de ensinamentos (desanānikkhepasandhi) e conexão de discursos (suttasandhi). Lá, a conexão de uma palavra com outra palavra é a conexão de palavras (padasandhi). A conexão do significado de uma palavra com o significado de outra palavra é a conexão de significados de palavras (padatthasandhi), que é chamada de “conexão de ação e agente” (kiriyākārakasambandho). A conexão de um discurso com múltiplos tópicos através de suas respectivas conexões, e a conexão do que precede com o que sucede em um discurso com um único tópico, é a conexão de ensinamentos (desanāsandhi), que no Comentário é dividida em três partes: “conexão por pergunta” (pucchānusandhi), “conexão por inclinação” (ajjhāsayānusandhi) e “conexão por circunstância” (yathānusandhi). Aqui, a inclinação (ajjhāsayo) deve ser entendida de duas maneiras: a própria inclinação (attajjhāsayo) e a inclinação alheia (parajjhāsayo). A conexão de apresentação de ensinamentos (desanānikkhepasandhi) deve ser entendida por meio das quatro formas de apresentação de discursos (suttanikkhepa). A conexão de discursos (suttasandhi) aqui deve ser entendida apenas por meio da primeira apresentação. A pergunta “Por que, no entanto, este exato discurso sobre a obsessão da mente (cittapariyādānasutta) foi apresentado primeiro?” não deixa de surgir em lugar algum. Além disso, estes seres que vagam no samsara sem início, homens e mulheres, deleitam-se mutuamente nas formas caracterizadas pelos cinco cordões do prazer sensorial (pañcakāmaguṇa). Lá, a mulher está apegada, cobiçosa, amarrada, enredada e fixada na forma do homem, e esse apego dela por aquilo é difícil de remover. Da mesma forma, o homem na forma da mulher; e lá, a associação visual é a mais grave e serve de base para as outras. Por essa razão, o Abençoado, quando questionado: “Como, Senhor, devemos nos comportar em relação às mulheres?” (DN 2.203), disse: “Não as vendo”. Portanto, o Abençoado ensinou este exato discurso primeiro para remover o desejo e a cobiça (chandarāga) em relação à forma entre os cinco cordões do prazer sensorial. Pois esta prática é o início da prática para a realização do Nibbāna. Além disso, a concordância de um ensinamento com outro ensinamento também é a conexão de ensinamentos (desanāsandhi). Ela deve ser entendida aqui da seguinte forma: “Não vejo, monges... [pe]... permanece” — este é o ensinamento. Ele concorda com este ensinamento: “Monges, se um monge se deleita, acolhe e permanece apegado às formas cognoscíveis pelo olho que são desejáveis, adoráveis, agradáveis, atraentes, associadas ao prazer sensorial e provocadoras de cobiça, para ele que se deleita, acolhe e permanece apegado, surgem muitos estados prejudiciais e insalubres” (SN 4.118). Da mesma forma, concorda com ensinamentos como: “Ele concebe a forma, concebe nas formas, concebe a partir da forma, concebe ‘a forma é minha’. Monges, sem compreender diretamente, sem compreender plenamente, sem desapegar-se e sem abandonar a forma, não se é capaz de pôr fim ao sofrimento” (SN 4.112). Este é o método de análise quádrupla (catubyūho hāro). Eles são analisados (viyūhīyanti), isto é, são reunidos por meio de divisão por este método, ou nele; por isso é um arranjo (byūho). É o arranjo de quatro elementos, como a definição (nibbacana), etc., por isso é “catubyūho” (arranjo quádruplo); ou é aquilo em que há o arranjo de quatro elementos, por isso é “catubyūho”. Pois o método de análise quádrupla (catubyūho hāro) tem como característica a divisão de quatro aspectos: definição, intenção, etc. Pois foi dito —

‘‘เนรุตฺตมธิปฺปาโย, พฺยญฺชนมถ เทสนานิทานญฺจ;

ปุพฺพาปรานุสนฺธี, เอโส หาโร จตุพฺยูโห’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“A definição linguística, a intenção, a expressão literal, a origem do ensinamento e a conexão entre o que precede e o que sucede: este é o método chamado de análise quádrupla.” (Netti 4, Niddesavāra)

‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ…เป… อิตฺถิรูป’’นฺติ เอเตน อโยนิโสมนสิกาโร ทีปิโต. ยํ ตตฺถ จิตฺตํ ปริยาทิยติ, เตน โยนิโสมนสิกาโร. ตตฺถ อโยนิโสมนสิกโรโต ตณฺหาวิชฺชา ปริวฑฺฒนฺติ, ตาสุ ตณฺหาคหเณน นว ตณฺหามูลกา ธมฺมา อาวฏฺฏนฺติ, อวิชฺชาคหเณน อวิชฺชามูลกํ สพฺพํ ภวจกฺกํ อาวฏฺฏติ, โยนิโสมนสิการคฺคหเณน จ โยนิโสมนสิการมูลกา ธมฺมา อาวฏฺฏนฺติ, จตุพฺพิธญฺจ สมฺปตฺติจกฺกนฺติ. อยํ อาวฏฺโฏ หาโร. อาวฏฺฏยนฺติ เอเตน, เอตฺถ วา สภาควิสภาคา จ ธมฺมา, เตสํ วา อาวฏฺฏนนฺติ อาวฏฺโฏ. เทสนาย คหิตธมฺมานํ สภาคาสภาคธมฺมวเสน อาวฏฺฏนลกฺขโณ หิ อาวฏฺโฏ หาโร. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

“Não vejo, monges, nenhuma outra... [pe]... forma de mulher” — com isso, a atenção inadequada (ayonisomanasikāra) é ilustrada. Aquilo que ali obstrui a mente, por meio disso a atenção adequada (yonisomanasikāra) [é revelada como o oposto]. Lá, para quem aplica a atenção inadequada, o desejo (taṇhā) e a ignorância (avijjā) aumentam. Entre estes, pela inclusão do desejo, os nove estados baseados no desejo são postos em movimento; pela inclusão da ignorância, toda a roda do devir (bhavacakka) baseada na ignorância é posta em movimento; e pela inclusão da atenção adequada, os estados baseados na atenção adequada são postos em movimento, bem como a quádrupla roda da realização (sampatticakka). Este é o método do redemoinho (āvaṭṭo hāro). Os estados semelhantes e dessemelhantes são postos em rotação por este método, ou nele; ou é a rotação deles, por isso é “redemoinho” (āvaṭṭo). Pois o método do redemoinho (āvaṭṭo hāro) tem como característica a rotação dos estados apreendidos no ensinamento por meio de estados semelhantes e dessemelhantes. E isso também foi dito —

‘‘เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน, ปริเยสติ เสสกํ ปทฏฺฐานํ;

อาวฏฺฏติ ปฏิปกฺเข, อาวฏฺโฏ นาม โส หาโร’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“A partir de uma única base próxima, busca-se a base próxima restante; e gira em torno do oposto: este método é chamado de redemoinho.” (Netti 4, Niddesavāra)

รูปํ จตุพฺพิธํ กมฺมสมุฏฺฐานํ, จิตฺตสมุฏฺฐานํ, อุตุสมุฏฺฐานํ, อาหารสมุฏฺฐานํ, ตถา อิฏฺฐํ อิฏฺฐมชฺฌตฺตํ อนิฏฺฐํ อนิฏฺฐมชฺฌตฺตนฺติ. อิธ ปน อิฏฺฐํ อธิปฺเปตํ. จิตฺตํ กุสลจิตฺตเมตฺถ เวทิตพฺพํ. ตํ กามาวจรํ, รูปาวจรํ, อรูปาวจรํ, โลกุตฺตรนฺติ จตุพฺพิธํ. เวทนาทิสมฺปยุตฺตธมฺมเภทโต อเนกวิธนฺติ [Pg.59] อยํ วิภตฺติหาโร. วิภชียนฺติ เอเตน, เอตฺถ วา สาธารณาสาธารณานํ สํกิเลสโวทานธมฺมานํ ภูมิโยติ วิภตฺติ. วิภชนํ วา เอเตสํ ภูมิโยติ วิภตฺติ. สํกิเลสธมฺเม โวทานธมฺเม จ สาธารณาสาธารณโต ปทฏฺฐานโต ภูมิโต วิภชนลกฺขโณ หิ วิภตฺติหาโร. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

A forma (rūpa) é de quatro tipos: originada pelo kamma, originada pela mente, originada pelo clima e originada pelo alimento; e também desejável, desejável-neutra, indesejável e indesejável-neutra. Aqui, no entanto, a desejável é a pretendida. A mente (citta) aqui deve ser entendida como a mente salutar (kusalacitta). Ela é de quatro tipos: da esfera dos sentidos (kāmāvacara), da esfera da matéria sutil (rūpāvacara), da esfera imaterial (arūpāvacara) e supramundana (lokuttara). Ela é de muitos tipos devido à divisão dos estados associados, como a sensação (vedanā), etc. Este é o método de classificação (vibhattihāro). As esferas dos estados de impureza (saṅkilesa) e purificação (vodāna), comuns e incomuns, são classificadas (vibhajīyanti) por este método, ou nele; por isso é “classificação” (vibhatti). Ou é a classificação destes de acordo com suas esferas, por isso é “classificação”. Pois o método de classificação (vibhattihāro) tem como característica a classificação dos estados de impureza e purificação de acordo com o que é comum e incomum, sua base próxima e sua esfera. E isso também foi dito —

‘‘ธมฺมญฺจ ปทฏฺฐานํ, ภูมิญฺจ วิภชฺชเต อยํ หาโร;

สาธารเณ อสาธารเณ จ เนยฺโย วิภตฺตี’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“Este método classifica o estado, a base próxima e a esfera; deve ser conhecido como classificação em relação ao que é comum e incomum.” (Netti 4, Niddesavāra)

อิตฺถิรูปํ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ อโยนิโส มนสิกโรโต, โยนิโส มนสิกโรโต น ปริยาทิยติ สุสํวุตินฺทฺริยตฺตา สีเลสุ สมาหิตสฺสาติ อยํ ปริวตฺโต หาโร. ปฏิปกฺขวเสน ปริวตฺตียนฺติ อิมินา, เอตฺถ วา สุตฺเต วุตฺตธมฺมา, ปริวตฺตนํ วา เตสนฺติ ปริวตฺโต. นิทฺทิฏฺฐานํ ธมฺมานํ ปฏิปกฺขโต ปริวตฺตนลกฺขโณ หิ ปริวตฺโต หาโร. วุตฺตญฺเหตํ –

“A forma da mulher permanece obstruindo a mente do homem para quem aplica a atenção inadequada; para quem aplica a atenção adequada, ela não a obstrui, devido ao fato de ter as faculdades bem resguardadas e estar concentrado na virtude” — este é o método de reversão (parivatto hāro). Os estados mencionados no discurso são revertidos (parivattīyanti) por meio do oposto por este método, ou nele; ou é a reversão deles, por isso é “reversão” (parivatto). Pois o método de reversão (parivatto hāro) tem como característica a reversão dos estados indicados a partir de seus opostos. Pois foi dito —

‘‘กุสลากุสเล ธมฺเม, นิทฺทิฏฺเฐ ภาวิเต ปหีเน จ;

ปริวตฺตติ ปฏิปกฺเข, หาโร ปริวตฺตโน นามา’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“Quando os estados salutares e insalutares são indicados, cultivados e abandonados, ele reverte para o oposto: este método é chamado de reversão.” (Netti 4, Niddesavāra)

ภิกฺขเว, สมณา ปพฺพชิตาติ ปริยายวจนํ. อญฺญํ ปรํ กิญฺจีติ ปริยายวจนํ. รูปํ วณฺณํ จกฺขุวิญฺเญยฺยนฺติ ปริยายวจนํ. สมนุปสฺสามิ โอโลเกสฺสามิ ชานามีติ ปริยายวจนํ. เอวํ อิตฺถํ อิมํ ปการนฺติ ปริยายวจนํ. ปุริสสฺส ปุคฺคลสฺสาติ ปริยายวจนํ. จิตฺตํ วิญฺญาณํ มโนติ ปริยายวจนํ. ปริยาทาย คเหตฺวา เขเปตฺวาติ ปริยายวจนํ. ติฏฺฐติ ธรติ ฐาตีติ ปริยายวจนํ. ยถา เยน ปกาเรน เยนากาเรนาติ ปริยายวจนํ. อิตฺถี นารี มาตุคาโมติ ปริยายวจนนฺติ อยํ เววจโน หาโร. วิวิธํ วจนํ เอกสฺเสวตฺถสฺส วาจกเมตฺถาติ วิวจนํ, วิวจนเมว เววจนํ. วิวิธํ วุจฺจติ เอเตน อตฺโถติ วา วิวจนํ, วิวจนเมว เววจนํ. เอกสฺมึ อตฺเถ อเนกปริยายสทฺทปฺปโยชนลกฺขโณ หิ เววจโน หาโร. วุตฺตญฺเหตํ –

“Monges” (bhikkhave): “ascetas”, “aqueles que renunciaram” são sinônimos. “Outra” (aññaṃ): “qualquer outra”, “diferente” são sinônimos. “Forma” (rūpaṃ): “cor”, “cognoscível pelo olho” são sinônimos. “Eu vejo” (samanupassāmi): “eu observo”, “eu conheço” são sinônimos. “Assim” (evaṃ): “desta maneira”, “deste modo” são sinônimos. “Do homem” (purisassa): “do indivíduo” são sinônimos. “A mente” (cittaṃ): “a consciência”, “a mente (mano)” são sinônimos. “Obstruindo” (pariyādāya): “capturando”, “esgotando” são sinônimos. “Permanece” (tiṭṭhati): “sustenta-se”, “fica” são sinônimos. “Como” (yathā): “de que maneira”, “de que modo” são sinônimos. “Mulher” (itthī): “fêmea”, “gênero feminino” são sinônimos. Este é o método dos sinônimos (vevacano hāro). Diversas palavras que expressam um único significado aqui constituem uma expressão diversa (vivacana), e expressão diversa é o mesmo que sinônimo (vevacana). Ou aquilo pelo qual um significado é expresso de diversas maneiras é uma expressão diversa, e expressão diversa é o mesmo que sinônimo. Pois o método dos sinônimos (vevacano hāro) tem como característica o emprego de múltiplos termos sinônimos para um único significado. Pois foi dito —

‘‘เววจนานิ พหูนิ ตุ, สุตฺเต วุตฺตานิ เอกธมฺมสฺส;

โย ชานาติ สุตฺตวิทู, เววจโน นาม โส หาโร’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“Aquele que conhece os muitos sinônimos ditos no discurso para um único estado é um conhecedor dos discursos; esse método é chamado de sinônimos.” (Netti 4, Niddesavāra)

รูปํ [Pg.60] กาฬสามาทิวเสน อเนกธา ปญฺญตฺตํ. ปุริโส ขตฺติยาทิวเสน อเนกธา ปญฺญตฺโต. จิตฺตํ ปริตฺตมหคฺคตาทิวเสน อเนกธา ปญฺญตฺตํ. ‘‘ปริยาทายา’’ติ เอตฺถ ปริยาทานํ ปริยาทายกานํ ปาปธมฺมานํ วเสน วีติกฺกมปริยุฏฺฐานาทินา จ อเนกธา ปญฺญตฺตํ. อยํ ปญฺญตฺติหาโร. ปกาเรหิ, ปเภทโต วา ญาปียนฺติ อิมินา, เอตฺถ วา อตฺถาติ ปญฺญตฺติ. เอเกกสฺส ธมฺมสฺส อเนกาหิ ปญฺญตฺตีหิ ปญฺญาเปตพฺพาการวิภาวนลกฺขโณ หิ ปญฺญตฺติหาโร. วุตฺตญฺเหตํ –

A forma (rūpa) é designada de muitas maneiras por meio de preto, escuro, etc. O homem (puriso) é designado de muitas maneiras por meio de nobre (khattiya), etc. A mente (citta) é designada de muitas maneiras por meio de limitada, grandiosa, etc. Em “obstruindo” (pariyādāyā), a obstrução é designada de muitas maneiras por meio de estados prejudiciais que obstruem, por meio de transgressão, obsessão, etc. Este é o método de designação (paññattihāro). Os significados são dados a conhecer por meio de modos ou divisões por este método, ou nele; por isso é “designação” (paññatti). Pois o método de designação (paññattihāro) tem como característica a elucidação dos modos pelos quais cada estado individual deve ser designado por meio de múltiplas designações. Pois foi dito —

‘‘เอกํ ภควา ธมฺมํ, ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสติ;

โส อากาโร เญยฺโย, ปญฺญตฺตี นาม โส หาโร’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“O Abençoado ensina um único estado por meio de várias designações; esse modo deve ser conhecido, esse método é chamado de designações.” (Netti 4, Niddesavāra)

วิโรธิปจฺจยสมวาเย วิสทิสุปฺปตฺติรุปฺปนวณฺณวิการาปตฺติยา ตํสมงฺคิโน หทยงฺคตภาวปฺปกาสนํ รูปฏฺโฐติ อนิจฺจตามุเขน โอตรณํ, อนิจฺจสฺส ปน ทุกฺขตฺตา ทุกฺขตามุเขน, ทุกฺขสฺส จ อนตฺตกตฺตา สุญฺญตามุเขน โอตรณํ. จิตฺตํ มโนวิญฺญาณธาตุ, ตสฺสา ปริยาทายิกา ตณฺหา ตเทกฏฺฐา จ ปาปธมฺมา ธมฺมธาตูติ ธาตุมุเขน โอตรณํ. เอวํ ขนฺธายตนาทิมุเขหิปิ โอตรณํ วตฺตพฺพนฺติ อยํ โอตรโณ หาโร. โอตารียนฺติ อนุปฺปเวสียนฺติ เอเตน, เอตฺถ วา สุตฺตาคตา ธมฺมา ปฏิจฺจสมุปฺปาทาทีสูติ โอตรโณ. ปฏิจฺจสมุปฺปาทาทิมุเขน สุตฺตตฺถสฺส โอตรณลกฺขโณ หิ โอตรโณ หาโร. วุตฺตญฺเหตํ –

A revelação do estado interno do coração daquele que possui a forma, devido à ocorrência de alteração de cor, opressão e surgimento de disparidade na reunião de condições adversas, é o significado de forma (rūpaṭṭho) — esta é a entrada por meio da impermanência (aniccatāmukha); e porque o impermanente é sofrimento, é a entrada por meio do sofrimento (dukkhatāmukha); e porque o sofrimento é não-eu, é a entrada por meio do vazio (suññatāmukha). A mente é o elemento da consciência mental (manoviññāṇadhātu); o desejo que a obstrui e os estados prejudiciais que compartilham da mesma base são o elemento dos fenômenos (dhammadhātu) — esta é a entrada por meio dos elementos (dhātumukha). Da mesma forma, a entrada por meio dos agregados (khandha), bases (āyatana), etc., também deve ser dita. Este é o método de entrada (otaraṇo hāro). Os estados que aparecem no discurso entram ou são introduzidos na originação dependente, etc., por este método, ou nele; por isso é “entrada” (otaraṇo). Pois o método de entrada (otaraṇo hāro) tem como característica a entrada do significado do discurso por meio da originação dependente, etc. Pois foi dito —

‘‘โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท, อินฺทฺริยขนฺธา จ ธาตุอายตนา;

เอเตหิ โอตรติ โย, โอตรโณ นาม โส หาโร’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“Aquele que entra por meio da originação dependente, das faculdades, dos agregados, dos elementos e das bases: esse método é chamado de entrada.” (Netti 4, Niddesavāra)

นาหํ, ภิกฺขเว…เป… สมนุปสฺสามีติ อารมฺโภ. เอวํ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตีติ ปทสุทฺธิ, น ปน อารมฺภสุทฺธิ. ยถยิทนฺติอาทิ ปทสุทฺธิ เจว อารมฺภสุทฺธิ จาติ อยํ โสธโน หาโร. โสธียนฺติ สมาธียนฺติ เอเตน, เอตฺถ วา สุตฺเต ปทปทตฺถปญฺหารมฺภาติ โสธโน. สุตฺเต ปทปทตฺถปญฺหารมฺภานํ โสธนลกฺขโณ หิ โสธโน หาโร. วุตฺตญฺเหตํ –

“Não vejo, monges... [pe]... eu vejo” — este é o início (ārambho). “Assim permanece obstruindo a mente do homem” — esta é a purificação dos termos (padasuddhi), mas não a purificação do início (ārambhasuddhi). “Como esta [forma de mulher]” etc. — esta é tanto a purificação dos termos quanto a purificação do início. Este é o método de purificação (sodhano hāro). Os termos, os significados dos termos, as perguntas e os inícios no discurso são purificados ou resolvidos por este método, ou nele; por isso é “purificação” (sodhano). Pois o método de purificação (sodhano hāro) tem como característica a purificação dos termos, dos significados dos termos, das perguntas e dos inícios no discurso. Pois foi dito —

‘‘วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห, คาถายํ ปุจฺฉิตายมารพฺภ;

สุทฺธาสุทฺธปริกฺขา, หาโร โส โสธโน นามา’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“O exame do que é puro e impuro em relação à pergunta respondida, iniciada a partir do verso perguntado: esse método é chamado de purificação.” (Netti 4, Niddesavāra)

อญฺญนฺติ [Pg.61] สามญฺญโต อธิฏฺฐานํ กสฺสจิ วิเสสสฺส อนามฏฺฐตฺตา. เอกรูปมฺปีติ ตํ อวิกปฺเปตฺวา วิเสสวจนํ. ยถยิทนฺติ สามญฺญโต อธิฏฺฐานํ อนิยมวจนภาวโต. อิตฺถิรูปนฺติ ตํ อวิกปฺเปตฺวา วิเสสวจนนฺติ อยํ อธิฏฺฐาโน หาโร. อธิฏฺฐียนฺติ อนุปฺปวตฺตียนฺติ เอเตน, เอตฺถ วา สามญฺญวิเสสภูตา ธมฺมา วินา วิกปฺเปนาติ อธิฏฺฐาโน. สุตฺตาคตานํ ธมฺมานํ อวิกปฺปนวเสเนว สามญฺญวิเสสนิทฺธารณลกฺขโณ หิ อธิฏฺฐาโน หาโร. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

“Outra” (aññaṃ) é uma determinação geral (sāmaññato adhiṭṭhānaṃ), pois nenhuma especificação é mencionada. “Mesmo uma única forma” (ekarūpampi) é uma declaração específica sem distinção adicional. “Como esta” (yathayidaṃ) é uma determinação geral devido ao seu caráter de declaração indefinida. “Forma de mulher” (itthirūpaṃ) é uma declaração específica sem distinção adicional. Este é o método de determinação (adhiṭṭhāno hāro). Os estados gerais e específicos são determinados ou aplicados sem distinção por este método, ou nele; por isso é “determinação” (adhiṭṭhāno). Pois o método de determinação (adhiṭṭhāno hāro) tem como característica a definição do geral e do específico precisamente por meio da não distinção dos estados que aparecem no discurso. E isso também foi dito —

‘‘เอกตฺตตาย ธมฺมา, เยปิ จ เวมตฺตตาย นิทฺทิฏฺฐา;

เตน วิกปฺปยิตพฺพา, เอโส หาโร อธิฏฺฐาโน’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“Os estados que são indicados em sua unidade e também em sua diversidade devem ser distinguidos por meio dele: este método é a determinação.” (Netti 4, Niddesavāra)

รูปสฺส กมฺมาวิชฺชาทโย กมฺมจิตฺตาทโย จ เหตุ. สมนุปสฺสนาย อาวชฺชนาทโย. กุสลสฺส จิตฺตสฺส โยนิโส มนสิการาทโย. ปริยาทายาติ เอตฺถ ปริยาทานสฺส อโยนิโสมนสิการาทโยติ อยํ ปริกฺขาโร หาโร. ปริกโรติ อภิสงฺขโรติ ผลนฺติ ปริกฺขาโร, เหตุ ปจฺจโย จ. ปริกฺขารํ อาจิกฺขตีติ ปริกฺขาโร, หาโร. ปริกฺขารวิสยตฺตา, ปริกฺขารสหจรณโต วา ปริกฺขาโร. สุตฺเต อาคตธมฺมานํ ปริกฺขารสงฺขาตเหตุปจฺจเย นิทฺธาเรตฺวา สํวณฺณนาลกฺขโณ หิ ปริกฺขาโร หาโร. วุตฺตญฺเหตํ –

Para a forma (rūpa), o kamma, a ignorância, etc., e o kamma, a mente, etc., são as causas. Para a visualização (samanupassanā), a advertência mental (āvajjana), etc. Para a mente salutar, a atenção adequada, etc. Em “obstruindo” (pariyādāyā), para a obstrução, a atenção inadequada, etc., são as causas. Este é o método dos requisitos (parikkhāro hāro). Aquilo que prepara e condiciona o fruto é o requisito (parikkhāro), isto é, a causa e a condição. O método que aponta o requisito é o “requisito” (parikkhāro). É chamado de requisito por ser o domínio do requisito ou por estar associado ao requisito. Pois o método dos requisitos (parikkhāro hāro) tem como característica a elucidação e descrição das causas e condições, conhecidas como requisitos, dos estados que aparecem no discurso. Pois foi dito —

‘‘เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ, ชนยนฺติปฺปจฺจยา ปรมฺปรโต;

เหตุมวกฑฺฒยิตฺวา, เอโส หาโร ปริกฺขาโร’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“Quaisquer estados que geram outro estado como condições em sucessão, tendo extraído a causa: este método é o dos requisitos.” (Netti 4, Niddesavāra)

ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตีติ เอตฺถ ปริยาทายิกา วิเสสโต ตณฺหาวิชฺชา เวทิตพฺพา ตาสํ วเสน ปริยาทานสมฺภวโต. ตาสุ ตณฺหาย รูปมธิฏฺฐานํ, อวิชฺชาย อรูปํ. วิเสสโต ตณฺหาย สมโถ ปฏิปกฺโข, อวิชฺชาย วิปสฺสนา. สมถสฺส เจโตวิมุตฺติ, ผลวิปสฺสนาย ปญฺญาวิมุตฺติ. ตถา หิ ตา ราควิราคา อวิชฺชาวิราคาติ วิเสเสตฺวา วุจฺจนฺตีติ อยํ สมาโรปโน หาโร. สมาโรปียนฺติ เอเตน, เอตฺถ วา ปทฏฺฐานาทิมุเขน ธมฺมาติ สมาโรปโน. สุตฺเต อาคตธมฺมานํ ปทฏฺฐานเววจนภาวนาปหานสมาโรปนวิจารณลกฺขโณ หิ สมาโรปโน หาโร. วุตฺตญฺเหตํ –

Na frase 'permanece tendo se apossado da mente do homem', deve-se entender que aquilo que se apossa da mente é especificamente o desejo (taṇhā) e a ignorância (avijjā), pois a obsessão (pariyādāna) ocorre sob a influência deles. Entre esses dois, a base do desejo é a forma (rūpa), e a da ignorância é o sem-forma (arūpa). Especificamente, a tranquilidade (samatha) é o oposto do desejo, e a visão interior (vipassanā) é o oposto da ignorância. O fruto da tranquilidade é a libertação da mente (cetovimutti), e o da visão interior do fruto é a libertação pela sabedoria (paññāvimutti). Pois eles são descritos especificamente como 'o desapego da cobiça' e 'o desapego da ignorância'; este é o método de projeção (samāropano hāro). É chamado de 'projeção' (samāropana) porque por meio dele, ou nele, os estados (dhamma) são projetados por meio de suas causas próximas (padaṭṭhāna), etc. Pois o método de projeção tem como característica a investigação da projeção, do abandono, do desenvolvimento, dos sinônimos e das causas próximas dos estados que aparecem no sutta. Pois foi dito:

‘‘เย [Pg.62] ธมฺมา ยํ มูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา;

เต สมาโรปยิตพฺพา, เอส สมาโรปโน หาโร’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“Quaisquer estados que tenham uma certa raiz, e quaisquer que sejam declarados pelo Sábio como tendo o mesmo significado, estes devem ser projetados; este é o método de projeção.” (Netti. 4, Niddesavāra);

เอตฺตาวตา จ –

E até aqui —

‘‘เทสนา วิจโย ยุตฺติ, ปทฏฺฐาโน จ ลกฺขโณ;

จตุพฺยูโห จ อาวฏฺโฏ, วิภตฺติ ปริวตฺตโน.

“Exposição, investigação, aplicação, causa próxima e característica; a quádrupla matriz, o ciclo, a classificação, a reversão;

เววจโน จ ปญฺญตฺติ, โอตรโณ จ โสธโน;

อธิฏฺฐาโน ปริกฺขาโร, สมาโรปโน โสฬโส’’ติ. (เนตฺติ. ๑ อุทฺเทสวาร) –

sinônimos e designação, a entrada, a purificação, a determinação, os requisitos, e a projeção é o décimo sexto.” (Netti. 1, Uddesavāra) —

เอวํ วุตฺตา โสฬส หารา ทสฺสิตาติ เวทิตพฺพา. หรียนฺติ เอเตหิ, เอตฺถ วา สุตฺตเคยฺยาทิวิสยา อญฺญาณสํสยวิปลฺลาสาติ หารา. หรนฺติ วา สยํ ตานิ, หรณมตฺตเมว วาติ หารา ผลูปจาเรน. อถ วา หรียนฺติ โวหรียนฺติ ธมฺมสํวณฺณกธมฺมปฺปฏิคฺคาหเกหิ ธมฺมสฺส ทานคฺคหณวเสนาติ หารา. อถ วา หารา วิยาติ หารา. ยถา หิ อเนกรตนาวลิสมูโห หารสงฺขาโต อตฺตโน อวยวภูตรตนสมฺผสฺเสหิ สมุปชนิยมานหิลาทสุโข หุตฺวา ตทุปโภคิชนสรีรสนฺตาปํ นิทาฆปริฬาหูปชนิตํ วูปสเมติ, เอวเมว เตปิ นานาวิธปรมตฺถรตนปฺปพนฺธา สํวณฺณนาวิเสสา อตฺตโน อวยวภูตปรมตฺถรตนาธิคเมน สมุปฺปาทิยมานนิพฺพุติสุขา ธมฺมปฺปฏิคฺคาหกชนหทยปริตาปํ กามราคาทิกิเลสเหตุกํ วูปสเมนฺตีติ. อถ วา หารยนฺติ อญฺญาณาทินีหารํ อปคมํ กโรนฺติ อาจิกฺขนฺตีติ วา หารา. อถ วา โสตุชนจิตฺตสฺส หรณโต รมณโต จ หารา นิรุตฺตินเยน ยถา ‘‘ภเวสุ วนฺตคมโน ภควา’’ติ (วิสุทฺธิ. ๑.๑๔๔; ปารา. อฏฺฐ. ๑.เวรญฺชกณฺฑวณฺณนา).

Deve-se entender que assim os dezesseis métodos (hāra) mencionados foram mostrados. Eles são chamados de 'métodos' (hāra) porque por meio deles, ou neles, a ignorância, a dúvida e as distorções em relação ao conteúdo dos suttas, geyyas, etc., são removidas (harīyanti). Ou eles próprios as removem, ou são simplesmente a própria remoção, sendo chamados de 'métodos' por uma metáfora do fruto (phalūpacāra). Ou então, são chamados de 'métodos' (hāra) porque são transmitidos (harīyanti) ou expressos por aqueles que explicam o Dhamma e aqueles que o recebem, por meio do dar e receber do Dhamma. Ou ainda, são chamados de 'métodos' (hāra) porque são como colares (hāra). Pois assim como uma coleção de vários colares de joias, conhecida como colar (hāra), produzindo alegria e felicidade pelo toque das joias que são suas partes constituintes, acalma o calor corporal de quem o usa, gerado pelo calor do verão; da mesma forma, essas explicações específicas, que são conexões de vários tipos de joias do significado supremo (paramattha), produzindo a felicidade da extinção (nibbuti) através da realização das joias do significado supremo que são suas partes constituintes, acalmam a aflição do coração das pessoas que recebem o Dhamma, causada pelas máculas como a cobiça sensual, etc. Ou então, são chamados de 'métodos' (hāra) porque fazem com que a ignorância, etc., seja removida (hārayanti), isto é, causam o seu desaparecimento ou a explicam. Ou ainda, são chamados de 'métodos' (hāra) porque cativam (haraṇa) e deleitam a mente dos ouvintes, de acordo com o método linguístico (niruttinaya), como na frase: 'O Abençoado é aquele que abandonou o ir e vir nas existências (bhavesu vantagamano bhagavā)'.

อิโต ปรํ ปน นนฺทิยาวฏฺฏาทิปญฺจวิธนยา เวทิตพฺพา – ตตฺถ ตณฺหาวิชฺชา สมุทยสจฺจํ, ตาสํ อธิฏฺฐานาทิภูตา รูปธมฺมา ทุกฺขสจฺจํ, เตสํ อปฺปวตฺติ นิโรธสจฺจํ, นิโรธปฺปชานนา ปฏิปทา มคฺคสจฺจํ. ตณฺหาคหเณน เจตฺถ มายาสาเฐยฺยมานาติมานมทปฺปมาทปาปิจฺฉตาปาปมิตฺตตาอหิริกอโนตฺตปฺปาทิวเสน อกุสลปกฺโข เนตพฺโพ. อวิชฺชาคหเณน วิปรีตมนสิการโกธูปนาหมกฺขปฬาสอิสฺสามจฺฉริย- สารมฺภโทวจสฺสตาภวทิฏฺฐิวิภวทิฏฺฐิอาทิวเสน อกุสลปกฺโข เนตพฺโพ. วุตฺตวิปริยายโต [Pg.63] กุสลปกฺโข เนตพฺโพ. กถํ? อมายาอสาเฐยฺยาทิวเสน อวิปรีตมนสิการาทิวเสน จ. ตถา สมถปกฺขิยานํ สทฺธินฺทฺริยาทีนํ, วิปสฺสนาปกฺขิยานํ อนิจฺจสญฺญาทีนญฺจ วเสน โวทานปกฺโข เนตพฺโพติ อยํ นนฺทิยาวฏฺฏสฺส นยสฺส ภูมิ. โย หิ ตณฺหาอวิชฺชาหิ สํกิเลสปกฺขสฺส สุตฺตตฺถสฺส สมถวิปสฺสนาหิ โวทานปกฺขสฺส จ จตุสจฺจโยชนมุเขน นยนลกฺขโณ สํวณฺณนาวิเสโส, อยํ นนฺทิยาวฏฺฏนโย นาม. วุตฺตญฺเหตํ –

A partir daqui, devem ser compreendidos os cinco tipos de métodos, começando com o 'giro da alegria' (nandiyāvaṭṭa). Entre eles, o desejo e a ignorância constituem a verdade da origem (samudayasacca); os fenômenos materiais (rūpadhamma), que servem de base para eles, constituem a verdade do sofrimento (dukkhasacca); a não ocorrência deles constitui a verdade da cessação (nirodhasacca); e o caminho que leva à compreensão da cessação constitui a verdade do caminho (maggasacca). Aqui, pela inclusão do desejo, o lado prejudicial (akusalapakkhā) deve ser conduzido por meio da ilusão, da hipocrisia, do orgulho, da arrogância, da vaidade, da negligência, dos maus desejos, das más amizades, da falta de vergonha moral, da falta de temor moral, etc. Pela inclusão da ignorância, o lado prejudicial deve ser conduzido por meio da atenção incorreta, da raiva, da hostilidade, da depreciação, da insolência, da inveja, da avareza, da obstinação, da teimosia, da visão de existência, da visão de não existência, etc. O lado benéfico (kusalapakkhā) deve ser conduzido pelo oposto do que foi dito. Como? Por meio da não ilusão, da não hipocrisia, etc., e por meio da atenção correta, etc. Da mesma forma, o lado da purificação (vodānapakkhā) deve ser conduzido por meio das faculdades como a fé, etc., que pertencem ao lado da tranquilidade, e por meio da percepção da impermanência, etc., que pertencem ao lado da visão interior. Esta é a base do método do 'giro da alegria' (nandiyāvaṭṭa). Pois esta explicação específica, que tem como característica a condução do significado do sutta — o lado da corrupção por meio do desejo e da ignorância, e o lado da purificação por meio da tranquilidade e da visão interior — através da aplicação das Quatro Verdades, é chamada de método do 'giro da alegria'. Pois foi dito:

‘‘ตณฺหญฺจ อวิชฺชมฺปิ จ, สมเถน วิปสฺสนาย โย เนติ;

สจฺเจหิ โยชยิตฺวา, อยํ นโย นนฺทิยาวฏฺโฏ’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“Aquele que conduz tanto o desejo quanto a ignorância por meio da tranquilidade e da visão interior, tendo-os conectado com as Verdades — este método é o 'giro da alegria'.” (Netti. 4, Niddesavāra);

นนฺทิยาวฏฺฏสฺส วิย อาวฏฺโฏ เอตสฺสาติ นนฺทิยาวฏฺโฏ. ยถา หิ นนฺทิยาวฏฺโฏ อนฺโต ฐิเตน ปธานาวยเวน พหิทฺธา อาวฏฺฏติ, เอวมยมฺปิ นโยติ อตฺโถ. อถ วา นนฺทิยา ตณฺหาย ปโมทสฺส วา อาวฏฺโฏ เอตฺถาติ นนฺทิยาวฏฺโฏ.

É chamado de 'giro da alegria' (nandiyāvaṭṭa) porque seu giro é como o de um diagrama nandiyāvaṭṭa (espiral no sentido horário). O significado é que, assim como o nandiyāvaṭṭa gira para fora a partir de sua parte principal situada no interior, o mesmo ocorre com este método. Ou então, é o 'giro da alegria' porque nele há o giro da alegria (nandī), isto é, do desejo ou do contentamento.

เหฏฺฐา วุตฺตนเยน คหิเตสุ ตณฺหาวิชฺชาตปฺปกฺขิยธมฺเมสุ ตณฺหา โลโภ, อวิชฺชา โมโห, อวิชฺชาย สมฺปยุตฺโต โลหิเต สติ ปุพฺโพ วิย ตณฺหาย สติ สิชฺฌมาโน อาฆาโต โทโส อิติ ตีหิ อกุสลมูเลหิ คหิเตหิ, ตปฺปฏิปกฺขโต กุสลจิตฺตคฺคหเณน จ ตีณิ กุสลมูลานิ คหิตานิ เอว โหนฺติ. อิธาปิ โลโภ สพฺพานิ วา สาสวกุสลมูลานิ สมุทยสจฺจํ, ตนฺนิพฺพตฺตา เตสํ อธิฏฺฐานโคจรภูตา อุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขสจฺจนฺติอาทินา สจฺจโยชนา เวทิตพฺพา. ผลํ ปเนตฺถ วิโมกฺขตฺตยวเสน นิทฺธาเรตพฺพํ, ตีหิ อกุสลมูเลหิ ติวิธทุจฺจริตสํกิเลสมลวิสมอกุสลสญฺญาวิตกฺกาทิวเสน อกุสลปกฺโข เนตพฺโพ, ตถา ตีหิ กุสลมูเลหิ ติวิธสุจริตสมกุสลสญฺญาวิตกฺกสทฺธมฺมสมาธิวิโมกฺขมุขาทิวเสน โวทานปกฺโข เนตพฺโพติ อยํ ติปุกฺขลสฺส นยสฺส ภูมิ. โย หิ อกุสลมูเลหิ สํกิเลสปกฺขสฺส กุสลมูเลหิ โวทานปกฺขสฺส สุตฺตตฺถสฺส จ จตุสจฺจโยชนามุเขน นยนลกฺขโณ สํวณฺณนาวิเสโส, อยํ ติปุกฺขลนโย นาม. ตีหิ อวยเวหิ [Pg.64] โลภาทีหิ สํกิเลสปกฺเข, อโลภาทีหิ จ โวทานปกฺเข ปุกฺขโล โสภโนติ ติปุกฺขโล. วุตฺตญฺเหตํ –

Entre os estados pertencentes ao lado do desejo e da ignorância compreendidos pelo método mencionado acima, o desejo é a cobiça (lobha), a ignorância é a ilusão (moha) e, quando há o desejo, surge a aversão (dosa), que é a hostilidade gerada assim como o pus quando há sangue; assim, ao se compreenderem essas três raízes prejudiciais, e ao se compreender a mente benéfica que é o seu oposto, as três raízes benéficas também são compreendidas. Aqui também, a cobiça ou todas as raízes benéficas associadas às máculas (sāsava) constituem a verdade da origem, e os agregados do apego produzidos por elas, que servem de base e objeto para elas, constituem a verdade do sofrimento — assim deve ser compreendida a aplicação das Verdades. O fruto aqui deve ser determinado por meio das três libertações (vimokkha). O lado prejudicial deve ser conduzido por meio das três raízes prejudiciais, sob a forma dos três tipos de má conduta, corrupções, impurezas, desigualdades, percepções prejudiciais, pensamentos prejudiciais, etc. Da mesma forma, o lado da purificação deve ser conduzido por meio das três raízes benéficas, sob a forma dos três tipos de boa conduta, igualdades, percepções benéficas, pensamentos benéficos, o verdadeiro Dhamma, a concentração, as portas de libertação, etc. Esta é a base do método do 'triplo excelente' (tipukkhala). Pois esta explicação específica, que tem como característica a condução do significado do sutta — o lado da corrupção por meio das raízes prejudiciais e o lado da purificação por meio das raízes benéficas — através da aplicação das Quatro Verdades, é chamada de método do 'triplo excelente'. É chamado de 'triplo excelente' (tipukkhala) porque é excelente (pukkhala, belo) em três partes: no lado da corrupção por meio da cobiça, etc., e no lado da purificação por meio da não cobiça, etc. Pois foi dito:

‘‘โย อกุสเล สมูเลหิ,เนติ กุสเล จ กุสลมูเลหิ;

ภูตํ ตถํ อวิตถํ,ติปุกฺขลํ ตํ นยํ อาหู’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“Aquele que conduz os estados prejudiciais junto com suas raízes, e os benéficos com as raízes benéficas, de forma real, verdadeira e infalível — a esse método chamam de 'triplo excelente'.” (Netti. 4, Niddesavāra);

วุตฺตนเยน คหิเตสุ ตณฺหาวิชฺชาตปฺปกฺขิยธมฺเมสุ วิเสสโต ตณฺหาทิฏฺฐีนํ วเสน อสุเภ ‘‘สุภ’’นฺติ, ทุกฺเข ‘‘สุข’’นฺติ จ วิปลฺลาสา, อวิชฺชาทิฏฺฐีนํ วเสน อนิจฺเจ ‘‘นิจฺจ’’นฺติ, อนตฺตนิ ‘‘อตฺตา’’ติ วิปลฺลาสา เวทิตพฺพา. เตสํ ปฏิปกฺขโต กุสลจิตฺตคฺคหเณน สิทฺเธหิ สติวีริยสมาธิปญฺญินฺทฺริเยหิ จตฺตาริ สติปฏฺฐานานิ สิทฺธานิเยว โหนฺติ.

Entre os estados pertencentes ao lado do desejo e da ignorância compreendidos pelo método mencionado, deve-se entender que, especificamente sob a influência do desejo e das visões, ocorrem as distorções (vipallāsa) de ver o belo no que é feio (asubha) e a felicidade no que é sofrimento (dukkha); e sob a influência da ignorância e das visões, as distorções de ver o permanente no que é impermanente (anicca) e o eu no que é não-eu (anatta). Pelo desenvolvimento das faculdades da atenção plena, da energia, da concentração e da sabedoria, que são estabelecidas pela compreensão da mente benéfica que é o oposto delas, os quatro fundamentos da atenção plena (satipaṭṭhāna) são de fato estabelecidos.

ตตฺถ จตูหิ อินฺทฺริเยหิ จตฺตาโร ปุคฺคลา นิทฺทิสิตพฺพา. กถํ? ทุวิโธ หิ ตณฺหาจริโต มุทินฺทฺริโย ติกฺขินฺทฺริโยติ, ตถา ทิฏฺฐิจริโต. เตสุ ปฐโม อสุเภ ‘‘สุภ’’นฺติ วิปริเยสคฺคาหี สติพเลน ยถาภูตํ กายสภาวํ สลฺลกฺเขนฺโต ภาวนาพเลน ตํ วิปลฺลาสํ สมุคฺฆาเตตฺวา สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมติ. ทุติโย อสุเข ‘‘สุข’’นฺติ วิปริเยสคฺคาหี ‘‘อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสตี’’ติอาทินา (ม. นิ. ๑.๒๖; อ. นิ. ๔.๑๔; ๖.๕๘) วุตฺเตน วีริยสํวรภูเตน วีริยพเลน ปฏิปกฺขํ วิโนเทนฺโต ภาวนาพเลน ตํ วิปลฺลาสํ วิธเมตฺวา สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมติ. ตติโย อนิจฺเจ ‘‘นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาสคฺคาหี สมถพเลน สมาหิตจิตฺโต สงฺขารานํ ขณิกภาวํ สลฺลกฺเขนฺโต ภาวนาพเลน ตํ วิปลฺลาสํ สมุคฺฆาเตตฺวา สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมติ. จตุตฺโถ สนฺตติสมูหกิจฺจารมฺมณฆนวญฺจิตตาย ผสฺสาทิธมฺมปุญฺชมตฺเต อนตฺตนิ ‘‘อตฺตา’’ติ มิจฺฉาภินิเวสี จตุโกฏิกสุญฺญตามนสิกาเรน ตํ มิจฺฉาภินิเวสํ วิทฺธํเสนฺโต สามญฺญผลํ สจฺฉิกโรติ. สุภสญฺญาทีหิ จตูหิปิ วา วิปลฺลาเสหิ สมุทยสจฺจํ, เตสมธิฏฺฐานารมฺมณภูตา ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขสจฺจนฺติอาทินา สจฺจโยชนา เวทิตพฺพา. ผลํ ปเนตฺถ จตฺตาริ สามญฺญผลานิ, จตูหิ เจตฺถ วิปลฺลาเสหิ จตุราสโวฆโยคคนฺถอคติตณฺหุปาทานสลฺลวิญฺญาณฏฺฐิติอปริญฺญาทิวเสน อกุสลปกฺโข เนตพฺโพ, ตถา จตูหิ สติปฏฺฐาเนหิ [Pg.65] จตุพฺพิธชฺฌานวิหาราธิฏฺฐานสุขภาคิยธมฺมอปฺปมญฺญาสมฺมปฺปธานอิทฺธิปาทาทิวเสน โวทานปกฺโข เนตพฺโพติ อยํ สีหวิกฺกีฬิตสฺส นยสฺส ภูมิ. โย หิ สุภสญฺญาทีหิ วิปลฺลาเสหิ สกลสฺส สํกิเลสปกฺขสฺส สทฺธินฺทฺริยาทีหิ จ โวทานปกฺขสฺส จตุสจฺจโยชนาวเสน นยนลกฺขโณ สํวณฺณนาวิเสโส, อยํ สีหวิกฺกีฬิโต นาม. วุตฺตญฺเหตํ –

Nesse contexto, quatro tipos de pessoas devem ser indicados por meio das quatro faculdades. Como? Pois aquele que é de temperamento de desejo é de dois tipos: de faculdades fracas (mudindriya) ou de faculdades aguçadas (tikkhindriya); o mesmo ocorre com aquele que é de temperamento de visões. Entre eles, o primeiro, que se apega erroneamente ao belo no que é feio, observando a verdadeira natureza do corpo pelo poder da atenção plena, erradica essa distorção pelo poder do desenvolvimento mental (bhāvanā) e entra no caminho correto (sammattaniyāma). O segundo, que se apega erroneamente à felicidade no que é sofrimento, dissipando o oposto pelo poder da energia — que consiste na contenção pela energia descrita em passagens como 'ele não tolera um pensamento sensual que tenha surgido' —, destrói essa distorção pelo poder do desenvolvimento mental e entra no caminho correto. O terceiro, que se apega erroneamente ao permanente no que é impermanente, com a mente concentrada pelo poder da tranquilidade, observando a natureza momentânea das formações, erradica essa distorção pelo poder do desenvolvimento mental e entra no caminho correto. O quarto, que se apega falsamente ao eu no que é não-eu — que é apenas um mero amontoado de fenômenos como o contato, etc., devido à ilusão da solidez da continuidade, da totalidade, da função e do objeto —, destrói esse apego falso por meio da atenção voltada para a vacuidade quádrupla (catukoṭikasuññatā) e realiza o fruto da vida ascética (sāmaññaphala). A aplicação das Verdades deve ser compreendida de modo que a verdade da origem seja constituída pelas quatro distorções, como a percepção do belo, etc., e a verdade do sofrimento pelos cinco agregados do apego, que servem de base e objeto para elas. O fruto aqui são os quatro frutos da vida ascética. O lado prejudicial deve ser conduzido por meio das quatro distorções, sob a forma dos quatro influxos (āsava), torrentes (ogha), jugos (yoga), nós (gantha), desvios (agati), desejos, apegos, dardos, estabelecimentos da consciência, falta de compreensão plena, etc. Da mesma forma, o lado da purificação deve ser conduzido por meio dos quatro fundamentos da atenção plena, sob a forma dos quatro tipos de jhanas, moradas, determinações, estados que conduzem à felicidade, imensuráveis, esforços corretos, bases do poder espiritual, etc. Esta é a base do método do 'brincar do leão' (sīhavikkīḷita). Pois esta explicação específica, que tem como característica a condução de todo o lado da corrupção por meio das distorções como a percepção do belo, etc., e do lado da purificação por meio das faculdades como a fé, etc., através da aplicação das Quatro Verdades, é chamada de 'brincar do leão'. Pois foi dito:

‘‘โย เนติ วิปลฺลาเสหิ,กิเลเส อินฺทฺริเยหิ สทฺธมฺเม;

เอตํ นยํ นยวิทู,สีหวิกฺกีฬิตํ อาหู’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“Aquele que conduz as máculas por meio das distorções, e o verdadeiro Dhamma por meio das faculdades — a esse método os conhecedores dos métodos chamam de 'brincar do leão'.” (Netti. 4, Niddesavāra);

อสนฺตาสนชวปรกฺกมาทิวิเสสโยเคน สีโห ภควา, ตสฺส วิกฺกีฬิตํ เทสนา วจีกมฺมภูโต วิหาโรติ กตฺวา วิปลฺลาสตปฺปฏิปกฺขปริทีปนโต สีหสฺส วิกฺกีฬิตํ เอตฺถาติ สีหวิกฺกีฬิโต, นโย. พลวิเสสโยคทีปนโต วา สีหวิกฺกีฬิตสทิสตฺตา นโย สีหวิกฺกีฬิโต. พลวิเสโส เจตฺถ สทฺธาทิพลํ, ทสพลานิ เอว วา.

O Abençoado é o leão devido à sua associação com qualidades especiais como a ausência de medo, a rapidez e a coragem; seu 'brincar' é o ensinamento, que é uma morada sob a forma de ação verbal. Assim, por iluminar as distorções e seus opostos, este método é chamado de 'brincar do leão' (sīhavikkīḷito) porque nele está o brincar do leão. Ou então, o método é chamado de 'brincar do leão' por ser semelhante ao brincar do leão, por demonstrar a associação com poderes especiais. E o poder especial aqui é o poder da fé, etc., ou os próprios dez poderes (dasabala).

อิเมสํ ปน ติณฺณํ อตฺถนยานํ สิทฺธิยา โวหารนยทฺวยํ สิทฺธเมว โหติ. ตถา หิ อตฺถนยตฺตยทิสาภาเวน กุสลาทิธมฺมานํ อาโลจนํ ทิสาโลจนํ. วุตฺตญฺเหตํ –

Com o estabelecimento desses três métodos de significado (atthanaya), os dois métodos de expressão (vohāranaya) já estão de fato estabelecidos. Pois a observação dos estados benéficos, etc., sob o aspecto das direções dos três métodos de significado é a 'observação das direções' (disālocana). Pois foi dito:

‘‘เวยฺยากรเณสุ หิ เย,กุสลากุสลา ตหึ ตหึ วุตฺตา;

มนสา โอโลกยเต,ตํ ขุ ทิสาโลจนํ อาหู’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“Pois os estados benéficos e prejudiciais que são declarados aqui e ali nas exposições detalhadas, aquele que os observa com a mente — a isso chamam de 'observação das direções'.” (Netti. 4, Niddesavāra);

ตถา อาโลจิตานํ เตสํ ธมฺมานํ อตฺถนยตฺตยโยชเน สมานยนโต องฺกุโส วิย องฺกุโส. วุตฺตญฺเหตํ –

E por reunir esses estados assim observados na aplicação dos três métodos de significado, ele é como um gancho (aṅkusa). Pois foi dito:

‘‘โอโลเกตฺวา ทิสโลจเนน, อุกฺขิปิย ยํ สมาเนติ;

สพฺเพ กุสลากุสเล, อยํ นโย องฺกุโส นามา’’ติ. (เนตฺติ. ๔ นิทฺเทสวาร);

“Tendo observado com a observação das direções, aquilo que ele eleva e reúne, todos os estados benéficos e prejudiciais — este método é chamado de 'o gancho'.” (Netti. 4, Niddesavāra);

ตสฺมา มนสาว อตฺถนยานํ ทิสาภูตธมฺมานํ โลจนํ ทิสาโลจนํ, เตสํ สมานยนํ องฺกุโสติ ปญฺจปิ นยานิ ยุตฺตานิ โหนฺติ.

Portanto, a observação mental dos estados que constituem as direções dos métodos de significado é a 'observação das direções', e a sua reunião é 'o gancho'; assim, todos os cinco métodos são adequados.

เอตฺตาวตา [Pg.66] จ –

E até aqui —

‘‘ปฐโม นนฺทิยาวฏฺโฏ, ทุติโย จ ติปุกฺขโล;

สีหวิกฺกีฬิโต นาม, ตติโย นยลญฺชโก.

“O primeiro é o 'giro da alegria', o segundo é o 'triplo excelente', o terceiro é chamado de 'brincar do leão'; estes são os métodos que revelam.

ทิสาโลจนมาหํสุ, จตุตฺถํ นยมุตฺตมํ;

ปญฺจโม องฺกุโส นาม, สพฺเพ ปญฺจ นยา คตา’’ติ. (เนตฺติ. ๑ อุทฺเทสวาร) –

Eles chamam a 'observação das direções' de o quarto excelente método; o quinto é chamado de 'o gancho'; assim todos os cinco métodos foram apresentados.” (Netti. 1, Uddesavāra) —

เอวํ วุตฺตปญฺจนยาปิ เอตฺถ ทสฺสิตาติ เวทิตพฺพา. นยติ สํกิเลสํ โวทานญฺจ วิภาคโต ญาเปตีติ นโย, ลญฺเชติ ปกาเสติ สุตฺตตฺถนฺติ ลญฺชโก, นโย จ โส ลญฺชโก จาติ นยลญฺชโก. อิทญฺจ สุตฺตํ โสฬสวิเธ สุตฺตนฺตปฏฺฐาเน สํกิเลสภาคิยํ พฺยติเรกมุเขน นิพฺเพธาเสกฺขภาคิยนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. อฏฺฐวีสติวิเธ ปน สุตฺตนฺตปฏฺฐาเน โลกิยโลกุตฺตรํ สตฺตธมฺมาธิฏฺฐานํ ญาณญฺเญยฺยํ ทสฺสนภาวนํ สกวจนํ วิสฺสชฺชนียํ กุสลากุสลํ อนุญฺญาตํ ปฏิกฺขิตฺตญฺจาติ เวทิตพฺพํ.

Deve-se entender que assim os cinco métodos mencionados também foram mostrados aqui. É chamado de 'método' (naya) porque conduz (nayati), isto é, torna conhecidos a corrupção e a purificação de forma classificada; é chamado de 'revelador' (lañjaka) porque revela (lañjeti), isto é, torna claro o significado do sutta; e por ser tanto um método quanto um revelador, é chamado de 'método revelador' (nayalañjaka). E este sutta, no esquema de dezesseis tipos de suttas, deve ser visto como pertencente à corrupção e, por meio do método de exclusão, como pertencente à penetração e ao aprendizado (nibbedhāsekkhabhāgiya). No esquema de vinte e oito tipos de suttas, deve-se entender que ele é mundano e supermundano, baseado em seres e em fenômenos, conhecimento e o que deve ser conhecido, visão e desenvolvimento mental, as próprias palavras [do Buda], o que deve ser respondido, benéfico e prejudicial, o que é permitido e o que é rejeitado.

ตตฺถ โสฬสวิธสุตฺตนฺตํ ปฏฺฐานํ นาม ‘‘สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ, นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, เนว สํกิเลสภาคิยํ น วาสนาภาคิยํ น นิพฺเพธภาคิยํ น อเสกฺขภาคิยํ สุตฺต’’นฺติ (เนตฺติ. ๘๙) เอวํ วุตฺตโสฬสสาสนปฏฺฐานานิ.

Ali, o plano de aplicação de dezesseis tipos dos suttas é chamado de: 'sutta associado à corrupção, sutta associado às impressões habituais, sutta associado à penetração, sutta associado ao além-do-treinamento, sutta associado à corrupção e às impressões habituais, sutta associado à corrupção e à penetração, sutta associado à corrupção e ao além-do-treinamento, sutta associado às impressões habituais e à penetração, sutta associado às impressões habituais e ao além-do-treinamento, sutta associado à penetração e ao além-do-treinamento, sutta associado à corrupção, às impressões habituais e à penetração, sutta associado à corrupção, às impressões habituais e ao além-do-treinamento, sutta associado à corrupção, à penetração e ao além-do-treinamento, sutta associado às impressões habituais, à penetração e ao além-do-treinamento, sutta associado à corrupção, às impressões habituais, à penetração e ao além-do-treinamento, e o sutta que não é associado nem à corrupção, nem às impressões habituais, nem à penetração, nem ao além-do-treinamento' (Netti. 89). Assim são descritos os dezesseis planos de aplicação do Ensinamento.

ตตฺถ สํกิลิสฺสนฺติ เอเตนาติ สํกิเลโส, สํกิเลสภาเค สํกิเลสโกฏฺฐาเส ปวตฺตํ สํกิเลสภาคิยํ. วาสนา ปุญฺญภาวนา, วาสนาภาเค ปวตฺตํ วาสนาภาคิยํ, วาสนํ ภชาเปตีติ วา วาสนาภาคิยํ. นิพฺพิชฺฌนํ โลภกฺขนฺธาทีนํ ปทาลนํ นิพฺเพโธ, นิพฺเพธภาเค [Pg.67] ปวตฺตํ, นิพฺเพธํ ภชาเปตีติ วา นิพฺเพธภาคิยํ. ปรินิฏฺฐิตสิกฺขา ธมฺมา อเสกฺขา, อเสกฺขภาเค ปวตฺตํ, อเสกฺเข ภชาเปตีติ วา อเสกฺขภาคิยํ. เตสุ ยตฺถ ตณฺหาทิสํกิเลโส วิภตฺโต, อิทํ สํกิเลสภาคิยํ. ยตฺถ ทานาทิปุญฺญกิริยวตฺถุ วิภตฺตํ, อิทํ วาสนาภาคิยํ. ยตฺถ เสกฺขา สีลกฺขนฺธาทโย วิภตฺตา, อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ. ยตฺถ ปน อเสกฺขา สีลกฺขนฺธาทโย วิภตฺตา, อิทํ อเสกฺขภาคิยํ. อิตรานิ เตสํ โวมิสฺสกนยวเสน วุตฺตานิ. สพฺพาสวสํวรปริยายาทีนํ วเสน สพฺพภาคิยํ เวทิตพฺพํ. ตตฺถ หิ สํกิเลสธมฺมา โลกิยสุจริตธมฺมา เสกฺขา ธมฺมา อเสกฺขา ธมฺมา จ วิภตฺตา. สพฺพภาคิยํ ปน ‘‘ปสฺสํ น ปสฺสตี’’ติอาทิกํ อุทกาทิอนุวาทวจนํ เวทิตพฺพํ.

Ali, aquilo pelo qual se corrompe é a corrupção (saṃkilesa); o que ocorre na parte da corrupção, na porção da corrupção, é 'associado à corrupção' (saṃkilesabhāgiya). A impressão habitual (vāsanā) é o cultivo de mérito; o que ocorre na parte da impressão habitual é 'associado às impressões habituais' (vāsanābhāgiya), ou aquilo que faz com que se cultivem as impressões habituais é 'associado às impressões habituais'. A penetração (nibbedha) é o ato de penetrar, o rompimento do agregado da cobiça, etc.; o que ocorre na parte da penetração, ou aquilo que faz com que se cultive a penetração, é 'associado à penetração' (nibbedhabhāgiya). Os estados de treinamento concluído são os além-do-treinamento (asekha); o que ocorre na parte do além-do-treinamento, ou aquilo que faz com que se cultive o além-do-treinamento, é 'associado ao além-do-treinamento' (asekkhabhāgiya). Entre estes, onde a corrupção do desejo, etc., é detalhada, isso é 'associado à corrupção'. Onde as bases para ações meritórias como a generosidade, etc., são detalhadas, isso é 'associado às impressões habituais'. Onde os agregados da virtude, etc., daqueles em treinamento (sekha) são detalhados, isso é 'associado à penetração'. Mas onde os agregados da virtude, etc., daqueles além-do-treinamento (asekha) são detalhados, isso é 'associado ao além-do-treinamento'. Os outros são explicados por meio do método de sua combinação mista. Por meio do método de contenção de todas as máculas (āsava), etc., deve-se compreender o que é 'associado a tudo' (sabbabhāgiya). Pois ali são detalhados os estados de corrupção, os estados mundanos de boa conduta, os estados em treinamento e os estados além-do-treinamento. No entanto, o 'associado a tudo' deve ser compreendido como a declaração de conformidade com a água, etc., como em 'vendo, ele não vê', etc.

อฏฺฐวีสติวิธํ สุตฺตนฺตปฏฺฐานํ ปน ‘‘โลกิยํ, โลกุตฺตรํ, โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ, สตฺตาธิฏฺฐานํ, ธมฺมาธิฏฺฐานํ, สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ, ญาณํ, เญยฺยํ, ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ, ทสฺสนํ, ภาวนา, ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ, สกวจนํ, ปรวจนํ, สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ, วิสฺสชฺชนียํ, อวิสฺสชฺชนียํ, วิสฺสชฺชนียญฺจ อวิสฺสชฺชนียญฺจ, กมฺมํ, วิปาโก, กมฺมญฺจ วิปาโก จ กุสลํ, อกุสลํ, กุสลญฺจ อกุสลญฺจ อนุญฺญาตํ, ปฏิกฺขิตฺตํ, อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ, ถโว’’ติ (เนตฺติ. ๑๑๒) เอวมาคตานิ อฏฺฐวีสติ สาสนปฏฺฐานานิ. ตตฺถ โลกิยนฺติ โลเก นิยุตฺโต, โลเก วา วิทิโต โลกิโย. อิธ ปน โลกิโย อตฺโถ ยสฺมึ สุตฺเต วุตฺโต, ตํ สุตฺตํ โลกิยํ. ตถา โลกุตฺตรํ. ยสฺมึ ปน สุตฺเต ปเทเสน โลกิยํ, ปเทเสน โลกุตฺตรํ วุตฺตํ, ตํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ. สตฺตอธิปฺปายสตฺตปญฺญตฺติมุเขน เทสิตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ. ธมฺมวเสน เทสิตํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ. อุภยวเสน เทสิตํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ. อิมินา นเยน สพฺพปเทสุ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. พุทฺธาทีนํ ปน คุณาภิตฺถวนวเสน ปวตฺตํ สุตฺตํ ถโว นาม –

Por outro lado, o plano de aplicação dos suttas de vinte e oito tipos é: 'mundano, supramundano, mundano e supramundano; baseado em seres, baseado em fenômenos (dhamma), baseado em seres e baseado em fenômenos; conhecimento, o que deve ser conhecido, conhecimento e o que deve ser conhecido; visão, cultivo mental (bhāvanā), visão e cultivo mental; as próprias palavras, as palavras de outrem, as próprias palavras e as palavras de outrem; o que deve ser respondido, o que não deve ser respondido, o que deve ser respondido e o que não deve ser respondido; ação (kamma), resultado (vipāka), ação e resultado; o que é benéfico (kusala), o que é prejudicial (akusala), o que é benéfico e o que é prejudicial; o que é permitido, o que é rejeitado, o que é permitido e o que é rejeitado; e o elogio' (Netti. 112). Assim se apresentam os vinte e oito planos de aplicação do Ensinamento. Ali, 'mundano' (lokiya) significa o que está ligado ao mundo, ou o que é conhecido no mundo. Mas aqui, o sutta no qual o significado mundano é exposto é um sutta mundano. Da mesma forma com o supramundano. E o sutta no qual, em parte, o mundano é exposto e, em parte, o supramundano é exposto, é 'mundano e supramundano'. O que é ensinado por meio da intenção de um ser ou da designação de um ser é 'baseado em seres' (sattādhiṭṭhāna). O que é ensinado por meio de fenômenos (dhamma) é 'baseado em fenômenos' (dhammādhiṭṭhāna). O que é ensinado por meio de ambos é 'baseado em seres e baseado em fenômenos'. Por este método, o significado deve ser compreendido em todos os termos. E o sutta que ocorre por meio do elogio às qualidades do Buda, etc., é chamado de 'elogio' (thava) —

‘‘มคฺคานฏฺฐงฺคิโก เสฏฺโฐ, สจฺจานํ จตุโร ปทา;

วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานํ, ทฺวิปทานญฺจ จกฺขุมา’’ติ. (ธ. ป. ๒๗๓;

เนตฺติ. ๑๗๐;

เปฏโก. ๓๐) อาทิกํ วิย –

Como em: 'Dos caminhos, o óctuplo é o melhor; das verdades, as quatro frases; o desapego é o melhor dos estados (dhamma); e dos bípedes, aquele que possui visão.' (Dhp. 273; Netti. 170; Peṭako 30), e assim por diante.

เนตฺตินยวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Aqui termina a explicação do método do Nettippakaraṇa.

๒. สทฺทครุกาทีนนฺติ [Pg.68] อาทิสทฺเทน คนฺธรสโผฏฺฐพฺพครุเก สงฺคณฺหาติ. อาสยวเสนาติ อชฺฌาสยวเสน. อุตุสมุฏฺฐาโนปิ อิตฺถิสนฺตานคโต สทฺโท ลพฺภติ, โส อิธ นาธิปฺเปโตติ ‘‘จิตฺตสมุฏฺฐาโน’’ติ วุตฺตํ. กถิตสทฺโท อาลาปาทิสทฺโท. คีตสทฺโท สเรน คายนสทฺโท. อิตฺถิยา หสนสทฺโทเปตฺถ สงฺคเหตพฺโพ ตสฺสปิ ปุริเสน อสฺสาเทตพฺพโต. เตนาห – ‘‘อปิจ โข มาตุคามสฺส สทฺทํ สุณาติ ติโรกุฏฺฏา วา ติโรปาการา วา หสนฺติยา วา ภณนฺติยา วา คายนฺติยา วา, โส ตทสฺสาเทตี’’ติอาทิ. นิวตฺถนิวาสนสฺสาติ ขลิตฺถทฺธสฺส นิวาสนสฺส. อลงฺการสฺสาติ นูปุราทิกสฺส อลงฺการสฺส. อิตฺถิสทฺโทตฺเวว เวทิตพฺโพติ อิตฺถิปฏิพทฺธภาวโต วุตฺตํ. เตนาห – ‘‘สพฺโพปี’’ติอาทิ. อวิทูรฏฺฐาเนติ ตสฺส หตฺถิกุลสฺส วสนฏฺฐานโต อวิทูรฏฺฐาเน. กายูปปนฺโนติ สมฺปนฺนกาโย ถิรกถินมหากาโย. มหาหตฺถีติ มหานุภาโว หตฺถี. เชฏฺฐกํ กตฺวาติ ยูถปตึ กตฺวา.

2. Com a expressão 'aqueles que valorizam o som, etc.', a palavra 'etc.' inclui aqueles que valorizam o odor, o sabor e o tangível. 'Por meio da inclinação' significa por meio da intenção mental (ajjhāsaya). Embora o som originado pelas estações também ocorra no continuum de uma mulher, este não é o pretendido aqui; por isso diz-se 'originado pela mente' (cittasamuṭṭhāna). O 'som da fala' é o som da conversa, etc. O 'som do canto' é o som de cantar com melodia. O som do riso de uma mulher também deve ser incluído aqui, pois ele também é desfrutado por um homem. Por isso foi dito: 'Além disso, ele ouve o som de uma mulher por trás de uma parede ou por trás de um muro, rindo, falando ou cantando, e ele se deleita com isso', etc. 'Da vestimenta usada' refere-se à vestimenta que é áspera ou rígida. 'Do adorno' refere-se ao adorno como tornozeleiras, etc. Deve ser compreendido simplesmente como 'som de mulher', pois é dito devido à sua conexão com a mulher. Por isso foi dito: 'Todo [som]', etc. 'Num local não distante' significa num local não distante do local de habitação daquela manada de elefantes. 'Dotado de corpo' significa que possui um corpo perfeito, um corpo grande, firme e forte. 'Grande elefante' significa um elefante de grande poder. 'Tendo-o feito o líder' significa tendo-o feito o chefe da manada.

กถินติกฺขภาเวน สิงฺคสทิสตฺตา อฬสงฺขาตานิ สิงฺคานิ เอตสฺส อตฺถีติ สิงฺคี, สุวณฺณวณฺณตาย มหาพลตาย จ สีหหตฺถิอาทิมิคสทิสตฺตา มิโค วิยาติ มิโค. ตตฺถ ตตฺถ กิจฺจํ เนตุภาเวน จกฺขุเยว เนตฺตํ, ตํ อุคฺคตฏฺเฐน อายตํ เอตสฺสาติ อายตจกฺขุเนตฺโต. อฏฺฐิ เอว ตโจ เอตสฺสาติ อฏฺฐิตฺตโจ. เตนาภิภูโตติ เตน มิเคน อภิภูโต อชฺโฌตฺถโฏ นิจฺจลคฺคหิโต หุตฺวา. กรุณํ รุทามีติ การุญฺญปตฺโต หุตฺวา โรทามิ วิรวามิ. ปจฺจตฺถิกภยโต มุตฺติ นาม ยถา ตถา สหายวโต โหติ, น เอกากิโนติ อาห – ‘‘มา เหว มํ ปาณสมํ ชเหยฺยา’’ติ. ตตฺถ มา เหว มนฺติ มํ เอวรูปํ พฺยสนํ ปตฺตํ อตฺตโน ปาณสมํ ปิยสามิกํ ตฺวํ มาเหว ชหิ.

Aquele que possui garras chamadas de 'chifres' por serem semelhantes a chifres devido à sua dureza e agudeza é 'chifrudo' (siṅgī); por causa de sua cor dourada e grande força, sendo semelhante a animais selvagens como o leão, o elefante, etc., ele é como um animal selvagem, daí 'animal selvagem' (migo). O próprio olho é o guia (netta) por guiar as ações aqui e ali; aquele cujos olhos são proeminentes e alongados é 'aquele de olhos longos e proeminentes' (āyatacakkhunetto). Aquele cuja pele é como osso é 'pele de osso' (aṭṭhittaco). 'Dominado por ele' significa dominado por aquela criatura, sendo subjugado e firmemente agarrado sem poder se mover. 'Choro lamentavelmente' significa que, tomado pela compaixão, eu choro e grito. A libertação do medo dos inimigos ocorre de uma forma ou de outra para quem tem um companheiro, não para quem está sozinho; por isso ela diz: 'Que ele não me abandone, ele que é igual à minha própria vida'. Ali, 'que ele não me [abandone]' significa: 'Não me abandone, a mim que caí em tal desgraça, ó meu querido esposo que é igual à minha própria vida'.

กุญฺเจ คิริกูเฏ รมติ อภิรมติ, ตตฺถ วา วิจรติ, โกญฺชนาทํ นทนฺโต วา วิจรติ, กุ วา ปถวี, ตทภิฆาเตน ชีรตีติ กุญฺชโร. สฏฺฐิหายนนฺติ ชาติยา สฏฺฐิวสฺสกาลสฺมึ กุญฺชรา ถาเมน ปริหายนฺติ, ตํ สนฺธาย เอวมาห. ปถพฺยา จาตุรนฺตายาติ จตูสุ ทิสาสุ สมุทฺทํ ปตฺวา ฐิตาย จาตุรนฺตาย ปถวิยา. สุปฺปิโยติ สุฏฺฐุ ปิโย. เตสํ ตฺวํ วาริโช เสฏฺโฐติ เย สมุทฺเท วา คงฺคาย วา ยมุนาย วา นมฺมทานทิยา วา กุฬีรา, เตสํ สพฺเพสํ วณฺณสมฺปตฺติยา มหนฺตตฺเตน จ วาริมฺหิ [Pg.69] ชาตตฺตา วาริโช ตฺวเมว เสฏฺโฐ ปสตฺถตโร. มุญฺจ โรทนฺติยา ปตินฺติ สพฺเพสํ เสฏฺฐตฺตา ตเมว ยาจามิ, โรทมานาย มยฺหํ สามิกํ มุญฺจ. อถาติ คหณสฺส สิถิลกรณสมนนฺตรเมว. เอตสฺสาติ ปฏิสตฺตุมทฺทนสฺส.

Aquele que se deleita, que encontra prazer no pico da montanha (kuñca), ou que vaga por lá, ou que vaga emitindo o rugido de um elefante (koñjanāda), ou 'ku' é a terra, e por seu impacto ela se desgasta — esse é o elefante (kuñjaro). 'De sessenta anos' refere-se ao fato de que, aos sessenta anos de idade, os elefantes perdem a força; referindo-se a isso, ela diz isso. 'Da terra de quatro fronteiras' significa da terra que se estende até o oceano nas quatro direções. 'Muito querido' (suppiyo) significa extremamente amado. 'Deles, tu és a melhor criatura aquática' significa que, de todos os caranguejos que existem no oceano, no Ganges, no Yamuna ou no rio Narmada, tu és o melhor, o mais excelente, por causa da perfeição de tua cor, de teu tamanho e por ter nascido na água (vārija). 'Liberta o esposo daquela que chora' significa: 'Sendo tu o melhor de todos, eu te suplico, liberta o meu esposo enquanto eu choro'. 'Então' (atha) significa imediatamente após o afrouxamento do aperto. 'Deste' refere-se àquele que esmaga os adversários.

ปพฺพตคหนํ นิสฺสายาติ ติสฺโส ปพฺพตราชิโย อติกฺกมิตฺวา จตุตฺถาย ปพฺพตราชิยํ ปพฺพตคหนํ อุปนิสฺสาย. เอวํ วทตีติ ‘‘อุเทตยํ จกฺขุมา’’ติอาทินา (ชา. ๑.๒.๑๗) อิมํ พุทฺธมนฺตํ มนฺเตนฺโต วทติ.

'Apoiando-se na densa floresta montanhosa' significa tendo cruzado três cadeias de montanhas e se apoiado na densa floresta montanhosa da quarta cadeia de montanhas. 'Assim ele fala' significa que ele fala recitando este mantra do Buda, começando com 'Lá se eleva aquele que possui visão' (Jā. 1.2.17), etc.

ตตฺถ อุเทตีติ ปาจีนโลกธาตุโต อุคฺคจฺฉติ. จกฺขุมาติ สกลจกฺกวาฬวาสีนํ อนฺธการํ วิธมิตฺวา จกฺขุปฺปฏิลาภกรเณน ยนฺเตน เตสํ ทินฺนํ จกฺขุ, เตน จกฺขุนา จกฺขุมา. เอกราชาติ สกลจกฺกวาเฬ อาโลกกรานํ อนฺตเร เสฏฺฐฏฺเฐน รญฺชนฏฺเฐน จ เอกราชา. หริสฺสวณฺโณติ หริสมานวณฺโณ, สุวณฺณวณฺโณติ อตฺโถ. ปถวึ ปภาเสตีติ ปถวิปฺปภาโส. ตํ ตํ นมสฺสามีติ ตสฺมา ตํ เอวรูปํ ภวนฺตํ นมสฺสามิ วนฺทามิ. ตยาชฺช คุตฺตา วิหเรมฺห ทิวสนฺติ ตยา อชฺช รกฺขิตา หุตฺวา อิมํ ทิวสํ จตุอิริยาปถวิหาเรน สุขํ วิหเรยฺยาม.

Ali, 'eleva-se' (客观 udeti) significa que surge do mundo oriental. 'Aquele que possui visão' (cakkhumā) significa que, tendo dissipado a escuridão para os habitantes de todo o universo, ele é como um instrumento que lhes concede a visão; por possuir essa visão, ele é 'aquele que possui visão'. 'Rei único' (ekarājā) significa o rei único por ser o mais excelente e por trazer alegria entre todos os que produzem luz em todo o universo. 'De cor dourada' (harissavaṇṇo) significa de cor semelhante ao ouro; este é o significado. 'Aquele que ilumina a terra' (pathavippabhāso) significa que ele ilumina a terra. 'Eu te saúdo' significa: 'Portanto, eu saúdo e reverencio a ti, que és assim'. 'Protegidos por ti hoje, possamos viver o dia' significa: 'Sendo hoje protegidos por ti, possamos passar este dia felizes nas quatro posturas corporais'.

เอวํ โพธิสตฺโต อิมาย คาถาย สูริยํ นมสฺสิตฺวา ทุติยคาถาย อตีเต ปรินิพฺพุเต พุทฺเธ เจว พุทฺธคุเณ จ นมสฺสติ ‘‘เย พฺราหฺมณา’’ติอาทินา. ตตฺถ เย พฺราหฺมณาติ เย พาหิตปาปา ปริสุทฺธา พฺราหฺมณา. เวทคูติ เวทานํ ปารํ คตา, เวเทหิ ปารํ คตาติ วา เวทคู. อิธ ปน สพฺเพ สงฺขตธมฺเม วิทิเต ปากเฏ กตฺวา กตาติ เวทคู. เตเนวาห – ‘‘สพฺพธมฺเม’’ติ. สพฺเพ ขนฺธายตนธาตุธมฺเม สลกฺขณสามญฺญลกฺขณวเสน อตฺตโน ญาณสฺส วิทิเต ปากเฏ กตฺวา ติณฺณํ มารานํ มตฺถกํ มทฺทิตฺวา สมฺมาสมฺโพธึ ปตฺตา, สํสารํ วา อติกฺกนฺตาติ อตฺโถ. เต เม นโมติ เต มม อิมํ นมกฺการํ ปฏิจฺฉนฺตุ. เต จ มํ ปาลยนฺตูติ เอวํ มยา นมสฺสิตา จ เต ภควนฺโต มํ ปาลยนฺตุ รกฺขนฺตุ. นมตฺตุ พุทฺธานํ…เป… วิมุตฺติยาติ อยํ มม นมกฺกาโร อตีตานํ ปรินิพฺพุตานํ พุทฺธานํ อตฺถุ, เตสํเยว จตูสุ ผเลสุ ญาณสงฺขาตาย โพธิยา อตฺถุ, ตถา เตสญฺเญว อรหตฺตผลวิมุตฺติยา [Pg.70] วิมุตฺตานํ อตฺถุ, ยา จ เนสํ ตทงฺควิกฺขมฺภนสมุจฺเฉทปฺปฏิปฺปสฺสทฺธินิสฺสรณสงฺขาตา ปญฺจวิธา วิมุตฺติ, ตาย วิมุตฺติยาปิ อยํ มยฺหํ นมกฺกาโร อตฺถูติ อตฺโถ. อิมํ โส ปริตฺตํ กตฺวา, โมโร จรติ เอสนาติ อิทํ ปน ปททฺวยํ สตฺถา อภิสมฺพุทฺโธ หุตฺวา อาห. ตสฺสตฺโถ – ภิกฺขเว, โส โมโร อิมํ ปริตฺตํ อิมํ รกฺขํ กตฺวา อตฺตโน โคจรภูมิยํ ปุปฺผผลาทีนํ อตฺถาย นานปฺปการาย เอสนาย จรตีติ.

Assim, tendo o Bodisatva saudado o sol com este verso, com o segundo verso ele saúda os Budas do passado que alcançaram o parinibbāna e as qualidades búdicas, começando com 'Aqueles brâmanes', etc. Ali, 'aqueles brâmanes' significa aqueles que repeliram o mal, os brâmanes purificados. 'Conhecedores dos Vedas' (vedagū) significa aqueles que foram além dos Vedas, ou que foram além por meio dos Vedas. Mas aqui, 'vedagū' significa aqueles que tornaram conhecidos e manifestos todos os fenômenos condicionados. Por isso ele disse: 'todos os fenômenos' (sabbadhamme). O significado é que, tendo tornado conhecidos e manifestos ao seu próprio conhecimento todos os fenômenos dos agregados, bases e elementos, por meio de suas características individuais e gerais, e tendo esmagado a cabeça dos três Māras, eles alcançaram a iluminação perfeita (sammāsambodhi) ou cruzaram o saṃsāra. 'Saudações a eles' (te me namo) significa: 'Que eles aceitem esta minha saudação'. 'E que eles me protejam' significa: 'Que esses Abençoados, assim saudados por mim, me protejam e me guardem'. 'Saudações aos Budas... [até] ...à libertação' significa: 'Que esta minha saudação seja para os Budas do passado que alcançaram o parinibbāna; que seja para a iluminação deles, que consiste no conhecimento dos quatro frutos; da mesma forma, que seja para aqueles libertados pela libertação do fruto do estado de Arahant; e que esta minha saudação seja também para aquela libertação de cinco tipos, que consiste na libertação temporária, por supressão, por erradicação, por tranquilização e por escape'. As duas linhas 'Tendo feito esta proteção (paritta), o pavão sai em busca' foram ditas pelo Mestre após alcançar a iluminação perfeita. Seu significado é: 'Ó monges, aquele pavão, tendo feito esta proteção, esta salvaguarda, vaga em seu território em busca de vários tipos de flores, frutos, etc.'

เอวํ ทิวสํ จริตฺวา สายํ ปพฺพตมตฺถเก นิสีทิตฺวา อตฺถํ คจฺฉนฺตํ สูริยํ โอโลเกนฺโต พุทฺธคุเณ อาวชฺเชตฺวา นิวาสฏฺฐาเน รกฺขาวรณตฺถาย ปุน พฺรหฺมมนฺตํ วทนฺโต ‘‘อเปตย’’นฺติอาทิมาห. เตเนวาห – ‘‘ทิวสํ โคจรํ คเหตฺวา’’ติอาทิ. ตตฺถ อเปตีติ อปยาติ อตฺถํ คจฺฉติ. อิมํ โส ปริตฺตํ กตฺวา โมโร วาสมกปฺปยีติ อิทมฺปิ อภิสมฺพุทฺโธ หุตฺวา อาห. ตสฺสตฺโถ – ภิกฺขเว, โส โมโร อิมํ ปริตฺตํ อิมํ รกฺขํ กตฺวา อตฺตโน นิวาสฏฺฐาเน วาสํ สํกปฺปยิตฺถาติ. ปริตฺตกมฺมโต ปุเรตรเมวาติ ปริตฺตกมฺมกรณโต ปุเรตรเมว. โมรกุกฺกุฏิกายาติ กุกฺกุฏิกาสทิสาย โมรจฺฉาปิกาย.

Tendo assim vagado durante o dia, ao entardecer, sentando-se no topo da montanha e observando o sol se pôr, refletindo sobre as qualidades búdicas, para se proteger e se salvaguardar em seu local de repouso, ele recita novamente o mantra sagrado (brahmamanta), começando com 'Lá se põe', etc. Por isso foi dito: 'Tendo buscado alimento durante o dia', etc. Ali, 'põe-se' (apeti) significa que se afasta, que se põe. 'Tendo feito esta proteção, o pavão fez sua morada' — isso também foi dito pelo Mestre após alcançar a iluminação perfeita. Seu significado é: 'Ó monges, aquele pavão, tendo feito esta proteção, esta salvaguarda, estabeleceu sua morada em seu local de repouso'. 'Antes mesmo do ato de proteção' significa antes mesmo de realizar o ato de proteção. 'Pela fêmea do pavão' refere-se à fêmea do pavão que se assemelha a uma galinha.

๓. ตติเย รูปายตนสฺส วิย คนฺธายตนสฺสปิ สมุฏฺฐาปกปจฺจยวเสน วิเสโส นตฺถีติ อาห – ‘‘จตุสมุฏฺฐานิก’’นฺติ. อิตฺถิยา สรีรคนฺธสฺส กายารุฬฺหอนุเลปนาทิคนฺธสฺส จ ตปฺปฏิพทฺธภาวโต อวิเสเสน คหณปฺปสงฺเค อิธาธิปฺเปตคนฺธํ นิทฺธาเรนฺโต ‘‘สฺวาย’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ อิตฺถิยาติ ปากติกาย อิตฺถิยา. ทุคฺคนฺโธติ ปากติกาย อิตฺถิยา สรีรคนฺธภาวโต ทุคฺคนฺโธ โหติ. อิธาธิปฺเปโตติ อิฏฺฐภาวโต อสฺสาเทตพฺพตฺตา วุตฺตํ. กถํ ปน อิตฺถิยา สรีรคนฺธสฺส ทุคฺคนฺธภาโวติ อาห – ‘‘เอกจฺจา หี’’ติอาทิ. ตตฺถ อสฺสสฺส วิย คนฺโธ อสฺสา อตฺถีติ อสฺสคนฺธินี. เมณฺฑกสฺส วิย คนฺโธ อสฺสา อตฺถีติ เมณฺฑกคนฺธินี. เสทสฺส วิย คนฺโธ อสฺสา อตฺถีติ เสทคนฺธินี. โสณิตสฺส วิย คนฺโธ อสฺสา อตฺถีติ โสณิตคนฺธินี. รชฺชเตวาติ อนาทิมติ สํสาเร อวิชฺชาทิกิเลสวาสนาย ปริกฑฺฒิตหทยตฺตา โผฏฺฐพฺพสฺสาทคธิตจิตฺตตาย จ อนฺธพาโล เอวรูปายปิ ทุคฺคนฺธสรีราย อิตฺถิยา รชฺชติเยว. ปากติกาย อิตฺถิยา สรีรคนฺธสฺส ทุคฺคนฺธภาวํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ วิสิฏฺฐาย เอกจฺจาย อิตฺถิยา ตทภาวํ ทสฺเสตุํ – ‘‘จกฺกวตฺติโน [Pg.71] ปนา’’ติอาทิมาห. ยทิ เอวํ อีทิสาย อิตฺถิยา สรีรคนฺโธปิ อิธ กสฺมา นาธิปฺเปโตติ อาห – ‘‘อยํ น สพฺพาสํ โหตี’’ติอาทิ. ติรจฺฉานคตาย อิตฺถิยา เอกจฺจาย จ มนุสฺสิตฺถิยา สรีรคนฺธสฺส อติวิย อสฺสาเทตพฺพภาวทสฺสนโต ปุน ตมฺปิ อวิเสเสน อนุชานนฺโต ‘‘อิตฺถิกาเย คนฺโธ วา โหตู’’ติอาทิมาห. อิตฺถิคนฺโธตฺเวว เวทิตพฺโพติ ตปฺปฏิพทฺธภาวโต วุตฺตํ.

3. No terceiro [sutra], diz-se: 'originado de quatro formas' (catusamuṭṭhānika), indicando que, assim como no caso da base da forma (rūpāyatana), também para a base do odor (gandhāyatana) não há diferença quanto às condições originadoras. Visto que o odor corporal de uma mulher e o odor de unguentos, etc., aplicados ao corpo poderiam ser tomados indistintamente devido à sua conexão com ela, para especificar o odor pretendido aqui, diz-se: 'Este [odor]', etc. Aqui, 'de uma mulher' refere-se a uma mulher comum. 'Mau odor' (duggandha) significa que, por ser o odor corporal de uma mulher comum, é um mau odor. 'Pretendido aqui' é dito porque, por ser desejável, deve ser desfrutado. Mas como o odor corporal de uma mulher comum é um mau odor? Diz-se: 'Algumas de fato', etc. Aqui, 'aquela que tem um odor como o de um cavalo' é assagandhinī. 'Aquela que tem um odor como o de um carneiro' é meṇḍakagandhinī. 'Aquela que tem um odor como o de suor' é sedagandhinī. 'Aquela que tem um odor como o de sangue' é soṇitagandhinī. 'Apega-se de fato' (rajjateva) significa que o tolo cego, cujo coração é arrastado pelas latências das impurezas como a ignorância no saṃsāra sem início, e cuja mente está presa ao prazer do toque, apega-se de fato a uma mulher com tal corpo de mau odor. Tendo mostrado a natureza de mau odor do odor corporal de uma mulher comum, agora, para mostrar a ausência disso em certas mulheres distintas, diz-se: 'Mas do imperador universal (cakkavattin)', etc. Se assim é, por que o odor corporal de tal mulher também não é pretendido aqui? Diz-se: 'Este não pertence a todas', etc. Visto que se observa que o odor corporal de certas fêmeas de animais e de certas mulheres humanas é extremamente agradável, permitindo novamente isso sem distinção, diz-se: 'Ou que haja odor no corpo de uma mulher', etc. 'Deve ser conhecido apenas como o odor de uma mulher' é dito devido à sua conexão com ela.

๔. จตุตฺถาทีสุ กึ เตนาติ ชิวฺหาวิญฺเญยฺยรเส อิธาธิปฺเปเต กึ เตน อวยวรสาทินา วุตฺเตน ปโยชนํ. โอฏฺฐมํสํ สมฺมกฺเขตีติ โอฏฺฐมํสสมฺมกฺขโน, เขฬาทีนิ. อาทิสทฺเทน โอฏฺฐมํสมกฺขโน ตมฺพุลมุขวาสาทิรโส คยฺหติ. สพฺโพ โส อิตฺถิรโสติ อิตฺถิยาวสฺส คเหตพฺพตฺตา.

4. No quarto [sutra] e seguintes, 'o que com isso?' (kiṃ tena) significa: sendo o sabor cognoscível pela língua o pretendido aqui, qual é a utilidade de falar sobre o sabor dos membros corporais, etc.? 'O que unta a carne dos lábios' é o untador dos lábios (oṭṭhamaṃsasammakkhana), como a saliva, etc. Pela palavra 'etc.', inclui-se o sabor do que unta a carne dos lábios, como o betel, purificadores do hálito, etc. 'Tudo isso é o sabor da mulher' (sabbo so itthiraso) porque deve ser apreendido como pertencente à mulher.

๕. อิตฺถิโผฏฺฐพฺโพติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. ยทิ ปเนตฺถ อิตฺถิคตานิ รูปารมฺมณาทีนิ อวิเสสโต ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐนฺติ, อถ กสฺมา ภควตา ตานิ วิสุํ วิสุํ คเหตฺวา เทสิตานีติ อาห – ‘‘อิติ สตฺถา’’ติอาทิ. ยถา หีติอาทินา ตเมวตฺถํ สมตฺเถติ. คเมตีติ วิกฺเขปํ คเมติ, อยเมว วา ปาโฐ. คเมตีติ จ สงฺคเมติ. น ตถา เสสา สทฺทาทโย, น ตถา รูปาทีนิ อารมฺมณานีติ เอเตน สตฺเตสุ รูปาทิครุกตา อสํกิณฺณา วิย ทสฺสิตา, น โข ปเนตํ เอวํ ทฏฺฐพฺพํ อเนกวิธตฺตา สตฺตานํ อชฺฌาสยสฺสาติ ทสฺเสตุํ – ‘‘เอกจฺจสฺส จา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ปญฺจครุกวเสนาติ ปญฺจารมฺมณครุกวเสน. เอกจฺจสฺส หิ ปุริสสฺส ยถาวุตฺเตสุ ปญฺจสุปิ อารมฺมเณสุ ครุกตา โหติ, เอกจฺจสฺส ตตฺถ กติปเยสุ, เอกสฺมึ เอว วา, เต สพฺเพปิ ปญฺจครุกาตฺเวว เวทิตพฺพา ยถา ‘‘สตฺติสโย อฏฺฐวิโมกฺขา’’ติ. น ปญฺจครุกชาตกวเสน เอเกการมฺมเณ ครุกสฺเสว นาธิปฺเปตตฺตา. เอเกการมฺมณครุกานญฺหิ ปญฺจนฺนํ ปุคฺคลานํ ตตฺถ อาคตตฺตา ตํ ชาตกํ ‘‘ปญฺจครุกชาตก’’นฺติ วุตฺตํ. ยทิ เอวํ เตน อิธ ปโยชนํ นตฺถีติ อาห – ‘‘สกฺขิภาวตฺถายา’’ติ. อาหริตฺวา กเถตพฺพนฺติ รูปาทิครุกตาย เอเต อนยพฺยสนํ ปตฺตาติ ทสฺเสตุํ กเถตพฺพํ.

5. No caso de 'o toque de uma mulher' (itthiphoṭṭhabbo), o método é o mesmo. Se os objetos visuais, etc., pertencentes a uma mulher dominam completamente a mente de um homem sem distinção, por que então o Abençoado os ensinou tomando-os separadamente? Diz-se: 'Assim o Mestre', etc. Com as palavras 'Como de fato', etc., ele confirma esse mesmo ponto. 'Leva' (gameti) significa que leva à distração (vikkhepa); ou esta mesma é a leitura. E 'gameti' significa que reúne (saṅgameti). 'Não assim os outros sons, etc., não assim as formas, etc., como objetos' — com isso, mostra-se como se a inclinação severa dos seres por formas, etc., fosse não misturada. No entanto, isso não deve ser visto assim, devido à natureza diversa das inclinações dos seres; para mostrar isso, diz-se: 'E para alguns', etc. 'Pela importância dos cinco' (pañcagarukavasena) significa pela importância dos cinco objetos. Pois para um certo homem há uma inclinação severa por todos os cinco objetos mencionados; para outro, por alguns deles, ou por apenas um; todos eles devem ser conhecidos como 'aqueles para quem os cinco são importantes', assim como na expressão 'aquele que tem a capacidade para as oito libertações'. Não se refere à história de nascimento (jātaka) sobre a importância dos cinco, pois não se pretende apenas aquele que tem inclinação severa por um único objeto. De fato, visto que cinco pessoas, cada uma com inclinação severa por um objeto diferente, aparecem ali, essa história de nascimento é chamada de 'Pañcagarukajātaka'. Se assim é, não há utilidade para isso aqui, por isso diz-se: 'Para servir de testemunho' (sakkhibhāvatthāya). 'Deve ser narrado trazendo [a história]' significa que deve ser narrado para mostrar que, devido à inclinação severa por formas, etc., eles caíram em ruína e desastre.

๖-๘. เตสนฺติ [Pg.72] สุตฺตานํ. อุปฺปณฺเฑตฺวา คณฺหิตุํ น อิจฺฉีติ ตสฺส โถกํ วิรูปธาตุกตฺตา น อิจฺฉิ. อนติกฺกมนฺโตติ สํสนฺเทนฺโต. ทฺเว หตฺถํ ปตฺตานีติ ทฺเว อุปฺปลานิ หตฺถํ คตานิ. ปหฏฺฐาการํ ทสฺเสตฺวาติ อปราหิ อิตฺถีหิ เอเกกํ ลทฺธํ, มยา ทฺเว ลทฺธานีติ สนฺตุฏฺฐาการํ ทสฺเสตฺวา. ปโรทีติ ตสฺสา ปุพฺพสามิกสฺส มุขคนฺธํ สริตฺวา. ตสฺส หิ มุขโต อุปฺปลคนฺโธ วายติ. หาเรตฺวาติ ตสฺมา ฐานา อปเนตฺวา, ‘‘หราเปตฺวา’’ติ วา ปาโฐ, อยเมวตฺโถ.

6-8. 'Deles' (tesaṃ) refere-se aos suttas. 'Não quis pegar zombando' significa que, por ser um pouco disforme, ele não quis. 'Sem transgredir' (anatikkamanto) significa comparando. 'Dois chegaram à mão' significa que dois lótus azuis chegaram à sua mão. 'Mostrando uma atitude alegre' (pahaṭṭhākāraṃ dassetvā) significa mostrando uma atitude de satisfação, pensando: 'As outras mulheres receberam um cada, mas eu recebi dois'. 'Chorou' (parodi) porque se lembrou do odor da boca de seu ex-marido. Pois da boca dele exalava o odor de lótus azul. 'Tendo feito remover' (hāretvā) significa tendo retirado daquele lugar; ou a leitura é 'harāpetvā', que tem o mesmo significado.

สาธุ สาธูติ ภาสโตติ ธมฺมกถาย อนุโมทนวเสน ‘‘สาธุ สาธู’’ติ ภาสโต. อุปฺปลํว ยโถทเกติ ยถา อุปฺปลํ อุปฺปลคนฺโธ มุขโต นิพฺพตฺโตติ. วฏฺฏเมว กถิตนฺติ ยถารุตวเสน วุตฺตํ. ยทิปิ เอวํ วุตฺตํ, ตถาปิ ยถารุตมตฺเถ อวตฺวา วิวฏฺฏํ นีหริตฺวา กเถตพฺพํ วิมุตฺติรสตฺตา ภควโต เทสนาย.

'Dizendo: Muito bem, muito bem!' (sādhu sādhūti bhāsato) significa dizendo 'Muito bem, muito bem' como forma de aprovação ao discurso do Dhamma. 'Como um lótus na água' significa que o odor de lótus surgiu de sua boca como um lótus. 'Apenas o ciclo (vaṭṭa) foi falado' significa que foi dito de acordo com o sentido literal. Embora tenha sido dito assim, no entanto, sem se ater ao sentido literal, deve-se expor extraindo o que conduz ao fim do ciclo (vivaṭṭa), pois o ensinamento do Abençoado tem o sabor da libertação.

รูปาทิวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

O comentário sobre o grupo que começa com as formas (Rūpādivagga) está concluído.

อิติ มโนรถปูรณิยา องฺคุตฺตรนิกาย-อฏฺฐกถาย

Assim, no Manorathapūraṇī, o comentário do Aṅguttara Nikāya,

ปฐมวคฺควณฺณนาย อนุตฺตานตฺถทีปนา นิฏฺฐิตา.

está concluída a elucidação dos significados não evidentes no comentário do primeiro grupo.

๒. นีวรณปฺปหานวคฺควณฺณนา

2. Comentário sobre o grupo do abandono dos obstáculos (Nīvaraṇappahānavagga)

๑๑. ทุติยสฺสาติ ทุติยวคฺคสฺส. เอกธมฺมมฺปีติ เอตฺถ ‘‘เอกสภาวมฺปี’’ติ อิมินา สภาวตฺโถยํ ธมฺมสทฺโท ‘‘กุสลา ธมฺมา’’ติอาทีสุ วิยาติ ทสฺสิตํ โหติ. ยทคฺเคน จ สภาวตฺโถ, ตทคฺเคน นิสฺสตฺตตฺโถ สิทฺโธ เอวาติ ‘‘นิสฺสตฺตฏฺเฐน ธมฺโม เวทิตพฺโพ’’ติ วุตฺตํ. สุภนิมิตฺตนฺติ ธมฺมปริยาเยน วุตฺตํ. ตญฺหิ อตฺถโต กามจฺฉนฺโท วา สิยา. โส หิ อตฺตโน คหณากาเรน สุภนฺติ, เตนากาเรน ปวตฺตนกสฺส อญฺญสฺส กามจฺฉนฺทสฺส นิมิตฺตตฺตา ‘‘สุภนิมิตฺต’’นฺติ จ วุจฺจติ. ตสฺส อารมฺมณํ วา สุภนิมิตฺตํ. อิฏฺฐญฺหิ อิฏฺฐากาเรน วา คยฺหมานํ รูปาทิอารมฺมณํ ‘‘สุภนิมิตฺต’’นฺติ วุจฺจติ. อารมฺมณเมว เจตฺถ นิมิตฺตํ. ตถา หิ วกฺขติ – ‘‘สุภนิมิตฺตนฺติ ราคฏฺฐานิยํ อารมฺมณ’’นฺติ. สมุจฺจยตฺโถ วา-สทฺโท อเนกตฺถตฺตา นิปาตานํ. ภิยฺโยภาวายาติ ปุนปฺปุนํ ภาวาย. เวปุลฺลายาติ วิปุลภาวาย, วฑฺฒิยาติ อตฺโถ. อชาโต นิชฺชาโต. เสสปทานิ ตสฺเสว [Pg.73] เววจนานิ. กาเมสูติ ปญฺจสุ กามคุเณสุ. กามจฺฉนฺโทติ กามสงฺขาโต ฉนฺโท, น กตฺตุกมฺยตาฉนฺโท น ธมฺมจฺฉนฺโท. กามนวเสน รชฺชนวเสน จ กาโม เอว ราโค กามราโค. กามนวเสน นนฺทนวเสน จ กาโม เอว นนฺทีติ กามนนฺที. กามนวเสน ตณฺหายนวเสน จ กามตณฺหา. อาทิสทฺเทน ‘‘กามสฺเนโห กามปริฬาโห กามมุจฺฉา กามชฺโฌสาน’’นฺติ เอเตสํ ปทานํ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. ตตฺถ วุตฺตนเยเนว กามตฺถํ วิทิตฺวา สิเนหนฏฺเฐน กามสฺเนโห, ปริฬาหนฏฺเฐน กามปริฬาโห, มุจฺฉนฏฺเฐน กามมุจฺฉา, คิลิตฺวา ปรินิฏฺฐาปนฏฺเฐน กามชฺโฌสานํ เวทิตพฺพํ. กามจฺฉนฺโท เอว กุสลปฺปวตฺติโต จิตฺตสฺส นีวรณฏฺเฐน กามจฺฉนฺทนีวรณํ, โสติ กามจฺฉนฺโท. อสมุทาจารวเสนาติ อสมุทาจารภาเวน. อนนุภูตารมฺมณวเสนาติ ‘‘อิทํ นาเมต’’นฺติ วตฺถุวเสน อุตฺวา ตสฺมึ อตฺตภาเว อนนุภูตสฺส อารมฺมณสฺส วเสน. รูปสทฺทาทิเภทํ ปน อารมฺมณํ เอกสฺมิมฺปิ อตฺตภาเว อนนุภูตํ นาม นตฺเถว, กิมงฺคํ ปน อนาทิมติ สํสาเร.

11. 'Do segundo' (dutiyassa) significa do segundo grupo. 'Mesmo uma única coisa' (ekadhammampi): aqui, por 'mesmo uma única natureza própria' (ekasabhāvampī), mostra-se que esta palavra 'dhamma' tem o sentido de natureza própria (sabhāva), como em 'estados benéficos' (kusalā dhammā), etc. E na medida em que o sentido de natureza própria é estabelecido, nessa mesma medida o sentido de ausência de um ser (nissatta) também é estabelecido; por isso diz-se: 'O dhamma deve ser compreendido no sentido de ausência de um ser'. 'Sinal da beleza' (subhanimitta) é dito como uma formulação do ensinamento. Pois, em termos de significado, isso seria o desejo sensual (kāmacchando). De fato, por ser belo de acordo com o seu modo de apreensão, e por ser a causa (nimitta) para outro desejo sensual que surge desse modo, é chamado de 'sinal da beleza'. Ou o objeto dele é o sinal da beleza. Pois o objeto agradável, como a forma, etc., quando apreendido de modo agradável, é chamado de 'sinal da beleza'. E aqui, o próprio objeto é o sinal. De fato, ele dirá: 'O sinal da beleza é o objeto que serve de base para a cobiça'. A palavra 'vā' (ou) tem o sentido de conjunção, devido à multiplicidade de significados das partículas. 'Para o aumento' (bhiyyobhāvāya) significa para a ocorrência repetida. 'Para a abundância' (vepullāya) significa para o estado abundante, isto é, para o crescimento. 'Não surgido' (ajāto) significa não nascido. As palavras restantes são sinônimos disso. 'Nos prazeres sensuais' (kāmesu) significa nos cinco fios do prazer sensual. 'Desejo sensual' (kāmacchando) é o desejo caracterizado pelo prazer sensual, não o desejo de agir (kattukamyatāchanda) nem o desejo pelo Dhamma (dhammachanda). A cobiça que é o próprio prazer sensual devido ao desejo e ao apego é 'cobiça sensual' (kāmarāga). O deleite que é o próprio prazer sensual devido ao desejo e ao regozijo é 'deleite sensual' (kāmanandī). O desejo que é o próprio prazer sensual devido ao anseio é 'desejo sensual' (kāmataṇhā). Pela palavra 'etc.', deve-se entender a inclusão dos termos 'afeto sensual' (kāmasneha), 'febre sensual' (kāmapariḷāha), 'estupefação sensual' (kāmamucchā) e 'obsessão sensual' (kāmajjhosāna). Ali, compreendendo o sentido de prazer sensual pelo método já mencionado, deve-se entender 'afeto sensual' no sentido de afeição, 'febre sensual' no sentido de queimação, 'estupefação sensual' no sentido de entorpecimento, e 'obsessão sensual' no sentido de engolir e fixar-se. O próprio desejo sensual, por ser um obstáculo para a mente em relação à atividade benéfica, é o 'obstáculo do desejo sensual' (kāmacchandanīvaraṇa); ele é o desejo sensual. 'Devido à não manifestação' (asamudācāravasena) significa pelo estado de não manifestação ativa. 'Devido a um objeto não experienciado' (ananubhūtārammaṇavasena) significa devido a um objeto que não foi experienciado nesta existência, após ter sido designado como 'isto ou aquilo'. No entanto, um objeto classificado como forma, som, etc., que nunca tenha sido experienciado mesmo em uma única existência, de fato não existe; quanto menos no saṃsāra sem início.

ยํ วุตฺตํ – ‘‘อสมุทาจารวเสน จา’’ติอาทิ, ตํ อติสํขิตฺตนฺติ วิตฺถารโต ทสฺเสตุํ – ‘‘ตตฺถา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ภวคฺคหเณน มหคฺคตภโว คหิโต. โส หิ โอฬาริกกิเลสสมุทาจารรหิโต. ตชฺชนียกมฺมกตาทิกาเล ปาริวาสิกกาเล จ จริตพฺพานิ ทฺเวอสีติ ขุทฺทกวตฺตานิ นาม. น หิ ตานิ สพฺพาสุ อวตฺถาสุ จริตพฺพานิ, ตสฺมา ตานิ น มหาวตฺเตสุ อนฺโตคธานีติ ‘‘จุทฺทส มหาวตฺตานี’’ติ วุตฺตํ. ตถา อาคนฺตุกวตฺตอาวาสิกคมิก-อนุโมทนภตฺตคฺค- ปิณฺฑจาริกอารญฺญกเสนาสนชนฺตาฆรวจฺจกุฏิอุปชฺฌาย- สทฺธิวิหาริกอาจริย-อนฺเตวาสิกวตฺตานีติ เอตานิ จุทฺทส มหาวตฺตานิ นามาติ วุตฺตํ. อิตรานิ ปน ‘‘ปาริวาสิกานํ ภิกฺขูนํ วตฺตํ ปญฺญาเปสฺสามี’’ติ (จูฬว. ๗๕) อารภิตฺวา ‘‘น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น ฉมายํ จงฺกมนฺเต จงฺกเม จงฺกมิตพฺพ’’นฺติ (จูฬว. ๘๑) วุตฺตานิ ปกตตฺเต จริตพฺพวตฺตานิ ฉสฏฺฐิ, ตโต ปรํ ‘‘น, ภิกฺขเว, ปาริวาสิเกน ภิกฺขุนา ปาริวาสิกวุฑฺฒตเรน ภิกฺขุนา สทฺธึ, มูลายปฏิกสฺสนารเหน, มานตฺตารเหน, มานตฺตจาริเกน, อพฺภานารเหน ภิกฺขุนา สทฺทึ เอกจฺฉนฺเน อาวาเส วตฺถพฺพ’’นฺติอาทีนิ ปกตตฺเต จริตพฺเพหิ อนญฺญตฺตา วิสุํ วิสุํ อคเณตฺวา ปาริวาสิกวุฑฺฒตราทีสุ ปุคฺคลนฺตเรสุ จริตพฺพตฺตา [Pg.74] เตสํ วเสน สมฺปิณฺเฑตฺวา เอเกกํ กตฺวา คณิตานิ ปญฺจาติ เอกสตฺตติวตฺตานิ. อุกฺเขปนียกมฺมกตวตฺเตสุ วตฺตปญฺญาปนวเสน วุตฺตํ – ‘‘น ปกตตฺตสฺส ภิกฺขุโน อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ…เป… ปิฏฺฐิปริกมฺมํ สาทิตพฺพ’’นฺติ อิทํ อภิวาทนาทีนํ อสฺสาทิยนํ เอกํ, ‘‘น ปกตตฺโต ภิกฺขุ สีลวิปตฺติยา อนุทฺธํเสตพฺโพ’’ติอาทีนิ (จูฬว. ๕๑) จ ทสาติ เอวํ ทฺวาสีติ โหนฺติ. เอเตสฺเวว ปน กานิจิ ตชฺชนียกมฺมกตาทิวตฺตานิ กานิจิ ปาริวาสิกาทิวตฺตานีติ อคฺคหิตคฺคหเณน ทฺวาวีสติวตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. ‘‘จุทฺทส มหาวตฺตานี’’ติ วตฺวาปิ ‘‘อาคนฺตุกคมิกวตฺตานิ จา’’ติ อิเมสํ วิสุํ คหณํ อิมานิ อภิณฺหํ สมฺภวนฺตีติ กตฺวา. กิเลโส โอกาสํ น ลภติ สพฺพทา วตฺตปฺปฏิปตฺติยํเยว พฺยาวฏจิตฺตตาย. อโยนิโสมนสิการนฺติ อนิจฺจาทีสุ ‘‘นิจฺจ’’นฺติอาทินา ปวตฺตํ อนุปายมนสิการํ. สติโวสฺสคฺคนฺติ สติยา วิสฺสชฺชนํ, สติวิรหนฺติ อตฺโถ. เอวมฺปีติ วกฺขมานาเปกฺขาย อวุตฺตสมฺปิณฺฑนตฺโถ ปิ-สทฺโท.

O que foi dito — 'e devido à não manifestação', etc. — é muito resumido; para mostrar isso detalhadamente, diz-se: 'Ali', etc. Ali, pela menção de 'existência' (bhava), a existência sublime (mahaggatabhava) é tomada. Pois esta é livre da manifestação ativa de impurezas grosseiras. Os chamados oitenta e dois deveres menores (khuddakavatta) devem ser praticados no momento em que se realiza um ato de censura (tajjanīyakamma), etc., e durante o período de provação (pārivāsika). De fato, eles não devem ser praticados em todas as circunstâncias; portanto, não estão incluídos nos grandes deveres, por isso diz-se: 'os quatorze grandes deveres' (cuddasa mahāvattāni). Assim, os deveres do visitante, do residente, do que parte, da ação de graças, do refeitório, da busca de esmolas, do habitante da floreesta, do alojamento, da sauna, da latrina, do preceptor, do co-residente, do mestre e do discípulo — estes são chamados de quatorze grandes deveres. Por outro lado, os outros deveres a serem praticados por um monge regular (pakatatta), começando com 'Prescreverei o dever para os monges em provação' (Cūḷavagga 75) e terminando com 'Não se deve conceder a ordenação completa, não se deve caminhar na trilha de caminhada quando um monge regular está caminhando na trilha' (Cūḷavagga 81), são sessenta e seis. Além disso, as regras como 'Não se deve, monges, que um monge em provação resida sob o mesmo teto com um monge em provação mais antigo, com um que merece ser mandado de volta ao início, com um que merece o mānatta, com um que está praticando o mānatta, ou com um que merece a reabilitação', etc., por não serem diferentes dos deveres a serem praticados em relação a um monge regular, não são contadas separadamente, mas por serem praticadas em relação a outras pessoas, como os mais antigos em provação, etc., são agrupadas de acordo com elas e contadas como cinco deveres individuais, totalizando setenta e um deveres. Quanto aos deveres daqueles que sofreram o ato de suspensão (ukkhepanīyakamma), diz-se na prescrição dos deveres: 'Não se deve aceitar a saudação, o levantar-se... etc... a massagem nas costas de um monge regular' — esta aceitação de saudações, etc., é um dever; e as regras como 'Um monge regular não deve ser acusado de queda na moralidade', etc. (Cūḷavagga 51), são dez; assim, totalizam oitenta e dois. No entanto, entre estes mesmos, alguns são deveres de quem sofreu ato de censura, etc., e alguns são deveres de quem está em provação, etc.; por isso, excluindo as repetições, deve-se entender que são vinte e dois deveres. Embora tenha dito 'os quatorze grandes deveres', a menção separada de 'os deveres do visitante e do que parte' é feita porque estes ocorrem frequentemente. A impureza não encontra oportunidade porque a mente está sempre ocupada com a própria prática dos deveres. 'Atenção inadequada' (ayonisomanasikāra) significa a atenção sem método que ocorre em relação ao impermanente, etc., como 'permanente', etc. 'Abandono da atenção plena' (sativossagga) significa a liberação da atenção plena, isto é, a ausência de atenção plena. 'Também assim' (evampi): a palavra 'pi' (também) tem o sentido de agrupar o que não foi dito, em expectativa ao que será dito a seguir.

อนุสนฺธิวเสนาติ ปุจฺฉานุสนฺธิอาทิอนุสนฺธิวเสน. ปุพฺพาปรวเสนาติ ปุพฺพาปรคนฺถสลฺลกฺขณวเสน. คณฺหนฺตสฺสาติ อาจริยมุขโต คณฺหนฺตสฺส. สชฺฌายนฺตสฺสาติ อาจริยมุขโต อุคฺคหิตคนฺถํ สชฺฌายนฺตสฺส. วาเจนฺตสฺสาติ ปาฬึ ตทตฺถญฺจ อุคฺคณฺหาปนวเสน ปเรสํ วาเจนฺตสฺส. เทเสนฺตสฺสาติ เทสนาวเสน ปเรสํ ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส. ปกาเสนฺตสฺสาติ อตฺตโน อตฺตโน สํสยฏฺฐาเน ปุจฺฉนฺตานํ ยาถาวโต อตฺถํ ปกาเสนฺตสฺส. กิเลโส โอกาสํ น ลภติ รตฺตินฺทิวํ คนฺถกมฺเมสุเยว พฺยาวฏจิตฺตตาย. เอวมฺปีติ วุตฺตสมฺปิณฺฑนตฺโถ ปิ-สทฺโท. เอวํ เสเสสุปิ.

'Por meio da conexão' (anusandhivasena) significa por meio da conexão de perguntas, etc. 'Por meio do que precede e do que segue' (pubbāparavasena) significa por meio da observação do texto anterior e posterior. 'De quem está recebendo' (gaṇhantassa) significa de quem está recebendo da boca do mestre. 'De quem está recitando' (sajjhāyantassa) significa de quem está recitando o texto aprendido da boca do mestre. 'De quem está ensinando' (vācentassa) significa de quem está ensinando a outros, fazendo-os aprender o Pāli e o seu significado. 'De quem está pregando' (desentassa) significa de quem está pregando o Dhamma a outros por meio de um sermão. 'De quem está explicando' (pakāsentassa) significa de quem está explicando o significado correto para aqueles que perguntam sobre seus respectivos pontos de dúvida. A impureza não encontra oportunidade porque a mente está ocupada dia e noite apenas com os trabalhos relacionados aos textos. 'Também assim' (evampi): a palavra 'pi' tem o sentido de agrupar o que foi dito. O mesmo se aplica aos casos restantes.

ธุตงฺคธโร โหตีติ วุตฺตเมวตฺถํ ปกาเสติ ‘‘เตรส ธุตงฺคคุเณ สมาทาย วตฺตตี’’ติ. พาหุลฺลายาติ จีวราทิปจฺจยพาหุลฺลาย. ยถา จีวราทโย ปจฺจยา พหุลํ อุปฺปชฺชนฺติ, ตถา อาวตฺตสฺส ปวตฺตสฺสาติ อตฺโถ. ปริหีนชฺฌานสฺสาติ ฌานนฺตรายกเรน วิสภาครูปทสฺสนาทินา เกนจิ นิมิตฺเตน ปริหีนชฺฌานสฺส. วิสฺสฏฺฐชฺฌานสฺสาติ อสมาปชฺชนวเสน ปริจฺจตฺตชฺฌานสฺส. ภสฺสาทีสูติ อาทิ-สทฺเทน คณสงฺคณิกนิทฺทานวกมฺมาทึ สงฺคณฺหาติ. สตฺตสุ วา อนุปสฺสนาสูติ เอตฺถ สตฺต อนุปสฺสนา นาม อนิจฺจานุปสฺสนา ทุกฺขานุปสฺสนา อนตฺตานุปสฺสนา นิพฺพิทานุปสฺสนา วิราคานุปสฺสนา [Pg.75] นิโรธานุปสฺสนา ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสนา ขยานุปสฺสนา วยานุปสฺสนา วิปริณามานุปสฺสนา อนิมิตฺตานุปสฺสนา อปฺปณิหิตานุปสฺสนา สุญฺญตานุปสฺสนา อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนา ยถาภูตญาณทสฺสนํ อาทีนวานุปสฺสนา ปฏิสงฺขานุปสฺสนา วิวฏฺฏานุปสฺสนาติ อิมาสุ อฏฺฐารสสุ มหาวิปสฺสนาสุ อาทิโต วุตฺตา อนิจฺจานุปสฺสนาทิ-ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสนาปริยนฺตา สตฺต. เอตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ วิสุทฺธิมคฺคสํวณฺณนาโต (วิสุทฺธิ. มหาฏี. ๒.๗๔๑) คเหตพฺพํ.

'Ele é um portador das práticas ascéticas' (dhutaṅgadharo hoti) esclarece o próprio significado dito: 'ele vive tendo assumido as treze qualidades das práticas ascéticas'. 'Para a abundância' (bāhullāya) significa para a abundância de requisitos como mantos, etc. O significado é: da mesma forma que os requisitos como mantos, etc., surgem em abundância, assim ele se volta e se comporta. 'Daquele que decaiu do jhana' (parihīnajjhānassa) refere-se àquele que decaiu do jhana devido a algum sinal que causa obstáculo ao jhana, como a visão de uma forma incompatível, etc. 'Daquele que abandonou o jhana' (vissaṭṭhajjhānassā) refere-se àquele que abandonou o jhana por não entrar em realização meditativa (asamāpajjana). Em 'conversas, etc.' (bhassādīsu), a palavra 'etc.' (ādi) inclui a associação com grupos, o sono, o trabalho físico, etc. Em 'ou nas sete contemplações' (sattasu vā anupassanāsu), aqui as chamadas 'sete contemplações' são as sete primeiras mencionadas no início destas dezoito grandes visões profundas (mahāvipassanā): contemplação da impermanência (aniccānupassanā), contemplação do sofrimento (dukkhānupassanā), contemplação do não-eu (anattānupassanā), contemplação do desapego (nibbidānupassanā), contemplação do desapaixonamento (virāgānupassanā), contemplação da cessação (nirodhānupassanā), contemplação do abandono (paṭinissaggānupassanā), contemplação da destruição (khayānupassanā), contemplação do declínio (vayānupassanā), contemplação da mudança (vipariṇāmānupassanā), contemplação do sem-sinal (animittānupassanā), contemplação do sem-desejo (appaṇihitānupassanā), contemplação do vazio (suññatānupassanā), visão profunda dos fenômenos através da sabedoria superior (adhipaññādhammavipassanā), conhecimento e visão de acordo com a realidade (yathābhūtañāṇadassana), contemplação do perigo (ādīnavānupassanā), contemplação da reflexão (paṭisaṅkhānupassanā) e contemplação do desprendimento (vivaṭṭānupassanā) — terminando na contemplação do abandono. O que deve ser dito aqui deve ser extraído do comentário do Visuddhimagga (Visuddhimagga-mahāṭīkā 2.741).

อนาเสวนตายาติ ปุริมตฺตภาเว ฌาเนน วิกฺขมฺภิตกิเลสสฺส กามจฺฉนฺทาทิอาเสวนาย อภาวโต. อนนุภูตปุพฺพนฺติ ตสฺมึ อตฺตภาเว อนนุภูตปุพฺพํ. ชาโตติ เอตสฺเสว เววจนํ สญฺชาโตติอาทิ. นนุ จ ขณิกตฺตา สพฺพธมฺมานํ อุปฺปนฺนสฺส กามจฺฉนฺทสฺส ตงฺขณํเยว อวสฺสํ นิโรธสมฺภวโต นิรุทฺเธ จ ตสฺมึ ปุน อญฺญสฺเสว อุปฺปชฺชนโต จ กถํ ตสฺส ปุนปฺปุนภาโว ราสิภาโว จาติ อาห – ‘‘ตตฺถ สกึ อุปฺปนฺโน กามจฺฉนฺโท’’ติอาทิ. อฏฺฐานเมตนฺติ อการณเมตํ. เยน การเณน อุปฺปนฺโน กามจฺฉนฺโท น นิรุชฺฌติ, นิรุทฺโธ จ สฺเวว ปุน อุปฺปชฺชิสฺสติ, ตาทิสํ การณํ นตฺถีติ อตฺโถ.

“Devido à falta de cultivo” (anāsevanatā) significa que, na existência anterior, devido à ausência de cultivo do desejo sensual e afins, as impurezas foram suprimidas pelo jhana. “Nunca antes experienciado” significa nunca antes experienciado naquela mesma existência. “Nascido” (jāto) é um sinônimo para isso, como “surgido” (sañjāto), etc. Mas não é verdade que, devido à natureza momentânea de todos os fenômenos, o desejo sensual que surgiu necessariamente cessa naquele exato momento, e quando ele cessa, outro surge novamente? Como, então, pode haver sua repetição ou acumulação? Por isso, diz-se: “Lá, o desejo sensual que surgiu uma vez...”, etc. “Isto é impossível” (aṭṭhānametaṃ) significa “isto é sem causa”. O significado é que não existe tal causa pela qual o desejo sensual surgido não cesse, ou que, tendo cessado, ele mesmo surja novamente.

ราคฏฺฐานิยนฺติ ราคชนกํ. อนิจฺจาทีสุ นิจฺจาทิวเสน วิปรีตมนสิกาโร, อิธ อโยนิโสมนสิกาโรติ อาห – ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติอาทิ. อโยนิโสมนสิกาโรติ อนุปายมนสิกาโร, กุสลธมฺมปฺปวตฺติยา อการณภูโต มนสิกาโรติ อตฺโถ. อุปฺปถมนสิกาโรติ กุสลธมฺมปฺปวตฺติยา อมคฺคภูโต มนสิกาโร. สจฺจวิปฺปฏิกูเลนาติ สจฺจาภิสมยสฺส อนุนุโลมวเสน. อาวชฺชนาติอาทินา อาวชฺชนาย ปจฺจยภูตา ตโต ปุริมุปฺปนฺนา มโนทฺวาริกา อกุสลชวนปฺปวตฺติ ผลโวหาเรน ตถา วุตฺตา. ตสฺส หิ วเสน สา อกุสลปฺปวตฺติยา อุปนิสฺสโย โหติ. อาวชฺชนาติ ภวงฺคจิตฺตํ อาวชฺชยตีติ อาวชฺชนา. อนุ อนุ อาวชฺเชตีติ อนฺวาวชฺชนา. ภวงฺคารมฺมณโต อญฺญํ อาภุชตีติ อาโภโค. สมนฺนาหรตีติ สมนฺนาหาโร. ตเทวารมฺมณํ อตฺตานํ อนุพนฺธิตฺวา อุปฺปชฺชมาโน มนสิ กโรติ ฐเปตีติ มนสิกาโร. อยํ วุจฺจติ อโยนิโสมนสิกาโรติ อยํ อนุปายอุปฺปถมนสิการลกฺขโณ อโยนิโสมนสิกาโร นาม วุจฺจติ.

“Propício à cobiça” (rāgaṭṭhāniya) significa gerador de cobiça. A atenção distorcida em relação ao impermanente, etc., considerando-o como permanente, etc., é o que aqui se chama de atenção inadequada (ayonisomanasikāro), como em “no impermanente, [ver o] permanente”, etc. “Atenção inadequada” significa atenção sem meios corretos; o significado é a atenção que não serve como causa para a ocorrência de estados benéficos. “Atenção fora do caminho” (uppathamanasikāro) significa a atenção que não é o caminho para a ocorrência de estados benéficos. “Contrária à verdade” (saccavippaṭikūlena) significa por não estar em conformidade com a penetração das verdades. Através de termos como “advertência” (āvajjanā), etc., a ocorrência do javana prejudicial na porta da mente, que surgiu anteriormente e serve como condição para a advertência, é assim chamada por meio de uma designação de seu fruto. Pois, por meio dela, torna-se um suporte forte (upanissayo) para a ocorrência do prejudicial. “Advertência” (āvajjanā) é o que adverte a mente do fluxo vital (bhavaṅgacitta). “Advertência contínua” (anvāvajjanā) é o que adverte repetidamente. “Direcionamento” (ābhogo) é o que se volta para algo diferente do objeto do bhavaṅga. “Foco” (samannāhāro) é o que reúne [a mente]. “Atenção” (manasikāro) é o que surge ligando-se àquele mesmo objeto, colocando-o na mente. “Isto é chamado de atenção inadequada” refere-se à atenção inadequada caracterizada por falta de meios corretos e por estar fora do caminho.

๑๒. ทุติเย [Pg.76] ภตฺตพฺยาปตฺติ วิยาติ ภตฺตสฺส ปูติภาเวน วิปฺปการปฺปตฺติ วิย, จิตฺตสฺส พฺยาปชฺชนนฺติ จิตฺตสฺส วิการภาวาปาทนํ. เตเนวาห – ‘‘ปกติวิชหนภาโว’’ติ. พฺยาปชฺชติ เตน จิตฺตํ ปูติกุมฺมาสาทโย วิย ปุริมปกตึ ชหตีติ พฺยาปาโท. ปฏิโฆเยว อุปรูปริ อุปฺปชฺชมานสฺส ปฏิฆสฺส นิมิตฺตภาวโต ปฏิฆนิมิตฺตํ, ปฏิฆสฺส จ การณภูตํ อารมฺมณํ ปฏิฆนิมิตฺตนฺติ อาห – ‘‘ปฏิฆสฺสปิ ปฏิฆารมฺมณสฺสปิ เอตํ อธิวจน’’นฺติ. อฏฺฐกถายนฺติ มหาอฏฺฐกถายํ.

12. No segundo [ponto], “como a deterioração da comida” significa como a alteração da comida devido à putrefação; “a corrupção da mente” significa a produção de um estado alterado na mente. Por isso, diz-se: “o estado de abandonar a natureza original”. “Má vontade” (byāpādo) é aquilo pelo qual a mente se corrompe, abandonando sua natureza original, assim como o mingau de arroz podre, etc. A própria aversão (paṭigha), por servir de sinal para a aversão que surge repetidamente, é o “sinal da aversão” (paṭighanimitta); e o objeto que é a causa da aversão também é o “sinal da aversão”. Por isso, diz-se: “Este é um termo equivalente tanto para a aversão quanto para o objeto da aversão”. “No comentário” significa no Grande Comentário (Mahāaṭṭhakathā).

๑๓. ตติเย ถินตา ถินํ, สปฺปิปิณฺโฑ วิย อวิปฺผาริกตาย จิตฺตสฺส ฆนภาโว พทฺธตาติ อตฺโถ. เมธตีติ มิทฺธํ, อกมฺมญฺญภาเวน หึสตีติ อตฺโถ. ‘‘ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส อกลฺยตา’’ติอาทินา (ธ. ส. ๑๑๖๒) ถินสฺส, ‘‘ยา ตสฺมึ สมเย กายสฺส อกลฺยตา’’ติอาทินา (ธ. ส. ๑๑๖๓) จ มิทฺธสฺส อภิธมฺเม นิทฺทิฏฺฐตฺตา วุตฺตํ – ‘‘จิตฺตสฺส อกมฺมญฺญตา ถินํ, ติณฺณํ ขนฺธานํ อกมฺมญฺญตา มิทฺธ’’นฺติ. สติปิ อญฺญมญฺญาวิปฺปโยเค จิตฺตกายลหุตาทีนํ วิย จิตฺตเจตสิกานํ ยถากฺกมํ ตํตํวิเสโส สิยา, ยา เตสํ อกลฺยตาทีนํ วิเสสปจฺจยตา, อยเมเตสํ สภาโวติ ทฏฺฐพฺพํ. กปิมิทฺธสฺสาติ วุตฺตเมวตฺถํ วิภาเวติ ‘‘ปจลายิกภาวสฺสา’’ติ. อกฺขิทลานํ ปจลภาวํ กโรตีติ ปจลายิโก, ปจลายิกสฺส ภาโว ปจลายิกภาโว, ปจลายิกตฺตนฺติ วุตฺตํ โหติ. อุภินฺนนฺติ ถินมิทฺธานํ. ‘‘วิตฺถาโร เวทิตพฺโพ’’ติ อิมินา สมฺพนฺโธ เวทิตพฺโพ. จิตฺตสฺส อกลฺยตาติ จิตฺตสฺส คิลานภาโว. คิลาโน หิ อกลฺยโกติ วุจฺจติ. วินเยปิ วุตฺตํ – ‘‘นาหํ, ภนฺเต, อกลฺยโก’’ติ (ปารา. ๑๕๑). กาลํ ขมตีติ หิ กลฺยํ, อโรคตา, ตสฺสํ นิยุตฺโต กลฺยโก, น กลฺยโก อกลฺยโก. อกมฺมญฺญตาติ จิตฺตเคลญฺญสงฺขาโตว อกมฺมญฺญตากาโร. โอลียนาติ โอลียนากาโร. อิริยาปถูปตฺถมฺภิตญฺหิ จิตฺตํ อิริยาปถํ สนฺธาเรตุํ อสกฺโกนฺตํ รุกฺเข วคฺคุลิ วิย ขีเล ลคฺคิตผาณิตวารโก วิย จ โอลียติ ลมฺพติ, ตสฺส ตํ อาการํ สนฺธาย – ‘‘โอลียนา’’ติ วุตฺตํ. ทุติยปทํ อุปสคฺเคน วฑฺฒิตํ. กายสฺสาติ เวทนาทิกฺขนฺธตฺตยสงฺขาตสฺส นามกายสฺส. อกลฺยตา อกมฺมญฺญตาติ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว. เมโฆ วิย อากาสํ โอนยฺหตีติ โอนาโห. โอนยฺหตีติ จ ฉาเทติ อวตฺถรติ วาติ อตฺโถ[Pg.77]. สพฺพโตภาเคน โอนาโหติ ปริโยนาโห. อรติอาทีนํ อตฺโถ วิภงฺเค (วิภ. ๘๕๖) วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพติ ตตฺถ วุตฺตปาฬิยา ทสฺเสตุํ – ‘‘วุตฺตํ เหต’’นฺติอาทิมาห.

13. No terceiro [ponto], a rigidez é a “preguiça” (thina); o significado é o estado denso ou de aprisionamento da mente devido à falta de maleabilidade, como um bloco de manteiga clarificada. “Torpor” (middha) é o que entorpece; o significado é que ele prejudica por meio da inaptidão para o trabalho. Como no Abhidhamma a preguiça é definida por “aquela indisposição da mente naquele momento”, etc., e o torpor por “aquela indisposição do corpo naquele momento”, etc., diz-se: “a inaptidão da mente é a preguiça, a inaptidão dos três agregados [mentais] é o torpor”. Embora não haja separação mútua entre eles, assim como ocorre com a leveza da mente e do corpo, deve-se entender que há uma distinção respectiva entre a mente e os fatores mentais, sendo esta a condição específica para a indisposição deles, etc. Esta é a natureza intrínseca deles. “O torpor do macaco” explica o mesmo significado mencionado como “o estado de cochilar” (pacalāyikabhāva). “Cochilar” (pacalāyiko) é o que faz as pálpebras pesarem; o estado de cochilar é o estado de sonolência. “De ambos” refere-se à preguiça e ao torpor. A conexão deve ser entendida com a frase “os detalhes devem ser compreendidos”. “Indisposição da mente” significa o estado doentio da mente. Pois quem está doente é chamado de indisposto (akalyako). No Vinaya também se diz: “Não estou indisposto, senhor”. “Kalya” significa o que suporta o tempo, ou seja, a saúde; aquele que a possui é “kalyako”, e quem não a possui é “akalyako” (indisposto). “Inaptidão” é o próprio aspecto de inaptidão conhecido como a doença da mente. “Encolhimento” (olīyanā) é o aspecto de encolher-se. Pois a mente, sustentada pelas posturas corporais, quando incapaz de manter a postura, encolhe-se ou pende como um morcego em uma árvore ou como um pote de melaço pendurado em uma estaca; referindo-se a esse aspecto, diz-se “encolhimento”. A segunda palavra é ampliada por um prefixo. “Do corpo” refere-se ao corpo mental (nāmakāya) composto pelos três agregados, começando pela sensação. “Indisposição e inaptidão” devem ser entendidas da mesma forma explicada acima. “Obstrução” (onāho) é como uma nuvem que encobre o céu. “Encobrir” (onayhati) significa cobrir ou obscurecer. “Obstrução completa” (pariyonāho) é a obstrução por todos os lados. O significado de descontentamento (arati), etc., deve ser entendido da mesma forma explicada no Vibhaṅga. Para mostrar o texto em Pali ali mencionado, diz-se: “Pois foi dito...”, etc.

ตตฺถ ปนฺเตสูติ ทูเรสุ, วิวิตฺเตสุ วา. อธิกุสเลสูติ สมถวิปสฺสนาธมฺเมสุ. อรตีติ รติปฺปฏิกฺเขโป. อรติตาติ อรมนากาโร. อนภิรตีติ อนภิรตภาโว. อนภิรมนาติ อนภิรมนากาโร. อุกฺกณฺฐิตาติ อุกฺกณฺฐนากาโร. ปริตสฺสิตาติ อุกฺกณฺฐนวเสเนว ปริตสฺสนา, อุกฺกณฺฐิตสฺเสว ตตฺถ ตตฺถ ตณฺหายนาติ วุตฺตํ โหติ. ปริตสฺสิตาติ วา กมฺปนา. ตนฺทีติ ชาติอาลสิยํ, ปกติอาลสิยนฺติ อตฺโถ. ตถา หิ กุสลกรเณ กายสฺส อวิปฺผาริกตา ลีนตา ชาติอาลสิยํ ตนฺที นาม, น โรคอุตุชาทีหิ กายเคลญฺญํ. ตนฺทิยนาติ ตนฺทิยนากาโร. ตนฺทิมนตาติ ตนฺทิยา อภิภูตจิตฺตตา. อลสสฺส ภาโว อาลสฺยํ, อาลสฺยายนากาโร อาลสฺยายนา. อาลสฺยายิตสฺส ภาโว อาลสฺยายิตตฺตํ. อิติ สพฺเพหิปิ อิเมหิ ปเทหิ กิเลสวเสน กายาลสิยํ กถิตํ. ถินมิทฺธการณานญฺหิ ราคาทิกิเลสานํ วเสน นามกายสฺส อาลสิยํ, ตเทว รูปกายสฺสาปีติ ทฏฺฐพฺพํ. ชมฺภนาติ ผนฺทนา. ปุนปฺปุนํ ชมฺภนา วิชมฺภนา. อานมนาติ ปุรโต นมนา. วินมนาติ ปจฺฉโต นมนา. สนฺนมนาติ สมนฺตโต นมนา. ปณมนาติ ยถา ตนฺตโต อุฏฺฐิตเปสกาโร กิสฺมิญฺจิเทว คเหตฺวา อุชุํ กายํ อุสฺสาเปติ, เอวํ กายสฺส อุทฺธํ ฐปนา. พฺยาธิยกนฺติ อุปฺปนฺนพฺยาธิตา. อิติ สพฺเพหิปิ อิเมหิ ปเทหิ ถินมิทฺธการณานํ ราคาทิกิเลสานํ วเสน กายพทฺธนเมว กถิตํ. ภุตฺตาวิสฺสาติ ภุตฺตวโต. ภตฺตมุจฺฉาติ ภตฺตเคลญฺญํ. พลวภตฺเตน หิ มุจฺฉาปตฺโต วิย โหติ. ภตฺตกิลมโถติ ภตฺเตน กิลนฺตภาโว. ภตฺตปริฬาโหติ ภตฺตทรโถ. ตสฺมิญฺหิ สมเย ปริฬาหุปฺปตฺติยา อุปหตินฺทฺริโย โหติ, กาโย ชีรตีติ. กายทุฏฺฐุลฺลนฺติ ภตฺตํ นิสฺสาย กายสฺส อกมฺมญฺญตํ. อกลฺยตาติอาทิ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว. ลีนนฺติ อวิปฺผาริกตาย ปฏิกุฏิตํ. อิตเร ทฺเว อาการภาวนิทฺเทสา. ถินนฺติ สปฺปิปิณฺโฑ วิย อวิปฺผาริกตาย ฆนภาเวน ฐิตํ. ถิยนาติ อาการนิทฺเทโส. ถิยิภาโว ถิยิตตฺตํ[Pg.78], อวิปฺผารวเสเนว พทฺธตาติ อตฺโถ. อิเมหิ ปน สพฺเพหิปิ ปเทหิ ถินมิทฺธการณานํ ราคาทิกิเลสานํ วเสน จิตฺตสฺส คิลานากาโร กถิโตติ เวทิตพฺโพ. ปุริมา จตฺตาโร ธมฺมาติ อรติ, ตนฺที, วิชมฺภิตา, ภตฺตสมฺมโทติ เอเต จตฺตาโร ธมฺมา. ยทา ถินมิทฺธํ อุปฺปนฺนํ โหติ, ตทา อรติอาทีนมฺปิ สมฺภวโต ‘‘อุปนิสฺสยโกฏิยา ปน โหตี’’ติ วุตฺตํ, อุปนิสฺสยโกฏิยา ปจฺจโย โหตีติ อตฺโถ.

Ali, “remotos” (pantesu) significa distantes ou isolados. “Nos estados superiores” (adhikusalesu) refere-se aos estados de tranquilidade e de insight (samatha-vipassanā). “Descontentamento” (arati) é a rejeição do prazer. “Estado de descontentamento” (aratitā) é o aspecto de não se deleitar. “Falta de prazer” (anabhirati) é o estado de não se deleitar. “Não deleitar-se” (anabhiramanā) é o aspecto de não se deleitar. “Tédio” (ukkaṇṭhitā) é o aspecto de estar entediado. “Anseio” (paritassitā) é o anseio devido ao próprio tédio; diz-se que é o desejo ardente daquele que está entediado em relação a vários objetos. Ou “paritassitā” significa tremor. “Preguiça” (tandī) significa preguiça inata, ou seja, preguiça natural. Pois a falta de maleabilidade e a lentidão do corpo na realização de ações benéficas é chamada de preguiça inata (tandī), e não a indisposição física causada por doenças, clima, etc. “Preguiçar” (tandiyanā) é o aspecto de preguiçar. “Mente preguiçosa” (tandimanatā) é o estado da mente dominada pela preguiça. O estado de um preguiçoso é a indolência (ālasya); o aspecto de ser indolente é a indolência (ālasyāyanā). O estado de quem se tornou indolente é o estado de indolência (ālasyāyitatta). Assim, por todas essas palavras, descreve-se a preguiça física devido às impurezas. Deve-se entender que a preguiça do corpo mental (nāmakāya) devido às impurezas como a cobiça, etc., que são as causas da preguiça e do torpor, é a mesma que a do corpo físico (rūpakāya). “Espreguiçar-se” (jambhanā) é o movimento de esticar-se. Espreguiçar-se repetidamente é o espreguiçamento (vijambhanā). “Curvar-se para a frente” (ānamanā) é inclinar-se para a frente. “Curvar-se para trás” (vinamanā) é inclinar-se para trás. “Curvar-se para os lados” (sannamanā) é inclinar-se em todas as direções. “Erguer-se” (paṇamanā) é como um tecelão que, ao levantar-se do tear, segura-se em algo e ergue o corpo ereto; assim é o ato de manter o corpo ereto. “Estado de adoecimento” (byādhiyaka) é a doença que surgiu. Assim, por todas essas palavras, descreve-se o aprisionamento do corpo devido às impurezas como a cobiça, etc., que são as causas da preguiça e do torpor. “De quem comeu” (bhuttāvissa) significa de quem fez uma refeição. “Torpor pós-refeição” (bhattamucchā) é a indisposição causada pela comida. Pois, devido a uma refeição pesada, a pessoa fica como se estivesse desmaiada. “Fadiga da comida” (bhattakilamatho) é o estado de cansaço devido à comida. “Calor da comida” (bhattapariḷāho) é o desconforto da comida. Pois, naquele momento, devido ao surgimento do calor, as faculdades são prejudicadas e o corpo fica pesado. “Inaptidão física” (kāyaduṭṭhulla) é a inaptidão do corpo decorrente da comida. “Indisposição”, etc., devem ser entendidas da mesma forma explicada acima. “Lento” (līna) significa encolhido devido à falta de maleabilidade. As outras duas palavras são descrições de aspectos e estados. “Preguiça” (thina) é o que permanece em um estado denso devido à falta de maleabilidade, como um bloco de manteiga clarificada. “Rigidez” (thiyanā) é a descrição do aspecto. O estado de rigidez é o estado de estar rígido, ou seja, o aprisionamento devido à falta de maleabilidade. Deve-se entender que, por todas essas palavras, descreve-se o aspecto doentio da mente devido às impurezas como a cobiça, etc., que são as causas da preguiça e do torpor. “Os quatro estados anteriores” são o descontentamento, a preguiça, o espreguiçamento e o torpor pós-refeição. Quando a preguiça e o torpor surgem, como esses estados de descontentamento, etc., também ocorrem, diz-se: “no entanto, serve como condição na categoria de suporte forte” (upanissayakoṭiyā pana hoti), o que significa que serve como condição na categoria de suporte forte.

๑๔. จตุตฺเถ อุทฺทตสฺส ภาโว อุทฺธจฺจํ. ยสฺส ธมฺมสฺส วเสน อุทฺธตํ โหติ จิตฺตํ, ตํสมฺปยุตฺตา วา ธมฺมา, โส ธมฺโม อุทฺทจฺจํ. กุจฺฉิตํ กตํ กุกตํ, ทุจฺจริตํ สุจริตญฺจ. อกตมฺปิ หิ กุกตเมว. เอวญฺหิ วตฺตาโร โหนฺติ ‘‘ยํ มยา น กตํ, ตํ กุกต’’นฺติ. เอวํ กตากตํ ทุจฺจริตํ สุจริตญฺจ กุกตํ, ตํ อารพฺภ วิปฺปฏิสารวเสน ปวตฺตํ ปน จิตฺตํ อิธ กุกตนฺติ เวทิตพฺพํ. ตสฺส ภาโว กุกฺกุจฺจํ. จิตฺตสฺส อุทฺธตากาโรติ จิตฺตสฺส อวูปสมากาโรว วุตฺโต. อวูปสมลกฺขณญฺหิ อุทฺธจฺจํ. ยถาปวตฺตสฺส กตากตาการวิสิฏฺฐสฺส ทุจฺจริตสุจริตสฺส อนุโสจนวเสน วิรูปํ ปฏิสรณํ วิปฺปฏิสาโร. กุกฺกุจฺจสฺสปิ กตากตานุโสจนวเสน จิตฺตวิกฺเขปภาวโต อวูปสมากาโร สมฺภวตีติ อาห – ‘‘เจตโส อวูปสโมติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺเสวตํ นาม’’นฺติ. สฺเวว จ เจตโส อวูปสโมติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจเมว นิทฺทิฏฺฐํ. ตญฺจ อตฺตโนว อตฺตนา สหชาตํ น โหตีติ อาห – ‘‘อยํ ปน อุปนิสฺสยโกฏิยา ปจฺจโย โหตี’’ติ. อุปนิสฺสยปจฺจยตา จ ปุริมุปฺปนฺนวเสน เวทิตพฺพา.

14. No quarto [ponto], o estado de estar agitado é a “agitação” (uddhacca). O estado mental pelo qual a mente fica agitada, ou os estados associados a ele, é o estado de agitação. O que é mal feito é “malfeito” (kukata), referindo-se tanto à má conduta quanto à boa conduta. Pois até mesmo o que não foi feito é considerado “malfeito” (kukata). Assim dizem as pessoas: “O que não foi feito por mim é malfeito”. Assim, o que foi feito e o que não foi feito, a má conduta e a boa conduta, são “malfeitos”; no entanto, a mente que surge por meio do remorso em relação a isso deve ser entendida aqui como “malfeito”. O estado disso é o “remorso” (kukkucca). “O aspecto agitado da mente” refere-se ao próprio aspecto de não quietude da mente. Pois a agitação tem como característica a falta de quietude. O remorso (vippaṭisāra) é o arrependimento doloroso devido ao lamento sobre o que foi feito e o que não foi feito, caracterizado pela má conduta e pela boa conduta conforme ocorreram. Como o remorso também apresenta o aspecto de falta de quietude devido à distração mental causada pelo lamento sobre o que foi feito e o que não foi feito, diz-se: “a falta de quietude da mente é o nome para a agitação e o remorso”. E essa mesma “falta de quietude da mente” é indicada como a própria agitação e remorso. E como isso não surge simultaneamente consigo mesmo, diz-se: “no entanto, este serve como condição na categoria de suporte forte”. E a condição de suporte forte deve ser entendida em termos de surgimento anterior.

๑๕. ปญฺจเม วิคตา จิกิจฺฉา อสฺสาติ วิจิกิจฺฉา. สภาวํ วิจินนฺโต ตาย กิจฺฉตีติ วา วิจิกิจฺฉา.

15. No quinto [ponto], “aquilo de que a cura se foi” é a “dúvida cética” (vicikicchā). Ou “dúvida cética” é aquilo pelo qual alguém se aflige ao investigar a natureza das coisas.

๑๖. ฉฏฺเฐ เหตุํ วา ปจฺจยํ วา น ลภตีติ เอตฺถ เหตุคฺคหเณน ชนกํ การณมาห, ปจฺจยคฺคหเณน อนุปาลนกํ การณํ. เหตุนฺติ วา อุปาทานการณํ. ปจฺจยนฺติ สหการณํ วุตฺตํ. ตนฺติ กิเลสํ. วิวฏฺเฏตฺวา อรหตฺตํ คณฺหาตีติ วิวฏฺฏาภิมุขํ จิตฺตํ เปเสตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒนฺโต อรหตฺตผลํ คณฺหาติ. ภิกฺขาย จรนฺติ เอตฺถาติ ภิกฺขาจาโร, โคจรคามสฺเสตํ อธิวจนํ, ตสฺมึ ภิกฺขาจาเร. วยํ อาคมฺมาติ ทารภรณานุรูปํ วยํ อาคมฺม. อายูหนฺโตติ อุปจินนฺโต. องฺคารปกฺกนฺติ วีตจฺจิกงฺคาเรสุ ปกฺกํ. กึ นาเมตนฺติ ภิกฺขู ครหนฺโต อาห. ชีวมานเปตกสตฺโตติ [Pg.79] ชีวมาโน หุตฺวา ‘‘เตเนว อตฺตภาเวน เปตภาวํ ปตฺตสตฺโต ภวิสฺสตี’’ติ ปริกปฺปวเสน วุตฺตํ. กุฏนฺติ ปานียฆฏํ. ยาว ทารุณนฺติ อติวิย ทารุณํ. วิปาโก กีทิโส ภวิสฺสตีติ ตยา กตกมฺมสฺส อายตึ อนุภวิตพฺพวิปาโก กีทิโส ภวิสฺสติ.

16. No sexto [ponto], “não obtém causa ou condição”; aqui, pela menção de “causa” (hetu), refere-se à causa geradora, e pela menção de “condição” (paccaya), refere-se à causa sustentadora. Ou “causa” refere-se à causa material e “condição” refere-se à causa cooperante. “A isso” refere-se à impureza. “Tendo se voltado, alcança o estado de Arahant” significa que, direcionando a mente para a libertação e desenvolvendo o insight, ele alcança o fruto do estado de Arahant. “Onde andam em busca de esmolas” é a “ronda de esmolas” (bhikkhācāro); este é um termo equivalente para a aldeia de coleta de esmolas; “naquela ronda de esmolas”. “Tendo alcançado a idade” significa tendo alcançado a idade apropriada para sustentar uma esposa. “Acumulando” (āyūhanto) significa reunindo. “Cozido em brasas” (aṅgārapakka) significa cozido em brasas sem chamas. “O que é isso?” é dito censurando o monge. “Um ser que é um fantasma faminto vivo” é dito por meio de conjectura: “sendo vivo, com essa mesma existência ele se tornará um ser que alcançou o estado de fantasma faminto (peta)”. “Pote” (kuṭa) significa um pote de água. “Quão terrível” significa extremamente terrível. “Como será a retribuição?” significa como será a retribuição a ser experienciada no futuro devido às ações realizadas por você.

วิสงฺขริตฺวาติ เฉทนเภทนาทีหิ วินาเสตฺวา. ทีปกมิคปกฺขิโนติ อตฺตโน นิสินฺนภาวสฺส ทีปนโต เอวํลทฺธนามา มิคปกฺขิโน, เยน อรญฺญํ เนตฺวา เนสาโท เตสํ สทฺเทน อาคตาคเต มิคปกฺขิโน วธิตฺวา คณฺหาติ. เถรนฺติ จูฬปิณฺฑปาติกติสฺสตฺเถรํ. อิทฺธิยา อภิสงฺขริตฺวาติ อธิฏฺฐานาทิวเสน อิทฺธึ อภิสงฺขริตฺวา. อุปโยคตฺเถ เจตํ กรณวจนํ. อคฺคิปปฏิกนฺติ อจฺจิกรณํ, วิปฺผุลิงฺคนฺติ อตฺโถ. ปสฺสนฺตสฺเสวาติ อนาทเร สามิวจนํ. ตสฺส เถรสฺสาติ ตสฺส มิลกฺขติสฺสตฺเถรสฺส. ตสฺสาติ ตสฺสา อคฺคิปปฏิกาย. ปฏิพลสฺสาติ อุคฺคหณสชฺฌายาทีสุ ปฏิพลสฺส. ทุกฺขํ อุปนิสา การณเมติสฺสาติ ทุกฺขูปนิสา, ทุกฺขนิพนฺธนา ทุกฺขเหตุกา สทฺธาติ วุตฺตํ โหติ. วตฺตมุเขน กมฺมฏฺฐานสฺส กถิตตฺตา ‘‘วตฺตสีเส ฐตฺวา’’ติ วุตฺตํ. ปลาลวรณกนฺติ ปลาลปุญฺชํ.

“Visaṅkharitvā” significa tendo destruído por meio de corte, quebra, etc. “Dīpakamigapakkhino” são animais selvagens e pássaros chamarizes, assim chamados porque revelam sua própria presença sentada, pelos quais o caçador, levando-os para a floresta, mata e captura os animais e pássaros que vêm atraídos pelo som deles. “Theraṃ” refere-se ao ancião Cūḷapiṇḍapātikatissa. “Iddhiyā abhisaṅkharitvā” significa tendo realizado um poder psíquico por meio de determinação, etc. Este caso instrumental é usado no sentido de acusativo. “Aggipapaṭikaṃ” significa uma faísca de fogo, isto é, uma centelha. “Passantasseva” é o caso genitivo usado no sentido de desconsideração. “Tassa therassa” significa daquele ancião, o ancião Milakkhatissa. “Tassā” significa daquela faísca de fogo. “Paṭibalassa” significa de quem é capaz no aprendizado, recitação, etc. “Dukkhūpanisā” significa que o sofrimento é a causa próxima para isso; o que se quer dizer é que a fé tem o sofrimento como sua conexão, o sofrimento como sua causa. “Vattasīse ṭhatvā” (permanecendo no topo dos deveres) é dito porque o tema de meditação foi ensinado por meio dos deveres. “Palālavaraṇakaṃ” significa uma pilha de palha.

อารมฺภถาติ สมถวิปสฺสนาทีสุ วีริยํ กโรถ. นิกฺกมถาติ โกสชฺชโต นิกฺขมถ, กามานํ วา ปนูทนาย นิกฺขมถ, อุภเยนปิ วีริยเมว วุตฺตํ. วีริยญฺหิ อารมฺภนกวเสน อารมฺโภ, โกสชฺชโต นิกฺขมนวเสน ‘‘นิกฺกโม’’ติ วุจฺจติ. ยุญฺชถ พุทฺธสาสเนติ พุทฺธสฺส ภควโต ปริยตฺติปฏิปตฺติปฏิเวธสงฺขาเต ติวิธสาสเน ยุญฺชถ โยคํ กโรถ. เอวมนุยุญฺชนฺตา มจฺจุโน เสนํ ธุนาถ วิทฺธํเสถ. ตตฺถ มจฺจุโน เสนนฺติ –

“Ārambhatha” significa esforçai-vos na tranquilidade e na introspecção, etc. “Nikkamatha” significa saí da preguiça, ou saí para afastar os desejos sensuais; em ambos os casos, refere-se ao próprio esforço. Pois o esforço é chamado de “início” (ārambha) no sentido de iniciar, e “avanço” (nikkama) no sentido de sair da preguiça. “Yuñjatha buddhasāsane” significa dedicai-vos ao ensinamento do Buda, aplicando-se e praticando no tríplice ensinamento do Buda, o Abençoado, que consiste no estudo, na prática e na realização. “Evamanuyuñjantā maccuno senaṃ dhunātha viddhaṃsetha” significa praticando assim, sacudi, destruí o exército da Morte. Ali, “o exército da Morte” significa:

‘‘กามา เต ปฐมา เสนา, ทุติยา อรติ วุจฺจติ;

ตติยา ขุปฺปิปาสา เต, จตุตฺถี ตณฺหา ปวุจฺจติ.

“Os desejos sensuais são o teu primeiro exército, o segundo é chamado de descontentamento; o terceiro é a fome e a sede, o quarto é chamado de desejo.

‘‘ปญฺจมํ ถินมิทฺธํ เต, ฉฏฺฐา ภีรู ปวุจฺจติ;

สตฺตมี วิจิกิจฺฉา เต, มกฺโข ถมฺโภ เต อฏฺฐโม.

“O quinto é a preguiça e o torpor, o sexto é chamado de medo; o teu sétimo é a dúvida, a depreciação e a obstinação são o teu oitavo.

‘‘ลาโภ [Pg.80] สิโลโก สกฺกาโร,มิจฺฉาลทฺโธ จ โย ยโส;

โย จตฺตานํ สมุกฺกํเส,ปเร จ อวชานาติ.

“Ganho, elogio e honra, e a fama obtida falsamente; aquele que exalta a si mesmo e despreza os outros.

‘‘เอสา นมุจิ เต เสนา, กณฺหสฺสาภิปฺปหารินี;

น นํ อสูโร ชินาติ, เชตฺวา จ ลภเต สุข’’นฺติ. (สุ. นิ. ๔๓๘-๔๔๑) –

“Este, ó Namuci, é o teu exército, a força de ataque do Escuro; o covarde não o vence, mas aquele que o vence obtém a felicidade.” (Sn 438-441) —

เอวมาคตํ กามาทิเภทํ มจฺจุโน เสนํ. เอตฺถ จ ยสฺมา อาทิโตว อคาริยภูเต สตฺเต วตฺถุกาเมสุ กิเลสกามา โมสยนฺติ, เต อภิภุยฺย อนคาริยภาวํ อุปคตานํ ปนฺเตสุ เสนาสเนสุ อญฺญตรญฺญตเรสุ วา อธิกุสเลสุ ธมฺเมสุ อรติ อุปฺปชฺชติ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘ปพฺพชิเตน โข, อาวุโส, อภิรติ ทุกฺกรา’’ติ (สํ. นิ. ๔.๓๓๑). ตโต เต ปรปฺปฏิพทฺธชีวิกตฺตา ขุปฺปิปาสา พาธติ, ตาย พาธิตานํ ปริเยสนตณฺหา จิตฺตํ กิลมยติ. อถ เนสํ กิลนฺตจิตฺตานํ ถินมิทฺธํ โอกฺกมติ, ตโต วิเสสมนธิคจฺฉนฺตานํ ทุรภิสมฺภเวสุ อรญฺญวนปตฺเถสุ ปนฺเตสุ เสนาสเนสุ วิหรตํ อุตฺราสสญฺญิตา ภีรุ ชายติ. เตสํ อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิตานํ ทีฆรตฺตํ วิเวกรสมนสฺสาทยมานานํ วิหรตํ ‘‘น สิยา นุ โข เอส มคฺโค’’ติ ปฏิปตฺติยํ วิจิกิจฺฉา อุปฺปชฺชติ. ตํ วิโนเทตฺวา วิหรตํ อปฺปมตฺตเกน วิเสสาธิคเมน มานมกฺขถมฺภา ชายนฺติ. เตปิ วิโนเทตฺวา วิหรตํ ตโต อธิกตรํ วิเสสาธิคมนํ นิสฺสาย ลาภสกฺการสิโลกา อุปฺปชฺชนฺติ. ลาภาทีหิ มุจฺฉิตฺวา ธมฺมปฺปติรูปกานิ ปกาเสนฺโต มิจฺฉายสํ อธิคนฺตฺวา ตตฺถ ฐิตา ชาติอาทีหิ อตฺตานํ อุกฺกํเสนฺติ, ปรํ วมฺเภนฺติ, ตสฺมา กามาทีนํ ปฐมเสนาทิภาโว เวทิตพฺโพ. นฬาคารนฺติ นเฬหิ วินทฺธติณจฺฉนฺนเคหํ.

Assim se apresenta o exército da Morte, dividido em desejos sensuais, etc. E aqui, visto que, desde o início, as impurezas do desejo enganam os seres que vivem na vida doméstica em relação aos objetos de desejo; para aqueles que superaram isso e entraram na vida sem lar, surge o descontentamento em relação às habitações isoladas ou a quaisquer estados altamente benéficos. Pois foi dito: ‘Para um que se ordenou, amigos, o contentamento é difícil de alcançar’ (SN 4.331). Em seguida, como sua subsistência depende de outros, a fome e a sede os afligem; afligidos por isso, o desejo de busca cansa a mente. Então, para aqueles de mente cansada, a preguiça e o torpor se instalam; a partir daí, para aqueles que não alcançam nenhuma distinção especial e vivem em habitações isoladas em florestas e matas de difícil acesso, surge o medo caracterizado pelo pavor. Para aqueles que vivem desconfiados e apreensivos por muito tempo, sem desfrutar do sabor do isolamento, surge a dúvida na prática: ‘Será que este é realmente o caminho?’. Para aqueles que vivem tendo dissipado isso, através de uma pequena realização especial, surgem o orgulho, a depreciação e a obstinação. Para aqueles que vivem tendo dissipado também estes, com base em uma realização especial ainda maior, surgem o ganho, a honra e o elogio. Obcecados por ganhos, etc., proclamando o que apenas se assemelha ao verdadeiro Dhamma, eles obtêm uma falsa fama e, baseados nela, exaltam a si mesmos por causa de nascimento, etc., e desprezam os outros; por isso, deve-se compreender a ordem dos desejos sensuais, etc., como o primeiro exército e assim por diante. “Naḷāgāra” significa uma cabana coberta de capim e amarrada com juncos.

วิหสฺสตีติ อุคฺคหณสชฺฌายนมนสิการาทีหิ วิหริสฺสติ. ชาติสํสารนฺติ ปุนปฺปุนํ ชาติสงฺขาตสํสารวฏฺฏํ. ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตีติ ทุกฺขสฺส อนฺตสงฺขาตํ นิพฺพานํ สจฺฉิกริสฺสติ. ปลาลปุญฺชาหนฺติ ปลาลปุญฺชํ อหนฺติ ปทจฺเฉโท. ตติยํ ฐานนฺติ อนาคามิผลํ สนฺธาย วทติ.

“Vihassati” significa viverá, viverá por meio do aprendizado, recitação, atenção sábia, etc. “Jātisaṃsāra” significa o ciclo do samsara caracterizado por repetidos nascimentos. “Dukkhassantaṃ karissati” significa colocará um fim ao sofrimento, isto é, realizará o Nibbana, que é chamado de fim do sofrimento. “Palālapuñjāhaṃ” é a divisão das palavras “palālapuñjaṃ” (uma pilha de palha) e “ahaṃ” (eu). “Tatiyaṃ ṭhānaṃ” (o terceiro estágio) ele diz referindo-se ao fruto do não-retorno.

ติวสฺสภิกฺขุกาเลติ อุปสมฺปทโต ตีณิ วสฺสานิ อสฺสาติ ติวสฺโส, ติวสฺโส จ โส ภิกฺขุ จาติ ติวสฺสภิกฺขุ, ตสฺส, เตน วา [Pg.81] อุปลกฺขิโต กาโล ติวสฺสภิกฺขุกาโล, ตสฺมึ. ยทา โส ติวสฺโส ภิกฺขุ นาม โหติ, ตทาติ วุตฺตํ โหติ. กมฺมํ กโรตีติ ภาวนากมฺมํ กโรติ. คนฺถกมฺมนฺติ คนฺถวิสยํ อุคฺคหณาทิกมฺมํ. ปิณฺฑาปจิตึ กตฺวาติ อนฺโตวสฺเส เตมาสํ ทินฺนปิณฺฑสฺส กิเลสกฺขยกรเณน อปจิตึ ปูชํ กตฺวา. ปิณฺฑาปจิตึ กโรนฺโต หิ ภิกฺขุ เยหิ อตฺตโน โย ปิณฺฑปาโต ทินฺโน, เตสํ ตสฺส มหปฺผลภาวํ อิจฺฉนฺโต อตฺตโน สนฺตานเมว กิเลสกฺขยกรเณน วิโสเธตฺวา อรหตฺตํ คณฺหาติ.

“Tivassabhikkhukāle” significa no tempo de um monge de três anos de ordenação. Aquele que tem três anos desde a sua ordenação completa é um “tivasso”; e ele é um monge, logo, “tivassabhikkhu”. O tempo caracterizado por ele ou pertencente a ele é “tivassabhikkhukālo”; nesse tempo. Significa “quando ele se torna um monge de três anos”. “Kammaṃ karoti” significa faz o trabalho, isto é, faz o trabalho de meditação. “Ganthakamma” significa o trabalho com os textos, o trabalho de aprendizado, etc., relacionado aos textos. “Piṇḍāpacitiṃ katvā” significa tendo feito a honra à esmola de comida dada durante os três meses do retiro das chuvas, por meio da destruição das impurezas. Pois o monge que faz a honra à esmola de comida, desejando que a esmola de comida dada por aqueles que a ofereceram tenha grande fruto, purifica seu próprio fluxo mental através da destruição das impurezas e alcança o estado de Arahant.

มหาภูตีติ เอตฺถ ปูชาวจโน มหนฺตสทฺโท, ภูตีติ จ นาเมกเทเสน ติสฺสภูติตฺเถรํ อาลปติ. ภวติ หิ นาเมกเทเสนปิ โวหาโร ยถา ‘‘เทวทตฺโต ทตฺโต’’ติ. มหาภูตีติ วา ปิยสมุทาหาโร, โส มหติ ภูติ วิภูติ ปุญฺญญาณาทิสมฺปทา อสฺสาติ มหาภูติ. ฉนฺนํ เสปณฺณิคจฺฉมูลนฺติ สาขาปลาสาทีหิ ฉนฺนํ ฆนจฺฉายํ เสปณฺณิคจฺฉมูลํ. อสุภกมฺมฏฺฐานํ ปาทกํ กตฺวาติ เกสาทิอสุภโกฏฺฐาสภาวนาย ปฏิลทฺธํ อุปจารสมาธึ อปฺปนาสมาธึ วา ปาทกํ กตฺวา. อสุภวิสยํ อุปจารชฺฌานาทิกมฺมเมเวตฺถ อุปริ ปวตฺเตตพฺพภาวนากมฺมสฺส การณภาวโต ฐานนฺติ กมฺมฏฺฐานํ.

“Mahābhūti”: aqui, a palavra “mahanta” (grande) é um termo de respeito, e “bhūti” é uma abreviação do nome para se dirigir ao ancião Tissabhūti. Pois o uso de uma parte do nome é comum, como chamar “Devadatto” de “Datto”. Ou “Mahābhūti” é uma forma afetuosa de tratamento; aquele que possui grande prosperidade, esplendor, a realização de mérito, sabedoria, etc., é “mahābhūti”. “Channaṃ sepaṇṇigacchamūlaṃ” significa a base de um arbusto de sepaṇṇi coberta por ramos, folhas, etc., proporcionando uma sombra densa. “Asubhakammaṭṭhānaṃ pādakaṃ katvā” significa tendo feito do tema de meditação sobre o que é desprovido de beleza a base, isto é, tendo feito do samadhi de acesso ou samadhi de absorção obtido através da meditação sobre as partes do corpo desprovidas de beleza, como os cabelos, etc., a base. Aqui, o próprio trabalho do jhana de acesso, etc., que tem como objeto o que é desprovido de beleza, é chamado de “kammaṭṭhāna” (tema de meditação) porque serve como causa para o trabalho de meditação a ser desenvolvido posteriormente.

สหสฺสทฺวิสหสฺสสงฺขามตฺตตฺตา ‘‘มหาคเณ’’ติ วุตฺตํ. อตฺตโน วสนฏฺฐานโต เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวาติ อตฺตโน วสนฏฺฐานโต อากาเสน คนฺตฺวา วิหารสมีเป โอตริตฺวา ทิวาฏฺฐาเน นิสินฺนตฺเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา. กึ อาคโตสีติ กึการณา อาคโตสิ. สพฺเพสุ รตฺติทิวสภาเคสุ โอกาสํ อลภนฺโตติ โส กิร เถโร ‘‘ตุยฺหํ โอกาโส น ภวิสฺสติ, อาวุโส’’ติ วุตฺเตปิ ‘‘วิตกฺกมาฬเก ฐิตกาเล ปุจฺฉิสฺสามิ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา ‘‘ตสฺมึ ฐาเน อญฺเญ ปุจฺฉิสฺสนฺตี’’ติ วุตฺเต ‘‘ภิกฺขาจารมคฺเค, ภนฺเต’’ติ วตฺวา ‘‘ตตฺราปิ อญฺเญ ปุจฺฉนฺตี’’ติ วุตฺเต ทุปฏฺฏนิวาสนฏฺฐาเน, สงฺฆาฏิปารุปนฏฺฐาเน, ปตฺตนีหรณฏฺฐาเน, คาเม จริตฺวา อาสนสาลาย ยาคุปีตกาเล, ภนฺเตติ. ตตฺถาปิ เถรา อตฺตโน กงฺขํ วิโนเทนฺติ, อาวุโสติ. อนฺโตคามโต นิกฺขมนกาเล ปุจฺฉิสฺสามิ, ภนฺเตติ. ตตฺราปิ อญฺเญ ปุจฺฉนฺติ, อาวุโสติ. อนฺตรามคฺเค, ภนฺเตติ. โภชนสาลาย ภตฺตกิจฺจปริโยสาเน, ภนฺเต. ทิวาฏฺฐาเน ปาทโธวนกาเล, ภนฺเตติ. ตโต ปฏฺฐาย [Pg.82] ยาว อรุณา อปเร ปุจฺฉนฺติ, อาวุโสติ. ทนฺตกฏฺฐํ คเหตฺวา มุขโธวนตฺถํ คมนกาเล, ภนฺเตติ. ตทาปิ อญฺเญ ปุจฺฉนฺตีติ. มุขํ โธวิตฺวา อาคมนกาเล, ภนฺเตติ. ตตฺราปิ อญฺเญ ปุจฺฉิสฺสนฺตีติ. เสนาสนํ ปวิสิตฺวา นิสินฺนกาเล, ภนฺเตติ. ตตฺราปิ อญฺเญ ปุจฺฉนฺติ, อาวุโสติ. เอวํ สพฺเพสุ รตฺติทิวสภาเคสุ ยาจมาโน โอกาสํ น ลภิ, ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ – ‘‘เอวํ โอกาเส อสติ มรณสฺส กถํ โอกาสํ ลภิสฺสถา’’ติ. ภนฺเต, นนุ มุขํ โธวิตฺวา เสนาสนํ ปวิสิตฺวา ตโย จตฺตาโร ปลฺลงฺเก อุณฺหาเปตฺวา โยนิโสมนสิการกมฺมํ กโรนฺตานํ โอกาสลาเภน ภวิตพฺพํ สิยาติ อธิปฺปาเยน วทติ. มณิวณฺเณติ อินฺทนีลมณิวณฺเณ.

“Mahāgaṇe” (em um grande grupo) é dito porque o número era de cerca de mil ou dois mil. “Attano vasanaṭṭhānato therassa santikaṃ gantvā” significa tendo ido do seu próprio local de residência para a presença do ancião, isto é, tendo ido pelo ar do seu próprio local de residência, descido perto do mosteiro e ido à presença do ancião que estava sentado em seu local de repouso diurno. “Kiṃ āgatosi” significa por que vieste?, por qual razão vieste? “Sabbesu rattidivasabhāgesu okāsaṃ alabhanto” significa não obtendo oportunidade em nenhuma parte do dia ou da noite. Diz-se que, embora o ancião tenha dito: “Não haverá oportunidade para ti, amigo”, ele respondeu: “Perguntarei quando o senhor estiver no pátio de reflexão, venerável senhor”. Quando lhe foi dito: “Naquele lugar outros farão perguntas”, ele disse: “No caminho da esmola de comida, venerável senhor”. Quando lhe foi dito: “Lá também outros perguntam”, ele disse: “No momento de vestir o manto inferior duplo, no momento de colocar o manto externo, no momento de pegar a tigela, após caminhar pela aldeia, na sala de refeições ao beber o mingau, venerável senhor”. “Lá também os anciãos dissipam suas próprias dúvidas, amigo”. “Perguntarei no momento de sair da aldeia, venerável senhor”. “Lá também outros perguntam, amigo”. “No caminho de volta, venerável senhor”. “No refeitório, após o término da refeição, venerável senhor”. “No local de repouso diurno, no momento de lavar os pés, venerável senhor”. “A partir daí até o amanhecer, outros perguntam, amigo”. “No momento de ir lavar o rosto segurando o palito de dente, venerável senhor”. “Mesmo assim outros perguntam”. “No momento de retornar após lavar o rosto, venerável senhor”. “Lá também outros perguntarão”. “No momento de entrar na habitação e sentar-se, venerável senhor”. “Lá também outros perguntam, amigo”. Assim, implorando em todas as partes do dia e da noite, ele não obteve oportunidade. Referindo-se a isso, foi dito: “Não havendo oportunidade assim, como obterás oportunidade para a morte?”. “Venerável senhor, não deveria haver oportunidade para aqueles que, após lavarem o rosto e entrarem em suas habitações, aquecem três ou quatro assentos e realizam o trabalho de atenção sábia?” — ele diz com essa intenção. “Maṇivaṇṇe” significa da cor de uma safira.

ฆเฏนฺตสฺเสวาติ วายามนฺตสฺเสว. วิสุทฺธิปวารณนฺติ ‘‘ปริสุทฺโธ อห’’นฺติ เอวํ ปวตฺตํ วิสุทฺธิปวารณํ. อรหนฺตานเมว เหสา ปวารณา. กาฬกํ วาติ มหนฺตํ กาฬกํ สนฺธาย วทติ, ติลโก วาติ ขุทฺทกํ สนฺธาย. อุภเยนปิ สีลสฺส ปริสุทฺธภาวเมว วิภาเวติ.

“Ghaṭentasseva” significa de quem está se esforçando. “Visuddhipavāraṇaṃ” significa o convite de pureza realizado na forma de “eu sou puro”. Esta pavāraṇā pertence apenas aos Arahants. “Kāḷakaṃ vā” refere-se a uma grande mancha preta; “tilako vā” refere-se a uma pequena sarda. Por meio de ambos, ilustra-se a completa pureza da virtude.

ปธานกมฺมิกาติ ปธานกมฺเม นิยุตฺตา. ลทฺธมคฺคนฺติ ลทฺธูปายํ, ปฐมเมว ลทฺธูปเทสนฺติ วุตฺตํ โหติ. อปตฺตานีติ ฉฑฺฑิตานิ. อลาพูเนว สารเทติ สรทกาเล วาตาตปหตานิ ตตฺถ ตตฺถ วิปฺปกิณฺณอลาพูนิ วิย. กาโปตกานีติ กโปตกวณฺณานิ. ตานิ ทิสฺวาน กา รตีติ ตานิ เอวรูปานิ อฏฺฐีนิ ทิสฺวา ตุมฺหากํ กา นาม รติ, นนุ อปฺปมตฺตกาปิ รติ กาตุํ น วฏฺฏติเยวาติ อตฺโถ. ทุติยกถํ อกถิตปุพฺโพติ อตฺตโน วุฑฺฒตเรน สทฺธึ วุตฺตวจนสฺส ปจฺจนีกํ ทุติยกถํ อกถิตปุพฺโพ.

“Padhānakammikā” significa dedicados ao esforço supremo. “Laddhamaggaṃ” significa que obtiveram o meio, significando que obtiveram a instrução logo no início. “Apattāni” significa descartados. “Alābūneva sārade” significa como abóboras secas espalhadas aqui e ali, fustigadas pelo vento e pelo sol no outono. “Kāpotakāni” significa da cor de pombos. “Tāni disvāna kā ratī” significa tendo visto tais ossos, que prazer pode haver para vós? Certamente, não convém ter nem mesmo o menor prazer — este é o significado. “Dutiyakathaṃ akathitapubbo” significa aquele que nunca antes havia falado uma segunda palavra em oposição ao que foi dito por alguém mais velho que ele.

ตทงฺเคน, ตทงฺคสฺส ปหานํ ตทงฺคปฺปหานํ. ยญฺหิ รตฺติภาเค สมุชฺชลิเตน ทีเปน อนฺธการสฺส วิย เตน เตน วิปสฺสนาย อวยวภูเตน ญาณงฺเคน ปฏิปกฺขวเสเนว ตสฺส ตสฺส ปหาตพฺพธมฺมสฺส ปหานมิทํ ตทงฺคปฺปหานํ นาม. ยถา กามจฺฉนฺทาทโย น จิตฺตํ ปริยุฏฺฐาย ติฏฺฐนฺติ, เอวํ ปริยุฏฺฐานสฺส นิเสธนํ อปฺปวตฺติกรณํ วิกฺขมฺภนํ วิกฺขมฺภนปฺปหานํ. ยญฺหิ สเสวาเล อุทเก ปกฺขิตฺเตน ฆเฏน เสวาลสฺส วิย เตน เตน โลกิยสมาธินา นีวรณาทีนํ ปจฺจนีกธมฺมานํ วิกฺขมฺภนมิทํ วิกฺขมฺภนปฺปหานํ นาม. สมฺมา อุปจฺฉิชฺชนฺติ เอเตน กิเลสาติ สมุจฺเฉโท, ปหียนฺติ เอเตน กิเลสาติ ปหานํ, สมุจฺเฉทสงฺขาตํ [Pg.83] ปหานํ นิรวเสสปฺปหานนฺติ สมุจฺเฉทปฺปหานํ. ยญฺหิ อสนิวิจกฺกาภิหตสฺส รุกฺขสฺส วิย อริยมคฺคญาเณน สํโยชนาทีนํ ธมฺมานํ ยถา น ปุน วตฺตนฺติ, เอวํ ปหานมิทํ สมุจฺเฉทปฺปหานํ นาม. ปฏิปฺปสฺสมฺภติ วูปสมฺมติ กิเลสทรโถ เอตายาติ ปฏิปฺปสฺสทฺธิ, ผลํ, สาเยว ปหานนฺติ ปฏิปฺปสฺสทฺธิปฺปหานํ. สพฺเพ กิเลสา สพฺพสงฺขตา วา นิสฺสรนฺติ อปคจฺฉนฺติ เอเตนาติ นิสฺสรณํ, นิพฺพานํ, ตเทว ปหานนฺติ นิสฺสรณปฺปหานํ. ปฏิปฺปสฺสมฺภยมานนฺติ ปฏิปฺปสฺสมฺภํ กิเลสวูปสมํ กุรุมานํ. โลกิยโลกุตฺตเรหีติ ตทงฺควิกฺขมฺภนปฺปหานานํ โลกิยตฺตา, อิตเรสํ โลกุตฺตรตฺตา วุตฺตํ.

O abandono por meio de um fator correspondente é o abandono por substituição de fatores (tadaṅgappahāna). Assim como a escuridão é dissipada por uma lâmpada acesa à noite, o abandono de cada estado a ser abandonado por meio do respectivo fator de conhecimento que faz parte da introspecção, agindo como seu oposto direto, é chamado de abandono por substituição de fatores. A prevenção ou a não ocorrência da manifestação ativa, de modo que o desejo sensual, etc., não permaneçam dominando a mente, é o abandono por supressão (vikkhambhanappahāna). Assim como o lodo em uma água com algas é empurrado para o lado por um pote nela lançado, a supressão dos obstáculos e outros estados opostos por meio do respectivo samadhi mundano é chamada de abandono por supressão. “Samuccheda” (erradicação) é aquilo pelo qual as impurezas são completamente cortadas; “pahāna” (abandono) é aquilo pelo qual as impurezas são abandonadas. O abandono conhecido como erradicação, que é o abandono sem resíduos, é o abandono por erradicação (samucchedappahāna). Assim como uma árvore atingida por um raio não volta a crescer, o abandono dos grilhões e outros estados por meio do conhecimento do caminho nobre, de modo que nunca mais surjam, é chamado de abandono por erradicação. “Paṭippassaddhi” (tranquilização) é aquilo pelo qual a aflição das impurezas é acalmada e apaziguada; refere-se ao fruto, e esse próprio fruto como abandono é o abandono por tranquilização (paṭippassaddhippahāna). “Nissaraṇa” (libertação) é aquilo pelo qual todas as impurezas ou todas as coisas condicionadas escapam e se afastam; refere-se ao Nibbana, e esse próprio Nibbana como abandono é o abandono por libertação (nissaraṇappahāna). “Paṭippassambhayamānaṃ” significa produzindo a tranquilização, o apaziguamento das impurezas. “Lokiyalokuttarehi” é dito porque o abandono por substituição de fatores e o abandono por supressão são mundanos, enquanto os outros são supramundanos.

นิมียติ ผลํ เอเตน อุปฺปชฺชนฏฺฐาเน ปกฺขิปมานํ วิย โหตีติ นิมิตฺตํ, การณสฺเสตํ อธิวจนํ. อสุภสฺส นิมิตฺตํ, อสุภเมว วา นิมิตฺตนฺติ อสุภนิมิตฺตํ. อสุภนิสฺสิตมฺปิ หิ ฌานํ นิสฺสิเต นิสฺสยโวหาเรน อสุภนฺติ โวหรียติ ยถา ‘‘มญฺจา อุกฺกุฏฺฐึ กโรนฺตี’’ติ. เตเนวาห – ‘‘ทสสุ อสุเภสุ อุปฺปนฺนํ สารมฺมณํ ปฐมชฺฌาน’’นฺติ. อนิจฺเจ อนิจฺจนฺติอาทินา นเยน วุตฺตสฺสาติ อิมินา จตุพฺพิธํ โยนิโสมนสิการํ ทสฺเสติ. เหฏฺฐา เจตฺถ อิธ จ จตุพฺพิธสฺส อโยนิโสมนสิการสฺส โยนิโสมนสิการสฺส จ คหณํ นิรวเสสทสฺสนตฺถํ กตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เตสุ ปน อสุเภ ‘‘อสุภ’’นฺติ มนสิกาโร อิธาธิปฺเปโต, ตทนุกูลตฺตา วา อิตเรสมฺปิ คหณํ ทฏฺฐพฺพํ.

Diz-se 'nimitta' (sinal/causa) porque o fruto é medido por ele, sendo como se fosse colocado no lugar de surgimento; este é um sinônimo para causa (kāraṇa). O sinal do impuro, ou o próprio impuro como sinal, é 'asubhanimitta' (sinal da impureza). Pois até mesmo o jhana baseado no impuro é chamado de 'impuro' por meio do uso figurado do suporte pelo suportado, assim como na expressão 'os leitos gritam'. Por isso foi dito: 'O primeiro jhana que surge nos dez objetos impuros é o objeto mental'. Com as palavras 'no impermanente como impermanente', etc., indica-se o quádruplo tipo de atenção sábia (yoniso manasikāra). Deve-se entender que a menção aqui e anteriormente ao quádruplo tipo de atenção tola (ayoniso manasikāra) e atenção sábia é feita para mostrar tudo sem omissão. Entre estes, contudo, a atenção ao impuro como 'impuro' é o que se pretende aqui, ou deve-se entender que a inclusão dos outros se dá por serem favoráveis a isso.

เอกาทสสุ อสุเภสุ ปฏิกูลาการสฺส อุคฺคณฺหนํ, ยถา วา ตตฺถ อุคฺคหนิมิตฺตํ อุปฺปชฺชติ, ตถา ปฏิปตฺติ อสุภนิมิตฺตสฺส อุคฺคโห. อุปจารปฺปนาวหาย อสุภภาวนาย อนุยุญฺชนํ อสุภภาวนานุโยโค. โภชเน มตฺตญฺญุโน ถินมิทฺธาภิภวาภาวา โอตารํ อลภมาโน กามจฺฉนฺโท ปหียตีติ วทนฺติ. โภชนนิสฺสิตํ ปน อาหาเร ปฏิกูลสญฺญํ, ตพฺพิปริณามสฺส ตทาธารสฺส ตสฺส จ อุทริยภูตสฺส อสุภตาทสฺสนํ, กายสฺส จ อาหารฏฺฐิติกตาทสฺสนํ โย อุปฺปาเทติ, โส วิเสสโต โภชเน ปมาณญฺญู นาม, ตสฺส จ กามจฺฉนฺโท ปหียเตว. ทสวิธญฺหิ อสุภนิมิตฺตนฺติ ปากฏวเสน วุตฺตํ. กายคตาสตึ ปน คเหตฺวา เอกาทสวิธมฺปิ อสุภนิมิตฺตํ เวทิตพฺพํ.

O aprendizado do aspecto repulsivo nos onze tipos de impureza, ou a prática de tal modo que o sinal de aprendizado (uggahanimitta) surja ali, é o 'aprendizado do sinal da impureza' (asubhanimittassa uggaho). A dedicação ao desenvolvimento da meditação sobre a impureza, que conduz ao acesso (upacāra) e à absorção (appanā), é a 'dedicação à meditação sobre a impureza' (asubhabhāvanānuyogo). Diz-se que, para quem é moderado na alimentação, devido à ausência de superação pelo torpor e sonolência (thina-middha), o desejo sensual (kāmacchando) não encontrando entrada é abandonado. Mas aquele que gera a percepção da repulsividade do alimento associada à comida, vendo a impureza de sua transformação, de seu recipiente e daquilo que se torna conteúdo estomacal, bem como vendo a dependência do corpo em relação ao alimento, é chamado de alguém que conhece a medida especialmente na alimentação, e seu desejo sensual é certamente abandonado. Pois o sinal da impureza de dez tipos foi mencionado de forma evidente. No entanto, incluindo a atenção plena direcionada ao corpo (kāyagatāsati), deve-se entender o sinal da impureza como sendo de onze tipos.

อภุตฺวา อุทกํ ปิเวติ ปานียสฺส โอกาสทานตฺถํ จตฺตาโร ปญฺจ อาโลเป อภุตฺวา ปานียํ ปิเวยฺยาติ อตฺโถ. เตน วุตฺตํ – ‘‘จตุนฺนํ [Pg.84] ปญฺจนฺนํ อาโลปานํ โอกาเส สตี’’ติ. อภิธมฺมฏีกากาเรน ปเนตฺถ ‘‘จตฺตาโร ปญฺจ อาโลเป, ภุตฺวาน อุทกํ ปิเว’’ติ ปาฐํ ปริกปฺเปตฺวา อญฺญถา อตฺโถ วณฺณิโต, โส อฏฺฐกถาย น สเมติ. อสุภกมฺมิกติสฺสตฺเถโร ทนฺตฏฺฐิทสฺสาวี.

'Bebe água sem comer' significa que ele deve beber água deixando de comer quatro ou cinco bocados para dar espaço à bebida. Por isso foi dito: 'havendo espaço para quatro ou cinco bocados'. No entanto, o autor do subcomentário do Abhidhamma (Abhidhammaṭīkākāra), tendo assumido a leitura 'tendo comido quatro ou cinco bocados, deve-se beber água', explicou o significado de outra maneira, o que não concorda com o comentário (Aṭṭhakathā). O Elder Tissa, praticante da meditação sobre a impureza, foi aquele que viu os ossos dos dentes.

๑๗. สตฺตเม มิชฺชติ หิตผรณวเสน สินิยฺหตีติ มิตฺโต, หิเตสี ปุคฺคโล, ตสฺมึ มิตฺเต ภวา, มิตฺตสฺส วา เอสาติ เมตฺตา, หิเตสิตา. ตตฺถ ‘‘เมตฺตา’’ติ วุตฺเต อปฺปนาปิ อุปจาโรปิ วฏฺฏติ สาธารณวจนภาวโตติ อาห – ‘‘เมตฺตาติ เอตฺตาวตา ปุพฺพภาโคปิ วฏฺฏตี’’ติ. อปิ-สทฺโท อปฺปนํ สมฺปิณฺเฑติ. อปฺปนํ อปฺปตฺตาย เมตฺตาย สุฏฺฐุ มุจฺจนสฺส อภาวโต เจโตวิมุตฺตีติ ‘‘อปฺปนาว อธิปฺเปตา’’ติ วุตฺตํ.

17. No sétimo, aquele que se afeiçoa (mijjati) por meio da difusão do bem-estar, que é afetuoso, é um amigo (mitto), uma pessoa que deseja o bem; o estado que existe nesse amigo, ou que pertence ao amigo, é o amor bondoso (mettā), o desejo pelo bem. Visto que, quando se diz 'mettā', tanto a absorção (appanā) quanto o acesso (upacāra) são aplicáveis por ser um termo geral, diz-se: 'com a palavra mettā, até mesmo a fase preliminar é aplicável'. A palavra 'api' (também/até mesmo) inclui a absorção. Como não há libertação completa (suṭṭhu muccana) no amor bondoso que não atingiu a absorção, diz-se 'a própria absorção é o que se pretende' como libertação da mente (cetovimutti).

สตฺเตสุ เมตฺตายนสฺส หิตูปสํหารสฺส อุปฺปาทนํ ปวตฺตนํ เมตฺตานิมิตฺตสฺส อุคฺคโห. ปฐมุปฺปนฺโน เมตฺตามนสิกาโร ปรโต อุปฺปชฺชนกสฺส การณภาวโต เมตฺตามนสิกาโรว เมตฺตานิมิตฺตํ. กมฺมํเยว สกํ เอเตสนฺติ กมฺมสฺสกา, สตฺตา, ตพฺภาโว กมฺมสฺสกตา, กมฺมทายาทตา. โทสเมตฺตาสุ ยาถาวโต อาทีนวานิสํสานํ ปฏิสงฺขานวีมํสา อิธ ปฏิสงฺขานํ. เมตฺตาวิหารีกลฺยาณมิตฺตวนฺตตา อิธ กลฺยาณมิตฺตตา. โอทิสฺสกอโนทิสฺสกทิสาผรณานนฺติ อตฺตอติปิยมชฺฌตฺตเวริวเสน โอทิสฺสกตา, สีมาสมฺเภเท กเต อโนทิสฺสกตา, เอกาทิทิสาผรณวเสน ทิสาผรณตา เมตฺตาย อุคฺคหเณ เวทิตพฺพา. วิหารรจฺฉคามาทิวเสน วา โอทิสฺสกทิสาผรณํ. วิหาราทิอุทฺเทสรหิตํ ปุรตฺถิมาทิทิสาวเสน อโนทิสฺสกทิสาผรณํ. เอวํ วา ทฺวิธา อุคฺคหณํ สนฺธาย – ‘‘โอทิสฺสกอโนทิสฺสกทิสาผรณ’’นฺติ วุตฺตํ. อุคฺคโห จ ยาว อุปจารา ทฏฺฐพฺโพ. อุคฺคหิตาย อาเสวนา ภาวนา. ตตฺถ สพฺเพ สตฺตา, ปาณา, ภูตา, ปุคฺคลา, อตฺตภาวปริยาปนฺนาติ เอเตสํ วเสน ปญฺจวิธา. เอเกกสฺมึ อเวรา โหนฺตุ, อพฺยาปชฺฌา, อนีฆา, สุขี อตฺตานํ ปริหรนฺตูติ จตุธา ปวตฺติโต วีสติวิธา อโนธิโสผรณา เมตฺตา. สพฺพา อิตฺถิโย, ปุริสา, อริยา, อนริยา, เทวา, มนุสฺสา, วินิปาติกาติ สตฺตาธิกรณวเสน ปวตฺตา สตฺตวิธา อฏฺฐวีสติวิธา วา, ทสหิ ทิสาหิ ทิสาธิกรณวเสน ปวตฺตา ทสวิธา จ, เอเกกาย [Pg.85] วา ทิสาย สตฺตาทิอิตฺถาทิอเวราทิเภเทน อสีตาธิกจตุสตปฺปเภทา จ โอธิโสผรณา เวทิตพฺพา. เมตฺตํ ภาเวนฺตสฺสาติ เมตฺตาฌานํ ภาเวนฺตสฺส. ตฺวํ เอตสฺส กุทฺโธติอาทิ ปจฺจเวกฺขณาวิธิทสฺสนํ. อปฺปฏิจฺฉิตปเหณกํ วิยาติ อสมฺปฏิจฺฉิตปณฺณาการํ วิย. ปฏิสงฺขาเนติ วีมํสายํ. วตฺตนิอฏวิยํ อตฺตคุตฺตตฺเถรสทิเส.

A geração e a manutenção do amor bondoso, que é a oferta de bem-estar aos seres, é o 'aprendizado do sinal do amor bondoso' (mettānimittassa uggaho). A atenção ao amor bondoso inicialmente surgida, por ser a causa para o que surge posteriormente, é ela mesma o sinal do amor bondoso. 'Aqueles que têm o kamma como sua propriedade' são os seres (kammassakā); seu estado é a propriedade do kamma (kammassakatā), a herança do kamma. A reflexão e investigação sobre os perigos e benefícios reais na raiva e no amor bondoso é, aqui, 'reflexão' (paṭisaṅkhāna). Ter amigos admiráveis que vivem no amor bondoso é, aqui, 'amizade admirável' (kalyāṇamittatā). Quanto à 'difusão específica, não específica e pelas direções': a especificidade (odissakatā) deve ser entendida pela distinção entre si mesmo, a pessoa muito querida, a neutra e o inimigo; a não especificidade (anodissakatā) ocorre quando as barreiras são rompidas; e a difusão pelas direções (disāpharaṇatā) ocorre pela difusão a partir de uma direção, etc., no aprendizado do amor bondoso. Ou a difusão específica e pelas direções se dá por meio de mosteiros, ruas, vilas, etc. A difusão não específica e pelas direções ocorre pelas direções leste, etc., sem referência a mosteiros, etc. Visando a esse duplo aprendizado, foi dito: 'difusão específica, não específica e pelas direções'. E o aprendizado deve ser considerado até o acesso (upacāra). O cultivo do que foi aprendido é o desenvolvimento (bhāvanā). Nele, há cinco tipos de difusão não delimitada (anodhisopharaṇā) de acordo com os termos: todos os seres (sattā), seres vivos (pāṇā), criaturas (bhūtā), pessoas (puggalā) e indivíduos (attabhāvapariyāpannā). Multiplicados pelos quatro modos de desejar: 'que estejam livres de hostilidade, livres de aflição mental, livres de sofrimento físico, e que preservem sua própria felicidade', totalizam vinte tipos de difusão não delimitada de amor bondoso. A difusão delimitada (odhisopharaṇā) deve ser entendida como sendo de sete tipos ou vinte e oito tipos, ocorrendo por meio de sete categorias: todas as mulheres, homens, nobres, não nobres, devas, humanos e seres nos mundos de sofrimento; e de dez tipos ocorrendo por meio das dez direções; ou, em cada direção, dividida em quatrocentos e oitenta modos através das distinções de seres, mulheres, etc., e de estarem livres de hostilidade, etc. 'Para quem desenvolve o amor bondoso' significa para quem desenvolve o jhana de amor bondoso. 'Você está com raiva dele?', etc., mostra o método de reflexão. 'Como um presente não aceito' significa como uma oferenda recusada. 'Reflete' significa na investigação. 'Na floresta Vattaniya, semelhante ao Elder Attagutta'.

๑๘. อฏฺฐเม กุสลธมฺมสมฺปฏิปตฺติยา ปฏฺฐปนสภาวตาย ตปฺปฏิปกฺขานํ วิโสสนสภาวตาย จ อารมฺภธาตุอาทิโต ปวตฺตวีริยนฺติ อาห – ‘‘ปฐมารมฺภวีริย’’นฺติ. ยสฺมา ปฐมารมฺภมตฺตสฺส โกสชฺชวิธมนํ ถามคมนญฺจ นตฺถิ, ตสฺมา วุตฺตํ – ‘‘โกสชฺชโต นิกฺขนฺตตฺตา ตโต พลวตร’’นฺติ. ยสฺมา ปน อปราปรุปฺปตฺติยา ลทฺธาเสวนํ อุปรูปริ วิเสสํ อาวหนฺตํ อติวิย ถามคตเมว โหติ, ตสฺมา วุตฺตํ – ‘‘ปรํ ปรํ ฐานํ อกฺกมนโต ตโตปิ พลวตร’’นฺติ. ปนูทนายาติ นีหรณาย. ยถา มหโต ปลิฆสฺส อุคฺฆาฏกชนสฺส มหนฺโต อุสฺสาโห อิจฺฉิตพฺโพ, เอวมิธาปีติ ‘‘นิกฺกโม เจตโส ปลิฆุคฺฆาฏนายา’’ติ วุตฺตํ. มหาปรกฺกโม เอว ปเรน กตํ พนฺธนํ ฉินฺเทยฺย, เอวมิธาปีติ วุตฺตํ – ‘‘ปรกฺกโม เจตโส พนฺธนจฺเฉทนายา’’ติ.

18. No oitavo, diz-se 'esforço inicial' (paṭhamārambhavīriya) referindo-se à energia que atua a partir do elemento de iniciativa (ārambhadhātu), etc., por ter a natureza de estabelecer a prática de estados benéficos e de secar os seus opostos. Visto que o mero esforço inicial não possui a capacidade de dissipar a preguiça e de ganhar força estável, diz-se: 'por ter saído da preguiça, é mais forte do que aquele'. E visto que, tendo obtido cultivo por meio de surgimentos repetidos, trazendo distinções cada vez mais elevadas, torna-se extremamente forte, diz-se: 'por avançar de estágio em estágio, é ainda mais forte do que aquele'. 'Para afastar' significa para remover. Assim como se requer um grande esforço de quem remove um grande ferrolho, o mesmo ocorre aqui; por isso foi dito: 'esforço (nikkama) da mente para remover o ferrolho'. Somente um grande empenho romperia as amarras feitas por outrem, e o mesmo ocorre aqui; por isso foi dito: 'empenho (parakkama) da mente para romper as amarras'.

อารทฺธํ สํสาธิตํ ปริปูริตํ วีริยํ เอตสฺสาติ อารทฺธวีริโย, นิปฺผนฺนวีริโย, อารทฺธํ ปฏฺฐปิตํ วีริยํ เอตสฺสาติ อารทฺธวีริโย. วีริยารมฺภปฺปสุโตติ อาห – ‘‘อารทฺธวีริยสฺสาติ ปริปุณฺณวีริยสฺสเจว ปคฺคหิตวีริยสฺส จา’’ติ. จตุโทสาปคตนฺติ อติลีนตาทีหิ จตูหิ โทเสหิ อปคตํ. จตุโทสาปคตตฺตเมว วิภาเวติ ‘‘น จ อติลีน’’นฺติอาทินา. อติลีนญฺหิ ภาวนาจิตฺตํ โกสชฺชปกฺขิกํ สิยา, อติปคฺคหิตญฺจ อุทฺธจฺจปกฺขิกํ. ภาวนาวีถึ อนชฺโฌคาเหตฺวา สงฺโกจาปตฺติ อติลีนตา. อชฺโฌคาเหตฺวา อนฺโตสงฺโกโจ อชฺฌตฺตํ สํขิตฺตตา. อติปคฺคหิตตา อจฺจารทฺธวีริยตา. พหิทฺธา วิกฺขิตฺตตา พหิวิสฏวิตกฺกานุธาวนา. ตเทตํ วีริยํ จงฺกมาทิกายิกปฺปโยคาวหํ กายิกํ, ตทญฺญํ เจตสิกํ. รตฺติทิวสฺส ปญฺจ โกฏฺฐาเสติ ปุพฺพณฺหสายนฺหปฐมมชฺฌิมปจฺฉิมยามสงฺขาเต ปญฺจ โกฏฺฐาเส. ตทุภยมฺปีติ กายิกํ เจตสิกญฺจ วีริยํ. มิลกฺขติสฺสตฺเถรสฺส มหาสีวตฺเถรสฺส จ วตฺถุ เหฏฺฐา ทสฺสิตเมว.

Aquele cuja energia foi iniciada, realizada e completada é 'alguém de energia iniciada' (āraddhavīriyo), alguém de energia consumada; aquele cuja energia foi iniciada e estabelecida é 'alguém de energia iniciada'. Dedicado à iniciativa da energia, diz-se: 'de energia iniciada significa tanto de energia plena quanto de energia sustentada'. 'Livre de quatro defeitos' significa livre de quatro defeitos, como a excessiva frouxidão, etc. Ele esclarece o próprio estado de estar livre dos quatro defeitos com as palavras 'nem muito frouxo', etc. Pois a mente de meditação muito frouxa tenderia para o lado da preguiça, e a muito tensa para o lado da agitação. A frouxidão excessiva (atilīnatā) é a contração sem ingressar no processo de meditação. A contração interna após ter ingressado é o estado de recolhimento interno (ajjhattaṃ saṃkhittatā). A tensão excessiva (atipaggahitatā) é o esforço exagerado. A dispersão externa (bahiddhā vikkhittatā) é o correr atrás de pensamentos dispersos externamente. Essa energia que envolve o esforço físico, como a meditação caminhando (caṅkama), etc., é física; a outra é mental. 'Cinco partes do dia e da noite' refere-se às cinco partes conhecidas como a manhã, a tarde, a primeira vigília, a vigília média e a última vigília. 'Ambos os tipos' refere-se à energia física e mental. As histórias do Elder Milakkha-Tissa e do Elder Mahāsīva já foram mostradas anteriormente.

ปีติมลฺลกตฺเถรสฺส [Pg.86] วตฺถุ ปน เอวํ เวทิตพฺพํ. โส กิร คิหิกาเล มลฺลยุทฺธาย อาหิณฺฑนฺโต ตีสุ รชฺเชสุ ปฏากํ คเหตฺวา ตมฺพปณฺณิทีปํ อาคมฺม ราชานํ ทิสฺวา รญฺญา กตานุคฺคโห เอกทิวสํ กิลญฺจกาสนสาลาทฺวาเรน คจฺฉนฺโต ‘‘รูปํ, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ, ตํ ปชหถ, ตํ โว ปหีนํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสตี’’ติ (สํ. นิ. ๓.๓๓-๓๔; ๔.๑๐๒; ม. นิ. ๑.๒๔๗) นตุมฺหากวคฺคํ สุตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘เนว กิร รูปํ อตฺตโน, น เวทนา’’ติ. โส ตํเยว องฺกุสํ กตฺวา นิกฺขมิตฺวา มหาวิหารํ คนฺตฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจิตฺวา ปพฺพชิโต อุปสมฺปนฺโน ทฺเวมาติกา ปคุณํ กตฺวา ตึส ภิกฺขู คเหตฺวา อวรวาลิยองฺคณํ คนฺตฺวา สมณธมฺมํ อกาสิ. ปาเทสุ อวหนฺเตสุ ชณฺณุเกหิ จงฺกมติ. ตเมนํ รตฺตึ เอโก มิคลุทฺทโก ‘‘มิโค’’ติ มญฺญมาโน ปหริ, สตฺติ วินิวิชฺฌิตฺวา คตา. โส ตํ สตฺตึ หราเปตฺวา ปหารมุขานิ ติณวฏฺฏิยา ปูราเปตฺวา ปาสาณปิฏฺฐิยํ อตฺตานํ นิสีทาเปตฺวา โอกาสํ กาเรตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺวา อุกฺกาสิตสทฺเทน อาคตานํ ภิกฺขูนํ พฺยากริตฺวา อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

A história do Elder Pītimallaka, contudo, deve ser entendida assim. Diz-se que, em sua vida leiga, vagando para lutas de luta livre, tendo obtido a bandeira da vitória em três reinos, ele veio à ilha de Tambapaṇṇi. Tendo visto o rei e recebido o favor real, um dia, ao passar pela porta do salão onde havia assentos de esteira, ele ouviu o Na Tumhāka Vagga: 'Monges, a forma não é vossa; abandonai-a. O seu abandono será para o vosso bem e felicidade por muito tempo'. Ele pensou: 'De fato, nem a forma é minha, nem a sensação'. Fazendo disso o seu aguilhão, ele partiu, foi ao Mahāvihāra, pediu a ordenação e, tendo sido ordenado e recebido a ordenação completa (upasampadā), dominou os dois códigos monásticos (dvemātikā). Levando consigo trinta monges, ele foi ao pátio de Avaravāliya e praticou os deveres de asceta (samaṇadhamma). Quando suas pernas não mais o sustentavam, ele caminhava de joelhos. Durante a noite, um caçador de cervos, pensando que ele fosse um cervo, o atingiu com uma lança que o atravessou. Ele fez remover a lança, preencheu a abertura da ferida com um chumaço de grama, sentou-se sobre uma superfície de rocha e, abrindo espaço para a meditação, desenvolveu a visão profunda (vipassanā). Alcançando o estado de Arahat junto com os conhecimentos analíticos (paṭisambhidā), ele declarou sua realização aos monges que vieram ao som de sua tosse, e proferiu esta exclamação solene (udāna):

‘‘ภาสิตํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส, สพฺพโลกคฺควาทิโน;

น ตุมฺหากํ อิทํ รูปํ, ตํ ชเหยฺยาถ ภิกฺขโว. (ที. นิ. อฏฺฐ. ๒.๓๗๓;

ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๐๖);

O que foi dito pelo mais excelente dos Budas, o orador supremo de todo o mundo: 'Monges, esta forma não é vossa; abandonai-a'.

‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’’ติ. (ที. นิ. อฏฺฐ. ๒.๓๗๓;

ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๐๖;

เถรคา. ๑๑๖๘);

Impermanentes, de fato, são as formações, cuja natureza é surgir e desaparecer; tendo surgido, elas cessam; a sua pacificação é a felicidade.

กุฏุมฺพิยปุตฺตติสฺสตฺเถรสฺสปิ วตฺถุ เอวํ เวทิตพฺพํ. สาวตฺถิยํ กิร ติสฺโส นาม กุฏุมฺพิยปุตฺโต จตฺตาลีส หิรญฺญโกฏิโย ปหาย ปพฺพชิตฺวา อคามเก อรญฺเญ วิหรติ, ตสฺส กนิฏฺฐภาตุภริยา ‘‘คจฺฉถ, นํ ชีวิตา โวโรเปถา’’ติ ปญฺจสเต โจเร เปเสสิ, เต คนฺตฺวา เถรํ ปริวาเรตฺวา นิสีทึสุ. เถโร อาห – ‘‘กสฺมา อาคตตฺถ อุปาสกา’’ติ? ตํ ชีวิตา โวโรเปสฺสามาติ. ปาฏิโภคํ เม อุปาสกา คเหตฺวา อชฺเชกรตฺตึ ชีวิตํ เทถาติ. โก เต, สมณ, อิมสฺมึ ฐาเน ปาฏิโภโค ภวิสฺสตีติ? เถโร มหนฺตํ ปาสาณํ คเหตฺวา อูรุฏฺฐีนิ ภินฺทิตฺวา ‘‘วฏฺฏติ อุปาสกา ปาฏิโภโค’’ติ อาห. เต อปกฺกมิตฺวา จงฺกมนสีเส อคฺคึ กตฺวา นิปชฺชึสุ. เถรสฺส เวทนํ วิกฺขมฺเภตฺวา [Pg.87] สีลํ ปจฺจเวกฺขโต ปริสุทฺธสีลํ นิสฺสาย ปีติปาโมชฺชํ อุปฺปชฺชิ. ตโต อนุกฺกเมน วิปสฺสนํ วฑฺเฒนฺโต ติยามรตฺตึ สมณธมฺมํ กตฺวา อรุณุคฺคมเน อรหตฺตํ ปตฺโต อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

A história do Elder Tissa, filho de um proprietário de terras (Kuṭumbiyaputta Tissa), também deve ser entendida assim. Diz-se que em Sāvatthī, um filho de proprietário de terras chamado Tissa, tendo abandonado quarenta dezenas de milhões de moedas de ouro, ordenou-se e vivia em uma floresta desabitada. A esposa de seu irmão mais novo enviou quinhentos bandidos, dizendo: 'Ide e tirai-lhe a vida'. Eles foram, cercaram o Elder e sentaram-se. O Elder perguntou: 'Por que viestes, devotos?'. 'Para tirar-te a vida'. 'Devotos, aceitai uma garantia de minha parte e dai-me a vida por apenas esta noite'. 'Quem, ó asceta, será a tua garantia neste lugar?'. O Elder, pegando uma grande pedra, quebrou os ossos de suas próprias coxas e disse: 'Devotos, esta garantia é suficiente?'. Eles se afastaram, acenderam um fogo na cabeceira do caminho de caminhada e deitaram-se. O Elder, suprimindo a dor física e revisando sua conduta moral (sīla), sentiu surgir alegria e contentamento (pīti-pāmojja) com base em sua conduta moral pura. A partir daí, desenvolvendo gradualmente a visão profunda (vipassanā), praticando os deveres de asceta durante as três vigílias da noite, ele alcançou o estado de Arahat ao amanhecer e proferiu esta exclamação solene (udāna):

‘‘อุโภ ปาทานิ ภินฺทิตฺวา, สญฺญเปสฺสามิ โว อหํ;

อฏฺฏิยามิ หรายามิ, สราคมรณํ อหํ.

Tendo quebrado ambas as pernas, dou-vos a minha garantia; sinto aversão e vergonha de morrer com apego.

‘‘เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน, ยถาภูตํ วิปสฺสิสํ;

สมฺปตฺเต อรุณุคฺคมฺหิ, อรหตฺตํ อปาปุณิ’’นฺติ. (วิสุทฺธิ. ๑.๒๐;

ที. นิ. อฏฺฐ. ๒.๓๗๓;

ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๐๖);

Tendo assim refletido, contemplei as coisas como elas realmente são; e, ao surgir do amanhecer, alcancei o estado de Arahat.

อติโภชเน นิมิตฺตคฺคาโหติ อติโภชเน ถินมิทฺธสฺส นิมิตฺตคฺคาโห, ‘‘เอตฺตเก ภุตฺเต ตํ โภชนํ ถินมิทฺธสฺส การณํ โหติ, เอตฺตเก น โหตี’’ติ ถินมิทฺธสฺส การณาการณคฺคาโห โหตีติ อตฺโถ. พฺยติเรกวเสน เจตํ วุตฺตํ, ตสฺมา เอตฺตเก ภุตฺเต ตํ โภชนํ ถินมิทฺธสฺส การณํ น โหตีติ โภชเน มตฺตญฺญุตาว อตฺถโต ทสฺสิตาติ ทฏฺฐพฺพํ. เตนาห – ‘‘จตุปญฺจ…เป… ตํ น โหตี’’ติ. ทิวา สูริยาโลกนฺติ ทิวา คหิตนิมิตฺตํ สูริยาโลกํ รตฺติยํ มนสิกโรนฺตสฺสปีติ เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ธุตงฺคานํ วีริยนิสฺสิตตฺตา วุตฺตํ – ‘‘ธุตงฺคนิสฺสิตสปฺปายกถายปี’’ติ.

"Apreender o sinal no comer em excesso" significa apreender o sinal do torpor e sonolência no comer em excesso: "quando se come tanto, esse alimento torna-se causa de torpor e sonolência; quando se come tanto, não se torna" — o significado é que há a apreensão da causa e da não-causa do torpor e sonolência. E isso é dito por meio do método de contraste; portanto, deve-se considerar que, ao se dizer "quando se come tanto, esse alimento não se torna causa de torpor e sonolência", a moderação na alimentação é mostrada em termos de significado. Por isso foi dito: "quatro ou cinco... isso não ocorre". "A luz do sol durante o dia" significa que mesmo para quem traz à mente durante a noite a luz do sol cujo sinal foi apreendido durante o dia, assim deve ser entendido o significado aqui. Devido ao fato de as práticas ascéticas serem baseadas na energia, foi dito: "também por meio de conversas adequadas baseadas nas práticas ascéticas".

๑๙. นวเม ฌาเนน วา วิปสฺสนาย วา วูปสมิตจิตฺตสฺสาติ ฌาเนน วา วิปสฺสนาย วา อวูปสมกรกิเลสวิคมเนน วูปสมิตจิตฺตสฺส. กุกฺกุจฺจมฺปิ กตากตานุโสจนวเสน ปวตฺตมานํ เจตโส อวูปสมาวหตาย อุทฺธจฺเจน สมานลกฺขณนฺติ อุภยสฺส ปหานการณํ อภินฺนํ กตฺวา วุตฺตํ. พหุสฺสุตสฺส คนฺถโต อตฺถโต จ สุตฺตาทีนิ วิจาเรนฺตสฺส ตพฺพหุลวิหาริโน อตฺถเวทาทิปฺปฏิลาภสมฺภวโต วิกฺเขโป น โหติ. ยถา วิธิปฺปฏิปตฺติยา ยถานุรูปปตฺติการปฺปวตฺติยา จ วิกฺเขโป จ กตากตานุโสจนญฺจ น โหตีติ ‘‘พาหุสจฺเจนปิ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหียตี’’ติ อาห. ยทคฺเคน พาหุสจฺเจน อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหียติ, ตทคฺเคน ปริปุจฺฉกตาวินยปฺปกตญฺญุตาหิปิ ตํ ปหียตีติ ทฏฺฐพฺพํ. วุทฺธเสวิตา จ วุทฺธสีลิตํ อาวหตีติ เจตโส วูปสมกรตฺตา ‘‘อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปฺปหานการี’’ติ วุตฺตํ, วุทฺธตํ ปน อนเปกฺขิตฺวา กุกฺกุจฺจวิโนทกา วินยธรา กลฺยาณมิตฺตาติ วุตฺตาติ ทฏฺฐพฺพํ. วิกฺเขโป จ ปพฺพชิตานํ เยภุยฺเยน [Pg.88] กุกฺกุจฺจเหตุโก โหตีติ ‘‘กปฺปิยากปฺปิยปริปุจฺฉาพหุลสฺสา’’ติอาทินา วินยนเยเนว ปริปุจฺฉกตาทโย นิทฺทิฏฺฐา.

19. No nono, "daquele cuja mente está pacificada por jhana ou vipassana" significa cuja mente está pacificada pela remoção das impurezas que impedem a pacificação, seja por meio de jhana ou de vipassana. O remorso também, que ocorre sob a forma de arrependimento pelo que foi feito e pelo que foi deixado de fazer, compartilha a mesma característica que a agitação por trazer a não-pacificação da mente; por isso, foi dito unindo a causa do abandono de ambos como não-diferente. Para aquele que é muito instruído, que investiga os suttas e outros textos tanto em termos de palavras quanto de significado, e que vive predominantemente nisso, não há distração devido à possibilidade de obter a inspiração no significado, etc. Como não há distração nem arrependimento pelo que foi feito e deixado de fazer quando há a prática correta de acordo com as regras e a ocorrência de ações apropriadas, foi dito: "também através do grande aprendizado a agitação e o remorso são abandonados". Deve-se considerar que, na mesma medida em que a agitação e o remorso são abandonados pelo grande aprendizado, eles também são abandonados pela inquirição e pelo conhecimento prático da Disciplina. E porque a associação com os anciãos traz a conduta dos anciãos, o que pacifica a mente, foi dito que ela "causa o abandono da agitação e do remorso"; no entanto, sem considerar a idade avançada, os conhecedores do Vinaya que dissipam o remorso são chamados de "bons amigos", assim deve ser entendido. E como a distração entre os ordenados é, em sua maioria, causada pelo remorso, a inquirição, etc., foram indicadas de acordo com o método do Vinaya, através de expressões como "para aquele que frequentemente inquire sobre o que é permitido e o que é proibido".

๒๐. ทสเม พหุสฺสุตานํ ธมฺมสภาวาวโพธสมฺภวโต วิจิกิจฺฉา อนวกาสา เอวาติ อาห – ‘‘พาหุสจฺเจนปิ…เป… วิจิกิจฺฉา ปหียตี’’ติ. กามํ พาหุสจฺจปริปุจฺฉกตาหิ สพฺพาปิ อฏฺฐวตฺถุกา วิจิกิจฺฉา ปหียติ, ตถาปิ รตนตฺตยวิจิกิจฺฉามูลิกา เสสวิจิกิจฺฉาติ อาห – ‘‘ตีณิ รตนานิ อารพฺภ ปริปุจฺฉาพหุลสฺสปี’’ติ. รตนตฺตยคุณาวโพเธหิ ‘‘สตฺถริ กงฺขตี’’ติอาทิวิจิกิจฺฉาย อสมฺภโวติ. วินเย ปกตญฺญุตา ‘‘สิกฺขาย กงฺขตี’’ติ (ธ. ส. ๑๐๐๘; วิภ. ๙๑๕) วุตฺตาย วิจิกิจฺฉาย ปหานํ กโรตีติ อาห – ‘‘วินเย จิณฺณวสีภาวสฺสปี’’ติ. โอกปฺปนิยสทฺธาสงฺขาตอธิโมกฺขพหุลสฺสาติ สทฺเธยฺยวตฺถุโน อนุปฺปวิสนสทฺธาสงฺขาตอธิโมกฺเขน อธิมุจฺจนพหุลสฺส. อธิมุจฺจนญฺจ อธิโมกฺขุปฺปาทนเมวาติ ทฏฺฐพฺพํ. สทฺธาย วา ตํนินฺนโปณตา อธิมุตฺติ อธิโมกฺโข. นีวรณานํ ปจฺจยสฺส เจว ปจฺจยฆาตสฺส จ วิภาวิตตฺตา วุตฺตํ – ‘‘วฏฺฏวิวฏฺฏํ กถิต’’นฺติ.

20. No décimo, como para os muito instruídos não há oportunidade para a dúvida devido à possibilidade de compreender a natureza real das coisas, foi dito: "também através do grande aprendizado... a dúvida é abandonada". Embora certamente toda dúvida sobre as oito bases seja abandonada pelo grande aprendizado e pela inquirição, ainda assim, visto que as demais dúvidas têm sua raiz na dúvida sobre as Três Joias, foi dito: "também para aquele que frequentemente faz perguntas a respeito das Três Joias". Pois, através da compreensão das qualidades das Três Joias, a dúvida expressa em "ele duvida do Mestre", etc., torna-se impossível. O conhecimento prático no Vinaya destrói a dúvida descrita como "ele duvida do treinamento"; por isso foi dito: "também para aquele que alcançou o domínio prático no Vinaya". "Para aquele que é abundante em convicção, conhecida como fé confiante" significa para aquele que é abundante em convicção através da resolução conhecida como fé que penetra no objeto digno de fé. E deve-se entender que a convicção é precisamente a geração de resolução. Ou, a inclinação e a propensão em direção a isso por meio da fé é a convicção ou resolução. Como a causa dos obstáculos e a destruição dessa causa foram explicadas, foi dito: "o ciclo e a cessação do ciclo foram expostos".

นีวรณปฺปหานวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

O comentário sobre o capítulo do abandono dos obstáculos está concluído.

๓. อกมฺมนิยวคฺควณฺณนา

3. Comentário sobre o Capítulo do Inadequado para o Trabalho

๒๑. ตติยสฺส ปฐเม อภาวิตนฺติ สมถวิปสฺสนาภาวนาวเสน น ภาวิตํ ตถา อภาวิตตฺตา. ตญฺหิ ‘‘อวฑฺฒิต’’นฺติ วุจฺจติ ปฏิปกฺขาภิภเวน ปริพฺรูหนาภาวโต. เตนาห ภควา – ‘‘อกมฺมนิยํ โหตี’’ติ.

21. No primeiro do terceiro, "não cultivado" significa não cultivado por meio do cultivo da tranquilidade e da visão libertadora, devido a esse estado de não-cultivo. Pois isso é chamado de "não desenvolvido" devido à ausência de crescimento através da superação dos fatores opostos. Por isso o Abençoado disse: "torna-se inadequado para o trabalho".

๒๒. ทุติเย วุตฺตวิปริยาเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ปฐเมติ ตติยวคฺคสฺส ปฐมสุตฺเต. วฏฺฏวเสนาติ วิปากวฏฺฏวเสน. เตภูมกวฏฺฏนฺติ เตภูมกวิปากวฏฺฏํ. วฏฺฏปฏิลาภาย กมฺมนฺติ วิปากวฏฺฏสฺส ปฏิลาภาย อุปนิสฺสยภูตํ กมฺมํ, ตสฺส สหายภูตํ กิเลสวฏฺฏมฺปิ กมฺมคฺคหเณเนว สงฺคหิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. วิวฏฺฏปฏิลาภาย กมฺมนฺติ วิวฏฺฏาธิคมสฺส อุปนิสฺสยภูตํ กมฺมํ. ยํ ปน จริมภวนิพฺพตฺตกํ กมฺมํ, ตํ วิวฏฺฏปฺปฏิลาภาย กมฺมํ โหติ, น โหตีติ? น โหติ วฏฺฏปาทกภาวโต. จริมภวปฏิสนฺธิ [Pg.89] วิย ปน วิวฏฺฏูปนิสฺสโยติ สกฺกา วิญฺญาตุํ. น หิ กทาจิ ติเหตุกปฏิสนฺธิยา วินา วิเสสาธิคโม สมฺภวติ. อิเมสุ สุตฺเตสูติ อิเมสุ ปน ปฐมทุติยสุตฺเตสุ ยถากฺกมํ วฏฺฏวิวฏฺฏเมว กถิตํ.

22. No segundo, o significado deve ser entendido pelo oposto do que foi dito. "No primeiro" significa no primeiro sutta do terceiro capítulo. "Por meio do ciclo" significa por meio do ciclo de maturação. "O ciclo nos três planos" significa o ciclo de maturação nos três planos de existência. "Kamma para a obtenção do ciclo" significa o kamma que serve como condição de apoio para a obtenção do ciclo de maturação; deve-se entender que o ciclo de impurezas, que o acompanha, também está incluído na menção ao kamma. "Kamma para a obtenção da cessação do ciclo" significa o kamma que serve como condição de apoio para a realização da cessação do ciclo. Mas o kamma que produz a última existência, ele é um kamma para a obtenção da cessação do ciclo ou não? Não é, porque serve de base para o ciclo. No entanto, assim como o renascimento na última existência, ele pode ser compreendido como uma condição de apoio para a cessação do ciclo. Pois a realização da distinção espiritual nunca é possível sem um renascimento com três causas. "Nestes suttas" significa que nestes primeiro e segundo suttas, respectivamente, o ciclo e a cessação do ciclo foram expostos.

๒๓. ตติเย อภาวิตนฺติ เอตฺถ ภาวนา นาม สมาธิภาวนา. สา ยตฺถ อาสงฺกิตพฺพา, ตํ กามาวจรปฐมมหากุสลจิตฺตาทิอภาวิตนฺติ อธิปฺเปตนฺติ อาห – ‘‘เทวมนุสฺสสมฺปตฺติโย’’ติอาทิ.

23. No terceiro, "não cultivado" refere-se ao cultivo da concentração. O que se deve suspeitar de sua ausência refere-se ao não-cultivo da primeira grande mente benéfica da esfera dos sentidos, etc., por isso foi dito: "as realizações de devas e humanos", etc.

๒๔. จตุตฺเถ ยสฺมา จิตฺตนฺติ วิวฏฺฏวเสเนว อุปฺปนฺนจิตฺตํ อธิปฺเปตํ, ตสฺมา ชาติชราพฺยาธิมรณโสกาทิทุกฺขสฺส อนิพฺพตฺตนโต มหโต อตฺถาย สํวตฺตตีติ โยชนา เวทิตพฺพา.

24. No quarto, visto que por "mente" se entende a mente que surgiu precisamente em direção à cessação do ciclo, portanto, por não produzir o sofrimento do nascimento, velhice, doença, morte, tristeza, etc., deve-se entender a conexão como "conduz a um grande benefício".

๒๕-๒๖. ปญฺจมฉฏฺเฐสุ อุปฺปนฺนนฺติ อวิคตุปฺปาทาทิขณตฺตยมฺปิ อภาวิตํ ภาวนารหิตํ อปาตุภูตเมว ปณฺฑิตสมฺมตสฺส อุปฺปนฺนกิจฺจสฺส อสาธนโต ยถา ‘‘อปุตฺโต’’ติ. โส หิ สมตฺโถ หุตฺวา ปิตุ ปุตฺตกิจฺจํ อสาเธนฺโต อปุตฺโตติ โลเก วุจฺจติ, เอวํ สมฺปทมิทํ. เตนาห – ‘‘กสฺมา’’ติอาทิ. เตสุ ธมฺเมสูติ โลกุตฺตรปาทกชฺฌานาทีสุ. เถโร ปน มตฺถกปฺปตฺตเมว ภาวิตํ จิตฺตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘มคฺคจิตฺตเมวา’’ติ อาห.

25-26. No quinto e sexto, "surgido" significa que, embora os três momentos (surgimento, etc.) não tenham desaparecido, o que não é cultivado, sendo desprovido de cultivo, é como se não tivesse aparecido, por não realizar a função de algo que surgiu conforme reconhecido pelos sábios, assim como a expressão "sem filho". Pois aquele que, sendo capaz, não realiza os deveres de filho para com o pai é chamado no mundo de "sem filho"; o mesmo se aplica a este caso. Por isso foi dito: "por quê?", etc. "Nesses estados" significa nos jhanas, etc., que servem de base para o supramundano. O Ancião, no entanto, mostrando a mente cultivada que atingiu o ápice, disse: "apenas a mente do caminho".

๒๗-๒๘. สตฺตมฏฺฐเมสุ ปุนปฺปุนํ อกตนฺติ ภาวนาพหุลีการวเสน ปุนปฺปุนํ น กตํ. อิมานิปิ ทฺเวติ อิเมสุ ทฺวีสุ สุตฺเตสุ อาคตานิ อิมานิปิ ทฺเว จิตฺตานิ.

27-28. No sétimo e oitavo, "não feito repetidamente" significa não feito repetidamente por meio do cultivo e do desenvolvimento frequente. "Também estas duas" refere-se a estas duas mentes mencionadas nestes dois suttas.

๒๙-๓๐. นวเม อธิวหตีติ อาเนติ. ทุกฺเขนาติ กิจฺเฉน. ทุปฺเปสนโตติ ทุกฺเขน เปเสตพฺพโต. มตฺถกปฺปตฺตํ วิปสฺสนาสุขํ ปากติกชฺฌานสุขโต สนฺตตรปณีตตรเมวาติ อาห – ‘‘ฌานสุขโต วิปสฺสนาสุข’’นฺติ. เตนาห ภควา –

29-30. No nono, "conduz" significa traz. "Com sofrimento" significa com dificuldade. "Por ser difícil de direcionar" significa por ter de ser direcionada com dificuldade. Dizendo que a felicidade da visão libertadora que atingiu o ápice é mais pacífica e sublime do que a felicidade do jhana comum, ele disse: "a felicidade da visão libertadora é superior à felicidade do jhana". Por isso o Abençoado disse:

‘‘สุญฺญาคารํ ปวิฏฺฐสฺส, สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน;

อมานุสี รติ โหติ, สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสโต.

"Para o bhikkhu de mente pacífica que entrou em uma cabana vazia, há um deleite sobre-humano ao contemplar corretamente o Dhamma."

‘‘ยโต [Pg.90] ยโต สมฺมสติ, ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ;

ลภตี ปีติปาโมชฺชํ, อมตํ ตํ วิชานต’’นฺติ. (ธ. ป. ๓๗๔);

"Sempre que ele contempla o surgimento e o desaparecimento dos agregados, ele obtém alegria e êxtase; para quem compreende, isso é o Imortal." (Dhp. 374)

ตญฺหิ จิตฺตํ วิสฺสฏฺฐอินฺทวชิรสทิสํ อโมฆภาวโต.

Pois essa mente é semelhante ao raio de Indra lançado, devido à sua infalibilidade.

อกมฺมนิยวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

O comentário sobre o Capítulo do Inadequado para o Trabalho está concluído.

๔. อทนฺตวคฺควณฺณนา

4. Comentário sobre o Capítulo do Não-Domado

๓๑-๓๖. จตุตฺถสฺส ปฐเม อทนฺตนฺติ จิตฺตภาวนาย วินา น ทนฺตํ. เตนาห – ‘‘สติสํวรรหิต’’นฺติ. จตุตฺเถ ตติเย วุตฺตวิปริยาเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ปญฺจมฉฏฺเฐสุ ปุริมสทิโสเยวาติ ตติยจตุตฺถสทิโส เอว.

31-36. No primeiro do quarto, "não domado" significa não domado sem o cultivo da mente. Por isso foi dito: "desprovido de contenção pela atenção plena". No quarto e no terceiro, o significado deve ser entendido pelo oposto do que foi dito. No quinto e no sexto, é exatamente igual ao anterior, ou seja, igual ao terceiro e ao quarto.

๓๗-๓๘. สตฺตมฏฺฐเมสุ อุปมา ปเนตฺถาติ ยถา ปฐมาทีสุ อทนฺตหตฺถิอสฺสาทโย อุปมาภาเวน คหิตา, เอวเมตฺถ สตฺถมฏฺฐเมสุ ‘‘อสํวุตฆรทฺวาราทิวเสน เวทิตพฺพา’’ติ วุตฺตํ.

37-38. No sétimo e oitavo, "mas a analogia aqui" significa: assim como no primeiro, etc., elefantes e cavalos não domados foram tomados como analogia, assim aqui, no sétimo e oitavo, foi dito: "deve ser entendida por meio de uma casa com portas destrancadas", etc.

๓๙-๔๐. นวมทสเมสุ จตูหิปิ ปเทหีติ อทนฺตาทีหิ จตูหิ ปเทหิ โยเชตฺวา นวมทสมานิ สุตฺตานิ วุตฺตานีติ โยชนา.

39-40. No nono e décimo, "por meio de quatro termos" significa: a conexão é que os nono e décimo suttas foram ditos combinando os quatro termos, começando com "não domado", etc.

อทนฺตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

O comentário sobre o Capítulo do Não-Domado está concluído.

๕. ปณิหิตอจฺฉวคฺควณฺณนา

5. Comentário sobre o Capítulo do Direcionado e Claro

๔๑. ปญฺจมสฺส ปฐเม อุปมาว โอปมฺมํ, โส เอว อตฺโถ, ตสฺมึ โอปมฺมตฺเถ โพเธตพฺเพ นิปาโต. เสยฺยถาปีติ ยถาติ อตฺโถ. เอตฺถ จ ตตฺร ภควา กตฺถจิ อตฺเถน อุปมํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสติ วตฺถสุตฺเต วิย, ปาริจฺฉตฺตโกปม (อ. นิ. ๗.๖๙) อคฺคิกฺขนฺโธปมาทิ (อ. นิ. ๗.๗๒) สุตฺเตสุ วิย จ. กตฺถจิ อุปมาย อตฺถํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสติ โลณมฺพิลสุตฺเต (อ. นิ. ๓.๑๐๑) วิย, สุวณฺณการสตฺตสูริโยปมาทิสุตฺเตสุ [Pg.91] (อ. นิ. ๗.๖๖) วิย จ. อิมสฺมึ ปน สาลิสูโกปเม อุปมาย อตฺถํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสนฺโต ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว’’ติอาทิมาหาติ โปตฺถเกสุ ลิขนฺติ, ตํ มชฺฌิมฏฺฐกถาย วตฺถสุตฺตวณฺณนาย (ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๗๐) น สเมติ. ตตฺถ หิ อิทํ วุตฺตํ –

41. No primeiro do quinto, "opamma" é o mesmo que "upamā" (analogia), o significado é o mesmo; é uma partícula usada para indicar esse sentido de analogia. "Seyyathāpi" significa "assim como". E aqui, o Abençoado às vezes apresenta a analogia envolvendo-a com o significado, como no Vatthasutta, e como nos suttas Pāricchattakopama (AN 7.69), Aggikkhandhopama (AN 7.72), etc. Às vezes, Ele apresenta o significado envolvendo-o com a analogia, como no Loṇaphala Sutta (AN 3.101), e nos suttas Suvaṇṇakāra, Sattasūriyopama (AN 7.66), etc. No entanto, neste símile da ponta da espiga de arroz, os manuscritos escrevem que Ele disse "Assim como, bhikkhus...", apresentando o significado envolvido pela analogia; mas isso não concorda com o comentário do Majjhima Nikaya na explicação do Vatthasutta (Majjhimaṭṭhakathā 1.70). Pois lá foi dito o seguinte:

เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, วตฺถนฺติ อุปมาวจนเมเวตํ. อุปมํ กโรนฺโต จ ภควา กตฺถจิ ปฐมํเยว อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อตฺถํ ทสฺเสติ, กตฺถจิ ปฐมํ อตฺถํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อุปมํ, กตฺถจิ อุปมาย อตฺถํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสติ, กตฺถจิ อตฺเถน อุปมํ. ตถา เหส ‘‘เสยฺยถาปิสฺสุ, ภิกฺขเว, ทฺเว อคารา สทฺวารา, ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส มชฺเฌ ฐิโต ปสฺเสยฺยา’’ติ สกลมฺปิ เทวทูตสุตฺตํ (ม. นิ. ๓.๒๖๑ อาทโย) อุปมํ ปฐมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห. ‘‘ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ, อากาเส’’ติอาทินา ปน นเยน สกลมฺปิ อิทฺธิวิธํ อตฺถํ ปฐมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อุปมํ ทสฺเสนฺโต อาห. ‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณปุริโส สารตฺถิโก สารคเวสี’’ติอาทินา (ม. นิ. ๑.๓๑๔) นเยน สกลมฺปิ จูฬสาโรปมสุตฺตํ อุปมาย อตฺถํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสนฺโต อาห. ‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺเจ กุลปุตฺตา ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ สุตฺตํ…เป… เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส อลคทฺทตฺถิโก’’ติอาทินา นเยน สกลมฺปิ อลคทฺทสุตฺตํ (ม. นิ. ๑.๒๓๘) มหาสาโรปมสุตฺตนฺติ เอวมาทีนิ สุตฺตานิ อตฺเถน อุปมํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสนฺโต อาห. สฺวายํ อิธ ปฐมํ อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อตฺถํ ทสฺเสตีติ.

"Assim como, bhikkhus, um pano..." é puramente uma declaração analógica. E ao fazer uma analogia, o Abençoado às vezes mostra primeiro a analogia e depois o significado; às vezes mostra primeiro o significado e depois a analogia; às vezes apresenta o significado envolvido pela analogia; às vezes apresenta a analogia envolvida pelo significado. Assim, de fato, Ele disse: "Assim como, bhikkhus, se houvesse duas casas com portas, e um homem com boa visão de pé no meio pudesse ver...", mostrando primeiro a analogia em todo o Devadūtasutta (MN 3.261, etc.) e depois mostrando o significado. Por outro lado, pelo método de "Ele passa através de paredes, através de muralhas, através de montanhas sem obstrução, assim como no espaço...", Ele mostrou primeiro todo o significado dos poderes psíquicos e depois mostrou a analogia. Pelo método de "Assim como, brâmane, um homem que precisa de cerne, que busca cerne...", Ele disse todo o Cūḷasāropamasutta (MN 1.314) apresentando o significado envolvido pela analogia. Pelo método de "Aqui, bhikkhus, alguns filhos de boa família aprendem o Dhamma: discursos... assim como, bhikkhus, um homem que precisa de uma cobra d'água...", Ele disse todo o Alagaddūpamasutta (MN 1.238), o Mahāsāropamasutta, e outros suttas semelhantes, apresentando a analogia envolvida pelo significado. "Este aqui mostra primeiro a analogia e depois mostra o significado."

เอตฺถ หิ จูฬสาโรปมาทีสุ (ม. นิ. ๑.๓๑๒) ปฐมํ อุปมํ วตฺวา ตทนนฺตรํ อุปเมยฺยตฺถํ วตฺวา ปุน อุปมํ วทนฺโต อุปมาย อตฺถํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสตีติ วุตฺโต. อลคทฺทูปมสุตฺตาทีสุ ปน อตฺถํ ปฐมํ วตฺวา ตทนนฺตรํ อุปมํ วตฺวา ปุน อตฺถํ วทนฺโต อตฺเถน อุปมํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสตีติ วุตฺโต. เตเนเวตฺถ ลีนตฺถปฺปกาสินิยํ วุตฺตํ – ‘‘อุปเมยฺยตฺถํ ปฐมํ วตฺวา ตทนนฺตรํ อตฺถํ วตฺวา ปุน อุปมํ วทนฺโต อุปมาย อตฺถํ ปริวาเรตฺวา [Pg.92] ทสฺเสตี’’ติ วุตฺโต. อตฺเถน อุปมํ ปริวาเรตฺวาติ เอตฺถาปิ เอเสว นโยติ. อิธ ปน กตฺถจิ อตฺเถน อุปมํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสติ. ‘‘วตฺถสุตฺเต วิย ปาริจฺฉตฺตโกปมอคฺคิกฺขนฺโธปมาทิสุตฺเตสุ วิย จา’’ติ วุตฺตํ. ตตฺถ วตฺถสุตฺเต ตาว ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, วตฺถํ สํกิลิฏฺฐํ มลคฺคหิตํ, ตเมนํ รชโก ยสฺมึ ยสฺมึ รงฺคชาเต อุปสํหเรยฺย. ยทิ นีลกาย, ยทิ ปีตกาย, ยทิ โลหิตกาย, ยทิ มญฺชิฏฺฐกาย, ทุรตฺตวณฺณเมวสฺส อปริสุทฺธวณฺณเมวสฺส. ตํ กิสฺส เหตุ? อปริสุทฺธตฺตา, ภิกฺขเว, วตฺถสฺส. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จิตฺเต สํกิลิฏฺเฐ ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา’’ติอาทินา (ม. นิ. ๑.๗๐) ปฐมํ อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อุปเมยฺยตฺโถ วุตฺโต, น ปน ปฐมํ อตฺถํ วตฺวา ตทนนฺตรํ อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปุน อตฺโถ วุตฺโต. เยน กตฺถจิ อตฺเถน อุปมํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสติ. วตฺถสุตฺเต วิยาติ วเทยฺย.

Pois aqui, em suttas como o Cūḷasāropama (MN 30), diz-se que, tendo primeiro exposto o símile, em seguida o significado a ser comparado e, novamente, expondo o símile, ele mostra o significado circundado pelo símile. Por outro lado, em suttas como o Alagaddūpama (MN 22), tendo primeiro exposto o significado, em seguida o símile e, novamente, expondo o significado, diz-se que ele mostra o símile circundado pelo significado. Por essa mesma razão, foi dito no Līnatthappakāsinī: 'tendo primeiro exposto o significado a ser comparado, em seguida o significado e, novamente, expondo o símile, ele mostra o significado circundado pelo símile'. Este mesmo método se aplica também a 'circundando o símile com o significado'. Mas aqui, em alguns casos, ele mostra o símile circundado pelo significado. Foi dito: 'Como no Vatthasutta, e como nos suttas Pāricchattakopama, Aggikkhandhopama, etc.' Ali, primeiramente no Vatthasutta: 'Monjes, assim como um pano sujo e manchado, que um tintureiro mergulhasse em qualquer corante que fosse — seja azul, amarelo, vermelho ou carmesim —, teria uma cor feia, uma cor impura. Por que razão? Devido à impureza do pano, monjes. Da mesma forma, monjes, quando a mente está corrompida, um destino infeliz deve ser esperado', etc. (MN 7), tendo primeiro mostrado o símile, depois o significado a ser comparado é exposto; mas não é que primeiro se exponha o significado, em seguida se mostre o símile e novamente se exponha o significado. Por meio do qual se diria: 'em alguns casos, ele mostra o símile circundado pelo significado, como no Vatthasutta'.

ตถา ปาริจฺฉตฺตโกปเมปิ ‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย เทวานํ ตาวตึสานํ ปาริจฺฉตฺตโก โกวิฬาโร ปณฺฑุปลาโส โหติ, อตฺตมนา, ภิกฺขเว, เทวา ตาวตึสา, ตสฺมึ สมเย โหนฺติ ปณฺฑุปลาโส ทานิ ปาริจฺฉตฺตโก โกวิฬาโร, น จิรสฺเสว ทานิ ปนฺนปลาโส ภวิสฺสติ…เป… เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยสฺมึ สมเย อริยสาวโก อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย เจเตติ. ปณฺฑุปลาโส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ตสฺมึ สมเย โหตี’’ติอาทินา (อ. นิ. ๗.๖๙) ปฐมํ อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อตฺโถ วุตฺโต. อคฺคิกฺขนฺโธปเม ‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อมุํ มหนฺตํ อคฺคิกฺขนฺธํ อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตนฺติ. เอวํ, ภนฺเตติ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข วรํ ยํ อมุํ มหนฺตํ อคฺคิกฺขนฺธํ อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ อาลิงฺเคตฺวา อุปนิสีเทยฺย วา อุปนิปชฺเชยฺย วา, ยํ ขตฺติยกญฺญํ วา พฺราหฺมณกญฺญํ วา คหปติกญฺญํ วา มุทุตลุนหตฺถปาทํ อาลิงฺเคตฺวา อุปนิสีเทยฺย วา อุปนิปชฺเชยฺย วา’’ติอาทินา (อ. นิ. ๗.๗๒) ปฐมํ อุปมํเยว ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อตฺโถ วุตฺโต, น ปน ปฐมํ อตฺถํ วตฺวา ตทนนฺตรํ อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปุน อตฺโถ วุตฺโต, ตสฺมา ‘‘กตฺถจิ อตฺเถน อุปมํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสติ วตฺถสุตฺเต วิย ปาริจฺฉตฺตโกปมอคฺคิกฺขนฺโธปมาทิสุตฺเตสุ วิย จา’’ติ น วตฺตพฺพํ.

Da mesma forma, também no Pāricchattakopama: 'Monjes, no momento em que a árvore pāricchattaka koviḷāra dos deuses de Tāvatiṃsa tem folhas amareladas, os deuses de Tāvatiṃsa ficam contentes naquele momento, pensando: "Agora a árvore pāricchattaka koviḷāra tem folhas amareladas, em breve ela perderá as folhas"... [pe]... Da mesma forma, monjes, no momento em que o nobre discípulo aspira a sair da vida doméstica para a vida sem lar, o nobre discípulo, monjes, é como se estivesse com folhas amareladas naquele momento', etc. (AN 7.69), tendo primeiro mostrado o símile, depois o significado é exposto. No Aggikkhandhopama: 'Monjes, vedes aquela grande massa de fogo ardente, flamejante e resplandecente? Sim, venerável senhor. O que pensais, monjes? O que é melhor: abraçar e sentar-se ou deitar-se junto àquela grande massa de fogo ardente, flamejante e resplandecente, ou abraçar e sentar-se ou deitar-se junto a uma jovem da casta nobre, da casta sacerdotal ou da classe dos chefes de família, que tenha mãos e pés macios e delicados?', etc. (AN 7.72), tendo primeiro mostrado apenas o símile, depois o significado é exposto; mas não é que primeiro se exponha o significado, em seguida se mostre o símile e novamente se exponha o significado. Portanto, não se deve dizer: 'em alguns casos, ele mostra o símile circundado pelo significado, como no Vatthasutta e como nos suttas Pāricchattakopama, Aggikkhandhopama, etc.'

เกจิ [Pg.93] ปเนตฺถ เอวํ วณฺณยนฺติ ‘‘อตฺถํ ปฐมํ วตฺวา ปจฺฉา จ อุปมํ ทสฺเสนฺโต อตฺเถน อุปมํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสติ นาม, อุปมํ ปน ปฐมํ วตฺวา ปจฺฉา อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อุปมาย อตฺถํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสติ นาม, ตทุภยสฺสปิ อาคตฏฺฐานํ นิทสฺเสนฺโต ‘วตฺถสุตฺเต วิยา’ติอาทิมาหา’’ติ. ตมฺปิ ‘‘กตฺถจิ อตฺเถน อุปมํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสติ วตฺถสุตฺเต วิย ปาริจฺฉตฺตโกปมอคฺคิกฺขนฺโธปมาทิสุตฺเตสุ วิย จา’’ติ วตฺตพฺพํ, เอวญฺจ วุจฺจมาเน ‘‘กตฺถจิ อุปมาย อตฺถํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสติ โลณมฺพิลสุตฺเต วิยา’’ติ วิสุํ น วตฺตพฺพํ ‘‘อคฺคิกฺขนฺโธปมาทิสุตฺเต วิยา’’ติ เอตฺถ อาทิสทฺเทเนว สงฺคหิตตฺตา. โลณมฺพิลสุตฺเตปิ หิ –

Alguns, no entanto, explicam isso da seguinte maneira: 'Tendo primeiro exposto o significado e depois mostrando o símile, isso é chamado de mostrar o símile circundado pelo significado; mas tendo primeiro exposto o símile e depois mostrando o significado, isso é chamado de mostrar o significado circundado pelo símile. Ilustrando o lugar de origem de ambos, ele disse: "como no Vatthasutta", etc.' Isso também deve ser dito como: 'em alguns casos, ele mostra o símile circundado pelo significado, como no Vatthasutta e como nos suttas Pāricchattakopama, Aggikkhandhopama, etc.' E sendo dito assim, não se deve dizer separadamente: 'em alguns casos, ele mostra o significado circundado pelo símile, como no Loṇambila Sutta', pois isso já está incluído pela própria palavra 'etc.' em 'como no sutta Aggikkhandhopama, etc.' Pois também no Loṇambila Sutta —

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต พฺยตฺโต กุสโล สูโท ราชานํ วา ราชมหามตฺตํ วา นานจฺจเยหิ สูเปหิ ปจฺจุปฏฺฐิโต อสฺส อมฺพิลคฺเคหิปิ ติตฺตกคฺเคหิปิ กฏุกคฺเคหิปิ มธุรคฺเคหิปิ ขาริเกหิปิ อขาริเกหิปิ โลณิเกหิปิ อโลณิเกหิปิ.

“Monjes, é como se um cozinheiro sábio, hábil e inteligente servisse a um rei ou a um grande ministro real com vários tipos de sopas: ácidas, amargas, picantes, doces, salgadas, não salgadas, condimentadas ou não condimentadas.

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต พฺยตฺโต กุสโล สูโท สกสฺส ภตฺตสฺส นิมิตฺตํ อุคฺคณฺหาติ ‘อิทํ วา เม อชฺช ภตฺตสูเปยฺยํ รุจฺจติ, อิมสฺส วา อภิหรติ, อิมสฺส วา พหุํ คณฺหาติ, อิมสฺส วา วณฺณํ ภาสติ. อมฺพิลคฺคํ วา เม อชฺช ภตฺตสูเปยฺยํ รุจฺจติ, อมฺพิลคฺคสฺส วา อภิหรติ, อมฺพิลคฺคสฺส วา พหุํ คณฺหาติ, อมฺพิลคฺคสฺส วา วณฺณํ ภาสติ…เป… อโลณิกสฺส วา วณฺณํ ภาสตี’ติ. ส โข โส, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต พฺยตฺโต กุสโล สูโท ลาภี เจว โหติ อจฺฉาทนสฺส, ลาภี เวตนสฺส, ลาภี อภิหารานํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ โส, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต พฺยตฺโต กุสโล สูโท สกสฺส ภตฺตนิมิตฺตํ อุคฺคณฺหาติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ปณฺฑิโต พฺยตฺโต กุสโล ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ…เป… เวทนาสุ…เป… จิตฺเต…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. ตสฺส ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสิโน วิหรโต จิตฺตํ สมาธิยติ, อุปกฺกิเลสา ปหียนฺติ, โส ตํ นิมิตฺตํ อุคฺคณฺหาติ.

“Esse cozinheiro sábio, hábil e inteligente, monjes, capta os sinais da preferência de seu mestre: 'Hoje meu mestre gostou desta sopa, ou ele se serviu desta, ou pegou bastante desta, ou elogiou esta. Hoje ele gostou da sopa ácida, ou se serviu da ácida, ou pegou bastante da ácida, ou elogiou a ácida... [pe]... ou elogiou a sopa sem sal'. Esse cozinheiro sábio, hábil e inteligente, monjes, obtém roupas, obtém salário e obtém presentes. Por que razão? Porque, monjes, esse cozinheiro sábio, hábil e inteligente capta os sinais da preferência de seu mestre. Da mesma forma, monjes, aqui um monge sábio, hábil e inteligente habita contemplando o corpo no corpo... [pe]... nas sensações... [pe]... na mente... [pe]... habita contemplando os fenômenos nos fenômenos, ardente, plenamente consciente e atento, tendo removido a cobiça e o descontentamento em relação ao mundo. Enquanto ele habita contemplando os fenômenos nos fenômenos, sua mente se concentra, as impurezas são abandonadas, e ele capta esse sinal.

‘‘ส [Pg.94] โข, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต พฺยตฺโต กุสโล ภิกฺขุ ลาภี เจว โหติ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขวิหารานํ, ลาภี โหติ สติสมฺปชญฺญสฺส. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ โส, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต พฺยตฺโต กุสโล ภิกฺขุ สกสฺส จิตฺตสฺส นิมิตฺตํ อุคฺคณฺหาตี’’ติ (สํ. นิ. ๕.๓๗๔) –

“Esse monge sábio, hábil e inteligente, monjes, obtém moradas felizes nesta mesma vida e obtém atenção plena e plena consciência. Por que razão? Porque, monjes, esse monge sábio, hábil e inteligente capta os sinais de sua própria mente” (SN 47.8) —

เอวํ ปฐมํ อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อตฺโถ วุตฺโต. ‘‘สุวณฺณการสูริโยปมาทิสุตฺเตสุ วิย จา’’ติ อิทญฺจ อุทาหรณมตฺเตน สงฺคหํ คจฺฉติ สุวณฺณการสุตฺตาทีสุ ปฐมํ อุปมาย อทสฺสิตตฺตา. เอเตสุ หิ สุวณฺณกาโรปมสุตฺเต (อ. นิ. ๓.๑๐๓) ตาว –

Assim, tendo primeiro mostrado o símile, depois o significado é exposto. E a expressão 'como nos suttas Suvaṇṇakāra, Sūriyopama, etc.' é incluída apenas como mero exemplo, pois nos suttas como o Suvaṇṇakāra o símile não é mostrado primeiro. Pois, dentre estes, primeiramente no Suvaṇṇakāropama Sutta (AN 3.101/103):

‘‘อธิจิตฺตมนุยุตฺเตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา ตีณิ นิมิตฺตานิ กาเลน กาลํ มนสิ กาตพฺพานิ, กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ ปคฺคหนิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ, กาเลน กาลํ อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กาตพฺพํ. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ สมาธินิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ โกสชฺชาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ ปคฺคหนิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺเตยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ เอกนฺตํ อุเปกฺขานิมิตฺตํเยว มนสิ กเรยฺย, ฐานํ ตํ จิตฺตํ น สมฺมา สมาธิเยยฺย อาสวานํ ขยาย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺโต ภิกฺขุ กาเลน กาลํ สมาธินิมิตฺตํ…เป… ปคฺคหนิมิตฺตํ…เป… อุเปกฺขานิมิตฺตํ มนสิ กโรติ, ตํ โหติ จิตฺตํ มุทุญฺจ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย.

“Monjes, por um monge dedicado à mente superior, três sinais devem ser trazidos à mente de tempos em tempos: de tempos em tempos o sinal da concentração deve ser trazido à mente, de tempos em tempos o sinal do esforço deve ser trazido à mente, de tempos em tempos o sinal da equanimidade deve ser trazido à mente. Se, monjes, o monge dedicado à mente superior trouxesse à mente exclusivamente o sinal da concentração, é possível que sua mente levasse à preguiça. Se, monjes, o monge dedicado à mente superior trouxesse à mente exclusivamente o sinal do esforço, é possível que sua mente levasse à agitação. Se, monjes, o monge dedicado à mente superior trouxesse à mente exclusivamente o sinal da equanimidade, é possível que sua mente não se concentrasse devidamente para a destruição das impurezas. Mas quando, monjes, o monge dedicado à mente superior traz à mente de tempos em tempos o sinal da concentração... [pe]... o sinal do esforço... [pe]... o sinal da equanimidade, essa mente torna-se maleável, dócil, brilhante e não quebradiça, e se concentra devidamente para a destruição das impurezas.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา อุกฺกํ พนฺเธยฺย, อุกฺกํ พนฺธิตฺวา อุกฺกามุขํ อาลิมฺเปยฺย, อุกฺกามุขํ อาลิมฺปิตฺวา สณฺฑาเสน ชาตรูปํ คเหตฺวา อุกฺกามุเข ปกฺขิเปยฺย, อุกฺกามุเข ปกฺขิปิตฺวา กาเลน กาลํ อภิธมติ, กาเลน กาลํ อุทเกน ปริปฺโผเสติ, กาเลน กาลํ อชฺฌุเปกฺขติ. สเจ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ เอกนฺตํ อภิธเมยฺย, ฐานํ ตํ ชาตรูปํ [Pg.95] ทเหยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ เอกนฺตํ อุทเกน ปริปฺโผเสยฺย, ฐานํ ตํ ชาตรูปํ นิพฺพาเปยฺย. สเจ, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ เอกนฺตํ อชฺฌุเปกฺเขยฺย, ฐานํ ตํ ชาตรูปํ น สมฺมา ปริปากํ คจฺเฉยฺย. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา ตํ ชาตรูปํ กาเลน กาลํ อภิธมติ, กาเลน กาลํ อุทเกน ปริปฺโผเสติ, กาเลน กาลํ อชฺฌุเปกฺขติ, ตํ โหติ ชาตรูปํ มุทุญฺจ กมฺมนิยญฺจ ปภสฺสรญฺจ, น จ ปภงฺคุ, สมฺมา อุเปติ กมฺมาย. ยสฺสา ยสฺสา จ ปิฬนฺธนวิกติยา อากงฺขติ, ยทิ ปฏฺฏิกาย ยทิ กุณฺฑลาย ยทิ คีเวยฺยเกน ยทิ สุวณฺณมาลาย, ตญฺจสฺส อตฺถํ อนุโภติ.

“É como se, monjes, um ourives ou o aprendiz de um ourives preparasse uma fornalha, e tendo preparado a fornalha, acendesse o fogo, e tendo acendido o fogo, pegasse o ouro com uma tenaz e o colocasse na fornalha; e tendo-o colocado na fornalha, de tempos em tempos ele sopra o fogo, de tempos em tempos ele borrifa água, de tempos em tempos ele apenas observa. Se, monjes, o ourives ou o aprendiz de ourives apenas soprasse o fogo sobre aquele ouro, é possível que ele queimasse o ouro. Se, monjes, o ourives ou o aprendiz de ourives apenas borrifasse água sobre aquele ouro, é possível que ele extinguisse o fogo. Se, monjes, o ourives ou o aprendiz de ourives apenas observasse aquele ouro, é possível que o ouro não alcançasse a purificação adequada. Mas quando, monjes, o ourives ou o aprendiz de ourives sopra o fogo de tempos em tempos, borrifa água de tempos em tempos e observa de tempos em tempos, aquele ouro torna-se maleável, dócil, brilhante e não quebradiço, prestando-se perfeitamente para o trabalho. E qualquer que seja o tipo de ornamento que ele deseje criar — seja um diadema, brincos, um colar ou uma corrente de ouro —, ele serve para esse propósito.

‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อธิจิตฺตมนุยุตฺเตน ภิกฺขุ…เป… สมฺมา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย. ยสฺส ยสฺส จ อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติอายตเน’’ติ (อ. นิ. ๓.๑๐๓) –

“Da mesma forma, monjes, pelo monge dedicado à mente superior... [pe]... ela se concentra devidamente para a destruição das impurezas. E para qualquer estado realizável por conhecimento direto para o qual ele direcione sua mente para a realização por conhecimento direto, ele alcança a capacidade de testemunhá-lo por si mesmo, havendo a base necessária para isso” (AN 3.101/103) —

เอวํ ปฐมํ อตฺถํ ทสฺเสตฺวา ตทตนฺตรํ อุปมํ วตฺวา ปุนปิ อตฺโถ เอวํ ปฐมํ อตฺถํ ทสฺเสตฺวา ตทนนฺตรํ อุปมํ วตฺวา ปุนปิ อตฺโถ วุตฺโต.

Assim, tendo primeiro mostrado o significado, em seguida exposto o símile, e novamente o significado, assim, tendo primeiro mostrado o significado, em seguida exposto o símile, e novamente o significado é exposto.

สตฺตสูริโยปเม จ –

E no Sattasūriyopama Sutta —

‘‘อนิจฺจา, ภิกฺขเว, สงฺขารา, อธุวา, ภิกฺขเว, สงฺขารา, อนสฺสาสิกา, ภิกฺขเว, สงฺขารา, ยาวญฺจิทํ, ภิกฺขเว, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ อลํ วิรชฺชิตุํ อลํ วิมุจฺจิตุํ. สิเนรุ, ภิกฺขเว, ปพฺพตราชา จตุราสีติโยชนสหสฺสานิ อายาเมน, จตุราสีติโยชนสหสฺสานิ วิตฺถาเรน, จตุราสีติโยชนสหสฺสานิ มหาสมุทฺเท อชฺโฌคาฬฺโห, จตุราสีติโยชนสหสฺสานิ มหาสมุทฺทา อจฺจุคฺคโต. โหติ โส โข, ภิกฺขเว, สมโย, ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน พหูนิ วสฺสานิ พหูนิ วสฺสสตานิ พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ พหูนิ วสฺสสตสหสฺสานิ เทโว น วสฺสติ, เทเว [Pg.96] โข ปน, ภิกฺขเว, อวสฺสนฺเต เย เกจิเม พีชคามภูตคามา โอสธิติณวนปฺปตโย, เต อุสฺสุสฺสนฺติ วิสุสฺสนฺติ น ภวนฺติ. เอวํ อนิจฺจา, ภิกฺขเว, สงฺขารา, เอวํ อธุวา, ภิกฺขเว, สงฺขารา’’ติอาทินา (อ. นิ. ๗.๖๖) –

“Monjes, as formações são impermanentes; monjes, as formações são instáveis; monjes, as formações não são confiáveis. Tanto é assim, monjes, que é suficiente para se desencantar de todas as formações, suficiente para se desapegar delas, suficiente para se libertar delas. Sineru, monjes, o rei das montanhas, tem oitenta e quatro mil yojanas de comprimento, oitenta e quatro mil yojanas de largura, oitenta e quatro mil yojanas submerso no grande oceano e oitenta e quatro mil yojanas erguendo-se acima do grande oceano. Chegará um tempo, monjes, em que, após a passagem de um longo período, por muitos anos, muitas centenas de anos, muitos milhares de anos, muitas centenas de milhares de anos, não choverá. E quando não chover, monjes, todas as sementes e plantas, ervas, gramas e árvores da floresta secarão, murcharão e deixarão de existir. Assim impermanentes, monjes, são as formações; assim instáveis, monjes, são as formações”, etc. (AN 7.66) —

ปฐมํ อตฺถํ ทสฺเสตฺวา ตทนนฺตรํ อุปมํ วตฺวา ปุนปิ อตฺโถ วุตฺโต. อถ วา ‘‘สูริยสฺส, ภิกฺขเว, อุทยโต เอตํ ปุพฺพงฺคมํ เอตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ, ยทิทํ อรุณุคฺคํ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อริยสฺส อฏฺฐงฺคิกสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาทาย เอตํ ปุพฺพงฺคมํ เอตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ, ยทิทํ กลฺยาณมิตฺตตา’’ติ ยเทตํ สํยุตฺตนิกาเย (สํ. นิ. ๕.๔๙) อาคตํ, ตํ อิธ สูริโยปมสุตฺตนฺติ อธิปฺเปตํ สิยา. ตมฺปิ ‘‘กตฺถจิ อุปมาย อตฺถํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสตี’’ติ อิมินา น สเมติ ปฐมํ อุปมํ วตฺวา ตทนนฺตรํ อตฺถํ ทสฺเสตฺวา ปุน อุปมาย อวุตฺตตฺตา. ปฐมเมว หิ ตตฺถ อุปมา ทสฺสิตา, ‘‘อิมสฺมึ ปน สาลิสูโกปเม อุปมาย อตฺถํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสนฺโต เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเวติ อาทิมาหา’’ติ. อิทมฺปิ วจนมสงฺคหิตํ วตฺถสุตฺตสฺส อิมสฺส จ วิเสสาภาวโต. อุภยตฺถาปิ หิ ปฐมํ อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อตฺโถ วุตฺโต, ตสฺมา เอวเมตฺถ ปาเฐน ภวิตพฺพํ ‘‘ตตฺร ภควา กตฺถจิ ปฐมํเยว อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อตฺถํ ทสฺเสติ วตฺถสุตฺเต วิย ปาริจฺฉตฺตโกปม- (อ. นิ. ๗.๖๙) อคฺคิกฺขนฺโธปมาทิสุตฺเตสุ (อ. นิ. ๗.๗๒) วิย จ, กตฺถจิ อตฺเถน อุปมํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสติ สุวณฺณการสตฺตสูริโยปมาทิสุตฺเตสุ (อ. นิ. ๗.๖๖) วิย, อิมสฺมึ ปน สาลิสูโกปเม ปฐมํ อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อตฺถํ ทสฺเสนฺโต เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเวติ อาทิมาหา’’ติ. อญฺญถา มชฺฌิมฏฺฐกถาย วิรุชฺฌติ. อิธาปิ จ ปุพฺเพนาปรํ น สเมติ. มชฺฌิมฏฺฐกถาย วุตฺตนเยเนว วา อิธาปิ ปาโฐ คเหตพฺโพ.

Tendo primeiro mostrado o significado e, imediatamente depois, proferido o símile, novamente o significado é dito. Ou então: “Monjes, isto é o precursor, este é o prenúncio do nascer do sol, a saber, a aurora. Da mesma forma, monjes, para o surgimento do nobre caminho óctuplo de um monge, isto é o precursor, este é o prenúncio, a saber, a boa amizade (kalyāṇamittatā)” — o que quer que apareça no Saṃyutta Nikāya (SN 5.49), isso aqui deve ser entendido como o Sūriyopama Sutta. Isso também não concorda com [a afirmação] “em alguns lugares ele mostra o significado envolvendo-o com um símile”, porque não se diz primeiro o símile, depois o significado e novamente o símile. Pois lá apenas o símile é mostrado primeiro: “mas neste símile da pragana de arroz (sālisūkopama), mostrando o significado envolvido pelo símile, ele disse: ‘Como se, monjes...’, etc.” Esta declaração também não é adequada, pois não há diferença entre o Vatthasutta e este. Pois em ambos, tendo primeiro mostrado o símile, depois o significado é dito. Portanto, a leitura aqui deveria ser assim: “Lá, o Abençoado em alguns lugares mostra primeiro o símile e depois mostra o significado, como no Vatthasutta e em suttas como o Pāricchattakopama Sutta (AN 7.69) e o Aggikkhandhopama Sutta (AN 7.72); em alguns lugares ele mostra envolvendo o símile com o significado, como nos suttas como o Suvaṇṇakāra Sutta e o Satta Sūriyopama Sutta (AN 7.66); mas neste símile da pragana de arroz, mostrando primeiro o símile e depois o significado, ele disse: ‘Como se, monjes...’, etc.” Caso contrário, contradiz o Comentário do Majjhima (Majjhima-aṭṭhakathā). E aqui também o que precede não concorda com o que segue. Ou a leitura aqui deve ser adotada exatamente de acordo com o método dito no Comentário do Majjhima.

กณสทิโส สาลิผลสฺส ตุณฺเฑ อุปฺปชฺชนกวาโล สาลิสูกํ, ตถา ยวสูกํ. สูกสฺส ตนุกภาวโต เภทวโต เภโท นาติมหา โหตีติ อาห – ‘‘ภินฺทิสฺสติ, ฉวึ ฉินฺทิสฺสตีติ อตฺโถ’’ติ. ยถา มิจฺฉาฐปิตสาลิสูกาทิ อกฺกนฺตมฺปิ หตฺถาทึ น ภินฺทติ ภินฺทิตุํ อโยคฺคภาเวน ฐิตตฺตา, เอวํ อาจยคามิจิตฺตํ อวิชฺชํ น ภินฺทติ ภินฺทิตุํ [Pg.97] อโยคฺคภาเวน อุปฺปนฺนตฺตาติ อิมมตฺถํ ทสฺเสติ ‘‘มิจฺฉาฐปิเตนา’’ติอาทินา. อฏฺฐสุ ฐาเนสูติ ‘‘ทุกฺเข อญฺญาณ’’นฺติอาทินา วุตฺเตสุ ทุกฺขาทีสุ จตูสุ สจฺเจสุ ปุพฺพนฺตาทีสุ จตูสุ จาติ อฏฺฐสุ ฐาเนสุ. ฆนพหลนฺติ จิรกาลปริภาวนาย อติวิย พหลํ. มหาวิสยตาย มหาปฏิปกฺขตาย พหุปริวารตาย พหุทุกฺขตาย จ มหตี อวิชฺชาติ มหาอวิชฺชา. ตํ มหาอวิชฺชํ. มหาสทฺโท หิ พหุภาวตฺโถปิ โหติ ‘‘มหาชโน’’ติอาทีสุ วิย. ตณฺหาวานโต นิกฺขนฺตภาเวนาติ ตตฺถ ตณฺหาย อภาวเมว วทติ.

A pragana de arroz (sālisūka) é o filamento semelhante a uma cerda que surge na ponta do grão de arroz; da mesma forma, a pragana de cevada (yavasūka). Devido à finura da pragana, a perfuração feita por ela não é muito grande, por isso diz: “perfurará, o significado é que cortará a pele”. Assim como uma pragana de arroz mal posicionada, mesmo quando pisada, não perfura a mão, etc., por estar em uma posição inadequada para perfurar, da mesma forma a mente que leva ao acúmulo [de renascimentos] (ācayagāmicitta) não perfura a ignorância, por ter surgido de modo inadequado para perfurar; ele mostra este significado com as palavras “por aquilo que está mal posicionado”, etc. “Em oito lugares” significa nos oito lugares: nas quatro verdades, como o sofrimento, etc., ditas em “ignorância em relação ao sofrimento”, etc., e nos quatro [períodos], como o passado, etc. “Densa e espessa” significa extremamente espessa devido ao cultivo por um longo tempo. A ignorância é grande (mahāavijjā) por ter um grande domínio, por ser uma grande oponente, por ter muitos acompanhantes e por causar grande sofrimento. A essa grande ignorância. Pois a palavra “mahā” também tem o significado de abundância, como em “mahājano” (uma grande multidão), etc. “Pelo estado de ter saído da teia da avidez” significa que ali ele fala precisamente da ausência de avidez.

๔๒. ทุติเย ปาเทเนว อวมทฺทิเต อกฺกนฺตนฺติ วุจฺจมาเน หตฺเถน อวมทฺทิตํ อกฺกนฺตํ วิย อกฺกนฺตนฺติ รุฬฺหี เหสาติ อาห – ‘‘อกฺกนฺตนฺเตว วุตฺต’’นฺติ. อริยโวหาโรติ อริยเทสวาสีนํ โวหาโร. มหนฺตํ อคฺคเหตฺวา อปฺปมตฺตกสฺเสว คหเณ ปโยชนํ ทสฺเสตุํ – ‘‘กสฺมา ปนา’’ติอาทิ อารทฺธํ. เตน ‘‘วิวฏฺฏูปนิสฺสยกุสลํ นาม โยนิโส อุปฺปาทิตํ อปฺปก’’นฺติ น จินฺเตตพฺพํ, อนุกฺกเมน ลทฺธปจฺจยํ หุตฺวา วฑฺฒมานํ ขุทฺทกนที วิย ปกฺขนฺทมโหฆา สมุทฺทํ, อนุกฺกเมน นิพฺพานมหาสมุทฺทเมว ปุริสํ ปาเปตีติ ทีเปติ. ปจฺเจกโพธึ พุทฺธภูมินฺติ จ ปจฺจตฺเต อุปโยควจนํ. วฏฺฏวิวฏฺฏํ กถิตนฺติ ยถากฺกเมน วุตฺตํ.

42. No segundo [caso], quando se diz “pisado” (akkanta) apenas quando é esmagado pelo pé, o uso de “pisado” para o que é esmagado ou pressionado pela mão é uma expressão convencional (rūḷhi); por isso diz: “é dito apenas como pisado”. “Linguagem nobre” (ariyavohāra) é a linguagem dos habitantes da terra dos nobres (ariya-desa). Para mostrar o propósito de tomar apenas uma quantidade insignificante em vez de uma grande quantidade, começou-se com “Mas por que...”, etc. Por isso, não se deve pensar: “O mérito que serve de apoio para a cessação do ciclo (vivaṭṭūpanissaya-kusala), produzido com atenção sábia, é pequeno”. Ele esclarece que, crescendo gradualmente ao obter condições, assim como um pequeno rio que se precipita como uma grande torrente em direção ao oceano, ele gradualmente conduz a pessoa ao grande oceano do Nibbāna. “Iluminação Pacceka” (paccekabodhi) e “estado de Buda” (buddhabhūmi) são o uso do caso acusativo no sentido do nominativo (paccatta). “O ciclo e a cessação do ciclo são explicados” significa que são ditos em sua respectiva ordem.

๔๓. ตติเย โทเสน ปทุฏฺฐจิตฺตนฺติ สมฺปยุตฺตธมฺมานํ, ยสฺมึ สนฺตาเน อุปฺปชฺชติ, ตสฺส จ ทูสเนน วิสสํสฏฺฐปูติมุตฺตสทิเสน โทเสน ปทูสิตจิตฺตํ. อตฺตโน จิตฺเตนาติ อตฺตโน เจโตปริยญาเณน สพฺพญฺญุตญฺญาเณน วา สหิเตน จิตฺเตน. ปริจฺฉินฺทิตฺวาติ ญาเณน ปริจฺฉินฺทิตฺวา. อิฏฺฐากาเรน เอตีติ อโย, สุขํ. สพฺพโส อเปโต อโย เอตสฺส, เอตสฺมาติ วา อปาโย, กายิกสฺส เจตสิกสฺส จ ทุกฺขสฺส คติ ปวตฺติฏฺฐานนฺติ ทุคฺคติ, การณาวเสน วิวิธํ วิกาเรน จ นิปาติยนฺติ เอตฺถาติ วินิปาโต, อปฺปโกปิ นตฺถิ อโย สุขํ เอตฺถาติ นิรโยติ เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

43. No terceiro, “mente corrompida pela aversão” (dosena paduṭṭhacitta) significa a mente corrompida pela aversão (dosa) — que é semelhante à urina podre misturada com veneno —, devido à corrupção dos estados mentais associados e da continuidade mental na qual ela surge. “Com a sua própria mente” significa com a sua mente acompanhada pelo conhecimento da penetração nas mentes alheias (cetopariyañāṇa) ou pelo conhecimento da sabedoria onisciente (sabbaññutaññāṇa). “Tendo delimitado” significa tendo delimitado com o conhecimento. “Aquilo que vai de uma forma desejável” é “aya”, a felicidade. Aquele do qual a felicidade (aya) está completamente ausente, ou de onde ela se afastou, é o “apāya” (estado de privação); o destino ou lugar de ocorrência do sofrimento físico e mental é o “duggati” (destino infeliz); aquele onde, devido a causas, os seres são arremessados de várias maneiras e com deformações é o “vinipāta” (ruína); aquele onde não há sequer uma pequena quantidade de felicidade (aya) é o “niraya” (inferno). Assim deve ser entendido o significado aqui.

๔๔. จตุตฺเถ สทฺธาปสาเทน ปสนฺนนฺติ สทฺธาสงฺขาเตน ปสาเทน ปสนฺนํ, น อินฺทฺริยานํ อวิปฺปสนฺนตาย. สุขสฺส คตินฺติ สุขสฺส ปวตฺติฏฺฐานํ. สุขเมเวตฺถ คจฺฉนฺติ, น ทุกฺขนฺติ วา สุคติ. มนาปิยรูปาทิตาย สห อคฺเคหีติ สคฺคํ, โลกํ.

44. No quarto, “confiante com a clareza da fé” (saddhāpasādena pasanna) significa confiante com a clareza conhecida como fé, e não pela falta de clareza das faculdades sensoriais. “Destino de felicidade” (sukhassa gati) significa o lugar de ocorrência da felicidade. Ou “sugati” (bom destino) é onde eles vão apenas para a felicidade, não para o sofrimento. “Sagga” (reino celestial) é o mundo [que possui] excelência junto com formas agradáveis, etc.

๔๕. ปญฺจเม [Pg.98] ปริฬาหวูปสมกโร รหโท เอตฺถาติ รหโท, อุทกปุณฺโณ รหโท อุทกรหโท. อุทกํ ทหติ ธาเรตีติ อุทกทโห. อาวิโลติ กลลพหุลตาย อากุโล. เตนาห – ‘‘อวิปฺปสนฺโน’’ติ. ลุฬิโตติ วาเตน อาโลฬิโต. เตนาห – ‘‘อปริสณฺฐิโต’’ติ. วาตาภิฆาเตน วีจิตรงฺคมลสมากุลตาย หิ ปริโต น สณฺฐิโต วา อปริสณฺฐิโต. วาตาภิฆาเตน อุทกสฺส จ อปฺปภาเวน กลลีภูโต กทฺทมภาวปฺปตฺโตติ อาห – ‘‘กทฺทมีภูโต’’ติ. สิปฺปิโย มุตฺตสิปฺปิอาทโย. สมฺพุกา สงฺขสลากวิเสสา. จรนฺตมฺปิ ติฏฺฐนฺตมฺปีติ ยถาลาภวจนเมตํ ทฏฺฐพฺพํ. ตเมว หิ ยถาลาภวจนตํ ทสฺเสตุํ – ‘‘เอตฺถา’’ติอาทิ อารทฺธํ.

45. No quinto, “lago” (rahada) é onde há um lago que acalma a queimação; um lago cheio de água é um lago de água (udakarahada). Aquele que contém ou retém água é um reservatório de água (udakadaha). “Turvo” (āvila) significa agitado devido à abundância de lama. Por isso diz: “não límpido” (avippasanno). “Agitado” (luḷita) significa agitado pelo vento. Por isso diz: “instável” (aparisaṇṭhito). Pois, devido ao impacto do vento, por estar cheio de ondas, ondulações e impurezas, ele não está estabelecido ao redor, daí “instável” (aparisaṇṭhito). Devido ao impacto do vento e à escassez de água, tornou-se lamacento, atingindo o estado de lama; por isso diz: “tornado lamacento” (kaddamībhūto). “Ostras” (sippiyo) são as ostras de pérola, etc. “Caramujos” (sambukā) são tipos de búzios e caracóis. “Seja movendo-se ou parados” deve ser visto como uma expressão baseada no que está disponível. Pois, para mostrar essa mesma expressão baseada no que está disponível, começou-se com “aqui”, etc.

ปริโยนทฺเธนาติ ปฏิจฺฉาทิเตน. ตยิทํ การเณน อาวิลภาวสฺส ทสฺสนํ. ทิฏฺฐธมฺเม อิมสฺมึ อตฺตภาเว ภโว ทิฏฺฐธมฺมิโก, โส ปน โลกิโยปิ โหติ โลกุตฺตโรปีติ อาห – ‘‘โลกิยโลกุตฺตรมิสฺสโก’’ติ. เปจฺจ สมฺปเรตพฺพโต สมฺปราโย, ปรโลโก. เตนาห – ‘‘โส หิ ปรตฺถ อตฺโถติ ปรตฺโถ’’ติ. อิติ ทฺวิธาปิ สกสนฺตติปริยาปนฺโน เอว คหิโตติ อิตรมฺปิ สงฺคเหตฺวา ทสฺเสตุํ – ‘‘อปิจา’’ติอาทิมาห. อยนฺติ กุสลกมฺมปถสงฺขาโต ทสวิโธ ธมฺโม. สตฺถนฺตรกปฺปาวสาเนติ อิทํ ตสฺส อาสนฺนภาวํ สนฺธาย วุตฺตํ. ยสฺส กสฺสจิ อนฺตรกปฺปสฺสาวสาเนติ เวทิตพฺพํ. อริยานํ ยุตฺตนฺติ อริยานํ อริยภาวาย ยุตฺตํ, ตโต เอว อริยภาวํ กาตุํ สมตฺถํ. ญาณเมว เญยฺยสฺส ปจฺจกฺขกรณฏฺเฐน ทสฺสนนฺติ อาห – ‘‘ญาณเมว หี’’ติอาทิ. กึ ปน ตนฺติ อาห – ‘‘ทิพฺพจกฺขู’’ติอาทิ.

“Encoberto” (pariyonaddha) significa coberto. Isso é a demonstração do estado de turbidez por meio de sua causa. O que existe nesta presente existência (diṭṭhadhamma), nesta própria individualidade, é “desta vida” (diṭṭhadhammika); mas isso é tanto mundano quanto supermundano, por isso diz: “uma mistura de mundano e supermundano”. O que deve ser alcançado após a partida (pecca) é a “vida futura” (samparāya), o outro mundo. Por isso diz: “Pois aquilo que é um benefício no outro mundo é o benefício futuro (parattha)”. Assim, embora em ambos os casos apenas o que pertence à própria continuidade mental seja tomado, para incluir e mostrar também o outro, ele disse “Além disso...”, etc. “Este” é o Dhamma de dez tipos conhecido como os caminhos de ação benéfica (kusalakammapatha). “No fim do ciclo de armas” (satthantarakappāvasāne) é dito referindo-se à sua proximidade. Deve ser entendido como “no fim de qualquer ciclo intermediário (antarakappa)”. “Apropriado para os nobres” (ariyānaṃ yutta) significa adequado para o estado nobre dos nobres, e por isso mesmo capaz de produzir o estado nobre. O próprio conhecimento é chamado de “visão” (dassana) no sentido de tornar o que deve ser conhecido diretamente perceptível; por isso diz: “Pois o próprio conhecimento...”, etc. E o que é isso? Ele diz: “o olho divino” (dibbacakkhu), etc.

๔๖. ฉฏฺเฐ อจฺโฉติ ตนุโก. ตนุภาวเมว หิ สนฺธาย ‘‘อพหโล’’ติ วุตฺตํ. ยสฺมา ปสนฺโน นาม อจฺโฉ น พหโล, ตสฺมา ‘‘ปสนฺโนติปิ วฏฺฏตี’’ติ วุตฺตํ. วิปฺปสนฺโนติ วิเสเสน ปสนฺโน. โส ปน สมฺมา ปสนฺโน นาม โหตีติ อาห – ‘‘สุฏฺฐุ ปสนฺโน’’ติ. อนาวิโลติ อกลุโส. เตนาห – ‘‘ปริสุทฺโธ’’ติอาทิ. สงฺขนฺติ ขุทฺทกเสวาลํ, ยํ ‘‘ติลพีชก’’นฺติ วุจฺจติ. เสวาลนฺติ กณฺณิกเสวาลํ. ปณกนฺติ อุทกมลํ. จิตฺตสฺส อาวิลภาโว นีวรณเหตุโกติ อาห – ‘‘อนาวิเลนาติ ปญฺจนีวรณวิมุตฺเตนา’’ติ.

46. No sexto, “límpido” (accha) significa fino. Pois, referindo-se precisamente ao estado de ser fino, diz-se “não espesso” (abahalo). Como o que é claro (pasanna) é límpido e não espesso, por isso diz-se: “também se aplica [o termo] claro”. “Vippasanna” significa especialmente claro. Mas isso significa propriamente claro, por isso diz: “muito claro” (suṭṭhu pasanno). “Não turvo” (anāvila) significa livre de impurezas. Por isso diz: “puro” (parisuddho), etc. “Saṅkha” é o lodo miúdo, que é chamado de “semente de gergelim” (tilabījaka). “Sevāla” é o lodo de folhas (kaṇṇikasevāla). “Paṇaka” é a escória da água (udakamala). O estado turvo da mente é causado pelos obstáculos (nīvaraṇa); por isso diz: “por uma [mente] não turva, isto é, livre dos cinco obstáculos”.

๔๗. สตฺตเม [Pg.99] รุกฺขชาตานีติ เอตฺถ ชาตสทฺเทน ปทวฑฺฒนเมว กตํ ยถา ‘‘โกสชาต’’นฺติ อาห – ‘‘รุกฺขานเมเวตํ อธิวจน’’นฺติ. โกจิ หิ รุกฺโข วณฺเณน อคฺโค โหติ ยถา ตํ รตฺตจนฺทนาทิ. โกจิ คนฺเธน ยถา ตํ โคสีตจนฺทนํ. โกจิ รเสน ขทิราทิ. โกจิ ถทฺธตาย จมฺปกาทิ. มคฺคผลาวหตาย วิปสฺสนาวเสน ภาวิตมฺปิ คหิตํ. ‘‘ตตฺถ ตตฺเถว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาตี’’ติ (อ. นิ. ๓.๑๐๓) วจนโต ‘‘อภิญฺญาปาทกจตุตฺถชฺฌานจิตฺตเมว, อาวุโส’’ติ ผุสฺสมิตฺตตฺเถโร วทติ.

47. No sétimo, em “espécies de árvores” (rukkhajātāni), o termo “jāta” é usado apenas como um preenchimento de palavra, como em “kosajāta”; por isso diz: “este é um sinônimo para as próprias árvores”. Pois alguma árvore é excelente pela cor, como o sândalo vermelho, etc. Alguma pelo aroma, como o sândalo gosīta. Alguma pelo sabor, como a acácia (khadira), etc. Alguma pela dureza, como a campaka, etc. Devido ao fato de trazer os caminhos e frutos, aquilo que é cultivado por meio da visão penetrante (vipassanā) também é incluído. Com base na declaração “alcança a capacidade de testemunhar em cada caso” (AN 3.103), o Elder Phussamitta diz: “Amigos, trata-se apenas da mente do quarto jhana que serve de base para os conhecimentos diretos (abhiññā)”.

๔๘. อฏฺฐเม จิตฺตสฺส ปริวตฺตนํ อุปฺปาทนิโรธา เอวาติ อาห – ‘‘เอวํ ลหุํ อุปฺปชฺชิตฺวา ลหุํ นิรุชฺฌนก’’นฺติ. อธิมตฺตปมาณตฺเถติ อติกฺกนฺตปมาณตฺเถ, ปมาณาตีตตายนฺติ อตฺโถ. เตนาห – ‘‘อติวิย น สุกรา’’ติ. จกฺขุวิญฺญาณมฺปิ อธิปฺเปตเมวาติ สพฺพสฺสปิ จิตฺตสฺส สมานขณตฺตา วุตฺตํ. จิตฺตสฺส อติวิย ลหุปริวตฺติภาวํ เถรวาเทน ทีเปตุํ – ‘‘อิมสฺมึ ปนตฺเถ’’ติอาทิ วุตฺตํ. จิตฺตสงฺขาราติ สสมฺปยุตฺตํ จิตฺตํ วทติ. วาหสตานํ โข, มหาราช, วีหีนนฺติ โปตฺถเกสุ ลิขนฺติ, ‘‘วาหสตํ โข, มหาราช, วีหีน’’นฺติ ปน ปาเฐน ภวิตพฺพํ. มิลินฺทปญฺเหปิ (มิ. ป. ๔.๑.๒) หิ กตฺถจิ อยเมว ปาโฐ ทิสฺสติ. ‘‘วาหสตาน’’นฺติ วา ปจฺจตฺเต สามิวจนํ พฺยตฺตเยน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. อฑฺฒจูฬนฺติ โถเกน อูนํ อุปฑฺฒํ. กสฺส ปน อุปฑฺฒนฺติ? อธิการโต วาหสฺสาติ วิญฺญายติ. ‘‘อฑฺฒจุทฺทส’’นฺติ เกจิ. ‘‘อฑฺฒจตุตฺถ’’นฺติ อปเร. สาธิกํ ทิยฑฺฒสตํ วาหาติ ทฬฺหํ กตฺวา วทนฺติ, วีมํสิตพฺพํ. จตุนาฬิโก ตุมฺโพ. ปุจฺฉาย อภาเวนาติ ‘‘สกฺกา ปน, ภนฺเต, อุปมํ กาตุ’’นฺติ เอวํ ปวตฺตาย ปุจฺฉาย อภาเวน น กตา อุปมา. ธมฺมเทสนาปริโยสาเนติ สนฺนิปติตปริสาย ยถารทฺธธมฺมเทสนาย ปริโยสาเน.

48. No oitavo, a mudança da mente ocorre precisamente através do surgimento e cessação, por isso diz: “que surge tão rapidamente e cessa tão rapidamente”. “No sentido de medida excessiva” significa no sentido de ultrapassar a medida, o significado é estar além da medida. Por isso diz: “extremamente difícil”. Até mesmo a consciência visual é pretendida, o que é dito porque toda mente tem a mesma duração de momento. Para esclarecer a mudança extremamente rápida da mente de acordo com a doutrina dos Elders (theravāda), diz-se “mas neste assunto...”, etc. “Formações mentais” (cittasaṅkhāra) refere-se à mente junto com seus fatores associados. Nos manuscritos escreve-se “vāhasatānaṃ kho, mahārāja, vīhīnaṃ”, mas a leitura correta deveria ser “vāhasataṃ kho, mahārāja, vīhīnaṃ” (cem cargas de arroz, ó rei). Pois mesmo no Milindapañha (Mil. 4.1.2) esta mesma leitura é vista em alguns lugares. Ou deve-se considerar que o caso genitivo (sāmivacana) “vāhasatānaṃ” é usado no lugar do nominativo (paccatta) por inversão de caso. “Aḍḍhacūḷa” significa metade menos um pouco. Mas metade de quê? Pelo contexto, entende-se que é de uma carga (vāha). Alguns dizem “aḍḍhacuddasa” (treze e meio). Outros dizem “aḍḍhacatuttha” (três e meio). Eles afirmam categoricamente que são cento e cinquenta cargas e um pouco mais; isso deve ser examinado. Um “tumba” é uma medida de quatro nāḷis. “Pela ausência de pergunta” significa que o símile não foi feito devido à ausência de uma pergunta como “É possível, senhor, fazer um símile?”. “No final do ensinamento do Dhamma” significa no final do ensinamento do Dhamma conforme iniciado para a assembleia reunida.

๔๙. นวเม ปภสฺสรนฺติ ปริโยทาตํ สภาวปริสุทฺธฏฺเฐน. เตนาห – ‘‘ปณฺฑรํ ปริสุทฺธ’’นฺติ. ปภสฺสรตาทโย นาม วณฺณธาตุยํ ลพฺภนกวิเสสาติ อาห – ‘‘กึ ปน จิตฺตสฺส วณฺโณ นาม อตฺถี’’ติ? อิตโร อรูปตาย ‘‘นตฺถี’’ติ ปฏิกฺขิปิตฺวา ปริยายกถา อยํ ตาทิสสฺส จิตฺตสฺส ปริสุทฺธภาวนาทีปนายาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘นีลาทีน’’นฺติอาทิมาห. ตถา หิ ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต’’ติ (ที. นิ. ๑.๒๔๓-๒๔๔; ม. นิ. ๑.๓๘๔-๓๘๖, ๔๓๑-๔๓๓; ปารา. ๑๒-๑๓) วุตฺตํ[Pg.100]. เตเนวาห – ‘‘อิทมฺปิ นิรุปกฺกิเลสตาย ปริสุทฺธนฺติ ปภสฺสร’’นฺติ. กึ ปน ภวงฺคจิตฺตํ นิรุปกฺกิเลสนฺติ? อาม สภาวโต นิรุปกฺกิเลสํ, อาคนฺตุกอุปกฺกิเลสวเสน ปน สิยา อุปกฺกิลิฏฺฐํ. เตนาห – ‘‘ตญฺจ โข’’ติอาทิ. ตตฺถ อตฺตโน เตสญฺจ ภิกฺขูนํ ปจฺจกฺขภาวโต ปุพฺเพ ‘‘อิท’’นฺติ วตฺวา อิทานิ ปจฺจามสนวเสน ‘‘ต’’นฺติ อาห. จ-สทฺโท อตฺถูปนยเน. โข-สทฺโท วจนาลงฺกาเร, อวธารเณ วา. วกฺขมานสฺส อตฺถสฺส นิจฺฉิตภาวโต ภวงฺคจิตฺเตน สหาวฏฺฐานาภาวโต อุปกฺกิเลสานํ อาคนฺตุกตาติ อาห – ‘‘อสหชาเตหี’’ติอาทิ. ราคาทโย อุเปจฺจ จิตฺตสนฺตานํ กิลิสฺสนฺติ วิพาเธนฺติ อุปตาเปนฺติ จาติ อาห – ‘‘อุปกฺกิเลเสหีติ ราคาทีหี’’ติ. ภวงฺคจิตฺตสฺส นิปฺปริยายโต อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐตา นาม นตฺถิ อสํสฏฺฐภาวโต, เอกสนฺตติปริยาปนฺนตาย ปน สิยา อุปกฺกิลิฏฺฐตาปริยาโยติ อาห – ‘‘อุปกฺกิลิฏฺฐํ นามาติ วุจฺจตี’’ติ. อิทานิ ตมตฺถํ อุปมาย วิภาเวตุํ ‘‘ยถา หี’’ติอาทิมาห. เตน ภินฺนสนฺตานคตายปิ นาม อิริยาย โลเก คารยฺหตา ทิสฺสติ, ปเคว เอกสนฺตานคตาย อิริยายาติ อิมํ วิเสสํ ทสฺเสติ. เตนาห – ‘‘ชวนกฺขเณ…เป… อุปกฺกิลิฏฺฐํ นาม โหตี’’ติ.

49. No nono [sutta], 'luminoso' (pabhassara) significa purificado (pariyodāta), no sentido de ser intrinsecamente puro. Por isso foi dito: 'branco, purificado'. Como a luminosidade e outras qualidades são distinções encontradas no elemento cor (vaṇṇadhātu), pergunta-se: 'Mas será que a mente tem cor?' O outro, rejeitando isso devido à natureza incorpórea [da mente], dizendo 'não', mostra que esta é uma exposição figurativa (pariyāyakathā) para ilustrar o estado purificado de tal mente, e diz 'azul, etc.'. Pois assim foi dito: 'Com a mente assim concentrada, purificada, limpa...' Por isso mesmo foi dito: 'Esta também, por estar livre de impurezas, é purificada, luminosa'. Mas será que a mente do fluxo vital (bhavaṅgacitta) é livre de impurezas? Sim, por natureza ela é livre de impurezas, mas pode tornar-se maculada devido a impurezas adventícias (āgantukaupakkilesa). Por isso foi dito: 'E esta, de fato...', etc. Ali, por ser evidente para si mesmo e para aqueles bhikkhus, tendo dito anteriormente 'esta' (idaṃ), agora diz 'aquela' (taṃ) por meio de referência. A palavra 'ca' serve para introduzir o significado. A palavra 'kho' é um ornamento do discurso ou serve para dar ênfase. Devido à certeza do significado a ser exposto, e porque as impurezas não coexistem com a mente do fluxo vital, diz-se que as impurezas são adventícias: 'por aquelas que não surgem conjuntamente', etc. A cobiça e outras [impurezas], aproximando-se, maculam, perturbam e atormentam a continuidade mental; por isso diz: 'pelas impurezas, isto é, pela cobiça, etc.'. No sentido literal, não existe maculação da mente do fluxo vital pelas impurezas, pois elas não estão associadas; no entanto, por pertencerem à mesma continuidade mental, pode haver um modo figurativo de maculação; por isso diz: 'é chamada de maculada'. Agora, para ilustrar esse ponto com uma metáfora, diz: 'Assim como...', etc. Com isso, mostra esta distinção: se mesmo uma conduta pertencente a uma continuidade diferente é vista como censurável no mundo, quanto mais uma conduta pertencente à mesma continuidade. Por isso diz: 'no momento do javana... pe... torna-se maculada'.

๕๐. ทสเม ภวงฺคจิตฺตเมว จิตฺตนฺติ ‘‘ปภสฺสรมิทํ, ภิกฺขเว, จิตฺต’’นฺติ วุตฺตํ ภวงฺคจิตฺตเมว. ยทคฺเคน ภวงฺคจิตฺตํ ตาทิสปจฺจยสมวาเย อุปกฺกิลิฏฺฐํ นาม วุจฺจติ, ตทคฺเคน ตพฺพิธุรปจฺจยสมวาเย อุปกฺกิเลสโต วิมุตฺตนฺติ วุจฺจติ. เตนาห – ‘‘อุปกฺกิเลเสหิ วิปฺปมุตฺตํ นาม โหตี’’ติ. เสสเมตฺถ นวมสุตฺเต วุตฺตนยานุสาเรน เวทิตพฺพํ.

50. No décimo [sutta], 'esta mente, bhikkhus, é luminosa' refere-se apenas à mente do fluxo vital (bhavaṅgacitta). Na medida em que a mente do fluxo vital é dita maculada na presença de tais condições, nessa mesma medida ela é dita libertada das impurezas na presença de condições opostas. Por isso foi dito: 'é dita liberta das impurezas'. O restante aqui deve ser entendido de acordo com o método explicado no nono sutta.

ปณิหิตอจฺฉวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Aqui termina o comentário sobre o Capítulo do Bem Direcionado e do Claro (Paṇihitaacchavagga).

๖. อจฺฉราสงฺฆาตวคฺควณฺณนา

6. Comentário sobre o Capítulo do Estalar de Dedos (Accharāsaṅghātavagga)

๕๑. ฉฏฺฐสฺส ปฐเม อสฺสุตวาติ เอตฺถ ‘‘สาธุ ปญฺญาณวา นโร’’ติอาทีสุ (ชา. ๒.๑๘.๑๐๑) อตฺถิตามตฺตสฺส โพธโก วา-สทฺโท. ‘‘สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๓.๓๘๑) ปสํสาวิสิฏฺฐาย อตฺถิตาย. ‘‘ปญฺญวา โหติ [Pg.101] อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๓.๓๑๗; ม. นิ. ๒.๒๕) อติสยตฺถวิสิฏฺฐาย อตฺถิตาย, ตสฺมา ยสฺส ปสตฺถํ อติสเยน วา สุตํ อตฺถิ, โส สุตวา, สํกิเลสวิทฺธํสนสมตฺถํ ปริยตฺติธมฺมสฺสวนํ, ตํ สุตฺวา ตถตฺตาย ปฏิปตฺติ จ ‘‘สุตวา’’ติ อิมินา ปเทน ปกาสิตา. โสตพฺพยุตฺตํ สุตฺวา กตฺตพฺพนิปฺผตฺติวเสน สุณีติ วา สุตวา, ตปฺปฏิกฺเขเปน น สุตวาติ อสฺสุตวา.

51. No primeiro [sutta] do sexto [capítulo], em relação a 'assutavā' (não instruído): aqui, em passagens como 'bom é o homem dotado de sabedoria' (paññāṇavā), o sufixo '-vant' (vā) indica mera existência. Em passagens como 'ele é virtuoso (sīlavā), de bom caráter', indica existência distinguida por elogio. Em passagens como 'ele é sábio (paññavā), dotado de sabedoria que percebe o surgimento e o desaparecimento', indica existência distinguida por excelência. Portanto, aquele que possui um aprendizado (suta) que é louvável ou excelente é chamado de 'sutavā' (instruído). Ouvir o Dhamma das escrituras (pariyattidhamma), que é capaz de destruir as impurezas, e praticar de acordo após tê-lo ouvido, é o que se expressa pela palavra 'sutavā'. Ou ainda, 'sutavā' é aquele que ouve o que deve ser ouvido e age de acordo com o que deve ser feito; por oposição a isso, aquele que não ouve é 'assutavā'.

อยญฺหิ อกาโร ‘‘อเหตุกา ธมฺมา (ธ. ส. ๒ ทุกมาติกา), อภิกฺขุโก อาวาโส’’ติอาทีสุ (ปาจิ. ๑๐๔๗) ตํสมาโยคนิวตฺติยํ ทิฏฺโฐ. ‘‘อปฺปจฺจยา ธมฺมา’’ติ (ธ. ส. ๗ ทุกมาติกา) ตํสมฺพนฺธิภาวนิวตฺติยํ. ปจฺจยุปฺปนฺนญฺหิ ปจฺจยสมฺพนฺธีติ อปจฺจยุปฺปนฺนตฺตา อตํสมฺพนฺธิตา เอตฺถ โชติตา. ‘‘อนิทสฺสนา ธมฺมา’’ติ (ธ. ส. ๙ ทุกมาติกา) ตํสภาวนิวตฺติยํ. นิทสฺสนญฺหิ เอตฺถ ทฏฺฐพฺพตา. อถ วา ปสฺสตีติ นิทสฺสนํ, จกฺขุวิญฺญาณํ. ตคฺคเหตพฺพตานิวตฺติยํ, ตถา ‘‘อนาสวา ธมฺมา’’ติ (ธ. ส. ๑๕ ทุกมาติกา). ‘‘อปฺปฏิฆา ธมฺมา (ธ. ส. ๑๐ ทุกมาติกา) อนารมฺมณา ธมฺมา’’ติ (ธ. ส. ๕๕ ทุกมาติกา) ตํกิจฺจนิวตฺติยํ. ‘‘อรูปิโน ธมฺมา อเจตสิกาธมฺมา’’ติ ตํสภาวนิวตฺติยํ. ตทญฺญตา หิ อิธ ปกาสิตา. ‘‘อมนุสฺโส’’ติ ตพฺภาวมตฺตนิวตฺติยํ. มนุสฺสตฺตมตฺตํ นตฺถิ, อญฺญํ ตํสทิสนฺติ. สทิสตา หิ เอตฺถ สูจิตา. ‘‘อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ’’ติ (อ. นิ. ๓.๑๓) จ ตํสมฺภาวนียคุณนิวตฺติยํ. ครหา หิ อิธ ญายติ. ‘‘กจฺจิ โภโต อนามยํ (ชา. ๑.๑๕.๑๔๖; ๒.๒๐.๑๒๙) อนุทรา กญฺญา’’ติ จ ตทนปฺปภาวนิวตฺติยํ. ‘‘อนุปฺปนฺนา ธมฺมา’’ติ (ธ. ส. ๑๗ ติกมาติกา) ตํสทิสภาวนิวตฺติยํ. อตีตานญฺหิ อุปฺปนฺนปุพฺพตฺตา อุปฺปาทิธมฺมานญฺจ ปจฺจเยกเทสสิทฺธิยา อารทฺธุปฺปาทภาวโต กาลวินิมุตฺตสฺส จ วิชฺชมานตฺตา อุปฺปนฺนานุกูลตา, ปเคว ปจฺจุปฺปนฺนานนฺติ ตพฺพิธุรตา เหตฺถ วิญฺญายติ. ‘‘อเสกฺขา ธมฺมา’’ติ (ธ. ส. ๑๑ ติกมาติกา) ตทปริโยสานนิวตฺติยํ. ตนฺนิฏฺฐานญฺเหตฺถ ปกาสิตนฺติ เอวํ อเนเกสํ อตฺถานํ โชตโก. อิธ ปน ‘‘อรูปิโน ธมฺมา (ธ. ส. ๑๑ ทุกมาติกา), อเจตสิกา ธมฺมา’’ติอาทีสุ (ธ. ส. ๕๗ ทุกมาติกา) วิย ตํสภาวนิวตฺติยํ ทฏฺฐพฺโพ, อญฺญตฺเถติ อตฺโถ. เอเตนสฺส สุตาทิญาณวิรหํ ทสฺเสติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อาคมาธิคมาภาวา เญยฺโย อสฺสุตวา อิตี’’ติ.

De fato, esta letra 'a-' [prefixo negativo] é vista no sentido de exclusão de associação em passagens como 'fenômenos sem causa' (ahetukā dhammā) e 'residência sem monges' (abhikkhuko āvāso). Em 'fenômenos não condicionados' (appaccayā dhammā), indica a exclusão de relação com aquilo. Pois o que é gerado por condições está relacionado a condições; por não ser gerado por condições, a ausência de tal relação é aqui indicada. Em 'fenômenos invisíveis' (anidassanā dhammā), indica a exclusão de sua própria natureza. Pois 'nidassana' aqui deve ser entendido como visibilidade. Ou ainda, 'nidassana' é o que vê, isto é, a consciência visual; indica a exclusão de ser apreendido por ela. O mesmo ocorre em 'fenômenos sem influxos' (anāsavā dhammā). Em 'fenômenos sem impacto' (appaṭighā dhammā) e 'fenômenos sem objeto' (anārammaṇā dhammā), indica a exclusão de sua função. Em 'fenômenos incorpóreos' (arūpino dhammā) e 'fenômenos não mentais' (acetasikā dhammā), indica a exclusão de sua própria natureza, pois aqui se expressa a diferença em relação àquilo. Em 'não humano' (amanusso), indica a exclusão do mero estado de ser humano; não há o mero estado de ser humano, mas algo semelhante a ele, pois a semelhança é aqui sugerida. Em 'não asceta que se declara asceta' (assamaṇo samaṇapaṭiñño) e 'não celibatário que se declara celibatário' (abrahmacārī brahmacāripaṭiñño), indica a exclusão das qualidades dignas de estima; pois aqui se entende a censura. Em 'espero que o senhor esteja sem doença' (anāmayaṃ) e 'uma jovem sem barriga' (anudarā), indica a exclusão de sua pequenez. Em 'fenômenos não surgidos' (anuppannā dhammā), indica a exclusão de um estado semelhante àquilo. Pois, como os fenômenos passados já surgiram antes, e os fenômenos futuros que estão para surgir têm seu surgimento iniciado pela realização de parte de suas condições, e o que está livre do tempo existe, há uma conformidade com o que surgiu; quanto mais em relação ao presente, de modo que a ausência disso é aqui compreendida. Em 'fenômenos de quem não mais treina' (asekkhā dhammā), indica a exclusão de não ter alcançado o fim, pois aqui se expressa a sua conclusão. Assim, o prefixo 'a-' é indicador de muitos significados. Mas aqui, deve ser visto como a exclusão de sua própria natureza, como em 'fenômenos incorpóreos', 'fenômenos não mentais', etc., significando 'em outro lugar' [ou seja, ausência de aprendizado]. Com isso, mostra-se a sua privação de conhecimento proveniente do aprendizado, etc. Por isso foi dito: 'Devido à ausência de transmissão (āgama) e realização (adhigama), ele deve ser conhecido como não instruído (assutavā)'.

อิทานิ [Pg.102] ตสฺสตฺถํ วิวรนฺโต ‘‘โย หี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ยสฺมา ขนฺธธาตาทิโกสลฺเลนปิ อุปกฺกิเลสอุปกฺกิลิฏฺฐานํ ชานนเหตุภูตํ พาหุสจฺจํ โหติ. ยถาห – ‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, พหุสฺสุโต โหติ? ยโต โข, ภิกฺขุ, ขนฺธกุสโล โหติ. ธาตุ…เป… อายตน…เป… ปฏิจฺจสมุปฺปาทกุสโล โหติ. เอตฺตาวตา โข, ภิกฺขุ, พหุสฺสุโต โหตี’’ติ. ตสฺมา ‘‘ยสฺส จ ขนฺธธาตุอายตนปจฺจยาการสติปฏฺฐานาทีสู’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ วาจุคฺคตกรณํ อุคฺคโห. อตฺถปริปุจฺฉนํ ปุริปุจฺฉา. กุสเลหิ สห โจทนาปริหรณวเสน วินิจฺฉยกรณํ วินิจฺฉโย. อาจริเย ปน ปยิรุปาสิตฺวา อตฺถธมฺมานํ อาคมนํ สุตมยญาณวเสน อวพุชฺฌนํ อาคโม. มคฺคผลนิพฺพานานํ สจฺฉิกิริยา อธิคโม.

Agora, explicando esse significado, diz: 'Aquele que...', etc. Ali, porque a grande erudição (bāhusacca), que é a causa para conhecer as impurezas e o estado maculado, ocorre também através da habilidade nos agregados, elementos, etc. Como foi dito: 'Até que ponto, Senhor, alguém é de grande erudição? Quando, bhikkhu, ele é habilidoso nos agregados, habilidoso nos elementos... pe... nos sentidos... pe... na originação dependente. Até este ponto, bhikkhu, ele é de grande erudição'. Por isso foi dito: 'Aquele para quem, nos agregados, elementos, sentidos, modos de condição, fundamentos da atenção plena, etc.'. Ali, 'memorização' (uggaho) é recitar de cor. 'Questionamento' (paripucchā) é indagar sobre o significado. 'Investigação' (vinicchayo) é tomar uma decisão por meio de perguntas e respostas com os sábios. 'Transmissão' (āgamo) é a compreensão por meio do conhecimento baseado no ouvir, após aproximar-se dos mestres e receber o significado e o Dhamma. 'Realização' (adhigamo) é a realização direta dos caminhos, frutos e do Nibbāna.

พหูนํ นานปฺปการานํ สกฺกายทิฏฺฐาทีนํ อวิหตตฺตา ตา ชเนนฺติ, ตาหิ วา ชนิตาติ ปุถุชฺชนา. อวิฆาตเมว วา ชน-สทฺโท วทติ. ปุถุ สตฺถารานํ มุขุลฺโลกิกาติ เอตฺถ ปุถู ชนา สตฺถุปฏิญฺญา เอเตสนฺติ ปุถุชฺชนา. สพฺพคตีหิ อวุฏฺฐิตาติ เอตฺถ ชเนตพฺพา, ชายนฺติ วา เอตฺถ สตฺตาติ ชนา, คติโย, ตา ปุถู เอเตสนฺติ ปุถุชฺชนา. อิโต ปเร ชายนฺติ เอเตหีติ ชนา, อภิสงฺขาราทโย, เต เอเตสํ ปุถู วิชฺชนฺตีติ ปุถุชฺชนา. อภิสงฺขาราทิอตฺโถ เอว วา ชน-สทฺโท ทฏฺฐพฺโพ. โอฆา กาโมฆาทโย. ราคคฺคิอาทโย สนฺตาปา. เต เอว สพฺเพปิ วา กิเลสา ปริฬาหา. ปุถุ ปญฺจสุ กามคุเณสุ รตฺตาติ เอตฺถ ชายตีติ ชโน, ราโค เคโธติ เอวมาทิโก, ปุถุ ชโน เอเตสนฺติ ปุถุชฺชนา. ปุถูสุ ชนา ชาตา รตฺตาติ เอวํ ราคาทิอตฺโถ เอว วา ชน-สทฺโท ทฏฺฐพฺโพ.

Eles são chamados de 'pessoas comuns' (puthujjana) porque geram muitas e variadas formas de visão de identidade (sakkāyadiṭṭhi), etc., por não as terem destruído, ou porque são gerados por elas. Ou a palavra 'jana' expressa a própria não destruição. 'Eles olham para os rostos de muitos mestres': aqui, aqueles que têm muitos (puthū) mestres autoproclamados são 'puthujjana'. 'Eles não emergiram de todos os destinos': aqui, os destinos onde os seres devem ser gerados ou onde nascem são chamados de 'jana'; aqueles que têm muitos (puthū) desses destinos são 'puthujjana'. 'Aqueles pelos quais os seres nascem depois disso são jana, isto é, as formações volitivas (abhisaṅkhāra), etc.; aqueles que possuem muitas dessas formações são puthujjana'. Ou a palavra 'jana' deve ser vista com o significado de formações volitivas, etc. 'As torrentes' são as torrentes do desejo sensual, etc. 'Os fogos da cobiça, etc.' são os tormentos. Todos esses são também as febres das impurezas. 'Eles estão apegados a muitos dos cinco tipos de prazeres sensuais': aqui, o que nasce é 'jana', isto é, a cobiça, a ganância, etc.; aqueles que têm muita (puthu) dessa 'jana' são 'puthujjana'. Ou a palavra 'jana' deve ser vista com o significado de cobiça, etc., no sentido de que nasceram e estão apegados a muitas coisas.

รตฺตาติ วตฺถํ วิย รงฺคชาเตน จิตฺตสฺส วิปริณามกเรน ฉนฺทราเคน รตฺตา สารตฺตา. คิทฺธาติ อภิกงฺขนสภาเวน อภิคิชฺฌเนน คิทฺธา เคธํ อาปนฺนา. คธิตาติ คนฺถิตา วิย ทุมฺโมจนียภาเวน ตตฺถ ปฏิพทฺธา. มุจฺฉิตาติ กิเลสวเสน วิสญฺญิภูตา วิย อนญฺญกิจฺจา โมหมาปนฺนา. อชฺโฌปนฺนาติ อนญฺญสาธารเณ วิย กตฺวา คิลิตฺวา ปรินิฏฺฐาเปตฺวา ฐิตา. ลคฺคาติ วงฺกกณฺฏเก วิย อาสตฺตา, มหาปลิเป ยาว นาสิกคฺคา ปลิปนฺนปุริโส วิย อุทฺธริตุํ อสกฺกุเณยฺยภาเวน นิมุคฺคา[Pg.103]. ลคฺคิตาติ มกฺกฏาเลเป อาลคฺคภาเวน สมฺมสิโต วิย มกฺกโฏ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ วเสน อาลคฺคิตา. ปลิพุทฺธาติ สมฺพทฺธา, อุปทฺทุตา วา. อาวุตาติ อาวริตา. นิวุตาติ นิวาริตา. โอวุตาติ ปลิคุณฺฐิตา, ปริโยนทฺธา วา. ปิหิตาติ ปิทหิตา. ปฏิจฺฉนฺนาติ ฉาทิตา. ปฏิกุชฺชิตาติ เหฏฺฐามุขชาตา.

'Apegados' (rattā) significa intensamente apegados pelo desejo e cobiça (chandarāga), que alteram a mente assim como o corante altera um tecido. 'Gananciosos' (giddhā) significa que caíram na ganância devido à natureza de desejar intensamente. 'Atados' (gadhitā) significa presos ali de forma difícil de se libertar, como se estivessem amarrados. 'Obcecados' (mucchitā) significa que caíram na ilusão sob a influência das impurezas, como se estivessem inconscientes, sem outra atividade. 'Absorvidos' (ajjhopannā) significa que permanecem como se tivessem engolido e consumido algo, tornando-o exclusivamente seu. 'Presos' (laggā) significa agarrados como em um anzol curvo, ou submersos em um grande pântano até a ponta do nariz, incapazes de se extrair. 'Aderidos' (laggitā) significa presos por meio dos cinco sentidos, como um macaco preso pela cola de macaco. 'Obstruídos' (palibuddhā) significa amarrados ou atribulados. 'Bloqueados' (āvutā) significa obstruídos. 'Impedidos' (nivutā) significa barrados. 'Envolvidos' (ovutā) significa cobertos ou envoltos. 'Fechados' (pihitā) significa tampados. 'Encobertos' (paṭicchannā) significa ocultados. 'Voltados para baixo' (paṭikujjitā) significa virados de cabeça para baixo.

‘‘อสฺสุตวา’’ติ เอเตน อวิชฺชนฺธตา วุตฺตาติ อาห – ‘‘อนฺธปุถุชฺชโน วุตฺโต’’ติ. จิตฺตฏฺฐิติ จิตฺตปริคฺคโห นตฺถีติ ยาย ปฏิปตฺติยา จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสํ ตโต วิปฺปมุตฺติญฺจ ยถาสภาวโต ชาเนยฺย, สา จิตฺตภาวนา จิตฺตฏฺฐิติ. เอการมฺมเณ สุฏฺฐุ สมาธานวเสน อวฏฺฐิตึ ปาทกํ กตฺวา ปวตฺติตา สมฺปยุตฺตธมฺเมหิ นิสฺสยารมฺมเณหิ จ สทฺธึ จิตฺตสฺส ปริคฺคหสญฺญิตา วิปสฺสนาภาวนาปิ นตฺถิ, ยาย วุตฺตมตฺถํ ยถาสภาวโต ชาเนยฺย.

Com 'assutavā' (não instruído), expressa-se a cegueira da ignorância; por isso diz: 'é chamado de pessoa comum cega' (andhaputhujjano). 'Não há estabilidade mental nem compreensão mental': a estabilidade mental (cittaṭṭhiti) é o desenvolvimento da mente (cittabhāvanā) por meio de cuja prática se conheceria, conforme a realidade, a impureza da mente e a sua libertação. Também não há o desenvolvimento da visão clara (vipassanābhāvanā), conhecida como a compreensão da mente juntamente com os estados associados e os objetos de apoio, realizada tendo como base a firme estabilização em um único objeto, por meio da qual se conheceria o significado exposto conforme a realidade.

๕๒. ทุติเย สุตวาติ ปทสฺส อตฺโถ อนนฺตรสุตฺเต วุตฺโตเยว. อริยสาวโกติ เอตฺถ จตุกฺกํ สมฺภวตีติ ตํ ทสฺเสตุํ – ‘‘อตฺถิ อริโย’’ติอาทิ อารทฺธํ. ปจฺเจกํ สจฺจานิ พุทฺธวนฺโตติ ปจฺเจกพุทฺธา. นนุ สพฺเพปิ อริยา ปจฺเจกเมว สจฺจานิ ปฏิวิชฺฌนฺติ ธมฺมสฺส ปจฺจตฺตเวทนียภาวโต? นยิทมีทิสํ ปฏิเวธํ สนฺธาย วุตฺตํ. ยถา ปน สาวกา อญฺเญสํ นิสฺสเยน สจฺจานิ ปฏิวิชฺฌนฺติ ปรโตโฆเสน วินา เตสํ ทสฺสนมคฺคสฺส อนุปฺปชฺชนโต. ยถา จ สมฺมาสมฺพุทฺธา อญฺเญสํ นิสฺสยภาเวน สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌนฺติ, น เอวเมเต, เอเต ปน อปรเนยฺยา หุตฺวา อปรนายกภาเวน สจฺจานิ ปฏิวิชฺฌนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ปจฺเจกํ สจฺจานิ พุทฺธวนฺโตติ ปจฺเจกพุทฺธา’’ติ.

52. No segundo [sutta], o significado da palavra 'sutavā' (instruído) é exatamente o mesmo que foi dito no sutta anterior. Em relação a 'discípulo nobre' (ariyasāvako), para mostrar que aqui há quatro possibilidades, inicia-se com 'há o nobre', etc. 'Aqueles que compreenderam as verdades individualmente são os Paccekabuddhas'. Mas não é verdade que todos os nobres compreendem as verdades individualmente, visto que o Dhamma deve ser experienciado por si mesmo? Isso não foi dito tendo em vista esse tipo de penetração. Pois, assim como os discípulos (sāvakā) penetram as verdades dependendo de outros, visto que o caminho da visão não surge para eles sem a voz de outrem (paratoghosa); e assim como os Budas Perfeitamente Despertos (sammāsambuddhā) despertam para as verdades servindo de apoio para os outros, não é assim com estes [os Paccekabuddhas]. Estes, porém, sem serem guiados por outros e sem a liderança de outros, penetram as verdades por si mesmos. Por isso foi dito: 'Aqueles que compreenderam as verdades individualmente são os Paccekabuddhas'.

อตฺถิ สาวโก น อริโยติ เอตฺถ โปถุชฺชนิกาย สทฺธาย รตนตฺตเย อภิปฺปสนฺโน สทฺโธปิ คหิโต เอว. คิหี อนาคตผโลติ อิทํ ปน นิทสฺสนมตฺตํ ทฏฺฐพฺพํ. ยถาวุตฺตปุคฺคโล หิ สรณคมนโต ปฏฺฐาย โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโนอิจฺเจว วตฺตพฺพตํ ลภติ. สฺวายมตฺโถ ทกฺขิณาวิสุทฺธิสุตฺเตน (ม. นิ. ๓.๓๗๖ อาทโย) ทีเปตพฺโพ. สุตวาติ เอตฺถ วุตฺตอตฺโถ นาม อตฺตหิตปรหิตปฺปฏิปตฺติ, ตสฺส วเสน สุตสมฺปนฺโน. ยํ สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘โส จ โหติ สุเตน อุปปนฺโน, อปฺปมฺปิ [Pg.104] เจ สหิตํ ภาสมาโน’’ติ จ อาทิ. อริยสาวโกติ เวทิตพฺโพติ อริยสฺส ภควโต ธมฺมสฺสวนกิจฺเจ ยุตฺตปฺปยุตฺตภาวโต วุตฺตํ. อุปกฺกิเลเสหิ วิปฺปมุตฺติ อนุปกฺกิลิฏฺฐตา, ตสฺสา ยถาสภาวชานนํ ทฬฺหตราย เอว จิตฺตภาวนาย สติ โหติ, น อญฺญถาติ ‘‘พลววิปสฺสนา กถิตา’’ติ วุตฺตํ.

“Atthi sāvako na ariyo” (Há um discípulo que não é nobre): aqui, mesmo uma pessoa comum dotada de fé, que tem confiança nas Três Joias, é incluída. “Gihī anāgataphalo” (Um leigo que ainda não alcançou o fruto): isto deve ser visto apenas como uma ilustração. Pois a pessoa mencionada, a partir do momento em que toma refúgio, merece ser chamada de “alguém que está praticando para a realização do fruto de entrada na corrente”. Este significado deve ser ilustrado pelo Dakkhiṇāvisuddhi Sutta (MN 142, etc.). “Sutavā” (instruído): o significado aqui mencionado refere-se à prática para o próprio benefício e o benefício dos outros; por meio disso, alguém é dotado de aprendizado. Em referência a isso, foi dito: “Ele é dotado de aprendizado, mesmo que fale pouco do texto sagrado...” etc. “Ariyasāvako” (nobre discípulo): deve ser entendido como tal devido ao seu empenho e dedicação em ouvir o Dhamma do Nobre Abençoado. “Libertação das impurezas” é a ausência de corrupção; a compreensão disso de acordo com a realidade ocorre apenas quando há um desenvolvimento mental mais firme, e não de outra forma; por isso foi dito: “forte vipassana é descrita”.

๕๓. ตติเย อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺตนฺตอฏฺฐุปฺปตฺติยนฺติ อคฺคิกฺขนฺโธปมสุตฺเต (อ. นิ. ๗.๗๒) เทสนาอฏฺฐุปฺปตฺติยํ. ตํเทสนาเหตุกญฺหิ เอกจฺจานํ ภิกฺขูนํ มิจฺฉาปฏิปตฺตึ นิมิตฺตํ กตฺวา ภควา อิมํ สุตฺตํ เทเสสิ. อวิชหิตเมว โหติ สพฺพกาลํ สุปฺปติฏฺฐิตสติสมฺปชญฺญตฺตา. ยสฺมา พุทฺธานํ รูปกาโย พาหิรพฺภนฺตเรหิ มเลหิ อนุปกฺกิลิฏฺโฐ สุโธตชาติมณิสทิโส, ตสฺมา วุตฺตํ – ‘‘อุปฏฺฐากานุคฺคหตฺถํ สรีรผาสุกตฺถญฺจา’’ติ. วีตินาเมตฺวาติ ผลสมาปตฺตีหิ วีตินาเมตฺวา. กาลปริจฺเฉทวเสน วิวิตฺตาสเน วีตินามนํ วิเวกนินฺนตาย เจว ปเรสํ ทิฏฺฐานุคติอาปชฺชนตฺถญฺจ. นิวาเสตฺวาติ วิหารนิวาสนปริวตฺตนวเสน นิวาเสตฺวา. กทาจิ เอกกสฺส, กทาจิ ภิกฺขุสงฺฆปริวุตสฺส, กทาจิ ปกติยา, กทาจิ ปาฏิหาริเยหิ วตฺตมาเนหิ จ คามปฺปเวโส ตถา ตถา วิเนตพฺพปุคฺคลวเสน. อุปสํหริตฺวาติ หิมวนฺตาทีสุ ปุปฺผิตรุกฺขาทิโต อาเนตฺวา. โอณตุณฺณตาย ภูมิยา สตฺถุ ปทนิกฺเขปสมเย สมภาวาปตฺติ, สุขสมฺผสฺสวิกสิตปทุมสมฺปฏิจฺฉนญฺจ สุปฺปติฏฺฐิตปาทตาย นิสฺสนฺทผลํ, น อิทฺธินิมฺมานํ. นิทสฺสนมตฺตญฺเจตํ สกฺขรากฐลกณฺฏกสงฺกุกลลาทิอปคโม สุจิภาวาปตฺตีติ เอวมาทีนมฺปิ ตทา ลพฺภนโต.

53. “Tatiye aggikkhandhopamasuttantaaṭṭhuppattiyaṃ” significa na ocasião da origem do ensinamento no Aggikkhandhopama Sutta (AN 7.72). Pois, tendo como causa para esse ensinamento a conduta incorreta de alguns monges, o Abençoado expôs este sutta. “Avijahitameva hoti” (nunca é abandonado) em todos os momentos, devido à atenção plena e à clara compreensão estarem bem estabelecidas. Como o corpo físico dos Budas é imaculado por impurezas externas ou internas, assemelhando-se a uma joia pura e bem polida, por isso foi dito: “para o benefício dos assistentes e para o conforto físico”. “Vītināmetvā” significa tendo passado o tempo em realizações de frutos. Passar o tempo em um assento isolado de acordo com a divisão do tempo é devido à inclinação para o isolamento e para que outros sigam o seu exemplo. “Nivāsetvā” significa vestir-se, mudando as vestes do mosteiro. A entrada na aldeia — às vezes sozinho, às vezes cercado pela comunidade de monges, às vezes de forma comum, às vezes com milagres ocorrendo — dá-se de acordo com as pessoas a serem disciplinadas. “Upasaṃharitvā” significa trazendo de árvores floridas no Himalaia, etc. O nivelamento do solo irregular no momento em que o Mestre dá um passo, e o acolhimento por lótus desabrochados de toque agradável, é o resultado natural de seus pés bem estabelecidos, não uma criação mágica. E isto é apenas uma ilustração, pois a remoção de cascalho, cacos, espinhos, estacas, lama, etc., e a obtenção de pureza também ocorriam naquele momento.

อินฺทขีลสฺส อนฺโต ฐปิตมตฺเตติ อิทํ ยาวเทว เวเนยฺยชนวินยตฺถาย สตฺถุ ปาฏิหาริยํ ปวตฺตนฺติ กตฺวา วุตฺตํ. ทกฺขิณปาเทติ อิทํ พุทฺธานํ สพฺพปทกฺขิณตาย. ‘‘ฉพฺพณฺณรสฺมิโย’’ติ วตฺวาปิ ‘‘สุวณฺณรสปิญฺชรานิ วิยา’’ติ อิทํ พุทฺธานํ สรีเร ปีตาภาย เยภุยฺยตาย วุตฺตํ. มธุเรนากาเรน สทฺทํ กโรนฺติ ทฏฺฐพฺพสารสฺส ทิฏฺฐตาย. เภริอาทีนํ ปน สทฺทายนํ ธมฺมตาว. ปฏิมาเนนฺตีติ ‘‘สุทุลฺลภํ อิทํ อชฺช อมฺเหหิ ลพฺภติ, เย มยํ อีทิเสน ปณีเตน อาหาเรน ภควนฺตํ อุปฏฺฐหามา’’ติ ปตีตมานสา มาเนนฺติ ปูเชนฺติ. เตสํ สนฺตานานิ โอโลเกตฺวาติ [Pg.105] เตสํ ตถา อุปฏฺฐากานํ ปุคฺคลานํ อตีเต เอตรหิ จ ปวตฺตจิตฺตสนฺตานานิ โอโลเกตฺวา. อรหตฺเต ปติฏฺฐหนฺตีติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถาติ วิหาเร. คนฺธมณฺฑลมาเฬติ จตุชฺชาติยคนฺเธน กตปริภณฺเฑ มณฺฑลมาเฬ.

“Indakhīlassa anto ṭhapitamatte” (apenas colocado dentro do pilar de Indra): isto foi dito considerando que o milagre do Mestre ocorre unicamente para disciplinar as pessoas a serem guiadas. “Dakkhiṇapāde” (no pé direito): isto se deve ao fato de os Budas sempre darem passos com o pé direito. Embora se diga “raios de seis cores”, a expressão “como se fossem dourados e avermelhados” é dita devido à predominância da aura amarela no corpo dos Budas. “Fazem som de maneira doce” porque a essência a ser vista foi percebida. Mas o som de tambores, etc., é apenas a natureza das coisas. “Paṭimānenti” (eles honram): com mentes alegres, pensando “isso que é extremamente difícil de obter é obtido por nós hoje, nós que servimos ao Abençoado com um alimento tão excelente”, eles honram e prestam homenagem. “Tesaṃ santānāni oloketvā” (tendo observado seus fluxos mentais): tendo observado os fluxos mentais passados e presentes dessas pessoas que assim serviam. “Arahatte patiṭṭhahanti” (estabelecem-se no estado de Arahant) é a conexão. “Tattha” significa no mosteiro. “Gandhamaṇḍalamāḷe” significa no pavilhão circular decorado com quatro tipos de fragrâncias.

ทุลฺลภา ขณสมฺปตฺตีติ สติปิ มนุสฺสตฺตปฺปฏิลาเภ ปติรูปเทสวาสอินฺทฺริยาเวกลฺลสทฺธาปฏิลาภาทโย คุณา ทุลฺลภาติ อตฺโถ. จาตุมหาราชิก…เป… วสวตฺติภวนํ คจฺฉนฺตีติ อิทํ ตตฺถ สุญฺญวิมานานิ สนฺธาย วุตฺตํ. ภควา คนฺธกุฏึ ปวิสิตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ตโย ภาเค กตฺวา ปฐมภาเค สเจ อากงฺขติ, ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปติ. สเจ อากงฺขติ, พุทฺธาจิณฺณผลสมาปตฺตึ สมาปชฺชติ. อถ ยถากาลปริจฺเฉทํ ตโต วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยภาเค ปจฺฉิมยาเม ตติยโกฏฺฐาเส วิย โลกํ โวโลเกติ เวเนยฺยานํ ญาณปริปากํ ปสฺสิตุํ. เตนาห – ‘‘สเจ อากงฺขตี’’ติอาทิ.

“Dullabhā khaṇasampatti” (difícil de obter é a oportunidade oportuna): o significado é que, mesmo obtendo a existência humana, qualidades como viver em um local adequado, a integridade das faculdades sensoriais e a aquisição de fé são difíceis de obter. “Cātumahārājika... pe... vasavattibhavanaṃ gacchanti” (vão para o reino dos Quatro Reis Divinos... até... o reino dos Vasavatti): isto foi dito em referência às mansões celestiais vazias que existem lá. O Abençoado, tendo entrado na cabana perfumada, divide o período após a refeição em três partes; na primeira parte, se desejar, adota a postura do leão deitando-se sobre o lado direito. Se desejar, entra na realização do fruto, que é o costume dos Budas. Então, tendo se levantado dali de acordo com o limite de tempo, na segunda parte, ele observa o mundo como se fosse na terceira parte da última vigília, para ver o amadurecimento do conhecimento daqueles que podem ser guiados. Por isso foi dito: “se desejar”, etc.

กาลยุตฺตนฺติ ปตฺตกลฺลํ, ‘‘อิมิสฺสา เวลาย อิมสฺส เอวํ วตฺตพฺพ’’นฺติ ตํกาลานุรูปํ. สมยยุตฺตนฺติ ตสฺเสว เววจนํ, อฏฺฐุปฺปตฺติอนุรูปํ วา. สมยยุตฺตนฺติ วา อริยสมยสํยุตฺตํ. เทสกาลานุรูปเมว หิ พุทฺธา ภควนฺโต ธมฺมํ เทเสนฺติ, เทเสนฺตา จ อริยสมฺมตํ ปฏิจฺจสมุปฺปาทนยํ ทีเปนฺตาว เทเสนฺติ. อถ วา สมยยุตฺตนฺติ เหตูทาหรณสหิตํ. กาเลน สาปเทสญฺหิ ภควา ธมฺมํ เทเสติ, กาลํ วิทิตฺวา ปริสํ อุยฺโยเชติ, น ยาว สมนฺธการา ธมฺมํ เทเสติ.

“Kālayutta” (apropriado ao tempo) significa oportuno, de acordo com aquele momento: “neste momento, isto deve ser dito a esta pessoa”. “Samayayutta” (apropriado à ocasião) é um sinônimo para o mesmo, ou de acordo com a origem da situação. Ou “samayayutta” significa associado à doutrina nobre. Pois os Budas, os Abençoados, ensinam o Dhamma de acordo com o lugar e o tempo, e, ao ensinarem, ensinam ilustrando o método da originação dependente aprovado pelos nobres. Ou ainda, “samayayutta” significa acompanhado de causas e exemplos. Pois o Abençoado ensina o Dhamma oportunamente com explicações detalhadas; conhecendo o tempo apropriado, ele despede a assembleia, não ensinando o Dhamma até que escureça completamente.

อุตุํ คณฺหาเปติ, น ปน มลํ ปกฺขาเลตีติ อธิปฺปาโย. น หิ ภควโต กาเย รโชชลฺลํ อุปลิมฺปตีติ. ตโต ตโตติ อตฺตโน อตฺตโน ทิวาฏฺฐานาทิโต. โอกาสํ ลภมานาติ ปุเรภตฺตปจฺฉาภตฺตปุริมยาเมสุ โอกาสํ อลภิตฺวา อิทานิ มชฺฌิมยาเม โอกาสํ ลภมานา, ภควตา วา กโตกาสตาย โอกาสํ ลภมานา. ปจฺฉาภตฺตสฺส ตีสุ ภาเคสุ ปฐมภาเค สีหเสยฺยกปฺปนํ เอกนฺติกํ น โหตีติ อาห – ‘‘ปุเรภตฺตโต ปฏฺฐาย นิสชฺชาปีฬิตสฺส สรีรสฺสา’’ติ. เตเนว หิ ตตฺถ ‘‘สเจ อากงฺขตี’’ติ ตทา สีหเสยฺยกปฺปนสฺส อนิพทฺธตา วิภาวิตา. กิลาสุภาโว ปริสฺสโม[Pg.106]. สีหเสยฺยํ กปฺเปติ สรีรสฺส กิลาสุภาวโมจนตฺถนฺติ โยเชตพฺพํ. พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกตีติ อิทํ ปจฺฉิมยาเม ภควโต พหุลํ อาจิณฺณวเสน วุตฺตํ. อปฺเปกทา อวสิฏฺฐพลญาเณหิ สพฺพญฺญุตญฺญาเณเนว จ ภควา ตมตฺถํ สาเธตีติ.

“Utuṃ gaṇhāpeti, na pana malaṃ pakkhāleti” (permite que o corpo se ajuste à temperatura, mas não lava a sujeira): este é o significado. Pois poeira e sujeira não aderem ao corpo do Abençoado. “Tato tato” (daqui e dali) significa de seus respectivos locais de repouso diurno. “Okāsaṃ labhamānā” (obtendo oportunidade): não tendo obtido oportunidade antes da refeição, após a refeição ou na primeira vigília, agora obtêm oportunidade na vigília do meio, ou obtêm oportunidade porque o Abençoado lhes deu permissão. Como a adoção da postura do leão na primeira das três partes do período após a refeição não é absoluta, foi dito: “para o corpo afligido pelo sentar-se continuamente desde antes da refeição”. Por essa mesma razão, a expressão “se desejar” indica que a adoção da postura do leão naquele momento não era obrigatória. “Kilāsubhāvo” significa fadiga. “Adota a postura do leão para aliviar a fadiga do corpo” deve ser assim conectado. “Observa o mundo com o olho de Buda” (buddhacakkhunā lokaṃ voloketi): isto foi dito porque era o costume frequente do Abençoado na última vigília. Às vezes, o Abençoado realiza esse propósito com os seus outros poderes e conhecimentos, bem como com a sua omnisciência.

อิมสฺมึเยว กิจฺเจติ ปจฺฉิมยามกิจฺเจ. พลวตา ปจฺจนุตาเปน สํวฑฺฒมาเนน กรชกาเย มหาปริฬาโห อุปฺปชฺชตีติ อาห – ‘‘นามกาเย สนฺตตฺเต กรชกาโย สนฺตตฺโต’’ติ. นิธานคตนฺติ สนฺนิจิตโลหิตํ สนฺธาย วุตฺตํ. อุณฺหํ โลหิตํ มุขโต อุคฺคญฺฉีติ โลหิตํ อุณฺหํ หุตฺวา มุขโต อุคฺคญฺฉิ. ฐานนฺติ ภิกฺขุปฏิญฺญํ. ตํ ปาปํ วฑฺฒมานนฺติ ภิกฺขุปฏิญฺญาย อวิชหิตตฺตา ตถา ปวฑฺฒมานปาปํ. อนฺติมวตฺถุอชฺฌาปนฺนานมฺปิ อุปาเยน ปวตฺติยมาโน โยนิโสมนสิกาโร สาตฺถโก โหติเยวาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘ชาตสํเวคา’’ติอาทิมาห. อโห สลฺเลขิตนฺติ อโห อติวิย สลฺเลเขน อิตํ ปวตฺตํ. กาสาวปชฺโชโตติ ภิกฺขูนํ พหุภาวโต อิโต จิโต จ วิจรนฺตานํ เตสํ กาสาวชุติยา ปชฺโชติโต. อิสิวาตปริวาโตติ สีลกฺขนฺธาทีนํ นิพฺพานสฺส จ เอสนโต อิสีนํ ภิกฺขูนํ คุณคนฺเธน เจว คุณคนฺธวาสิเตน สรีรคนฺเธน จ ปริโต สมนฺตโต วายิโต.

“Imasmiṃyeva kicce” significa no dever da última vigília. Como um grande ardor surge no corpo físico devido ao forte remorso crescente, foi dito: “quando a mente está inflamada, o corpo físico fica inflamado”. “Nidhānagataṃ” (armazenado) foi dito em referência ao sangue acumulado. “Uṇhaṃ lohitaṃ mukhato uggañchi” significa que o sangue quente jorrou da boca. “Ṭhānaṃ” significa o compromisso de monge. “Taṃ pāpaṃ vaḍḍhamānaṃ” (aquele mal crescente) refere-se ao mal que cresce dessa forma por não se abandonar o compromisso de monge. Mostrando que a atenção plena adequada praticada com meios hábeis é de fato proveitosa mesmo para aqueles que cometeram a ofensa mais grave, foi dito “jātasaṃvegā” (comovidos pelo temor religioso), etc. “Aho sallekhitaṃ” significa “Oh, quão grandemente isto foi praticado com austeridade!”. “Kāsāvapajjoto” (iluminado pelo brilho das vestes açafrão) significa iluminado pelo brilho das vestes cor de açafrão dos monges que andavam de um lado para o outro em grande número. “Isivātaparivāto” (soprado pela brisa dos sábios) significa perfumado por todos os lados tanto pelo aroma das virtudes dos monges sábios que buscam o grupo de virtudes e o Nibbāna, quanto pelo aroma de seus corpos perfumados pelo aroma das virtudes.

ธมฺมสํเวโค อุปฺปชฺชิ อนาวชฺชเนน ปุพฺเพ ตสฺส อตฺถสฺส อสํวิทิตตฺตา. ธมฺมสํเวโคติ จ ตาทิเส อตฺเถ ธมฺมตาวเสน อุปฺปชฺชนกํ สโหตฺตปฺปญาณํ. อสฺสาสฏฺฐานนฺติ จิตฺตสฺสาสการณํ กมฺมฏฺฐานํ. สพฺเพสํ กิจฺจานํ ปุพฺพภาโค สพฺพปุพฺพภาโค. ‘‘สพฺเพ สตฺตา อเวรา โหนฺตู’’ติอาทินา หิ จิตฺตสฺส ปฏฺฐานํ อุปฏฺฐานํ หิตผรณํ. อิตรํ อิโต โถกํ มหนฺตนฺติ กตฺวา อิทํ ‘‘จูฬจฺฉราสงฺฆาตสุตฺต’’นฺติ วุตฺตํ. อจฺฉราสงฺฆาโต วุจฺจติ องฺคุลิโผฏนกฺขโณ อกฺขินิมิสกาโล, โย เอกสฺส อกฺขรสฺส อุจฺจารณกฺขโณ. เตนาห – ‘‘ทฺเว องฺคุลิโย ปหริตฺวา สทฺทกรณมตฺต’’นฺติ. สพฺพสตฺตานํ หิตผรณจิตฺตนฺติ สพฺเพสมฺปิ สตฺตานํ สมฺมเทว หิเตสิตวเสน ปวตฺตจิตฺตํ. อาวชฺเชนฺโต อาเสวตีติ หิเตสิตวเสน อาวชฺเชนฺโต. อาวชฺชเนน อาภุชนฺโตปิ อาเสวติ นาม ญาณวิปฺปยุตฺเตน. ชานนฺโตติ ตถา ญาณมตฺตํ อุปฺปาเทนฺโตปิ. ปสฺสนฺโตติ ตถา ญาณจกฺขุนา ปจฺจกฺขโต วิย วิปสฺสนฺโตปิ. ปจฺจเวกฺขนฺโตติ ตมตฺถํ ปติ [Pg.107] ปติ อเวกฺขนฺโตปิ. สทฺธาย อธิมุจฺจนฺโตติอาทิ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ วเสน วุตฺตํ. อภิญฺเญยฺยนฺติอาทิ จตุสจฺจวเสน วุตฺตํ. สพฺพเมว เจตํ วิตฺถารโต, สามญฺเญน อาเสวนทสฺสนเมวาติ อิธาธิปฺเปตเมว อาเสวนตฺถํ ทสฺเสตุํ – ‘‘อิธ ปนา’’ติอาทิ วุตฺตํ.

“Dhammasaṃvego uppajji” (surgiu a comoção com o Dhamma) porque, por falta de reflexão, aquele assunto não era conhecido anteriormente. E “dhammasaṃvego” é o conhecimento acompanhado de temor moral que surge por força da natureza das coisas diante de tal assunto. “Assāsaṭṭhānaṃ” (lugar de consolo) é o objeto de meditação que causa o consolo da mente. “Sabbapubbabhāgo” é a fase preliminar de todos os deveres. Pois o estabelecimento, a presença e a difusão de benevolência da mente através de “Que todos os seres estejam livres de inimizade”, etc., é a base. O outro, sendo um pouco maior do que este, é chamado de “Cūḷaccharāsaṅghāta Sutta”. “Accharāsaṅghāto” (um estalar de dedos) refere-se ao momento de um estalar de dedos ou de um piscar de olhos, que é o tempo de pronúncia de uma única sílaba. Por isso foi dito: “apenas o som produzido pelo estalar de dois dedos”. “Sabbasattānaṃ hitapharaṇacittaṃ” (a mente que difunde bem-estar a todos os seres) é a mente que opera puramente com o desejo de bem-estar para absolutamente todos os seres. “Āvajjento āsevati” (refletindo, ele cultiva) significa refletindo com o desejo de bem-estar. Mesmo aquele que se inclina por meio da reflexão cultiva, embora desprovido de conhecimento. “Jānanto” (sabendo) significa mesmo gerando apenas esse conhecimento. “Passanto” (vendo) significa mesmo praticando a visão penetrante como se visse diretamente com o olho do conhecimento. “Paccavekkhanto” (revisando) significa mesmo contemplando repetidamente aquele assunto. “Saddhāya adhimuccanto” (decidindo com fé), etc., foi dito em termos das cinco faculdades espirituais. “Abhiññeyyaṃ” (o que deve ser conhecido diretamente), etc., foi dito em termos das Quatro Nobres Verdades. Tudo isso é detalhado, sendo apenas uma demonstração do cultivo em termos gerais; para mostrar o significado de cultivo pretendido aqui, foi dito: “Aqui, porém...”, etc.

อริตฺตชฺฌาโนติ อวิรหิตชฺฌาโน. อตุจฺฉชฺฌาโนติ ฌาเนน อตุจฺโฉ. จาโค วา เววจนนฺติ อาห – ‘‘อปริจฺจตฺตชฺฌาโน’’ติ. วิหรตีติ ปทสฺส วิภงฺเค (วิภ. ๕๔๐) อาคตนเยน อตฺถํ ทสฺเสนฺโต ‘‘วิหรตีติ อิริยตี’’ติอาทิมาห. อยํ ปเนตฺถ สทฺทตฺโถ – วิหรตีติ เอตฺถ วิ-สทฺโท วิจฺเฉทตฺถโชตโน. หรตีติ เนติ, ปวตฺเตตีติ อตฺโถ, วิจฺฉินฺทิตฺวา หรติ วิหรตีติ วุตฺตํ โหติ. โส หิ เอกํ อิริยาปถพาธนํ อญฺเญน อิริยาปเถน วิจฺฉินฺทิตฺวา อปริปตนฺตํ อตฺตภาวํ หรติ ปวตฺเตติ, ตสฺมา ‘‘วิหรตี’’ติ วุจฺจติ. อิริยตีติ ฐานนิสชฺชาทิกิริยํ กโรนฺโต ปวตฺตติ. ปวตฺตตีติ ฐานาทิสมงฺคี หุตฺวา ปวตฺตติ. ปาเลตีติ เอกํ อิริยาปถพาธนํ อิริยาปถนฺตเรหิ รกฺขนฺโต ปาเลติ. ยเปติ ยาเปตีติ ตสฺเสว เววจนํ. เอกญฺหิ อิริยาปถพาธนํ อญฺเญน อิริยาปเถน วิจฺฉินฺทิตฺวา อปริปตนฺตํ อตฺตภาวํ ปาเลนฺโต ยเปติ ยาเปตีติ วุจฺจติ. จรตีติ ฐานนิสชฺชาทีสุ อญฺญตรสมงฺคี หุตฺวา ปวตฺตติ. อิมินา ปเทนาติ ‘‘วิหรตี’’ติ อิมินา ปเทน.

“Arittajjhāno” significa aquele que não está desprovido de jhana. “Atucchajjhāno” significa não vazio de jhana. Sendo um sinônimo de abandono ou renúncia, foi dito: “aquele que não abandonou o jhana”. Mostrando o significado da palavra “viharati” (habita) conforme apresentado no Vibhanga (Vibh. 540), foi dito: “'viharatī' significa mover-se”, etc. Este é o significado literal aqui: na palavra “viharati”, o prefixo “vi-” indica interrupção. “Harati” significa levar, conduzir, manter em movimento. Assim, “viharati” significa conduzir interrompendo. Pois ele conduz e mantém a existência sem que ela caia, interrompendo o desconforto de uma postura corporal por meio de outra postura corporal; por isso se diz “viharati”. “Iriyati” significa que ele prossegue realizando ações como ficar de pé, sentar-se, etc. “Pavattati” significa que ele prossegue dotado de posturas como ficar de pé, etc. “Pāleti” (protege) significa que ele protege e preserva, defendendo o desconforto de uma postura corporal por meio de outras posturas corporais. “Yapeti yāpeti” (mantém-se, sustenta-se) são sinônimos disso mesmo. Pois, protegendo a existência sem que ela caia, interrompendo o desconforto de uma postura corporal por meio de outra postura corporal, diz-se que ele se mantém e se sustenta. “Carati” (move-se) significa que ele prossegue dotado de uma das posturas, como ficar de pé, sentar-se, etc. “Iminā padena” significa por esta palavra “viharatī”.

อิริยาปถวิหาโรติ เอตฺถ อิริยนํ ปวตฺตนํ อิริยา, กายปฺปโยโค กายิกกิริยา. ตสฺสา ปวตฺตนูปายภาวโต อิริยาย ปโถ อิริยาปโถ, ฐานนิสชฺชาทิ. น หิ ฐานนิสชฺชาทีหิ อวตฺถาหิ วินา กิญฺจิ กายิกกิริยํ ปวตฺเตตุํ สกฺกา. ฐานสมงฺคี วา หิ กาเยน กิญฺจิ กเรยฺย, คมนาทีสุ อญฺญตรสมงฺคี วา. วิหรณํ, วิหรติ เอเตนาติ วา วิหาโร, อิริยาปโถว วิหาโร อิริยาปถวิหาโร, โส จ อตฺถโต ฐานนิสชฺชาทิอาการปฺปวตฺโต จตุสนฺตติรูปปฺปพนฺโธ เอว. โอวาทานุสาสนีนํ เอกาเนกวาราทิวิสิฏฺโฐเยว เภโท, น ปน ปรมตฺถโต เตสํ นานากรณนฺติ ทสฺเสตุํ – ‘‘ปรมตฺถโต ปนา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ เอเส เอเก เอกฏฺเฐติอาทีสุ เอโส เอโก เอกตฺโถติอาทินา อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

“Iriyāpathavihāro” (habitação nas posturas corporais): aqui, “iriyana” é o movimento, a atividade corporal, a ação física. Como meio para a sua ocorrência, o caminho da postura é a postura corporal, como ficar de pé, sentar-se, etc. Pois não é possível realizar nenhuma ação física sem estados como ficar de pé, sentar-se, etc. Pois alguém realizaria algo com o corpo estando de pé, ou estando em movimento, etc. Habitar, ou aquilo pelo qual se habita, é “vihāro”. A própria postura corporal é a habitação, e isso, em termos de significado último, é apenas a continuidade da matéria das quatro séries que ocorre sob a forma de ficar de pé, sentar-se, etc. Para mostrar que a diferença entre conselho e instrução é apenas uma distinção de ocorrência única ou múltipla, etc., e não uma diferença em termos de sentido último, foi dito: “Em termos de sentido último, porém...”, etc. Lá, em passagens como “ese eke ekaṭṭhe”, etc., o significado deve ser entendido como “eso eko ekattho” (este é um, com o mesmo significado), etc.

รฏฺฐสฺส[Pg.108], รฏฺฐโต วา ลทฺโธ ปิณฺโฑ รฏฺฐปิณฺโฑ. เตนาห – ‘‘ญาติปริวฏฺฏํ ปหายา’’ติอาทิ. ตตฺถ ‘‘อมฺหากเมเต’’ติ วิญฺญายนฺตีติ ญาตี, ปิตามหปิตุปุตฺตาทิวเสน ปริวฏฺฏนฏฺเฐน ปริวฏฺโฏ, ญาติเยว ปริวฏฺโฏ ญาติปริวฏฺโฏ. เถยฺยปริโภโค นาม อนรหสฺส ปริโภโค. ภควตา หิ อตฺตโน สาสเน สีลวโต ปจฺจยา อนุญฺญาตา, น ทุสฺสีลสฺส. ทายกานมฺปิ สีลวโต เอว ปริจฺจาโค, น ทุสฺสีลสฺส อตฺตโน การานํ มหปฺผลภาวสฺส ปจฺจาสีสนโต. อิติ สตฺถารา อนนุญฺญาตตฺตา ทายเกหิ จ อปริจฺจตฺตตฺตา สงฺฆมชฺเฌปิ นิสีทิตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส ทุสฺสีลสฺส ปริโภโค เถยฺยาย ปริโภโค เถยฺยปริโภโค. อิณวเสน ปริโภโค อิณปริโภโค ปฏิคฺคาหกโต ทกฺขิณาวิสุทฺธิยา อภาวโต อิณํ คเหตฺวา ปริโภโค วิยาติ อตฺโถ.

A esmola de alimento obtida do país, ou por meio do país, é a 'esmola do país' (raṭṭhapiṇḍa). Por isso foi dito: 'tendo abandonado o círculo de parentes', etc. Ali, 'parentes' (ñātī) são aqueles conhecidos como 'estes são nossos'; 'círculo' (parivaṭṭa) no sentido de circundar por meio de avô, pai, filho, etc.; o próprio círculo de parentes é o 'círculo de parentes' (ñātiparivaṭṭa). O 'uso por roubo' (theyyaparibhoga) é o uso por parte de quem não é digno. Pois os requisitos foram permitidos pelo Abençoado em sua Dispensação para aquele que possui virtude, não para o imoral. Também para os doadores, a doação é feita apenas para o virtuoso, não para o imoral, devido à expectativa de grande fruto para as suas próprias ações. Assim, por não ser permitido pelo Mestre e por não ser doado pelos doadores, o uso por parte de um imoral que se senta no meio da Sangha e consome [os requisitos] é um uso por meio de roubo, 'uso por roubo'. O 'uso como dívida' (iṇaparibhoga) é o uso por meio de dívida; o significado é que é como usar após contrair uma dívida, devido à ausência de purificação da oferenda por parte do receptor.

ทาตพฺพฏฺเฐน ทายํ, ตํ อาทิยนฺตีติ ทายาทา, ปุตฺตานเมตํ อธิวจนํ, เตสํ ภาโว ทายชฺชํ, ทายชฺชวเสน ปริโภโค ทายชฺชปริโภโค, ปุตฺตภาเวน ปริโภโคติ วุตฺตํ โหติ. เสกฺขา หิ ภิกฺขู ภควโต โอรสปุตฺตา, เต ปิตุ สนฺตกานํ ทายาทา หุตฺวา เต ปจฺจเย ปริภุญฺชนฺติ. กึ ปน เต ภควโต ปจฺจเย ปริภุญฺชนฺติ, อุทาหุ คิหีนนฺติ? คิหีหิ ทินฺนาปิ ภควตา อนุญฺญาตตฺตา ภควโต สนฺตกา อนนุญฺญาเตสุ สพฺเพน สพฺพํ ปริโภคาภาวโต, อนุญฺญาเตสุเยว จ ปริโภคสมฺภวโต. ธมฺมทายาทสุตฺตญฺเจตฺถ สาธกํ.

O que deve ser dado é a herança (dāya), no sentido de ser dado; aqueles que a recebem são os herdeiros (dāyādā) — esta é uma designação para os filhos; o estado deles é a herança (dāyajja); o uso por meio de herança é o 'uso por herança' (dāyajjaparibhoga), o que significa o uso na condição de filho. Pois os bhikkhus que são aprendizes (sekha) são os filhos legítimos do Abençoado; tornando-se herdeiros dos bens de seu pai, eles usam esses requisitos. Mas eles usam os requisitos do Abençoado ou os dos leigos? Embora dados por leigos, por terem sido permitidos pelo Abençoado, eles pertencem ao Abençoado, pois não há de forma alguma uso daquilo que não é permitido, e o uso só é possível daquilo que é permitido. E o Dhammadāyāda Sutta é a prova disso aqui.

วีตราคา เอว ตณฺหาย ทาสพฺยํ อตีตตฺตา สามิโน หุตฺวา ปริภุญฺชนฺตีติ อาห – ‘‘ขีณาสวสฺส ปริโภโค สามิปริโภโค นามา’’ติ. อวีตราคานญฺหิ ตณฺหาปรวสตาย ปจฺจยปริโภเค สามิภาโว นตฺถิ, ตทภาเวน วีตราคานํ ตตฺถ สามิภาโว ยถารุจิปริโภคสมฺภวโต. ตถา หิ เต ปฏิกูลมฺปิ อปฺปฏิกูลากาเรน, อปฺปฏิกูลมฺปิ ปฏิกูลากาเรน, ตทุภยมฺปิ วชฺเชตฺวา อชฺฌุเปกฺขนากาเรน ปจฺจเย ปริภุญฺชนฺติ, ทายกานญฺจ มโนรถํ ปูเรนฺติ. โย ปนายํ สีลวโต ปจฺจเวกฺขิตปริโภโค, โส อิณปริโภคสฺส ปจฺจนีกตฺตา อาณณฺยปริโภโค นาม โหติ. ยถา หิ อิณายิโก อตฺตโน รุจิยา อิจฺฉิตํ เทสํ คนฺตุํ น ลภติ, เอวํ อิณปริโภคยุตฺโต โลกโต [Pg.109] นิสฺสริตุํ น ลภตีติ ตปฺปฏิปกฺขตฺตา สีลวโต ปจฺจเวกฺขิตปริโภโค ‘‘อาณณฺยปริโภโค’’ติ วุจฺจติ, ตสฺมา นิปฺปริยายโต จตุปริโภควินิมุตฺโต วิสุํเยวายํ ปริโภโคติ เวทิตพฺโพ. โส อิธ วิสุํ น วุตฺโต, ทายชฺชปริโภเคเยว วา สงฺคหํ คจฺฉติ. สีลวาปิ หิ อิมาย สิกฺขาย สมนฺนาคตตฺตา ‘‘เสโข’’ตฺเวว วุจฺจติ. อิเมสุ ปริโภเคสุ สามิปริโภโค ทายชฺชปริโภโค จ อริยานํ ปุถุชฺชนานญฺจ วฏฺฏติ, อิณปริโภโค น วฏฺฏติ. เถยฺยปริโภเค กถาเยว นตฺถิ. กถํ ปเนตฺถ สามิปริโภโค ทายชฺชปริโภโค จ ปุถุชฺชนานํ สมฺภวติ? อุปจารวเสน. โย หิ ปุถุชฺชนสฺสปิ สลฺเลขปฺปฏิปตฺติยํ ฐิตสฺส ปจฺจยเคธํ ปหาย ตตฺถ อนุปลิตฺเตน จิตฺเตน ปริโภโค, โส สามิปริโภโค วิย โหติ. สีลวโต ปน ปจฺจเวกฺขิตปริโภโค ทายชฺชปริโภโค วิย โหติ ทายกานํ มโนรถสฺส อวิราธนโต. กลฺยาณปุถุชฺชนสฺส ปริโภเค วตฺตพฺพเมว นตฺถิ ตสฺส เสกฺขสงฺคหโต. เสกฺขสุตฺตํ (สํ. นิ. ๕.๑๓) เหตสฺส อตฺถสฺส สาธกํ.

Somente aqueles livres de cobiça (vītarāga), por terem transcendido a escravidão do desejo (taṇhā), usam os requisitos como senhores; por isso foi dito: 'o uso por parte daquele cujas impurezas foram destruídas (khīṇāsava) é chamado de uso como senhor (sāmiparibhoga)'. Pois para aqueles que não estão livres de cobiça, devido à sua sujeição ao desejo, não há a condição de senhor no uso dos requisitos; pela ausência disso, os livres de cobiça têm a condição de senhores ali, devido à possibilidade de usá-los conforme desejarem. Pois eles usam os requisitos percebendo o que é repulsivo como não repulsivo, o não repulsivo como repulsivo, ou evitando ambos com equanimidade, e realizam o desejo dos doadores. Mas este uso reflexivo por parte do virtuoso, por ser o oposto do uso como dívida, é chamado de 'uso livre de dívida' (āṇaṇyaparibhoga). Pois assim como um devedor não pode ir para o lugar que deseja de acordo com sua própria vontade, da mesma forma aquele que está sujeito ao uso como dívida não consegue escapar do mundo; por ser o oposto disso, o uso reflexivo do virtuoso é chamado de 'uso livre de dívida'. Portanto, em sentido estrito, deve-se entender que este é um uso separado, livre dos quatro tipos de uso. Ele não é mencionado separadamente aqui, ou então é incluído no próprio uso por herança. Pois mesmo o virtuoso, por estar dotado deste treinamento, é chamado de 'aprendiz' (sekha). Desses tipos de uso, o uso como senhor e o uso por herança são adequados para os nobres (ariya) e para as pessoas comuns (puthujjana), mas o uso como dívida não é adequado. Quanto ao uso por roubo, nem se fala. Mas como o uso como senhor e o uso por herança são possíveis para as pessoas comuns? Por meio de uma designação figurativa. Pois o uso por parte de uma pessoa comum que, estabelecida na prática da purificação (sallekha), tendo abandonado a cobiça pelos requisitos, usa-os com uma mente não apegada, é como o uso como senhor. E o uso reflexivo do virtuoso é como o uso por herança, por não frustrar o desejo dos doadores. Quanto ao uso por parte de uma pessoa comum admirável (kalyāṇaputhujjana), não há necessidade de dizer nada, pois ela está incluída entre os aprendizes. Pois o Sekkha Sutta é a prova deste significado.

อิมสฺส ภิกฺขุโนติ อจฺฉราสงฺฆาตมตฺตมฺปิ กาลํ เมตฺตจิตฺตํ อาเสวนฺตสฺส ภิกฺขุโน. อโมโฆ รฏฺฐปิณฺฑปริโภโคติ ‘‘อยํ ปพฺพชิโต สมโณ ภิกฺขูติ อามิสํ เทนฺตานํ ตาย เมตฺตาเสวนาย อตฺตโน สนฺตาเน โทสมลสฺส วา ตเทกฏฺฐานญฺจ ปาปธมฺมานํ ปพฺพาชนโต วูปสมนโต สํสาเร จ ภยสฺส สมฺมาว อิกฺขณโต อชฺฌาสยสฺส อวิสํวาทเนนสฺส อโมโฆ รฏฺฐปิณฺฑปริโภโค. มหฏฺฐิยนฺติ มหตฺถิกํ มหาปโยชนํ. มหปฺผลนฺติ วิปุลปฺผลํ. มหานิสํสนฺติ มหานิสฺสนฺทปฺผลํ. มหาชุติกนฺติ มหานุภาวํ. มหาวิปฺผารนฺติ มหาวิตฺถารํ. เอตฺถ จ ปฐมํ การณํ เมตฺตาเสวนาย ตสฺส ภิกฺขุโน สามิอาทิภาเวน รฏฺฐปิณฺฑปริโภคารหตา, ทุติยํ ปเรหิ ทินฺนสฺส ทานสฺส มหฏฺฐิยภาวกรณํ. โก ปน วาโทติ เมตฺตาย อาเสวนมตฺตมฺปิ เอวํมหานุภาวํ, โก ปน วาโท พหุลีกาเร, เอตฺถ วตฺตพฺพเมว นตฺถี’’ติ อตฺโถ.

'Deste bhikkhu' refere-se ao bhikkhu que cultiva uma mente de amor-bondade (mettā) mesmo que seja pelo tempo de um estalar de dedos. 'Não é em vão o seu uso da esmola do país' significa: para aqueles que dão esmolas materiais pensando 'este é um renunciante, um asceta, um bhikkhu', por meio desse cultivo do amor-bondade, devido à expulsão e ao apaziguamento da impureza da aversão (dosa) e dos estados prejudiciais associados a ela em seu próprio fluxo mental, e devido à correta visão do perigo no saṃsāra, por não frustrar a intenção dos doadores, o seu uso da esmola do país não é em vão. 'De grande benefício' (mahaṭṭhiya) significa de grande utilidade, de grande proveito. 'De grande fruto' (mahapphala) significa de fruto abundante. 'De grandes benefícios' (mahānisaṃsa) significa de grande fruto resultante. 'De grande esplendor' (mahājutika) significa de grande poder. 'De grande difusão' (mahāvipphāra) significa de grande extensão. E aqui, a primeira razão é que, pelo cultivo do amor-bondade, esse bhikkhu é digno do uso da esmola do país na condição de senhor, etc.; a segunda é tornar de grande benefício a dádiva oferecida por outros. 'O que dizer de...' significa: se o mero cultivo do amor-bondade tem tão grande poder, o que dizer de sua prática frequente? O significado é que não há necessidade de dizer nada sobre isso.

๕๔. จตุตฺเถ อุปฺปาเทติ วฑฺเฒตีติ เอตฺถ ภาวนาสทฺทสฺส อุปฺปาทนวฑฺฒนตฺถตา ปุพฺเพ วุตฺตา เอว.

54. No quarto [sutta], em 'produz, desenvolve', o significado do termo 'desenvolvimento' (bhāvanā) como produção e crescimento já foi explicado anteriormente.

๕๕. ปญฺจเม [Pg.110] อิเมสุ ทฺวีสูติ จตุตฺถปญฺจเมสุ. ‘‘ตติเย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา ตถา เวทิตพฺพตํ ทสฺเสตุํ – ‘‘โย หิ อาเสวตี’’ติอาทิ วุตฺตํ. เตน อาเสวนาภาวนามนสิการานํ อตฺถวิเสสาภาวมาห. ยทิ เอวํ สุตฺตนฺตสฺส เทสนา กถนฺติ อาห – ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปนา’’ติอาทิ. ยาย ธมฺมธาตุยาติ สพฺพญฺญุตญฺญาณมาห. เตน หิ ธมฺมานํ อาการเภทํ ญตฺวา ตทนุรูปํ เอกมฺปิ ธมฺมํ ตถา วิภชิตฺวา ภควา ทสฺเสติ. ตีหิ โกฏฺฐาเสหีติ อาเสวนาภาวนามนสิการภาเคหิ. เมตฺตา หิ สพฺพวตฺถุโน เมตฺตายนวเสน อานีตา เสวนา อาเสวนา, ตสฺสา วฑฺฒนา ภาวนา, อวิสฺสชฺเชตฺวา มนสิ ฐปนํ มนสิกาโร.

55. No quinto [sutta], 'nestes dois' refere-se ao quarto e ao quinto. Tendo dito 'deve ser entendido da mesma maneira descrita no terceiro', para mostrar como deve ser entendido, foi dito: 'aquele que cultiva', etc. Com isso, ele mostra a ausência de diferença de significado entre cultivo (āsevanā), desenvolvimento (bhāvanā) e atenção (manasikāra). Se é assim, como é o ensinamento do Sutta? Ele diz: 'Mas o Buda Perfeitamente Desperto...', etc. 'Por qual elemento do Dhamma' (yāya dhammadhātuyā) refere-se à omnisciência. Pois, tendo conhecido a distinção de aspectos dos fenômenos por meio dela, o Abençoado divide e mostra até mesmo um único fenômeno de acordo com isso. 'Por meio de três partes' refere-se às partes de cultivo, desenvolvimento e atenção. Pois o cultivo (āsevanā) é a prática de trazer o amor-bondade (mettā) em relação a todos os objetos por meio do ato de amar; o crescimento disso é o desenvolvimento (bhāvanā); e o ato de mantê-lo na mente sem abandoná-lo é a atenção (manasikāra).

๕๖. ฉฏฺเฐ อนิยมิตวจนํ ‘‘อิเม นามา’’ติ นิยเมตฺวา อวุตฺตตฺตา. นิยมิตวจนํ ‘‘อกุสลา’’ติ สรูเปเนว วุตฺตตฺตา. อเสสโต ปริยาทินฺนา โหนฺติ อปฺปกสฺสปิ อกุสลภาคสฺส อคฺคหิตสฺส อภาวโต. อกุสลํ ภชนฺตีติ อกุสลภาคิยา. อกุสลปกฺเข ภวาติ อกุสลปกฺขิกา. เตนาห – ‘‘อกุสลาเยวา’’ติอาทิ. ปฐมตรํ คจฺฉตีติ ปฐมตรํ ปวตฺตติ, ปฐโม ปธาโน หุตฺวา วตฺตตีติ อตฺโถ. เอกุปฺปาทาทิวเสน หิ เอกชฺฌํ ปวตฺตมาเนสุ จตูสุ อรูปกฺขนฺเธสุ อยเมว ปฐมํ อุปฺปชฺชตีติ อิทํ นตฺถิ, โลกุตฺตรมคฺเคสุ วิย ปน ปญฺญินฺทฺริยสฺส, โลกิยธมฺเมสุ มนินฺทฺริยสฺส ปุเรตรสฺส ภาโว สาติสโยติ ‘‘สพฺเพเต มโนปุพฺพงฺคมา’’ติ วุตฺตํ. ตถา หิ อภิธมฺเมปิ (ธ. ส. ๑) ‘‘ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหตี’’ติ จิตฺตํ ปุพฺพงฺคมํ เชฏฺฐํ กตฺวา เทสนา ปวตฺตา. สุตฺเตสุปิ วุตฺตํ – ‘‘มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา (ธ. ป. ๑, ๒), ฉทฺวาราธิปติ ราชา’’ติ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๒.พุทฺธวคฺโค, เอรกปตฺตนาคราชวตฺถุ). เตนาห – ‘‘เอเต หี’’ติอาทิ. เตสํ มโน อุปฺปาทโกติ จ ยทคฺเคน มโน สมฺปยุตฺตธมฺมานํ เชฏฺฐโก หุตฺวา ปวตฺตติ, ตทคฺเคน เต อตฺตานํ อนุวตฺตาเปนฺโต เต ตถา อุปฺปาเทนฺโต นาม โหตีติ กตฺวา วุตฺตํ. อฏฺฐกถายํ ปน จิตฺตสฺส เชฏฺฐกภาวเมว สนฺธาย ราชคมนญฺญาเยน สหุปฺปตฺติปิ ปฐมุปฺปตฺติ วิย กตฺวา วุตฺตาติ อยมตฺโถ ทสฺสิโต. อนฺวเทวาติ เอเตเนว จิตฺตสฺส ขณวเสน ปฐมุปฺปตฺติยา อภาโว ทีปิโตติ ทฏฺฐพฺโพ. เตเนวาห – ‘‘เอกโตเยวาติ อตฺโถ’’ติ.

56. No sexto [sutta], 'declaração não especificada' é assim chamada por não ter sido dita especificando 'estes por nome'. 'Declaração especificada' é assim chamada por ter sido dita em sua própria forma como 'prejudiciais' (akusalā). 'São completamente consumidos' porque não resta nenhuma parte prejudicial, por menor que seja, que não tenha sido incluída. 'Que se associam ao prejudicial' são os que pertencem ao lado prejudicial (akusalabhāgiya). 'Que estão no lado prejudicial' são os partidários do prejudicial (akusalapakkhika). Por isso foi dito: 'apenas os prejudiciais', etc. 'Vai adiante' significa que ocorre primeiro; o significado é que ocorre sendo o primeiro e o principal. Pois, entre os quatro agregados imateriais que ocorrem juntos em virtude de terem o mesmo surgimento, etc., não existe tal coisa como 'este surge primeiro'; no entanto, assim como a faculdade da sabedoria (paññindriya) nos caminhos supramundanos, a precedência da faculdade da mente (manindriya) nos fenômenos mundanos é proeminente, por isso foi dito: 'todos estes têm a mente como precursora'. Pois assim também no Abhidhamma (Dhs. 1): 'no momento em que surge uma mente benéfica da esfera dos sentidos...', o ensinamento é apresentado fazendo da mente a precursora e a principal. Nos Suttas também foi dito: 'A mente precede todas as coisas' (Dhp. 1, 2), e 'o rei é o senhor das seis portas'. Por isso foi dito: 'Pois estes...', etc. E 'a mente é a geradora deles' é dito porque, na medida em que a mente ocorre como a principal dos fenômenos associados, fazendo-os segui-la, ela é considerada como geradora deles. No comentário, visando apenas a primazia da mente, por meio da analogia da comitiva do rei, o surgimento simultâneo é descrito como se fosse um surgimento anterior; este é o significado mostrado. 'Segue imediatamente' (anvadeva): por isso mesmo, deve-se entender que a ausência de um surgimento anterior da mente em termos de momentos é demonstrada. Por isso foi dito: 'o significado é: juntos'.

๕๗. สตฺตเม [Pg.111] จตุภูมกาปิ กุสลา ธมฺมา กถิตาติ ‘‘เย เกจิ กุสลา ธมฺมา’’ติ อนวเสสปริยาทานโต วุตฺตํ.

57. No sétimo [sutta], diz-se que os estados benéficos de todos os quatro planos também são mencionados, pois foi dito 'quaisquer estados benéficos' (ye keci kusalā dhammā) como uma inclusão exaustiva, sem exceção.

๕๘. อฏฺฐเม อิทนฺติ ลิงฺควิปลฺลาเสน นิทฺเทโส, นิปาตปทํ วา เอตํ ‘‘ยทิท’’นฺติอาทีสุ วิยาติ อาห – ‘‘อยํ ปมาโทติ อตฺโถ’’ติ. ปมชฺชนากาโรติ ปมาทาปตฺติ. จิตฺตสฺส โวสฺสคฺโคติ อิเมสุ เอตฺตเกสุ ฐาเนสุ สติยา อนิคฺคณฺหิตฺวา จิตฺตสฺส โวสฺสชฺชนํ สติวิรโห. โวสฺสคฺคานุปฺปทานนฺติ โวสฺสคฺคสฺส อนุ อนุ ปทานํ ปุนปฺปุนํ วิสฺสชฺชนํ. อสกฺกจฺจกิริยตาติ เอเตสํ ทานาทีนํ กุสลธมฺมานํ ปวตฺตเน ปุคฺคลสฺส วา เทยฺยธมฺมสฺส วา อสกฺกจฺจกิริยา. สตตภาโว สาตจฺจํ, สาตจฺเจน กิริยา สาตจฺจกิริยา, สาเยว สาตจฺจกิริยตา, น สาตจฺจกิริยตา อสาตจฺจกิริยตา. อนฏฺฐิตกิริยตาติ อนิฏฺฐิตกิริยตา นิรนฺตรํ น อนุฏฺฐิตกิริยตา จ. โอลีนวุตฺติตาติ นิรนฺตรกรณสงฺขาตสฺส วิปฺผารสฺส อภาเวน โอลีนวุตฺติตา. นิกฺขิตฺตฉนฺทตาติ กุสลกิริยาย วีริยฉนฺทสฺส นิกฺขิตฺตภาโว. นิกฺขิตฺตธุรตาติ วีริยธุรสฺส โอโรปนํ, โอสกฺกิตมานสตาติ อตฺโถ. อนธิฏฺฐานนฺติ กุสลกรเณ อปฺปติฏฺฐิตภาโว. อนนุโยโคติ อนนุยุญฺชนํ. กุสลธมฺเมสุ อาเสวนาทีนํ อภาโว อนาเสวนาทโย. ปมาโทติ สรูปนิทฺเทโส. ปมชฺชนาติ อาการนิทฺเทโส. ปมชฺชิตตฺตนฺติ ภาวนิทฺเทโส. ปริหายนฺตีติ อิมินา ปมาทสฺส สาวชฺชตํ ทสฺเสติ. ตยิทํ โลกิยานํ วเสน, น โลกุตฺตรานนฺติ อาห – ‘‘อุปฺปนฺนา…เป… อิท’’นฺติอาทิ.

58. No oitavo [sutta], 'isto' (idaṃ) é uma indicação com inversão de gênero, ou é uma partícula invariável como em 'yadidaṃ', etc.; por isso ele diz: 'o significado é: esta negligência (pamāda)'. 'O modo de negligenciar' é a ocorrência de negligência. 'A liberação da mente' é a liberação da mente sem contê-la com a atenção plena em tantas situações, sendo a ausência de atenção plena. 'A concessão de liberação' é a concessão repetida de liberação, o abandono contínuo. 'A ação sem respeito' é a ação sem respeito em relação à pessoa ou ao objeto a ser doado na execução desses estados benéficos como a generosidade, etc. O estado de continuidade é a constância (sātacca); a ação com constância é a ação constante; isso mesmo é a constância na ação; a ausência de constância na ação é a inconstância na ação. 'A ação não persistente' é a ação inacabada e a ação que não é realizada continuamente. 'A conduta letárgica' é a conduta letárgica devido à ausência de esforço active caracterizado pela ação contínua. 'O desejo abandonado' é o estado de abandono do desejo de energia para a ação benéfica. 'O fardo abandonado' é o ato de depor o fardo da energia; o significado é o estado de uma mente que recua. 'A falta de determinação' é o estado de não estar estabelecido na prática do bem. 'A falta de aplicação' é a não aplicação. A ausência de cultivo, etc., em relação aos estados benéficos são o não cultivo, etc. 'Negligência' (pamāda) é a indicação de sua própria forma. 'Negligenciar' (pamajjanā) é a indicação de seu modo. 'O estado de negligência' (pamajjitatta) é a indicação de seu estado. Com 'eles declinam', ele mostra a natureza censurável da negligência. E isso é em relação aos estados mundanos, não aos supramundanos; por isso ele diz: 'surgidos... etc... isto', etc.

๕๙. นวเม น ปมชฺชติ เอเตนาติ อปฺปมาโท, ปมาทสฺส ปฏิปกฺโข สติยา อวิปฺปวาโส. อตฺถโต นิจฺจํ อุปฏฺฐิตาย สติยา เอตํ นามํ. ปมาโท ปน สติยา สติสมฺปชญฺญสฺส วา ปฏิปกฺขภูโต อกุสลจิตฺตุปฺปาโท ทฏฺฐพฺโพ. เตนาห – ‘‘ปมาทสฺส ปฏิปกฺขวเสน วิตฺถารโต เวทิตพฺโพ’’ติ.

59. No nono [sutta], 'aquilo pelo qual não se negligencia' é a não negligência (appamāda), o oposto da negligência, o não afastamento da atenção plena. Em termos de significado, este é o nome para a atenção plena constantemente estabelecida. A negligência, por outro lado, deve ser vista como o surgimento de uma mente prejudicial que é o oposto da atenção plena ou da atenção plena e clara compreensão. Por isso foi dito: 'deve ser entendido detalhadamente como o oposto da negligência'.

๖๐. ทสเม กุจฺฉิตํ สีทตีติ กุสีโต ท-การสฺส ต-การํ กตฺวา, ตสฺส ภาโว โกสชฺชํ, อาลสิยนฺติ อตฺโถ.

60. No décimo [sutta], 'aquele que afunda de forma desprezível' é o preguiçoso (kusīta), tendo mudado a letra 'da' para 'ta'; o estado dele é a preguiça (kosajja); o significado é indolência.

อจฺฉราสงฺฆาตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Aqui termina o comentário sobre o capítulo do estalar de dedos (Accharāsaṅghātavagga).

๗. วีริยารมฺภาทิวคฺควณฺณนา

7. Comentário sobre o capítulo que começa com o início da energia (Vīriyārambhādivagga)

๖๑. สตฺตมสฺส [Pg.112] ปฐเม วีรานํ กมฺมนฺติ วีริยํ, วิธินา วา อีรยิตพฺพํ ปวตฺเตตพฺพนฺติ วีริยํ, ตเทว กุสลกิริยาย ปธานฏฺเฐน อารมฺโภ วีริยารมฺโภ. อารทฺธวีริยตา ปคฺคหิตวีริยตา ปริปุณฺณวีริยตาติ ปจฺเจกํ วีริยตาสทฺโท โยเชตพฺโพ.

61. No primeiro [sutta] do sétimo [capítulo], a ação dos heróis é a energia (vīriya); ou aquilo que deve ser impulsionado e posto em movimento de maneira adequada é a energia; isso mesmo, no sentido de ser o principal para a ação benéfica, é o início da energia (vīriyārambha). A palavra 'estado de energia' (vīriyatā) deve ser aplicada a cada um: 'estado de energia iniciada' (āraddhavīriyatā), 'estado de energia sustentada' (paggahitavīriyatā) e 'estado de energia plena' (paripuṇṇavīriyatā).

๖๒. ทุติเย มหตี อิจฺฉา เอตสฺสาติ มหิจฺโฉ, ตสฺส ภาโว มหิจฺฉตา. มหาวิสโย โลโภ มหาโลโภ มหนฺตานํ วตฺถูนํ พหูนญฺจ อภิคิชฺฌนโต. อิตรีตราติอาทินา ปพฺพชิตานํ อุปฺปชฺชนมหิจฺฉตา วุตฺตา. ปญฺจหิ กามคุเณหีติอาทิ คหฏฺฐานํ วเสน วุตฺตํ. อิจฺฉาติ สภาวนิทฺเทโส. อิจฺฉาคตาติ อิจฺฉาปวตฺตา. มหิจฺฉตาติ มหาอิจฺฉตา. อตฺถโต ปนายํ ราโค เอวาติ วุตฺตํ – ‘‘ราโค สาราโค’’ติอาทิ.

62. No segundo [sutta], aquele que tem um grande desejo é 'de grandes desejos' (mahiccha); o estado dele é o 'desejo excessivo' (mahicchatā). A cobiça de grande alcance é a 'grande cobiça' (mahālobha), devido à avidez por coisas grandes e numerosas. Com 'qualquer que seja' (itarītara), etc., descreve-se o surgimento do desejo excessivo nos renunciantes. Com 'pelos cinco fios de prazeres sensuais', etc., é dito em relação aos leigos. 'Desejo' (icchā) é a indicação de sua própria natureza. 'Ocorrência de desejo' (icchāgata) é o desejo em atividade. 'Desejo excessivo' (mahicchatā) é o grande desejo. Em termos de significado, no entanto, isso é a própria cobiça (rāga); por isso foi dito: 'cobiça, forte cobiça', etc.

๖๓. ตติเย อปฺปิจฺฉสฺสาติ เอตฺถ อปฺป-สทฺโท อภาวตฺโถ ‘‘อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๒.๓๐๔) วิยาติ อาห – ‘‘อนิจฺฉสฺสา’’ติ. โลเก ปากฏสฺส หิ อกฺขิโรคกุจฺฉิโรคาทิเภทสฺส อาพาธสฺส อภาวํ สนฺธาย ‘‘อปฺปาพาโธ’’ติ วุตฺตํ. อิทานิ วุตฺตเมวตฺถํ ปากฏตรํ กาตุํ ‘‘เอตฺถ หี’’ติอาทิ วุตฺตํ. พฺยญฺชนํ สาวเสสํ วิย ปริตฺตเกปิ อปฺปสทฺทสฺส ทิสฺสมานตฺตา. อตฺโถ ปน นิรวเสโส สพฺพโส ปจฺจยิจฺฉาย อภาวสฺส อธิปฺเปตตฺตา. เตนาห – ‘‘น หี’’ติอาทิ.

63. No terceiro [sutra], sobre 'de poucos desejos' (appicchassa): aqui a palavra appa tem o sentido de ausência (abhāva), como em 'tem pouca doença, pouca aflição' (appābādho hoti appātaṅko), etc. (MN 2.304); por isso diz: 'daquele que não tem desejo' (anicchassa). Pois, referindo-se à ausência de doenças conhecidas no mundo, tais como doenças oculares, doenças estomacais, etc., diz-se 'pouca doença' (appābādho). Agora, para tornar esse mesmo significado mais claro, diz-se 'aqui, de fato' (ettha hi), etc. Embora a expressão literal pareça incompleta, visto que a palavra appa também é vista no sentido de 'pouco', o significado, no entanto, é completo, pois o que se pretende é a total ausência de desejo por requisitos. Por isso diz: 'não, de fato' (na hi), etc.

อิจฺฉาย อภาเวเนว อปฺปิจฺโฉ นาม โหตีติ อิมมตฺถํ ปการนฺตเรน ทีเปตุํ – ‘‘อปิจา’’ติอาทิ วุตฺตํ. อตฺริจฺฉตา นาม อตฺร อตฺร อิจฺฉา. อสนฺตคุณสมฺภาวนตาย ปาปา ลามิกา นิหีนา อิจฺฉา ปาปิจฺฉตา. ยาย ปจฺจยุปฺปาทนตฺถํ อตฺตนิ วิชฺชมานคุเณ สมฺภาเวติ, ปจฺจยานํ ปฏิคฺคหเณ จ น มตฺตํ ชานาติ, อยํ มหิจฺฉตา. อสนฺตคุณสมฺภาวนตาติ อตฺตนิ อวิชฺชมานานํ คุณานํ วิชฺชมานานํ วิย ปเรสํ ปกาสนา. สนฺตคุณสมฺภาวนตาติ อิจฺฉาจาเร ฐตฺวา อตฺตนิ วิชฺชมานสีลธุตธมฺมาทิคุณวิภาวนา. ตาทิสสฺสปิ ปฏิคฺคหเณ อมตฺตญฺญุตาปิ โหติ, สาปิ อภิธมฺเม อาคตาเยวาติ สมฺพนฺโธ. ทุสฺสนฺตปฺปโยติ ทุตฺตปฺปโย.

Para esclarecer de outra maneira este significado de que alguém é chamado de 'pouco desejoso' (appiccho) precisamente pela ausência de desejo, diz-se 'além disso' (api ca), etc. O 'desejo excessivo' (atricchatā) significa o desejo por isto e por aquilo. O 'mau desejo' (pāpicchatā) é o desejo maligno, vil e inferior, devido à presunção de qualidades inexistentes. Aquele desejo pelo qual, a fim de obter requisitos, alguém exibe as qualidades existentes em si mesmo e não conhece limites na aceitação de requisitos, este é o 'grande desejo' (mahicchatā). A 'presunção de qualidades inexistentes' (asantaguṇasambhāvanatā) é a manifestação aos outros de qualidades que não existem em si mesmo como se existissem. A 'presunção de qualidades existentes' (santaguṇasambhāvanatā) é a exibição de qualidades realmente existentes em si mesmo, tais como a virtude (sīla), as práticas ascéticas (dhutadhamma), etc., agindo sob a influência do desejo. Mesmo para tal pessoa, há também a falta de moderação na aceitação; e a conexão é que isso também é mencionado no Abhidhamma. Dussantappayo significa difícil de satisfazer (duttappayo).

อติลูขภาวนฺติ [Pg.113] ปตฺตจีวรวเสน อติวิย ลูขภาวํ. ตทสฺส ทิสฺวา มนุสฺสา ‘‘อยํ อมงฺคลทิวโส, สุมฺภกสินิทฺธปตฺตจีวโร อยฺโย ปุพฺพงฺคโม กาตพฺโพ’’ติ จินฺเตตฺวา, ‘‘ภนฺเต, โถกํ พหิ โหถา’’ติ อาหํสุ. อุมฺมุชฺชีติ มนุสฺสานํ อชานนฺตานํเยว ปถวิยํ นิมุชฺชิตฺวา คณฺหนฺโตเยว อุมฺมุชฺชิ. ยทิ เถโร ‘‘ขีณาสวภาวํ ชานนฺตู’’ติ อิจฺเฉยฺย, น นํ มนุสฺสา ‘‘พหิ โหถา’’ติ วเทยฺยุํ, ขีณาสวานํ ปน ตถาจิตฺตเมว น อุปฺปชฺเชยฺย.

'Estado extremamente rústico' (atilūkhabhāvaṃ) significa um estado excessivamente rústico em termos de tigela e mantos. Ao verem isso nele, as pessoas pensaram: 'Este é um dia de mau agouro; o venerável, cuja tigela e mantos são ásperos e sem brilho, deve ser colocado à frente', e disseram: 'Venerável Senhor, por favor, fique um pouco do lado de fora'. 'Emergiu' (ummujji): enquanto as pessoas não sabiam, ele mergulhou na terra e, ao pegar [as coisas], emergiu. Se o ancião desejasse que eles soubessem de sua condição de liberto das máculas (khīṇāsava), as pessoas não lhe diriam 'fique do lado de fora'; no entanto, tal pensamento sequer surge naqueles que destruíram as máculas (khīṇāsava).

อปฺปิจฺฉตาปธานํ ปุคฺคลาธิฏฺฐานํ จตุพฺพิธอิจฺฉาปเภทํ ทสฺเสตฺวา ปุนปิ ปุคฺคลาธิฏฺฐาเนน จตุพฺพิธํ อิจฺฉาเภทํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อปโรปิ จตุพฺพิโธ อปฺปิจฺโฉ’’ติอาทิมาห. ปจฺจยอปฺปิจฺโฉติ ปจฺจเยสุ อิจฺฉารหิโต. ธุตงฺคอปฺปิจฺโฉติ ธุตคุณสมฺภาวนาย อิจฺฉารหิโต. ปริยตฺติอปฺปิจฺโฉติ พหุสฺสุตสมฺภาวนาย อิจฺฉารหิโต. อธิคมอปฺปิจฺโฉติ ‘‘อริโย’’ติ สมฺภาวนาย อิจฺฉารหิโต. ทายกสฺส วสนฺติ อปฺปํ วา ยํ ทาตุกาโม พหุํ วาติ ทายกสฺส จิตฺตสฺส วสํ, อชฺฌาสยนฺติ อตฺโถ. เทยฺยธมฺมสฺส วสนฺติ เทยฺยธมฺมสฺส อพหุภาวํ. อตฺตโน ถามนฺติ อตฺตโน ปมาณํ. ยตฺตเกน อตฺตา ยาเปติ, ตตฺตกสฺเสว คหณํ. ยทิ หีติอาทิ สงฺเขปโต วุตฺตสฺส อตฺถสฺส วิวรณํ. ปมาเณเนวาติ ยาปนปฺปมาเณเนว.

Tendo mostrado a divisão quádrupla do desejo baseada na pessoa, tendo como principal o ter poucos desejos (appicchatā), mostrando novamente a divisão quádrupla do desejo baseada na pessoa, diz: 'Há outro tipo quádruplo de pessoa de poucos desejos' (aparopi catubbidho appiccho), etc. 'Aquele de poucos desejos quanto aos requisitos' (paccaya-appiccho) significa livre de desejo em relação aos requisitos. 'Aquele de poucos desejos quanto às práticas ascéticas' (dhutaṅga-appiccho) significa livre de desejo pela exibição das qualidades ascéticas (dhutaguṇa). 'Aquele de poucos desejos quanto ao aprendizado' (pariyatti-appiccho) significa livre de desejo pela reputação de ser muito instruído (bahussuta). 'Aquele de poucos desejos quanto às realizações' (adhigama-appiccho) significa livre de desejo pela reputação de ser um nobre (ariya). 'Sob o controle do doador' (dāyakassa vasaṃ) significa sob o controle da mente do doador, isto é, sua intenção, quer ele queira dar pouco ou muito. 'Sob o controle do objeto a ser doado' (deyyadhammassa vasaṃ) significa a quantidade limitada do objeto a ser doado. 'Sua própria capacidade' (attano thāmaṃ) significa sua própria medida. Aceitar apenas o suficiente para sustentar a si mesmo. 'Se, de fato' (yadi hi), etc., é a explicação do significado exposto resumidamente. 'Apenas pela medida' (pamāṇenevāti) significa apenas pela medida necessária para o sustento.

เอกภิกฺขุปิ นาญฺญาสีติ โสสานิกวตฺเต สมฺมเทว วตฺติตตฺตา เอโกปิ ภิกฺขุ น อญฺญาสิ. อพฺโพกิณฺณนฺติ อวิจฺเฉทํ. ทุติโย มํ ชาเนยฺยาติ ทุติโย สหายภูโตปิ ยถา มํ ชานิตุํ น สกฺกุเณยฺย, ตถา สฏฺฐิ วสฺสานิ นิรนฺตรํ สุสาเน วสามิ, ตสฺมา อหํ อโห โสสานิกุตฺตโม. อุปกาโร หุตฺวาติ อุคฺคหปริปุจฺฉาทีหิ ปริยตฺติธมฺมวเสน อุปกาโร หุตฺวา. ธมฺมกถาย ชนปทํ โขเภตฺวาติ โลมหํสนสาธุการทานเจลุกฺเขปาทิวเสน สนฺนิปติตํ อิตรญฺจ ‘‘กถํ นุ โข อปฺปํ อยฺยสฺส สนฺติเก ธมฺมํ โสสฺสามา’’ติ โกลาหลวเสน มหาชนํ โขเภตฺวา? ยทิ เถโร พหุสฺสุตภาวํ ชานาเปตุํ อิจฺเฉยฺย, ปุพฺเพว ชนปทํ โขเภนฺโต ธมฺมํ กเถยฺย. คโตติ ‘‘อยํ โส, เยน รตฺติยํ ธมฺมกถา กตา’’ติ ชานนภาเวน ปริยตฺติอปฺปิจฺฉตาย ปุรารุณาว คโต.

'Nem mesmo um único monge soube' (ekabhikkhupi nāññāsi): devido a ter praticado perfeitamente o dever de habitante de cemitério (sosānikavatta), nem mesmo um único monge soube. 'Ininterrupto' (abbokiṇṇaṃ) significa sem interrupção. 'Que um segundo me conheça' (dutiyo maṃ jāneyya): 'vivi continuamente no cemitério por sessenta anos de tal modo que nem mesmo um segundo monge, que fosse meu companheiro, pudesse me conhecer; portanto, oh, sou o melhor dos habitantes de cemitério'. 'Tendo sido de ajuda' (upakāro hutvā) significa tendo sido de ajuda por meio do Dhamma do aprendizado (pariyattidhamma), através do estudo, questionamento, etc. 'Tendo agitado o país com a pregação do Dhamma' (dhammakathāya janapadaṃ khobhetvā): tendo agitado a grande multidão reunida e outros por meio de arrepios, aclamações, acenar de mantos, etc., e pelo clamor de 'como poderemos ouvir o Dhamma do venerável, mesmo que seja um pouco?'. Se o ancião desejasse tornar conhecido o seu estado de muito instruído (bahussutabhāva), ele teria pregado o Dhamma agitando o país muito antes. 'Partiu' (gato): devido ao seu estado de poucos desejos quanto ao aprendizado (pariyatti-appicchatā), ele partiu antes do amanhecer para evitar ser reconhecido como 'este é aquele por quem a pregação do Dhamma foi feita durante a noite'.

ตโย [Pg.114] กุลปุตฺตา วิยาติ ปาจีนวํสทาเย สามคฺคิวาสํวุฏฺฐา อนุรุทฺโธ, นนฺทิโย, กิมิโลติ อิเม ตโย กุลปุตฺตา วิย. เอเตสุปิ หิ อนุรุทฺธตฺเถเรน ภควตา ‘‘อตฺถิ ปน โว อนุรุทฺธา เอวํ อปฺปมตฺตานํ อาตาปีนํ ปหิตตฺตานํ วิหรนฺตานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺโม อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส อธิคโต ผาสุวิหาโร’’ติ (ม. นิ. ๑.๓๒๘) ปุฏฺเฐน ‘‘อิธ ปน มยํ, ภนฺเต, ยาวเทว อากงฺขาม, วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามา’’ติอาทินา (ม. นิ. ๑.๓๒๘) อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺตีสุ อาโรจิตาสุ อิตเร เถรา น อิจฺฉึสุ. ตถา หิ เต ปกฺกนฺเต ภควติ อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ เอตทโวจุํ – ‘‘กินฺนุ มยํ อายสฺมโต อนุรุทฺธสฺส เอวมาโรจิมฺห ‘อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ มยํ ลาภิโน’ติ? ยํ โน อายสฺมา อนุรุทฺโธ ภควโต สมฺมุขาปิ อาสวานํ ขยํ ปกาเสตี’’ติ? ฆฏีกาโรปิ อตฺตโน อริยภาเว กิกิสฺส รญฺโญ ภควตา อาโรจิเต น อตฺตมโน อโหสิ? เตนาห – ‘‘ฆฏีการกุมฺภกาโร วิยา’’ติ. อิมสฺมึ ปนตฺเถติ ‘‘ยถยิทํ, ภิกฺขเว, อปฺปิจฺฉตา’’ติ วุตฺเต อปฺปิจฺฉตาสงฺขาเต อตฺเถ. พลวอโลเภนาติ ทฬฺหตรปฺปวตฺติเกน อโลเภน.

'Como os três filhos de boa família' (tayo kulaputtā viya): como estes três filhos de boa família, Anuruddha, Nandiya e Kimbila, que viviam em harmonia no bosque Pācīnavaṃsadāya. Pois, mesmo entre eles, quando o ancião Anuruddha foi questionado pelo Abençoado: 'Mas, Anuruddhas, vivendo assim diligentes, ardentes e resolutos, vocês alcançaram algum estado sobre-humano, alguma distinção de conhecimento e visão digna dos nobres, uma morada confortável?' (MN 1.328), e ele relatou as realizações das moradas sucessivas, dizendo: 'Aqui, Senhor, tanto quanto desejamos, afastados dos prazeres sensoriais, afastados das qualidades inábeis, entramos e permanecemos no primeiro jhana, que é acompanhado por pensamento aplicado e sustentado, com o êxtase e a felicidade nascidos do afastamento' (MN 1.328), etc., os outros anciãos não desejaram [que suas próprias realizações fossem reveladas]. De fato, após a partida do Abençoado, eles disseram ao venerável Anuruddha: 'Por acaso nós dissemos ao venerável Anuruddha: "Nós somos obtentores destas e daquelas moradas e realizações"? Por que o venerável Anuruddha declarou a destruição das nossas máculas na presença do Abençoado?'. Ghaṭīkāra também não ficou descontente quando o Abençoado declarou o seu estado de nobre ao rei Kiki? Por isso diz: 'como o oleiro Ghaṭīkāra' (ghaṭīkārakumbhakāro viya). E 'neste sentido' (imasmiṃ panatthe) refere-se ao significado conhecido como 'poucos desejos', quando se diz: 'como isto, monges, que é o ter poucos desejos' (yathayidaṃ, bhikkhave, appicchatā). 'Por meio de um forte desapego' (balava-alobhena) significa por meio de um desapego que opera de forma extremamente firme.

๖๔. จตุตฺเถ นตฺถิ เอตสฺส สนฺตุฏฺฐีติ อสนฺตุฏฺฐิ, ตสฺส ภาโว อสนฺตุฏฺฐิตา. ตํ ปน สรูปโต ทสฺเสนฺโต ‘‘อสนฺตุฏฺเฐ ปุคฺคเล…เป… โลโภ’’ติ อาห. เสวนฺตสฺสาติอาทีนิ อญฺญมญฺญเววจนานิ.

64. No quarto [sutra], 'não há contentamento para ele' (natthi etassa santuṭṭhi) é o descontentamento (asantuṭṭhi); o seu estado é o descontentamento (asantuṭṭhitā). Mostrando isso em sua própria forma, diz: 'na pessoa descontente... pe... a cobiça' (lobho). 'Daquele que cultiva' (sevantassa), etc., são sinônimos mútuos.

๖๕-๖๗. ปญฺจเม ตุสฺสนํ ตุฏฺฐิ, สมํ, สเกน, สนฺเตน วา ตุฏฺฐิ เอตสฺสาติ สนฺตุฏฺฐิ, ตสฺส ภาโว สนฺตุฏฺฐิตา. ยสฺส สนฺโตสสฺส อตฺถิตาย ภิกฺขุ ‘‘สนฺตุฏฺโฐ’’ติ วุจฺจติ, ตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อิตรีตรปจฺจยสนฺโตเสน สมนฺนาคตสฺสา’’ติ อาห – จีวราทิเก ยตฺถ กตฺถจิ กปฺปิเย ปจฺจเย สนฺตุสฺสเนน สมงฺคีภูตสฺสาติ อตฺโถ. อถ วา อิตรํ วุจฺจติ หีนํ ปณีตโต อญฺญตฺตา, ตถา ปณีตมฺปิ อิตรํ หีนโต อญฺญตฺตา. อเปกฺขาสิทฺธา หิ อิตรตา. อิติ เยน ธมฺเมน หีเนน วา ปณีเตน วา จีวราทิปจฺจเยน สนฺตุสฺสติ, โส ตถา ปวตฺโต อโลโภ อิตรีตรปจฺจยสนฺโตโส, เตน สมนฺนาคตสฺส[Pg.115]. ยถาลาภํ อตฺตโน ลาภานุรูปํ สนฺโตโส ยถาลาภสนฺโตโส. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. ลพฺภตีติ วา ลาโภ, โย โย ลาโภ ยถาลาโภ, เตน สนฺโตโส ยถาลาภสนฺโตโส. พลนฺติ กายพลํ. สารุปฺปนฺติ ภิกฺขุโน อนุจฺฉวิกตา.

65-67. No quinto [sutra], o ato de se alegrar é o contentamento (tuṭṭhi). O contentamento que é igual (samaṃ), com o que é próprio (sakena), ou com o que está presente (santena), é o contentamento (santuṭṭhi); o seu estado é o contentamento (santuṭṭhitā). Mostrando aquele contentamento devido à existência do qual um monge é chamado de 'contente' (santuṭṭho), diz: 'daquele que é dotado de contentamento com qualquer requisito' (itarītarapaccayasantosena samannāgatassa) — o significado é: daquele que está plenamente dotado de contentamento com qualquer requisito permitido, seja manto, etc. Ou ainda, 'qualquer' (itaraṃ) é chamado de inferior por ser diferente do excelente, e da mesma forma o excelente é chamado de 'qualquer' por ser diferente do inferior. Pois a qualidade de ser 'qualquer' é estabelecida por relação. Assim, aquele desapego que opera de tal modo que se contenta com qualquer requisito, seja inferior ou excelente, como mantos, etc., é o contentamento com qualquer requisito; daquele que é dotado disso. O contentamento de acordo com o que se obtém, em conformidade com o próprio ganho, é o 'contentamento com o que se obtém' (yathālābhasantoso). Este mesmo método se aplica também aos outros dois termos. Ou 'o que é obtido' é o ganho (lābho); qualquer ganho que seja é 'o que se obtém' (yathālābha), e o contentamento com isso é o 'contentamento com o que se obtém' (yathālābhasantoso). 'Força' (balaṃ) significa força física. 'Adequação' (sāruppaṃ) significa o que é apropriado para um monge.

ยถาลทฺธโต อญฺญสฺส อปตฺถนา นาม สิยา อปฺปิจฺฉตาปิ ปวตฺติอากาโรติ ตโต วินิเวจิตเมว สนฺโตสสฺส สรูปํ ทสฺเสนฺโต ‘‘ลภนฺโตปิ น คณฺหาตี’’ติ อาห. ตํ ปริวตฺเตตฺวา ปกติทุพฺพลาทีนํ ครุจีวรํ อผาสุภาวาวหํ สรีรเขทาวหญฺจ โหตีติ ปโยชนวเสน น อตฺริจฺฉตาทิวเสน ตํ ปริวตฺเตตฺวา ลหุกจีวรปริโภโค สนฺโตสวิโรธิ น โหตีติ อาห – ‘‘ลหุเกน ยาเปนฺโตปิ สนฺตุฏฺโฐว โหตี’’ติ. มหคฺฆจีวรํ พหูนิ วา จีวรานิ ลภิตฺวา ตานิ วิสฺสชฺเชตฺวา ตทญฺญสฺส คหณํ ยถาสารุปฺปนเย ฐิตตฺตา น สนฺโตสวิโรธีติ อาห – ‘‘เตสํ…เป… ธาเรนฺโตปิ สนฺตุฏฺโฐว โหตี’’ติ. เอวํ เสสปจฺจเยสุปิ ยถาสารุปฺปนิทฺเทเส อปิ-สทฺทคฺคหเณ อธิปฺปาโย เวทิตพฺโพ. มุตฺตหรีตกนฺติ โคมุตฺตปริภาวิตํ, ปูติภาเวน วา ฉฑฺฑิตํ หรีตกํ. พุทฺธาทีหิ วณฺณิตนฺติ อปฺปิจฺฉตาสนฺตุฏฺฐีสุ ภิกฺขู นิโยเชตุํ ‘‘ปูติมุตฺตเภสชฺชํ นิสฺสาย ปพฺพชฺชา’’ติอาทินา (มหาว. ๗๓, ๑๒๘) พุทฺธาทีหิ ปสตฺถํ. ปรมสนฺตุฏฺโฐว โหติ ปรเมน อุกฺกํสคเตน สนฺโตเสน สมนฺนาคตตฺตา. ยถาสารุปฺปสนฺโตโสว อคฺโคติ ตตฺถ ตตฺถ ภิกฺขุ สารุปฺปํเยว นิสฺสาย สนฺตุสฺสนวเสน ปวตฺตนโต อคฺโค. ฉฏฺฐสตฺตเมสุ นตฺถิ วตฺตพฺพํ.

Como o não desejar algo diferente do que foi obtido também pode ser um modo de operar do ter poucos desejos (appicchatā), para mostrar a própria natureza do contentamento distinguindo-a disso, diz: 'mesmo obtendo, não aceita' (labhantopi na gaṇhāti). Tendo trocado isso, visto que um manto pesado traz desconforto e cansaço físico para aqueles que são naturalmente fracos, etc., o uso de um manto leve após trocá-lo por razões de utilidade prática, e não por desejo excessivo, etc., não é contrário ao contentamento; por isso diz: 'mesmo mantendo-se com um [manto] leve, ele é de fato contente' (lahukena yāpentopi santuṭṭhova hoti). Tendo obtido um manto valioso ou muitos mantos, doá-los e aceitar outro em seu lugar não é contrário ao contentamento, pois está de acordo com o princípio da adequação (yathāsāruppanaya); por isso diz: 'usando... pe... deles, ele é de fato contente' (tesaṃ... pe... dhārentopi santuṭṭhova hoti). Assim, a intenção por trás do uso da palavra 'também' (api) na explicação da adequação deve ser compreendida também em relação aos demais requisitos. 'Mirabolante na urina' (muttaharītakaṃ) significa a fruta mirabolante (harītaka) embebida em urina de vaca, ou descartada devido ao estado de putrefação. 'Elogiado pelos Budas, etc.' (buddhādīhi vaṇṇitaṃ) significa louvado pelos Budas, etc., a fim de exortar os monges ao ter poucos desejos e ao contentamento, através de passagens como 'a ordenação depende do remédio de urina fermentada' (Mv.73, 128), etc. Ele é 'extremamente contente' (paramasantuṭṭho) por ser dotado de um contentamento supremo e excelente. 'O contentamento com o que é adequado é o supremo' (yathāsāruppantosova aggo): este é o supremo porque o monge opera baseando-se no que é adequado em cada situação. No sexto e no sétimo [sutras], não há nada a ser comentado.

๖๘-๖๙. อฏฺฐมนวเมสุ น สมฺปชานาตีติ อสมฺปชาโน, ตสฺส ภาโว อสมฺปชญฺญํ. วุตฺตปฺปฏิปกฺเขน สมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

68-69. No oitavo e no nono [sutras], 'aquele que não compreende claramente' é o não compreensivo (asampajāno); o seu estado é a falta de clara compreensão (asampajaññaṃ). A clara compreensão (sampajaññaṃ) deve ser entendida pelo oposto do que foi dito.

๗๐. ทสเม ปาปมิตฺตา เทวทตฺตสทิสา. เต หิ หีนาจารตาย, ทุกฺขสฺส วา สมฺปาปกตาย ‘‘ปาปา’’ติ วุจฺจนฺติ. เตนากาเรน ปวตฺตานนฺติ โย ปาปมิตฺตสฺส ขนฺติ รุจิ อธิมุตฺติ ตนฺนินฺนตาตํสมฺปวงฺกตาทิอากาโร, เตนากาเรน ปวตฺตานํ. จตุนฺนํ ขนฺธานเมเวตํ นามนฺติ จตุนฺนํ อรูปกฺขนฺธานํ [Pg.116] ‘‘ปาปมิตฺตตา’’ติ เอตํ นามํ. ยสฺมา อสฺสทฺธิยาทิปาปธมฺมสมนฺนาคตา ปุคฺคลา วิเสสโต ปาปา ปุญฺญธมฺมวิโมกฺขตาย, เต ยสฺส มิตฺตา สหายา, โส ปาปมิตฺโต, ตสฺส ภาโว ปาปมิตฺตตา. เตนาห – ‘‘เย เต ปุคฺคลา อสฺสทฺธา’’ติอาทิ.

70. No décimo [sutra], 'maus amigos' (pāpamittā) são aqueles semelhantes a Devadatta. Pois eles são chamados de 'maus' (pāpā) devido à sua conduta inferior ou por conduzirem ao sofrimento. 'Daqueles que operam dessa maneira' (tenākārena pavattānaṃ) refere-se àqueles que operam de tal maneira que compartilham da paciência, preferência, convicção, inclinação, tendência, etc., do mau amigo. 'Este é o nome de apenas quatro agregados' (catunnaṃ khandhānamevetaṃ nāmaṃ) significa que 'amizade com o mal' (pāpamittā) é o nome dado a quatro agregados mentais (arūpakkhandhā). Visto que as pessoas dotadas de qualidades malignas, tais como a falta de fé, etc., são especialmente más por estarem desprovidas de qualidades meritórias e de libertação, aquele cujos amigos e companheiros são tais pessoas é um 'amigo do mal' (pāpamitto); o seu estado é a 'amizade com o mal' (pāpamittā). Por isso diz: 'aquelas pessoas que são desprovidas de fé' (ye te puggalā assaddhā), etc.

วีริยารมฺภาทิวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A descrição do grupo que começa com o início da energia (vīriyārambhādivagga) está concluída.

๘. กลฺยาณมิตฺตาทิวคฺควณฺณนา

8. Descrição do grupo que começa com os bons amigos (kalyāṇamittādivagga)

๗๑. อฏฺฐมสฺส ปฐเม พุทฺธา, สาริปุตฺตาทโย วา กลฺยาณมิตฺตา. วุตฺตปฏิปกฺขนเยนาติ ‘‘ปาปมิตฺตตา’’ติ ปเท วุตฺตสฺส ปฏิปกฺขนเยน.

71. No primeiro [sutra] do oitavo [capítulo], os Budas ou aqueles como Sāriputta, etc., são os 'bons amigos' (kalyāṇamittā). 'Pelo método oposto ao que foi dito' (vuttapaṭipakkhanayena) significa pelo método oposto ao que foi dito sob o termo 'amizade com o mal' (pāpamittā).

๗๒-๗๓. ทุติเย โยโคติ สมงฺคีภาโว. ปโยโคติ ปยุญฺชนํ ปฏิปตฺติ. อโยโคติ อสมงฺคีภาโว. อปฺปโยโคติ อปฺปยุญฺชนํ อปฺปฏิปตฺติ. อนุโยเคนาติ อนุโยคเหตุ.

72-73. No segundo [sutra], 'aplicação' (yogo) significa estar dotado de. 'Esforço' (payogo) significa empenho, prática. 'Não aplicação' (ayogo) significa não estar dotado de. 'Falta de esforço' (appayogo) significa falta de empenho, falta de prática. 'Por meio da dedicação' (anuyogena) significa por causa da dedicação.

๗๔. จตุตฺเถ พุชฺฌนกสตฺตสฺสาติ จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ปฏิวิชฺฌนกปุคฺคลสฺส. องฺคภูตาติ ตสฺเสว ปฏิเวธสฺส การณภูตา. เอตฺถ จ จตฺตาริ อริยสจฺจานิ พุชฺฌติ, อญฺญาณนิทฺทาย วาปิ พุชฺฌตีติ โพธีติ ลทฺธนาโม อริยสาวโก พุชฺฌนกสตฺโต, ตสฺส พุชฺฌนกสตฺตสฺส. โพธิยาติ ตสฺสา ธมฺมสามคฺคิสงฺขาตาย โพธิยา. พุชฺฌนฏฺเฐน โพธิโย, โพธิโย เอว สจฺจสมฺปฏิโพธสฺส องฺคาติ วุตฺตํ. ‘‘พุชฺฌนฺตีติ โพชฺฌงฺคา’’ติ. วิปสฺสนาทีนํ การณานํ พุชฺฌิตพฺพานญฺจ สจฺจานํ อนุรูปํ พุชฺฌนโต อนุพุชฺฌนฺตีติ โพชฺฌงฺคา, ปฏิมุขํ ปจฺจกฺขภาเวน อภิมุขํ พุชฺฌนโต ปฏิพุชฺฌนฺตีติ โพชฺฌงฺคา, สมฺมา อวิปรีตโต พุชฺฌนโต สมฺพุชฺฌนฺตีติ โพชฺฌงฺคาติ เอวํ อตฺถวิเสสทีปเกหิ อุปสคฺเคหิ อนุพุชฺฌนฺตีติอาทิ วุตฺตํ. โพธิสทฺโท สพฺพวิเสสยุตฺตํ พุชฺฌนสามญฺเญน สงฺคณฺหาติ. โพธาย สํวตฺตนฺตีติ อิมินา ตสฺสา ธมฺมสามคฺคิยา พุชฺฌนสฺส เอกนฺตการณตํ ทสฺเสติ. เอวํ ปเนตํ ปทํ วิภตฺตเมวาติ วุตฺตปฺปกาเรน เอตํ ‘‘โพชฺฌงฺคา’’ติ (ปฏิ. ม. ๒.๑๗) ปทํ นิทฺเทเส ปฏิสมฺภิทามคฺเค วิภตฺตเมว.

74. No quarto [sutra], 'do ser que desperta' (bujjhanakasattassa) significa da pessoa que penetra as quatro nobres verdades. 'Que constituem fatores' (aṅgabhūtā) significa que servem como causas para essa mesma penetração. E aqui, aquele que compreende as quatro nobres verdades, ou que desperta do sono da ignorância, é o discípulo nobre (ariyasāvako) que recebe o nome de 'despertar' (bodhi); ele é o 'ser que desperta' (bujjhanakasatto); 'daquele ser que desperta'. 'Do despertar' (bodhiyā) significa daquele despertar conhecido como a totalidade de qualidades (dhammasāmaggī). Diz-se que são 'despertares' (bodhiyo) no sentido de compreender, e que esses mesmos despertares são os fatores (aṅgā) para a plena compreensão das verdades. 'Eles despertam, portanto são fatores do despertar' (bujjhantīti bojjhaṅgā). Eles são fatores do despertar (bojjhaṅgā) porque compreendem em conformidade (anubujjhanti) com as causas, tais como a visão penetrante (vipassanā), etc., e com as verdades a serem compreendidas; são fatores do despertar porque compreendem diretamente (paṭibujjhanti) de forma evidente face a face; são fatores do despertar porque compreendem corretamente e sem erro (sambujjhanti). Assim, por meio de prefixos que iluminam distinções específicas de significado, diz-se 'compreendem em conformidade' (anubujjhanti), etc. A palavra bodhi abrange o ato geral de compreender com todas as suas distinções. 'Conduzem ao despertar' (bodhāya saṃvattanti) — com isso, mostra-se que essa totalidade de qualidades é a causa absoluta do despertar. E 'assim este termo é de fato analisado' (evaṃ panetaṃ padaṃ vibhattameva) significa que, da maneira mencionada, este termo 'fatores do despertar' (bojjhaṅgā) (Paṭis. 2.17) é de fato analisado na exposição do Paṭisambhidāmagga.

๗๕. ปญฺจเม [Pg.117] ยาถาวสรสภูมีติ ยาถาวโต สกิจฺจกรณภูมิ. สาติ ยาถาวสรสภูมิ. วิปสฺสนาติ พลววิปสฺสนา. เกจิ ‘‘ภงฺคญาณโต ปฏฺฐายา’’ติ วทนฺติ. วิปสฺสนาย ปาทกชฺฌาเน จ สติอาทโย โพชฺฌงฺคปกฺขิกา เอว ปริยายโพธิปกฺขิยภาวโต. ตตฺถาติอาทิ จตุพฺพิธานํ โพชฺฌงฺคานํ ภูมิวิภาคทสฺสนํ.

75. No quinto, 'o plano da essência real' (yāthāvasarasabhūmi) significa o plano de realizar a própria tarefa de maneira correta. Esse é o plano da essência real. 'Vipassana' significa vipassana forte. Alguns dizem: 'a partir do conhecimento da dissolução (bhaṅgañāṇa)'. Na meditação de base para vipassana, a atenção plena e outros fatores pertencem de fato aos fatores do despertar, devido ao fato de serem fatores do despertar em sentido figurado. 'Lá', etc., é a demonstração da divisão dos planos para os quatro tipos de fatores do despertar.

๗๖. ฉฏฺเฐ เตสํ อนฺตเรติ เตสํ ภิกฺขูนํ อนฺตเร. กามํ สงฺคีติอารุฬฺหวเสน อปฺปกมิทํ สุตฺตปทํ, ภควา ปเนตฺถ สนฺนิปติตปริสาย อชฺฌาสยานุรูปํ วิตฺถาริกํ กโรตีติ กตฺวา อิทํ วุตฺตํ – ‘‘มหตี เทสนา ภวิสฺสตี’’ติ. คามนิคมาทิกถา นตฺถีติ ตสฺสา กถาย อติรจฺฉานกถาภาวมาหุ. ตถา หิ สา ปุพฺเพ พหุญาติกํ อโหสิ พหุปกฺขํ, อิทานิ อปฺปญาติกํ อปฺปปกฺขนฺติ อนิจฺจตามุเขน นิยฺยานิกปกฺขิกา ชาตา. เอตายาติ ยถาวุตฺตาย ปริหานิยา. ปติกิฏฺฐนฺติ นิหีนํ. มม สาสเนติ อิทํ กมฺมสฺสกตชฺฌานปญฺญานมฺปิ วิเสสนเมว. ตทุภยมฺปิ หิ พาหิรกานํ ตปฺปญฺญาทฺวยโต สาติสยเมว สพฺพญฺญุพุทฺธานํ เทสนาย ลทฺธวิเสสโต วิวฏฺฏูปนิสฺสยโต จ.

76. No sexto, 'entre eles' (tesaṃ antare) significa entre aqueles monges. Embora esta passagem do sutta seja curta devido à sua inclusão no concílio, o Abençoado a expande aqui de acordo com a inclinação da assembleia reunida; por isso foi dito: 'Haverá um grande ensinamento'. 'Não há conversa sobre vilas, cidades, etc.' significa que eles dizem que essa conversa não é uma conversa fútil (tiracchānakathā). Pois anteriormente ela envolvia muitos parentes e muitos lados, mas agora, sendo sobre ter poucos parentes e poucos lados, ela se tornou propícia à libertação através do aspecto da impermanência. 'Por esta' significa pela decadência mencionada. 'Desprezível' significa inferior. 'No meu ensinamento' é uma especificação mesmo para a sabedoria sobre a propriedade das ações (kammassakatā) e a sabedoria do jhana. Pois ambas são muito superiores a esses dois tipos de sabedoria dos de fora, devido à distinção obtida através do ensinamento dos Budas Oniscientes e por servirem de suporte para a libertação (vivaṭṭūpanissaya).

๗๗. สตฺตเม เตสํ จิตฺตาจารํ ญตฺวาติ ตถา กเถนฺตานํ เตสํ ภิกฺขูนํ ตตฺถ อุปคมเนน อตฺตโน เทสนาย ภาชนภูตํ จิตฺตปฺปวตฺตึ ญตฺวา. กมฺมสฺสกตาทีติ อาทิสทฺเทน ฌานปญฺญาทีนํ จตุนฺนมฺปิ ปญฺญานํ คหณํ.

77. No sétimo, 'tendo conhecido o movimento de suas mentes' (tesaṃ cittācāraṃ ñatvā) significa tendo conhecido o funcionamento mental daqueles monges que falavam daquela maneira, o qual, pela aproximação deles ali, tornou-se um recipiente adequado para o seu ensinamento. 'Propriedade das ações, etc.' (kammassakatādi) — pela palavra 'etc.' (ādi), compreende-se a inclusão de todos os quatro tipos de sabedoria, como a sabedoria do jhana, etc.

๗๘-๘๐. อฏฺฐมาทีสุ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนวาติ ‘‘ยา เอส มม สาสเน’’ติอาทินา เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว. เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถเมว.

78-80. No oitavo e seguintes, 'da mesma maneira explicada anteriormente' significa da mesma maneira explicada anteriormente por meio de 'aquilo que está no meu ensinamento', etc. O restante aqui tem o significado claro.

กลฺยาณมิตฺตาทิวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Está concluído o comentário sobre o grupo que começa com os bons amigos (Kalyāṇamittādivagga).

๘๑-๘๒. นวเม วคฺเค นตฺถิ วตฺตพฺพํ.

81-82. No nono grupo, não há nada a ser comentado.

๑๐. ทุติยปมาทาทิวคฺควณฺณนา

10. Comentário sobre o segundo grupo que começa com a negligência (Dutiyapamādādivagga).

๙๘-๑๑๕. ทสเม วคฺเค อชฺฌตฺตสนฺตาเน ภวํ อชฺฌตฺติกํ. อชฺฌตฺตสนฺตานโต พหิทฺธา ภวํ พาหิรํ. วุตฺตปฏิปกฺขนเยนาติ ‘‘อวินาสายา’’ติ เอวมาทินา อตฺโถ คเหตพฺโพ. จตุกฺโกฏิเกติ ‘‘อนุโยโค อกุสลานํ[Pg.118], อนนุโยโค กุสลานํ, อนุโยโค กุสลานํ, อนนุโยโค อกุสลาน’’นฺติ (อ. นิ. ๑.๙๖) เอวํ ปริโยสานสุตฺเต อาคตนยํ คเหตฺวา ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกธมฺมมฺปิ สมนุปสฺสามี’’ติอาทินา (อ. นิ. ๑.๑๑) อาคตสุตฺตานํ สมญฺญา ชาตา.

98-115. No décimo grupo, 'interno' (ajjhattika) significa o que existe no fluxo mental interno. 'Externo' (bāhira) significa o que existe fora do fluxo mental interno. 'Pelo método oposto ao mencionado' significa que o sentido deve ser compreendido por meio de 'para a não destruição', etc. 'De quatro alternativas' (catukkoṭike) refere-se a adotar o método que aparece no sutta final: 'a prática de estados prejudiciais, a não prática de estados benéficos, a prática de estados benéficos, a não prática de estados prejudiciais', estabelecendo assim a designação comum para os suttas que começam com 'Não vejo, monges, nenhuma outra coisa...', etc.

๑๓๐. สุตฺตนฺตนเย ยถาโจทนา สํกิเลสธมฺมานํ วิปริเยสนํ, ตํตํธมฺมโกฏฺฐาสานญฺจ อูนโต อธิกโต จ ปเวทนํ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีปนํ. เตสํเยว ปน อวิปรีตโต อนูนาธิกโต จ ปเวทนํ ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีปนํ. เอวํ วินยปฺปฏิปตฺติยา อยถาวิธิปฺปเวทนํ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีปนํ. ยถาวิธิปฺปเวทนํ ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีปนํ. สุตฺตนฺตนเยน ปญฺจวิโธ สํวรวินโย ปหานวินโย จ วินโย, ตปฺปฏิปกฺเขน อวินโย. วินยนเยน วตฺถุสมฺปทาทินา ยถาวิธิปฺปฏิปตฺติ เอว วินโย, ตพฺพิปริยาเยน อวินโย เวทิตพฺโพ. ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยาติ เอตฺถ อิติ-สทฺโท อาทฺยตฺโถ. เตน ทฺเวนวุติ ปาจิตฺติยา, จตฺตาโร ปาฏิเทสนิยา, สตฺต อธิกรณสมถาติ อิเมสํ สงฺคโห. เอกตึส นิสฺสคฺคิยาติ เอตฺถ ‘‘เตนวุติ ปาจิตฺติยา’’ติอาทินา วตฺตพฺพํ. เสสเมตฺถ สุวิญฺเญยฺยเมว.

130. No método dos Suttas, de acordo com a acusação, a inversão dos estados de impureza (saṃkilesadhamma) e a declaração de várias partes desses estados como sendo menores ou maiores do que são, é expor o que não é o Dhamma como sendo o Dhamma. Mas a declaração desses mesmos estados de forma não invertida, sem faltas ou excessos, é expor o Dhamma como sendo o Dhamma. Da mesma forma, em relação à prática do Vinaya, a declaração incorreta das regras é expor o que não é o Dhamma como sendo o Dhamma. A declaração correta das regras é expor o Dhamma como sendo o Dhamma. De acordo com o método dos Suttas, a disciplina (vinaya) consiste nos cinco tipos de disciplina de contenção (saṃvaravinaya) e na disciplina de abandono (pahānavinaya); o oposto disso é a não disciplina (avinaya). De acordo com o método do Vinaya, a prática correta por meio da perfeição da base (vatthusampadā), etc., é de fato a disciplina; o seu oposto deve ser entendido como a não disciplina. Em 'trinta regras de expiação com renúncia' (tiṃsa nissaggiyā pācittiyā), a palavra 'iti' tem o sentido de 'e assim por diante'. Por isso, estão incluídas as noventa e duas regras de expiação (pācittiyā), as quatro regras a serem confessadas (pāṭidesaniyā) e os sete métodos para a resolução de litígios (adhikaraṇasamatha). Em 'trinta e uma regras de expiação com renúncia', deve-se dizer 'noventa e três regras de expiação', etc. O restante aqui é de fácil compreensão.

อธิคนฺตพฺพโต อธิคโม, มคฺคผลานิ. นิพฺพานํ ปน อนฺตรธานาภาวโต อิธ น คยฺหติ. ปฏิปชฺชนํ ปฏิปตฺติ, สิกฺขตฺตยสมาโยโค. ปฏิปชฺชิตพฺพโต วา ปฏิปตฺติ. ปริยาปุณิตพฺพโต ปริยตฺติ, ปิฏกตฺตยํ. มคฺคคฺคหเณน คหิตาปิ ตติยวิชฺชาฉฏฺฐาภิญฺญา วิชฺชาภิญฺญาสามญฺญโต ‘‘ติสฺโส วิชฺชา ฉ อภิญฺญา’’ติ ปุนปิ คหิตา. ตโต ปรํ ฉ อภิญฺญาติ วสฺสสหสฺสโต ปรํ ฉ อภิญฺญา นิพฺพตฺเตตุํ สกฺโกนฺติ, น ปฏิสมฺภิทาติ อธิปฺปาโย. ตโตติ อภิญฺญากาลโต ปจฺฉา. ตาติ อภิญฺญาโย. ปุพฺพภาเค ฌานสิเนหาภาเวน เกวลาย วิปสฺสนาย ฐตฺวา อคฺคผลปฺปตฺตา สุกฺขวิปสฺสกา นาม, มคฺคกฺขเณ ปน ‘‘ฌานสิเนโห นตฺถี’’ติ น วตฺตพฺโพ ‘‘สมถวิปสฺสนํ ยุคนทฺธํ ภาเวตี’’ติ (อ. นิ. ๔.๑๗๐) วจนโต. ปจฺฉิมกสฺสาติ สพฺพปจฺฉิมสฺส. กิญฺจาปิ อริโย อปริหานธมฺโม[Pg.119], โสตาปนฺนสฺส ปน อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา อธิคตธมฺโม อุปฺปนฺโน นาม นตฺถิ, ปจฺจยสามคฺคิยา อสติ ยาว อุปริวิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ น สกฺโกนฺติ, ตาว อธิคมสฺส อสมฺภโว เอวาติ อาห – ‘‘โสตาปนฺนสฺส…เป… นาม โหตี’’ติ. ตสฺสิทํ มนุสฺสโลกวเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

A 'realização' (adhigama) é assim chamada por ser aquilo que deve ser realizado, referindo-se aos caminhos e frutos. O Nibbana, no entanto, não é incluído aqui devido à ausência de seu desaparecimento. A 'prática' (paṭipatti) é o ato de praticar, a união com os três treinamentos. Ou a prática é assim chamada por ser aquilo que deve ser praticado. O 'estudo' (pariyatti) é assim chamado por ser aquilo que deve ser aprendido, referindo-se aos três Cestos (Tipitaka). Embora o terceiro conhecimento e o sexto conhecimento direto já estejam incluídos pela menção do caminho, eles são mencionados novamente como 'os três conhecimentos, os seis conhecimentos diretos' devido à generalidade dos conhecimentos e conhecimentos diretos. 'Depois disso, os seis conhecimentos diretos' significa que após mil anos eles ainda conseguem produzir os seis conhecimentos diretos, mas não os conhecimentos analíticos (paṭisambhidā) — este é o sentido. 'Depois disso' (tato) significa após o período dos conhecimentos diretos. 'Eles' (tā) refere-se aos conhecimentos diretos. Aqueles que, na fase preliminar, devido à ausência de apego ao jhana, estabelecem-se apenas em vipassana e alcançam o fruto supremo, são chamados de 'praticantes de vipassana seca' (sukkhavipassaka); no entanto, no momento do caminho, não se deve dizer que 'não há apego ao jhana', de acordo com a passagem: 'ele desenvolve a tranquilidade e a introspecção acopladas'. 'Do último' significa do mais recente de todos. Embora um nobre seja de natureza não decadente, para um sotāpanna, após o fim de sua vida, não há surgimento de um Dhamma já realizado; enquanto houver ausência da totalidade de condições e eles não puderem produzir a distinção superior, a realização é de fato impossível. Por isso foi dito: 'para o sotāpanna... etc., ocorre'. Deve-se entender que isso foi dito em relação ao mundo humano.

น โจเทนฺตีติ อญฺญมญฺญสฺมึ วิชฺชมานํ โทสํ ชานนฺตาปิ น โจเทนฺติ น สาเรนฺติ. อกุกฺกุจฺจกา โหนฺตีติ กุกฺกุจฺจํ น อุปฺปาเทนฺติ. ‘‘อสกฺกจฺจการิโน โหนฺตี’’ติ จ ปฐนฺติ, สาถลิกตาย สิกฺขาสุ อสกฺกจฺจการิโน โหนฺตีติ อตฺโถ. ภิกฺขูนํ สเตปิ สหสฺเสปิ ธรมาเนติ อิทํ พาหุลฺลวเสน วุตฺตํ. อนฺติมวตฺถุอนชฺฌาปนฺเนสุ กติปยมตฺเตสุปิ ภิกฺขูสุ ธรนฺเตสุ, เอกสฺมึ วา ธรนฺเต ปฏิปตฺติ อนนฺตรหิตา เอว นาม โหติ. เตเนวาห – ‘‘ปจฺฉิมกสฺส…เป… อนฺตรหิตา โหตี’’ติ.

'Eles não acusam' significa que, mesmo conhecendo a falta existente uns nos outros, eles não acusam nem relembram. 'Eles não têm remorso' significa que eles não geram remorso. Também se lê 'eles agem sem respeito', o que significa que, devido à frouxidão, eles agem sem respeito em relação aos treinamentos. 'Mesmo que cem ou mil monges permaneçam vivos' — isso foi dito em termos de abundância. Pois mesmo que apenas alguns monges que não cometeram as ofensas mais graves (antimavatthu) permaneçam vivos, ou mesmo que apenas um permaneça vivo, a prática de fato não desapareceu. Por isso foi dito: 'do último... etc., desaparece'.

อนฺเตวาสิเก คเหตุนฺติ อนฺเตวาสิเก สงฺคเหตุํ. อตฺถวเสนาติ อฏฺฐกถาวเสน. มตฺถกโต ปฏฺฐายาติ อุปริโต ปฏฺฐาย. อุโปสถกฺขนฺธกมตฺตนฺติ วินยมาติกาปาฬิมาห. อาฬวกปญฺหาทีนํ วิย เทเวสุ ปริยตฺติยา ปวตฺติ อปฺปมาณนฺติ อาห – ‘‘มนุสฺเสสู’’ติ.

'Para acolher os discípulos' significa para apoiar os discípulos. 'Por meio do significado' significa por meio do comentário (aṭṭhakathā). 'A partir do topo' significa a partir de cima. 'Apenas o capítulo sobre o Uposatha' refere-se ao texto da matriz do Vinaya (vinayamātikāpāḷi). Como a continuação do estudo (pariyatti) entre os deuses, como no caso das perguntas de Āḷavaka, etc., é incomensurável, foi dito: 'entre os seres humanos'.

โอฏฺฐฏฺฐิวณฺณนฺติ โอฏฺฐานํ อฏฺฐิวณฺณํ, ทนฺตกสาวํ เอกํ วา ทฺเว วา วาเร รชิตฺวา ทนฺตวณฺณํ กตฺวา ธาเรนฺตีติ วุตฺตํ โหติ. เกเสสุ วา อลฺลียาเปนฺตีติ เตน กาสาวขณฺเฑน เกเส พนฺธนฺตา อลฺลียาเปนฺติ. ภิกฺขุโคตฺตสฺส อภิภวนโต วินาสนโต โคตฺรภุโน. อถ วา โคตฺตํ วุจฺจติ สาธารณํ นามํ, มตฺตสทฺโท ลุตฺตนิทฺทิฏฺโฐ, ตสฺมา ‘‘สมณา’’ติ โคตฺตมตฺตํ อนุภวนฺติ ธาเรนฺตีติ โคตฺรภุโน, นามมตฺตสมณาติ อตฺโถ. กาสาวคตกณฺฐตาย, กาสาวคฺคหณเหตุอุปฺปชฺชนกโสกตาย วา กาสาวกณฺฐา. สงฺฆคตนฺติ สงฺฆํ อุทฺทิสฺส ทินฺนตฺตา สงฺฆคตํ. ตํ สรีรนฺติ ตํ ธาตุสรีรํ.

'A cor de osso de camelo' (oṭṭhaṭṭhivaṇṇa) refere-se à cor dos ossos de camelo; quer dizer que eles tingem uma ou duas vezes com corante de dente e usam com a cor de dente. 'Ou prendem nos cabelos' significa que eles amarram os cabelos com aquele pedaço de manto açafrão (kāsāva) e o prendem. Eles são chamados de 'gotrabhū' (membros da linhagem) por superarem ou destruírem a linhagem dos monges. Ou então, 'gotta' significa o nome comum, e a palavra 'matta' (apenas) foi omitida na expressão; portanto, eles são chamados de 'gotrabhū' porque experimentam e mantêm apenas a linhagem de 'ascetas' (samaṇa), significando ascetas apenas de nome. Eles são chamados de 'kāsāvakaṇṭha' (com o manto açafrão no pescoço) por terem o manto açafrão em volta do pescoço, ou por causa do sofrimento que surge devido ao uso do manto açafrão. 'Oferecido à Sangha' (saṅghagata) significa oferecido tendo a Sangha como objetivo. 'Aquele corpo' significa aquele corpo de relíquias (dhātusarīra).

เตเนวาติ ปริยตฺติอนฺตรธานมูลกตฺตา เอว อิตรอนฺตรธานสฺส. สกฺโก เทวราชา ฉาตกภเย ปรตีรคมนาย ภิกฺขู อุสฺสุกฺกมกาสีติ อธิปฺปาโย. เนติ อุภเยปิ ปํสุกูลิกตฺเถเร ธมฺมกถิกตฺเถเร จ. เถราติ ตตฺถ ฐิตา สกฺขิภูตา เถรา. ธมฺมกถิกตฺเถรา ‘‘ยาว ติฏฺฐนฺติ [Pg.120] สุตฺตนฺตา…เป… โยคกฺเขมา น ธํสตี’’ติ อิทํ สุตฺตํ อาหริตฺวา ‘‘สุตฺตนฺเต รกฺขิเต สนฺเต, ปฏิปตฺติ โหติ รกฺขิตา’’ติ อิมินา วจเนน ปํสุกูลิกตฺเถเร อปฺปฏิภาเน อกํสุ. อิทานิ ปริยตฺติยา อนนฺตรธานเมว อิตเรสํ อนนฺตรธานเหตูติ อิมมตฺถํ พฺยติเรกโต อนฺวยโต จ อุปมาหิ วิภาเวตุํ ‘‘ยถา หี’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตํ สุวิญฺเญยฺยเมว.

'Por essa mesma razão' (teneva) significa porque o desaparecimento do estudo (pariyatti) é a própria raiz do desaparecimento dos outros. O sentido é que Sakka, o rei dos deuses, esforçou-se para que os monges fossem para a outra margem durante o perigo da fome. 'Não' refere-se a ambos: aos anciãos que usavam mantos de trapos (paṃsukūlika) e aos anciãos que eram pregadores do Dhamma (dhammakathika). 'Os anciãos' refere-se aos anciãos que estavam presentes ali como testemunhas. Os anciãos pregadores do Dhamma, citando este sutta: 'Enquanto os suttas permanecerem... etc., a segurança contra o cativeiro não será destruída', deixaram os anciãos que usavam mantos de trapos sem resposta com estas palavras: 'Quando os suttas são protegidos, a prática é protegida'. Agora, para ilustrar por meio de analogias, tanto pelo método negativo quanto pelo positivo, que o não desaparecimento do estudo é a causa do não desaparecimento dos outros, foi dito 'Assim como...', etc. Isso é de fácil compreensão.

ทุติยปมาทาทิวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Está concluído o comentário sobre o segundo grupo que começa com a negligência (Dutiyapamādādivagga).

๑๔๐-๑๕๐. เอกาทสมทฺวาทสมวคฺคา สุวิญฺเญยฺยา เอว.

140-150. O décimo primeiro e o décimo segundo grupos são de fácil compreensão.

๑๓. เอกปุคฺคลวคฺควณฺณนา

13. Comentário sobre o grupo de uma única pessoa (Ekapuggalavagga).

๑๗๐. เอกปุคฺคลสฺสาติ เอกปุคฺคลวคฺคสฺส. เตนาห – ‘‘ปฐเม’’ติ. เอโกติ คณนปริจฺเฉโท, ตโต เอว ทุติยาทิปฏิกฺเขปตฺโถ. ปธานาสหายตฺโถปิ เอกสทฺโท โหตีติ ตนฺนิวตฺตนตฺถํ ‘‘คณนปริจฺเฉโท’’ติ อาห. สมฺมุติยา เทสนา สมฺมุติเทสนา. ปรมตฺถสฺส เทสนา ปรมตฺถเทสนา. ตตฺถาติ สมฺมุติปรมตฺถเทสนาสุ, น สมฺมุติปรมตฺเถสุ. เตนาห – ‘‘เอวรูปา สมฺมุติเทสนา, เอวรูปา ปรมตฺถเทสนา’’ติ. ตตฺริทํ สมฺมุติปรมตฺถานํ ลกฺขณํ – ยสฺมึ ภินฺเน, พุทฺธิยา วา อวยววินิพฺโภเค กเต น ตํสมญฺญา, สา ฆฏปฏาทิปฺปเภทา สมฺมุติ, ตพฺพิปริยาเยน ปรมตฺถา. น หิ กกฺขฬผุสนาทิสภาเว โส นโย ลพฺภติ. ตตฺถ รูปาทิธมฺมสมูหํ สนฺตานวเสน ปวตฺตมานํ อุปาทาย ปุคฺคลโวหาโรติ ปุคฺคโลติ สมฺมุติเทสนา. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. อุปฺปาทวยวนฺโต สภาวธมฺมา น นิจฺจาติ อนิจฺจาติ อาห – ‘‘อนิจฺจนฺติ ปรมตฺถเทสนา’’ติ. เอส นโย เสสปเทสุปิ. นนุ ขนฺธเทสนาปิ สมฺมุติเทสนาว. ราสฏฺโฐ วา หิ ขนฺธฏฺโฐ โกฏฺฐาสฏฺโฐ วาติ? สจฺจเมตํ, อยํ ปน ขนฺธสมญฺญา ผสฺสาทีสุ ปวตฺตตชฺชาปญฺญตฺติ วิย ปรมตฺถสนฺนิสฺสยา ตสฺส อาสนฺนตรา, ปุคฺคลสมญฺญาทโย วิย น ทูเรติ ปรมตฺถสงฺคหา วุตฺตา. ขนฺธสีเสน วา ตทุปาทานสภาวธมฺมา เอว คหิตา. นนุ จ สภาวธมฺมา สพฺเพปิ สมฺมุติมุเขเนว เทสนํ อาโรหนฺติ, น สมุเขนาติ สพฺพาปิ เทสนา สมฺมุติเทสนาว สิยาติ? นยิทเมวํ, เทเสตพฺพธมฺมวิภาเคน เทสนาวิภาคสฺส อธิปฺเปตตฺตา. น หิ สทฺโท เกนจิ ปวตฺตินิมิตฺเตน วินา อตฺถํ ปกาเสตีติ.

170. 'De uma única pessoa' (ekapuggalassa) refere-se ao grupo de uma única pessoa. Por isso foi dito: 'No primeiro'. 'Um' (eka) é uma delimitação numérica, e por isso mesmo exclui um segundo, etc. Como a palavra 'eka' também tem o sentido de 'principal' ou 'sem companheiro', para excluir isso, ele disse 'delimitação numérica'. O ensinamento por meio de convenção é o ensinamento convencional (sammutidesanā). O ensinamento da verdade última é o ensinamento último (paramatthadesanā). 'Lá' refere-se aos ensinamentos convencional e último, não às realidades convencional e última em si mesmas. Por isso foi dito: 'tal é o ensinamento convencional, tal é o ensinamento último'. Aqui está a característica do convencional e do último: aquilo que, quando quebrado ou quando suas partes são separadas pelo intelecto, perde a sua designação comum — como no caso de um pote, um pano, etc. — é o convencional (sammuti); o oposto disso é a verdade última (paramattha). Pois esse método não se aplica à natureza intrínseca da dureza, do toque, etc. Lá, a designação convencional de 'pessoa' (puggala), baseada no conjunto de fenômenos como a forma física, etc., que ocorrem como um fluxo contínuo, é o ensinamento convencional. Nos termos restantes, o método é o mesmo. Os fenômenos com natureza intrínseca, que possuem surgimento e desaparecimento, não são permanentes; por isso são impermanentes. Assim, foi dito: ''impermanente' é o ensinamento último'. Este método também se aplica aos termos restantes. Mas o ensinamento sobre os agregados (khandha) não seria também um ensinamento convencional? Pois o significado de agregado é o de um acúmulo ou de uma porção, não é? É verdade, mas esta designação de 'agregados', assim como o conceito correspondente que ocorre em relação ao contato, etc., baseia-se na verdade última e está mais próxima dela, não estando distante como as designações de 'pessoa', etc.; por isso, foi incluída na verdade última. Ou, sob o título de 'agregados', são tomados os próprios fenômenos de natureza intrínseca que servem de base para o apego. Mas todos os fenômenos de natureza intrínseca não entram no ensinamento apenas através da convenção, e não diretamente? Portanto, todo ensinamento não seria convencional? Não é assim, pois a divisão do ensinamento é pretendida de acordo com a divisão dos fenômenos a serem ensinados. Pois uma palavra não expressa um significado sem alguma base para a sua aplicação.

สมฺมุติวเสน [Pg.121] เทสนํ สุตฺวาติ ‘‘อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปานุโยคมนุยุตฺโต’’ติอาทินา (ปุ. ป. ๑๗๔) สมฺมุติมุเขน ปวตฺติตเทสนํ สุตมยญาณุปฺปาทวเสน สุตฺวา. อตฺถํ ปฏิวิชฺฌิตฺวาติ ตทนุสาเรน จตุสจฺจสงฺขาตํ อตฺถํ สห วิปสฺสนาย มคฺคปญฺญาย ปฏิวิชฺฌิตฺวา. โมหํ ปหายาติ ตเทกฏฺฐกิเลเสหิ สทฺธึ อนวเสสํ โมหํ ปชหิตฺวา. วิเสสนฺติ อคฺคผลนิพฺพานสงฺขาตํ วิเสสํ. เตสนฺติ ตาทิสานํ เวเนยฺยานํ. ปรมตฺถวเสนาติ ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานี’’ติอาทินา (สํ. นิ. ๕.๔๗๑-๔๗๖ อาทโย) ปรมตฺถธมฺมวเสน. เสสํ อนนฺตรนเย วุตฺตสทิสเมว.

'Tendo ouvido o ensinamento por meio de convenção' (sammutivasena desanaṃ sutvā) significa tendo ouvido, por meio do surgimento do conhecimento baseado no que foi ouvido, o ensinamento exposto através da convenção, como em: 'Aqui, um certo indivíduo atormenta a si mesmo, empenhado na prática de auto-atormentação', etc. 'Tendo penetrado o significado' (atthaṃ paṭivijjhitvā) significa tendo penetrado, de acordo com isso, o significado conhecido como as Quatro Verdades, por meio da sabedoria do caminho junto com vipassana. 'Tendo abandonado a ilusão' (mohaṃ pahāya) significa tendo abandonado completamente a ilusão junto com as impurezas que coexistem com ela. 'A distinção' (visesa) refere-se à distinção conhecida como o fruto supremo e o Nibbana. 'Deles' (tesaṃ) refere-se àqueles seres a serem guiados. 'Por meio da verdade última' (paramatthasena) significa por meio dos fenômenos de verdade última, como em: 'Monges, existem estas cinco faculdades', etc. O restante é exatamente igual ao que foi explicado no método imediatamente anterior.

ตตฺราติ ตสฺสํ สมฺมุติวเสน ปรมตฺถวเสน จ เทสนายํ. เทสภาสากุสโลติ นานาเทสภาสาสุ กุสโล. ติณฺณํ เวทานนฺติ นิทสฺสนมตฺตํ, ติณฺณํ เวทานํ สิปฺปุคฺคหณฏฺฐานานมฺปีติ อธิปฺปาโย. เตเนว สิปฺปุคฺคหณํ ปรโต วกฺขติ. สิปฺปานิ วา วิชฺชาฏฺฐานภาเวน เวทนฺโตคธานิ กตฺวา ‘‘ติณฺณํ เวทาน’’นฺติ วุตฺตํ. กเถตพฺพภาเวน ฐิตานิ, น กตฺถจิ สนฺนิจิตภาเวนาติ เวทานมฺปิ กเถตพฺพภาเวเนว ฐานํ ทีเปนฺโต ‘‘คุหา ตีณิ นิหิตา น คยฺหนฺตี’’ติอาทิมิจฺฉาวาทํ ปฏิกฺขิปติ. นานาวิธา เทสภาสา เอเตสนฺติ นานาเทสภาสา.

“Lá” (tattha) significa naquele ensinamento por meio do convencional (sammuti) e do sentido último (paramattha). “Habilidoso nos dialetos locais” (desabhāsākusalo) significa habilidoso nas línguas de várias regiões. “Dos três Vedas” (tiṇṇaṃ vedānaṃ) é para fins de ilustração; o significado é “também dos locais de aprendizado das artes dos três Vedas”. Por essa mesma razão, ele falará sobre o aprendizado das artes mais adiante. Ou, tendo incluído as artes nos Vedas por serem ramos do conhecimento, diz-se “dos três Vedas”. Mostrando que a existência dos próprios Vedas se dá apenas na forma de serem falados (transmitidos oralmente), e não como algo acumulado em algum lugar, ele rejeita a visão errônea que diz: “Três cavernas estão ocultas, elas não são apreendidas”, etc. Aqueles que têm vários dialetos regionais são chamados de “nānādesabhāsā” (de várias línguas regionais).

ปรโม อุตฺตโม อตฺโถ ปรมตฺโถ, ธมฺมานํ ยถาภูตสภาโว. โลกสงฺเกตมตฺตสิทฺธา สมฺมุติ. ยทิ เอวํ กถํ สมฺมุติกถาย สจฺจตาติ อาห – ‘‘โลกสมฺมุติการณา’’ติ, โลกสมญฺญํ นิสฺสาย ปวตฺตนโตติ อตฺโถ. โลกสมญฺญา หิ อภินิเวเสน วิญฺเญยฺยา, นาญฺญาปนา เอกจฺจสฺส สุตสฺส สาวนา วิย น มุสา อนติธาวิตพฺพโต ตสฺสา. เตนาห ภควา – ‘‘ชนปทนิรุตฺตึ นาภินิเวเสยฺย, สมญฺญํ นาติธาวเย’’ติ. ธมฺมานนฺติ สภาวธมฺมานํ. ภูตการณาติ ยถาภูตการณา ยถาภูตํ นิสฺสาย ปวตฺตนโต. สมฺมุตึ โวหรนฺตสฺสาติ ‘‘ปุคฺคโล, สตฺโต’’ติอาทินา โลกสมญฺญํ กเถนฺตสฺส.

O significado supremo e excelente é o sentido último (paramattha), a natureza real (yathābhūtasabhāvo) dos fenômenos (dhammas). A convenção (sammuti) é estabelecida meramente pela designação do mundo. Se assim for, como há verdade no discurso convencional? Ele diz: “por causa da convenção do mundo” (lokasammutikāraṇā), o que significa: por ocorrer com base na designação comum do mundo. Pois a designação comum do mundo deve ser compreendida sem apego dogmático; ela não é uma falsidade, assim como o ouvir de algo ouvido por alguém não é falso se não for extrapolado. Por isso o Abençoado disse: “Não se deve apegar-se ao dialeto local, nem se deve extrapolar a designação comum”. “Dos fenômenos” (dhammānaṃ) significa dos fenômenos com natureza intrínseca (sabhāvadhammānaṃ). “Por causa real” (bhūtakāraṇā) significa por causa de como as coisas realmente são, por ocorrer com base na realidade. “De quem expressa a convenção” significa de quem fala usando a designação comum do mundo, como “pessoa”, “ser”, etc.

หิโรตฺตปฺปทีปนตฺถนฺติ โลกปาลนกิจฺเจ หิโรตฺตปฺปธมฺเม กิจฺจโต ปกาเสตุํ. เตสญฺหิ กิจฺจํ สตฺตสนฺตาเน เอว ปากฏํ โหตีติ ปุคฺคลาธิฏฺฐานาย กถาย ตํ วตฺตพฺพํ. เอส นโย เสเสสุปิ. ยสฺมิญฺหิ [Pg.122] จิตฺตุปฺปาเท กมฺมํ อุปฺปนฺนํ, ตํสนฺตาเน เอว ตสฺส ผลสฺส อุปฺปตฺติ กมฺมสฺสกตา. เอวญฺหิ กตวิญฺญาณนาโส อกตาคโม จ นตฺถีติ สา ปุคฺคลาธิฏฺฐานาย เอว เทสนาย ทีเปตพฺพา. เตหิ สตฺเตหิ กาตพฺพปุญฺญกิริยา ปจฺจตฺตปุริสกาโร. โสปิ สนฺตานวเสน นิฏฺฐเปตพฺพโต ปุคฺคลาธิฏฺฐานาย เอว กถาย ทีเปตพฺโพ. อานนฺตริยทีปนตฺถนฺติ จุติอนนฺตรํ ผลํ อนนฺตรํ นาม, ตสฺมึ อนนฺตเร นิยุตฺตานิ ตํนิพฺพตฺตเนน อนนฺตรกรณสีลานิ, อนนฺตรกรณปโยชนานิ วาติ อานนฺตริยานิ, มาตุฆาตาทีนิ, เตสํ ทีปนตฺถํ. ตานิปิ หิ สนฺตานวเสน นิฏฺฐเปตพฺพโต ‘‘มาตรํ ชีวิตา โวโรเปตี’’ติอาทินา (ปฏฺฐา. ๑.๑.๔๒๓) ปุคฺคลาธิฏฺฐานาย เอว กถาย ทีเปตพฺพานิ, ตถา ‘‘โส เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรตี’’ติอาทินา (ที. นิ. ๑.๕๕๖; ๓.๓๐๘; ม. นิ. ๑.๗๗; ๒.๓๐๙; ๓.๒๓๐; วิภ. ๖๔๒-๖๔๓) ‘‘โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ เอกมฺปิ ชาติ’’นฺติอาทินา (ที. นิ. ๑.๒๔๔-๒๔๕; ม. นิ. ๑.๑๔๘, ๓๘๔, ๔๓๑; ปารา. ๑๒), ‘‘อตฺถิ ทกฺขิณา ทายกโต วิสุชฺฌติ, โน ปฏิคฺคาหกโต’’ติอาทินา (ม. นิ. ๓.๓๘๑) จ ปวตฺตา พฺรหฺมวิหารปุพฺเพนิวาสทกฺขิณาวิสุทฺธิกถา ปุคฺคลาธิฏฺฐานา เอว กตฺวา ทีเปตพฺพา สตฺตสนฺตานวิสยตฺตา. ‘‘อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา (สํ. นิ. ๑.๒๔๙) น สมยวิมุตฺโต ปุคฺคโล’’ติอาทินา (ปุ. ป. ๒) จ ปรมตฺถกถํ กเถนฺโตปิ โลกสมฺมุติยา อปฺปหานตฺถํ ปุคฺคลกถํ กเถติ. เอเตน วุตฺตาวเสสาย กถาย ปุคฺคลาธิฏฺฐานภาเว ปโยชนํ สามญฺญวเสน สงฺคหิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. กามญฺเจตํ สพฺพํ อปริญฺญาตวตฺถุกานํ วเสน วุตฺตํ, ปริญฺญาตวตฺถุกานมฺปิ ปน เอวํ เทสนา สุขาวหา โหติ.

“Para ilustrar a vergonha e o temor moral” (hirottappadīpanatthaṃ) significa para manifestar, de acordo com sua função, as qualidades de vergonha e temor moral em sua função de guardiões do mundo. Pois a função deles torna-se evidente apenas no fluxo de continuidade dos seres (sattasantāna); portanto, isso deve ser dito por meio de um discurso centrado na pessoa (puggalādhiṭṭhāna). Este método também se aplica aos demais casos. Pois em qualquer surgimento de mente (cittuppāda) em que o kamma tenha surgido, o surgimento de seu fruto ocorre apenas no fluxo de continuidade daquela mesma mente; isso é a propriedade das próprias ações (kammassakatā). Pois, dessa forma, não há destruição da consciência do que foi feito, nem a chegada do que não foi feito; portanto, isso deve ser ilustrado apenas por meio de um ensinamento centrado na pessoa. A realização de ações meritórias a ser feita por esses seres é o esforço pessoal individual (paccattapurisakāra). Como isso também deve ser realizado por meio do fluxo de continuidade, deve ser ilustrado apenas por meio de um discurso centrado na pessoa. “Para ilustrar as ações de retribuição imediata” (ānantariyadīpanatthaṃ) significa: o fruto imediatamente após a morte é chamado de “imediato” (anantara); aquelas ações que estão vinculadas a esse imediato, que têm a natureza de produzir o imediato por sua geração, ou que têm o propósito de produzir o imediato, são chamadas de “ānantariya” (ações com resultado imediato), como o matricídio, etc. É para ilustrar essas ações. Pois, como estas também devem ser realizadas por meio do fluxo de continuidade, devem ser ilustradas apenas por meio de um discurso centrado na pessoa, como em “ele priva sua mãe da vida”, etc. Da mesma forma, os discursos sobre as moradas divinas (brahmavihāra), vidas passadas (pubbenivāsa) e a purificação da oferenda (dakkhiṇāvisuddhi), que ocorrem em passagens como “ele habita permeando uma direção com a mente acompanhada de amor-bondade...”, “ele recorda suas muitas vidas passadas, mesmo uma única vida...”, e “há uma oferenda que é purificada pelo doador, não pelo receptor...”, devem ser ilustrados tornando-os centrados na pessoa, por estarem no âmbito do fluxo de continuidade dos seres. E mesmo ao expor o discurso sobre o sentido último em passagens como “as oito pessoas humanas”, “a pessoa que não é libertada temporariamente”, etc., ele fala o discurso sobre a pessoa para não abandonar a convenção do mundo. Por isso, deve-se entender que o propósito de o restante do discurso mencionado ser centrado na pessoa foi resumido de forma geral. E embora tudo isso tenha sido dito em relação àqueles que não compreenderam plenamente as coisas, mesmo para aqueles que já as compreenderam plenamente, tal ensinamento traz felicidade.

เอกปุคฺคโลติ วิสิฏฺฐสมาจาราปสฺสยวิรหิโต เอกปุคฺคโล. พุทฺธานญฺหิ สีลาทิคุเณน สเทวเก โลเก วิสิฏฺโฐ นาม โกจิ นตฺถิ, ตถา สทิโสปิ สมานกาเล. เตนาห – ‘‘น อิมสฺมึ โลเก ปรสฺมึ วา ปน พุทฺเธน เสฏฺโฐ สทิโส จ วิชฺชตี’’ติ (วิ. ว. ๑๐๔๗; กถา. ๗๙๙), ตสฺมา สทิโสปิ โกจิ นตฺถิ. หีโนปิ อปสฺสยภูโต นตฺเถว. เตน วุตฺตํ – ‘‘วิสิฏฺฐสมาจาราปสฺสยวิรหิโต เอกปุคฺคโล’’ติ. เย [Pg.123] จ สีลาทิคุเณหิ นตฺถิ เอเตสํ สมาติ อสมา, ปุริมกา สมฺมาสมฺพุทฺธา. เตหิ สโม มชฺเฌ ภินฺนสุวณฺณเนกฺขํ วิย นิพฺพิสิฏฺโฐติ อสมสมฏฺเฐนปิ เอกปุคฺคโล อญฺญสฺส ตาทิสสฺส อภาวา. เตน วุตฺตํ – ‘‘อสทิสฏฺเฐนา’’ติอาทิ.

“Uma única pessoa” (ekapuggolo) significa uma única pessoa que é desprovida de qualquer dependência de uma conduta superior. Pois, em termos de virtude e outras qualidades, não há ninguém superior aos Budas no mundo com seus devas, nem há alguém igual a eles ao mesmo tempo. Por isso foi dito: “Nem neste mundo nem no outro existe alguém superior ou igual ao Buda”; portanto, não há ninguém igual. E certamente não há ninguém inferior que sirva de apoio para ele. Por isso foi dito: “uma única pessoa desprovida de dependência de uma conduta superior”. E aqueles para quem, em termos de virtude e outras qualidades, não há igual, são os “sem igual” (asamā), os perfeitamente iluminados do passado. Aquele que é igual a eles é “igual aos sem igual” (asamasama), sem distinção, como uma moeda de ouro puro partida ao meio; ele é uma única pessoa também no sentido de ser igual aos sem igual, devido à ausência de outro semelhante a ele. Por isso foi dito: “no sentido de ser incomparável”, etc.

สตฺตโลโก อธิปฺเปโต สตฺตนิกาเย อุปฺปชฺชนโต. มนุสฺสโลเก เอว อุปฺปชฺชติ เทวพฺรหฺมโลกานํ พุทฺธานํ อุปฺปตฺติยา อโนกาสภาวโต. กามเทวโลเก ตาว นุปฺปชฺชติ พฺรหฺมจริยวาสสฺส อฏฺฐานภาวโต ตถา อนจฺฉริยภาวโต. อจฺฉริยธมฺมา หิ พุทฺธา ภควนฺโต. เตสํ สา อจฺฉริยธมฺมตา เทวตฺตภาเว ฐิตานํ โลเก น ปากฏา โหติ ยถา มนุสฺสภูตานํ. เทวภูเต หิ สมฺมาสมฺพุทฺเธ ทิสฺสมานํ พุทฺธานุภาวํ เทวานุภาวโตว โลเก ทหติ, น พุทฺธานุภาวโต. ตถา สติ ‘‘อยํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, อิสฺสรกุตฺตคฺคาหํ น วิสฺสชฺเชติ, เทวตฺตภาวสฺส จ จิรกาลาวฏฺฐานโต เอกจฺจสสฺสตวาทโต น ปริมุจฺจติ. พฺรหฺมโลเก นุปฺปชฺชตีติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. สตฺตานํ ตาทิสคฺคาหวินิโมจนตฺถญฺหิ พุทฺธา ภควนฺโต มนุสฺสสุคติยํเยว อุปฺปชฺชนฺติ, น เทวสุคติยํ. ยสฺมา อิมํ จกฺกวาฬํ มชฺเฌ กตฺวา อิมินา สทฺธึ จกฺกวาฬานํ ทสสหสฺสสฺเสว ชาติกฺเขตฺตภาโว ทีปิโต อิโต อญฺญสฺส พุทฺธานํ อุปฺปตฺติฏฺฐานสฺส เตปิฏเก พุทฺธวจเน อาคตฏฺฐานสฺส อภาวโต. ตสฺมา วุตฺตํ – ‘‘อิมสฺมึเยว จกฺกวาเฬ อุปฺปชฺชตี’’ติ.

O mundo dos seres (sattaloko) é o que se quer dizer, por surgir no grupo de seres. Ele surge apenas no mundo humano, pois os mundos dos devas e de Brahma não oferecem oportunidade para o surgimento dos Budas. Primeiramente, ele não surge no mundo dos devas do reino dos desejos (kāmadevaloka), porque ali não há possibilidade para a vida santa (brahmacariya) e também porque não seria algo maravilhoso. Pois os Budas, os Abençoados, são de natureza maravilhosa. Essa natureza maravilhosa deles, se estivessem no estado de devas, não seria evidente no mundo como é quando são seres humanos. Pois o poder búdico visível em um perfeitamente iluminado que estivesse no estado de deva seria considerado pelo mundo meramente como poder de deva, e não como poder búdico. Sendo assim, as pessoas não teriam a convicção de que “este é o perfeitamente iluminado”, não teriam fé serena, não abandonariam o apego à criação por um senhor supremo (issarakutta), e, devido à longa duração do estado de deva, não se libertariam de certas visões de eternismo. “Ele não surge no mundo de Brahma” — aqui também se aplica o mesmo método. Pois é para libertar os seres de tais apegos que os Budas, os Abençoados, surgem apenas no destino feliz humano (manussasugati), e não no destino feliz celestial (devasugati). Como, tendo este sistema de mundos (cakkavāḷa) no centro, o campo de nascimento (jātikkhetta) de dez mil sistemas de mundos junto com este foi ilustrado, e não há menção na palavra do Buda contida no Tipitaka de qualquer outro lugar de surgimento para os Budas além deste, por isso foi dito: “ele surge apenas neste sistema de mundos”.

อิธ อุปฺปชฺชนฺโตปิ กสฺมา ชมฺพุทีเป เอว อุปฺปชฺชติ, น เสสทีเปสูติ? เกจิ ตาว อาหุ – ‘‘ยสฺมา ปถวิยา นาภิภูตา พุทฺธภาวสหา อจลฏฺฐานภูตา โพธิมณฺฑภูมิ ชมฺพุทีเป เอว, ตสฺมา ชมฺพุทีเป เอว อุปฺปชฺชตี’’ติ. เอเตเนว ‘‘ตตฺถ มชฺฌิมเทเส เอว อุปฺปชฺชตี’’ติ เอตมฺปิ สํวณฺณิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ ตถา อิตเรสมฺปิ อวิชหิตฏฺฐานานํ ตตฺเถว ลพฺภนโต. ยสฺมา ปุริมพุทฺธานํ มหาโพธิสตฺตานํ ปจฺเจกพุทฺธานญฺจ นิพฺพตฺติยา สาวกโพธิสตฺตานํ สาวกโพธิยา อภินีหาโร สาวกปารมิยา สมฺภรณปริปาจนญฺจ พุทฺธกฺเขตฺตภูเต อิมสฺมึเยว จกฺกวาเฬ ชมฺพุทีเป เอว อิชฺฌติ, น อญฺญตฺถ. เวเนยฺยชนวินยนตฺโถ จ พุทฺธุปฺปาโท, ตสฺมา อคฺคสาวกมหาสาวกาทิเวเนยฺยวิเสสาเปกฺขาย อิมสฺมึ ชมฺพุทีเป เอว พุทฺธา นิพฺพตฺตนฺติ, น เสสทีเปสุ. อยญฺจ นโย สพฺพพุทฺธานํ อาจิณฺณสมาจิณฺโณติ เตสํ อุตฺตมปุริสานํ [Pg.124] ตตฺเถว อุปฺปตฺติ สมฺปตฺติจกฺกานํ วิย อญฺญมญฺญูปนิสฺสยตาย ทฏฺฐพฺพา. เตน วุตฺตํ – อฏฺฐกถายํ ‘‘ตีสุ ทีเปสุ พุทฺธา น นิพฺพตฺตนฺติ, ชมฺพุทีเป เอว นิพฺพตฺตนฺตีติ ทีปํ ปสฺสี’’ติ (ที. นิ. อฏฺฐ. ๒.๑๗; พุ. วํ. อฏฺฐ. ๒๗ อวิทูเรนิทานกถา).

Mesmo surgindo aqui, por que ele surge apenas em Jambudīpa, e não nos outros continentes? Alguns dizem primeiro: “Como o solo do Bodhimaṇḍa (o local da iluminação), que é o umbigo da terra, que suporta o estado búdico e é um lugar imóvel, está apenas em Jambudīpa, por isso ele surge apenas em Jambudīpa”. Por isso mesmo, deve-se entender que a afirmação “ele surge apenas na região central (majjhimadesa) dali” também foi explicada, pois os outros lugares que nunca são abandonados (pelos Budas) também são encontrados ali mesmo. Porque a resolução para o surgimento dos Budas anteriores, dos grandes Bodisatvas e dos Paccekabudas, bem como a resolução dos discípulos Bodisatvas para a iluminação de discípulo (sāvakabodhi), e o acúmulo e amadurecimento das perfeições dos discípulos (sāvakapāramī), realizam-se apenas em Jambudīpa, neste mesmo sistema de mundos que serve como campo búdico, e não em outro lugar. E o surgimento de um Buda tem como propósito guiar as pessoas que podem ser disciplinadas (veneyya); portanto, em consideração aos indivíduos especiais a serem disciplinados, como os discípulos principais (aggasāvaka) e os grandes discípulos (mahāsāvaka), os Budas nascem apenas neste Jambudīpa, e não nos outros continentes. E este método é a prática constante de todos os Budas; o surgimento desses seres supremos ali mesmo deve ser visto como decorrente do apoio mútuo, assim como as rodas de uma carruagem que se movem em harmonia. Por isso foi dito no comentário: “Os Budas não nascem nos três continentes, eles nascem apenas em Jambudīpa — assim ele viu o continente”.

อุภยมฺปิทํ วิปฺปกตวจนเมว อุปฺปาทกิริยาย วตฺตมานกาลิกตฺตา. อุปฺปชฺชมาโนติ วา อุปฺปชฺชิตุํ สมตฺโถ. สตฺติอตฺโถ จายํ มาน-สทฺโท. ยาวตา หิ สามตฺถิเยน มหาโพธิสตฺตานํ จริมภเว อุปฺปตฺติ อิจฺฉิตพฺพา, ตตฺถเกน โพธิสมฺภารสมฺภูเตน ปริปุณฺเณน สมนฺนาคโตติ อตฺโถ. เภโทติ วิเสโส. ตเมว หิ ติวิธํ วิเสสํ ทสฺเสตุํ – ‘‘เอส หี’’ติอาทิ วุตฺตํ. อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตสฺส มหาภินีหารสฺส สิทฺธกาลโต ปฏฺฐาย มหาโพธิสตฺโต พุทฺธภาวาย นิยตภาวปฺปตฺตตาย โพธิสมฺภารปฏิปทํ ปฏิปชฺชมาโน ยถาวุตฺตสามตฺถิยโยเคน อุปฺปชฺชมาโน นามาติ อตฺโถ อุปฺปาทสฺส เอกนฺติกตฺตา. ปริเยสนฺโตติ วิจินนฺโต. ปริปกฺกคเต ญาเณติ อิมินา ตโต ปุพฺเพ ญาณสฺส อปริปกฺกตาย เอว ลทฺธาวสราย กมฺมปิโลติยา วเสน โพธิสตฺโต ตถา มหาปธานํ ปทหีติ ทสฺเสติ. อรหตฺตผลกฺขเณ อุปฺปนฺโน นาม ‘‘อุปฺปนฺโน โหตี’’ติ วตฺตพฺพตฺตา. อาคโตว นาม เหตุสมฺปทาย สมฺมเทว นิปฺผนฺนตฺตา.

Ambas estas declarações são incompletas, porque a ação de surgir está no tempo presente. Ou “surgindo” (uppajjamāno) significa capaz de surgir. E este sufixo “-māna” tem o sentido de capacidade (satti). Pois, com toda a capacidade com que o surgimento dos grandes Bodisatvas em sua última existência deve ser desejado, ele é dotado daquela capacidade plena acumulada pelos requisitos para a iluminação (bodhisambhāra) — este é o significado. “Diferença” (bhedo) significa distinção. Pois, para mostrar essa mesma distinção tríplice, foi dito “este de fato...”, etc. A partir do momento da realização da grande resolução dotada de oito fatores, o grande Bodisatva, por ter alcançado o estado de certeza para o estado búdico, ao praticar o caminho dos requisitos para a iluminação, é chamado de “surgindo” por meio da união com a capacidade mencionada — este é o significado, devido à certeza do surgimento. “Buscando” (pariyesanto) significa investigando. “Quando o conhecimento amadureceu” — com isso, ele mostra que, devido à imaturidade do conhecimento antes disso, o Bodisatva realizou o grande esforço daquela maneira sob a influência de resíduos de kamma (kammapiloti) que encontraram oportunidade. No momento do fruto do estado de Arahat, ele é chamado de “surgido” (uppanno), porque se deve dizer “ele surgiu”. Ele é chamado de “vindo” (āgato) porque foi perfeitamente realizado por meio da perfeição das causas.

หิตตฺถายาติ โลกิยโลกุตฺตรสฺส หิตสฺส สิทฺธิยา. สุขตฺถายาติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. ตสฺสาติ ตสฺส สตฺตโลกสฺส. โส ปนายํ สตฺตโลโก เยน อนุกฺกเมน ธมฺมาภิสมยํ ปาปุณิ, ตํ เตเนว อนุกฺกเมน ทสฺเสนฺโต ‘‘มหาโพธิมณฺเฑ’’ติอาทิมาห. ยาวชฺชทิวสาติ เอตฺถ อชฺช-สทฺเทน สาสนสฺส อวฏฺฐานกาลํ วทติ. เทวมนุสฺสานนฺติ อุกฺกฏฺฐนิทฺเทโสติ ทสฺเสตุํ – ‘‘น เกวล’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. เอเตสมฺปีติ นาคสุปณฺณาทีนมฺปิ.

“Para o benefício” (hitatthāya) significa para a realização do benefício mundano e supramundano. “Para a felicidade” (sukhatthāya) — aqui também se aplica o mesmo método. “Deste” (tassa) significa daquele mundo de seres. E mostrando, na mesma ordem, a sequência pela qual este mundo de seres alcançou a penetração do Dhamma (dhammābhisamaya), ele disse “no grande Bodhimaṇḍa”, etc. “Até o dia de hoje” (yāvajjadivasa) — aqui, com a palavra “hoje” (ajja), ele se refere ao período de duração da Dispensação (sāsana). Para mostrar que “de devas e humanos” é uma menção aos mais proeminentes, foi dito “não apenas...”, etc. “Também destes” significa também dos nagas, supaṇṇas, etc.

อยํ ปุจฺฉาติ อิมินา ‘‘กตโม’’ติ ปทสฺส สามญฺญโต ปุจฺฉาภาโว ทสฺสิโต, น วิเสสโตติ ตสฺส ปุจฺฉาวิเสสภาวญาปนตฺถํ มหานิทฺเทเส (มหานิ. ๑๕๐) อาคตา สพฺพาปิ ปุจฺฉา อตฺถุทฺธารนเยน ทสฺเสติ ‘‘ปุจฺฉา จ นาเมสา’’ติอาทินา. อทิฏฺฐํ โชตียติ เอตายาติ อทิฏฺฐโชตนา. ทิฏฺฐํ สํสนฺทียติ เอตายาติ ทิฏฺฐสํสนฺทนา. สํสนฺทนญฺจ สากจฺฉาวเสน [Pg.125] วินิจฺฉยกรณํ. วิมตึ ฉินฺทติ เอตายาติ วิมติจฺเฉทนา. อนุมติยา ปุจฺฉา อนุมติปุจฺฉา. ‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว’’ติอาทิ ปุจฺฉาย ‘‘กา ตุมฺหากํ อนุมตี’’ติ อนุมติ ปุจฺฉิตา โหติ. กเถตุกมฺยตาปุจฺฉาติ กเถตุกมฺยตาย ปุจฺฉา. ลกฺขณนฺติ ญาตุํ อิจฺฉิโต โย โกจิ สภาโว. อญฺญาตนฺติ เยน เกนจิ ญาเณน อญฺญาตภาวมาห. อทิฏฺฐนฺติ ทสฺสนภูเตน ญาเณน ปจฺจกฺขํ วิย อทิฏฺฐตํ. อตุลิตนฺติ ‘‘เอตฺตกํ เอต’’นฺติ ตุลาภูเตน อตุลิตตํ. อตีริตนฺติ ตีรณภูเตน อกตญาณกิริยาสมาปนตํ. อวิภูตนฺติ ญาณสฺส อปากฏภาวํ. อวิภาวิตนฺติ ญาเณน อปากฏกตภาวํ.

“Esta pergunta” — com isso, mostra-se que a palavra “qual” (katamo) tem a natureza de uma pergunta geral, e não específica; para dar a conhecer a sua natureza de pergunta específica, ele mostra todas as perguntas que aparecem no Mahāniddesa por meio da extração de seus significados, começando com “E esta pergunta...”, etc. “Aquela pela qual o que não foi visto é iluminado” é a iluminação do não visto (adiṭṭhajotanā). “Aquela pela qual o que foi visto é confirmado” é a confirmação do visto (diṭṭhasaṃsandanā). E a confirmação é a tomada de decisão por meio de discussão. “Aquela pela qual a dúvida é cortada” é o corte da dúvida (vimaticchedanā). A pergunta para obter consentimento é a pergunta de consentimento (anumatipucchā). Na pergunta “O que pensais, monges?”, etc., pergunta-se pelo consentimento: “Qual é o vosso consentimento?”. “Pergunta pelo desejo de falar” (kathetukamyatāpucchā) é a pergunta motivada pelo desejo de falar. “Característica” (lakkhaṇa) é qualquer natureza intrínseca que se deseja conhecer. “Desconhecido” (aññāta) refere-se ao estado de não ser conhecido por nenhum conhecimento. “Não visto” (adiṭṭha) é o estado de não ser visto diretamente, como se fosse por um conhecimento que constitui visão direta. “Não avaliado” (atulita) é o estado de não ser avaliado por algo que sirva de balança, como em “isto é tanto”. “Não investigado” (atīrita) é o estado em que a conclusão da atividade do conhecimento que constitui investigação não foi realizada. “Não manifesto” (avibhūta) é o estado não evidente para o conhecimento. “Não tornado manifesto” (avibhāvita) é o estado de não ter sido tornado evidente pelo conhecimento.

เยหิ คุณวิเสเสหิ นิมิตฺตภูเตหิ ภควติ ‘‘ตถาคโต’’ติ อยํ สมญฺญา ปวตฺตา, ตํทสฺสนตฺถํ ‘‘อฏฺฐหิ การเณหิ ภควา ตถาคโต’’ติอาทิ วุตฺตํ. คุณวิเสสเนมิตฺติกาเนว หิ ภควโต สพฺพานิ นามานิ. ยถาห –

Para mostrar as qualidades especiais que serviram de base para que esta designação comum “Tathāgata” fosse aplicada ao Abençoado, foi dito: “Por oito razões o Abençoado é o Tathāgata”, etc. Pois todos os nomes do Abençoado baseiam-se de fato em suas qualidades especiais. Como foi dito:

‘‘อสงฺขฺเยยฺยานิ นามานิ, สคุเณน มเหสิโน;

คุเณน นามมุทฺเธยฺยํ, อปิ นามสหสฺสโต’’ติ. (ธ. ส. อฏฺฐ. ๑๓๑๓;

อุทา. อฏฺฐ. ๕๓;

ปฏิ. ม. อฏฺฐ. ๑.๑.๗๖);

“Inumeráveis são os nomes do Grande Sábio de acordo com suas qualidades; o nome deve ser atribuído de acordo com a qualidade, mesmo a partir de milhares de nomes.”

ตถา อาคโตติ เอตฺถ อาการนิยมนวเสน โอปมฺมสมฺปฏิปาทนตฺโถ ตถา-สทฺโท. สามญฺญโชตนาปิ หิ วิเสเส อวติฏฺฐตีติ. ปฏิปทาคมนตฺโถ อาคต-สทฺโท, น ญาณคมนตฺโถ ‘‘ตถลกฺขณํ อาคโต’’ติอาทีสุ (ที. นิ. อฏฺฐ. ๑.๗; ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๒; สํ. นิ. อฏฺฐ. ๒.๓.๗๘; อ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑.๑๗๐; อุทา. อฏฺฐ. ๑๘) วิย, นาปิ กายคมนตฺโถ ‘‘อาคโต โข มหาสมโณ, มคธานํ คิริพฺพช’’นฺติอาทีสุ (มหาว. ๖๓) วิย. ตตฺถ ยทาการนิยมนวเสน โอปมฺมสมฺปฏิปาทนตฺโถ ตถา-สทฺโท, ตํกรุณาปธานตฺตา มหากรุณามุเขน ปุริมพุทฺธานํ อาคมนปฺปฏิปทํ อุทาหรณวเสน สามญฺญโต ทสฺเสนฺโต ยํ-ตํ-สทฺทานํ เอกนฺตสมฺพนฺธภาวโต ‘‘ยถา สพฺพโลก…เป… อาคตา’’ติ สาธารณโต วตฺวา ปุน ตํ ปฏิปทํ มหาปธานสุตฺตาทีสุ (ที. นิ. ๒.๑ อาทโย) สมฺพหุลนิทฺเทเสน สุปากฏานํ อาสนฺนานญฺจ วิปสฺสิอาทีนํ ฉนฺนํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ วเสน นิทสฺเสนฺโต ‘‘ยถา วิปสฺสี ภควา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ เยน อภินีหาเรนาติ มนุสฺสตฺตลิงฺคสมฺปตฺติเหตุสตฺถุทสฺสนปพฺพชฺชาอภิญฺญาทิคุณสมฺปตฺติอธิการจฺฉนฺทานํ วเสน อฏฺฐงฺคสมนฺนาคเตน [Pg.126] มหาปณิธาเนน. สพฺเพสญฺหิ พุทฺธานํ กายปฺปณิธานํ อิมินาว อภินีหาเรน สมิชฺฌตีติ. เอวํ มหาภินีหารวิเสเสน ‘‘ตถาคโต’’ติ ปทสฺส อตฺถํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ปารมิปูรณวเสน ทสฺเสตุํ – ‘‘ยถา วิปสฺสี ภควา…เป… กสฺสโป ภควา ทานปารมึ ปูเรตฺวา’’ติอาทิมาห.

Aqui, em 'tathā āgato' (assim vindo), a palavra 'tathā' (assim) tem o sentido de estabelecer uma comparação por meio da determinação de um modo. Pois mesmo a indicação de algo geral se estabelece em algo particular. A palavra 'āgato' (vindo) tem o sentido de vir por meio de uma prática (paṭipadā), não no sentido de vir pelo conhecimento, como em 'tathalakkhaṇaṃ āgato' (veio à característica real), etc., nem no sentido de movimento físico do corpo, como em 'āgato kho mahāsamaṇo, magadhānaṃ giribbajaṃ' (o Grande Asceta de fato veio a Giribbaja dos Magadhas), etc. A respeito disso, visto que a palavra 'tathā' tem o sentido de estabelecer uma comparação por meio da determinação de um modo, [o autor], tendo a compaixão como principal e mostrando de modo geral, através do portal da grande compaixão, o caminho da vinda dos Budas anteriores por meio de exemplos, devido à relação mútua absoluta entre os pronomes 'yaṃ' (qual) e 'taṃ' (tal), diz de forma geral: 'Assim como para todo o mundo... etc. ... vieram', e então, ilustrando esse caminho por meio dos seis Budas Perfeitamente Despertos mais próximos e bem conhecidos, como Vipassī e outros, devido às suas detalhadas exposições no Mahāpadāna Sutta, etc., diz: 'Assim como o Abençoado Vipassī...', etc. Ali, 'por qual resolução' (yena abhinīhārena) significa: pela grande resolução dotada de oito fatores, em virtude do estado humano, da perfeição do gênero masculino, da causa [adequada], do encontro com um Mestre, da ordenação, da perfeição de qualidades como os conhecimentos diretos, do esforço extraordinário e do desejo fervoroso. Pois a resolução física de todos os Budas se realiza precisamente através desta resolução. Tendo assim mostrado o significado da palavra 'Tathāgato' por meio dessa resolução extraordinária, agora, para mostrá-lo por meio do preenchimento das perfeições, diz: 'Assim como o Abençoado Vipassī... etc. ... o Abençoado Kassapa, tendo preenchido a perfeição da generosidade...', etc.

เอตฺถ จ สุตฺตนฺติกานํ มหาโพธิปฺปฏิปทาย โกสลฺลชนนตฺถํ กา ปเนตา ปารมิโย, เกนฏฺเฐน ปารมิโย, กติวิธา เจตา, โก ตาสํ กโม, กานิ ลกฺขณรสปจฺจุปฏฺฐานปทฏฺฐานานิ, โก ปจฺจโย, โก สํกิเลโส, กึ โวทานํ, โก ปฏิปกฺโข, กา ปฏิปตฺติ, โก วิภาโค, โก สงฺคโห, โก สมฺปาทนูปาโย, กิตฺตเกน กาเลน สมฺปาทนํ, โก อานิสํโส, กิญฺเจตาสํ ผลนฺติ ปารมีสุ อยํ วิตฺถารกถา เวทิตพฺพา. สา ปเนสา อิจฺฉนฺเตน ทีฆาคมฏีกายํ (ที. นิ. ฏี. ๑.๗) วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพา, น อิธ ทสฺสิตา. ยถาวุตฺตาย ปฏิปทาย ยถาวุตฺตวิภาคานํ ปารมีนํ ปูริตภาวํ สนฺธายาห – ‘‘สมตึส ปารมิโย ปูเรตฺวา’’ติ.

E aqui, a fim de gerar habilidade nos seguidores dos Suttas em relação ao caminho para o Grande Despertar, deve-se conhecer esta exposição detalhada sobre as perfeições: quais são estas perfeições? Em que sentido são perfeições? De quantas espécies são? Qual é a sua ordem? Quais são as suas características, funções, manifestações e causas próximas? Qual é a sua condição? Qual é a sua corrupção? Qual é a sua purificação? Qual é o seu oposto? Qual é a sua prática? Qual é a sua divisão? Qual é a sua síntese? Qual é o meio para realizá-las? Em quanto tempo são realizadas? Quais são os seus benefícios? E qual é o seu fruto? Esta [exposição], contudo, deve ser conhecida por quem a desejar precisamente pelo método exposto no subcomentário do Dīgha Nikāya (Dīgha Nikāya Ṭīkā), não sendo apresentada aqui. Referindo-se ao estado de preenchimento das perfeições com as divisões mencionadas através do caminho mencionado, diz: 'tendo preenchido as trinta perfeições'.

สติปิ มหาปริจฺจาคานํ ทานปารมิภาเว ปริจฺจาควิเสสภาวทสฺสนตฺถญฺเจว สุทุกฺกรภาวทสฺสนตฺถญฺจ มหาปริจฺจาเคหิ วิสุํ คหณํ. ตโตเยว จ องฺคปริจฺจาคโต วิสุํ นยนปริจฺจาคคฺคหณํ, ปริจฺจาคภาวสามญฺเญปิ ธนรชฺชปริจฺจาคโต ปุตฺตทารปริจฺจาคคฺคหณญฺจ กตํ. คตปจฺจาคติกวตฺตสงฺขาตาย ปุพฺพภาคปฺปฏิปทาย สทฺธึ อภิญฺญาสมาปตฺตินิปฺผาทนํ ปุพฺพโยโค. ทานาทีสุเยว สาติสยปฺปฏิปตฺตินิปฺผาทนํ ปุพฺพจริยา, ยา วา จริยาปิฏกสงฺคหิตา. ‘‘อภินีหาโร ปุพฺพโยโค, ทานาทิปฺปฏิปตฺติ วา กายวิเวกวเสน เอกจริยา วา ปุพฺพจริยา’’ติ เกจิ. ทานาทีนญฺเจว อปฺปิจฺฉตาทีนญฺจ สํสารนิพฺพาเนสุ อาทีนวานิสํสานญฺจ วิภาวนวเสน สตฺตานํ โพธิตฺตเย ปติฏฺฐาปนปริปาจนวเสน จ ปวตฺตา กถา ธมฺมกฺขานํ. ญาตีนํ อตฺถจริยา ญาตตฺถจริยา. สาปิ กรุณายนวเสเนว. อาทิ-สทฺเทน โลกตฺถจริยาทโย สงฺคณฺหาติ. กมฺมสฺสกตญาณวเสน อนวชฺชกมฺมายตนสิปฺปายตนวิชฺชาฏฺฐานปริจยวเสน ขนฺธายตนาทิปริจยวเสน ลกฺขณตฺตยตีรณวเสน จ ญาณจาโร พุทฺธิจริยา. สา ปน อตฺถโต ปญฺญาปารมีเยว, ญาณสมฺภารทสฺสนตฺถํ วิสุํ [Pg.127] คหณํ. โกฏีติ ปริยนฺโต, อุกฺกํโสติ อตฺโถ. จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน ภาเวตฺวาติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถ ภาเวตฺวาติ อุปฺปาเทตฺวา. พฺรูเหตฺวาติ วฑฺเฒตฺวา. สติปฏฺฐานาทิคฺคหเณน อาคมนปฺปฏิปทํ มตฺถกํ ปาเปตฺวา ทสฺเสติ. วิปสฺสนาสหคตา เอว วา สติปฏฺฐานาทโย ทฏฺฐพฺพา. เอตฺถ จ ‘‘เยน อภินีหาเรนา’’ติอาทินา อาคมนปฺปฏิปทาย อาทึ ทสฺเสติ, ‘‘ทานปารมิ’’นฺติอาทินา มชฺฌํ, ‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน’’ติอาทินา ปริโยสานนฺติ เวทิตพฺพํ.

Embora as grandes renúncias (mahāpariccāga) façam parte da perfeição da generosidade (dānapāramī), elas são tomadas separadamente para mostrar o seu caráter de renúncia especial e para mostrar a sua extrema dificuldade. E, pela mesma razão, a renúncia aos olhos é tomada separadamente da renúncia aos membros do corpo; e, embora haja uma generalidade no ato de renunciar, a renúncia a filhos e esposa é tomada separadamente da renúncia a riquezas e reino. A 'união prévia' (pubbayogo) é a realização dos conhecimentos diretos e das realizações meditativas (samāpatti) juntamente com a prática preliminar conhecida como o dever de ir e voltar (gatapaccāgatikavatta). A 'conduta prévia' (pubbacariyā) é a realização de uma prática extraordinária precisamente na generosidade, etc., ou aquela que está incluída no Cariyāpiṭaka. Alguns dizem: 'A resolução é a união prévia; a prática da generosidade, etc., ou a conduta solitária em virtude do isolamento corporal, é a conduta prévia'. O 'ensinamento do Dhamma' (dhammakkhānaṃ) é o discurso que ocorre por meio da explicação da generosidade, etc., e do contentamento com pouco, etc., bem como dos perigos e benefícios no saṃsāra e no Nibbāna, e por meio do estabelecimento e amadurecimento dos seres nos três tipos de Despertar (bodhi). A 'conduta em benefício dos parentes' é ñātatthacariyā. Esta também ocorre unicamente em virtude da compaixão. Com a palavra 'etc.' (ādi), inclui-se a conduta em benefício do mundo (lokatthacariyā), etc. A 'conduta da inteligência' (buddhicariyā) é o curso do conhecimento em virtude do conhecimento de que as ações são propriedade de cada um (kammassakatāñāṇa), em virtude da familiaridade com campos de ação irrepreensíveis, campos de artes e ramos de conhecimento, em virtude da familiaridade com os agregados, bases, etc., e em virtude da investigação das três características. Esta, contudo, em termos de significado, é precisamente a perfeição da sabedoria (paññāpāramī), mas é tomada separadamente para mostrar o acúmulo de conhecimento. 'Koṭi' significa o limite, o ápice. 'Tendo desenvolvido os quatro estabelecimentos da atenção' é a conexão. Ali, 'desenvolvendo' (bhāvetvā) significa produzindo; 'cultivando' (brūhetvā) significa aumentando. Pela menção dos estabelecimentos da atenção, etc., mostra-se o caminho da vinda tendo alcançado o seu ápice. Ou então, os estabelecimentos da atenção, etc., devem ser vistos como acompanhados de vipassanā (visão clara). E aqui, deve-se entender que com 'por qual resolução', etc., mostra-se o início do caminho da vinda; com 'a perfeição da generosidade', etc., o meio; e com 'os quatro estabelecimentos da atenção', etc., o fim.

สมฺปติชาโตติ มุหุตฺตชาโต นิกฺขนฺตมตฺโต. นิกฺขนฺตมตฺตญฺหิ มหาสตฺตํ ปฐมํ พฺรหฺมาโน สุวณฺณชาเลน ปฏิคฺคณฺหึสุ, เตสํ หตฺถโต จตฺตาโร มหาราชาโน อชินปฺปเวณิยา, เตสํ หตฺถโต มนุสฺสา ทุกูลจุมฺพฏเกน ปฏิคฺคณฺหึสุ, มนุสฺสานํ หตฺถโต มุจฺจิตฺวา ปถวิยํ ปติฏฺฐิโต. ยถาหาติอาทินา มหาปทานเทสนาย วุตฺตวจนํ นิทสฺเสติ. เสตมฺหิ ฉตฺเตติ ทิพฺพเสตจฺฉตฺเต. อนุธาริยมาเนติ ธาริยมาเน. เอตฺถ จ ฉตฺตคฺคหเณเนว ขคฺคาทีนิ ปญฺจ กกุธภณฺฑานิ วุตฺตาเนวาติ ทฏฺฐพฺพํ. ขคฺคตาลวณฺฏโมรหตฺถกวาลพีชนิอุณฺหีสปฏฺฏาปิ หิ ฉตฺเตน สห ตทา อุปฏฺฐิตา อเหสุํ. ฉตฺตาทีนิเยว จ ตทา ปญฺญายึสุ, น ฉตฺตาทิคฺคาหกา. สพฺพา จ ทิสาติ ทส ทิสา, นยิทํ สพฺพทิสาวิโลกนํ สตฺตปทวีติหารุตฺตรกาลํ. มหาสตฺโต หิ มนุสฺสานํ หตฺถโต มุจฺจิตฺวา ปุรตฺถิมํ ทิสํ โอโลเกสิ, ตตฺถ เทวมนุสฺสา คนฺธมาลาทีหิ ปูชยมานา, ‘‘มหาปุริส, อิธ ตุมฺเหหิ สทิโสปิ นตฺถิ, กุโต อุตฺตริตโร’’ติ อาหํสุ. เอวํ จตสฺโส ทิสา จตสฺโส อนุทิสา เหฏฺฐา อุปรีติ สพฺพา ทิสา อนุวิโลเกตฺวา สพฺพตฺถ อตฺตนา สทิสํ อทิสฺวา ‘‘อยํ อุตฺตรา ทิสา’’ติ สตฺตปทวีติหาเรน อคมาสิ. อาสภินฺติ อุตฺตมํ. อคฺโคติ สพฺพปฐโม. เชฏฺโฐติ เสฏฺโฐติ จ ตสฺเสว เววจนํ. อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโวติ อิมสฺมึ อตฺตภาเว ปตฺตพฺพํ อรหตฺตํ พฺยากาสิ. ‘‘อเนเกสํ วิเสสาธิคมานํ ปุพฺพนิมิตฺตภาเวนา’’ติ สํขิตฺเตน วุตฺตมตฺถํ ‘‘ยญฺหี’’ติอาทินา วิตฺถารโต ทสฺเสติ. ตตฺถ เอตฺถาติ –

'Recém-nascido' (sampatijāto) significa nascido há um momento, recém-saído [do ventre]. Pois, assim que o Grande Ser nasceu, primeiro os Grandes Brahmas o receberam com uma rede de ouro; das mãos deles, os quatro Grandes Reis o receberam com uma pele de antílope; das mãos deles, os seres humanos o receberam com uma almofada de tecido fino; e, libertando-se das mãos dos seres humanos, ele se estabeleceu na terra. Com as palavras 'Como foi dito', etc., ilustra-se a declaração feita no ensinamento do Mahāpadāna Sutta. 'Sob o guarda-sol branco' (setamhi chatte) significa sob o guarda-sol branco celestial. 'Sendo segurado acima' (anudhāriyāmāne) significa sendo segurado. E aqui, deve-se considerar que, pela mera menção do guarda-sol, as cinco insígnias reais, como a espada, etc., já estão mencionadas. Pois a espada, o leque de folha de palmeira, o leque de penas de pavão, o batedor de cauda de iaque e o diadema também apareceram junto com o guarda-sol naquele momento. E apenas o guarda-sol e os outros objetos eram visíveis naquele momento, não os portadores do guarda-sol, etc. 'E todas as direções' (sabbā ca disā) significa as dez direções; este olhar para todas as direções não ocorreu após dar os sete passos. Pois o Grande Ser, ao se libertar das mãos dos seres humanos, olhou para a direção leste, e ali deuses e humanos, homenageando-o com perfumes, guirlandas, etc., disseram: 'Ó Grande Homem, aqui não há ninguém igual a ti, quanto mais superior!'. Tendo assim olhado para todas as direções — as quatro direções cardeais, as quatro direções intermediárias, abaixo e acima — e não vendo em lugar algum ninguém igual a si mesmo, ele caminhou dando sete passos, dizendo: 'Esta é a direção norte'. 'Soberba' (āsabhiṃ) significa suprema. 'O primeiro' (aggo) significa o primeiríssimo de todos. 'O mais velho' (jeṭṭho) e 'o melhor' (seṭṭho) são sinônimos disso mesmo. Com 'Este é o meu último nascimento, agora não há mais renascimento', ele declarou o estado de arahant a ser alcançado nesta mesma existência. O significado expresso de forma resumida por 'como um presságio para a obtenção de muitas distinções especiais' é mostrado detalhadamente com as palavras 'Pois o que...', etc. Ali, 'nisto' refere-se a:

‘‘อเนกสาขญฺจ [Pg.128] สหสฺสมณฺฑลํ,ฉตฺตํ มรู ธารยุมนฺตลิกฺเข;

สุวณฺณทณฺฑา วีติปตนฺติ จามรา,น ทิสฺสเร จามรฉตฺตคาหกา’’ติ. (สุ. นิ. ๖๙๓) –

'Os deuses seguravam no espaço um guarda-sol com muitos ramos e mil círculos; batedores com cabos de ouro moviam-se de um lado a outro, mas os portadores dos batedores e do guarda-sol não eram vistos.' (Sutta Nipāta 693) –

อิมิสฺสา คาถาย. สพฺพญฺญุตญฺญาณเมว สพฺพตฺถ อปฺปฏิหตจารตาย อนาวรณญาณนฺติ อาห – ‘‘สพฺพญฺญุตานาวรณญาณปฏิลาภสฺสา’’ติ. ตถา อยํ ภควาปิ คโต…เป… ปุพฺพนิมิตฺตภาเวนาติ เอเตน อภิชาติยํ ธมฺมตาวเสน อุปฺปชฺชนกวิเสสา สพฺพโพธิสตฺตานํ สาธารณาติ ทสฺเสติ. ปารมิตานิสฺสนฺทา หิ เตติ.

...desta estrofe. Ele diz que o próprio conhecimento da omnisciência (sabbaññutaññāṇa) é o conhecimento desobstruído (anāvaraṇañāṇa) devido ao seu curso desimpedido em todos os lugares, com as palavras: 'da obtenção do conhecimento desobstruído da omnisciência'. Com 'Assim também este Abençoado foi... etc. ... como um presságio', ele mostra que as distinções especiais que surgem por força da natureza das coisas (dhammatā) no nascimento são comuns a todos os Bodisatvas. Pois estas são o resultado natural (nissanda) das perfeições.

วิกฺกมีติ อคมาสิ. มรูติ เทวา. สมาติ วิโลกนสมตาย สมา สทิสิโย. มหาปุริโส หิ ยถา เอกํ ทิสํ วิโลเกสิ, เอวํ เสสทิสาปิ, น กตฺถจิ วิโลกเน วิพนฺโธ ตสฺส อโหสีติ. สมาติ วา วิโลเกตุํ ยุตฺตาติ อตฺโถ. น หิ ตทา โพธิสตฺตสฺส วิรูปพีภจฺฉวิสมรูปานิ วิโลเกตุํ อยุตฺตานิ ทิสาสุ อุปฏฺฐหนฺตีติ.

'Caminhou' (vikkamī) significa que ele foi. 'Marū' significa os deuses. 'Iguais' (samā) significa iguais ou semelhantes devido à igualdade do olhar. Pois, assim como o Grande Homem olhou para uma direção, o mesmo ocorreu com as direções restantes; não houve para ele nenhum obstáculo no olhar em lugar algum. Ou 'iguais' (samā) tem o sentido de adequadas para serem olhadas. Pois, naquele momento, formas feias, repulsivas ou desiguais, inadequadas para serem olhadas pelo Bodisatva, não apareceram nas direções.

‘‘เอวํ ตถา คโต’’ติ กายคมนฏฺเฐน คตสทฺเทน ตถาคตสทฺทํ นิทฺทิสิตฺวา อิทานิ ญาณคมนฏฺเฐน ตํ ทสฺเสตุํ – ‘‘อถ วา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ เนกฺขมฺเมนาติ อโลภปฺปธาเนน กุสลจิตฺตุปฺปาเทน. กุสลา หิ ธมฺมา อิธ เนกฺขมฺมํ, น ปพฺพชฺชาทโย. ‘‘ปฐมชฺฌาเนนา’’ติ จ วทนฺติ. ปหายาติ ปชหิตฺวา. คโต อธิคโต, ปฏิปนฺโน อุตฺตริวิเสสนฺติ อตฺโถ. ปหายาติ วา ปหานเหตุ, ปหานลกฺขณํ วา. เหตุลกฺขณตฺโถ หิ อยํ ปหายสทฺโท. กามจฺฉนฺทาทิปฺปหานเหตุกญฺหิ ‘‘คโต’’ติ เอตฺถ วุตฺตํ คมนํ อวโพโธ, ปฏิปตฺติ เอว วา กามจฺฉนฺทาทิปฺปหาเนน จ ลกฺขียติ. เอส นโย ปทาเลตฺวาติอาทีสุปิ. อพฺยาปาเทนาติ เมตฺตาย. อาโลกสญฺญายาติ วิภูตํ กตฺวา มนสิกรเณน อุปฏฺฐิตอาโลกสญฺชานเนน. อวิกฺเขเปนาติ สมาธินา. ธมฺมววตฺถาเนนาติ กุสลาทิธมฺมานํ ยาถาวนิจฺฉเยน. ‘‘สปฺปจฺจยนามรูปววตฺถาเนนา’’ติปิ วทนฺติ. เอวํ กามจฺฉนฺทาทินีวรณปฺปหาเนน ‘‘อภิชฺฌํ โลเก ปหายา’’ติอาทินา (วิภ. ๕๐๘) วุตฺตาย ปฐมชฺฌานสฺส ปุพฺพภาคปฺปฏิปทาย ภควโต ตถาคตภาวํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ สห อุปาเยน อฏฺฐหิ [Pg.129] สมาปตฺตีหิ อฏฺฐารสหิ จ มหาวิปสฺสนาหิ ตํ ทสฺเสตุํ – ‘‘ญาเณนา’’ติอาทิมาห. นามรูปปริคฺคหกงฺขาวิตรณานญฺหิ วิพนฺธภูตสฺส โมหสฺส ทูรีกรเณน ญาตปริญฺญายํ ฐิตสฺส อนิจฺจสญฺญาทโย สิชฺฌนฺติ, ตถา ฌานสมาปตฺตีสุ อภิรตินิมิตฺเตน ปาโมชฺเชน ตตฺถ อนภิรติยา วิโนทิตาย ฌานาทีนํ สมธิคโมติ สมาปตฺติวิปสฺสนานํ อรติวิโนทนอวิชฺชาปทาลนาทิอุปาโย, อุปฺปฏิปาฏินิทฺเทโส ปน นีวรณสภาวาย อวิชฺชาย เหฏฺฐา นีวรเณสุปิ สงฺคหทสฺสนตฺถนฺติ ทฏฺฐพฺโพ. สมาปตฺติวิหารปฺปเวสวิพนฺธเนน นีวรณานิ กวาฏสทิสานีติ อาห – ‘‘นีวรณกวาฏํ อุคฺฆาเฏตฺวา’’ติ.

Tendo assim explicado a palavra 'Tathāgata' por meio da palavra 'gata' no sentido de movimento físico do corpo como 'assim ele foi' (evaṃ tathā gato), agora, para mostrá-la no sentido de movimento pelo conhecimento, diz: 'Ou então...', etc. Ali, 'pela renúncia' (nekkhammena) significa pelo surgimento de uma mente benéfica na qual a ausência de cobiça (alobha) é principal. Pois os estados benéficos (kusalā dhammā) são aqui a renúncia, não a ordenação, etc. E também dizem: 'pelo primeiro jhana'. 'Tendo abandonado' (pahāya) significa tendo deixado de lado. 'Foi' (gato) significa alcançou, praticou a distinção superior. Ou 'tendo abandonado' (pahāya) indica a causa do abandono ou a característica do abandono. Pois esta palavra 'pahāya' tem o sentido de causa e característica. Pois o 'ir' aqui mencionado como 'foi' tem como causa o abandono do desejo sensorial, etc., e é caracterizado como a compreensão ou a própria prática através do abandono do desejo sensorial, etc. Este mesmo método se aplica também a 'tendo rompido', etc. 'Pela não malevolência' (abyāpādena) significa pelo amor-bondade (mettā). 'Pela percepção da luz' (ālokasaññāya) significa pela percepção da luz que se apresenta por meio da atenção mental clara e manifesta. 'Pela não distração' (avikkhepena) significa pela concentração (samādhi). 'Pela definição dos fenômenos' (dhammavavatthānena) significa pela determinação correta dos estados benéficos, etc. Também dizem: 'pela definição de mente-e-matéria junto com suas condições'. Tendo assim mostrado o estado de Tathāgata do Abençoado por meio da prática preliminar do primeiro jhana, que consiste no abandono dos obstáculos como o desejo sensorial, etc., conforme dito em 'tendo abandonado a cobiça em relação ao mundo', etc., agora, para mostrá-lo por meio das oito realizações meditativas e das dezoito grandes visões claras (mahāvipassanā) junto com os meios adequados, diz: 'pelo conhecimento...', etc. Pois, para quem está estabelecido no conhecimento pleno do que é conhecido (ñātapariññā) por meio do afastamento da ilusão (moha), que é um obstáculo para a apreensão de mente-e-matéria e para a superação da dúvida, realizam-se as percepções da impermanência, etc.; da mesma forma, o alcance dos jhanas, etc., ocorre quando o descontentamento com as realizações dos jhanas é dissipado pelo contentamento que serve de base para o deleite nelas. Assim, o meio para as realizações meditativas e para a visão clara é a dissipação do descontentamento, o rompimento da ignorância, etc. Contudo, deve-se considerar que a exposição fora de ordem serve para mostrar a inclusão da ignorância, que tem a natureza de um obstáculo, também entre os obstáculos mencionados anteriormente. Visto que os obstáculos são como portas que impedem a entrada na morada das realizações meditativas, ele diz: 'tendo aberto a porta dos obstáculos'.

‘‘รตฺตึ วิตกฺเกตฺวา วิจาเรตฺวา ทิวา กมฺมนฺเต ปโยเชตี’’ติ (ม. นิ. ๑.๒๕๑) วุตฺตฏฺฐาเน วิตกฺกวิจารา ธูมายนา อธิปฺเปตาติ อาห – ‘‘วิตกฺกวิจารธูม’’นฺติ. กิญฺจาปิ ปฐมชฺฌานูปจาเรเยว ทุกฺขํ, จตุตฺถชฺฌาโนปจาเรเยว จ สุขํ ปหียติ, อติสยปฺปหานํ ปน สนฺธายาห – ‘‘จตุตฺถชฺฌาเนน สุขทุกฺขํ ปหายา’’ติ. รูปสญฺญาติ สญฺญาสีเสน รูปาวจรชฺฌานานิ เจว ตทารมฺมณานิ จ วุตฺตานิ. รูปาวจรชฺฌานมฺปิ หิ ‘‘รูป’’นฺติ วุจฺจติ อุตฺตรปทโลเปน ‘‘รูปี รูปานิ ปสฺสตี’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๒.๒๔๘; ๓.๓๑๒; ธ. ส. ๒๔๘; ปฏิ. ม. ๑.๒๐๙). ตสฺส อารมฺมณมฺปิ กสิณรูปํ ‘‘รูป’’นฺติ วุจฺจติ ปุริมปทโลเปน ‘‘พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ สุวณฺณทุพฺพณฺณานี’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๒.๑๗๓-๑๗๔; ม. นิ. ๒.๒๔๙; ธ. ส. ๒๔๔-๒๔๕). ตสฺมา อิธ รูเป รูปชฺฌาเน ตํสหคตสญฺญา รูปสญฺญาติ เอวํ สญฺญาสีเสน รูปาวจรชฺฌานานิ วุตฺตานิ. รูปํ สญฺญา อสฺสาติ รูปสญฺญํ, รูปสฺส นามนฺติ วุตฺตํ โหติ. เอวํ ปถวีกสิณาทิเภทสฺส ตทารมฺมณสฺส เจตํ อธิวจนนฺติ เวทิตพฺพํ. ปฏิฆสญฺญาติ จกฺขาทีนํ วตฺถูนํ รูปาทีนํ อารมฺมณานญฺจ ปฏิฆาเตน ปฏิหนเนน วิสยิวิสยสโมธาเน สมุปฺปนฺนา ทฺวิปญฺจวิญฺญาณสหคตา สญฺญา ปฏิฆสญฺญา. นานตฺตสญฺญาโยติ นานตฺเต โคจเร ปวตฺตา สญฺญา, นานตฺตา วา สญฺญา นานตฺตสญฺญา, อฏฺฐ กามาวจรกุสลสญฺญา, ทฺวาทส อกุสลสญฺญา, เอกาทส กามาวจรกุสลวิปากสญฺญา, ทฺเว อกุสลวิปากสญฺญา, เอกาทส กามาวจรกิริยสญฺญาติ เอตาสํ จตุจตฺตาลีสสญฺญานเมตํ อธิวจนํ. เอตา หิ ยสฺมา รูปสญฺญาทิเภเท นานตฺเต [Pg.130] นานาสภาเว โคจเร ปวตฺตนฺติ, ยสฺมา จ นานตฺตา นานาสภาวา อญฺญมญฺญํ อสทิสา, ตสฺมา ‘‘นานตฺตสญฺญา’’ติ วุจฺจนฺติ.

No trecho citado: “Tendo planejado e ponderado à noite, ele realiza o trabalho de dia” (MN 1.251), o pensamento aplicado e o pensamento sustentado são entendidos como o ato de fumegar; por isso, diz-se: “a fumaça do pensamento aplicado e sustentado”. Embora a dor seja abandonada já no acesso ao primeiro jhana, e o prazer no acesso ao quarto jhana, referindo-se ao abandono completo, diz-se: “tendo abandonado o prazer e a dor através do quarto jhana”. “Percepção da forma” (rūpasaññā): por meio do termo principal “percepção”, referem-se tanto aos jhanas da esfera da forma quanto aos seus objetos. Pois até mesmo o jhana da esfera da forma é chamado de “forma” (rūpa) por elisão do termo posterior, como em passagens como “possuindo forma, ele vê formas” (MN 2.248, etc.). E o seu objeto, a forma do kasiṇa, também é chamado de “forma” (rūpa) por elisão do termo anterior, como em passagens como “externamente ele vê formas, belas e feias” (DN 2.173, etc.). Portanto, aqui, a percepção associada à forma, isto é, ao jhana da forma, é “percepção da forma”; assim, por meio do termo principal “percepção”, os jhanas da esfera da forma são indicados. “Aquilo cuja percepção é a forma é a percepção da forma”, o que significa o nome da forma. Assim, deve-se entender que esta é uma designação para o seu objeto, que se divide em kasiṇa de terra, etc. “Percepção de resistência” (paṭighasaññā): é a percepção associada às dez consciências sensoriais que surge no encontro entre o sujeito e o objeto através do impacto ou colisão das bases físicas, como o olho, etc., e dos objetos, como as formas, etc. “Percepções de diversidade” (nānattasaññā): refere-se à percepção que ocorre em um domínio diverso, ou percepções que são diversas. Esta é uma designação para estas quarenta e quatro percepções: as oito percepções benéficas da esfera dos sentidos, as doze percepções prejudiciais, as onze percepções resultantes benéficas da esfera dos sentidos, as duas percepções resultantes prejudiciais e as onze percepções funcionais da esfera dos sentidos. Pois, como estas ocorrem em um domínio diverso e de naturezas diversas, como na divisão de percepções de formas, etc., e como são diversas, de naturezas diversas e dissemelhantes entre si, são chamadas de “percepções de diversidade”.

อนิจฺจสฺส, อนิจฺจนฺติ วา อนุปสฺสนา อนิจฺจานุปสฺสนา, เตภูมกธมฺมานํ อนิจฺจตํ คเหตฺวา ปวตฺตาย อนุปสฺสนาเยตํ นามํ. นิจฺจสญฺญนฺติ สงฺขตธมฺเม ‘‘นิจฺจา สสฺสตา’’ติ ปวตฺตํ มิจฺฉาสญฺญํ. สญฺญาสีเสน ทิฏฺฐิจิตฺตานมฺปิ คหณํ ทฏฺฐพฺพํ. เอส นโย อิโต ปเรสุปิ. นิพฺพิทานุปสฺสนายาติ สงฺขาเรสุ นิพฺพิชฺชนากาเรน ปวตฺตาย อนุปสฺสนาย. นนฺทินฺติ สปฺปีติกตณฺหํ. วิราคานุปสฺสนายาติ สงฺขาเรสุ วิรชฺชนากาเรน ปวตฺตาย อนุปสฺสนาย. นิโรธานุปสฺสนายาติ สงฺขารานํ นิโรธสฺส อนุปสฺสนาย. ‘‘เต สงฺขารา นิรุชฺฌนฺติเยว, อายตึ สมุทยวเสน น อุปฺปชฺชนฺตี’’ติ เอวํ วา อนุปสฺสนา นิโรธานุปสฺสนา. เตเนวาห – ‘‘นิโรธานุปสฺสนาย นิโรเธติ, โน สมุเทตี’’ติ. มุจฺจิตุกมฺยตา หิ อยํ พลปฺปตฺตาติ. ปฏินิสฺสชฺชนากาเรน ปวตฺตา อนุปสฺสนา ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสนา. ปฏิสงฺขา สนฺติฏฺฐนา หิ อยํ. อาทานนฺติ นิจฺจาทิวเสน คหณํ. สนฺตติสมูหกิจฺจารมฺมณานํ วเสน เอกตฺตคฺคหณํ ฆนสญฺญา. อายูหนํ อภิสงฺขรณํ. อวตฺถาวิเสสาปตฺติ วิปริณาโม. ธุวสญฺญนฺติ ถิรภาวคฺคหณํ. นิมิตฺตนฺติ สมูหาทิฆนวเสน สกิจฺจปริจฺเฉทตาย จ สงฺขารานํ สวิคฺคหคฺคหณํ. ปณิธินฺติ ราคาทิปณิธึ. สา ปนตฺถโต ตณฺหาวเสน สงฺขาเรสุ นนฺทิตา. อภินิเวสนฺติ อตฺตานุทิฏฺฐึ.

“Contemplação da impermanência” (aniccānupassanā) é a contemplação do que é impermanente, ou a contemplação como “impermanente”. Este é o nome para a contemplação que procede apreendendo a impermanência dos fenômenos dos três planos. “Percepção de permanência” (niccasaññā) é a percepção errônea que ocorre em relação aos fenômenos condicionados como “permanentes, eternos”. Sob o termo principal “percepção”, deve-se entender também a inclusão das visões e da mente. Este mesmo método se aplica também aos casos seguintes. “Pela contemplação do desencanto” (nibbidānupassanā): pela contemplação que procede sob o modo de se desencantar com as formações. “O deleite” (nandi): o desejo acompanhado de entusiasmo. “Pela contemplação do desapaixonamento” (virāgānupassanā): pela contemplação que procede sob o modo de se desapaixonar pelas formações. “Pela contemplação da cessação” (nirodhānupassanā): pela contemplação da cessação das formações. Ou a contemplação de que “essas formações simplesmente cessam e não surgem no futuro por meio da originação” é a contemplação da cessação. Por isso foi dito: “Através da contemplação da cessação, ele faz cessar, não origina”. Pois este é o desejo de libertação que alcançou força. A contemplação que procede sob o modo de renunciar é a “contemplação da renúncia” (paṭinissaggānupassanā). Pois esta é a estabilização através da reflexão. “Apego” (ādāna) é a apreensão sob o aspecto de permanência, etc. “Percepção de solidez” (ghanasaññā) é a apreensão de unidade em virtude da continuidade, do grupo, da função e do objeto. “Acúmulo” (āyūhana) é a atividade de formação. “Mudança” (vipariṇāma) é a ocorrência de uma alteração de estado. “Percepção de estabilidade” (dhuvasaññā) é a apreensão de um estado firme. “Sinal” (nimitta) é a apreensão das formações com uma forma definida, em virtude da solidez do grupo, etc., e da delimitação de sua própria função. “Anseio” (paṇidhi) é o anseio por cobiça, etc. E isso, em termos de significado, é o deleite nas formações por meio do desejo. “Apego” (abhinivesa) é a visão de um eu.

อนิจฺจทุกฺขาทิวเสน สพฺพธมฺมตีรณํ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนา. สาราทานาภินิเวสนฺติ อสาเร สารคฺคหณวิปลฺลาสํ. อิสฺสรกุตฺตาทิวเสน โลโก สมุปฺปนฺโนติ อภินิเวโส สมฺโมหาภินิเวโส. เกจิ ปน ‘‘อโหสึ นุ โข อหมตีตมทฺธานนฺติอาทินา ปวตฺตสํสยาปตฺติ สมฺโมหาภินิเวโส’’ติ วทนฺติ. สงฺขาเรสุ เลณตาณภาวคฺคหณํ อาลยาภินิเวโส. ‘‘อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา’’ติ (ที. นิ. ๒.๖๔; ม. นิ. ๑.๒๘๑; ๒.๓๓๗; สํ. นิ. ๑.๑๗๒; มหาว. ๗) วจนโต อาลโย ตณฺหา, สาเยว จกฺขาทีสุ รูปาทีสุ จ อภินิเวสวเสน ปวตฺติยา อาลยาภินิเวโสติ เกจิ. ‘‘เอวํวิธา สงฺขารา ปฏินิสฺสชฺชียนฺตี’’ติ ปวตฺตํ ญาณํ ปฏิสงฺขานุปสฺสนา. วฏฺฏโต วิคตตฺตา วิวฏฺฏํ, นิพฺพานํ. ตตฺถ อารมฺมณกรณสงฺขาเตน อนุปสฺสเนน ปวตฺติยา วิวฏฺฏานุปสฺสนา, โคตฺรภู. สํโยคาภินิเวสนฺติ สํยุชฺชนวเสน สงฺขาเรสุ [Pg.131] อภินิวิสนํ. ทิฏฺเฐกฏฺเฐติ ทิฏฺฐิยา สหชาเตกฏฺเฐ ปหาเนกฏฺเฐ จ. โอฬาริเกติ อุปริมคฺควชฺเฌ กิเลเส อเปกฺขิตฺวา วุตฺตํ, อญฺญถา ทสฺสนปหาตพฺพาปิ ทุติยมคฺควชฺเฌหิ โอฬาริกาติ. อณุสหคเตติ อณุภูเต. อิทํ เหฏฺฐิมมคฺควชฺเฌ อเปกฺขิตฺวา วุตฺตํ. สพฺพกิเลเสติ อวสิฏฺฐสพฺพกิเลเส. น หิ ปฐมาทิมคฺเคหิปิ ปหีนา กิเลสา ปุน ปหียนฺตีติ.

O julgamento de todos os fenômenos sob o aspecto de impermanência, sofrimento, etc., é a introspecção dos fenômenos através da sabedoria superior. “O apego à apreensão de uma essência” (sārādānābhinivesa) é a distorção de apreender uma essência naquilo que não tem essência. O apego de que “o mundo surgiu através da criação de um senhor, etc.” é o “apego da ilusão” (sammohābhiniveso). Alguns, porém, dizem: “A ocorrência de dúvida que procede como ‘Será que eu existi no passado?’, etc., é o apego da ilusão”. A apreensão das formações como um abrigo ou proteção é o “apego ao refúgio” (ālayābhinivesa). De acordo com a passagem “Eles se deleitam no apego, regozijam-se no apego” (DN 2.64, etc.), o apego é o desejo; alguns dizem que este mesmo desejo, por ocorrer sob a forma de apego ao olho, etc., e às formas, etc., é o “apego ao apego”. O conhecimento que ocorre como “Formações deste tipo são renunciadas” é a “contemplação reflexiva” (paṭisaṅkhānupassanā). Por estar livre do ciclo, é a “ausência de ciclo” (vivaṭṭa), o Nibbāna. A ocorrência da contemplação caracterizada por tomar aquilo como objeto é a “contemplação da ausência de ciclo” (vivaṭṭānupassanā), o conhecimento de mudança de linhagem (gotrabhū). “Apego à união” (saṃyogābhinivesa) é o apegar-se às formações por meio da união. “No mesmo nível da visão” (diṭṭhekaṭṭha): naquilo que surge junto com a visão e naquilo que é abandonado junto com ela. “Grosseiras” (oḷārika): isto é dito em relação às impurezas a serem abandonadas pelos caminhos superiores; caso contrário, mesmo aquelas a serem abandonadas pela visão seriam grosseiras em relação às que devem ser abandonadas pelo segundo caminho. “Sutis” (aṇusahagata): naquelas que se tornaram sutis. Isto é dito em relação àquelas a serem abandonadas pelo caminho inferior. “Todas as impurezas” (sabbakilesa): todas as impurezas restantes. Pois as impurezas que já foram abandonadas pelos caminhos anteriores, como o primeiro, etc., não são abandonadas novamente.

กกฺขฬตฺตํ กถินภาโว. ปคฺฆรณํ ทฺรวภาโว. โลกิยวายุนา ภสฺตาย วิย เยน ตํตํกลาปสฺส อุทฺธุมายนํ, ถทฺธภาโว วา, ตํ วิตฺถมฺภนํ. วิชฺชมาเนปิ กลาปนฺตรภูตานํ กลาปนฺตรภูเตหิ ผุฏฺฐภาเว ตํตํภูตวิวิตฺตตา รูปปริยนฺโต อากาโสติ เยสํ โย ปริจฺเฉโท, เตหิ โส อสมฺผุฏฺโฐว, อญฺญถา ภูตานํ ปริจฺเฉทภาโว น สิยา พฺยาปิตภาวาปตฺติโต. ยสฺมึ กลาเป ภูตานํ ปริจฺเฉโท, เตหิ อสมฺผุฏฺฐภาโว อสมฺผุฏฺฐลกฺขณํ. เตนาห – ภควา อากาสธาตุนิทฺเทเส (ธ. ส. ๖๓๗) ‘‘อสมฺผุฏฺโฐ จตูหิ มหาภูเตหี’’ติ.

Aspereza é o estado de dureza. Escoamento é o estado de liquidez. Aquilo pelo qual ocorre o inflar de cada grupo, como um fole pelo vento do mundo, ou o estado de rigidez, isso é a distensão. Embora exista o contato dos elementos de um grupo com os elementos de outro grupo, a separação de cada elemento é o espaço que delimita a forma física; por aqueles elementos pelos quais ocorre essa delimitação, ele permanece intocado; caso contrário, não haveria delimitação dos elementos, pois eles se tornariam onipresentes. No grupo em que ocorre a delimitação dos elementos, o estado de não ser tocado por eles é a característica de não-contato. Por isso o Abençoado disse, na exposição do elemento espaço (Dhs 637): “não tocado pelos quatro grandes elementos”.

วิโรธิปจฺจยสนฺนิปาเต วิสทิสุปฺปตฺติ รุปฺปนํ. เจตนาปธานตฺตา สงฺขารกฺขนฺธธมฺมานํ เจตนาวเสเนตํ วุตฺตํ – ‘‘สงฺขารานํ อภิสงฺขรณลกฺขณ’’นฺติ. ตถา หิ สุตฺตนฺตภาชนีเย สงฺขารกฺขนฺธวิภงฺเค (วิภ. ๙๒) ‘‘จกฺขุสมฺผสฺสชา เจตนา’’ติอาทินา เจตนาว วิภตฺตา. อภิสงฺขรลกฺขณา จ เจตนา. ยถาห – ‘‘ตตฺถ กตโม ปุญฺญาภิสงฺขาโร, กุสลา เจตนา กามาวจรา’’ติอาทิ. ผรณํ สวิปฺผาริกตา. อสฺสทฺธิเยติ อสฺสทฺธิยเหตุ. นิมิตฺตตฺเถ ภุมฺมํ. เอส นโย โกสชฺเชติอาทีสุ. วูปสมลกฺขณนฺติ กายจิตฺตปริฬาหูปสมลกฺขณํ. ลีนุทฺธจฺจรหิเต อธิจิตฺเต ปวตฺตมาเน ปคฺคหนิคฺคหสมฺปหํสเนสุ อพฺยาวฏตาย อชฺฌุเปกฺขนํ ปฏิสงฺขานํ ปกฺขปาตุปจฺเฉทโต.

“Ser afetado” (ruppana) é a produção de alteração diante do encontro de condições adversas. Devido à primazia da volição entre os fenômenos do agregado das formações, foi dito em termos de volição: “a característica das formações é o ato de formar”. Pois, na classificação dos Suttas no Vibhaṅga do agregado das formações (Vibh 92), apenas a volição é analisada por meio de passagens como “a volição nascida do contato ocular”, etc. E a volição tem a característica de formar. Como foi dito: “Ali, o que é a formação de mérito? É a volição benéfica da esfera dos sentidos”, etc. “Difusão” (pharaṇa) é o estado de se espalhar. “Na falta de fé” (assaddhiye): significa devido à falta de fé. O caso locativo é usado no sentido de causa. Este mesmo método se aplica a termos como “na preguiça”, etc. “Tendo a característica de pacificação” (vūpasamalakkhaṇa): tendo a característica de pacificar a queimação do corpo e da mente. Quando a mente superior, livre de preguiça e agitação, está em atividade, a equanimidade é a atitude de não-intervenção nos atos de esforço, contenção e encorajamento, devido à cessação de qualquer parcialidade através da reflexão.

มุสาวาทาทีนํ วิสํวาทนาทิกิจฺจตาย ลูขานํ อปริคฺคาหกานํ ปฏิปกฺขภาวโต ปริคฺคาหกสภาวา สมฺมาวาจา, สินิทฺธภาวโต สมฺปยุตฺตธมฺเม สมฺมาวาจาปจฺจยสุภาสิตานํ โสตารญฺจ ปุคฺคลํ ปริคฺคณฺหาตีติ สา ปริคฺคหลกฺขณา. กายิกกิริยา กิญฺจิ กตฺตพฺพํ สมุฏฺฐาเปติ, สยญฺจ สมุฏฺฐหนํ ฆฏนํ โหตีติ สมฺมากมฺมนฺตสงฺขาตา วิรตีปิ [Pg.132] สมุฏฺฐานลกฺขณา ทฏฺฐพฺพา, สมฺปยุตฺตธมฺมานํ วา อุกฺขิปนํ สมุฏฺฐาปนํ กายิกกิริยาย ภารุกฺขิปนํ วิย. ชีวมานสฺส สตฺตสฺส, สมฺปยุตฺตธมฺมานํ วา ชีวิตินฺทฺริยปวตฺติยา, อาชีวสฺเสว วา สุทฺธิ โวทานํ. ‘‘สงฺขารา’’ติ อิธ เจตนา อธิปฺเปตาติ วุตฺตํ – ‘‘สงฺขารานํ เจตนาลกฺขณ’’นฺติ. นมนํ อารมฺมณาภิมุขภาโว. อายตนํ ปวตฺตนํ. อายตนวเสน หิ อายสงฺขาตานํ จิตฺตเจตสิกานํ ปวตฺติ. ตณฺหาย เหตุลกฺขณนฺติ วฏฺฏสฺส ชนกเหตุภาโว, มคฺคสฺส ปน นิพฺพานสมฺปาปกตฺตนฺติ อยเมเตสํ วิเสโส.

Como a fala mentirosa, etc., tem a função de enganar, sendo áspera e não-acolhedora, a fala correta, por ser o seu oposto, tem a natureza de acolher; devido à sua natureza suave, ela acolhe os estados mentais associados, bem como a pessoa que ouve as palavras bem ditas que têm a fala correta como condição; por isso, ela tem a característica de acolhimento. A ação corporal origina algo a ser feito, e ela própria é uma originação e um esforço; portanto, a abstinência conhecida como ação correta também deve ser vista como tendo a característica de originar, ou como o ato de elevar e originar os estados associados, semelhante ao ato de levantar um fardo por meio de uma ação corporal. A purificação é a pureza do próprio meio de vida, ou da atividade da faculdade da vida do ser vivo ou dos estados associados. Como aqui, por “formações”, entende-se a volição, foi dito: “a característica das formações é a volição”. “Inclinação” (namana) é o estado de direcionar-se ao objeto. “Base” (āyatana) é a atividade. Pois é na forma de base que ocorre a atividade da mente e dos fatores mentais, que são chamados de “esforços”. “A característica de causa do desejo” é o fato de ser a causa geradora do ciclo; para o caminho, porém, é o fato de conduzir ao Nibbāna; esta é a diferença entre eles.

ตถลกฺขณํ อวิปรีตสภาโว. เอกรโส อญฺญมญฺญนาติวตฺตนํ อนูนาธิกภาโว. ยุคนทฺธา สมถวิปสฺสนาว. ‘‘สทฺธาปญฺญา ปคฺคหาวิกฺเขปา’’ติปิ วทนฺติ. ขโยติ กิเลสกฺขโย มคฺโค. อนุปฺปาทปริโยสานตาย อนุปฺปาโท ผลํ. ปสฺสทฺธิ กิเลสวูปสโม. ฉนฺทสฺสาติ กตฺตุกามตาฉนฺทสฺส. มูลลกฺขณํ ปติฏฺฐาภาโว. สมุฏฺฐานลกฺขณํ อารมฺมณปฺปฏิปาทกตาย สมฺปยุตฺตธมฺมานํ อุปฺปตฺติเหตุตา. สโมธานํ วิสยาทิสนฺนิปาเตน คเหตพฺพากาโร, ยา สงฺคตีติ วุจฺจติ. สมํ, สห โอทหนฺติ อเนน สมฺปยุตฺตธมฺมาติ วา สโมธานํ, ผสฺโส. สโมสรนฺติ สนฺนิปตนฺติ เอตฺถาติ สโมสรณํ. เวทนาย วินา อปฺปวตฺตมานา สมฺปยุตฺตธมฺมา เวทนานุภวนนิมิตฺตํ สโมสฏา วิย โหนฺตีติ เอวํ วุตฺตํ. โคปานสีนํ กูฏํ วิย สมฺปยุตฺตานํ ปาโมกฺขภาโว ปมุขลกฺขณํ. ตโต, เตสํ วา สมฺปยุตฺตธมฺมานํ อุตฺตริ ปธานนฺติ ตตุตฺตริ. ปญฺญุตฺตรา หิ กุสลา ธมฺมา. วิมุตฺติยาติ ผลสฺส. ตญฺหิ สีลาทิคุณสารสฺส ปรมุกฺกํสภาเวน สารํ. อยญฺจ ลกฺขณวิภาโค ฉธาตุปญฺจฌานงฺคาทิวเสน ตํตํสุตฺตปทานุสาเรน โปราณฏฺฐกถายํ อาคตนเยน จ กโตติ ทฏฺฐพฺพํ. ตถา หิ ปุพฺเพ วุตฺโตปิ โกจิ ธมฺโม ปริยายนฺตรปฺปกาสนตฺถํ ปุน ทสฺสิโต, ตโต เอว จ ‘‘ฉนฺทมูลกา กุสลา ธมฺมา มนสิการสมุฏฺฐานา ผสฺสสโมธานา เวทนาสโมสรณา’’ติ, ‘‘ปญฺญุตฺตรา กุสลา ธมฺมา’’ติ, ‘‘วิมุตฺติสารมิทํ พฺรหฺมจริย’’นฺติ, ‘‘นิพฺพาโนคธญฺหิ, อาวุโส, พฺรหฺมจริยํ นิพฺพานปริโยสาน’’นฺติ (สํ. นิ. ๕.๕๑๒) จ สุตฺตปทานํ วเสน ‘‘ฉนฺทสฺส มูลลกฺขณ’’นฺติอาทิ วุตฺตํ.

“A característica de realidade” (tathalakkhaṇa) é a natureza verdadeira. “Sabor único” (ekarasa) é o fato de não ultrapassarem um ao outro, um estado sem falta nem excesso. “Par emparelhado” (yuganaddha) refere-se à tranquilidade e à introspecção. Também dizem: “fé e sabedoria, esforço e não-distração”. “Destruição” (khaya) é o caminho que destrói as impurezas. “Não-surgimento” (anuppāda) é o fruto, por ser a culminação do não-surgimento. “Tranquilidade” (passaddhi) é a pacificação das impurezas. “Do desejo” (chanda): do desejo de agir. “Apego” (abhinivesa) é a visão de um eu. “A característica de raiz” (mūlalakkhaṇa) é o estado de fundação. “A característica de originação” (samuṭṭhānalakkhaṇa) é o fato de ser a causa do surgimento dos estados associados ao apresentar o objeto. “Confluência” (samodhāna) é o modo de apreensão pelo encontro do objeto, etc., o que é chamado de “reunião”. Ou “confluência” é o contato, pois através dele os estados associados se estabelecem juntos e de forma igual. “Ponto de encontro” (samosaraṇa) é aquilo onde eles se reúnem. Como os estados associados não ocorrem sem a sensação, diz-se que eles são como se tivessem convergido para o propósito de experimentar a sensação. “A característica de proeminência” (pamukhalakkhaṇa) é o estado de ser o principal entre os estados associados, como o topo de uma viga de telhado. “Superior àquilo” (tatuttari) significa o que é principal ou superior àqueles estados associados. Pois os estados benéficos têm a sabedoria como o que há de superior. “Da libertação” (vimutti): do fruto. Pois esta é a essência por ser a excelência suprema da essência das qualidades como a virtude, etc. E deve-se entender que esta distinção de características foi feita por meio dos seis elementos, dos cinco fatores do jhana, etc., de acordo com as palavras dos respectivos Suttas e conforme o método transmitido no antigo comentário. Pois, embora algum estado já tenha sido mencionado anteriormente, ele é apresentado novamente para expor outro método; e é precisamente por causa de passagens dos Suttas como “os estados benéficos têm o desejo como raiz, a atenção plena como originação, o contato como confluência, a sensação como ponto de encontro”, “os estados benéficos têm a sabedoria como o que há de superior”, “esta vida santa tem a libertação como essência”, e “amigos, a vida santa mergulha no Nibbāna, tem o Nibbāna como sua culminação” (SN 5.512), que se diz “a característica de raiz do desejo”, etc.

ตถธมฺมา [Pg.133] นาม จตฺตาริ อริยสจฺจานิ อวิปรีตสภาวตฺตา. ตถานิ ตํสภาวตฺตา, อวิตถานิ อมุสาสภาวตฺตา, อนญฺญถานิ อญฺญาการรหิตตฺตา. ชาติปจฺจยสมฺภูตสมุทาคตฏฺโฐติ ชาติปจฺจยา สมฺภูตํ หุตฺวา สหิตสฺส อตฺตโน ปจฺจยานุรูปสฺส อุทฺธํ อุทฺธํ อาคตภาโว, อนุปวตฺตตฺโถติ อตฺโถ. อถ วา สมฺภูตฏฺโฐ จ สมุทาคตฏฺโฐ จ สมฺภูตสมุทาคตฏฺโฐ, น ชาติโต ชรามรณํ น โหติ, น จ ชาตึ วินา อญฺญโต โหตีติ ชาติปจฺจยสมฺภูตฏฺโฐ, อิตฺถญฺจ ชาติโต สมุทาคจฺฉตีติ ชาติปจฺจยสมุทาคตฏฺโฐ. ยา ยา ชาติ ยถา ยถา ปจฺจโย โหติ, ตทนุรูปํ ปาตุภาโวติ อตฺโถ. อวิชฺชาย สงฺขารานํ ปจฺจยฏฺโฐติ เอตฺถาปิ น อวิชฺชา สงฺขารานํ ปจฺจโย น โหติ, น จ อวิชฺชํ วินา สงฺขารา อุปฺปชฺชนฺติ. ยา ยา อวิชฺชา เยสํ เยสํ สงฺขารานํ ยถา ยถา ปจฺจโย โหติ, อยํ อวิชฺชาย สงฺขารานํ ปจฺจยฏฺโฐ, ปจฺจยภาโวติ อตฺโถ.

Os chamados 'fenômenos reais' (tathadhammā) são as quatro nobres verdades, devido à sua natureza não distorcida (aviparītasabhāvattā). Elas são 'reais' (tathāni) por terem essa mesma natureza, 'não falsas' (avitathāni) por não terem uma natureza ilusória, e 'não de outra forma' (anaññathāni) por serem desprovidas de qualquer outro modo de ser. O significado de 'surgido e originado com o nascimento como condição' (jātipaccayasambhūtasamudāgataṭṭho) é o estado de ter surgido a partir da condição do nascimento e, estando associado a ela, ter vindo a se manifestar sucessivamente de acordo com a sua própria condição; este é o significado de 'continuar a ocorrer' (anupavattattho). Ou então, o significado de 'surgido' (sambhūtaṭṭho) e o significado de 'originado' (samudāgataṭṭho) constituem 'surgido e originado' (sambhūtasamudāgataṭṭho). O envelhecimento e a morte não deixam de ocorrer a partir do nascimento, nem ocorrem a partir de outra coisa sem o nascimento; por isso, diz-se 'surgido com o nascimento como condição' (jātipaccayasambhūtaṭṭho). E, visto que se origina a partir do nascimento, diz-se 'originado com o nascimento como condição' (jātipaccayasamudāgataṭṭho). O significado é: qualquer que seja o nascimento e de qualquer maneira que ele sirva de condição, o surgimento ocorre em conformidade com isso. Também aqui, quanto ao 'significado de condição da ignorância para as formações' (avijjāya saṅkhārānaṃ paccayaṭṭho), não é que a ignorância não seja a condição para as formações, nem que as formações surjam sem a ignorância. Qualquer que seja a ignorância e de qualquer maneira que ela sirva de condição para quaisquer formações, este é o 'significado de condição da ignorância para as formações', isto é, o estado de ser uma condição.

ภควา ตํ ชานาติ ปสฺสตีติ สมฺพนฺโธ. เตนาติ ภควตา. ตํ วิภชฺชมานนฺติ โยเชตพฺพํ. ตนฺติ รูปายตนํ. อิฏฺฐานิฏฺฐาทีติ อาทิ-สทฺเทน มชฺฌตฺตํ สงฺคณฺหาติ, ตถา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนปริตฺตอชฺฌตฺตพหิทฺธาตทุภยาทิเภทํ. ลพฺภมานกปทวเสนาติ ‘‘รูปายตนํ ทิฏฺฐํ, สทฺทายตนํ สุตํ, คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ มุตํ, สพฺพํ รูปํ มนสา วิญฺญาต’’นฺติ (ธ. ส. ๙๖๖) วจนโต ทิฏฺฐปทญฺจ วิญฺญาตปทญฺจ รูปารมฺมเณ ลพฺภติ. อเนเกหิ นาเมหีติ ‘‘รูปารมฺมณํ อิฏฺฐํ อนิฏฺฐํ มชฺฌตฺตํ ปริตฺตํ อตีตํ อนาคตํ ปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา ทิฏฺฐํ วิญฺญาตํ รูปํ รูปายตนํ รูปธาตุ วณฺณนิภา สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ นีลํ ปีตก’’นฺติ เอวมาทีหิ อเนเกหิ นาเมหิ. เตรสหิ วาเรหีติ รูปกณฺเฑ อาคเต เตรส นิทฺเทสวาเร สนฺธายาห. ทฺเวปญฺญาสาย นเยหีติ เอเกกสฺมึ วาเร จตุนฺนํ จตุนฺนํ ววตฺถาปนนยานํ วเสน ทฺวิปญฺญาสาย นเยหิ. ตถเมวาติ อวิปรีตทสฺสิตาย อปฺปฏิวตฺติยเทสนตาย จ ตถเมว โหติ. ชานามิ อพฺภญฺญาสินฺติ วตฺตมานาตีตกาเลสุ ญาณปฺปวตฺติทสฺสเนน อนาคเตปิ ญาณปฺปวตฺติ วุตฺตาเยวาติ ทฏฺฐพฺพา. วิทิต-สทฺโท อนามฏฺฐกาลวิเสโส เวทิตพฺโพ ‘‘ทิฏฺฐํ สุตํ มุต’’นฺติอาทีสุ (ที. นิ. ๓.๑๘๘; ม. นิ. ๑.๗-๘; สํ. นิ. ๓.๒๐๘; อ. นิ. ๔.๒๓) วิย. น อุปฏฺฐาสีติ อตฺตตฺตนิยวเสน น อุปคญฺฉิ[Pg.134]. ยถา รูปารมฺมณาทโย ธมฺมา ยํสภาวา ยํปการา จ, ตถา เน ปสฺสติ ชานาติ คจฺฉตีติ ตถาคโตติ เอวํ ปทสมฺภโว เวทิตพฺโพ. เกจิ ปน ‘‘นิรุตฺตินเยน ปิโสทราทิปกฺเขเปน วา ทสฺสีสทฺทสฺส โลปํ, อาคต-สทฺทสฺส จาคมํ กตฺวา ตถาคโต’’ติ วณฺเณนฺติ.

A conexão é: 'O Abençoado conhece e vê isso'. 'Por ele' significa pelo Abençoado. Deve ser conectado com 'isso sendo analisado'. 'Isso' refere-se à base dos objetos visuais (rūpāyatana). Com a palavra 'etc.' em 'desejável, indesejável, etc.', inclui-se o neutro, bem como as divisões de passado, futuro, presente, limitado, interno, externo, ambos, etc. Pelo poder dos termos obtidos, de acordo com a passagem: 'A base dos objetos visuais é vista, a base dos sons é ouvida, a base dos cheiros, a base dos sabores, a base dos objetos tangíveis é sentida, toda forma é conhecida pela mente' (Dhs. 966), o termo 'visto' (diṭṭha) e o termo 'conhecido' (viññāta) são obtidos em relação ao objeto visual. Por 'muitos nomes' refere-se a muitos nomes como: 'objeto visual desejável, indesejável, neutro, limitado, passado, futuro, presente, interno, externo, visto, conhecido, forma, base das formas, elemento forma, brilho de cor, visível, com impacto, azul, amarelo', etc. Por 'treze seções' (terasahi vārehī), refere-se às treze seções de exposição que ocorrem no capítulo sobre as formas (rūpakaṇḍa). Por 'cinquenta e dois métodos' (dvepaññāsāya nayehī), significa por meio de cinquenta e dois métodos, em virtude de quatro métodos de determinação para cada seção. 'Exatamente assim' (tathameva) significa que é exatamente assim devido à visão não distorcida e ao ensinamento irreversível. Em 'eu conheço, eu compreendi diretamente', ao mostrar a ocorrência do conhecimento nos tempos presente e passado, deve-se considerar que a ocorrência do conhecimento no futuro também está dita. A palavra 'conhecido' (vidita) deve ser entendida como não especificando um tempo particular, assim como em passagens como 'visto, ouvido, sentido' (Dī. Ni. 3.188, etc.). 'Não se apresentou' (na upaṭṭhāsī) significa que não se aproximou sob a forma de um eu ou de algo pertencente ao eu. Assim como os fenômenos, tais como os objetos visuais, têm tal natureza e tal modo de ser, exatamente assim ele os vê, conhece e compreende (gacchati); por isso, ele é o 'Tathāgata' — assim deve ser entendida a derivação do termo. Alguns, no entanto, explicam que, pelo método gramatical (niruttinaya) ou pela inserção de letras como no grupo 'pisodara', ocorre a elisão da palavra 'dassī' e a inserção da palavra 'āgata', formando assim 'Tathāgata'.

ยํ รตฺตินฺติ ยสฺสํ รตฺติยํ. อจฺจนฺตสํโยเค เจตํ อุปโยควจนํ. ติณฺณํ มารานนฺติ กิเลสาภิสงฺขารเทวปุตฺตสงฺขาตานํ ติณฺณํ มารานํ. อนุปวชฺชนฺติ นิทฺโทสตาย น อุปวชฺชํ. อนูนนฺติ ปกฺขิปิตพฺพาภาเวน น อูนํ. อนธิกนฺติ อปเนตพฺพาภาเวน น อธิกํ. สพฺพาการปริปุณฺณนฺติ อตฺถพฺยญฺชนาทิสมฺปตฺติยา สพฺพากาเรน ปริปุณฺณํ. โน อญฺญถาติ ‘‘ตเถวา’’ติ วุตฺตเมวตฺถํ พฺยติเรเกน สมฺปาเทติ. เตน ยทตฺถํ ภาสิตํ, ตทตฺถนิปฺผาทนโต ยถา ภาสิตํ ภควตา, ตเถวาติ อวิปรีตเทสนตํ ทสฺเสติ. คทตฺโถติ เอเตน ตถํ คทตีติ ตถาคโตติ ท-การสฺส ต-การํ กตฺวา นิรุตฺตินเยน วุตฺตนฺติ ทสฺเสติ. ตถา คตมสฺสาติ ตถาคโต. คตนฺติ จ กายสฺส วาจาย วา ปวตฺตีติ อตฺโถ. ตถาติ จ วุตฺเต ยํ-ตํ-สทฺทานํ อพฺยภิจาริตสมฺพนฺธตาย ยถาติ อยมตฺโถ อุปฏฺฐิโตเยว โหติ. กายวาจากิริยานญฺจ อญฺญมญฺญานุโลเมน วจนิจฺฉายํ กายสฺส วาจา, วาจาย จ กาโย สมฺพนฺธภาเวน อุปติฏฺฐตีติ อิมมตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห – ‘‘ภควโต หี’’ติอาทิ. อิมสฺมึ ปน อตฺเถ ตถาวาทิตาย ตถาคโตติ อยมฺปิ อตฺโถ สิทฺโธ โหติ. โส ปน ปุพฺเพ ปการนฺตเรน ทสฺสิโตติ อาห – ‘‘เอวํ ตถาการิตาย ตถาคโต’’ติ.

'Em qual noite' (yaṃ rattiṃ) significa em qual noite (yassaṃ rattiyaṃ). E este é o caso acusativo expressando conexão contínua (accantasaṃyoga). De 'três Māras' refere-se aos três Māras conhecidos como as defesas (kilesa), as formações volitivas (abhisaṅkhāra) e o jovem deus (devaputta). 'Irrepreensível' (anupavajja) significa não repreensível devido à ausência de falhas. 'Não deficiente' (anūna) significa não deficiente por não haver nada a ser acrescentado. 'Não excessivo' (anadhika) significa não excessivo por não haver nada a ser removido. 'Completo em todos os aspectos' (sabbākāraparipuṇṇa) significa completo em todos os aspectos devido à perfeição do significado, do fraseado, etc. 'Não de outra forma' (no aññathā) estabelece por exclusão o mesmo significado expresso por 'exatamente assim' (tatheva). Com isso, mostra-se o ensinamento não distorcido: aquilo que foi falado, devido à realização do seu propósito, é exatamente como foi falado pelo Abençoado. Com 'o significado de falar' (gadattho), mostra-se que, pelo método gramatical, mudando a letra 'da' para 'ta', diz-se 'Tathāgata' porque ele fala a verdade (tathaṃ gadati). Aquele cujo comportamento é assim (tathā gataṃ assa) é o Tathāgata. E 'comportamento' (gata) significa a atividade do corpo ou da fala. E quando se diz 'assim' (tathā), devido à conexão infalível entre os pronomes relativos e demonstrativos, o significado de 'como' (yathā) já está presente. E querendo expressar a conformidade mútua das ações do corpo e da fala, onde o corpo está conectado com a fala e a fala com o corpo, mostrando este significado, ele disse: 'Do Abençoado, de fato...', etc. Neste sentido, o significado de 'Tathāgata' como 'aquele que fala de acordo com a realidade' (tathāvāditāya) também é estabelecido. Mas, visto que isso foi mostrado anteriormente de outra maneira, ele disse: 'Assim, ele é o Tathāgata por agir de acordo com a realidade' (tathākāritāya).

ติริยํ อปริมาณาสุ โลกธาตูสูติ เอเตน ยเทเก ‘‘ติริยํ วิย อุปริ อโธ จ สนฺติ โลกธาตุโย’’ติ วทนฺติ, ตํ ปฏิเสเธติ. เทสนาวิลาโสเยว เทสนาวิลาสมโย ยถา ‘‘ปุญฺญมยํ ทานมย’’นฺติอาทีสุ (ที. นิ. ๓.๓๐๕; อิติวุ. ๖๐; เนตฺติ. ๓๓). นิปาตานํ วาจกสทฺทสนฺนิธาเน ตทตฺถโชตนภาเวน ปวตฺตนโต คต-สทฺโทเยว อวคตตฺถํ อตีตตฺถญฺจ วทตีติ อาห – ‘‘คโตติ อวคโต อตีโต’’ติ. อถ วา อภินีหารโต ปฏฺฐาย ยาว [Pg.135] สมฺโพธิ, เอตฺถนฺตเร มหาโพธิยานปฏิปตฺติยา หานฏฺฐานสํกิเลสนิวตฺตีนํ อภาวโต ยถา ปณิธานํ, ตถา คโต อภินีหารานุรูปํ ปฏิปนฺโนติ ตถาคโต. อถ วา มหิทฺธิกตาย ปฏิสมฺภิทานํ อุกฺกํสาธิคเมน อนาวรณญาณตาย จ กตฺถจิปิ ปฏิฆาตาภาวโต ยถา รุจิ, ตถา กายวาจาจิตฺตานํ คตานิ คมนานิ ปวตฺติโย เอตสฺสาติ ตถาคโต. ยสฺมา จ โลเก วิธยุตฺตคตปการสทฺทา สมานตฺถา ทิสฺสนฺติ, ตสฺมา ยถาวิธา วิปสฺสิอาทโย ภควนฺโต, อยมฺปิ ภควา ตถาวิโธติ ตถาคโต. ยถา ยุตฺตา จ เต ภควนฺโต, อยมฺปิ ภควา ตถา ยุตฺโตติ ตถาคโต. อถ วา ยสฺมา สจฺจํ ตตฺวํ ตจฺฉํ ตถนฺติ ญาณสฺเสตํ อธิวจนํ, ตสฺมา ตเถน ญาเณน อาคโตติ ตถาคโตติ เอวมฺปิ ตถาคตสทฺทสฺส อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

Com 'horizontalmente em infinitos sistemas de mundos' (tiriyaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu), refuta-se o que alguns dizem: 'assim como horizontalmente, também acima e abaixo existem sistemas de mundos'. A própria elegância do ensinamento é 'feita de elegância de ensinamento' (desanāvilāsamayo), assim como em expressões como 'feito de mérito', 'feito de generosidade', etc. Visto que as partículas funcionam iluminando o significado de palavras expressivas próximas, a própria palavra 'gata' expressa o significado de 'compreendido' (avagata) e 'passado' (atīta); por isso ele disse: 'gata significa compreendido, passado'. Ou então, a partir da resolução inicial até a iluminação, nesse intervalo, devido à ausência de declínio, estagnação ou impureza na prática do veículo da grande iluminação, ele foi (gato) de acordo com a sua aspiração, tendo praticado em conformidade com a sua resolução inicial; por isso, ele é o 'Tathāgata'. Ou então, devido ao seu grande poder psíquico, à obtenção da excelência das análises discriminativas e ao conhecimento desobstruído, não havendo resistência em lugar algum, os movimentos (gatāni), as idas e as atividades do corpo, da fala e da mente ocorrem de acordo com a sua vontade; por isso, ele é o 'Tathāgata'. E visto que no mundo as palavras 'vidha' (tipo), 'yutta' (adequado), 'gata' (ido) e 'pakāra' (modo) são vistas como sinônimas, assim como os Abençoados como Vipassī eram de tal tipo (yathāvidhā), este Abençoado também é de tal tipo (tathāvidha); por isso, ele é o 'Tathāgata'. E assim como aqueles Abençoados eram adequados (yathā yuttā), este Abençoado também é adequadamente dotado (tathā yutto); por isso, ele é o 'Tathāgata'. Ou então, visto que 'verdade' (sacca), 'realidade' (tatva), 'fato' (taccha) e 'real' (tatha) são sinônimos de conhecimento, ele veio (āgato) por meio do conhecimento real (tathena ñāṇena); por isso, ele é o 'Tathāgata' — assim também deve ser entendido o significado da palavra 'Tathāgata'.

‘‘ปหาย กามาทิมเล ยถา คตา,สมาธิญาเณหิ วิปสฺสิอาทโย;

มเหสิโน สกฺยมุนี ชุตินฺธโร,ตถาคโต เตน ตถาคโต มโต.

"Tendo abandonado as impurezas como o desejo sensual, assim como foram, Por meio da concentração e do conhecimento, Vipassī e os outros Grandes sábios; o sábio dos Sakyas, portador de esplendor, Foi exatamente assim; por isso, ele é considerado o Tathāgata.

‘‘ตถญฺจ ธาตายตนาทิลกฺขณํ,สภาวสามญฺญวิภาคเภทโต;

สยมฺภุญาเณน ชิโนยมาคโต,ตถาคโต วุจฺจติ สกฺยปุงฺคโว.

"E a característica real dos elementos, das bases e demais fenômenos, Por meio da distinção entre características próprias e comuns, Este Vitorioso compreendeu através do seu conhecimento auto-desperto; Por isso, o touro dos Sakyas é chamado de Tathāgata.

‘‘ตถานิ สจฺจานิ สมนฺตจกฺขุนา,ตถา อิทปฺปจฺจยตา จ สพฺพโส;

อนญฺญเนยฺเยน ยโต วิภาวิตา,ยาถาวโต เตน ชิโน ตถาคโต.

"Visto que as verdades reais, com o olho que tudo vê, E também a condicionalidade específica em todos os aspectos, Foram claramente compreendidas de forma independente e correta, De acordo com a realidade; por isso, o Vitorioso é o Tathāgata.

‘‘อเนกเภทาสุปิ โลกธาตุสุ,ชินสฺส รุปายตนาทิโคจเร;

วิจิตฺตเภเท ตถเมว ทสฺสนํ,ตถาคโต เตน สมนฺตโลจโน.

"Mesmo nos sistemas de mundos de muitas divisões, No domínio do Vitorioso, que consiste na base das formas e demais objetos, A visão das diversas distinções é exatamente de acordo com a realidade; Por isso, aquele que tem o olho universal é o Tathāgata.

‘‘ยโต [Pg.136] จ ธมฺมํ ตถเมว ภาสติ,กโรติ วาจายนุโลมมตฺตโน;

คุเณหิ โลกํ อภิภุยฺยิรียติ,ตถาคโต เตนปิ โลกนายโก.

"E visto que ele ensina o Dhamma exatamente de acordo com a realidade, E age em conformidade com as suas próprias palavras, E vive superando o mundo por meio de suas virtudes, Por isso também o guia do mundo é o Tathāgata.

‘‘ยถาภินีหารมโต ยถารุจิ,ปวตฺตวาจา ตนุจิตฺตภาวโต;

ยถาวิธา เยน ปุรา มเหสิโน,ตถาวิโธ เตน ชิโน ตถาคโต’’ติ. (ที. นิ. ฏี. ๑.๗) –

"De acordo com a sua resolução inicial e de acordo com a sua preferência, Com a fala e a mente sutil colocadas em movimento, Assim como eram os grandes sábios do passado, De tal tipo é este Vitorioso; por isso, ele é o Tathāgata."

สงฺคหคาถา มุขมตฺตเมว, กสฺมา? อปฺปมาทปทํ วิย สกลกุสลธมฺมสมฺปฏิปตฺติยา สพฺพพุทฺธคุณานํ สงฺคาหกตฺตา. เตเนวาห – ‘‘สพฺพากาเรนา’’ติอาทิ. เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถเมว.

Os versos de resumo são apenas uma introdução, por quê? Porque, assim como o termo 'diligência' (appamāda) em relação à prática de todos os estados benéficos, eles abrangem todas as qualidades búdicas. Por isso ele disse: 'em todos os aspectos', etc. O restante aqui tem o significado claro.

๑๗๑. ทุติเย อุปฺปตฺตีติ ปฐมาย ชาติยา นิพฺพตฺตึ วตฺวา อริยาย ชาติยา นิพฺพตฺตึ ทสฺเสตุํ – ‘‘นิปฺผตฺตี’’ติ อาห. ตทา หิสฺส พุทฺธภาวนิปฺผตฺตีติ. ‘‘ทุลฺลโภ’’ติอาทึ วตฺวา การณสฺส ทูรสมฺภารภาวโต ตตฺถ การณํ ทสฺเสนฺโต ‘‘เอกวาร’’นฺติอาทิมาห. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ตตฺถ วารคณนา นาม มาสสํวจฺฉรกปฺปคณนาทิกา, กปฺปานํ เอกํ อสงฺขฺเยยฺยํ ทฺเว อสงฺขฺเยยฺยานิ ตีณิ อสงฺขฺเยยฺยานิปิ ปารมิโย ปูเรตฺวาปิ พุทฺเธน ภวิตุํ น สกฺกา, เหฏฺฐิมโกฏิยา ปน จตฺตาริ อสงฺขฺเยยฺยานิ กปฺปสตสหสฺสญฺจ นิรนฺตรํ ทส ปารมิโย ปูเรตฺวา พุทฺธภาวํ ปตฺตุํ สกฺกา, น อิโต อญฺญถาติ อิมินา การเณน ทุลฺลโภ ปาตุภาโว พุทฺธานนฺติ.

171. No segundo, tendo falado sobre o surgimento (uppatti) como o nascimento inicial, para mostrar o surgimento como o nascimento nobre, ele disse: 'realização' (nipphatti). Pois, naquele momento, ocorre a realização do seu estado de Buda. Tendo dito 'difícil de obter' (dullabho), etc., para mostrar a causa disso devido à natureza distante do acúmulo de requisitos, ele disse 'uma vez' (ekavāraṃ), etc. Isto é o que foi dito: ali, a contagem de vezes refere-se à contagem de meses, anos, éons, etc. Não é possível tornar-se um Buda mesmo tendo preenchido as perfeições por um, dois ou três éons incontáveis (asaṅkhyeyya). No limite mínimo, no entanto, é possível alcançar o estado de Buda tendo preenchido continuamente as dez perfeições por quatro éons incontáveis e cem mil éons, e não de outra forma. Por esta razão, o surgimento dos Budas é difícil de obter.

๑๗๒. ตติเย นิจฺจํ น โหตีติ อภิณฺหปฺปวตฺติกํ น โหติ กทาจิเทว สมฺภวโต. เยภุยฺเยน มนุสฺสา อจฺฉริยํ ทิสฺวา อจฺฉรํ ปหรนฺติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘อจฺฉรํ ปหริตฺวา ปสฺสิตพฺโพ’’ติ. สมนฺนาคตตฺตาติ เอเตน อจฺฉริยา คุณธมฺมา เอตสฺมึ สนฺตีติ อจฺฉริโยติ ทสฺเสติ. อปิจ อาทิโต ปภุติ อภินีหาราวโห, ตโต ปรมฺปิ อนญฺญสาธารเณ คุณธมฺเม อาจิณฺณวาติ อจฺฉริโยติ อาห – ‘‘อาจิณฺณมนุสฺโสติปิ อจฺฉริยมนุสฺโส’’ติอาทิ. มหาโพธิญาณเมว มณฺฑภูตํ มหาโพธิมณฺโฑ. สพฺพญฺญุตญฺญาณปทฏฺฐานญฺหิ มคฺคญาณํ, มคฺคญาณปทฏฺฐานญฺจ สพฺพญฺญุตญฺญาณํ [Pg.137] ‘‘มหาโพธี’’ติ วุจฺจติ. อนิวตฺตเกนาติ โพธิยา นิยตภาวาปตฺติยา มหาโพธิสตฺตภาวโต อนิวตฺตนสภาเวน. พุทฺธการกธมฺมานํ ปูรณมฺปิ น อญฺญสฺส กสฺสจิ อาจิณฺณนฺติอาทินา เหตุอวตฺถาย ผลาวตฺถาย สตฺตานํ อุปการาวตฺถาย จาติ ตีสุปิ อวตฺถาสุ โลกนาโถ อนญฺญสาธารณานํ คุณธมฺมานํ อาจิณฺณตาย อจฺฉริยมนุสฺโส วุตฺโตติ ทสฺเสติ.

172. No terceiro, 'não é constante' (niccaṃ na hoti) significa que não ocorre continuamente, mas surge apenas de tempos em tempos. Geralmente, as pessoas estalam os dedos ao verem algo maravilhoso; referindo-se a isso, foi dito: 'deve ser visto estalando os dedos'. Por 'devido ao fato de ser dotado' (samannāgatattā), mostra-se que ele é maravilhoso (acchariya) porque essas qualidades e fenômenos maravilhosos existem nele. Além disso, desde o início ele traz a resolução inicial, e mesmo depois disso ele praticou qualidades e fenômenos que não são comuns a outros; por isso ele é maravilhoso, como diz: 'um homem de prática extraordinária também é um homem maravilhoso', etc. O próprio conhecimento da grande iluminação, sendo a essência (maṇḍa), é o assento da grande iluminação (mahābodhimaṇḍa). Pois o conhecimento do caminho é a causa próxima do conhecimento da omnisciência, e o conhecimento da omnisciência, tendo como causa próxima o conhecimento do caminho, é chamado de 'grande iluminação' (mahābodhi). Por 'aquele que não retrocede' (anivattakena), refere-se à natureza de não retroceder do estado de grande Bodisatva devido à obtenção da certeza da iluminação. O preenchimento das qualidades que fazem um Buda também não é praticado por mais ninguém; por isso, nas três condições — a condição de causa, a condição de fruto e a condição de benefício para os seres —, o Protetor do Mundo é chamado de homem maravilhoso devido à sua prática de qualidades e fenômenos que não são comuns a outros.

๑๗๓. จตุตฺเถ กาเล กิริยาติ กาลกิริยา. กตรสฺมึ กาเล กีทิสี กิริยา. สามญฺญโชตนา หิ วิเสเส อวติฏฺฐติ, วิเสสตฺถินา จ วิเสโส อนุปฺปโยชิตพฺโพติ อาห – ‘‘เอกสฺมึ กาเล ปากฏา กิริยา’’ติ. กตรสฺมึ ปน เอกสฺมึ กาเล, กถญฺจ ปากฏาติ? กปฺปานํ สตสหสฺสาธิกานิ อเนกานิ อสงฺขฺเยยฺยานิ อภิกฺกมิตฺวา ยถาธิปฺเปตมโนรถปาริปูริวเสน สมุปลทฺเธ เอกสฺมึ กาเล, สเทวโลเก อติวิย อจฺฉริยมนุสฺสสฺส ปรินิพฺพานนฺติ อจฺจนฺตปากฏา. อนุตาปกราติ เจโตทุกฺขาวหา. ทสสหสฺสจกฺกวาเฬสูติ วุตฺตํ ตสฺส พุทฺธกฺเขตฺตภาเวน ปริจฺฉินฺนตฺตา, ตทญฺเญสญฺจ อวิสยตฺตา.

173. No quarto, 'ação no tempo' (kālakiriyā) significa a morte (passamento). Em qual tempo e que tipo de ação? Pois a expressão geral se estabelece no específico, e o específico deve ser aplicado por quem busca a especificidade; por isso ele disse: 'uma ação manifesta em um determinado tempo'. Mas em qual tempo específico e como ela é manifesta? Tendo transcorrido muitos éons incontáveis acrescidos de cem mil éons, em um determinado tempo alcançado por meio do preenchimento do desejo conforme aspirado, o parinibbāna do homem extremamente maravilhoso no mundo com os seus devas é sumamente manifesto. 'Causadora de remorso' (anutāpakarā) significa que traz sofrimento mental. Diz-se 'nos dez mil sistemas de mundos' porque este é o limite do seu campo de Buda (buddhakkhetta), e os outros estão fora do seu alcance.

๑๗๔. ปญฺจเม ทุติยสฺส พุทฺธสฺสาติ ทุติยสฺส สพฺพญฺญุพุทฺธสฺส อภาวา. สุตพุทฺโธ นาม สุตมเยน ญาเณน พุชฺฌิตพฺพสฺส พุทฺธตฺตา. จตุสจฺจพุทฺโธ นาม จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ อนวเสสโต พุทฺธตฺตา. ปจฺเจกพุทฺโธ นาม ปจฺเจกํ อตฺตโนเยว ยถา จตุสจฺจสมฺโพโธ โหติ, เอวํ พุทฺธตฺตา. สมฺมาสมฺพุทฺโธ เอว หิ ยถา สเทวกสฺส โลกสฺส จตุสจฺจสมฺโพโธ โหติ, เอวํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ. จตฺตาริ วา อฏฺฐ วา โสฬส วาติ อิทํ กตมหาภินีหารานํ มหาโพธิสตฺตานํ ปญฺญาธิกสทฺธาธิกวีริยาธิกวิภาควเสน วุตฺตํ. ‘‘ปญฺญาธิกานญฺหิ สทฺธา มนฺทา โหติ, ปญฺญา ติกฺขา. สทฺธาธิกานํ ปญฺญา มชฺฌิมา โหติ. วีริยาธิกานํ ปญฺญา มนฺทา, ปญฺญานุภาเวน จ สมฺมาสมฺโพธิ อธิคนฺตพฺพา’’ติ อฏฺฐกถายํ วุตฺตํ. อวิเสเสน ปน วิมุตฺติปริปาจนียธมฺมานํ ติกฺขมชฺฌิมมุทุภาเวน ตโยเปเต เภทา ยุตฺตาติ วทนฺติ. ติวิธา หิ โพธิสตฺตา อภินีหารกฺขเณ ภวนฺติ อุคฺฆฏิตญฺญุวิปญฺจิตญฺญุเนยฺยเภเทน. เตสุ [Pg.138] อุคฺฆฏิตญฺญู สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สมฺมุขา จาตุปฺปทิกํ คาถํ สุณนฺโต ตติยปเท อปริโยสิเตเยว ฉหิ อภิญฺญาหิ สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺตุํ สมตฺถูปนิสฺสโย โหติ. ทุติโย สตฺถุ สมฺมุขา เอกํ คาถํ สุณนฺโต อปริโยสิเตเยว จตุตฺถปเท ฉหิ อภิญฺญาหิ อรหตฺตํ ปตฺตุํ สมตฺถูปนิสฺสโย โหติ. อิตโร ภควโต สมฺมุขา จาตุปฺปทิกคาถํ สุตฺวา ปริโยสิตาย คาถาย ฉหิ อภิญฺญาหิ อรหตฺตํ ปตฺตุํ สมตฺถูปนิสฺสโย โหติ. ตโยเปเต วินา กาลเภเทน กตาภินีหารา ลทฺธพฺยากรณา ปารมิโย ปูเรนฺโต ยถากฺกมํ ยถาวุตฺตเภเทน กาเลน สมฺมาสมฺโพธึ ปาปุณนฺติ, เตสุ เตสุ ปน กาลเภเทสุ อปริปุณฺเณสุ เต เต มหาสตฺตา ทิวเส ทิวเส เวสฺสนฺตรทานสทิสํ ทานํ เทนฺตาปิ ตทนุรูปํ สีลาทิเสสปารมิธมฺเม อาจินนฺตาปิ อนฺตรา พุทฺธา ภวิสฺสนฺตีติ อการณเมตํ. กสฺมา? ญาณสฺส อปริปจฺจนโต. ปริจฺฉินฺนกาลนิปฺผาทิตํ วิย หิ สสฺสํ ปริจฺฉินฺนกาเล นิปฺผาทิตา สมฺมาสมฺโพธิ ตทนฺตรา สพฺพุสฺสาเหน วายมนฺเตนปิ น สกฺกา ปาปุณิตุนฺติ ปารมิปูรี ยถาวุตฺตกาลวิเสเสน สมฺปชฺชตีติ เวทิตพฺพํ. สทฺธินฺติ สมานกาเล.

174. No quinto [sutta], 'de um segundo Buda' significa devido à inexistência de um segundo Buda Onisciente. Aquele chamado 'Buda por ouvir' (Sutabuddho) é assim chamado por ter despertado para o que deve ser despertado através do conhecimento baseado no ouvir (sutamaya-ñāṇa). Aquele chamado 'Buda das Quatro Verdades' (Catusaccabuddho) é assim chamado por ter despertado para as Quatro Nobres Verdades sem resíduo. Aquele chamado 'Paccekabuda' (Buda Solitário) é assim chamado por ter despertado individualmente, por si mesmo, alcançando a iluminação das Quatro Verdades. Pois o Buda Perfeitamente Desperto (Sammāsambuddho) desperta para as verdades de tal modo que há a iluminação das Quatro Verdades para o mundo com seus deuses. 'Quatro, oito ou dezesseis [eras incalculáveis]' — isto é dito em termos da divisão dos grandes Bodisatvas que fizeram a resolução formal (abhinīhāra) em: aqueles em quem predomina a sabedoria (paññādhika), aqueles em quem predomina a fé (saddhādhika) e aqueles em quem predomina a energia (vīriyādhika). 'Pois, para aqueles em quem predomina a sabedoria, a fé é fraca e a sabedoria é afiada. Para aqueles em quem predomina a fé, a sabedoria é média. Para aqueles em quem predomina a energia, a sabedoria é fraca; e a perfeita iluminação deve ser alcançada através do poder da sabedoria' — assim é dito no Comentário. Mas, de modo geral, diz-se que estas três distinções são apropriadas devido aos graus afiado, médio e brando das qualidades que amadurecem a libertação (vimuttiparipācanīyadhamma). Pois os Bodisatvas são de três tipos no momento da resolução formal, divididos em: de compreensão rápida (ugghaṭitaññū), de compreensão por expansão (vipañcitaññū) e necessitados de orientação (neyya). Entre eles, aquele de compreensão rápida, ao ouvir um verso de quatro linhas na presença de um Buda Perfeitamente Desperto, tem o suporte decisivo (upanissaya) capaz de alcançar o estado de Arahant junto com os seis conhecimentos diretos (abhiññā) e os conhecimentos analíticos (paṭisambhidā) antes mesmo que a terceira linha seja concluída. O segundo, ao ouvir um verso na presença do Mestre, tem o suporte decisivo capaz de alcançar o estado de Arahant com os seis conhecimentos diretos antes mesmo que a quarta linha seja concluída. O outro, ao ouvir um verso de quatro linhas na presença do Abençoado, tem o suporte decisivo capaz de alcançar o estado de Arahant com os seis conhecimentos diretos quando o verso é concluído. Estes três, tendo feito a resolução formal e recebido a profecia (laddhabyākaraṇā), preenchendo as perfeições (pāramī) sem distinção de tempo [no momento da resolução], alcançam a perfeita iluminação no tempo correspondente à divisão mencionada, sucessivamente. No entanto, se esses respectivos períodos de tempo não estiverem completos, mesmo que esses grandes seres deem esmolas diariamente semelhantes à doação de Vessantara, e acumulem as demais qualidades das perfeições, como a moralidade (sīla), etc., de forma correspondente, a ideia de que eles se tornarão Budas nesse intervalo é sem fundamento. Por quê? Devido ao não amadurecimento do conhecimento. Pois, assim como uma colheita que é produzida em um tempo determinado, a perfeita iluminação é produzida em um tempo determinado; nesse intervalo, mesmo que se esforce com todo o empenho, não é possível alcançá-la. Deve-se entender que o preenchimento das perfeições se realiza de acordo com a distinção de tempo mencionada. 'Junto com' (saddhiṃ) significa ao mesmo tempo.

อสหาโยติ นิปฺปริยายโต วุตฺตํ. สหอยนฏฺโฐ หิ สหายฏฺโฐ. ปฏิปตฺติวเสน ภควตา สห สมํ อยนํ นาม กสฺสจิปิ นตฺเถว. หตฺถาทิอวยวโต ปฏิ ปฏิ มินิตพฺพโต ปฏิมา วุจฺจติ อตฺตภาโว. สมตฺโถ นาม นตฺถีติ เทโว วา มาโร วา พฺรหฺมา วา โกจิ นตฺถิ. ปฏิสโมติ ปฏินิธิภาเวน สโม. ปฏิภาคํ ทาตุนฺติ ‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา’’ติอาทินา วุตฺตสฺส ธมฺมภาคสฺส ธมฺมโกฏฺฐาสสฺส ปฏิปกฺขภูตํ กตฺวา ภาคํ โกฏฺฐาสํ ปฏิวจนํ ทาตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ. นตฺถิ เอตสฺส สีลาทิคุเณหิ ปฏิพิมฺพภูโต ปุคฺคโลติ อปฺปฏิปุคฺคโล. เตนาห – ‘‘อญฺโญ โกจี’’ติอาทิ. ติสหสฺสิมหาสหสฺสีนํ วิภาโค ปรโต อาวิ ภวิสฺสติ. เสสเมตฺถ สุวิญฺเญยฺยเมว.

"Sem companheiro" (asahāyo) é dito em sentido literal (nippariyāyato). Pois o significado de companheiro (sahāya) é o significado de ir junto (saha-ayana). Em termos de prática (paṭipatti), não há absolutamente ninguém que vá de forma igual junto com o Abençoado. O corpo físico (attabhāva) é chamado de "imagem" (paṭimā) porque pode ser medido parte por parte, como as mãos e outros membros. "Não há igual" (samattho) significa que não existe ninguém — seja um deva, Māra ou Brahmā. "Igual em comparação" (paṭisamo) significa igual como uma contraparte ou réplica. "Dar uma contraparte" (paṭibhāgaṃ dātuṃ) significa que não há ninguém capaz de dar uma resposta ou uma porção equivalente que se oponha à porção do Dhamma, à seção do Dhamma, expressa por "os quatro estabelecimentos da atenção plena", etc. "Sem igual" (appaṭipuggalo) significa que não existe pessoa que seja um reflexo dele em termos de virtudes como a moralidade (sīla), etc. Por isso foi dito: "qualquer outro", etc. A divisão do sistema de três mil grandes milhares de mundos será esclarecida mais adiante. O restante aqui é de fácil compreensão.

๑๗๕. ฉฏฺฐาทีสุ ตสฺมึ ปุคฺคเลติ สมฺมาสมฺพุทฺเธ. ตนฺติ ปญฺญาจกฺขุ. ปาตุภูตเมว โหติ ตสฺส สหสฺส อุปฺปชฺชนโต. อุปฺปตฺตีติ อุปฺปชฺชนํ. นิปฺผตฺตีติ ปริวุทฺธิ. กีวรูปสฺสาติ กีทิสสฺส. สาวกวิสเยว หตฺถคตํ ปญฺญาจกฺขุ นาม ทฺวินฺนํ อคฺคสาวกานํเยวาติ อาห – ‘‘สาริปุตฺตตฺเถรสฺสา’’ติอาทิ. สมาธิปญฺญาติ สมาธิสหคตา ปญฺญา. ‘‘สมาธิสํวตฺตนิกา [Pg.139] ขิปฺปนิสนฺติอาทิวิเสสาวหา ปญฺญา’’ติ เกจิ. อาโลโกติ ปญฺญาอาโลโก เอว. ตถา โอภาโส. ตีณิปีติ ตีณิปิ สุตฺตานิ. โลกิยโลกุตฺตรมิสฺสกานีติ ปุพฺพภาคปญฺญาย อธิปฺเปตตฺตา วุตฺตํ.

175. No sexto [sutta] e seguintes, 'naquela pessoa' refere-se ao Buda Perfeitamente Desperto. 'Aquele' refere-se ao olho da sabedoria (paññācakkhu). 'Manifesta-se' significa que surge juntamente com ele. 'Surgimento' (uppatti) significa originar-se (uppajjana). 'Realização' (nipphatti) significa desenvolvimento ou crescimento (parivuddhi). 'De que tipo' (kīvarūpassa) significa de qual natureza (kīdisassa). O olho da sabedoria que está ao alcance do domínio dos discípulos pertence apenas aos dois principais discípulos; por isso diz: 'do Venerável Sāriputta', etc. 'Sabedoria de concentração' (samādhipaññā) é a sabedoria acompanhada de concentração. 'Sabedoria que conduz à concentração, que traz distinções como a rápida compreensão, etc.' — assim dizem alguns. 'Luz' (āloko) é a própria luz da sabedoria. O mesmo se aplica a 'esplendor' (obhāso). 'Todos os três' refere-se aos três suttas. 'Misto de mundano e supramundano' é dito porque se refere à sabedoria da fase preliminar (pubbabhāgapaññā).

อุตฺตมธมฺมานนฺติ อตฺตโน อุตฺตริตรสฺส อภาเวน เสฏฺฐธมฺมานํ. ทฏฺฐพฺพโต ทสฺสนํ, ภควโต รูปกาโย. ตตฺถปิ วิเสสโต รูปายตนํ. เตนาห – ‘‘จกฺขุวิญฺญาเณน ทฏฺฐุํ ลภตี’’ติ. นตฺถิ อิโต อุตฺตรนฺติ อนุตฺตรํ, ตเทว อนุตฺตริยํ, ทสฺสนญฺจ ตํ อนุตฺตริยญฺจาติ ทสฺสนานุตฺตริยํ. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. อยํ ปน ปทวิเสโส – สุยฺยตีติ สวนํ, ภควโต วจนํ. ลพฺภตีติ ลาโภ, ภควติ สทฺธา. สิกฺขิตพฺพโต สิกฺขา. สีลสมาธิปญฺญาปริจรณํ ปาริจริยา, อุปฏฺฐานํ. อนุสฺสรณํ อนุสฺสติ, สตฺถุ คุณานุสฺสรณํ. อิเมสนฺติ ยถาวุตฺตานํ ฉนฺนํ อนุตฺตริยานํ. ปาตุภาโว โหตีติ ตถาคตสฺส ปาตุภาวา ตปฺปฏิพทฺธตฺตา ตพฺพิสยตฺตา จ ปาตุภาโว โหติ. ‘‘ทสฺสนานุตฺตริย’’นฺติ จ สเทวเก โลเก อุตฺตริตรสฺส ภควโต รูปสฺส น ทสฺสนมตฺตํ อธิปฺเปตํ, อถ โข ตสฺส รูปทสฺสนมุเขน อเวจฺจปฺปสาเทน พุทฺธคุเณ โอกปฺเปตฺวา โอคาเหตฺวา ทสฺสนํ ทฏฺฐพฺพํ. เตนาห – ‘‘อายสฺมา หี’’ติอาทิ. อิทมฺปิ ทสฺสนานุตฺตริยนฺติ ปุพฺเพ วุตฺตโต นิพฺพิเสสตฺตา วุตฺตํ. ทสพลํ ทสฺสนาย ลภิตฺวาติ อานนฺทตฺเถโร วิย ปสาทภตฺติเมตฺตาปุพฺพกํ ทสพลํ ทสฺสนาย ลภิตฺวา. ทสฺสนํ วฑฺเฒตฺวาติ ทสฺสนมุเขน ปวตฺตํ วิปสฺสนาจารํ วฑฺเฒตฺวา. ทสฺสนมุเขน ยาว อนุโลมญาณํ วิปสฺสนาจารํ วฑฺเฒตฺวา ตทนนฺตรํ อฏฺฐมกมหาภูมึ โอกฺกมนฺโต ทสฺสนํ โสตาปตฺติมคฺคํ ปาเปติ นาม. อิธ ปรโต ปวตฺตํ ทสฺสนํ ทสฺสนเมว นาม, มูลทสฺสนํ ปน สจฺจทสฺสนสฺสปิ การณภาวโต ทสฺสนานุตฺตริยํ นาม. เอส นโย เสสานุตฺตริเยสุปิ.

"Das coisas supremas" (uttamadhammānaṃ) significa das melhores coisas, por não haver nada superior a elas mesmas. "Visão" (dassana) é o que deve ser visto, o corpo físico (rūpakāya) do Abençoado. E, especificamente ali, a base da forma (rūpāyatana). Por isso foi dito: "obtém-se ver com a consciência visual". "Não há nada superior a isso" é insuperável (anuttara), que é o mesmo que insuperabilidade (anuttariya); e sendo tanto visão quanto insuperável, é a "insuperabilidade da visão" (dassanānuttariya). O mesmo método se aplica aos demais termos. Mas esta é a distinção dos termos: "o que é ouvido" é a audição (savana), a palavra do Abençoado. "O que é obtido" é o ganho (lābho), a fé no Abençoado. "O que deve ser treinado" é o treinamento (sikkhā). O serviço (pāricariyā) é a assistência ou serviço prestado em relação à moralidade, concentração e sabedoria. "Lembrar-se" é a recordação (anussati), a recordação das qualidades do Mestre. "Destas" refere-se às seis insuperabilidades mencionadas. "Ocorre a manifestação" significa que ocorre devido à manifestação do Tathāgata, por estar ligada a ele e por ser o seu domínio. E por "insuperabilidade da visão" não se entende o mero ver da forma do Abençoado, que é superior no mundo com seus deuses; mas sim, através do portal de ver a sua forma física, deve-se considerar a visão que penetra e se estabelece nas qualidades do Buda com fé inabalável (aveccappasāda). Por isso foi dito: "Pois o Venerável...", etc. Isto também é chamado de "insuperabilidade da visão" sem distinção do que foi dito anteriormente. "Tendo obtido ver Aquele das Dez Forças" significa ter obtido ver Aquele das Dez Forças precedido por clareza, devoção e amor benevolente, assim como o Venerável Ānanda. "Tendo desenvolvido a visão" significa tendo desenvolvido a prática da meditação de insight (vipassanā) que procede através do portal da visão. Tendo desenvolvido a prática de insight através do portal da visão até o conhecimento de conformidade (anuloma-ñāṇa), e imediatamente depois entrando no grande estágio do oitavo [indivíduo], ele faz com que a visão alcance o caminho da entrada na corrente (sotāpattimagga). Aqui, a visão que ocorre posteriormente é chamada de mera visão, mas a visão original, por ser a causa também da visão das verdades, é chamada de "insuperabilidade da visão". Este mesmo método se aplica às demais insuperabilidades.

ทสพเล สทฺธํ ปฏิลภตีติ สมฺมาสมฺพุทฺเธ ภควติ สทฺธํ ปฏิลภติ. ติสฺโส สิกฺขา สิกฺขิตฺวาติ ติสฺโส ปุพฺพภาคสิกฺขา สิกฺขิตฺวา. ปริจรตีติ อุปฏฺฐานํ กโรติ. ‘‘อิติปิ โส ภควา’’ติอาทินา พุทฺธานุสฺสติวเสน อนุสฺสติชฺฌานํ อุปฺปาเทตฺวา ตํ ปทฏฺฐานํ กตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒนฺโต ‘‘อนุสฺสตึ วฑฺเฒตฺวา’’ติ วุตฺโต.

"Adquire fé Naquele das Dez Forças" significa que adquire fé no Abençoado, o Buda Perfeitamente Desperto. "Tendo treinado nos três treinamentos" significa tendo treinado nos três treinamentos da fase preliminar. "Presta serviço" significa que presta assistência. Aquele que, tendo gerado a absorção meditativa da recordação (anussati-jhāna) por meio da recordação do Buda através de "Assim é o Abençoado...", etc., e fazendo disso a causa próxima (padaṭṭhāna), desenvolve o insight (vipassanā), é descrito como "tendo desenvolvido a recordação".

สจฺฉิกิริยา [Pg.140] โหตีติ ปจฺจกฺขกรณํ โหติ. มคฺคกฺขเณ หิ ลพฺภมานา ปฏิสมฺภิทา ผลกฺขเณ สจฺฉิกตา นาม โหติ ตโต ปรํ อตฺถาทีสุ ยถิจฺฉิตํ วินิโยคกฺขมภาวโต. จตสฺโสติ คณนปริจฺเฉโท. ปฏิสมฺภิทาติ ปเภทา. กสฺส ปน ปเภทาติ? ‘‘อตฺเถ ญาณํ อตฺถปฏิสมฺภิทา’’ติอาทิวจนโต (วิภ. ๗๑๘-๗๒๑) ญาณสฺเสตา ปเภทา. ตสฺมา จตสฺโส ปฏิสมฺภิทาติ จตฺตาโร ญาณปฺปเภทาติ อตฺโถ. อตฺถปฏิสมฺภิทาติ อตฺเถ ปฏิสมฺภิทา, อตฺถปเภทสฺส สลกฺขณวิภาวนววตฺถานกรณสมตฺถํ อตฺเถ ปเภทคตํ ญาณนฺติ อตฺโถ. ตถา ธมฺมปเภทสฺส สลกฺขณวิภาวนววตฺถานกรณสมตฺถํ ธมฺเม ปเภทคตํ ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิทา. นิรุตฺติปเภทสฺส สลกฺขณวิภาวนววตฺถานกรณสมตฺถํ นิรุตฺตาภิลาเป ปเภทคตํ ญาณํ นิรุตฺติปฏิสมฺภิทา. ปฏิภานปเภทสฺส สลกฺขณวิภาวนววตฺถานกรณสมตฺถํ ปฏิภาเน ปเภทคตํ ญาณํ ปฏิภานปฏิสมฺภิทา.

"Ocorre a realização" (sacchikiriyā hoti) significa que se torna uma experiência direta (paccakkhakaraṇa). Pois os conhecimentos analíticos (paṭisambhidā) obtidos no momento do caminho (maggakkhaṇa) são ditos realizados no momento do fruto (phalakkhaṇa), devido à capacidade de aplicá-los conforme desejado aos significados, etc., a partir de então. "Quatro" (catasso) é a delimitação numérica. "Conhecimentos analíticos" (paṭisambhidā) significa distinções ou divisões (pabhedā). Mas distinções de quê? Devido à declaração: "O conhecimento sobre o significado é o conhecimento analítico do significado", etc. (Vibh. 718-721), estas são distinções do conhecimento. Portanto, "quatro conhecimentos analíticos" significa quatro distinções de conhecimento. "Conhecimento analítico do significado" (atthapaṭisambhidā) é o conhecimento analítico em relação ao significado; significa o conhecimento que alcançou a distinção no significado, capaz de determinar e esclarecer as características próprias da distinção do significado. Da mesma forma, o conhecimento que alcançou a distinção no Dhamma (fenômeno/causa), capaz de determinar e esclarecer as características próprias da distinção do Dhamma, é o "conhecimento analítico do Dhamma" (dhammapaṭisambhidā). O conhecimento que alcançou a distinção na expressão linguística, capaz de determinar e esclarecer as características próprias da distinção da linguagem (nirutti), é o "conhecimento analítico da linguagem" (niruttipaṭisambhidā). O conhecimento que alcançou a distinção na perspicácia, capaz de determinar e esclarecer as características próprias da distinção da perspicácia (paṭibhāna), é o "conhecimento analítico da perspicácia" (paṭibhānapaṭisambhidā).

อตฺเถสุ ญาณนฺติอาทีสุ อตฺโถติ สงฺเขปโต เหตุผลํ. ตญฺหิ เหตุวเสน อรณียํ คนฺตพฺพํ ปตฺตพฺพํ, ตสฺมา ‘‘อตฺโถ’’ติ วุจฺจติ. ปเภทโต ปน ยํ กิญฺจิ ปจฺจยุปฺปนฺนํ, นิพฺพานํ, ภาสิตตฺโถ, วิปาโก, กิริยาติ อิเม ปญฺจ ธมฺมา ‘‘อตฺโถ’’ติ เวทิตพฺพา. ตํ อตฺถํ ปจฺจเวกฺขนฺตสฺส ตสฺมึ ปเภทคตํ ญาณํ อตฺถปฏิสมฺภิทา. ธมฺโมติ สงฺเขปโต ปจฺจโย. โส หิ ยสฺมา ตนฺติ ทหติ วิทหติ ปวตฺเตติ เจว ปาเปติ จ ฐเปติ จ, ตสฺมา ‘‘ธมฺโม’’ติ วุจฺจติ. ปเภทโต ปน โย โกจิ ผลนิพฺพตฺตโก เหตุ อริยมคฺโค ภาสิตํ กุสลํ อกุสลนฺติ ปญฺจวิโธติ เวทิตพฺโพ, ตํ ธมฺมํ ปจฺจเวกฺขนฺตสฺส ตสฺมึ ธมฺเม ปเภทคตํ ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิทา.

Nas passagens como "conhecimento nos significados", etc., "significado" (attha) é, em resumo, o efeito de uma causa (hetuphala). Pois ele deve ser alcançado, atingido ou buscado por meio de uma causa; por isso é chamado de "significado" (attha). Mas, de acordo com a sua divisão, deve-se entender que estes cinco fenômenos são "significado": qualquer coisa originada de condições (paccayuppanna), o Nibbāna, o significado do que é dito (bhāsitattha), o resultado kármico (vipāka) e a ação funcional (kiriya). Para quem reflete sobre esse significado, o conhecimento que alcançou a distinção nele é o conhecimento analítico do significado. "Dhamma" é, em resumo, a condição ou causa (paccaya). Pois, como ele estabelece, dispõe, põe em movimento, faz alcançar e sustenta aquilo, por isso é chamado de "dhamma". Mas, de acordo com a sua divisão, deve-se entender que ele é de cinco tipos: qualquer causa que produz um fruto, o Nobre Caminho, o que foi dito (bhāsita), o que é benéfico (kusala) e o que é prejudicial (akusala). Para quem reflete sobre esse dhamma, o conhecimento que alcançou a distinção nesse dhamma é o conhecimento analítico do Dhamma.

อตฺถธมฺมนิรุตฺตาภิลาเป ญาณนฺติ ตสฺมึ อตฺเถ จ ธมฺเม จ สภาวนิรุตฺติสทฺทํ อารมฺมณํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขนฺตสฺส ตสฺมึ สภาวนิรุตฺติอภิลาเป ปเภทคตํ ญาณํ. เอวมยํ นิรุตฺติปฏิสมฺภิทา สทฺทารมฺมณา นาม ชาตา, น ปญฺญตฺติอารมฺมณา. กสฺมา? ยสฺมา สทฺทํ สุตฺวา ‘‘อยํ สภาวนิรุตฺติ, อยํ น สภาวนิรุตฺตี’’ติ ปชานาติ. ปฏิสมฺภิทาปตฺโต หิ ‘‘ผสฺโส’’ติ วุตฺเต ‘‘อยํ สภาวนิรุตฺตี’’ติ ชานาติ, ‘‘ผสฺสา’’ติ วา ‘‘ผสฺส’’นฺติ วา วุตฺเต ‘‘อยํ น สภาวนิรุตฺตี’’ติ ชานาติ. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโย. อยํ ปเนส [Pg.141] นามาขฺยาโตปสคฺคาพฺยยปทมฺปิ ชานาติเยว สภาวนิรุตฺติยา ยาถาวโต ชานนโต. ญาเณสุ ญาณนฺติ สพฺพตฺถกญาณํ อารมฺมณํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขนฺตสฺส ปเภทคตํ ญาณํ.

"Conhecimento na expressão linguística do significado e do dhamma" é o conhecimento que alcançou a distinção na expressão da linguagem natural (sabhāvanirutti), para quem reflete tomando como objeto o som da linguagem natural em relação àquele significado e àquele dhamma. Assim, este conhecimento analítico da linguagem tem o som como objeto (saddārammaṇa), e não o conceito (paññatti). Por quê? Porque, ao ouvir o som, ele compreende: "esta é a linguagem natural, esta não é a linguagem natural". Pois aquele que alcançou os conhecimentos analíticos, quando se diz "phasso" (contato), sabe: "esta é a linguagem natural"; mas quando se diz "phassā" ou "phassaṃ", sabe: "esta não é a linguagem natural". O mesmo método se aplica a "vedanā" (sensação), etc. E ele também conhece os substantivos, verbos, prefixos e partículas indeclináveis, devido ao conhecimento correto da linguagem natural. "Conhecimento nos conhecimentos" é o conhecimento que alcançou a distinção para quem reflete tomando como objeto o conhecimento que se aplica a tudo (sabbatthaka-ñāṇa).

อิมา ปน จตสฺโส ปฏิสมฺภิทา เสกฺขภูมิยํ อเสกฺขภูมิยนฺติ ทฺวีสุ ฐาเนสุ ปเภทํ คจฺฉนฺติ. อธิคโม ปริยตฺติ สวนํ ปริปุจฺฉา ปุพฺพโยโคติ อิเมหิ ปญฺจหิ การเณหิ วิสทา โหนฺติ. อธิคโม นาม สจฺจปฺปฏิเวโธ. ปริยตฺติ นาม พุทฺธวจนํ. ตญฺหิ คณฺหนฺตสฺส ปฏิสมฺภิทา วิสทา โหนฺติ. สวนํ นาม ธมฺมสฺสวนํ. สกฺกจฺจํ ธมฺมํ สุณนฺตสฺสปิ หิ ปฏิสมฺภิทา วิสทา โหนฺติ. ปริปุจฺฉา นาม อฏฺฐกถา. อุคฺคหิตปาฬิยา อตฺถํ กเถนฺตสฺสปิ หิ ปฏิสมฺภิทา วิสทา โหนฺติ. ปุพฺพโยโค นาม ปุพฺพโยคาวจรตา. หรณปจฺจาหรณนเยน ปฏิปากฏกมฺมฏฺฐานสฺสปิ ปฏิสมฺภิทา วิสทา โหนฺตีติ. โลกิยโลกุตฺตรา วาติ เอตฺถ ติสฺโส ปฏิสมฺภิทา โลกิยา, อตฺถปฏิสมฺภิทา สิยา โลกิยา, สิยา โลกุตฺตราติ เอวํ วิภชิตฺวา อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

Estes quatro conhecimentos analíticos, contudo, dividem-se em dois níveis: o nível dos que ainda treinam (sekkhabhūmi) e o nível dos que não mais treinam (asekkhabhūmi). Eles se tornam claros por meio destas cinco causas: realização (adhigama), estudo das escrituras (pariyatti), audição (savana), questionamento (paripucchā) e esforço prévio (pubbayoga). "Realização" (adhigama) significa a penetração das verdades. "Estudo das escrituras" (pariyatti) significa a palavra do Buda. Pois, para quem a estuda, os conhecimentos analíticos se tornam claros. "Audição" (savana) significa ouvir o Dhamma. Pois, para quem ouve atentamente o Dhamma, os conhecimentos analíticos também se tornam claros. "Questionamento" (paripucchā) refere-se à discussão dos comentários. Pois, para quem discute o significado do texto em Pali que foi memorizado, os conhecimentos analíticos se tornam claros. "Esforço prévio" (pubbayoga) significa a prática anterior como um praticante de yoga. Para quem tornou o objeto de meditação claro através do método de examinar de trás para frente e de frente para trás, os conhecimentos analíticos também se tornam claros. "Mundanos ou supramundanos" — aqui, o significado deve ser entendido dividindo-os assim: três conhecimentos analíticos são mundanos; o conhecimento analítico do significado pode ser mundano ou pode ser supramundano.

พุทฺธุปฺปาเทเยวาติ อวธารเณน พุทฺธุปฺปาเท เอว ลพฺภนโต, อพุทฺธุปฺปาเท อลพฺภนโต อนญฺญสาธารโณ ปฏิเวโธ อธิปฺเปโต. เอวญฺจ กตฺวา ‘‘มหโต จกฺขุสฺสา’’ติอาทีสุ ปญฺญามหตฺตาทิกมฺปิ อนญฺญสาธารณเมว อธิปฺเปตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. ตถา วิชฺชาวิมุตฺติผลสจฺฉิกิริยาทโยปิ ปเรสํ ตพฺภาวาวหา ทฏฺฐพฺพา. ยา กาจิ ธาตุโย โลกิยา โลกุตฺตรา วา, สพฺพา ตา อิมาเหว สงฺคหิตา, เอตฺเถว อนฺโตคธาติ วุตฺตํ – ‘‘อิมาว อฏฺฐารส ธาตุโย นานาสภาวโต นานาธาตุโย’’ติ. สฺวายมตฺโถ อเนกธาตุนานาธาตุญาณวิภงฺเคน (วิภ. ๗๕๑) ทีเปตพฺโพ. ‘‘สจฺฉิกิริยา’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘วิชฺชาติ ผเล ญาณ’’นฺติ วุตฺตํ.

“Buddhuppādeyeva” (“somente no surgimento de um Buda”): pela ênfase, por ser obtido apenas no surgimento de um Buda e não ser obtido quando não há o surgimento de um Buda, refere-se à penetração (paṭivedha) que não é comum a outros. E tendo feito isso, deve-se considerar que em passagens como “do grande olho” (mahato cakkhussa) etc., a grandeza da sabedoria etc. também se refere apenas ao que não é comum a outros. Da mesma forma, a realização do fruto da libertação pelo conhecimento (vijjāvimuttiphalasacchikiriyā) etc. deve ser vista como trazendo esse estado para os outros. Quaisquer elementos (dhātuyo), sejam mundanos ou supramundanos, todos eles estão incluídos nestes mesmos, aqui mesmo contidos, conforme dito: “Estes mesmos dezoito elementos, por terem naturezas diversas, são diversos elementos”. Este mesmo significado deve ser ilustrado pelo Anekadhātunānādhātuñāṇavibhaṅga (Vibh. 751). Por ter sido dito “realização” (sacchikiriyā), foi dito “conhecimento (vijjā) é o conhecimento no fruto”.

๑๘๗. ยสฺมา จกฺกติ อปราปรํ ปริวตฺตตีติ จกฺกํ, ตสฺมา อิริยาปถาปิ อปราปรํ ปริวตฺตนฏฺเฐน จกฺกสทิสตฺตา จกฺกนฺติ วุตฺตา, ตถา ปติรูปเทสวาสาทิสมฺปตฺติโย. ตโต ปฏฺฐาย ธมฺมจกฺกํ อภินีหรติ นามาติ เอตฺถ ตทา มหาสตฺโต อตฺตานํ อภินีหารโยคํ กโรนฺโต ‘‘ธมฺมจกฺกํ อภินีหรติ นามา’’ติ วุตฺโต ตโต ปฏฺฐาย ธมฺมจกฺกาภินีหารวิพนฺธกรธมฺมานุปฺปชฺชนโต. อภินีหฏํ นามาติ เอตฺถปิ อยเมว [Pg.142] นโย. อรหตฺตมคฺคํ ปฏิวิชฺฌนฺโตปิ ธมฺมจกฺกํ อุปฺปาเทติเยว นาม ตทตฺถํ ญาณํ ปริปาเจตีติ กตฺวา. อรหตฺตผลกฺขเณ ธมฺมจกฺกํ อุปฺปาทิตํ นาม ตสฺมึ ขเณ ธมฺมจกฺกสฺส อุปฺปาทนาย กาตพฺพกิจฺจสฺส กสฺสจิ อภาวา. ปฏิเวธญาณญฺหิ อิธ ‘‘ธมฺมจกฺก’’นฺติ อธิปฺเปตํ. อิทานิ เทสนาญาณวเสน ธมฺมจกฺกํ ทสฺเสตุํ – ‘‘กทา ปวตฺเตติ นามา’’ติอาทิมาห. น เกวลํ เถรสฺเสว, อถ โข สพฺเพสมฺปิ สาสนิกานํ ธมฺมกถา ภควโต ธมฺมเทสนา จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ จตุนฺนญฺจ เอกตฺตาทินยานํ อวิราธนโตติ ทสฺเสตุํ – ‘‘โย หิ โกจิ ภิกฺขุ วา’’ติอาทิ อารทฺธํ. เสสํ สุวิญฺเญยฺยเมว.

187. Porque gira, gira repetidamente, é chamado de roda (cakka); portanto, as posturas corporais (iriyāpathā) também são chamadas de roda por serem semelhantes a uma roda no sentido de girarem repetidamente, e da mesma forma as realizações como habitar em um local apropriado etc. A partir daí, “ele aspira à Roda do Dhamma” (dhammacakkaṃ abhinīharati nāmā): aqui, o Grande Ser (mahāsatta), ao fazer o esforço de aspiração, é dito que “aspira à Roda do Dhamma”, pois a partir de então não surgem estados que obstruam a aspiração à Roda do Dhamma. “Foi aspirado” (abhinīhaṭaṃ nāmā): este mesmo método se aplica aqui também. Aquele que penetra no caminho do arahantado (arahattamagga) também é dito que produz a Roda do Dhamma, tendo amadurecido o conhecimento para esse propósito. No momento do fruto do arahantado (arahattaphala), a Roda do Dhamma é dita como tendo sido produzida, pois naquele momento não há nenhum dever a ser feito para a produção da Roda do Dhamma. Pois aqui, o conhecimento da penetração (paṭivedhañāṇa) é o que se entende por “Roda do Dhamma”. Agora, para mostrar a Roda do Dhamma por meio do conhecimento do ensinamento (desanāñāṇa), ele disse: “Quando ele a põe em movimento?” etc. Para mostrar que a palestra sobre o Dhamma (dhammakathā) não é apenas do Ancião, mas sim de todos os seguidores da Dispensação, e que o ensinamento do Dhamma do Abençoado não contradiz as quatro nobres verdades e os quatro métodos de unidade etc., começou-se com: “Qualquer monge que seja...” etc. O restante é fácil de compreender.

เอกปุคฺคลวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Termina o comentário sobre o capítulo de uma única pessoa (Ekapuggalavagga).

๑๔. เอตทคฺควคฺโค

14. Capítulo dos Mais Destacados (Etadaggavagga)

(๑๔) ๑. ปฐมเอตทคฺควคฺโค

(14) 1. Primeiro Capítulo dos Mais Destacados (Paṭhamaetadaggavagga)

เอตทคฺคปทวณฺณนา

Comentário sobre as palavras dos Mais Destacados (Etadaggapadavaṇṇanā)

๑๘๘. เอตทคฺเคสุ ปฐมวคฺคสฺส ปฐเม อาทิมฺหิ ทิสฺสตีติ เอตฺถ อคฺคสทฺโทติ อาเนตฺวา โยเชตพฺพํ. อชฺชตคฺเคติ อชฺชทิวสํ อาทึ กตฺวาติ อตฺโถ. องฺคุลคฺเคนาติ องฺคุลิโกฏิยา. อมฺพิลคฺคนฺติ อมฺพิลโกฏฺฐาโส. โกฏิภูตาติ ปรมโกฏิภูตา ตสฺมึ ฐาเน ตาทิสานํ อญฺเญสํ อภาวโต. ตโต เอว เสฏฺฐภูตาติปิ อคฺคา. เอตทคฺคสนฺนิกฺเขโปติ เอตทคฺเค ฐปนํ อฏฺฐุปฺปตฺติอาทีหิ จตูหิปิ การเณหิ. มหาปญฺญตาย เถเรน เอตทคฺคฏฺฐานสฺส ลทฺธภาวํ วิตฺถารโต ทสฺเสตุํ – ‘‘กถ’’นฺติอาทิมาห. ทฺเว ปทนฺตรานีติ กณฺฑมฺพมูเล ยุคนฺธรปพฺพเตติ ทฺวีสุ ฐาเนสุ ทฺเว ปทานิ ทสฺเสตฺวา. มุณฺฑปีฐกนฺติ ยํ สตฺตงฺคํ ปญฺจงฺคํ วา น โหติ, เกวลํ มุณฺฑกปีฐํ, ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. อวตฺถริตฺวา นิสีทีติ พุทฺธานุภาเวน อชฺโฌตฺถริตฺวา นิสีทิ. เตนาห – ‘‘เอวํ นิสีทนฺโต’’ติอาทิ. กายสกฺขึ กตฺวาติ นามกาเยน เทสนาย สมฺปฏิจฺฉนวเสน สกฺขิภูตํ กตฺวา. กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา อพฺยากตา ธมฺมาติ อิติ-สทฺโท อาทฺยตฺโถ, เตน สพฺพํ อภิธมฺมเทสนํ สงฺคณฺหาติ.

188. Entre os mais destacados (etadaggesu), no primeiro do primeiro capítulo, na palavra “ādimhi dissati” (visto no início), a palavra “agga” (topo/supremo) deve ser trazida e conectada. “Ajjatagge” significa tendo o dia de hoje como início. “Aṅgulaggena” significa com a ponta do dedo. “Ambilagga” significa a porção azeda. “Koṭibhūtā” significa que atingiram o limite extremo, por não haver outros semelhantes naquele lugar. Por essa mesma razão, por serem os melhores, são chamados de “aggā” (supremos). “Etadaggasannikkhepa” é o estabelecimento na posição de mais destacado devido a quatro razões, como a ocorrência de um evento etc. Para mostrar detalhadamente como o Ancião obteve a posição de mais destacado devido à sua grande sabedoria, ele disse: “Como?” etc. “Dois intervalos de palavras” (dve padantarāni): mostrando duas palavras em dois lugares, a saber, na raiz da árvore Kaṇḍamba e na montanha Yugandhara. “Muṇḍapīṭhaka” (assento simples): refere-se àquilo que não tem sete ou cinco partes, mas é apenas um assento simples; foi dito em referência a isso. “Sentou-se cobrindo” (avattharitvā nisīdi): sentou-se cobrindo o espaço através do poder do Buda. Por isso ele disse: “sentando-se assim” etc. “Tendo feito testemunha corporal” (kāyasakkhiṃ katvā): tendo feito testemunha por meio do corpo mental (nāmakāya) ao aceitar o ensinamento. “Estados benéficos, estados prejudiciais, estados indeterminados”: a palavra “iti” tem o sentido de “e assim por diante”, abrangendo com isso todo o ensinamento do Abhidhamma.

ปาฏิหาริยฏฺฐาเนติ ยมกปาฏิหาริยสฺส กตฏฺฐาเน. ปสฺสถาติ เตสํ พหุภาวํ สนฺธาย วุตฺตํ. อสฺสาติ มนุสฺสสมูหสฺส เอกภาวํ. อากปฺปนฺติ [Pg.143] อาการํ. มหาชโนติ สเทวเก โลเก สพฺโพ มหาชโน. ยถา นิรยทสฺสนํ สํเวคชนนตฺถํ, เอวํ เทวโลกทสฺสนมฺปิ สํเวคชนนตฺถเมว ‘‘อนุปุพฺพิกถายํ สคฺคกถา วิย เอวํ สพฺพสมฺปตฺติสมุเปโตปิ สคฺโค อนิจฺโจ อทฺธุโว จวนธมฺโม’’ติ. สชฺเชตฺวาติ สมปณฺณาสาย มุจฺฉนาหิ ยถา กาเมน นิวาเทตุํ สกฺกา, เอวํ สชฺเชตฺวา.

No local do milagre (pāṭihāriyaṭṭhāne): no local onde o milagre duplo (yamakapāṭihāriya) foi realizado. “Vede” (passatha): dito em referência à grande quantidade deles. “Dela” (assā): a unidade da multidão de seres humanos. “Postura” (ākappa): a aparência. “A grande multidão” (mahājano): toda a grande multidão no mundo com seus devas. Assim como a visão do inferno serve para gerar urgência espiritual (saṃvega), da mesma forma a visão do mundo dos devas também serve para gerar urgência espiritual, como no discurso gradual sobre o céu: “mesmo o céu, dotado de todas as realizações, é impermanente, instável e sujeito ao declínio”. “Tendo preparado” (sajjetvā): tendo preparado de tal forma que se possa tocar conforme o desejo, com as cinquenta modulações.

ปุถุชฺชนปญฺจกํ ปญฺหนฺติ ปุถุชฺชนปญฺหํ อาทึ กตฺวา ปวตฺติตํ ขีณาสวปญฺหปริยนฺตํ ปญฺหปญฺจกํ. ปฐมํ…เป… ปุจฺฉีติ ปุถุชฺชนวิสเย ปญฺหํ ปุจฺฉิ. ปฏิสมฺภิทา ยถาภินีหารํ ยถาสกํ วิปสฺสนาภินีหาเรน ปฐมภูมิยาทโย วิย ปวตฺติตวิสยาติ วุตฺตํ – ‘‘เต อตฺตโน อตฺตโน ปฏิสมฺภิทาวิสเย ฐตฺวา กถยึสู’’ติ. พุทฺธวิสเย ปญฺหํ ปุจฺฉีติ –

As cinco perguntas sobre o homem comum (puthujjanapañcakaṃ pañhaṃ): o grupo de cinco perguntas que começa com a pergunta sobre o homem comum e termina com a pergunta sobre aquele cujas impurezas foram destruídas (khīṇāsava). “Perguntou a primeira... pe...” significa que ele fez a pergunta sobre o domínio do homem comum. As análises discriminativas (paṭisambhidā) operam de acordo com a respectiva aspiração e com a própria aspiração de vipassana, como os primeiros estágios etc., por isso foi dito: “Eles falaram permanecendo cada um em seu próprio domínio de análise discriminativa”. “Perguntou a pergunta sobre o domínio do Buda” significa:

‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส, เย จ เสขา ปุถู อิธ;

เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ. (สุ. นิ. ๑๐๔๔) –

“Aqueles que compreenderam o Dhamma, e os muitos que ainda treinam aqui; ó sábio, quando perguntado, declara-me o comportamento deles, ó nobre senhor.” (Sn 1044) —

อิทํ ปญฺหํ ปุจฺฉิ. ตตฺถ สงฺขาตธมฺมาติ สงฺขาตา ญาตา จตุสจฺจธมฺมา, เย จ สงฺขาตธมฺมา จตูหิ มคฺเคหิ ปฏิวิทฺธจตุสจฺจธมฺมาติ อตฺโถ. อิมินา อเสกฺขา กถิตา. ปุถุ-สทฺโท อุภยตฺถปิ โยเชตพฺโพ ‘‘เย ปุถู สงฺขาตธมฺมา, เย จ ปุถู เสขา’’ติ. เตสนฺติ เตสํ ทฺวินฺนํ เสกฺขาเสกฺขปุคฺคลานํ เม ปุฏฺโฐติ โยเชตพฺพํ, มยา ปุฏฺโฐติ อตฺโถ. อิริยนฺติ เสกฺขาเสกฺขภูมิยา อาคมนปฺปฏิปทํ. อิริยติ คจฺฉติ เสกฺขภูมึ อเสกฺขภูมิญฺจ เอตายาติ อิริยา, ตํ เตสํ อิริยํ อาคมนปฺปฏิปทํ มยา ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ กเถหีติ อตฺโถ. เอวํ ภควา พุทฺธวิสเย ปญฺหํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมสฺส นุ โข, สาริปุตฺต, สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส กถํ วิตฺถาเรน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ อาห. เถโร ปญฺหํ โอโลเกตฺวา ‘‘สตฺถา มํ เสกฺขาเสกฺขานํ ภิกฺขูนํ อาคมนปฺปฏิปทํ ปุจฺฉตี’’ติ ปญฺเห นิกฺกงฺโข หุตฺวา ‘‘อาคมนปฺปฏิปทา นาม ขนฺธาทิวเสน พหูหิปิ มุเขหิ สกฺกา กเถตุํ, กตรากาเรน นุ โข กเถนฺโต สตฺถุ อชฺฌาสยํ คณฺหิตุํ สกฺขิสฺสามี’’ติ อชฺฌาสเย กงฺขิ, ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ – ‘‘ธมฺมเสนาปติ…เป… น สกฺโกตี’’ติ. ปุจฺฉิตปญฺหํ วิสฺสชฺเชตุํ ปฏิภาเน อสติ ทิสาวิโลกนํ สตฺตานํ สภาโวติ ทสฺเสนฺโต, ‘‘ปุรตฺถิม…เป... นาสกฺขี’’ติ อาห. ตตฺถ ปญฺหุปฺปตฺติฏฺฐานนฺติ ปญฺหุปฺปตฺติการณํ.

Ele fez esta pergunta. Ali, “saṅkhātadhammā” significa aqueles que compreenderam, que conheceram o Dhamma das quatro verdades; o significado é: aqueles que penetraram no Dhamma das quatro verdades através dos quatro caminhos. Com isso, os asekhas (aqueles que não mais treinam) são mencionados. A palavra “puthu” (muitos/vários) deve ser aplicada a ambos os casos: “aqueles que são muitos que compreenderam o Dhamma, e aqueles que são muitos que ainda treinam”. “Deles” (tesaṃ): deve ser conectado com “perguntado por mim” (me puṭṭho), referindo-se a essas duas pessoas, os que treinam (sekha) e os que não mais treinam (asekha); o significado é “perguntado por mim”. “Comportamento” (iriya) é a prática de aproximação ao estágio de sekha e asekha. “Iriyati” significa que se vai ao estágio de sekha e asekha por meio disso, por isso é “iriyā” (comportamento); o significado é: “quando perguntado por mim, declara, fala sobre esse comportamento deles, a prática de aproximação”. Assim, tendo o Abençoado feito a pergunta sobre o domínio do Buda, disse: “Como, Sāriputta, deve ser visto detalhadamente o significado daquilo que foi dito de forma resumida?”. O Ancião, examinando a pergunta, pensou: “O Mestre está me perguntando sobre a prática de aproximação dos monges sekhas e asekhas”, ficando sem dúvidas sobre a pergunta. Mas ele hesitou quanto à intenção do Buda, pensando: “A prática de aproximação pode ser explicada por muitas portas, como por meio dos agregados etc. De que maneira, então, explicando, serei capaz de captar a intenção do Mestre?”. Foi em referência a isso que se disse: “O General do Dhamma... pe... não é capaz”. Mostrando que olhar para as direções quando não há inspiração para responder a uma pergunta feita é a natureza dos seres, ele disse: “Leste... pe... não foi capaz”. Ali, “o local de origem da pergunta” (pañhuppattiṭṭhāna) significa a causa do surgimento da pergunta.

เถรสฺส [Pg.144] กิลมนภาวํ ชานิตฺวาติ ‘‘สาริปุตฺโต ปญฺเห นิกฺกงฺโข, อชฺฌาสเย เม กงฺขมาโน กิลมตี’’ติ เถรสฺส กิลมนภาวํ ญตฺวา. จตุมหาภูติกกายปริคฺคหนฺติ เอเตน ขนฺธมุเขน นามรูปปริคฺคโห วุตฺโต. ‘‘ภูตมิทนฺติ, สาริปุตฺต, สมนุปสฺสสี’’ติ หิ วทนฺเตน ภควตา ขนฺธวเสน นามรูปปริคฺคโห ทสฺสิโต. เอวํ กิรสฺส ภควโต อโหสิ ‘‘สาริปุตฺโต มยา นเย อทินฺเน กเถตุํ น สกฺขิสฺสติ, ทินฺเน ปน นเย มมชฺฌาสยํ คเหตฺวา ขนฺธวเสน กเถสฺสตี’’ติ. เถรสฺส สห นยทาเนน โส ปญฺโห นยสเตน นยสหสฺเสน อุปฏฺฐาสิ. เตนาห – ‘‘อญฺญาตํ ภควา, อญฺญาตํ สุคตา’’ติ.

“Tendo conhecido o cansaço do Ancião” (therassa kilamanabhāvaṃ jānitvā): sabendo do cansaço do Ancião, pensando: “Sāriputta não tem dúvidas sobre a pergunta, mas está cansado por hesitar sobre a minha intenção”. “A apreensão do corpo composto pelos quatro grandes elementos” (catumahābhūtikakāyapariggaha): com isso, a apreensão de nome-e-forma (nāmarūpa) através do portal dos agregados é dita. Pois, ao dizer “Sāriputta, você vê isto como o que veio a ser?” (bhūtamidaṃ), o Abençoado mostrou a apreensão de nome-e-forma por meio dos agregados. Assim, de fato, pensou o Abençoado: “Sāriputta não será capaz de falar se eu não lhe der um método, mas se eu lhe der o método, ele captará minha intenção e falará por meio dos agregados”. Com a concessão do método ao Ancião, aquela pergunta se apresentou a ele em cem métodos, em mil métodos. Por isso ele disse: “Compreendido, Abençoado! Compreendido, Bem-Aventurado!”.

อรูปาวจเร ปฏิสนฺธิ นาม น โหตีติ โพธิสมฺภารสมฺภรณสฺส อโนกาสภาวโต วุตฺตํ. เตนาห – ‘‘อภพฺพฏฺฐานตฺตา’’ติ, ลทฺธพฺยากรณานํ โพธิสตฺตานํ อุปฺปตฺติยา อภพฺพเทสตฺตาติ อตฺโถ. รูปาวจเร นิพฺพตฺตีติ กมฺมวสิตาสมฺภวโต อรูปาวจเร อนิพฺพตฺติตฺวา รูปาวจเร นิพฺพตฺติ.

“No reino imaterial (arūpāvacara) não ocorre o renascimento” (paṭisandhi): isso foi dito porque não há oportunidade para acumular os requisitos para o Despertar (bodhisambhāra). Por isso ele disse: “por ser um local inadequado” (abhabbaṭṭhānattā), o significado é que é um local inadequado para o nascimento de Bodisatvas que receberam a profecia. “O renascimento no reino material” (rūpāvacare nibbatti): devido à existência do domínio sobre o karma, ele renasce no reino material, não renascendo no reino imaterial.

ปโรสหสฺสนฺติอาทินา ปโรสหสฺสชาตกํ ทสฺเสติ. ตตฺถ ปโรสหสฺสมฺปีติ อติเรกสหสฺสมฺปิ. สมาคตานนฺติ สนฺนิปติตานํ ภาสิตสฺส อตฺถํ ชานิตุํ อสกฺโกนฺตานํ พาลานํ. กนฺเทยฺยุํ เต วสฺสสตํ อปญฺญาติ เต เอวํ สมาคตา อปญฺญา อิเม พาลตฺตา สสา วิย วสฺสสตมฺปิ วสฺสสหสฺสมฺปิ โรเทยฺยุํ ปริเทเวยฺยุํ. โรทมานาปิ ปน อตฺถํ วา การณํ วา เนว ชาเนยฺยุนฺติ ทีเปติ. เอโกว เสยฺโย ปุริโส สปญฺโญติ เอวรูปานํ พาลานํ ปโรสหสฺสโตปิ เอโก ปณฺฑิตปุริโสว เสยฺโย วรตโรติ อตฺโถ. กีทิโส สปญฺโญติ อาห – ‘‘โย ภาสิตสฺส วิชานาติ อตฺถ’’นฺติ, อยํ เชฏฺฐนฺเตวาสิโก วิย โย ภาสิตสฺส อตฺถํ ชานาติ, โส ตาทิโส สปญฺโญ วรตโรติ อตฺโถ. ทุติเย ปโรสตชาตเก ฌาเยยฺยุนฺติ ยาถาวโต อตฺถํ ชานิตุํ สมาหิตา หุตฺวา จินฺเตยฺยุํ. เสสเมตฺถ วุตฺตนยเมว.

Com “parosahassa” etc., ele mostra o Parosahassa Jātaka. Ali, “parosahassa” significa mais de mil. “Dos reunidos” (samāgatānaṃ): dos tolos reunidos que são incapazes de compreender o significado do que foi dito. “Eles chorariam por cem anos, os sem sabedoria” (kandeyyuṃ te vassasataṃ apaññā): esses tolos sem sabedoria assim reunidos, devido à sua tolice, chorariam e lamentariam como coelhos por cem anos ou mesmo por mil anos. Ele ilustra que, mesmo chorando, eles não compreenderiam o significado ou a causa. “Apenas um único homem sábio é melhor” (ekova seyyo puriso sapañño): o significado é que, mesmo em comparação com mais de mil de tais tolos, um único homem sábio é melhor, superior. Que tipo de sábio? Ele diz: “aquele que compreende o significado do que foi dito” (yo bhāsitassa vijānāti atthaṃ); como este discípulo sênior que compreende o significado do que foi dito, tal sábio é superior. No segundo, o Parosata Jātaka, “eles meditariam” (jhāyeyyuṃ) significa que eles pensariam com a mente concentrada para compreender o significado corretamente. O restante aqui é exatamente como o método já explicado.

ตติยชาตเก เย สญฺญิโนติ ฐเปตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตนลาภิโน อวเสสจิตฺตกสตฺเต ทสฺเสติ. เตปิ ทุคฺคตาติ ตสฺสา เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติยา อลาภโต เตปิ ทุคฺคตา ทุกฺขํ อุปคตา สญฺญีภเว. ‘‘สญฺญา โรโค สญฺญา คณฺโฑ สญฺญา สลฺล’’นฺติ [Pg.145] (ม. นิ. ๓.๒๔) หิ เต สญฺญาย อาทีนวทสฺสิโน. เยปิ อสญฺญิโนติ อสญฺญีภเว นิพฺพตฺเต อจิตฺตกสตฺเต ทสฺเสติ. เตปิ อิมิสฺสาเยว สมาปตฺติยา อลาภโต ทุคฺคตาเยว. ฌานสุขํ อนงฺคณํ นิทฺโทสํ ยถาวุตฺตโทสาภาวโต. พลวจิตฺเตกคฺคตาสภาเวนปิ ตํ อนงฺคณํ นาม ชาตํ. เนวสญฺญี นาสญฺญีติ อาหาติ อตีเต กิร พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต อรญฺญายตเน กาลํ กโรนฺโต อนฺเตวาสิเกหิ ปุฏฺโฐ ‘‘เนวสญฺญี นาสญฺญี’’ติ อาห. ปุริมชาตเก วุตฺตนเยเนว ตาปสา เชฏฺฐนฺเตวาสิกสฺส กถํ น คณฺหึสุ. โพธิสตฺโต อาภสฺสรโต อาคนฺตฺวา อากาเส ฐตฺวา อิมํ คาถมาห. เตน วุตฺตํ – ‘‘เสสํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพ’’นฺติ.

No terceiro Jātaka, “aqueles que têm percepção” (ye saññino): excluindo os que obtiveram a esfera da nem-percepção-nem-não-percepção (nevasaññānāsaññāyatana), mostra os demais seres dotados de mente. “Eles também estão em um estado infeliz” (tepi duggatā): por não obterem essa realização da esfera da nem-percepção-nem-não-percepção, eles também estão em um estado infeliz, tendo caído no sofrimento na existência com percepção. Pois eles veem o perigo na percepção: “A percepção é uma doença, a percepção é um tumor, a percepção é uma flecha”. “Aqueles que não têm percepção” (yepi asaññino): mostra os seres sem mente nascidos na existência sem percepção. Eles também, por não obterem essa mesma realização, estão em um estado infeliz. A felicidade do jhana é livre de máculas (anaṅgaṇa), sem defeito, devido à ausência dos defeitos mencionados. Também por sua natureza de forte unifocalização da mente, ela é chamada de livre de máculas. “Nem com percepção nem sem percepção, ele disse”: no passado, quando Brahmadatta reinava em Varanasi, o Bodisatva, ao falecer na floresta, quando perguntado por seus discípulos, disse: “Nem com percepção nem sem percepção”. Pelo mesmo método explicado no Jātaka anterior, os ascetas não aceitaram a palavra do discípulo sênior. O Bodisatva, vindo do mundo de Ābhassara e pairando no ar, recitou este verso. Por isso foi dito: “O restante deve ser entendido pelo mesmo método já explicado”.

จตุตฺถชาตเก (ชา. ๑.๑.๑๓๕) จนฺทสฺส วิย อาภา เอตสฺสาติ จนฺทาภํ, โอทาตกสิณํ. สูริยาภนฺติ สูริยสฺส วิย อาภา เอตสฺสาติ สูริยาภํ, ปีตกสิณํ. โยธ ปญฺญาย คาธตีติ โย ปุคฺคโล อิธ สตฺตโลเก อิทํ กสิณทฺวยํ ปญฺญาย คาธติ, อารมฺมณํ กตฺวา อนุปฺปวิสติ, ตตฺถ วา ปติฏฺฐหติ. อวิตกฺเกน ทุติยชฺฌาเนน อาภสฺสรูปโค โหตีติ โส ปุคฺคโล ตถา กตฺวา ปฏิลทฺเธน ทุติเยน ฌาเนน อาภสฺสรพฺรหฺมโลกูปโค โหติ. เสสํ ปุริมนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ อิมินา อิมํ ทสฺเสติ (ชา. อฏฺฐ. ๑.๑.๑๓๕ จนฺทาภชาตกวณฺณนา) – อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต อรญฺญายตเน กาลํ กโรนฺโต อนฺเตวาสิเกหิ ปุจฺฉิโต ‘‘จนฺทาภํ สูริยาภ’’นฺติ วตฺวา อาภสฺสเร นิพฺพตฺโต. ตาปสา เชฏฺฐนฺเตวาสิกสฺส น สทฺทหึสุ. โพธิสตฺโต อาคนฺตฺวา อากาเส ฐิโต อิมํ คาถํ อภาสิ.

No quarto Jātaka (Jā. 1.1.135), “brilho como o da lua” (candābhaṃ): aquele que tem um brilho como o da lua, o kasina branco (odātakasiṇa). “Brilho como o do sol” (sūriyābhaṃ): aquele que tem um brilho como o do sol, o kasina amarelo (pītakasiṇa). “Aquele que aqui penetra com sabedoria” (yodha paññāya gādhati): a pessoa que aqui, no mundo dos seres, penetra com sabedoria nestes dois kasinas, neles adentrando ao tomá-los como objeto, ou neles se estabelecendo. “Através do segundo jhana sem vitakka, ele vai para o reino de Ābhassara” (avitakkena dutiyajjhānena ābhassarūpago hoti): essa pessoa, tendo agido assim, através do segundo jhana obtido, vai para o mundo de Brahma de Ābhassara. “O restante deve ser entendido pelo método anterior”: com isso, ele mostra o seguinte (Jā. Aṭṭha. 1.1.135, Comentário do Candābha Jātaka) — no passado, quando Brahmadatta reinava em Varanasi, o Bodisatva, ao falecer na floresta, quando perguntado por seus discípulos, disse: “Brilho da lua, brilho do sol”, e renasceu em Ābhassara. Os ascetas não acreditaram no discípulo sênior. O Bodisatva veio, pairou no ar e recitou este verso.

ปญฺจมชาตเก อาสีเสเถวาติ อาสาจฺเฉทํ อกตฺวา อตฺตโน กมฺเมสุ อาสํ กเรยฺเยว. น นิพฺพินฺเทยฺยาติ น นิพฺเพทํ อุปฺปาเทยฺย, น อุกฺกณฺเฐยฺยาติ อตฺโถ. โวติ นิปาตมตฺตํ. ยถา อิจฺฉินฺติ อหญฺหิ สฏฺฐิหตฺถา นรกา อุฏฺฐานํ อิจฺฉึ, โสมฺหิ ตเถว ชาโต, ตโต อุฏฺฐิโตเยวาติ ทีเปติ.

No quinto Jātaka, "deve-se de fato ter esperança" (āsīsetheva) significa que, sem perder a esperança, deve-se de fato manter a esperança em suas próprias ações. "Não se deve desanimar" (na nibbindeyya) significa que não se deve dar origem ao desânimo; o significado é "não se deve ficar angustiado". "Vo" é apenas uma partícula. "Como desejam" ilustra: "Pois eu desejei me erguer do abismo de sessenta côvados, e assim aconteceu comigo, de fato me ergui dali".

อตีเต (ชา. อฏฺฐ. ๔.๑๓.สรภมิคชาตกวณฺณนา) กิร พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต สรภมิคโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา อรญฺเญ ปฏิวสติ. ราชา มิควิตฺตโก อโหสิ [Pg.146] ถามสมฺปนฺโน. เอกทิวสํ คนฺตฺวา อมจฺเจ อาห – ‘‘ยสฺส ปสฺเสน มิโค ปลายติ, เตเนว โส ทาตพฺโพ’’ติ. อเถกทิวสํ สรภมิโค อุฏฺฐาย รญฺโญ ฐิตฏฺฐาเนน ปลายิ. อถ นํ อมจฺจา อุปฺปณฺเฑสุํ. ราชา จินฺเตสิ – ‘‘อิเม มํ ปริหาสนฺติ, มม ปมาณํ น ชานนฺตี’’ติ คาฬฺหํ นิวาเสตฺวา ปตฺติโกว ขคฺคํ อาทาย ‘‘สรภํ คณฺหิสฺสามี’’ติ เวเคน ปกฺขนฺทิ. อถ นํ ทิสฺวา ตีณิ โยชนานิ อนุพนฺธิ. สรโภ อรญฺญํ ปาวิสิ. ราชาปิ ปาวิสิเยว. ตตฺถ สรภมิคสฺส คมนมคฺเค สฏฺฐิหตฺถมตฺโต มหาปูติปาตนรกอาวาโฏ อตฺถิ, โส ตึสหตฺถมตฺตํ อุทเกน ปุณฺโณ ติเณหิ จ ปฏิจฺฉนฺโน. สรโภ อุทกคนฺธํ ฆายิตฺวาว อาวาฏภาวํ ญตฺวา โถกํ โอสกฺกิตฺวา คโต. ราชา ปน อุชุกเมว อาคจฺฉนฺโต ตสฺมึ ปติ.

No passado (conforme a descrição do Sarabhamiga Jātaka), conta-se que, quando Brahmadatta reinava em Benares, o Bodhisatta, tendo renascido como um cervo-sarabha, vivia na floresta. O rei era um caçador de cervos, dotado de grande força física. Um dia, tendo saído para caçar, disse aos ministros: "Aquele por cujo lado o cervo escapar, por ele mesmo o cervo deve ser pago". Então, um dia, o cervo-sarabha levantou-se e escapou pelo lado onde o rei estava posicionado. Então os ministros zombaram dele. O rei pensou: "Estes homens estão zombando de mim, eles não conhecem a minha capacidade". Apertando firmemente suas vestes, a pé mesmo, empunhando sua espada, correu velozmente dizendo: "Vou capturar o sarabha!". Então, avistando-o, perseguiu-o por três yojanas. O sarabha entrou na floresta profunda. O rei também entrou. Ali, no caminho do cervo-sarabha, havia um grande fosso abismal de lixo podre com cerca de sessenta côvados de profundidade, cheio de água até cerca de trinta côvados e coberto de grama. O sarabha, sentindo o cheiro da água, percebeu a existência do fosso, recuou um pouco e desviou-se. O rei, porém, vindo diretamente em linha reta, caiu nele.

สรโภ ตสฺส ปทสทฺทํ อสุณนฺโต นิวตฺติตฺวา ตํ อปสฺสนฺโต ‘‘นรกอาวาเฏ ปติโต ภวิสฺสตี’’ติ ญตฺวา อาคนฺตฺวา โอโลเกนฺโต ตํ คมฺภีเร อุทเก อปฺปติฏฺเฐ กิลมนฺตํ ทิสฺวา เตน กตาปราธํ หทเย อกตฺวา สญฺชาตการุญฺโญ ‘‘มา มยิ ปสฺสนฺเต วราโก นสฺสตุ, อิมมฺหา ตํ ทุกฺขา โมเจสฺสามี’’ติ อาวาฏตีเร ฐิโต ‘‘มา ภายิ, มหาราช, อหํ ตํ ทุกฺขา โมเจสฺสามี’’ติ วตฺวา อตฺตโน ปิยปุตฺตํ อุทฺธริตุํ อุสฺสาหํ กโรนฺโต วิย ตสฺสุทฺธรณตฺถาย สิลาย โยคฺคํ กตฺวา ‘‘วิชฺฌิสฺสามี’’ติ อาคตํ ราชานํ สฏฺฐิหตฺถา นรกา อุทฺธริตฺวา อสฺสาเสตฺวา ปิฏฺฐึ อาโรเปตฺวา อรญฺญา นีหริตฺวา เสนาย อวิทูเร โอตาเรตฺวา โอวาทมสฺส ทตฺวา ปญฺจสุ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ. ราชา เสนงฺคปริวุโต นครํ คนฺตฺวา ‘‘อิโต ปฏฺฐาย สกลรฏฺฐวาสิโน ปญฺจ สีลานิ รกฺขนฺตู’’ติ ธมฺมเภรึ จราเปสิ. มหาสตฺเตน ปน อตฺตโน กตคุณํ กสฺสจิ อกเถตฺวา สายํ นานคฺครสโภชนํ ภุญฺชิตฺวา อลงฺกตสยเน สยิตฺวา ปจฺจูสกาเล มหาสตฺตสฺส คุณํ สริตฺวา อุฏฺฐาย สยนปิฏฺเฐ ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา ปีติปุณฺเณน หทเยน อุทานํ อุทาเนนฺโต ‘‘อาสีเสเถว ปุริโส’’ติอาทินา อิมา ฉ คาถา อภาสิ.

O sarabha, não ouvindo o som dos passos do rei, virou-se e, não o vendo, percebeu: "Ele deve ter caído no fosso abismal". Vindo e olhando para dentro, vendo-o sofrendo na água profunda sem apoio para os pés, sem guardar no coração a ofensa cometida por ele, tomado de compaixão, pensou: "Que este infeliz não pereça diante dos meus olhos; eu o libertarei deste sofrimento". De pé na borda do fosso, disse: "Não temas, grande rei, eu te libertarei deste sofrimento". Como quem se esforça para resgatar seu próprio filho querido, ele treinou carregar pedras para testar sua força para o resgate e, retirando do abismo de sessenta côvados o rei que viera com a intenção de flechá-lo, consolou-o, colocou-o em suas costas, tirou-o da floresta, deixou-o perto de seu exército, deu-lhe conselhos e o estabeleceu nos cinco preceitos. O rei, cercado por seu exército, retornou à cidade e mandou rufar o tambor do Dhamma proclamando: "A partir de agora, que todos os habitantes do reino guardem os cinco preceitos". O rei, sem contar a ninguém o favor feito pelo Grande Ser, tendo jantado à noite uma refeição de vários sabores excelentes e dormido em um leito adornado, ao amanhecer, lembrando-se da virtude do Grande Ser, levantou-se, sentou-se de pernas cruzadas sobre o leito e, com o coração cheio de alegria, proferiu uma solene proclamação, recitando estas seis estrofes que começam com "O homem deve de fato ter esperança".

ตตฺถ อหิตา หิตา จาติ ทุกฺขผสฺสา สุขผสฺสา จ, มรณผสฺสา, ชีวิตผสฺสาติปิ อตฺโถ. สตฺตานญฺหิ มรณผสฺโส อหิโต, ชีวิตผสฺโส หิโต. เตสํ อจินฺติโต มรณผสฺโส อาคจฺฉตีติ ทสฺเสติ[Pg.147]. อจินฺติตมฺปีติ มยา ‘‘อาวาเฏ ปติสฺสามี’’ติ น จินฺติตํ, ‘‘สรภํ มาเรสฺสามี’’ติ จินฺติตํ. อิทานิ ปน เม จินฺติตํ นฏฺฐํ, อจินฺติตเมว ชาตนฺติ อุทานวเสน วทติ. โภคาติ ยสปริวารา, เอเต จินฺตามยา น โหนฺติ. ตสฺมา ญาณวตา วีริยเมว กาตพฺพนฺติ วทติ. วีริยวโต หิ อจินฺติตมฺปิ โหติเยว.

Ali, "o prejudicial e o benéfico" (ahitā hitā ca) refere-se ao contato doloroso e ao contato prazeroso, ou também ao contato com a morte e ao contato com a vida. Pois, para os seres, o contato com a morte é prejudicial, e o contato com a vida é benéfico. Mostra que o contato inesperado com a morte chega a eles. "O inesperado também" (acintitampi) significa: "Eu não pensei 'vou cair no fosso', mas pensei 'vou matar o sarabha'". "Mas agora o que pensei foi arruinado, e o inesperado de fato aconteceu", diz ele por meio de sua solene proclamação. "Riquezas" (bhogā) refere-se à fama e ao séquito; estes não são obtidos apenas pelo mero pensamento. Portanto, diz ele, o homem sábio deve de fato aplicar esforço. Pois, para quem se esforça, até mesmo o inesperado de fato se realiza.

ตสฺเสตํ อุทานํ อุทาเนนฺตสฺเสว อรุณํ อุฏฺฐหิ. ปุโรหิโต ปาโตว สุขเสยฺยปุจฺฉนตฺถํ อาคนฺตฺวา ทฺวาเร ฐิโต ตสฺส อุทานคีตสทฺทํ สุตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘ราชา หิยฺโย มิควํ อคมาสิ, ตตฺถ สรภมิคํ วิทฺโธ ภวิสฺสติ, เตน มญฺเญ อุทานํ อุทาเนตี’’ติ. เอวํ พฺราหฺมณสฺส รญฺโญ ปริปุณฺณพฺยญฺชนํ อุทานํ สุตฺวา สุมชฺชิเต อาทาเส มุขํ โอโลเกนฺตสฺส ฉายา วิย รญฺญา จ สรเภน จ กตการณํ ปากฏํ อโหสิ, โส นขคฺเคน ทฺวารํ อาโกเฏสิ. ราชา ‘‘โก เอโส’’ติ ปุจฺฉิ. อหํ, เทว, ปุโรหิโตติ. อถสฺส ทฺวารํ วิวริตฺวา ‘‘อิโต เอหาจริยา’’ติ อาห. โส ปวิสิตฺวา ราชานํ ชยาเปตฺวา เอกมนฺตํ ฐิโต ‘‘อหํ, มหาราช, ตยา อรญฺเญ กตการณํ ชานามิ, ตฺวํ เอกํ สรภมิคํ อนุพนฺธนฺโต นรเก ปติโต, อถ นํ โส สรโภ สิลาย โยคฺคํ กตฺวา นรกโต อุทฺธริ, โส ตฺวํ ตสฺส คุณํ สริตฺวา อุทานํ อุทาเนสี’’ติ วตฺวา ‘‘สรภํ คิริทุคฺคสฺมิ’’นฺติอาทินา ทฺเว คาถา อภาสิ.

Enquanto ele proferia essa solene proclamação, a aurora surgiu. O capelão da corte, vindo de manhã cedo para perguntar se o rei havia dormido bem, de pé à porta, ouviu o som do canto de sua solene proclamação e pensou: 'Ontem o rei foi caçar; lá ele deve ter flechado o cervo-sarabha, por isso, creio eu, ele profere esta solene proclamação'. Assim, ao ouvir a proclamação do rei com suas palavras completas, o que havia acontecido entre o rei e o sarabha tornou-se claro para o brâmane, como o reflexo do rosto de alguém que se olha em um espelho bem polido. Ele bateu na porta com a ponta da unha. O rei perguntou: 'Quem está aí?'. 'Sou eu, majestade, o capelão'. Então, abrindo a porta para ele, disse: 'Entre aqui, mestre'. Ele entrou, desejou vitória ao rei, permaneceu a um lado e disse: 'Grande rei, eu sei o que aconteceu contigo na floresta. Tu, perseguindo um cervo-sarabha, caíste no abismo; então aquele sarabha, treinando carregar pedras, resgatou-te do abismo. Tu, lembrando-te da virtude dele, proferiste esta solene proclamação'. Tendo dito isso, recitou duas estrofes que começam com "O sarabha no desfiladeiro da montanha...".

ตตฺถ อนุสรีติ อนุพนฺธิ. วิกฺกนฺตนฺติ อุทฺธรณตฺถาย กตปรกฺกมํ. อนุชีวสีติ อุปชีวสิ, ตสฺสานุภาเวน ตยา ชีวิตํ ลทฺธนฺติ อตฺโถ. สมุทฺธรีติ อุทฺธรณํ อกาสิ. สิลาย โยคฺคํ สรโภ กริตฺวาติ สิลาย โสปานสทิสาย นรกโต อุทฺธรณโยคฺคตํ กริตฺวา. อลีนจิตฺตนฺติ สงฺโกจํ อปฺปตฺตจิตฺตํ. ต มิคํ วเทสีติ สุวณฺณสรภมิคํ อิธ สิริสยเน นิปนฺโน วณฺเณสิ. ตํ สุตฺวา ราชา, ‘‘อยํ มยา สทฺธึ น มิควํ อาคโต, สพฺพญฺจ ปวตฺตึ ชานาติ, กถํ นุ โข ชานาติ, ปุจฺฉิสฺสามิ น’’นฺติ จินฺเตตฺวา – ‘‘กึ ตฺวํ นุ ตตฺเถวา’’ติ นวมคาถมาห. ตตฺถ ภึสรูปนฺติ กึ นุ เต ญาณํ พลวชาติกํ, เตเนตํ ชานาสีติ วทติ. พฺราหฺมโณ ‘‘นาหํ สพฺพญฺญุพุทฺโธ, พฺยญฺชนํ อมกฺเขตฺวา ตยา กถิตคาถาย ปน มยฺหํ อตฺโถ อุปฏฺฐาตี’’ติ ทีเปนฺโต ‘‘น เจวห’’นฺติ ทสมคาถมาห[Pg.148]. ตตฺถ สุภาสิตานนฺติ พฺยญฺชนํ อมกฺเขตฺวา สุฏฺฐุ ภาสิตานํ. อตฺถํ ตทาเนนฺตีติ โย เตสํ อตฺโถ, ตํ อาเนนฺติ อุปธาเรนฺตีติ อตฺโถ. ตทา ปุโรหิโต ธมฺมเสนาปติ อโหสิ. เตเนวาห – ‘‘อตีเตปี’’ติอาทิ. เสสํ อุตฺตานตฺถเมว.

Ali, 'seguiu' (anusari) significa perseguiu. 'A bravura' (vikkantaṃ) significa o esforço heróico feito para o resgate. 'Tu vives dependendo dele' (anujīvasi) significa que tu dependes dele; o significado é que, pelo poder dele, a vida foi obtida por ti. 'Resgatou' (samuddharī) significa que ele fez o resgate. 'O sarabha, tendo se preparado com uma rocha' (silāya yoggaṃ sarabho karitvā) significa tendo feito, por meio de uma rocha semelhante a uma escada, a preparação adequada para o resgate do abismo. 'Com mente destemida' (alīnacittaṃ) significa uma mente que não recuou de medo. 'Tu elogias aquele cervo' (taṃ migaṃ vadesi) significa que tu, deitado aqui no leito real, elogiaste aquele cervo-sarabha dourado. Ouvindo isso, o rei pensou: 'Este homem não veio caçar comigo, mas sabe de todo o ocorrido. Como será que ele sabe? Vou perguntar-lhe'. E recitou a nona estrofe: 'Estavas tu lá?'. Ali, 'de forma terrível' (bhiṃsarūpaṃ) significa: 'Será que o teu conhecimento é de natureza tão poderosa que por ele sabes disso?'. O brâmane, mostrando: 'Eu não sou um Buda Onisciente, mas o significado da estrofe proferida por ti, sem distorcer as palavras, tornou-se claro para mim', recitou a décima estrofe: 'Nem de fato eu...'. Ali, 'das palavras bem ditas' (subhāsitānaṃ) significa daquelas que foram bem proferidas sem distorcer as palavras. 'Eles trazem o significado' (atthaṃ tadā nenti) significa que eles trazem, ou seja, compreendem o significado que elas contêm. Naquela época, o capelão era o General do Dhamma. Por isso foi dito: 'Também no passado...', etc. O restante tem significado claro.

อญฺญาสิโกณฺฑญฺญตฺเถรวตฺถุ

A História do Ancião Aññāsikoṇḍañña

อญฺญาสิโกณฺฑญฺญตฺเถราทโยติอาทีสุ ปน ยาถาวสรสคุณวเสนาติ ยถาสภาวคุณวเสน. ปพฺพชฺชาวเสน ปฏิเวธวเสน สุจิรํ สุนิปุณํ รตฺตินฺทิวปริจฺเฉทชานนวเสน จ รตฺตญฺญุตา เวทิตพฺพาติ ตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘ฐเปตฺวา หิ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติอาทิมาห. ปากโฏว โหตีติ สติปญฺญาเวปุลฺลปฺปตฺติโก ปากโฏ วิภูโต โหติ. อญฺญาสิโกณฺฑญฺโญติ สาวเกสุ สพฺพปฐมํ จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ญาตโกณฺฑญฺโญ. สพฺเพสุปิ เอตทคฺเคสูติ สพฺเพสุปิ เอตทคฺคสุตฺเตสุ, สพฺเพสุ วา เอตทคฺคฏฺฐปเนสุ.

Nas passagens que começam com 'O Ancião Aññāsikoṇḍañña e outros', 'de acordo com a qualidade de seu sabor real' (yāthāvasarasaguṇavasena) significa de acordo com a qualidade de sua própria natureza. A qualidade de ser sênior de longa data (rattaññutā) deve ser entendida em termos de ordenação, de penetração e de conhecer de forma muito sutil e por muito tempo a divisão de dias e noites; para mostrar isso, ele disse: 'Exceto, de fato, o Buda Perfeitamente Desperto...', etc. 'Torna-se de fato manifesto' (pākaṭova hoti) significa que aquele que alcançou a abundância de atenção plena e sabedoria torna-se manifesto e claro. 'Aññāsikoṇḍañña' significa Koṇḍañña, que foi o primeiríssimo entre os discípulos a compreender as Quatro Nobres Verdades. 'Em todos os principais' (sabbesupi etadaggesu) significa em todos os discursos sobre os principais, ou em todas as designações de posições proeminentes.

ธุรปตฺตานีติ ปตฺตานํ ปมุขภูตานิ พาหิรปตฺตานิ. นวุติหตฺถานีติ มชฺฌิมปุริสสฺส หตฺเถน นวุติรตนานิ. ปทุเมเนว ตํ ตํ ปเทสํ อุตฺตรติ อติกฺกมตีติ ปทุมุตฺตโร, ภควา. คนฺธทามมาลาทามาทีหีติ อาทิสทฺเทน ปตฺตทามาทึ สงฺคณฺหาติ. ตตฺถ คนฺธทาเมหิ กตมาลา คนฺธทามํ. ลวงฺคตกฺโกลชาติปุปฺผาทีหิ กตมาลา มาลาทามํ. ตมาลปตฺตาทีหิ กตมาลา ปตฺตทามํ. วงฺคปฏฺเฏติ วงฺคเทเส อุปฺปนฺนฆนสุขุมวตฺเถ. อุตฺตมสุขุมวตฺถนฺติ กาสิกวตฺถมาห.

'Pétalas externas' (dhurapattāni) significa as pétalas externas que são proeminentes entre as pétalas. 'Noventa côvados' (navutihatthāni) significa noventa côvados medidos pela mão de um homem de estatura média. O Abençoado é chamado Padumuttara porque ele supera e transcende cada lugar como se fosse um lótus. Pela expressão 'com guirlandas de fragrâncias, guirlandas de flores, etc.', a palavra 'etc.' inclui guirlandas de folhas, etc. Ali, uma guirlanda feita de fragrâncias é uma 'guirlanda de fragrâncias'. Uma guirlanda feita de flores de cravo, takkola, jasmim, etc., é uma 'guirlanda de flores'. Uma guirlanda feita de folhas de tamāla, etc., é uma 'guirlanda de folhas'. 'Tecido de Vanga' (vaṅgapaṭṭe) refere-se a tecidos finos e densos produzidos na região de Vanga. 'Tecido fino excelente' refere-se ao tecido de Kasi.

เตปริวฏฺฏธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนสุตฺตนฺตปริโยสาเนติ เอตฺถ ‘‘อิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจ’’นฺติอาทินา สจฺจวเสน, ‘‘ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ปริญฺเญยฺย’’นฺติอาทินา กิจฺจวเสน, ‘‘ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ปริญฺญาต’’นฺติอาทินา กตวเสน จ ตีหิ อากาเรหิ ปริวฏฺเฏตฺวา จตุนฺนํ สจฺจานํ เทสิตตฺตา ตโย ปริวฏฺฏา เอตสฺส อตฺถีติ ติปริวฏฺฏํ, ติปริวฏฺฏเมว เตปริวฏฺฏํ, เตปริวฏฺฏญฺจ ตํ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนญฺจาติ เตปริวฏฺฏธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ, ตเทว สุตฺตนฺตํ, ตสฺส ปริโยสาเนติ อตฺโถ.

Na expressão 'no final do Sutta do Girar da Roda do Dhamma com suas três rotações' (teparivaṭṭadhammacakkappavattanasuttantapariyosāne): aqui, em termos da verdade (saccavasena), como em 'Esta é a nobre verdade do sofrimento', etc.; em termos da tarefa (kiccavasena), como em 'A nobre verdade do sofrimento deve ser plenamente compreendida', etc.; e em termos da realização (katavasena), como em 'A nobre verdade do sofrimento foi plenamente compreendida', etc. Por ter sido ensinado girando as quatro verdades sob esses três aspects, ele possui três rotações, daí 'tiparivaṭṭa'. 'Tiparivaṭṭa' é o mesmo que 'teparivaṭṭa'. E sendo de três rotações e o girar da roda do Dhamma, é 'teparivaṭṭadhammacakkappavattana'; este mesmo é o Sutta, e 'no final dele' é o significado.

สาลิคพฺภํ ผาเลตฺวา อาทายาติ สาลิคพฺภํ ผาเลตฺวา ตตฺถ ลพฺภมานํ สาลิขีรรสํ อาทาย. อนุจฺฉวิกนฺติ พุทฺธานํ อนุจฺฉวิกํ ขีรปายสํ ปจาเปม. เวณิโย ปุริสภาววเสน พนฺธิตฺวา กลาปกรเณ [Pg.149] กลาปคฺคํ. ขเล กลาปานํ ฐปนทิวเส ขลคฺคํ. มทฺทิตฺวา วีหีนํ ราสิกรณทิวเส ขลภณฺฑคฺคํ. โกฏฺเฐสุ หิ ธญฺญสฺส ปกฺขิปนทิวเส โกฏฺฐคฺคํ.

'Abrindo o broto de arroz e retirando' (sāligabbhaṃ phāletvā ādāya) significa abrir o broto de arroz e retirar o suco leitoso de arroz ali obtido. 'Apropriado' (anucchavikaṃ) significa 'nós fazemos cozinhar um arroz-doce com leite apropriado para os Budas'. 'A primícia do feixe' (kalāpaggaṃ) refere-se ao momento de fazer os feixes, amarrando as tranças de arroz como se fossem figuras humanas. 'A primícia da eira' (khalaggaṃ) refere-se ao dia de colocar os feixes na eira. 'A primícia do produto da eira' (khalabhaṇḍaggaṃ) refere-se ao dia de debulhar e fazer a pilha de grãos de arroz. 'A primícia do celeiro' (koṭṭhaggaṃ) refere-se ao dia de armazenar os grãos nos celeiros.

ทฺเว คติโยติ ทฺเว เอว นิปฺผตฺติโย, ทฺเว นิฏฺฐาติ อตฺโถ. ตสฺมึ กุมาเร สพฺพญฺญุตํ ปตฺเตติ โกณฺฑญฺญมาณวสฺเสว ลทฺธิยํ ฐตฺวา อิตเรปิ ฉ ชนา ปุตฺเต อนุสาสึสุ. โพธิรุกฺขมูเล ปาจีนปสฺสํ อจลฏฺฐานํ นาม, ยํ ‘‘วชิราสน’’นฺติปิ วุจฺจติ. มหตํ มหติโย วหตีติ ‘‘ปาจีนมุโข’’ติ อวตฺวา ‘‘ปาจีนโลกธาตุอภิมุโข’’ติ วุตฺตํ. มํสจกฺขุปิ โลกนาถสฺส อปฺปฏิฆาตํ มหาวิสยญฺจาติ. จตุรงฺคสมนฺนาคตนฺติ ‘‘กามํ ตโจ จ นฺหารุ จ, อฏฺฐิ จ อวสิสฺสตู’’ติอาทินา (ม. นิ. ๒.๑๘๔; สํ. นิ. ๒.๒๒, ๒๓๗; อ. นิ. ๒.๕; มหานิ. ๑๙๖) วุตฺตจตุรงฺคสมนฺนาคตํ.

'Dois destinos' (dve gatiyo) significa apenas dois resultados, dois fins. 'Quando aquele jovem alcançar a onisciência' — baseando-se na visão do jovem Koṇḍañña, os outros seis homens também instruíram seus filhos. O lado leste sob a árvore Bodhi é chamado de 'lugar inabalável', que também é chamado de 'Trono de Diamante' (vajirāsana). Porque ele carrega grandes coisas para os grandes, em vez de dizer 'voltado para o leste' (pācīnamukho), foi dito 'voltado para o sistema de mundos do leste' (pācīnalokadhātuabhimukho). Até mesmo o olho físico do Protetor do Mundo é desobstruído e possui um vasto alcance. 'Dotado de quatro fatores' (caturaṅgasamannāgataṃ) refere-se ao esforço dotado de quatro fatores mencionado em passagens como 'Que restem apenas a pele, os tendões e os ossos...', etc.

อิทํ ปน สพฺพเมวาติ ‘‘กสฺส นุ โข อหํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสสฺสามี’’ติอาทินยปฺปวตฺตํ (ม. นิ. ๑.๒๘๔; ๒.๓๔๑; มหาว. ๑๐) สพฺพเมว. ปริวิตกฺกมตฺตเมว ตถา อตฺถสิทฺธิยา อภาวโต. ปุปฺผิตผลิตํ กตฺวาติ อภิญฺญาปฏิสมฺภิทาหิ สพฺพปาลิผุลฺลํ, มคฺคผเลหิ สพฺพโส ผลภารภริตญฺจ กโรนฺโต ปุปฺผิตํ ผลิตํ กตฺวา. อปกฺกมิตุกาโม หุตฺวาติ ทฺเวปิ อคฺคสาวเก อตฺตโน นิปจฺจการํ กโรนฺเต ทิสฺวา เตสํ คุณาติเรกตํ พหุ มญฺญนฺโต พุทฺธานํ สนฺติกา อปกฺกมิตุกาโม หุตฺวา. ตตฺเถวาติ ฉทฺทนฺตทหตีเรเยว.

'Tudo isso de fato' (idaṃ pana sabbameva) refere-se a tudo o que se iniciou com o método de 'A quem primeiro devo ensinar o Dhamma?', etc. Pois era apenas uma reflexão mental, já que a realização do propósito ainda não havia ocorrido daquela forma. 'Fazendo florescer e frutificar' (pupphitaphalitaṃ katvā) significa fazendo florescer todo o cânone com os conhecimentos diretos e as discriminações analíticas, e tornando-o completamente carregado de frutos com os caminhos e frutos. 'Desejando retirar-se' (apakkamitukāmo hutvā) significa que, vendo os dois principais discípulos prestando-lhe homenagens humildes e valorizando grandemente a excelência de suas virtudes, ele desejou retirar-se da presença dos Budas. 'Ali mesmo' (tattheva) significa na própria margem do lago Chaddanta.

สาริปุตฺต-โมคฺคลฺลานตฺเถรวตฺถุ

A História dos Anciãos Sāriputta e Moggallāna

๑๘๙-๑๙๐. ทุติยตติเยสุ อิทฺธิมนฺตานนฺติ เอตฺถ มนฺต-สทฺโท อติสยตฺถวิสโยติ เถรสฺส อติสยิกอิทฺธิตํ ทสฺเสตุํ – ‘‘อิทฺธิยา สมฺปนฺนาน’’นฺติ วุตฺตํ. สห ปํสูหิ กีฬึสูติ สหปํสุกีฬิตา. อิธโลกตฺตภาวเมวาติ ทิฏฺฐธมฺมิกอตฺตภาวเมว. โสฬส ปญฺญา ปฏิวิชฺฌิตฺวา ฐิโตติ มชฺฌิมนิกาเย อนุปทสุตฺตนฺตเทสนาย ‘‘มหาปญฺโญ, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต, ปุถุปญฺโญ, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต, หาสปญฺโญ, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต, ชวนปญฺโญ, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต, ติกฺขปญฺโญ, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต, นิพฺเพธิกปญฺโญ, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต’’ติ (ม. นิ. ๓.๙๓) เอวมาคตา [Pg.150] มหาปญฺญาทิกา ฉ, ตสฺมึเยว สุตฺเต อาคตา นวานุปุพฺพวิหารสมาปตฺติปญฺญา, อรหตฺตมคฺคปญฺญาติ อิมา โสฬสวิธา ปญฺญา ปฏิวิชฺฌิตฺวา สจฺฉิกตฺวา ฐิโต.

189-190. Nas segunda e terceira estrofes, 'dos dotados de poderes psíquicos' (iddhimantānaṃ): aqui, a palavra 'manta' tem o sentido de excelência; para mostrar o poder psíquico extraordinário do Ancião, foi dito 'dos dotados de poder psíquico'. 'Brincaram juntos na poeira' (saha paṃsūhi kīḷiṃsu) refere-se a companheiros de infância. 'Apenas esta própria existência' (idhalokattabhāvameva) significa apenas a existência nesta vida presente. 'Permaneceu tendo penetrado dezesseis tipos de sabedoria' (soḷasa paññā paṭivijjhitvā ṭhito) significa: no Majjhima Nikāya, no ensinamento do Anupada Sutta, aparecem as seis sabedorias que começam com a grande sabedoria: 'Sāriputta, monges, é de grande sabedoria; Sāriputta, monges, é de ampla sabedoria; Sāriputta, monges, é de sabedoria alegre; Sāriputta, monges, é de sabedoria rápida; Sāriputta, monges, é de sabedoria afiada; Sāriputta, monges, é de sabedoria penetrante'; além das sabedorias dos nove estados de realização sucessiva que aparecem no mesmo sutta, e a sabedoria do caminho do arahantado; ele permaneceu tendo penetrado e realizado estes dezesseis tipos de sabedoria.

ปญฺหสากจฺฉนฺติ ปญฺหสฺส ปุจฺฉนวเสน วิสฺสชฺชนวเสน จ สากจฺฉํ กโรติ. อตฺถิเกหิ อุปญฺญาตํ มคฺคนฺติ เอตํ อนุพนฺธนสฺส การณวจนํ. อิทญฺหิ วุตฺตํ โหติ – ยํนูนาหํ อิมํ ภิกฺขุํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺเธยฺยํ. กสฺมา? ยสฺมา อิทํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธนํ นาม อตฺถิเกหิ อุปญฺญาตํ มคฺคํ, ญาโต เจว อุปคโต จ มคฺโคติ อตฺโถ. อถ วา อตฺถิเกหิ อมฺเหหิ มรเณ สติ อมเตนปิ ภวิตพฺพนฺติ เอวํ เกวลํ อตฺถีติ อุปญฺญาตํ, อนุมานญาเณน อุปคนฺตฺวา ญาตํ นิพฺพานํ นาม อตฺถิ, ตํ มคฺคนฺโต ปริเยสนฺโตติ เอวมฺเปตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

“Discussão de perguntas” significa fazer uma discussão por meio de fazer perguntas e dar respostas. “O caminho conhecido por aqueles que buscam” — esta é a declaração do motivo para seguir atrás. Pois isto é o que foi dito: “E se eu seguisse este bhikkhu de perto, passo a passo?” Por quê? Porque este seguir de perto por trás é o caminho conhecido por aqueles que buscam; o significado é que é um caminho conhecido e percorrido. Ou então, o significado deve ser visto assim: “Por nós, que buscamos, visto que existe a morte, deve haver também o Imortal” — assim, sabendo meramente que “existe”, aproximando-se e conhecendo através do conhecimento por inferência que existe o que se chama Nibbāna, buscando e procurando por ele.

เนสํ ปริสายาติ ทฺวินฺนํ อคฺคสาวกานํ ปริวารภูตปริสาย. ทฺเว อคฺคสาวเกติ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเน ทฺเว มหานุภาเว สาวเก. ฐานนฺตเรติ อคฺคสาวกตฺตสญฺญิเต ฐานนฺตเร ฐเปสิ. กสฺมา ปเนตฺถ ‘‘อคฺคสาวเก’’ติ อวตฺวา ‘‘มหาสาวเก’’ติ วุตฺตํ. ยทิ อญฺเญปิ มหาเถรา อภิญฺญาตาทิคุณวิเสสโยเคน ‘‘มหาสาวกา’’ติ วตฺตพฺพตํ ลภนฺติ, อิเมเยว ปน สาวเกสุ อนญฺญสาธารณภูตา วิเสสโต ‘‘มหาสาวกา’’ติ วตฺตพฺพาติ ทสฺสนตฺถํ ‘‘ทฺเวปิ มหาสาวเก’’ติ วุตฺตํ.

“De sua assembleia” significa da assembleia que constituía a comitiva dos dois principais discípulos. “Dois principais discípulos” refere-se aos dois discípulos de grande poder, Sāriputta e Moggallāna. “Na posição” significa que ele os estabeleceu na posição conhecida como a de principais discípulos. Por que aqui, em vez de dizer “principais discípulos”, diz-se “grandes discípulos”? Embora outros grandes anciãos também mereçam ser chamados de “grandes discípulos” devido à sua associação com qualidades especiais como o conhecimento direto, diz-se “ambos os grandes discípulos” para mostrar que estes dois, de modo incomparável entre os discípulos, devem ser chamados especialmente de “grandes discípulos”.

มหากสฺสปตฺเถรวตฺถุ

A história do Ancião Mahākassapa

๑๙๑. จตุตฺเถ ยสฺมา ธุตวาทธุตธมฺมธุตงฺคานิ ธุตมูลกานิ, ตสฺมา ‘‘ธุโต เวทิตพฺโพ’’ติ อารทฺธํ, ตตฺถ กิเลเส ธุนิ ธุตวาติ ธุโต, ธุตกิเลโส ปุคฺคโล, กิเลสธุนโน วา ธมฺโม, กิเลสธุนโน ธมฺโมติ จ สปุพฺพภาโค อริยมคฺโค ทฏฺฐพฺโพ. ตํ ธุตสญฺญิตํ กิเลสธุนนธมฺมํ วทติ, ปเร ตตฺถ ปติฏฺฐาเปตีติ ธุตวาโท. จตุกฺกญฺเจตฺถ สมฺภวตีติ ตํ ทสฺเสตุํ – ‘‘เอตฺถ ปนา’’ติอาทิ อารทฺธํ. ตยิทนฺติ นิปาโต, ตสฺส โส อยนฺติ อตฺโถ. ธุตภูตสฺส ธุตภูตา ธมฺมา ธุตธมฺมา. อปฺปิจฺฉตา สนฺตุฏฺฐิตา เหฏฺฐา วุตฺตา เอว[Pg.151]. กิเลเส สมฺมา ลิขติ ตจฺฉตีติ สลฺเลโข, กิเลสเชคุจฺฉี, ตสฺส ภาโว สลฺเลขตา. ทฺวีหิปิ กาเมหิ วิวิจฺจตีติ ปวิเวโก, โยนิโสมนสิการพหุโล ปุคฺคโล, ตสฺส ภาโว ปวิเวกตา. อิมินา สรีรฏฺฐปนมตฺเตน อตฺถีติ อิทมฏฺฐิ ตฺถ-การสฺส ฏฺฐ-การํ กตฺวา, ตสฺส ภาโว อิทมฏฺฐิตา, อิเมหิ วา กุสลธมฺเมหิ อตฺถิ อิทมฏฺฐิ, เยน ญาเณน ‘‘ปพฺพชิเตน นาม ปํสุกูลิกงฺคาทีสุ ปติฏฺฐิเตน ภวิตพฺพ’’นฺติ ยถานุสิฏฺฐํ ธุตคุเณ สมาทิยติ เจว ปริหรติ จ, ตํ ญาณํ อิทมฏฺฐิตา. เตนาห – ‘‘อิทมฏฺฐิตา ญาณเมวา’’ติ. ธุตธมฺมา นามาติ ธุตงฺคเสวนาย ปฏิปกฺขภูตานํ ปาปธมฺมานํ ธุนนวเสน ปวตฺติยา ธุโตติ ลทฺธนามาย ธุตงฺคเจตนาย อุปการกา ธมฺมาติ กตฺวา ธุตธมฺมา นาม. อนุปตนฺตีติ ตทนฺโตคธา ตปฺปริยาปนฺนา โหนฺติ ตทุภยสฺเสว ปวตฺติวิเสสภาวโต. ปฏิกฺเขปวตฺถูสูติ ธุตงฺคเสวนาย ปฏิกฺขิปิตพฺพวตฺถูสุ ปหาตพฺพวตฺถูสุ.

191. No quarto, visto que aquele que ensina as práticas ascéticas, as qualidades ascéticas e os fatores ascéticos têm sua raiz na eliminação das impurezas, inicia-se com “deve-se compreender o que é dhuta”. Nisso, “dhuta” refere-se àquele que sacudiu as impurezas, ou seja, a pessoa que eliminou as impurezas; ou refere-se ao estado mental que sacode as impurezas, e esse estado mental que sacode as impurezas deve ser visto como o Nobre Caminho com sua fase preliminar. Aquele que ensina esse estado de sacudir as impurezas, conhecido como dhuta, e estabelece os outros nele, é um defensor das práticas ascéticas. Para mostrar que um grupo de quatro é possível aqui, inicia-se com “Aqui, no entanto...”. “Tayidaṃ” é uma partícula; seu significado é “este mesmo”. Para quem se tornou purificado, as qualidades purificadas são as qualidades ascéticas. Poucos desejos e contentamento já foram explicados acima. Aquilo que raspa ou corta completamente as impurezas é a austeridade, que detesta as impurezas; o estado disso é a austeridade. O afastamento de ambos os tipos de prazeres sensoriais é o isolamento; refere-se a uma pessoa dedicada à atenção sábia, e o estado disso é o isolamento. “Isto é o que é necessário” significa “existe apenas para a manutenção deste corpo”; mudando a letra ‘ttha’ para ‘ṭṭha’, o estado disso é “idamaṭṭhitā” (a qualidade de ter apenas o necessário). Ou “idamaṭṭhi” significa “existe através destas qualidades benéficas”; o conhecimento pelo qual se assume e se mantém as qualidades ascéticas conforme as instruções, pensando “um renunciante deve de fato estabelecer-se na prática de usar mantos de trapos, etc.”, esse conhecimento é “idamaṭṭhitā”. Por isso foi dito: “idamaṭṭhitā é apenas conhecimento”. As chamadas “qualidades ascéticas” são assim chamadas porque são qualidades que auxiliam a volição das práticas ascéticas, a qual recebe o nome de “dhuta” por funcionar sacudindo os estados prejudiciais que são opostos à prática dos fatores ascéticos. “Eles se enquadram” significa que estão incluídos ou contidos neles, devido ao fato de ambos serem modos específicos de conduta. “Nas coisas a serem rejeitadas” significa nas coisas que devem ser rejeitadas ou abandonadas na prática dos fatores ascéticos.

ปํสุกูลิกงฺคํ…เป… เนสชฺชิกงฺคนฺติ อุทฺเทโสปิ เปยฺยาลนเยน ทสฺสิโต. ยเทตฺถ วตฺตพฺพํ, ตํ สพฺพํ วิสุทฺธิมคฺเค (วิสุทฺธิ. ๑.๒๒ อาทโย) วิตฺถารโต วุตฺตํ. ธุตวาทคฺคหเณเนว เถรสฺส ธุตภาโวปิ คหิโต โหตีติ ‘‘ธุตวาทาน’’นฺเตว วุตฺตํ. อยํ มหาติ อภินีหาราทิมหนฺตตายปิ สาสนสฺส อุปการิตายปิ อยํ เถโร มหา, คุณมหนฺตตาย ปสํสาวจนเมว วา เอตํ เถรสฺส ยทิทํ มหากสฺสโปติ ยถา ‘‘มหาโมคฺคลฺลาโน’’ติ.

A enumeração que começa com “o fator de usar mantos de trapos... etc... até o fator de permanecer sentado” é mostrada de forma abreviada. Tudo o que deve ser dito sobre isso foi explicado detalhadamente no Visuddhimagga. Pela própria menção de “defensor das práticas ascéticas”, o estado ascético do próprio ancião também é compreendido; por isso, diz-se apenas “dos defensores das práticas ascéticas”. “Este é grande” significa que este ancião é grande tanto pela grandeza de sua aspiração inicial quanto por sua utilidade para a Dispensação; ou este nome “Mahākassapa” é simplesmente uma palavra de elogio devido à grandeza de suas virtudes, assim como “Mahāmoggallāna”.

สตฺถุ ธมฺมเทสนาย วตฺถุตฺตเย สญฺชาตปฺปสาทตาย อุปาสกภาเว ฐิตตฺตา วุตฺตํ – ‘‘อุโปสถงฺคานิ อธิฏฺฐายา’’ติอาทิ. เอตสฺส อคฺคภาวสฺสาติ โยเชตพฺพํ. สจฺจกาโรติ สจฺจภาวาวโห กาโร, อวิสํวาทนวเสน วา ตทตฺถสาธโนติ อตฺโถ. โกลาหลนฺติ กุตูหลวิปฺผาโร. สตฺถา สตฺตเม สตฺตเม สํวจฺฉเร ธมฺมํ กเถนฺโต สตฺตานํ สวนโยคฺคํ กาลํ สลฺลกฺเขนฺโต ทิวา สายนฺหสมยํ กเถติ, รตฺติยํ สกลยามํ. เตนาห – ‘‘พฺราหฺมโณ พฺราหฺมเณ อาห – ‘โภติ กึ รตฺตึ ธมฺมํ สุณิสฺสสิ ทิวา’’’ติ. วิสฺสาสิโกติ วิสฺสาสิกภาโว. ‘‘ตโต ปฏฺฐาย โส’’ติ วา ปาโฐ.

Devido ao surgimento de profunda devoção nas Três Joias através do ensinamento do Dhamma pelo Mestre, e por ter se estabelecido no estado de um seguidor leigo, foi dito: “tendo determinado os fatores do Uposatha...”, etc. Deve ser conectado com “desta supremacia”. “Saccakāra” (garantia) significa uma ação que traz à tona a verdade, ou o significado é a realização desse propósito por meio da fidelidade. “Alvoroço” significa a propagação da curiosidade. O Mestre, ao ensinar o Dhamma a cada sete anos, observando o momento apropriado para os seres ouvirem, ensina durante o dia no final da tarde, e durante a noite por toda a vigília. Por isso foi dito: “O brâmane disse aos brâmanes: ‘Senhores, ouvireis o Dhamma à noite ou de dia?’”. “Vissāsiko” significa o estado de ser confiável. Há também a leitura “A partir de então, ele...”.

ทฺเว [Pg.152] อสงฺขฺเยยฺยานิ ปูริตปารมิสฺสาติ อิทํ สา ปรมฺปราย โสตปติตํ อตฺถํ คเหตฺวา อาห. อทินฺนวิปากสฺสาติ อวิปกฺกวิปากสฺส. ภทฺทเก กาเลติ ยุตฺเต กาเล. นกฺขตฺตนฺติ นกฺขตฺเตน ลกฺขิตํ ฉณํ. ตสฺมึ ตสฺมิญฺหิ นกฺขตฺเต อนุภวิตพฺพฉณานิ นกฺขตฺตานิ นาม, อิตรานิ ปน ฉณานิ นาม. สมฺมาปติตทุกฺขโต วิโมจเนน ตโต นิยฺยานาวหตาย อิจฺฉิตตฺถสฺส ลภาปนโต จ นิยฺยานิกํ. เตสนฺติ สุวณฺณปทุมานํ. โอลมฺพกาติ สุวณฺณรตนวิจิตฺตา รตนทามา. ปุญฺญนิยาเมนาติ ปุญฺญานุภาวสิทฺเธน นิยาเมน. สฺวสฺส พาราณสิรชฺชํ ทาตุํ กโตกาโส. ผุสฺสรถนฺติ มงฺคลรถํ. เสตจฺฉตฺตอุณฺหีสวาลพีชนิขคฺคมณิปาทุกานิ ปญฺจวิธํ ราชกกุธภณฺฑนฺติ วทนฺติ. อิธ ปน เสตจฺฉตฺตํ วิสุํ คหิตนฺติ สีหาสนํ ปญฺจมํ กตฺวา วทนฺติ. ปารุปนกณฺณนฺติ ปารุปนวตฺถสฺส ทสนฺตํ. ทิพฺพวตฺถทายิปุญฺญานุภาวโจทิโต ‘‘นนุ ตาตา ถูล’’นฺติ อาห. อโห ตปสฺสีติ อโห กปโณ อหํ ราชาติ อตฺโถ. พุทฺธานํ สทฺทหิตฺวาติ พุทฺธานํ สาสนํ สทฺทหิตฺวา. จงฺกมนสตานีติ อิติ-สทฺโท อาทฺยตฺโถ. เตน หิ อคฺคิสาลาทีนิ ปพฺพชิตสารุปฺปานิ ฐานานิ สงฺคณฺหาติ.

“Tendo preenchido as perfeições por dois incontáveis” — ela disse isso tendo compreendido o significado transmitido pela tradição. “De frutos não dados” significa de frutos que ainda não amadureceram. “Em um momento auspicioso” significa no momento apropriado. “Festival estelar” significa um festival marcado por uma constelação. Pois os festivais a serem desfrutados sob esta ou aquela constelação são chamados de “nakkhatta”, enquanto os outros são chamados simplesmente de “chaṇa” (festivais). É “libertador” porque liberta do sofrimento que recaiu plenamente, conduzindo para fora dele e permitindo alcançar o objetivo desejado. “Deles” refere-se aos lótus de ouro. “Pingentes” são guirlandas de joias decoradas com ouro e pedras preciosas. “Pela lei do mérito” significa pela lei estabelecida pelo poder do mérito. Ele teve a oportunidade de lhe dar o reino de Bārāṇasī. “Carruagem Phussa” significa a carruagem auspiciosa. Dizem que as cinco insígnias reais são: o guarda-sol branco, o turbante, o batedor de cauda de iaque, a espada e as sandálias de pedras preciosas. Aqui, no entanto, o guarda-sol branco é tomado separadamente, e eles dizem que o trono é o quinto. “A borda do manto” significa a orla da vestimenta de cobertura. Impelido pelo poder do mérito que concede vestes divinas, ele disse: “Não é grosseiro, meus caros?”. “Oh, asceta!” significa “Oh, quão miserável sou eu, o rei!”. “Tendo fé nos Budas” significa tendo fé nos ensinamentos dos Budas. “Centenas de caminhos de caminhada” — a palavra “iti” tem o significado de “etc.”. Com isso, inclui lugares apropriados para renunciantes, como a sala do fogo, etc.

สาธุกีฬิตนฺติ อริยานํ ปรินิพฺพุตฏฺฐาเน กาตพฺพสกฺการํ วทติ. นปฺปมชฺชิ, นิโรคา อยฺยาติ ปุจฺฉิตาการทสฺสนํ. ปรินิพฺพุตา เทวาติ เทวี ปฏิวจนํ อทาสิ. ปฏิยาเทตฺวาติ นิยฺยาเตตฺวา. สมณกปพฺพชฺชนฺติ สมิตปาเปหิ อริเยหิ อนุฏฺฐาตพฺพปพฺพชฺชํ. โส หิ ราชา ปจฺเจกพุทฺธานํ เวสสฺส ทิฏฺฐตฺตา ‘‘อิทเมว ภทฺทก’’นฺติ ตาทิสํเยว ลิงฺคํ คณฺหิ. ตตฺเถวาติ พฺรหฺมโลเก เอว. วีสติเม วสฺเส สมฺปตฺเตติ อาหริตฺวา สมฺพนฺโธ. พฺรหฺมโลกโต จวิตฺวา นิพฺพตฺตตฺตา, พฺรหฺมจริยาธิการสฺส จ จิรกาลสมฺภูตตฺตา ‘‘เอวรูปํ กถํ มา กเถถา’’ติ อาห. วีสติ ธรณานิ นิกฺขนฺติ วทนฺติ, ปญฺจปลํ นิกฺขนฺติ อปเร. อิตฺถากโรติ อิตฺถิรตนสฺส อุปฺปตฺติฏฺฐานํ. อยฺยธีตาติ อมฺหากํ อยฺยสฺส ธีตา, ภทฺทกาปิลานีติ อตฺโถ. สมานปณฺณนฺติ สทิสปณฺณํ สทิสเลขํ กุมารสฺส กุมาริกาย จ ยุตฺตํ ปณฺณเลขํ. เต ปุริสา สมาคตฏฺฐานโต มคธรฏฺเฐ มหาติตฺถคามํ มทฺทรฏฺเฐ สาคลนครญฺจ อุทฺทิสฺส อปกฺกมนฺตา อญฺญมญฺญํ วิสฺสชฺชนฺตา นาม โหนฺตีติ ‘‘อิโต จ เอตฺโต จ เปเสสุ’’นฺติ วุตฺตา.

“Celebração festiva” refere-se à homenagem que deve ser prestada no local onde os Nobres alcançaram o Parinibbāna. “Ela não foi negligente? A senhora está bem de saúde?” — esta é a indicação do modo como a pergunta foi feita. “A rainha alcançou o Parinibbāna” — assim a rainha deu a resposta. “Tendo preparado” significa tendo entregado. “A ordenação ascética” significa a ordenação a ser praticada pelos Nobres que acalmaram o mal. Pois aquele rei, tendo visto a aparência dos Paccekabuddhas, pensou “apenas isto é bom” e assumiu exatamente aquela mesma marca. “Exatamente lá” significa no próprio mundo de Brahma. “Ao atingir o vigésimo ano” — esta é a conexão a ser trazida. Por ter renascido após falecer do mundo de Brahma, e devido ao fato de sua dedicação à vida santa ter se desenvolvido por um longo tempo, ele disse: “Como podes falar de tal maneira?”. Alguns dizem que um “nikkha” equivale a vinte “dharaṇas”, outros dizem que equivale a cinco “palas”. “Forma feminina” significa o local de nascimento de uma mulher preciosa. “Filha do senhor” significa a filha do nosso senhor; o significado é Bhaddakāpilānī. “Carta idêntica” significa uma carta semelhante, uma escrita semelhante, uma carta escrita apropriada para o jovem e para a jovem. Aqueles homens, partindo do local de encontro em direção à aldeia de Mahātittha no reino de Magadha e à cidade de Sāgala no reino de Madda, despedindo-se uns dos outros, é o que se quer dizer com “enviou para cá e para lá”.

ปุปฺผทามนฺติ หตฺถิหตฺถปฺปมาณํ ปุปฺผทามํ. ตานีติ ตานิ อุโภหิ คนฺถาปิตานิ ทฺเว ปุปฺผทามานิ. เตติ อุโภ ภทฺทา เจว ปิปฺปลิกุมาโร จ[Pg.153]. โลกามิเสนาติ กามสฺสาเทน. อสํสฏฺฐาติ น สํยุตฺตา ฆเฏ ชลนฺเตน วิย ปทีเปน อชฺฌาสเย สมุชฺชลนฺเตน วิโมกฺขพีเชน สมุสฺสาหิตจิตฺตตฺตา. ยนฺตพทฺธานีติ สสฺสสมฺปาทนตฺถํ ตตฺถ ตตฺถ ทฺวารกวาฏโยชนวเสน พทฺธานิ นิกฺขมนตุมฺพานิ. กมฺมนฺโตติ กสิกมฺมกรณฏฺฐานํ. ทาสิกคามาติ ทาสานํ วสนคามา. โอสาเรตฺวาติ ปกฺขิปิตฺวา. อากปฺปกุตฺตวเสนาติ อาการวเสน กิริยาวเสน. อนนุจฺฉวิกนฺติ ปพฺพชิตภาวสฺส อนนุรูปํ. ตสฺส มตฺถเกติ ทฺเวธาปถสฺส ทฺวิธาภูตฏฺฐาเน. เอเตสํ สงฺคหํ กาตุํ วฏฺฏตีติ นิสีทตีติ สมฺพนฺโธ. สา ปน ตตฺถ สตฺถุ นิสชฺชา เอทิสีติ ทสฺเสตุํ – ‘‘นิสีทนฺโต ปนา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ยา พุทฺธานํ อปริมิตกาลสมฺภูตาจินฺเตยฺยาปริญฺเญยฺยปุญฺญสมฺภารูปจยนิพฺพตฺตา รูปปฺปภาวพุทฺธคุณวิชฺโชติตา ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณอสีติอนุพฺยญฺชนสมุชฺชลิตา พฺยามปฺปภาเกตุมาลาลงฺกตา สภาวสิทฺธิตาย อกิตฺติมา รูปกายสิรี, ตํเยว มหากสฺสปสฺส อทิฏฺฐปุพฺพปฺปสาทสํวทฺธนตฺถํ อนิคฺคูหิตฺวา นิสินฺโน ภควา ‘‘พุทฺธเวสํ คเหตฺวา…เป… นิสีที’’ติ วุตฺโต. อสีติหตฺถปฺปเทสํ พฺยาเปตฺวา ปวตฺติยา อสีติหตฺถาติ วุตฺตา. สตสาโขติ พหุสาโข อเนกสาโข. สุวณฺณวณฺโณว อโหสิ นิรนฺตรํ พุทฺธรสฺมีหิ สมนฺตโต สโมกิณฺณภาวโต.

“Guirlanda de flores” significa uma guirlanda de flores do tamanho da tromba de um elefante. “Aquelas” refere-se àquelas duas guirlandas de flores tecidas por ambos. “Eles” refere-se a ambos, Bhaddā e o jovem Pippali. “Pelo engodo do mundo” significa pelo prazer dos desejos sensoriais. “Não associados” significa não unidos, pois suas mentes estavam elevadas pela semente da libertação brilhando intensamente em suas inclinações, como uma lâmpada brilhando dentro de um vaso. “Presos por engrenagens” refere-se a canais de saída de água construídos aqui e ali por meio de comportas e portões para a produção de colheitas. “Trabalho” significa o local de realização do trabalho agrícola. “Aldeias de servos” são as aldeias onde vivem os servos. “Tendo colocado” significa tendo lançado para dentro. “Por meio de gestos e comportamento” significa por meio de aparência e ação. “Inadequado” significa inapropriado para o estado de um renunciante. “No topo dele” significa no ponto onde a estrada se bifurca em duas. “É apropriado acolher a estes” — esta é a conexão com “ele se senta”. Para mostrar que o sentar-se do Mestre ali foi de tal maneira, foi dito: “Ao sentar-se, no entanto...”, etc. Nisso, a glória do corpo físico dos Budas — que surge do acúmulo de imensuráveis méritos inconcebíveis e imensuráveis acumulados ao longo de um tempo infinito, iluminada pelas qualidades búdicas e pelo esplendor de sua forma, resplandecente com as trinta e duas marcas de um grande homem e as oitenta características secundárias, adornada com a aura de um braço de extensão e a coroa de raios, sendo natural e não artificial — o Abençoado, sem ocultar essa mesma glória para aumentar a devoção nunca antes sentida de Mahākassapa, sentou-se; por isso foi dito: “tendo assumido a aparência de um Buda... etc... sentou-se”. É chamada de “oitenta côvados” porque se estendia cobrindo uma área de oitenta côvados. “De cem ramos” significa com muitos ramos, inúmeros ramos. Tornou-se inteiramente de cor dourada devido a estar constantemente coberto por todos os lados pelos raios búdicos.

ตีสุ ฐาเนสูติ ทูรโต นาติทูเร อาสนฺเนติ ตีสุ ฐาเนสุ. ตีหิ โอวาเทหีติ ‘‘ตสฺมาติห เต, กสฺสป, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ ‘ติพฺพํ เม หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวิสฺสติ เถเรสุ นเวสุ มชฺฌิเมสู’ติ. เอวญฺหิ เต, กสฺสป, สิกฺขิตพฺพํ. ตสฺมาติห เต, กสฺสป, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ ‘ยํ กิญฺจิ ธมฺมํ สุณิสฺสามิ กุสลูปสํหิตํ, สพฺพํ ตํ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กริตฺวา สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสโต ธมฺมํ สุณิสฺสามี’ติ, เอวญฺหิ เต, กสฺสป, สิกฺขิตพฺพํ. ตสฺมาติห เต, กสฺสป, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ ‘สาตสหคตา จ เม กายคตาสติ น วิชหิสฺสตี’ติ, เอวญฺหิ เต, กสฺสป, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ (สํ. นิ. ๒.๑๕๔) อิเมหิ ตีหิ โอวาเทหิ. เอตฺถ หิ ภควา ปฐมํ โอวาทํ เถรสฺส พฺราหฺมณชาติกตฺตา ชาติมานปฺปหานตฺถมภาสิ, ทุติยํ พาหุสจฺจํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชนกอหํการปฺปหานตฺถํ, ตติยํ อุปธิสมฺปตฺตึ นิสฺสาย อุปฺปชฺชนกอตฺตสิเนหปฺปหานตฺถํ[Pg.154]. มุทุกา โข ตฺยายนฺติ มุทุกา โข เต อยํ. กสฺมา ปน ภควา เอวมาห? เถเรน สห จีวรํ ปริวตฺเตตุกามตาย. กสฺมา ปริวตฺเตตุกาโม ชาโตติ? เถรํ อตฺตโน ฐาเน ฐเปตุกามตาย. กึ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา นตฺถีติ? อตฺถิ, เอวํ ปนสฺส อโหสิ ‘‘อิเมน จิรํ ฐสฺสนฺติ, กสฺสโป ปน วีสติวสฺสสตายุโก, โส มยิ ปรินิพฺพุเต สตฺตปณฺณิคุหายํ วสิตฺวา ธมฺมวินยสงฺคหํ กตฺวา มม สาสนํ ปญฺจวสฺสสหสฺสปริมาณกาลปฺปวตฺตนกํ กริสฺสตีติ อตฺตโน ฐาเน ฐเปสิ. เอวํ ภิกฺขู กสฺสปสฺส สุสฺสูสิตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺตี’’ติ. ตสฺมา เอวมาห.

“Em três lugares” significa de longe, não muito longe e de perto. “Com três exortações” refere-se a estas três exortações: “Portanto, Kassapa, assim deves treinar-te: ‘Um forte senso de vergonha e temor moral estará presente em mim em relação aos anciãos, aos novos e aos de meia-idade’. Assim, Kassapa, deves treinar-te. Portanto, Kassapa, assim deves treinar-te: ‘Qualquer Dhamma que eu ouvir que seja benéfico, prestarei total atenção a ele, aplicando minha mente, concentrando todo o meu coração e ouvindo o Dhamma com ouvidos atentos’. Assim, Kassapa, deves treinar-te. Portanto, Kassapa, assim deves treinar-te: ‘A atenção plena direcionada ao corpo acompanhada de alegria não me abandonará’. Assim, Kassapa, deves treinar-te” (Saṃ. Ni. 2.154). Pois aqui o Abençoado proferiu a primeira exortação para abandonar o orgulho de nascimento do ancião, devido ao fato de ele ter nascido na casta brâmane; a segunda para abandonar o orgulho que surge com base no grande aprendizado; e a terceira para abandonar o apego a si mesmo que surge com base na perfeição dos agregados físicos. “Esta tua [veste] é de fato macia” significa “esta tua é de fato macia”. Mas por que o Abençoado disse isso? Por desejar trocar de manto com o ancião. Por que ele desejou trocar? Por desejar estabelecer o ancião em seu próprio lugar. Acaso Sāriputta e Moggallāna não existiam? Sim, existiam, mas o pensamento do Buda foi este: “Através deles o ensinamento durará por algum tempo, mas Kassapa viverá por cento e vinte anos. Quando eu tiver alcançado o Parinibbāna, ele, residindo na caverna Sattapaṇṇi, realizará o concílio do Dhamma e do Vinaya, fazendo com que minha Dispensação dure por um período de cinco mil anos”. Assim, ele o estabeleceu em seu próprio lugar. “Desta forma, os bhikkhus saberão que devem ouvir Kassapa”. Por isso ele disse isso.

จนฺทูปโมติ จนฺทสทิโส หุตฺวา. กึ ปริมณฺฑลตาย? โน, อปิจ โข ยถา จนฺโท คคนตลํ ปกฺขนฺทมาโน น เกนจิ สทฺธึ สนฺถวํ วา สิเนหํ วา อาลยํ วา กโรติ, น จ น โหติ มหาชนสฺส ปิโย มนาโป, อยมฺปิ เอวํ เกนจิ สทฺธึ สนฺถวาทีนํ อกรเณน พหุชนสฺส ปิโย มนาโป จนฺทูปโม หุตฺวา ขตฺติยกุลาทีนิ จตฺตาริ กุลานิ อุปสงฺกมตีติ อตฺโถ. อปกสฺเสว กายํ อปกสฺส จิตฺตนฺติ เตเนว สนฺถวาทีนํ อกรเณน กายญฺจ จิตฺตญฺจ อปกฑฺฒิตฺวา, อปเนตฺวาติ อตฺโถ. นิจฺจํ นโวติ นิจฺจนวโกว, อาคนฺตุกสทิโส หุตฺวาติ อตฺโถ. อาคนฺตุโก หิ ปฏิปาฏิยา สมฺปตฺตเคหํ ปวิสิตฺวา สเจ นํ ฆรสามิกา ทิสฺวา ‘‘อมฺหากมฺปิ ปุตฺตภาตโร วิปฺปวาสํ คนฺตฺวา เอวํ วิจรึสู’’ติ อนุกมฺปมานา นิสีทาเปตฺวา โภเชนฺติ, ภุตฺตมตฺโตเยว ‘‘ตุมฺหากํ ภาชนํ คณฺหถา’’ติ อุฏฺฐาย ปกฺกมติ, น เตหิ สทฺธึ สนฺถวํ วา กโรติ, กิจฺจกรณียานิ วา สํวิทหติ, เอวมยมฺปิ ปฏิปาฏิยา สมฺปตฺตํ ฆรํ ปวิสิตฺวา ยํ อิริยาปเถ ปสนฺนา มนุสฺสา เทนฺติ, ตํ คเหตฺวา ฉินฺนสนฺถโว เตสํ กิจฺจกรณีเย อพฺยาวโฏ หุตฺวา นิกฺขมตีติ ทีเปติ.

“Como a lua” significa tornando-se semelhante à lua. Por causa de sua redondeza? Não, mas sim porque, assim como a lua, ao cruzar a abóbada celeste, não estabelece intimidade, afeto ou apego com ninguém, e ainda assim é querida e agradável para a multidão; da mesma forma, este [monge], por não estabelecer intimidade e afins com ninguém, torna-se querido e agradável para a multidão, e, sendo como a lua, aproxima-se das quatro classes de famílias, como a dos kshatriyas (nobres), etc. Este é o significado. “Afastando o corpo, afastando a mente” significa que, precisamente por não estabelecer intimidade e afins, ele retira e afasta o corpo e a mente. “Sempre novo” significa ser sempre como um recém-chegado, como um visitante. Pois um visitante, ao entrar em uma casa que encontra pelo caminho, se os donos da casa, ao vê-lo, sentirem compaixão pensando: “Nossos próprios filhos e irmãos também viajaram para longe e vagaram assim”, e o fizerem sentar e o alimentarem, logo após comer, ele se levanta e parte dizendo: “Peguem a sua vasilha”, sem criar intimidade com eles nem se envolver em seus afazeres. Da mesma forma, este [monge], ao entrar em uma casa que encontra pelo caminho, aceita o que as pessoas, inspiradas por sua postura serena, lhe oferecem, e, tendo cortado toda intimidade e não se envolvendo nos afazeres delas, vai embora. É isso que se esclarece.

อปฺปคพฺโภติ นปฺปคพฺโภ, อฏฺฐฏฺฐาเนน กายปาคพฺภิเยน, จตุฏฺฐาเนน วจีปาคพฺภิเยน, อเนกฏฺฐาเนน มโนปาคพฺภิเยน จ วิรหิโตติ อตฺโถ. อฏฺฐฏฺฐานํ กายปาคพฺภิยํ นาม สงฺฆคณปุคฺคลโภชนสาลชนฺตาฆรนหานติตฺถภิกฺขาจารมคฺเคสุ อนฺตรฆรปเวสเน จ กาเยน อปฺปติรูปกรณํ. จตุฏฺฐานํ วจีปาคพฺภิยํ นาม สงฺฆคณปุคฺคลอนฺตรฆเรสุ อปฺปติรูปวาจานิจฺฉารณํ. อเนกฏฺฐานํ มโนปาคพฺภิยํ นาม เตสุ เตสุ [Pg.155] ฐาเนสุ กายวาจาหิ อชฺฌาจารํ อนาปชฺชิตฺวาปิ มนสา กามวิตกฺกาทีนํ วิตกฺกนํ. สพฺเพสมฺปิ อิเมสํ ปาคพฺภิยานํ อภาเวน อปฺปคพฺโภ หุตฺวา กุลานิ อุปสงฺกมตีติ อตฺโถ. กสฺสปสํยุตฺเตน จ จนฺทูปมปฺปฏิปทาทิเถรสฺส ธุตวาเทสุ อคฺคภาวสฺส โพธิตตฺตา วุตฺตํ ‘‘เอตเทว กสฺสปสํยุตฺตํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา’’ติ.

“Sem insolência” significa não ser insolente, isto é, ser livre de insolência física em oito aspectos, de insolência verbal em quatro aspectos e de insolência mental em múltiplos aspectos. A insolência física em oito aspectos consiste em agir de forma inadequada com o corpo na Sangha, em um grupo, diante de um indivíduo, no refeitório, na sauna, no local de banho, no caminho da esmola e ao entrar em uma aldeia. A insolência verbal em quatro aspectos consiste em proferir palavras inadequadas na Sangha, em um grupo, diante de um indivíduo e dentro das casas. A insolência mental em múltiplos aspectos consiste em, mesmo sem cometer transgressões físicas ou verbais nesses diversos locais, cultivar mentalmente pensamentos sensuais e afins. Significa que, estando livre de todas essas formas de insolência, ele se aproxima das famílias com modéstia. E porque no Kassapa Saṃyutta é mostrada a excelência do Ancião na prática de ser “como a lua” e nas práticas ascéticas, foi dito: “tendo feito deste mesmo Kassapa Saṃyutta a ocasião para a origem do ensinamento”.

อนุรุทฺธตฺเถรวตฺถุ

A história do Ancião Anuruddha

๑๙๒. ปญฺจเม โภชนปปญฺจมตฺตนฺติ โคจรคาเม ปิณฺฑาย จรณาหารปริโภคสญฺญิตํ โภชนปปญฺจมตฺตํ. ทีปรุกฺขานนฺติ โลหทนฺตกฏฺฐมยานํ มหนฺตานํ ทีปรุกฺขานํ. โลหมเยสุปิ หิ เตสุ ทีปาธาเรสุ ทีปรุกฺขกาติ รุฬฺหิเรสา ทฏฺฐพฺพา. โอลมฺพกทีปมณฺฑลทีปสญฺจรณทีปาทิกา เสสทีปา.

192. No quinto [discurso], “apenas a proliferação de comida” refere-se à proliferação de comida conhecida como a busca de esmolas e o consumo de alimentos na aldeia de coleta de esmolas. “Árvores de lâmpadas” refere-se a grandes suportes de lâmpadas feitos de metal, marfim ou madeira. Mesmo quando esses suportes de lâmpadas são feitos de metal, o termo “árvores de lâmpadas” deve ser entendido como um uso figurativo. As demais lâmpadas incluem lâmpadas suspensas, lâmpadas circulares, lâmpadas portáteis, etc.

อนุปริยายิ ปทกฺขิณกรณวเสน. อหํ เตนาติ เยน ตุยฺหํ อตฺโถ, อหํ เตน ปวาเรมิ, ตสฺมา ตํ อาหราเปตฺวา คณฺหาติ อตฺโถ. สุวณฺณปาติยํเยวสฺส ภตฺตํ อุปฺปชฺชีติ เทวตานุภาเวน อุปฺปชฺชิ, น กิญฺจิ ปจนกิจฺจํ อตฺถิ. สตฺต มหาปุริสวิตกฺเก วิตกฺเกสีติ ‘‘อปฺปิจฺฉสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม มหิจฺฉสฺสา’’ติอาทิเก สตฺต มหาปุริสวิตกฺเก วิตกฺเกสิ. อฏฺฐเมติ ‘‘นิปฺปปญฺจารามสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม ปปญฺจารามสฺสา’’ติ เอตสฺมึ ปุริสวิตกฺเก.

“Circundou” significa por meio de dar voltas mantendo o lado direito voltado para o objeto. “Eu com aquilo” significa: “Eu o convido com aquilo de que você necessita; portanto, mande trazer e aceite”. Este é o significado. “A comida surgiu para ele em uma bandeja de ouro” significa que surgiu pelo poder das divindades; não houve nenhuma necessidade de cozinhar. “Ele refletiu sobre os sete pensamentos de um grande homem” significa que ele refletiu sobre os sete pensamentos de um grande homem, tais como: “Este Dhamma é para quem tem poucos desejos, não para quem tem muitos desejos”, etc. No oitavo, refere-se ao pensamento de um grande homem: “Este Dhamma é para quem se deleita na não proliferação, não para quem se deleita na proliferação”.

มม สงฺกปฺปมญฺญายาติ ‘‘อปฺปิจฺฉสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม มหิจฺฉสฺสา’’ติอาทินา (ที. นิ. ๓.๓๕๘; อ. นิ. ๘.๓๐) มหาปุริสวิตกฺกวเสน อารทฺธมตฺตํ มตฺถกํ ปาเปตุํ อสมตฺถภาเวน ฐิตํ มม สงฺกปฺปํ ชานิตฺวา. มโนมเยนาติ มโนมเยน วิย มนสา นิมฺมิตสทิเสน, ปริณามิเตนาติ อตฺโถ. อิทฺธิยาติ ‘‘อยํ กาโย อิทํ จิตฺตํ วิย โหตู’’ติ เอวํ ปวตฺตาย อธิฏฺฐานิทฺธิยา.

“Conhecendo o meu pensamento” significa: tendo conhecido o meu pensamento que, embora iniciado por meio das reflexões de um grande homem como “Este Dhamma é para quem tem poucos desejos, não para quem tem muitos desejos”, etc., permanecia incapaz de alcançar o ápice. “Feito de mente” significa como se fosse feito de mente, semelhante a algo criado pela mente, isto é, transformado. “Por poder psíquico” significa pelo poder de determinação que opera assim: “Que este corpo seja como esta mente”.

ยทา เม อหุ สงฺกปฺโปติ ยสฺมึ กาเล มยฺหํ ‘‘กีทิโส นุ โข อฏฺฐโม มหาปุริสวิตกฺโก’’ติ ปริวิตกฺโก อโหสิ, ยทา เม อหุ สงฺกปฺโป, ตโต มม สงฺกปฺปมญฺญาย อิทฺธิยา อุปสงฺกมิ, อุตฺตริ เทสยีติ โยชนา. อุตฺตริ เทสยีติ ‘‘นิปฺปปญฺจารามสฺสายํ ธมฺโม นิปฺปปญฺจรติโน[Pg.156], นายํ ธมฺโม ปปญฺจารามสฺส ปปญฺจรติโน’’ติ (ที. นิ. ๓.๓๕๘; อ. นิ. ๘.๓๐) อิมํ อฏฺฐมํ มหาปุริสวิตกฺกํ ปูเรนฺโต อุปริ เทสยิ. ตํ ปน เทสิตํ ทสฺเสนฺโต อาห – ‘‘นิปฺปปญฺจรโต พุทฺโธ, นิปฺปปญฺจมเทสยี’’ติ, ปปญฺจา นาม ราคาทโย กิเลสา, เตสํ วูปสมนตาย ตทภาวโต จ โลกุตฺตรธมฺมา นิปฺปปญฺจา นาม. ยถา ตํ ปาปุณาติ, ตถา ธมฺมํ เทเสสิ, สามุกฺกํสิกํ จตุสจฺจเทสนํ อเทสยีติ อตฺโถ.

A conexão é: “Quando tive o pensamento” refere-se ao momento em que tive a reflexão: “Qual seria o oitavo pensamento de um grande homem?”; “quando tive o pensamento, então, conhecendo o meu pensamento, ele se aproximou por meio do poder psíquico e ensinou além”. “Ensinou além” significa que, completando este oitavo pensamento de um grande homem, ele ensinou mais adiante: “Este Dhamma é para quem se deleita na não proliferação, para quem encontra prazer na não proliferação, não para quem se deleita na proliferação, para quem encontra prazer na proliferação”. Para mostrar o que foi ensinado, ele disse: “O Buda, deleitando-se na não proliferação, ensinou a não proliferação”. As chamadas “proliferações” são as defesas mentais como a cobiça, etc. Por causa da pacificação delas e de sua ausência, os estados supramundanos são chamados de “não proliferação”. Ele ensinou o Dhamma de tal modo que se pudesse alcançar isso; ou seja, ele ensinou o ensinamento supremo das Quatro Nobres Verdades.

ตสฺสาหํ ธมฺมมญฺญายาติ ตสฺส สตฺถุ เทสนาธมฺมํ ชานิตฺวา. วิหาสินฺติ ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชนฺโต วิหรึ. สาสเน รโตติ สิกฺขตฺตยสงฺคเห สาสเน อภิรโต. ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตาติ ปุพฺเพนิวาสญาณํ, ทิพฺพจกฺขุญาณํ, อาสวกฺขยญาณนฺติ อิมา ติสฺโส วิชฺชา มยา อนุปฺปตฺตา สจฺฉิกตา. ตโต เอว กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ, อนุสิฏฺฐิ โอวาโท อนุฏฺฐิโตติ อตฺโถ.

“Tendo compreendido o seu Dhamma” significa tendo conhecido o Dhamma ensinado por aquele Mestre. “Eu vivi” significa que vivi praticando de acordo com a instrução. “Deleitado no ensinamento” significa plenamente deleitado no ensinamento que compreende os três treinamentos. “Os três conhecimentos foram alcançados” significa que estes três conhecimentos foram por mim alcançados e realizados: o conhecimento da recordação de vidas passadas, o conhecimento do olho divino e o conhecimento da destruição das impurezas. Por isso mesmo, “o ensinamento do Buda foi cumprido” significa que a instrução e o conselho foram seguidos e realizados.

ภทฺทิยตฺเถรวตฺถุ

A história do Ancião Bhaddiya

๑๙๓. ฉฏฺเฐ อุจฺจ-สทฺเทน สมานตฺโถ อุจฺจา-สทฺโทติ อาห – ‘‘อุจฺจากุลิกานนฺติ อุจฺเจ กุเล ชาตาน’’นฺติ. กาฬี สา เทวีติ กาฬวณฺณตาย กาฬี สา เทวี. กุลานุกฺกเมน รชฺชานุปฺปตฺติ มหากุลินสฺเสวาติ วุตฺตํ – ‘‘โสเยว จา’’ติอาทิ.

193. No sexto, a palavra “uccā” tem o mesmo significado que a palavra “ucca”; por isso diz: “de famílias nobres significa nascidos em uma família nobre”. “Ela, a rainha Kāḷī” significa que ela era a rainha Kāḷī devido à sua tez escura. A obtenção do reino por sucessão familiar pertence apenas a alguém de grande linhagem; por isso foi dito: “e ele mesmo”, etc.

ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรวตฺถุ

A história do Ancião Lakuṇḍaka Bhaddiya

๑๙๔. สตฺตเม ริตฺตโกติ เทยฺยวตฺถุรหิโต. คุเณ อาวชฺเชตฺวาติ ภควโต รูปคุเณ เจว อากปฺปสมฺปทาทิคุเณ จ อตฺตโน อธิปฺปายํ ญตฺวา อมฺพปกฺกสฺส ปฏิคฺคหณํ ปริภุญฺชนนฺติ เอวมาทิเก ยถาอุปฏฺฐิเต คุเณ อาวชฺเชตฺวา.

194. No sétimo, “vazio” significa desprovido de objetos a serem oferecidos. “Refletindo sobre as qualidades” significa refletindo sobre as qualidades do Abençoado, tais como a beleza de sua forma física e a perfeição de sua conduta, e sobre as qualidades manifestadas, como o conhecimento de sua própria intenção, a aceitação da manga madura e o seu consumo.

ปิณฺโฑลภารทฺวาชตฺเถรวตฺถุ

A história do Ancião Piṇḍola Bhāradvāja

๑๙๕. อฏฺฐเม อภีตนาทภาเวน สีหสฺส วิย นาโท สีหนาโท, โส เอเตสํ อตฺถีติ สีหนาทิกา, เตสํ สีหนาทิกานํ. ครหิตพฺพปสํสิตพฺพธมฺเม ยาถาวโต ชานนฺตสฺเสว ครหา ปสํสา [Pg.157] จ ยุตฺตรูปาติ อาห – ‘‘พุทฺธา จ นามา’’ติอาทิ. ขีณา ชาตีติอาทีหิ ปจฺจเวกฺขณญาณสฺส ภูมึ ทสฺเสติ. เตน หิ ญาเณน อริยสาวโก ปจฺจเวกฺขนฺโต ‘‘ขีณา ชาตี’’ติอาทึ ปชานาติ. กตมา ปนสฺส ชาติ ขีณา, กถญฺจ ปชานาตีติ? น ตาวสฺส อตีตา ขีณา ปุพฺเพว ขีณตฺตา, น อนาคตา อนาคเต วายามาภาวโต, น ปจฺจุปฺปนฺนา วิชฺชมานตฺตา. ยา ปน มคฺคสฺส อภาวิตตฺตา อุปฺปชฺเชยฺย เอกจตุปญฺจโวการภเวสุ เอกจตุปญฺจกฺขนฺธปฺปเภทา ชาติ, สา มคฺคสฺส ภาวิตตฺตา อนุปฺปาทธมฺมตํ อาปชฺชเนน ขีณา. ตํ โส มคฺคภาวนาย ปหีนกิเลเส ปจฺจเวกฺขิตฺวา ‘‘กิเลสาภาเว วิชฺชมานมฺปิ กมฺมํ อายตึ อปฺปฏิสนฺธิกํ โหตี’’ติ ชานนฺโต ปชานาติ.

195. No oitavo, “rugido de leão” é um rugido como o de um leão devido à ausência de medo; aqueles que possuem isso são “rugidores de leão”; “daqueles que rugem como leões”. A censura e o elogio são apropriados apenas para quem conhece as coisas censuráveis e louváveis como elas realmente são; por isso foi dito: “E os Budas...”, etc. Com as palavras “o nascimento foi destruído”, etc., ele mostra o plano do conhecimento de revisão. Pois, revisando com esse conhecimento, o nobre discípulo compreende: “o nascimento foi destruído”, etc. Mas qual nascimento dele foi destruído, e como ele compreende isso? Não é o seu nascimento passado, pois este já cessou anteriormente; nem o futuro, pois não há esforço no futuro; nem o presente, pois este existe atualmente. No entanto, o nascimento que teria surgido devido ao não desenvolvimento do Caminho — classificado como de um, quatro ou cinco agregados nos reinos de existência de um, quatro ou cinco constituintes — esse nascimento, devido ao desenvolvimento do Caminho, foi destruído ao tornar-se sujeito à não ocorrência. Ele compreende isso ao revisar as defesas mentais abandonadas pelo desenvolvimento do Caminho, sabendo: “Na ausência de defesas mentais, mesmo o kamma existente não produzirirá renascimento no futuro”.

วุสิตนฺติ วุฏฺฐํ ปริวุฏฺฐํ, กตํ จริตํ นิฏฺฐิตนฺติ อตฺโถ. พฺรหฺมจริยนฺติ มคฺคพฺรหฺมจริยํ. ปุถุชฺชนกลฺยาณเกน หิ สทฺธึ สตฺต เสกฺขา มคฺคพฺรหฺมจริยํ วสนฺติ นาม, ขีณาสโว วุฏฺฐวาโส. ตสฺมา อริยสาวโก อตฺตโน พฺรหฺมจริยวาสํ ปจฺจเวกฺขนฺโต ‘‘วุสิตํ พฺรหฺมจริย’’นฺติ ปชานาติ. กตํ กรณียนฺติ จตูสุ สจฺเจสุ จตูหิ มคฺเคหิ ปริญฺญาปหานสจฺฉิกิริยาภาวนาภิสมยวเสน โสฬสวิธํ กิจฺจํ นิฏฺฐาปิตนฺติ อตฺโถ. ปุถุชฺชนกลฺยาณกาทโย หิ ตํ กิจฺจํ กโรนฺติ, ขีณาสโว กตกรณีโย. ตสฺมา อริยสาวโก อตฺตโน กรณียํ ปจฺจเวกฺขนฺโต ‘‘กตํ กรณีย’’นฺติ ปชานาติ. นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ อิทานิ ปุน อิตฺถภาวาย เอวํ โสฬสวิธกิจฺจภาวาย, กิเลสกฺขยาย วา มคฺคภาวนาย กิจฺจํ เม นตฺถีติ ปชานาติ. อถ วา อิตฺถตฺตายาติ อิตฺถภาวโต อิมสฺมา เอวํปการา อิทานิ วตฺตมานกฺขนฺธสนฺตานา อปรํ ขนฺธสนฺตานํ มยฺหํ นตฺถิ, อิเม ปน ปญฺจกฺขนฺธา ปริญฺญาตา ติฏฺฐนฺติ ฉินฺนมูลกา รุกฺขา วิย, เต จริมกวิญฺญาณนิโรเธน อนุปาทาโน วิย ชาตเวโท นิพฺพายิสฺสนฺตีติ ปชานาติ.

“Vivida” significa habitada, plenamente habitada; o significado é que a conduta a ser realizada foi concluída. “A vida santa” refere-se à vida santa do Caminho. Pois os sete tipos de nobres aprendizes, junto com o homem comum virtuoso, são ditos viver a vida santa do Caminho, enquanto aquele cujas impurezas foram destruídas é aquele que concluiu a vivência. Portanto, o nobre discípulo, ao revisar a sua vivência da vida santa, compreende: “a vida santa foi vivida”. “O que devia ser feito foi feito” significa que a tarefa de dezesseis aspectos — por meio da plena compreensão, abandono, realização e desenvolvimento das Quatro Verdades através dos quatro caminhos — foi concluída. Pois os homens comuns virtuosos e outros realizam essa tarefa, mas o que destruiu as impurezas é aquele que já fez o que devia ser feito. Portanto, o nobre discípulo, ao revisar o seu dever, compreende: “o que devia ser feito foi feito”. “Não há mais nada para este estado de ser” significa que ele compreende: “Agora, para este estado de ser, para esta tarefa de dezesseis aspectos, ou para o desenvolvimento do Caminho visando à destruição das impurezas, não há mais dever para mim”. Ou ainda, “para este estado de ser” significa: “A partir deste estado de ser, deste tipo de continuidade dos agregados atualmente existentes, não haverá outra continuidade de agregados para mim; estes cinco agregados, plenamente compreendidos, permanecem como árvores com as raízes cortadas; com a cessação da última consciência, eles se apagarão como o fogo sem combustível”.

มนฺตาณิปุตฺตปุณฺณตฺเถรวตฺถุ

A história do Ancião Puṇṇa Mantāṇiputta

๑๙๖. นวเม อฏฺฐารสสุปิ วิชฺชาฏฺฐาเนสุ นิปฺผตฺตึ คตตฺตา ‘‘สพฺพสิปฺเปสุ โกวิโท หุตฺวา’’ติ วุตฺตํ. อภิทยาอพฺภญฺญาวหสฺเสว ธมฺมสฺส ตตฺถ อุปลพฺภนโต ‘‘โมกฺขธมฺมํ อทิสฺวา’’ติ วุตฺตํ. เตนาห – ‘‘อิทํ เวทตฺตยํ นามา’’ติอาทิ[Pg.158]. ตถา หิ อเนน ทุคฺคติปริมุจฺจนมฺปิ ทุลฺลภํ, อภิญฺญาปริวารานํ อฏฺฐนฺนํ สมาปตฺตีนํ ลาภิตาย สยํ เอกเทเสน อุปสนฺโต ปรมุกฺกํสคตํ อุตฺตมทมถสมถํ อนญฺญสาธารณํ ภควนฺตํ สมฺภาเวนฺโต ‘‘อยํ ปุริโส’’ติอาทิมาห. ปิฏกานิ คเหตฺวา อาคจฺฉนฺตีติ ผลภาชนานิ คเหตฺวา อสฺสามิกาย อาคจฺฉนฺติ. พุทฺธานนฺติ คารววเสน พหุวจนนิทฺเทโส กโต. ปริภุญฺชีติ เทวตาหิ ปกฺขิตฺตทิพฺโพชํ วนมูลผลาผลํ ปริภุญฺชิ. ปตฺเต ปติฏฺฐาปิตสมนนฺตรเมว หิ เทวตา ตตฺถ ทิพฺโพชํ ปกฺขิปึสุ. สมฺมสิตฺวาติ ปจฺจเวกฺขิตฺวา, ปริวตฺเตตฺวาติ จ วทนฺติ. อรหตฺตํ ปาปุณึสูติ มหาเทวตฺเถรสฺส อนุโมทนกถาย อนุปุพฺพิกถาสกฺขิกาย สุวิโสธิตจิตฺตสนฺตานา อรหตฺตํ ปาปุณึสุ.

196. No nono, por ter alcançado a perfeição em todos os dezoito campos de conhecimento, foi dito: “tendo se tornado perito em todas as artes”. Como ali se encontrava apenas uma doutrina que trazia infelicidade e falta de conhecimento superior, foi dito: “sem ver o Dhamma da libertação”. Por isso ele disse: “Estes chamados três Vedas...”, etc. Pois, por meio deles, até mesmo a libertação dos estados de sofrimento é difícil de alcançar. Sendo ele próprio parcialmente pacificado devido à obtenção das oito realizações meditativas que acompanham os conhecimentos superiores, ao homenagear o Abençoado — que alcançou a excelência suprema, o mais alto autocontrole e tranquilidade, incomparável a qualquer outro —, ele disse: “Este homem...”, etc. “Eles vêm trazendo cestos” significa que eles vêm trazendo recipientes de frutas de uma floresta sem dono. “Dos Budas” é uma referência no plural feita por respeito. “Ele consumiu” significa que ele consumiu as raízes e frutas da floresta nas quais as divindades haviam infundido essência divina. Pois, imediatamente após a tigela ter sido colocada, as divindades infundiram ali a essência divina. “Tendo contemplado” significa tendo revisado; outros dizem “tendo ponderado”. “Eles alcançaram o estado de Arahant” significa que, com o fluxo de suas mentes purificado pelo discurso de regozijo do Ancião Mahādeva, que testemunhou o ensinamento gradual, eles alcançaram o estado de Arahant.

ทสหิ กถาวตฺถูหีติ อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา ปวิเวกกถา อสํสคฺคกถา วีริยารมฺภกถา สีลสมฺปทากถา สมาธิสมฺปทากถา ปญฺญาสมฺปทากถา วิมุตฺติสมฺปทากถา วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทากถาติ อิเมหิ ทสหิ กถาวตฺถูหิ. ชาติภูมิรฏฺฐวาสิโนติ ชาติภูมิวนฺตเทสวาสิโน, สตฺถุ ชาตเทสวาสิโนติ อตฺโถ. สีสานุโลกิโกติ ปุรโต คจฺฉนฺตสฺส สีสํ อนุ อนุ ปสฺสนฺโต. โอกาสํ สลฺลกฺเขตฺวาติ สากจฺฉาย อวสรํ สลฺลกฺเขตฺวา. สตฺตวิสุทฺธิกฺกมํ ปุจฺฉีติ ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, สีลวิสุทฺธตฺถํ ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติอาทินา (ม. นิ. ๑.๒๕๗) สตฺต วิสุทฺธิโย ปุจฺฉิ. ธมฺมกถิกานํ อคฺคฏฺฐาเน ฐเปสิ สวิเสเสน ทสกถาวตฺถุลาภิตาย.

“Pelos dez temas de conversa” refere-se a estes dez temas de conversa: conversa sobre ter poucos desejos, conversa sobre o contentamento, conversa sobre o isolamento, conversa sobre a não associação, conversa sobre a aplicação da energia, conversa sobre a perfeição da virtude, conversa sobre a perfeição da concentração, conversa sobre a perfeição da sabedoria, conversa sobre a perfeição da libertação e conversa sobre a perfeição do conhecimento e visão da libertação. “Habitantes da terra natal” significa os habitantes da região que é a terra natal; o significado é os habitantes da terra natal do Mestre. “Aquele que olha para a cabeça” significa aquele que olha continuamente para a cabeça de quem vai à sua frente. “Tendo observado a oportunidade” significa tendo observado o momento oportuno para a conversa. “Ele perguntou sobre a sequência das sete purificações” significa que ele perguntou sobre as sete purificações, começando com: “Amigo, a vida santa é vivida sob o Abençoado com o propósito da purificação da virtude?”. Ele o estabeleceu na posição suprema entre os pregadores do Dhamma devido à sua posse excepcional dos dez temas de conversa.

มหากจฺจานตฺเถรวตฺถุ

A história do Ancião Mahākaccāna

๑๙๗. ทสเม สํขิตฺเตน กถิตธมฺมสฺสาติ มธุปิณฺฑิกสุตฺตนฺตเทสนาสุ วิย สงฺเขเปน เทสิตธมฺมสฺส. ตํ เทสนํ วิตฺถาเรตฺวาติ ตํ สงฺเขปเทสนํ อายตนาทิวเสน วิตฺถาเรตฺวา. อตฺถํ วิภชมานานนฺติ ตสฺสา สงฺเขปเทสนาย อตฺถํ วิภชิตฺวา กเถนฺตานํ. อตฺถวเสน วาติ ‘‘เอตฺตกา เอตสฺส อตฺถา’’ติ อตฺถวเสน วา เทสนํ ปูเรตุํ สกฺโกนฺติ. พฺยญฺชนวเสน วาติ ‘‘เอตฺตกานิ เอตฺถ พฺยญฺชนานิ เทสนาวเสน วตฺตพฺพานี’’ติ พฺยญฺชนวเสน วา ปูเรตุํ สกฺโกนฺติ. อยํ ปน มหากจฺจานตฺเถโร อุภยวเสนปิ สกฺโกติ ตสฺส สงฺเขเปน อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน สตฺถุ อชฺฌาสยานุรูปํ [Pg.159] เทสนโต, ตสฺมา ตตฺถ อคฺโคติ วุตฺโต. วุตฺตนเยเนวาติ ‘‘ปาโตว สุโภชนํ ภุญฺชิตฺวา อุโปสถงฺคานิ อธิฏฺฐายา’’ติอาทินา เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว. อญฺเญหีติ อญฺญาสํ อิตฺถีนํ เกเสหิ อติวิย ทีฆา. น เกวลญฺจ ทีฆา เอว, อถ โข สินิทฺธนีลมุทุกญฺจิกา จ. นิกฺเกสีติ อปฺปเกสี ยถา ‘‘อนุทรา กญฺญา’’ติ.

197. No décimo discurso, 'daquele que expõe em detalhes o Dhamma ensinado de forma abreviada' (saṃkhittena kathitadhammassa) significa daquele que ensina de forma resumida, como nos ensinamentos do Madhupiṇḍika Sutta. 'Explicando detalhadamente esse ensinamento' (taṃ desanaṃ vitthāretvā) significa detalhar esse ensinamento resumido por meio das bases (āyatana), etc. 'Analisando o significado' (atthaṃ vibhajamānānaṃ) significa aqueles que explicam analisando o significado daquele ensinamento resumido. 'Seja pelo significado' (atthavasena vā) significa que eles são capazes de completar o ensinamento pelo significado, pensando: 'tantos são os significados disso'. 'Seja pelas palavras' (byañjanavasena vā) significa que eles são capazes de completar o ensinamento pelas palavras, pensando: 'tantas são as palavras a serem ditas aqui por meio do ensinamento'. Mas este Venerável Mahākaccāna é capaz de fazer de ambas as formas, pois ensina detalhadamente o que foi exposto de forma abreviada, de acordo com a intenção do Mestre; por isso, ele é chamado de o principal (aggo) nisso. 'Exatamente da maneira mencionada' (vuttanayeneva) significa exatamente da maneira mencionada anteriormente, como em 'tendo comido uma boa refeição logo cedo e assumido os fatores do Uposatha', etc. 'Do que as outras' (aññehī) significa que seus cabelos eram extremamente longos em comparação com os cabelos de outras mulheres. E não apenas longos, mas também brilhantes, pretos, macios e ondulados. 'Sem cabelo' (nikkesī) significa com pouco cabelo, assim como se diz 'uma donzela sem barriga' (anudarā kaññā) [isto é, de cintura muito fina].

ปณิยนฺติ วิกฺเกตพฺพภณฺฑํ. อาวชฺเชตฺวาติ อุปนิสฺสยํ เกสานํ ปกติภาวาปตฺติญฺจ อาวชฺเชตฺวา. คารเวนาติ มุณฺฑสีสาปิ เถเร คารเวน เอกวจเนเนว อาคนฺตฺวา. นิมนฺเตตฺวาติ สฺวาตนาย นิมนฺเตตฺวา. อิมิสฺสา อิตฺถิยาติ ยถาวุตฺตเสฏฺฐิธีตรมาห. ทิฏฺฐธมฺมิโกวาติ อวธารณํ อฏฺฐานปยุตฺตํ, ทิฏฺฐธมฺมิโก ยสปฏิลาโภว อโหสีติ อตฺโถ. ยสปฏิลาโภติ จ ภวสมฺปตฺติปฏิลาโภ. สตฺตสุ หิ ชวนเจตนาสุ ปฐมา ทิฏฺฐธมฺมเวทนียผลา, ปจฺฉิมา อุปปชฺชเวทนียผลา, มชฺเฌ ปญฺจ อปราปริยเวทนียผลา, ตสฺมา ปฐมํ เอกํ เจตนํ ฐเปตฺวา เสสา ยถาสกํ ปริปุณฺณผลทายิโน โหนฺติ, ปฐมเจตนาย ปน ทิฏฺฐธมฺมิโก ยสปฏิลาโภว อโหสิ.

'Mercadoria' (paṇiyaṃ) significa bens a serem vendidos. 'Tendo refletido' (āvajjetvā) significa tendo refletido sobre as condições de apoio (upanissaya) e o retorno dos cabelos ao seu estado natural. 'Com respeito' (gāravena) significa que, embora estivesse com a cabeça raspada, ela se aproximou do Elder com respeito, usando o singular [dirigindo-se a ele respeitosamente]. 'Tendo convidado' (nimantetvā) significa tendo-o convidado para o dia seguinte. 'Desta mulher' (imissā itthiyā) refere-se à filha do tesoureiro mencionada anteriormente. 'Nesta mesma vida' (diṭṭhadhammiko) é uma ênfase apropriada; o significado é que a obtenção de fama ocorreu nesta mesma vida. E 'obtenção de fama' (yasapaṭilābho) significa a obtenção de prosperidade na existência. Pois, entre as sete intenções impulsivas (javanacetanā), a primeira produz frutos a serem vivenciados nesta mesma vida (diṭṭhadhammavedanīya), a última produz frutos a serem vivenciados na próxima vida (upapajjavedanīya), e as cinco intermediárias produzem frutos a serem vivenciados em vidas subsequentes (aparāpariyavedanīya). Portanto, excetuando a primeira intenção, as demais dão seus respectivos frutos completos; mas, devido à primeira intenção, a obtenção de fama ocorreu nesta mesma vida.

ปฐมเอตทคฺควคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Aqui termina a explicação do primeiro capítulo sobre os mais destacados (Etadagga).

๑๔. เอตทคฺควคฺโค

(๑๔) ๒. ทุติยเอตทคฺควคฺควณฺณนา

(14) 2. Explicação do segundo capítulo sobre os mais destacados (Etadagga)

จูฬปนฺถกตฺเถรวตฺถุ

A história do Venerável Cūḷapanthaka

๑๙๘-๒๐๐. ทุติยสฺส ปฐเม มเนน นิพฺพตฺติตนฺติ อภิญฺญามเนน อุปฺปาทิตํ. มเนน กตกาโยติ อภิญฺญาจิตฺเตน เทสนฺตรํ ปตฺตกาโย. มเนน นิพฺพตฺติตกาโยติ อภิญฺญามนสา นิมฺมิตกาโย ‘‘อญฺญํ กายํ อภินิมฺมินาตี’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๑.๒๓๖-๒๓๗; ปฏิ. ม. ๓.๑๔) วิย. เอกสทิเสเยวาติ อตฺตสทิเสเยว. เอกวิธเมวาติ อตฺตนา กตปฺปการเมว. เอตปฺปรโม หิ เยภุยฺเยน สาวกานํ อิทฺธินิมฺมานวิธิ. อคฺโค นาม ชาโต เอกเทเสน สตฺถุ อิทฺธินิมฺมานานุวิธานโต.

198-200. No primeiro discurso do segundo capítulo, 'criado pela mente' (manena nibbattitaṃ) significa produzido pela mente do conhecimento direto (abhiññā-mana). 'Corpo feito pela mente' (manena katakāyo) significa um corpo que alcançou outro lugar por meio da mente do conhecimento direto. 'Corpo criado pela mente' (manena nibbattitakāyo) significa um corpo criado pela mente do conhecimento direto, como nas passagens: 'ele cria outro corpo', etc. 'Exatamente idênticos' (ekasadiseyeva) significa exatamente semelhantes a si mesmo. 'De um único tipo' (ekavidhameva) significa exatamente da mesma forma criada por si mesmo. Pois este é, em geral, o limite máximo do método de criação por poderes psíquicos (iddhinimmāna) dos discípulos. Ele se tornou o principal (aggo) porque, em certa medida, seguia o método de criação por poderes psíquicos do Mestre.

ลาภิตายาติ [Pg.160] เอตฺถ ลาภีติ อีกาโร อติสยตฺโถ. เตน เถรสฺส จตุนฺนํ รูปาวจรชฺฌานานํ อติสเยน สวิเสสลาภิตํ ทสฺเสติ. อรูปาวจรชฺฌานานํ ลาภิตายาติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. น เกวลญฺเจตา เจโตสญฺญาวิวฏฺฏกุสลตา รูปารูปชฺฌานลาภิตาย เอว, อถ โข อิเมหิปิ การเณหีติ ทสฺเสตุํ – ‘‘จูฬปนฺถโก จา’’ติอาทิ วุตฺตํ. เจโตติ เจตฺถ จิตฺตสีเสน สมาธิ วุตฺโต, ตสฺมา เจตโส สมาธิสฺส วิวฏฺฏนํ เจโตวิวฏฺโฏ, เอกสฺมึเยวารมฺมเณ สมาธิจิตฺตํ วิวฏฺเฏตฺวา เหฏฺฐิมสฺส เหฏฺฐิมสฺส อุปรูปริ หาปนโต รูปาวจรชฺฌานลาภี เจโตวิวฏฺฏกุสโล นาม. ‘‘สพฺพโส รูปสญฺญาน’’นฺติอาทินา (ธ. ส. ๒๖๕) วุตฺตสญฺญา อติกฺกมิตฺวา ‘‘อากาสานญฺจายตนสญฺญาสหคตํ…เป… เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญาสหคต’’นฺติ (ธ. ส. ๒๖๕-๒๖๘) สญฺญาสีเสน วุตฺตชฺฌานานํ วิวฏฺฏกุสโล, ตถา อิตฺถิปุริสาทิสญฺญา นิจฺจสญฺญาทิโต จิตฺตํ วิวฏฺเฏตฺวา เกวเล รูปารูปธมฺมมตฺเต อสงฺขเต นิพฺพาเน จ วิเสสโต วฏฺฏนโต จ สุญฺญตานุปสฺสนาพหุโล สญฺญาวิวฏฺฏกุสโล. สมาธิกุสลตาย เจโตวิวฏฺฏกุสลตา ตพฺพหุลวิหาริตาย. ตถา วิปสฺสนากุสลตาย สญฺญาวิวฏฺฏกุสลตา. เอโกติ จูฬปนฺถกตฺเถรํ วทติ. สมาธิลกฺขเณติ สวิตกฺกสวิจาราทิสมาธิสภาเว. ปุน เอโกติ มหาปนฺถกตฺเถรมาห. วิปสฺสนาลกฺขเณติ สตฺตอนุปสฺสนา อฏฺฐารสมหาวิปสฺสนาทิวิปสฺสนาสภาเว. สมาธิคาฬฺโหติ สมาธิสฺมึ โอคาฬฺหจิตฺโต สุภาวิตภาวนตา. องฺคสํขิตฺเตติ จตุรงฺคิกติวงฺคิกาทิวเสน ฌานงฺคานํ สงฺขิปเน. อารมฺมณสํขิตฺเตติ กสิณุคฺฆาฏิมากาสาทินิพฺพตฺตเนน กสิณาทิอารมฺมณานํ สํขิปเน. องฺคววตฺถาปเนติ วิตกฺกาทีนํ ฌานงฺคานํ ววตฺถาปเน. อารมฺมณววตฺถาปเนติ ปถวีกสิณาทิชฺฌานารมฺมณานํ ววตฺถาปเน.

Em 'por ser um obtentor' (lābhitāya), o sufixo 'ī' em 'lābhī' tem um sentido de excelência. Com isso, mostra-se a obtenção extraordinária e superior dos quatro jhanas da esfera da matéria sutil (rūpāvacarajjhāna) por parte do Elder. Em 'por ser um obtentor dos jhanas da esfera imaterial' (arūpāvacarajjhānānaṃ lābhitāya), o mesmo método se aplica. E para mostrar que essa habilidade na evolução da mente e da percepção (cetosaññāvivaṭṭakusalatā) não se deve apenas à obtenção dos jhanas materiais e imateriais, mas também a estas razões, foi dito: 'Cūḷapanthako ca', etc. Aqui, 'mente' (ceto) refere-se à concentração (samādhi) por meio do termo principal 'mente' (citta); portanto, a evolução da concentração da mente é a 'evolução da mente' (cetovivaṭṭa). Aquele que obtém os jhanas da esfera da matéria sutil, tendo direcionado a mente concentrada em um único objeto e a refinado sucessivamente de estados inferiores para superiores, é chamado de 'habilidoso na evolução da mente' (cetovivaṭṭakusalo). Tendo transcendido as percepções mencionadas em 'completamente das percepções de forma', etc., ele é habilidoso na evolução dos jhanas descritos sob o termo principal 'percepção', como em 'associado à percepção da esfera do espaço infinito... pe... associado à percepção da esfera da nem percepção, nem não-percepção'. Da mesma forma, tendo desviado a mente das percepções de homem, mulher, etc., e da percepção de permanência, e focando especialmente nos puros fenômenos materiais e imateriais e no Nibbana incondicionado, aquele que é abundante na contemplação do vazio (suññatānupassanā) é chamado de 'habilidoso na evolução da percepção' (saññāvivaṭṭakusalo). Devido à sua habilidade na concentração, ele é habilidoso na evolução da mente por residir frequentemente nela. Da mesma forma, devido à sua habilidade na vipassana, ele é habilidoso na evolução da percepção. 'Um' (eko) refere-se ao Venerável Cūḷapanthaka. 'Na característica da concentração' (samādhilakkhaṇe) refere-se à natureza da concentração com vitakka, vicāra, etc. Novamente, 'um' (eko) refere-se ao Venerável Mahāpanthaka. 'Na característica da vipassana' (vipassanālakkhaṇe) refere-se à natureza da vipassana, como as sete contemplações, as dezoito grandes vipassanas, etc. 'Imerso na concentração' (samādhigāḷho) significa com a mente profundamente imersa na concentração devido ao desenvolvimento bem cultivado. 'Na condensação dos fatores' (aṅgasaṃkhitte) significa na condensação dos fatores do jhana por meio de quatro fatores, três fatores, etc. 'Na condensação do objeto' (ārammaṇasaṃkhitte) significa na condensação de objetos como os kasiṇas, etc., através da produção do espaço que remove o kasiṇa, etc. 'Na determinação dos fatores' (aṅgavavatthāpane) significa na determinação dos fatores do jhana, como vitakka, etc. 'Na determinação do objeto' (ārammaṇavavatthāpane) significa na determinação dos objetos de jhana, como o kasiṇa de terra, etc.

ฌานงฺเคหีติ รูปาวจรชฺฌานงฺเคหิ, ฌานงฺคาเนว ฌานํ. ปุน ฌานงฺเคหีติ อรูปาวจรชฺฌานงฺเคหิ. ภาตาติ เชฏฺฐภาตา. อสฺสาติ กุฏุมฺพิยสฺส. สุวณฺณปูชนฺติ โสวณฺณมยํ ปุปฺผปูชํ กตฺวา. เทวปุเรติ ตาวตึสภวเน สุทสฺสนมหานคเร. อคฺคทฺวาเรนาติ ตสฺมึ ทิวเส อคฺคํ สพฺพปฐมํ วิวเฏน นครทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา.

'Pelos fatores do jhana' (jhānaṅgehi) significa pelos fatores do jhana da esfera da matéria sutil; os próprios fatores do jhana constituem o jhana. Novamente, 'pelos fatores do jhana' (jhānaṅgehi) significa pelos fatores do jhana da esfera imaterial. 'Irmão' (bhātā) significa o irmão mais velho. 'Dele' (assa) significa do chefe de família. 'Oferenda de ouro' (suvaṇṇapūjaṃ) significa tendo feito uma oferenda de flores feitas de ouro. 'Na cidade dos devas' (devapure) significa na grande cidade de Sudassana, no reino de Tāvatiṃsa. 'Pelo portão principal' (aggadvārena) significa saindo naquele dia pelo portão da cidade que foi aberto primeiro de tudo.

โกกนทนฺติ [Pg.161] ปทุมวิเสสนํ ยถา ‘‘โกกาสก’’นฺติ. ตํ กิร พหุปตฺตํ วณฺณสมฺปนฺนํ อติสุคนฺธญฺจ โหติ. ‘‘โกกนทํ นาม เสตปทุม’’นฺติปิ วทนฺติ. ปาโตติ ปเคว. อยญฺเหตฺถ อตฺโถ – ยถา โกกนทสงฺขาตํ ปทุมํ ปาโต สูริยุคฺคมนเวลายํ ผุลฺลํ วิกสิตํ อวีตคนฺธํ สิยา วิโรจมานํ, เอวํ สรีรคนฺเธน คุณคนฺเธน จ สุคนฺธํ สรทกาเล อนฺตลิกฺเข อาทิจฺจมิว อตฺตโน เตชสา ตปนฺตํ องฺเคหิ นิจฺฉรณกชุติยา องฺคีรสํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ปสฺสาติ.

'Kokanada' é uma variedade de lótus, assim como 'kokāsaka'. Diz-se que ele tem muitas pétalas, cor rica e é extremamente perfumado. Também dizem que 'kokanada' é o lótus branco. 'De manhã cedo' (pāto) significa bem cedo. Este é o significado aqui: assim como o lótus chamado kokanada estaria desabrochado, aberto, com seu perfume intacto e resplandecente de manhã cedo, na hora do nascer do sol, da mesma forma, veja o Buda Perfeitamente Desperto, o Angirasa, perfumado com o aroma do corpo e o aroma das virtudes, brilhando com seu próprio esplendor como o sol no céu durante o outono, com o brilho que emana de seus membros.

จูฬปนฺถโก กิร กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺธกาเล ปพฺพชิตฺวา ปญฺญวา หุตฺวา อญฺญตรสฺส ทนฺธภิกฺขุโน อุทฺเทสคหณกาเล ปริหาสเกฬึ อกาสิ. โส ภิกฺขุ เตน ปริหาเสน ลชฺชิโต เนว อุทฺเทสํ คณฺหิ, น สชฺฌายมกาสิ. เตน กมฺเมนายํ ปพฺพชิตฺวาว ทนฺโธ ชาโต, ตสฺมา คหิตคหิตปทํ อุปริอุปริปทํ คณฺหนฺตสฺส นสฺสติ. อิทฺธิยา อภิสงฺขริตฺวา สุทฺธํ โจฬขณฺฑํ อทาสีติ ตสฺส ปุพฺพเหตุํ ทิสฺวา ตทนุรูเป กมฺมฏฺฐาเน นิโยเชนฺโต สุทฺธํ โจฬขณฺฑํ อทาสิ. โส กิร ปุพฺเพ ราชา หุตฺวา นครํ ปทกฺขิณํ กโรนฺโต นลาฏโต เสเท มุจฺจนฺเต ปริสุทฺเธน สาฏเกน นลาฏํ ปุญฺฉิ, สาฏโก กิลิฏฺโฐ อโหสิ. โส ‘‘อิมํ สรีรํ นิสฺสาย เอวรูโป ปริสุทฺธสาฏโก ปกตึ ชหิตฺวา กิลิฏฺโฐ ชาโต, อนิจฺจา วต สงฺขารา’’ติ อนิจฺจสญฺญํ ปฏิลภิ. เตน การเณนสฺส รโชหรณเมว ปจฺจโย ชาโต.

Diz-se que Cūḷapanthaka, tendo se ordenado na época do Buda Perfeitamente Desperto Kassapa, tornou-se sábio e zombou de um certo monge lento enquanto este tentava aprender uma lição. Aquele monge, envergonhado pela zombaria, não continuou a lição nem fez suas recitações. Devido a essa ação (kamma), Cūḷapanthaka nasceu lento nesta vida após se ordenar; por isso, cada palavra que ele tentava aprender desaparecia quando ele tentava aprender a palavra seguinte. 'Tendo criado por poder psíquico, deu-lhe um pedaço de pano limpo' (iddhiyā abhisaṅkharitvā suddhaṃ coḷakhaṇḍaṃ adāsi) significa que o Buda, vendo a causa passada dele e designando-o a um tema de meditação (kammaṭṭhāna) apropriado, deu-lhe um pedaço de pano limpo. Pois diz-se que, no passado, sendo um rei e fazendo uma circunvolução pela cidade, enquanto o suor escorria de sua testa, ele limpou a testa com um pano perfeitamente limpo, e o pano ficou sujo. Ele obteve a percepção da impermanência (aniccasaññā), pensando: 'Devido a este corpo, um pano tão limpo perdeu seu estado natural e ficou sujo; impermanentes, de fato, são as formações (saṅkhārā)!'. Por essa razão, o próprio pano de remoção de poeira (rajoharaṇa) tornou-se a condição de apoio (paccaya) para ele.

โลมานีติ โจฬขณฺฑตนฺตคตอํสุเก วทติ. ‘‘กิลิฏฺฐธาตุกานี’’ติ กิลิฏฺฐสภาวานิ. เอวํคติกเมวาติ อิทํ จิตฺตมฺปิ ภวงฺควเสน ปกติยา ปณฺฑรํ ปริสุทฺธํ ราคาทิสมฺปยุตฺตธมฺมวเสน สํกิลิฏฺฐํ ชาตนฺติ ทสฺเสติ. นกฺขตฺตํ สมาเนตฺวาติ นกฺขตฺตํ สมนฺนาหริตฺวา, อาวชฺเชตฺวาติ อตฺโถ. พิฬารสฺสตฺถายาติ พิฬารสฺส โคจรตฺถาย. ชลปถกมฺมิเกนาติ สมุทฺทกมฺมิเกน. จารินฺติ ขาทิตพฺพติณํ. สจฺจการนฺติ สจฺจภาวาวหํ การํ, ‘‘อตฺตนา คหิเต ภณฺเฑ อญฺเญสํ น ทาตพฺพ’’นฺติ วตฺวา ทาตพฺพลญฺชนฺติ วุตฺตํ โหติ. ตติเยน ปฏิหาเรนาติ ตติเยน สาสเนน. ปตฺติกา หุตฺวาติ สามิโน หุตฺวา.

'Fios' (lomāni) refere-se às fibras dos fios do pedaço de pano. 'De natureza suja' (kiliṭṭhadhātukāni) significa de natureza impura. 'De tal natureza' (evaṃgatikameva) mostra que esta mente também, embora seja naturalmente brilhante e pura por meio do bhavaṅga, torna-se corrompida devido aos estados mentais associados à cobiça (rāga), etc. 'Tendo calculado o alinhamento das estrelas' (nakkhattaṃ samānetvā) significa tendo reunido as constelações, ou seja, tendo refletido. 'Para o gato' (biḷārassa atthāya) significa para o sustento do gato. 'Por um comerciante marítimo' (jalapathakammikena) significa por alguém que trabalha no mar. 'Pasto' (cāriṃ) significa capim a ser comido. 'Sinal de garantia' (saccakāraṃ) significa uma garantia que traz a verdade; diz-se que é um sinal de pagamento dado após dizer: 'a mercadoria que peguei para mim não deve ser dada a outros'. 'Pela terceira mensagem' (tatiyena paṭihārena) significa pela terceira mensagem. 'Tornando-se proprietários' (pattikā hutvā) significa tornando-se donos.

อปฺปเกนปีติ โถเกนปิ ปริตฺเตนปิ. เมธาวีติ ปญฺญวา. ปาภเตนาติ ภณฺฑมูเลน. วิจกฺขโณติ โวหารกุสโล. สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานนฺติ มหนฺตํ ธนํ ยสญฺจ อุปฺปาเทตฺวา ตตฺถ อตฺตานํ สณฺฐเปติ ปติฏฺฐาเปติ[Pg.162]. ยถา กึ? อณุํ อคฺคึว สนฺธมํ, ยถา ปณฺฑิโต ปุริโส ปริตฺตกํ อคฺคึ อนุกฺกเมน โคมยจุณฺณาทีนิ ปกฺขิปิตฺวา มุขวาเตน ธเมนฺโต สมุฏฺฐาเปติ วฑฺเฒติ, มหนฺตํ อคฺคิกฺขนฺธํ กโรติ, เอวเมว ปณฺฑิโต โถกมฺปิ ปาภตํ ลภิตฺวา นานาอุปาเยหิ ปโยเชตฺวา ธนญฺจ ยสญฺจ วฑฺเฒติ, วฑฺเฒตฺวา ปุน ตตฺถ อตฺตานํ ปติฏฺฐาเปติ. ตาย เอว วา ปน ธนสฺส มหนฺตตาย อตฺตานํ สมุฏฺฐาเปติ, อภิญฺญาตํ ปากฏํ กโรตีติ อตฺโถ.

'Mesmo com pouco' (appakenapi) significa com uma quantidade pequena ou insignificante. 'O sábio' (medhāvī) significa o inteligente. 'Com capital inicial' (pābhatena) significa com o valor inicial para mercadorias. 'Perspicaz' (vicakkhaṇo) significa habilidoso nos negócios. 'Eleva a si mesmo' (samuṭṭhāpeti attānaṃ) significa que, tendo gerado grande riqueza e fama, ele se estabelece e se firma ali. Como o quê? 'Como quem sopra uma pequena chama' (aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ): assim como um homem sábio gradualmente sopra uma pequena chama com o sopro de sua boca, adicionando esterco de vaca em pó, etc., e a eleva, aumenta e a transforma em uma grande fogueira, da mesma forma o sábio, obtendo mesmo um pequeno capital inicial, emprega-o por vários meios, aumenta a riqueza e a fama e, tendo-as aumentado, estabelece-se ali novamente. Ou ainda, por meio da própria grandeza dessa riqueza, ele eleva a si mesmo, tornando-se conhecido e famoso.

สุภูติตฺเถรวตฺถุ

A história do Venerável Subhūti

๒๐๑-๒๐๒. ตติเย รณาติ หิ ราคาทโย กิเลสา วุจฺจนฺตีติ ‘‘สรณา ธมฺมา’’ติอาทีสุ (ธ. ส. ๑๐๐ ทุกมาติกา) ราคาทโย กิเลสา ‘‘รณา’’ติ วุจฺจนฺติ. รณนฺติ เอเตหีติ รณา. เยหิ อภิภูตา สตฺตา นานปฺปกาเรน กนฺทนฺติ ปริเทวนฺติ, ตสฺมา เต ราคาทโย ‘‘รณา’’ติ วุตฺตา. เทสิตนิยามโต อโนกฺกมิตฺวาติ เทสิตาโนกฺกมนโต อนุปคนฺตฺวา เทเสติ, สตฺถารา เทสิตนิยาเมเนว อโนทิสฺสกํ กตฺวา ธมฺมํ เทเสตีติ วุตฺตํ โหติ. เอวนฺติ เอวํ เมตฺตาฌานโต วุฏฺฐาย ภิกฺขาคหเณ สติ. ภิกฺขาทายกานํ มหปฺผลํ ภวิสฺสตีติ อิทํ จูฬจฺฉราสงฺฆาตสุตฺเตน (อ. นิ. ๑.๕๑ อาทโย) ทีเปตพฺพํ. อจฺฉราสงฺฆาตมตฺตมฺปิ หิ กาลํ เมตฺตจิตฺตํ อาเสวนฺตสฺส ภิกฺขุโน ทินฺนทานํ มหปฺผลํ โหติ มหานิสํสํ, เตน จ โส อโมฆํ รฏฺฐปิณฺฑํ ภุญฺชตีติ อยมตฺโถ ตตฺถ อาคโตเยว. นิมิตฺตํ คณฺหิตฺวาติ อาการํ สลฺลกฺเขตฺวา.

201-202. No terceiro discurso, 'conflitos' (raṇā) refere-se às impurezas mentais (kilesa) como a cobiça, etc. Em passagens como 'fenômenos com conflito' (saraṇā dhammā), as impurezas como a cobiça, etc., são chamadas de 'conflitos' (raṇā). 'Eles entram em conflito por causa disso' (raṇanti etehi), por isso são chamados de conflitos (raṇā). Visto que os seres dominados por eles choram e lamentam de várias maneiras, essas impurezas como a cobiça, etc., são chamadas de 'conflitos'. 'Sem se desviar do método ensinado' (desitaniyāmato anokkamitvā) significa que ele ensina sem se afastar do método ensinado; diz-se que ele ensina o Dhamma de forma universal (anodissaka), exatamente de acordo com o método ensinado pelo Mestre. 'Assim' (evaṃ) significa quando ocorre a recepção de esmolas após ele emergir do jhana da amor-bondade (mettājhāna). 'Será de grande fruto para os doadores de esmolas' (bhikkhādāyakānaṃ mahapphalaṃ bhavissati) deve ser ilustrado pelo Cūḷaccharāsaṅghāta Sutta. Pois a esmola dada a um monge que cultiva a mente de amor-bondade mesmo pelo tempo de um estalar de dedos é de grande fruto e grande benefício, e por isso ele consome a esmola do país de forma não vã; este significado já está presente ali. 'Tendo captado o sinal' (nimittaṃ gaṇhitvā) significa tendo observado a aparência.

ขทิรวนิยเรวตตฺเถรวตฺถุ

A história do Venerável Revata da Floresta de Acácias

๒๐๓. ปญฺจเม วนสภาคนฺติ สภาคํ วนํ, สภาคนฺติ จ สปฺปายนฺติ อตฺโถ. ยญฺหิ ปกติวิรุทฺธํ พฺยาธิวิรุทฺธญฺจ น โหติ, ตํ ‘‘สภาค’’นฺติ วุจฺจติ. อุทกสภาคนฺติอาทีสุปิ อิมินาว นเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. กลฺยาณกมฺมายูหนกฺขโณติ กลฺยาณกมฺมูปจยสฺส โอกาโส. ติณฺณํ ภาติกานนฺติ อุปติสฺโส, จุนฺโท, อุปเสโนติ อิเมสํ ติณฺณํ เชฏฺฐภาติกานํ. ติสฺสนฺนญฺจ ภคินีนนฺติ จาลา, อุปจาลา, สีสุปจาลาติ อิเมสํ ติสฺสนฺนํ เชฏฺฐภคินีนํ. เอตฺถ จ สาริปุตฺตตฺเถโร สยํ ปพฺพชิตฺวา [Pg.163] จาลา, อุปจาลา, สีสุปจาลาติ ติสฺโส ภคินิโย, จุนฺโท อุปเสโนติ อิเม ภาตโร ปพฺพาเชสิ, เรวตกุมาโร เอโกว เคเห อวสิสฺสติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อมฺหากํ…เป… ปพฺพาเชนฺตี’’ติ. มหลฺลกตราติ วุทฺธตรา. อิทญฺจ กุมาริกาย จิรชีวิตํ อภิกงฺขมานา อาหํสุ. สา กิร ตสฺส อยฺยิกา วีสติวสฺสสติกา ขณฺฑทนฺตา ปลิตเกสา วลิตฺตจา ติลกาหตคตฺตา โคปานสิวงฺกา อโหสิ. วิธาวนิกนฺติ วิธาวนกีฬิกํ. ติสฺสนฺนํ สมฺปตฺตีนนฺติ อนุสฺสววเสน มนุสฺสเทวโมกฺขสมฺปตฺติโย สนฺธาย วทติ, มนุสฺสเทวพฺรหฺมสมฺปตฺติโย วา. สีวลิสฺส ปุญฺญํ วีมํสิสฺสามาติ ‘‘สีวลินา กตปุญฺญสฺส วิปากทานฏฺฐานมิท’’นฺติ ญตฺวา เอวมาห. สภาคฏฺฐานนฺติ สมํ เทสํ.

203. No quinto (discurso), "vanasabhāgaṃ" (floresta adequada) significa uma floresta compatível; "sabhāga" significa adequado, benéfico. Pois aquilo que não é contrário à natureza nem contrário à saúde (doença) é chamado de "sabhāga" (adequado/compatível). Em expressões como "udakasabhāga" (água adequada), o significado deve ser entendido da mesma maneira. "Kalyāṇakammāyūhanakkhaṇo" (o momento de acumular boas ações) significa a oportunidade para o acúmulo de boas ações. "Tiṇṇaṃ bhātikānaṃ" (dos três irmãos) refere-se aos três irmãos mais velhos: Upatissa, Cunda e Upasena. "Tissannañca bhaginīnaṃ" (e das três irmãs) refere-se às três irmãs mais velhas: Cālā, Upacālā e Sīsupacālā. E aqui, o Venerável Sāriputta, tendo ele próprio se ordenado, fez ordenar suas três irmãs Cālā, Upacālā e Sīsupacālā, e seus irmãos Cunda e Upasena; apenas o jovem Revata permaneceu em casa. Por isso foi dito: "nossos... pe... estão ordenando". "Mahallakatarā" significa mais velhas. E as pessoas disseram isso desejando uma vida longa para a jovem. Diz-se que a avó dela tinha cento e vinte anos de idade, com dentes quebrados, cabelos grisalhos, pele enrugada, corpo coberto de manchas senis e curvada como uma viga de telhado. "Vidhāvanikaṃ" significa o brinquedo de correr de um lado para o outro. "Tissannaṃ sampattīnaṃ" (das três realizações/fortunas) refere-se, de acordo com a tradição oral, às realizações como seres humanos, devas e a libertação, ou às realizações como humanos, devas e brahmas. "Sīvalissa puññaṃ vīmaṃsissāma" (testaremos o mérito de Sīvalī): sabendo que "este é o lugar para a maturação do mérito acumulado por Sīvalī", ele disse isso. "Sabhāgaṭṭhānaṃ" significa um lugar plano e adequado.

ตํ ภูมิรามเณยฺยกนฺติ กิญฺจาปิ อรหนฺโต คามนฺเต กายวิเวกํ น ลภนฺติ, จิตฺตวิเวกํ ปน ลภนฺเตว. เตสญฺหิ ทิพฺพปฺปฏิภาคานิปิ อารมฺมณานิ จิตฺตํ จาเลตุํ น สกฺโกนฺติ, ตสฺมา คาโม วา โหตุ อรญฺญาทีนํ วา อญฺญตรํ, ‘ยตฺถ อรหนฺโต วิหรนฺติ, ตํ ภูมิรามเณยฺยกํ’, โส ภูมิปฺปเทโส รมณีโย เอวาติ อตฺโถ.

"Taṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ" (essa terra é encantadora): embora os arahants não obtenham o isolamento físico (kāyaviveka) nos arredores de uma aldeia, eles certamente obtêm o isolamento mental (cittaviveka). Pois mesmo objetos semelhantes aos divinos não são capazes de agitar a mente deles; portanto, seja uma aldeia ou qualquer outro lugar como uma floresta, "onde quer que os arahants residam, essa terra é encantadora", o que significa que aquela região da terra é verdadeiramente agradável.

กงฺขาเรวตตฺเถรวตฺถุ

A História do Venerável Kaṅkhārevata

๒๐๔. ฉฏฺเฐ อกปฺปิโย, อาวุโส, คุโฬติ เอกทิวสํ เถโร อนฺตรามคฺเค คุฬกรณํ โอกฺกมิตฺวา คุเฬ ปิฏฺฐมฺปิ ฉาริกมฺปิ ปกฺขิตฺเต ทิสฺวาน ‘‘อกปฺปิโย คุโฬ, สามิโส น กปฺปติ คุโฬ วิกาเล ปริภุญฺชิตุ’’นฺติ กุกฺกุจฺจายนฺโต เอวมาห. อกปฺปิยา มุคฺคาติ เอกทิวสํ อนฺตรามคฺเค วจฺเจ มุคฺคํ ชาตํ ทิสฺวา ‘‘อกปฺปิยา มุคฺคา, ปกฺกาปิ มุคฺคา ชายนฺตี’’ติ กุกฺกุจฺจายนฺโต เอวมาห. เสสเมตฺถ สพฺพํ อุตฺตานเมว.

204. No sexto (discurso), "akappiyo, āvuso, guḷo" (o açúcar mascavo é impróprio, amigo): um dia, o Elder, tendo entrado em um local de fabricação de açúcar mascavo no caminho, e vendo que farinha e cinzas haviam sido misturadas ao açúcar mascavo, sentiu escrúpulos e disse: "O açúcar mascavo é impróprio; misturado com comida, o açúcar mascavo não é permitido para consumo fora do horário permitido (à tarde)". "Akappiyā muggā" (o feijão-mungo é impróprio): um dia, vendo feijão-mungo crescendo em fezes no caminho, ele sentiu escrúpulos e disse: "O feijão-mungo é impróprio; mesmo cozido, o feijão-mungo germina". Todo o restante aqui é de fácil compreensão.

โสณโกฬิวิสตฺเถรวตฺถุ

A História do Venerável Soṇa Koḷivisa

๒๐๕. สตฺตเม หาเปตพฺพเมว อโหสิ อจฺจารทฺธวีริยตฺตา. อุทเกน สมุปพฺยูฬฺเหติ อุทเกน ถลํ อุสฺสาเรตฺวา ตตฺถ ตตฺถ ราสิกเต. หริตูปลิตฺตายาติ โคมยปริภณฺฑกตาย. ติวิเธน อุทเกน โปเสนฺตีติ ขีโรทกํ คนฺโธทกํ เกวโลทกนฺติ เอวํ ติวิเธน อุทเกน โปเสนฺติ ปริปาเลนฺติ. ปริสฺสาเวตฺวาติ ปริโสเธตฺวา คหิเต ตณฺฑุเลติ โยเชตพฺพํ. เทโว มญฺเญติ เทโว วิย[Pg.164]. วีโณวาเทนาติ ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โสณ, ยทา เต วีณาย ตนฺติโย อจฺจายตา โหนฺติ, อปิ นุ เต วีณา ตสฺมึ สมเย สรวตี วา โหติ กมฺมญฺญา วาติ? โน เหตํ, ภนฺเตติ. เอวเมว โข, โสณ, อจฺจารทฺธวีริยํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺตติ, อติสิถิลวีริยํ โกสชฺชาย สํวตฺตติ. ตสฺมาติห ตฺวํ, โสณ, วีริยสมตํ อธิฏฺฐห, อินฺทฺริยานญฺจ สมตํ ปฏิวิชฺฌา’’ติ (มหาว. ๒๔๓) เอวํ วีณํ อุปมํ กตฺวา ปวตฺติเตน วีโณปโมวาเทน. วีริยสมถโยชนตฺถายาติ วีริยสฺส สมเถน โยชนตฺถาย.

205. No sétimo (discurso), "hāpetabbameva ahosi" (deveria ser abandonado) devido ao esforço excessivo. "Udakena samupabyūḷhe" significa que a terra seca foi inundada pela água e acumulada aqui e ali. "Haritūpalittāya" significa ungida com esterco de vaca fresco. "Tividhena udakena posenti" (nutrem com três tipos de água): eles nutrem e cuidam com três tipos de água, a saber, água com leite, água perfumada e água pura. "Parissāvetvā" (tendo filtrado) deve ser conectado com "taṇḍule" (grãos de arroz) que foram limpos e recolhidos. "Devo maññe" significa como um deus. "Vīṇovādena" (pelo conselho da harpa) refere-se ao conselho dado através do símile da harpa: "O que você acha, Soṇa, quando as cordas da sua harpa estão excessivamente esticadas, a sua harpa está afinada e pronta para ser tocada? Não, senhor. Da mesma forma, Soṇa, o esforço excessivo leva à agitação, e o esforço excessivamente frouxo leva à preguiça. Portanto, Soṇa, determine o equilíbrio do esforço e compreenda o equilíbrio das faculdades espirituais" (Mahāvagga 243). "Vīriyasamathayojanatthāya" significa com o propósito de aplicar o equilíbrio do esforço.

โสณกุฏิกณฺณตฺเถรวตฺถุ

A História do Venerável Soṇa Kuṭikaṇṇa

๒๐๖. อฏฺฐเม กุฏิกณฺโณติ วุจฺจตีติ ‘‘โกฏิกณฺโณ’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘กุฏิกณฺโณ’’ติ โวหรียติ. กุลฆเร ภวา กุลฆริกา. สา กิร อวนฺติรฏฺเฐ กุลฆเร มหาวิภวสฺส เสฏฺฐิสฺส ภริยา. ทสพลสฺส ธมฺมกถํ สุตฺวา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐาย จินฺเตสีติ อิทํ องฺคุตฺตรภาณกานํ มเตน วุตฺตํ. สุตฺตนิปาตฏฺฐกถายํ ปน ‘‘สปริโส ภควนฺตํ อุปสงฺกมฺม ธมฺมเทสนํ อสฺโสสิ, น จ กญฺจิ วิเสสํ อธิคญฺฉิ. กสฺมา? โส หิ ธมฺมํ สุณนฺโต เหมวตํ อนุสฺสริตฺวา ‘อาคโต นุ โข เม สหายโก, โน’ติ ทิสาทิสํ โอโลเกตฺวา ตํ อปสฺสนฺโต ‘วญฺจิโต เม สหาโย, โย เอวํ วิจิตฺตปฺปฏิภานํ ภควโต เทสนํ น สุณาตี’ติ วิกฺขิตฺตจิตฺโต อโหสี’’ติ วุตฺตํ.

206. No oitavo (discurso), "kuṭikaṇṇoti vuccati" (é chamado de Kuṭikaṇṇa): embora devesse ser chamado de "Koṭikaṇṇa", ele é comumente chamado de "Kuṭikaṇṇa". "Kulagharikā" significa nascida em uma família nobre. Ela era, de fato, a esposa de um tesoureiro de grande riqueza em uma família nobre no reino de Avanti. "Tendo ouvido o discurso do Dhamma daquele que possui as Dez Forças, estabeleceu-se no fruto de entrada na corrente e pensou..." — isso é dito de acordo com a opinião dos recitadores do Aṅguttara. No entanto, no comentário do Suttanipāta é dito: "Junto com seu séquito, ele se aproximou do Abençoado e ouviu o ensinamento do Dhamma, mas não alcançou nenhuma distinção especial. Por quê? Pois, enquanto ouvia o Dhamma, ele se lembrou de Hemavata e, olhando em todas as direções pensando: 'Será que meu amigo veio ou não?', e não o vendo, sua mente ficou dispersa, pensando: 'Meu amigo foi privado, ele que não ouve este ensinamento do Abençoado, que é dotado de tão variada eloquência'".

ยสฺมา ปฏิสนฺธิชาติอภินิกฺขมนโพธิปรินิพฺพาเนสฺเวว ทฺวตฺตึส ปุพฺพนิมิตฺตานิ หุตฺวาว ปฏิวิคจฺฉนฺติ, น จิรฏฺฐิติกานิ โหนฺติ, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน (สํ. นิ. ๕.๑๐๘๑; ปฏิ. ม. ๒.๓๐) ปน ตานิ สวิเสสานิ หุตฺวา จิรตรํ ฐตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, ตสฺมา วุตฺตํ – ‘‘ติโยชนสหสฺสํ หิมวนฺตํ อกาลปุปฺผิตํ ทิสฺวา’’ติอาทิ. อคฺคพลกายาติ สพฺพปุรโต คจฺฉนฺตา พลกายา. เกน ปุปฺผิตภาวํ ชานาสีติ เกน การเณน หิมวนฺตสฺส ปุปฺผิตภาวํ ชานาสีติ, เยน การเณน อิมํ อกาลปุปฺผปาฏิหาริยํ ชาตํ, ตํ ชานาสีติ วุตฺตํ โหติ. ตสฺส ปวตฺติตภาวนฺติ ตสฺส ธมฺมจกฺกสฺส ภควตา ปวตฺติตภาวํ. สทฺเท นิมิตฺตํ คณฺหีติ สทฺเท อาการํ สลฺลกฺเขสิ. ตโตติ ‘‘อหํ ‘เอตํ อมตธมฺมํ ตมฺปิ [Pg.165] ชานาเปสฺสามี’ติ ตว สนฺติกํ อาคโตสฺมี’’ติ ยํ วุตฺตํ, ตทนนฺตรนฺติ อตฺโถ.

Como os trinta e dois presságios aparecem e desaparecem apenas nos momentos da concepção, nascimento, renúncia, iluminação e parinibbāna, não durando muito tempo, mas no momento do Giro da Roda do Dhamma (Dhammacakkappavattana) eles aparecem de forma extraordinária, duram mais tempo e depois cessam, por isso foi dito: "vendo o Himalaia, de três mil yojanas de extensão, florescer fora de época", etc. "Aggabalakāyā" refere-se às tropas que marcham à frente de todos. "Kena pupphitabhāvaṃ jānāsi" (como você sabe que floresceu?) significa: "por qual razão você sabe que o Himalaia floresceu?", ou seja, "você conhece a razão pela qual ocorreu este milagre das flores fora de época?". "Tassa pavattitabhāvaṃ" significa o fato de que aquela Roda do Dhamma foi posta em movimento pelo Abençoado. "Sadde nimittaṃ gaṇhi" significa que ele percebeu a característica no som. "Tato" (depois disso) significa imediatamente após o que foi dito: "Eu vim até você pensando: 'Farei com que ele também conheça este Dhamma imortal'".

สาตาคิโร เหมวตสฺส พุทฺธุปฺปาทํ กเถตฺวา ตํ ภควโต สนฺติกํ อาเนตุกาโม ‘‘อชฺช ปนฺนรโส’’ติอาทิคาถมาห. ตตฺถ (สุ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๕๓) อชฺชาติ อยํ รตฺตินฺทิโว ปกฺขคณนโต ปนฺนรโส, อุปวสิตพฺพโต อุโปสโถ. ตีสุ วา อุโปสเถสุ อชฺช ปนฺนรโส อุโปสโถ, น จาตุทฺทสิอุโปสโถ, น สามคฺคีอุโปสโถ. ทิวิ ภวานิ ทิพฺพานิ, ทิพฺพานิ เอตฺถ อตฺถีติ ทิพฺพานิ. กานิ ตานิ? รูปานิ. ตญฺหิ รตฺตึ เทวานํ ทสสหสฺสิโลกธาตุโต สนฺนิปติตานํ สรีรวตฺถาภรณวิมานปฺปภาหิ อพฺภาทิอุปกฺกิเลสวิรหิตาย จนฺทปฺปภาย จ สกลชมฺพุทีโป อลงฺกโต อโหสีติ อติวิย อลงฺกโต จ ปริวิสุทฺธิเทวสฺส ภควโต สรีรปฺปภาย. เตนาห – ‘‘ทิพฺพา รตฺติ อุปฏฺฐิตา’’ติ.

Sātāgira, tendo anunciado o surgimento do Buda a Hemavata e desejando trazê-lo à presença do Abençoado, recitou o verso que começa com "ajja pannaraso" (hoje é o décimo quinto dia). Ali, "ajja" (hoje) refere-se a este dia e noite que, pela contagem da quinzena, é o décimo quinto dia, e por ser observado, é o uposatha. Ou, entre os três tipos de uposatha, hoje é o uposatha do décimo quinto dia, não o uposatha do décimo quarto dia, nem o uposatha da harmonia (sāmaggīuposatha). "Dibbāni" significa celestiais, aquilo que existe no céu. O que são essas coisas? Formas visuais. Pois, naquela noite, todo o Jambudīpa foi adornado pelo brilho dos corpos, vestes, ornamentos e mansões celestiais dos devas reunidos de dez mil sistemas de mundos, e pelo brilho da lua livre de impurezas como nuvens, etc., e foi extremamente adornado pelo brilho do corpo do Abençoado, o deus puríssimo. Por isso ele disse: "a noite celestial chegou".

เอวํ รตฺติคุณวณฺณนาปเทเสนปิ สหายสฺส จิตฺตํ ปสาทํ ชเนนฺโต พุทฺธุปฺปาทํ กเถตฺวา อาห – ‘‘อโนมนามํ สตฺถารํ, หนฺท ปสฺสาม โคตม’’นฺติ. ตตฺถ อโนเมหิ อลามเกหิ สพฺพาการปริปูเรหิ คุเณหิ นามํ อสฺสาติ อโนมนาโม. ตถา หิสฺส ‘‘พุชฺฌิตา สจฺจานีติ พุทฺโธ, โพเธตา ปชายาติ พุทฺโธ’’ติอาทินา (มหานิ. ๑๙๒; จูฬนิ. ปารายนตฺถุติคาถานิทฺเทโส ๙๗; ปฏิ. ม. ๑.๑๖๒) นเยน พุทฺโธติ อโนเมหิ คุเณหิ นามํ. ‘‘ภคฺคราโคติ ภควา, ภคฺคโทโสติ ภควา’’ติอาทินา (มหานิ. ๘๔) นเยน ภควาติ อโนเมหิ คุเณหิ นามํ. เอส นโย ‘‘อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน’’ติอาทีสุ. ทิฏฺฐธมฺมิกาทิอตฺเถหิ เทวมนุสฺเส อนุสาสติ ‘‘อิมํ ปชหถ, อิมํ สมาทาย วตฺตถา’’ติ สตฺถา. ตํ อโนมนามํ สตฺถารํ. หนฺทาติ วจสายตฺเถ นิปาโต. ปสฺสามาติ เตน อตฺตานํ สห สงฺคเหตฺวา ปจฺจุปฺปนฺนพหุวจนํ. โคตมนฺติ โคตมโคตฺตํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ‘‘สตฺถา, น สตฺถา’’ติ มา วิมตึ อกาสิ, เอกนฺตพฺยวสิโต หุตฺวาว เอหิ ปสฺสาม โคตมนฺติ.

Assim, mesmo sob o pretexto de elogiar as qualidades da noite, gerando fé no coração de seu amigo e anunciando o surgimento do Buda, ele disse: "anomanāmaṃ satthāraṃ, handa passāma gotamaṃ" (venha, vejamos Gotama, o mestre de nome ilustre). Ali, "anomanāmo" significa aquele cujo nome é composto por qualidades não inferiores, mas perfeitas em todos os aspectos. Pois o seu nome é "Buda" devido a qualidades ilustres, conforme o método: "Ele é o Buda porque compreendeu as verdades, Ele é o Buda porque desperta os seres", etc. O seu nome é "Abençoado" (Bhagavā) devido a qualidades ilustres, conforme o método: "Ele é o Bhagavā porque destruiu a cobiça, Ele é o Bhagavā porque destruiu a aversão", etc. Este mesmo método se aplica a termos como "Arahant, perfeitamente desperto, dotado de conhecimento claro e conduta", etc. "Satthā" (mestre) é aquele que instrui deuses e humanos sobre os benefícios desta vida e das próximas, dizendo: "abandonem isto, adotem e pratiquem aquilo". A esse mestre de nome ilustre. "Handa" é uma partícula que expressa exortação ("venha", "ora"). "Passāma" (vejamos) é o plural do presente, incluindo a si mesmo junto com o outro. "Gotamaṃ" refere-se ao clã Gotama. O que se quer dizer é: não tenha dúvidas sobre se ele é "o mestre ou não", mas, estando totalmente decidido, venha, vejamos Gotama.

เอวํ วุตฺเต เหมวโต ‘‘อยํ สาตาคิโร ‘อโนมนามํ สตฺถาร’นฺติ ภณนฺโต ตสฺส สพฺพญฺญุตํ ปกาเสติ, สพฺพญฺญุโน จ ทุลฺลภา โลเก, สพฺพญฺญุปฏิญฺเญหิ ปูรณาทิสทิเสเหว โลโก อุปทฺทุโต. โส ปน ยทิ สพฺพญฺญู, อทฺธา ตาทิลกฺขณํ ปตฺโต ภวิสฺสติ, เตน เอวํ คเหสฺสามี’’ติ [Pg.166] จินฺเตตฺวา ตาทิลกฺขณํ ปุจฺฉนฺโต อาห – ‘‘กจฺจิ มโน’’ติอาทิ. ตตฺถ กจฺจีติ ปุจฺฉา. มโนติ จิตฺตํ. สุปณิหิโตติ สุฏฺฐุ ฐปิโต อจโล อสมฺปเวธี. สพฺเพสุ ภูเตสุ สพฺพภูเตสุ. ตาทิโนติ ตาทิลกฺขณํ ปตฺตสฺเสว สโต. ปุจฺฉา เอว วา อยํ ‘‘โส ตว สตฺถา สพฺพภูเตสุ ตาที, อุทาหุ โน’’ติ. อิฏฺเฐ อนิฏฺเฐจาติ เอวรูเป อารมฺมเณ. สงฺกปฺปาติ วิตกฺกา. วสีกตาติ วสํ คมิตา. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยํ ตํ สตฺถารํ วทสิ, ตสฺส เต สตฺถุโน กจฺจิ ตาทิลกฺขณํ สมฺปตฺตสฺส สโต สพฺพภูเตสุ มโน สุปณิหิโต, อุทาหุ ยาว ปจฺจยํ น ลภติ, ตาว สุปณิหิโต วิย ขายติ. โส วา เต สตฺถา กจฺจิ สพฺพภูเตสุ สตฺเตสุ ตาที, อุทาหุ โน, เย จ อิฏฺฐานิฏฺเฐสุ อารมฺมเณสุ ราคโทสวเสน สงฺกปฺปา อุปฺปชฺเชยฺยุํ, ตฺยาสฺส กจฺจิ วสีกตา, อุทาหุ กทาจิ เตสมฺปิ วเสน วตฺตตีติ.

Quando isso foi dito, Hemavata pensou: "Este Sātāgira, ao dizer 'o mestre de nome ilustre', está proclamando a sua omnisciência. E os omniscientes são raros no mundo; o mundo está afligido por aqueles que fingem ser omniscientes, como Pūraṇa e outros. Se ele for realmente omnisciente, certamente terá alcançado a característica de ser imutável (tādilakkhaṇa). Portanto, irei testá-lo desta maneira". Pensando assim e perguntando sobre a característica de ser imutável, ele disse: "kacci mano..." (será que a mente dele...), etc. Ali, "kacci" é uma partícula de interrogação. "Mano" significa a mente. "Supaṇihito" significa bem estabelecido, imóvel, inabalável. "Sabbesu bhūtesu" significa em relação a todos os seres vivos. "Tādinoti" refere-se àquele que possui a característica de ser imutável (tādi). Ou esta é a própria pergunta: "Será que o seu mestre é imutável (tādī) em relação a todos os seres vivos, ou não?". "Iṭṭhe aniṭṭhe ca" significa em tais objetos agradáveis e desagradáveis. "Saṅkappā" significa pensamentos. "Vasīkatā" significa sob controle. O que se quer dizer é: em relação a esse mestre de quem você fala, será que a mente dele, que alcançou a característica de ser imutável, está bem estabelecida em relação a todos os seres vivos, ou será que ela apenas parece bem estabelecida até que encontre uma condição contrária? Ou será que o seu mestre é imutável em relação a todos os seres vivos, ou não? E os pensamentos que poderiam surgir sob a influência da cobiça e da aversão diante de objetos agradáveis e desagradáveis, será que estão sob o controle dele, ou será que ele às vezes age sob a influência deles?

ตีณิ วสฺสานีติ โสณสฺส ปพฺพชิตทิวสโต ปฏฺฐาย ตีณิ วสฺสานิ. ตทา กิร ภิกฺขู เยภุยฺเยน มชฺฌิมเทเสเยว วสึสุ, ตสฺมา ตตฺถ กติปยา เอว อเหสุํ. เต จ เอกสฺมึ นิคเม เอโก ทฺเวติ เอวํ วิสุํ วิสุํ วสึสุ, เถรานญฺจ กติปเย ภิกฺขู อาเนตฺวา อญฺเญสุ อานียมาเนสุ ปุพฺพํ อานีตา เกนจิเทว กรณีเยน ปกฺกมึสุ, กญฺจิ กาลํ อาคเมตฺวา ปุน เตสุ อานียมาเนสุ อิตเร ปกฺกมึสุ, เอวํ ปุนปฺปุนํ อานยเนน สนฺนิปาโต จิเรเนว อโหสิ, เถโร จ ตทา เอกวิหารี อโหสิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ตีณิ วสฺสานิ คณํ ปริเยสิตฺวา’’ติ. ตีณิ วสฺสานีติ จ อจฺจนฺตสํโยเค อุปโยควจนํ. สตฺถุ อธิปฺปายํ ญตฺวาติ อตฺตโน อาณาปเนเนว ‘‘อิมินา สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยํ วสิตุกาโม ภควา’’ติ สตฺถุ อธิปฺปายํ ชานิตฺวา. ภควา กิร เยน สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยํ วสิตุกาโม, ตสฺส เสนาสนปญฺญตฺติยํ อานนฺทตฺเถรํ อาณาเปติ.

"Tīṇi vassāni" (três anos) significa três anos a partir do dia da ordenação de Soṇa. Naquela época, diz-se que a maioria dos bhikkhus vivia apenas no Reino Médio (Majjhimadesa), por isso havia apenas alguns ali (em Avanti). E eles viviam separadamente, um ou dois em cada aldeia. Quando o Elder trazia alguns bhikkhus, enquanto outros estavam sendo trazidos, aqueles que haviam sido trazidos antes partiam devido a algum assunto pendente; após esperar algum tempo, enquanto novos bhikkhus eram trazidos, os outros partiam. Assim, devido a esse constante ir e vir, a reunião demorou muito para acontecer, e o Elder vivia sozinho naquela época. Por isso foi dito: "tendo procurado por um grupo durante três anos". "Tīṇi vassāni" está no caso acusativo indicando duração contínua de tempo. "Satthu adhippāyaṃ ñatvā" (sabendo a intenção do Mestre) significa que, pelo próprio fato de ter sido ordenado por ele, ele soube a intenção do Mestre: "O Abençoado deseja residir na mesma cabana perfumada (gandhakuṭi) com ele". Pois, quando o Abençoado deseja residir na mesma cabana perfumada com alguém, ele ordena ao Venerável Ānanda que prepare o assento para essa pessoa.

อชฺโฌกาเส วีตินาเมตฺวาติ อชฺโฌกาเส นิสชฺชาย วีตินาเมตฺวา. ยสฺมา ภควา อายสฺมโต โสณสฺส สมาปตฺติสมาปชฺชเนน ปฏิสนฺถารํ กโรนฺโต สาวกสาธารณา สพฺพา สมาปตฺติโย อนุโลมปฺปฏิโลมํ สมาปชฺชนฺโต พหุเทว รตฺตึ อชฺโฌกาเส นิสชฺชาย วีตินาเมตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา วิหารํ ปาวิสิ, ตสฺมา อายสฺมาปิ โสโณ ภควโต อธิปฺปายํ ญตฺวา ตทนุรูปํ สพฺพา ตา สมาปตฺติโย [Pg.167] สมาปชฺชนฺโต พหุเทว รตฺตึ อชฺโฌกาเส นิสชฺชาย วีตินาเมตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา วิหารํ ปาวิสีติ วทนฺติ. ปวิสิตฺวา จ ภควตา อนุญฺญาโต จีวรติโรกรณิยํ กตฺวา ภควโต ปาทปสฺเส นิสชฺชาย วีตินาเมสิ. อชฺเฌสีติ อาณาเปสิ. ปฏิภาตุ ตํ ภิกฺขุ ธมฺโม ภาสิตุนฺติ ภิกฺขุ ตุยฺหํ ธมฺโม ภาสิตุํ อุปฏฺฐาตุ, ญาณมุขํ อาคจฺฉตุ, ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ ภณาหีติ อตฺโถ. อฏฺฐกวคฺคิยานีติ อฏฺฐกวคฺคภูตานิ กามสุตฺตาทิโสฬสสุตฺตานิ (มหานิ. ๑). สุคฺคหิโตติ สมฺมา อุคฺคหิโต. สพฺเพ วเร ยาจีติ วินยธรปญฺจเมน คเณน อุปสมฺปทา ธุวนฺหานํ จมฺมตฺถรณํ คณงฺคณูปาหนํ จีวรวิปฺปวาโสติ อิเม ปญฺจ วเร ยาจิ. สุตฺเต อาคตเมวาติ อุทานปาฬิยํ อาคตสุตฺตํ สนฺธาย วทติ.

“Tendo passado [o tempo] ao ar livre” significa tendo passado o tempo sentado ao ar livre. Visto que o Abençoado, ao acolher o Venerável Soṇa através do alcance de realizações meditativas, alcançando em ordem direta e inversa todas as realizações meditativas comuns aos discípulos, passou grande parte da noite sentado ao ar livre, lavou os pés e entrou no vihara; por isso, o Venerável Soṇa também, conhecendo a intenção do Abençoado, correspondendo a ela, alcançando todas aquelas realizações meditativas, passou grande parte da noite sentado ao ar livre, lavou os pés e entrou no vihara — assim dizem. E tendo entrado, autorizado pelo Abençoado, tendo feito uma cortina com o manto, passou o tempo sentado aos pés do Abençoado. “Convidou” significa ordenou. “Que a doutrina lhe ocorra para falar, ó monge” significa: ó monge, que o Dhamma se apresente a você para ser falado, que surja no portal do seu conhecimento, fale o Dhamma conforme ouvido e conforme aprendido. “Os do Grupo dos Oito” refere-se aos dezesseis discursos que constituem o Aṭṭhakavagga, começando com o Kāma Sutta. “Bem memorizado” significa corretamente aprendido. “Pediu todos os favores” significa que ele pediu estes cinco favores: a ordenação completa com um grupo de cinco monges incluindo um conhecedor do Vinaya, o banho constante, o uso de tapetes de pele, o uso de sandálias de tira única e a separação do manto. “Apenas o que veio no Sutta” refere-se ao sutta que aparece no Udāna Pāḷi.

สีวลิตฺเถรวตฺถุ

A História do Ancião Sīvali

๒๐๗. นวเม สากจฺฉิตฺวา สากจฺฉิตฺวาติ รญฺญา สทฺธึ ปฏิวิรุชฺฌนวเสน ปุนปฺปุนํ สากจฺฉํ กตฺวา. คุฬทธินฺติ ปตฺถินฺนํ คุฬสทิสํ กฐินทธึ. อติอญฺฉิตุนฺติ อติวิย อากฑฺฒิตุํ. กญฺชิยํ วาเหตฺวาติ ทธิมตฺถุํ ปวาเหตฺวา, ปริสฺสาเวตฺวาติ อตฺโถ. ‘‘ทธิโต กญฺชิยํ คเหตฺวา’’ติปิ ปาโฐ. นนฺติ สุปฺปวาสํ. พีชปจฺฉึ ผุสาเปนฺตีติ อิมินา สมฺพนฺโธ. ยาว น อุกฺกฑฺฒนฺตีติ ยาว ทาเน น อุกฺกฑฺฒนฺติ, ทาตุกามาว โหนฺตีติ อธิปฺปาโย มหาทุกฺขํ อนุโภสีติ ปสวนิพนฺธนํ มหนฺตํ ทุกฺขํ อนุโภสิ. สามิกํ อามนฺเตตฺวาติ สตฺตาหํ มูฬฺหคพฺภา ติพฺพาหิ ขราหิ ทุกฺขเวทนาหิ ผุฏฺฐา ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ วต โส ภควา, โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. สุปฺปฏิปนฺโน วต ตสฺส ภควโต สาวกสงฺโฆ, โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ปฏิปนฺโน. สุสุขํ วต นิพฺพานํ, ยตฺถิทํ เอวรูปํ ทุกฺขํ น สํวิชฺชตี’’ติ (อุทา. ๑๘) อิเมหิ ตีหิ วิตกฺเกหิ ตํ ทุกฺขํ อธิวาเสนฺตี สตฺถุ สนฺติกํ เปเสตุกามตาย สามิกํ อามนฺเตตฺวา. ปุเร มรณาติ มรณโต ปุเรตรเมว. อิงฺคิตนฺติ อาการํ. ชีวิตภตฺตนฺติ ชีวิตสํสเย ทาตพฺพภตฺตํ. สพฺพกมฺมกฺขโม อโหสีติ สตฺตวสฺสิเกหิ ทารเกหิ กาตพฺพํ ยํ กิญฺจิ กมฺมํ กาตุํ สมตฺถตาย สพฺพสฺส กมฺมสฺส ขโม อโหสิ. เตเนว โส สตฺตาหํ มหาทาเน [Pg.168] ทียมาเน ชาตทิวสโต ปฏฺฐาย ธมฺมกรณํ อาทาย สงฺฆสฺส อุทกํ ปริสฺสาเวตฺวา อทาสิ.

207. No nono [discurso], “tendo conversado repetidamente” significa ter conversado repetidamente com o rei de modo a contestar. “Coalhada com melaço” significa coalhada firme e espessa, semelhante a melaço sólido. “Espremer excessivamente” significa puxar ou extrair em excesso. “Tendo drenado o soro” significa tendo feito escorrer o soro do leite, isto é, tendo-o filtrado. Há também a leitura “tendo extraído o soro da coalhada”. “A ela” refere-se a Suppavāsā. “Fazendo-a tocar a cesta de sementes” está conectado com isso. “Enquanto não retiram” significa enquanto não hesitam em dar, isto é, permanecem desejosas de dar. “Sofreu grande sofrimento” significa que ela sofreu a grande dor associada ao parto. “Chamando o marido”: tendo sido afligida por sete dias por um parto obstruído com sensações dolorosas agudas e severas, ela suportou essa dor com estes três pensamentos: “Verdadeiramente, o Abençoado é o perfeitamente Iluminado, que ensina o Dhamma para o abandono de tal sofrimento. Verdadeiramente, a comunidade de discípulos do Abençoado pratica bem, praticando para o abandono de tal sofrimento. Verdadeiramente, o Nibbāna é sumamente feliz, onde tal sofrimento não existe” (Udāna 18). Desejando enviar [uma mensagem] à presença do Mestre, ela chamou o marido. “Antes da morte” significa antes mesmo da morte. “Gesto” significa aparência ou sinal. “Alimento para a vida” significa o alimento que deve ser dado quando a vida está em perigo. “Era capaz de realizar qualquer trabalho” significa que ele era capaz de realizar qualquer tarefa devido à sua habilidade de fazer qualquer trabalho que pudesse ser feito por crianças de sete anos de idade. Por essa mesma razão, enquanto a grande doação estava sendo oferecida por sete dias, a partir do dia de seu nascimento, ele pegou o filtro de água e filtrou a água para a Sangha.

โยมนฺติอาทิคาถาย ‘‘โย ภิกฺขุ อิมํ ราคปลิปถญฺเจว กิเลสทุคฺคญฺจ สํสารวฏฺฏญฺจ จตุนฺนํ สจฺจานํ อปฺปฏิวิชฺฌนกโมหญฺจ อตีโต จตฺตาโร โอเฆ ติณฺโณ หุตฺวา ปารํ อนุปฺปตฺโต, ทุวิเธน ฌาเนน ฌายี, ตณฺหาย อภาเวน อเนโช, กถํกถาย อภาเวน อกถํกถี, อุปาทานานํ อภาเวน อนุปาทิยิตฺวา กิเลสนิพฺพาเนน นิพฺพุโต, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามี’’ติ อตฺโถ.

No verso que começa com “Aquele que...”, o significado é: “Aquele monge que superou este pântano da cobiça, a passagem difícil das impurezas, o ciclo do samsara e a ilusão de não penetrar as Quatro Verdades; tendo cruzado as quatro correntes e alcançado a outra margem; meditador através dos dois tipos de jhana; livre de agitação devido à ausência de desejo; livre de dúvidas devido à ausência de hesitação; extinto pelo Nibbāna das impurezas sem apegar-se devido à ausência de apegos; a ele eu chamo de brâmane”.

สพฺเพสํเยว ปน เกสานํ โอโรปนญฺจ อรหตฺตสจฺฉิกิริยา จ อปจฺฉาอปุริมา อโหสีติ อิมินา เถรสฺส ขุรคฺเคเยว อรหตฺตุปฺปตฺติ ทีปิตา. เอกจฺเจ ปน อาจริยา เอวํ วทนฺติ ‘‘เหฏฺฐา วุตฺตนเยน ธมฺมเสนาปตินา โอวาเท ทินฺเน ‘ยํ มยา กาตุํ สกฺกา, ตมหํ ชานิสฺสามี’ติ ปพฺพชิตฺวา วิปสฺสนากมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา ตํ ทิวสํเยว อญฺญตรํ วิจิตฺตํ กุฏิกํ ทิสฺวา ปวิสิตฺวา มาตุกุจฺฉิยํ สตฺต วสฺสานิ อตฺตนา อนุภูตทุกฺขํ อนุสฺสริตฺวา ตทนุสาเรน อตีตานาคเต ญาณํ เนนฺตสฺส อาทิตฺตา วิย ตโย ภวา อุปฏฺฐหึสุ. ญาณสฺส ปริปากํ คตตฺตา วิปสฺสนาวีถึ โอตริตฺวา ตาวเทว มคฺคปฺปฏิปาฏิยา สพฺเพปิ อาสเว เขเปนฺโต อรหตฺตํ ปาปุณี’’ติ. อุภยถาปิ เถรสฺส อรหตฺตุปฺปตฺติเยว ปกาสิตา, เถโร ปน ปภินฺนปฺปฏิสมฺภิโท ฉฬภิญฺโญ อโหสิ.

“No entanto, o raspar de todos os cabelos e a realização do estado de Arahant não foram um antes e outro depois (foram simultâneos)”; com isso, mostra-se que a obtenção do estado de Arahant pelo Ancião ocorreu sob a própria lâmina da navalha. Alguns professores, contudo, dizem o seguinte: “Após o General do Dhamma ter lhe dado o conselho conforme mencionado acima, ele pensou: ‘O que for possível para mim fazer, eu saberei’, ordenou-se, tomou o tema de meditação de vipassana e, naquele mesmo dia, vendo uma certa cabana decorada, entrou nela. Recordando o sofrimento que ele próprio experimentara por sete anos no ventre materno e, de acordo com isso, direcionando seu conhecimento ao passado e ao futuro, as três existências lhe pareceram como se estivessem em chamas. Devido ao amadurecimento de seu conhecimento, entrando no caminho de vipassana, ele alcançou o estado de Arahant destruindo todas as impurezas mentais através da progressão dos caminhos.” De ambas as formas, revela-se apenas a obtenção do estado de Arahant pelo Ancião; o Ancião, de fato, possuía as análises analíticas discriminativas e os seis conhecimentos diretos.

วกฺกลิตฺเถรวตฺถุ

A História do Ancião Vakkali

๒๐๘. ทสเม อาหารกรณเวลนฺติ โภชนกิจฺจเวลํ. อธิคจฺเฉ ปทํ สนฺตนฺติ สงฺขารูปสมํ สุขนฺติ ลทฺธนามํ สนฺตํ ปทํ นิพฺพานํ อธิคจฺเฉยฺย. ปฐมปาเทน ปพฺพเต ฐิโตเยวาติ ปฐเมน ปาเทน คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต ฐิโตเยว. เสสเมตฺถ สุวิญฺเญยฺยเมว.

208. No décimo [discurso], “a hora de alimentar-se” significa a hora da refeição. “Alcançaria o estado de paz” significa que ele alcançaria o Nibbāna, o estado pacífico que recebe o nome de “a felicidade da pacificação das formações”. “Estando na montanha com o primeiro pé” significa estando com o primeiro pé na própria montanha do Pico dos Abutres. O restante aqui é de fácil compreensão.

ทุติยเอตทคฺควคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Aqui termina o Comentário sobre o Segundo Capítulo dos Mais Destacados.

๑๔. เอตทคฺควคฺโค

(๑๔) ๓. ตติยเอตทคฺควคฺควณฺณนา

(14) 3. Comentário sobre o Terceiro Capítulo dos Mais Destacados

ราหุล-รฏฺฐปาลตฺเถรวตฺถุ

A História dos Anciãos Rāhula e Raṭṭhapāla

๒๐๙-๒๑๐. ตติยสฺส [Pg.169] ปฐมทุติเยสุ ติสฺโส สิกฺขาติ อธิสีลอธิจิตฺตอธิปญฺญาสงฺขาตา ติสฺโส สิกฺขา. จุทฺทส ภตฺตจฺเฉเท กตฺวาติ สตฺตาหํ นิราหารตาย เอเกกสฺมึ ทิวเส ทฺวินฺนํ ภตฺตจฺเฉทานํ วเสน จุทฺทส ภตฺตจฺเฉเท กตฺวา.

209-210. No primeiro e no segundo [discursos] do terceiro [capítulo], “os três treinamentos” refere-se aos três treinamentos conhecidos como a moralidade superior, a mente superior e a sabedoria superior. “Tendo pulado quatorze refeições” significa ter pulado quatorze refeições devido a ficar sem comer por sete dias, à razão de duas refeições puladas por dia.

เตสนฺติ เตสํ ตาปสานํ. ลาพุภาชนาทิปริกฺขารํ สํวิธายาติ ลาพุภาชนาทิตาปสปริกฺขารํ สํวิทหิตฺวา. สปริฬาหกายธาตุโกติ อุสฺสนฺนปิตฺตตาย สปริฬาหกายสภาโว. สตสหสฺสาติ สตสหสฺสปริมาณา. สตสหสฺสํ ปริมาณํ เอเตสนฺติ สตสหสฺสา อุตฺตรปทโลเปน ยถา ‘‘รูปภโว รูป’’นฺติ, อตฺถิอตฺเถ วา อการปจฺจโย ทฏฺฐพฺโพ. ปาณาติปาตาทิอกุสลธมฺมสมุทาจารสงฺขาโต อามคนฺโธ กุณปคนฺโธ นตฺถิ เอเตสนฺติ นิรามคนฺธา, ยถาวุตฺตกิเลสสมุทาจารรหิตาติ อตฺโถ. กิเลสสมุทาจาโร เหตฺถ ‘‘อามคนฺโธ’’ติ วุตฺโต. กึการณา? อมนุญฺญตฺตา, กิเลสอสุจิมิสฺสตฺตา, สพฺภิ ชิคุจฺฉิตตฺตา, ปรมทุคฺคนฺธภาววหตฺตา จ. ตถา หิ เย เย อุสฺสนฺนกิเลสา สตฺตา, เต เต อติทุคฺคนฺธา โหนฺติ. เตเนว นิกฺกิเลสานํ มตสรีรมฺปิ ทุคฺคนฺธํ น โหติ. ทานคฺคปริวหนเกติ ทานคฺคธุรวหนเก. มาปโกติ ทิวเส ทิวเส ปริมิตปริพฺพยทานวเสน ธญฺญมาปโก.

“Deles” significa daqueles ascetas. “Tendo providenciado os utensílios como recipientes de cabaça, etc.” significa tendo providenciado os utensílios de asceta, tais como recipientes de cabaça e outros. “De natureza corporal febril” significa ter uma natureza corporal febril devido ao excesso de bile. “Cem mil” significa na quantidade de cem mil. “Cem mil é a medida deles” é satasahassā, com a elisão do termo posterior, assim como “a existência da forma é forma”, ou deve ser visto como o sufixo -a no sentido de posse. “Livres de odor cru” significa aqueles em quem não há o odor cru ou odor de carniça caracterizado pela prática de ações prejudiciais como tirar a vida, etc.; isto é, livres da prática das impurezas mencionadas. A prática das impurezas é chamada aqui de “odor cru”. Por qual razão? Por ser desagradável, por estar misturada com a impureza das máculas, por ser detestada pelos sábios e por carregar um odor extremamente fétido. Pois todos os seres que têm impurezas abundantes são extremamente fétidos. Por essa mesma razão, até mesmo o corpo morto daqueles livres de impurezas não é fétido. “No sustento do salão de esmolas” significa no desempenho do dever do salão de esmolas. “O medidor” significa aquele que mede os grãos para a doação diária de despesas limitadas.

ปาฬิยนฺติ วินยปาฬิยํ. มิคชาตกํ อาหริตฺวา กเถสีติ อตีเต กิร โพธิสตฺโต มิคโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา มิคคณปริวุโต อรญฺเญ วสติ. อถสฺส ภคินี อตฺตโน ปุตฺตกํ อุปเนตฺวา ‘‘ภาติก อิมํ ภาคิเนยฺยํ มิคมายํ สิกฺขาเปหี’’ติ อาห. โพธิสตฺโต ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ‘‘คจฺฉ ตาต, อสุกเวลายํ นาม อาคนฺตฺวา สิกฺเขยฺยาสี’’ติ อาห. โส มาตุเลน วุตฺตเวลํ อนติกฺกมิตฺวา ตํ อุปสงฺกมิตฺวา มิคมายํ สิกฺขิ. โส เอกทิวสํ วเน วิจรนฺโต ปาเสน พทฺโธ พทฺธรวํ วิรวิ. มิคคโณ ปลายิตฺวา ‘‘ปุตฺโต เต ปาเสน พทฺโธ’’ติ ตสฺส มาตุยา อาโรเจสิ. สา ภาตุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘ภาติก ภาคิเนยฺโย [Pg.170] เต มิคมายํ สิกฺขาปิโต’’ติ ปุจฺฉิ. โพธิสตฺโต ‘‘มา ตฺวํ ปุตฺตสฺส กิญฺจิ ปาปกํ อาสงฺกิ, สุคฺคหิตา เตน มิคมายา, อิทานิ ตํ หาสยมาโน อาคจฺฉิสฺสตี’’ติ วตฺวา ‘‘มิคํ ติปลฺลตฺถ’’นฺติอาทิมาห.

“No texto canônico” significa no Vinaya Pāḷi. “Contou trazendo o Miga Jātaka” significa: diz-se que no passado o Bodhisatta, tendo renascido no reino dos cervos, vivia na floresta cercado por um bando de cervos. Então sua irmã, trazendo seu próprio filhote, disse: “Irmão, ensine a este seu sobrinho os truques dos cervos.” O Bodhisatta concordou dizendo “Muito bem” e disse: “Vá, meu querido, venha em tal hora para aprender.” Ele, sem perder a hora indicada pelo tio, aproximou-se dele e aprendeu os truques dos cervos. Um dia, vagando pela floresta, ele foi pego por uma armadilha e soltou o grito de captura. O bando de cervos fugiu e informou à mãe dele: “Seu filho foi pego por uma armadilha.” Ela foi até o irmão e perguntou: “Irmão, seu sobrinho aprendeu os truques dos cervos?” O Bodhisatta disse: “Não tema nenhum mal para o seu filho; os truques dos cervos foram bem aprendidos por ele. Agora ele voltará trazendo alegria para você”, e recitou o verso que começa com “O cervo de três posturas...”.

ตตฺถ มิคนฺติ ภาคิเนยฺยมิคํ. ติปลฺลตฺถํ วุจฺจติ สยนํ, อุโภหิ ปสฺเสหิ อุชุกเมว จ นิปนฺนกวเสน ตีหากาเรหิ ปลฺลตฺถํ อสฺส, ตีณิ วา ปลฺลตฺถานิ อสฺสาติ ติปลฺลตฺโถ, ตํ ติปลฺลตฺถํ. อเนกมายนฺติ พหุมายํ พหุวญฺจนํ. อฏฺฐกฺขุรนฺติ เอเกกสฺมึ ปาเท ทฺวินฺนํ ทฺวินฺนํ วเสน อฏฺฐหิ ขุเรหิ สมนฺนาคตํ. อฑฺฒรตฺตาปปายินฺติ ปุริมยามํ อติกฺกมิตฺวา มชฺฌิมยาเม อรญฺญโต อาคมฺม ปานียสฺส ปิวนโต อฑฺฒรตฺเต อาปํ ปิวตีติ อฑฺฒรตฺตาปปายี. ‘‘อฑฺฒรตฺเต อาปปายิ’’นฺติปิ ปาโฐ. มม ภาคิเนยฺยํ มิคํ อหํ สาธุกํ มิคมายํ อุคฺคณฺหาเปสึ. กถํ? ยถา เอเกน โสเตน ฉมายํ อสฺสสนฺโต ฉหิ กลาหิ อติโภติ ภาคิเนยฺโย. อิทํ วุตฺตํ โหติ – อยญฺหิ ตว ปุตฺตํ ตถา อุคฺคณฺหาเปสึ, ยถา เอกสฺมึ อุปริมนาสิกาโสเต วาตํ สนฺนิรุมฺภิตฺวา ปถวิยํ อลฺลีเนน เอเกน เหฏฺฐิมนาสิกาโสเตน ตเถว ฉมายํ อสฺสสนฺโต ฉหิ กลาหิ ลุทฺทกํ อติโภติ, ฉหิ โกฏฺฐาเสหิ อชฺโฌตฺถรติ วญฺเจตีติ อตฺโถ. กตเมหิ ฉหิ? จตฺตาโร ปาเท ปสาเรตฺวา เอเกน ปสฺเสน เสยฺยาย, ขุเรหิ ติณปํสุขณเนน, ชิวฺหานินฺนามเนน, อุทรสฺส อุทฺธุมาตภาวกรเณน, อุจฺจารปสฺสาววิสฺสชฺชเนน, วาตสฺส นิรุมฺภเนนาติ. อถ วา ตถา นํ อุคฺคณฺหาเปสึ, ยถา เอเกน โสเตน ฉมายํ อสฺสสนฺโต. ฉหีติ เหฏฺฐา วุตฺเตหิ ฉหิ การเณหิ. กลาหีติ กลายิสฺสติ, ลุทฺทกํ วญฺเจสฺสตีติ อตฺโถ. โภตีติ ภคินึ อาลปติ. ภาคิเนยฺโยติ เอวํ ฉหิ การเณหิ วญฺจกํ ภาคิเนยฺยํ นิทฺทิสติ.

Ali, “cervo” refere-se ao cervo sobrinho. “De três posturas” refere-se à sua maneira de deitar; deitar-se de três formas — de ambos os lados e de costas de forma reta — ou aquele que tem três posturas de deitar é tipallattho, a esse de três posturas. “De muitos truques” significa de muitos artifícios, de muitas trapaças. “De oito cascos” significa dotado de oito cascos, à razão de dois em cada pata. “Aquele que bebe água à meia-noite” significa aquele que bebe água à meia-noite por vir da floresta na vigília média, após passar a primeira vigília, para beber água. Há também a leitura “aḍḍharatte āpapāyiṃ”. Eu fiz meu sobrinho cervo aprender muito bem os truques dos cervos. Como? De modo que, respirando no chão com apenas uma narina, o sobrinho supera [o caçador] através de seis artifícios. Isto é o que foi dito: “Pois eu ensinei seu filho de tal forma que, bloqueando o ar em uma narina superior e respirando no chão com a narina inferior que está encostada na terra, ele supera o caçador através de seis artifícios; o significado é que ele o engenha e o sobrepuja com seis partes.” Quais são os seis? 1) Deitar-se de lado esticando as quatro patas; 2) cavar a terra e a grama com os cascos; 3) colocar a língua para fora; 4) inflar a barriga; 5) liberar fezes e urina; 6) reter a respiração. Ou ainda: “Eu o ensinei de tal forma que, respirando no chão com uma narina...”. “Com seis” refere-se aos seis motivos mencionados acima. “Com artifícios” significa que ele usará de artimanhas, enganará o caçador. “Irmã” é o vocativo para a irmã. “O sobrinho” indica o sobrinho que engana através desses seis motivos.

เอวํ โพธิสตฺโต ภาคิเนยฺยสฺส มิคมายํ สาธุกํ อุคฺคหิตภาวํ วทนฺโต ภคินึ สมสฺสาเสสิ. โสปิ มิคโปตโก ปาเส พทฺโธ อนิพนฺธิตฺวาเยว ภูมิยํ มหาผาสุกปสฺเสน ปาเท ปสาเรตฺวา นิปนฺโน ปาทานํ อาสนฺนฏฺฐาเน ขุเรหิ เอว ปหริตฺวา ปํสุญฺจ ติณานิ จ อุปฺปาเฏตฺวา อุจฺจารปสฺสาวํ วิสฺสชฺเชตฺวา สีสํ ปาเตตฺวา ชิวฺหํ นินฺนาเมตฺวา สรีรํ เขฬกิลินฺนํ กตฺวา วาตคฺคหเณน อุทรํ อุทฺธุมาตกํ กตฺวา อกฺขีนิ ปริวตฺเตตฺวา เหฏฺฐานาสิกาโสเตน วาตํ สญฺจราเปนฺโต อุปริมนาสิกาโสเตน [Pg.171] วาตํ สนฺนิรุมฺภิตฺวา สกลสรีรํ ถทฺธภาวํ คาหาเปตฺวา มตกาการํ ทสฺเสสิ, นีลมกฺขิกาปิ นํ สมฺปริวาเรสุํ, ตสฺมึ ตสฺมึ ฐาเน กากา นิลียึสุ. ลุทฺโท อาคนฺตฺวา อุทเร หตฺเถน ปหริตฺวา ‘‘ปาโตว พทฺโธ ภวิสฺสติ, ปูติโก ชาโต’’ติ ตสฺส พนฺธนรชฺชุํ โมเจตฺวา ‘‘เอตฺเถว ทานิ นํ อุกฺกนฺติตฺวา มํสํ อาทาย คมิสฺสามี’’ติ นิราสงฺโก หุตฺวา สาขาปลาสํ คเหตุํ อารทฺโธ. มิคโปตโกปิ อุฏฺฐาย จตูหิ ปาเทหิ ฐตฺวา กายํ วิธุนิตฺวา คีวํ ปสาเรตฺวา มหาวาเตน ฉินฺนวลาหโก วิย เวเคน มาตุ สนฺติกํ อคมาสิ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, ราหุโล อิทาเนว สิกฺขากาโม, ปุพฺเพปิ สิกฺขากาโมเยวา’’ติ เอวํ มิคชาตกํ อาหริตฺวา กเถสิ.

Assim, o Bodhisatta consolou sua irmã, declarando que o sobrinho havia aprendido muito bem os truques dos cervos. E aquele jovem cervo, preso na armadilha, sem se debater, deitou-se no chão sobre o lado mais confortável, esticando as patas; batendo com os cascos perto das patas, arrancou terra e grama, liberou fezes e urina, deixou cair a cabeça, colocou a língua para fora, cobriu o corpo de saliva, inflou a barriga retendo o ar, revirou os olhos, deixando o ar circular pela narina inferior e bloqueando o ar pela narina superior, fazendo com que todo o corpo ficasse rígido, mostrando a aparência de um cadáver. Até moscas varejeiras azuis o rodearam, e corvos pousaram aqui e ali. O caçador veio, bateu na barriga dele com a mão e pensou: “Deve ter sido pego logo cedo, já está podre.” Soltou a corda que o prendia e, sem qualquer suspeita, pensando “Vou cortá-lo aqui mesmo, pegar a carne e ir embora”, começou a colher galhos e folhas. O jovem cervo, então, levantou-se, firmou-se nas quatro patas, sacudiu o corpo, esticou o pescoço e, com a velocidade de uma nuvem dispersada por um forte vento, correu para junto de sua mãe. O Mestre disse: “Monges, Rāhula não é ávido por aprender apenas agora; no passado ele também já era ávido por aprender”, e assim contou trazendo o Miga Jātaka.

อมฺพลฏฺฐิยราหุโลวาทํ เทเสสีติ ‘‘ปสฺสสิ โน ตฺวํ, ราหุล, อิมํ ปริตฺตํ อุทกาวเสสํ อุทกาทาเน ฐปิตนฺติ? เอวํ, ภนฺเต. เอวํ ปริตฺตกํ โข, ราหุล, เตสํ สามญฺญํ, เยสํ นตฺถิ สมฺปชานมุสาวาเท ลชฺชา’’ติ เอวมาทินา อมฺพลฏฺฐิยราหุโลวาทํ (ม. นิ. ๒.๑๐๗ อาทโย) กเถสิ. เคหสิตํ วิตกฺกํ วิตกฺเกนฺตสฺสาติ อายสฺมา กิร ราหุโล ภควโต ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต คจฺฉนฺโตว ปาทตลโต ยาว อุปริ เกสนฺตา ตถาคตํ โอโลเกสิ, โส ภควโต พุทฺธเวสวิลาสํ ทิสฺวา ‘‘โสภติ ภควา ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณวิจิตฺตสรีโร พฺยามปฺปภาปริกฺขิตฺตตาย วิปฺปกิณฺณสุวณฺณจุณฺณมชฺฌคโต วิย วิชฺชุลตาปริกฺขิตฺโต กนกปพฺพโต วิย ยนฺตสมากฑฺฒิตรตนวิจิตฺตสุวณฺณอคฺฆิกํ วิย ปํสุกูลจีวรปฺปฏิจฺฉนฺโนปิ รตฺตกมฺพลปริกฺขิตฺตกนกปพฺพโต วิย ปวาฬลตาปฏิมณฺฑิตสุวณฺณฆฏิกํ วิย จีนปิฏฺฐจุณฺณปูชิตสุวณฺณเจติยํ วิย ลาขารสานุลิตฺโต กนกถูโป วิย รตฺตวลาหกนฺตรคโต ตงฺขณมุคฺคตปุณฺณจนฺโท วิย อโห สมตึสปารมิตานุภาเวน สชฺชิตสฺส อตฺตภาวสฺส สิริสมฺปตฺตี’’ติ จินฺเตสิ. ตโต อตฺตานมฺปิ โอโลเกตฺวา ‘‘อหมฺปิ โสภามิ, สเจ ภควา จตูสุ มหาทีเปสุ จกฺกวตฺติรชฺชํ อกริสฺส, มยฺหํ ปริณายกฏฺฐานนฺตรมทสฺส, เอวํ สนฺเต อติวิย ชมฺพุทีปตลํ อติโสภิสฺสา’’ติ อตฺตภาวํ นิสฺสาย เคหสิตํ ฉนฺทราคํ อุปฺปาเทสิ. ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ – ‘‘สตฺถุ เจว อตฺตโน จ รูปสมฺปตฺตึ ทิสฺวา เคหสิตํ วิตกฺกํ วิตกฺเกนฺตสฺสา’’ติ.

Ele ensinou o Ambalaṭṭhiyarāhulovāda com as palavras: 'Você vê, Rāhula, esta pequena quantidade de água restante deixada no recipiente de água? Sim, Senhor. Tão pouca, Rāhula, é a vida ascética daqueles que não têm vergonha de proferir uma mentira deliberada', e assim por diante, proferindo o Ambalaṭṭhiyarāhulovāda Sutta (MN 61 / MN II 107, etc.). Sobre 'pensando um pensamento mundano (gehasita vitakka)': diz-se que o venerável Rāhula, enquanto caminhava logo atrás do Abençoado, olhou para o Tathāgata desde a sola dos pés até o topo do cabelo. Ao ver a beleza da aparência búdica do Abençoado, ele pensou: 'Como é belo o Abençoado, cujo corpo é adornado com as trinta e duas marcas de um grande homem, cercado por uma aura de uma braça, como se estivesse no meio de pó de ouro espalhado, como uma montanha de ouro cercada por relâmpagos, como um portal de ouro adornado com joias puxadas por uma máquina; embora coberto com um manto de trapos (paṃsukūlacīvara), ele é como uma montanha de ouro envolta em um manto vermelho, como um vaso de ouro adornado com ramos de coral, como uma estupa de ouro homenageada com pó de chumbo chinês, como um pilar de ouro ungido com laca vermelha, como a lua cheia recém-surgida entre nuvens vermelhas. Oh, que esplêndida realização é esta existência física, adornada pelo poder das trinta perfeições (pāramitā)!' Então, olhando também para si mesmo, pensou: 'Eu também sou belo. Se o Abençoado governasse como um rei que gira a roda (cakkavatti) sobre os quatro grandes continentes, ele teria me dado a posição de herdeiro e líder (pariṇāyaka). Sendo assim, a terra de Jambudīpa seria extremamente bela.' Assim, baseando-se em sua própria forma física, ele deu origem ao desejo e apego mundano (gehasita chandarāga). Referindo-se a isso, foi dito: 'Tendo visto a beleza da forma tanto do Mestre quanto de si mesmo, ele pensou um pensamento mundano'.

ภควาปิ [Pg.172] ปุรโต คจฺฉนฺโตว จินฺเตสิ – ‘‘ปริปุณฺณจฺฉวิมํสโลหิโต ทานิ ราหุลสฺส อตฺตภาโว, รชนีเยสุ รูปารมฺมณาทีสุ จิตฺตสฺส ปกฺขนฺทนกาโล ชาโต, นิปฺผลตาย นุ โข ราหุโล วีตินาเมตี’’ติ. อถ สหาวชฺชเนเนว ปสนฺเน อุทเก มจฺฉํ วิย ปริสุทฺเธ อาทาสมณฺฑเล มุขนิมิตฺตํ วิย จ ตสฺส ตํ จิตฺตุปฺปาทํ อทฺทส, ทิสฺวา จ ‘‘อยํ ราหุโล มยฺหํ อตฺรโช หุตฺวา มม ปจฺฉโต อาคจฺฉนฺโต ‘อหํ โสภามิ, มยฺหํ วณฺณายตนํ ปสนฺน’นฺติ อตฺตภาวํ นิสฺสาย เคหสิตํ ฉนฺทราคํ อุปฺปาเทติ, อติตฺเถ ปกฺขนฺโท, อุปฺปถํ ปฏิปนฺโน, อโคจเร จรติ, ทิสามูฬฺหอทฺธิโก วิย อคนฺตพฺพํ ทิสํ คจฺฉติ, อยํ โข ปนสฺส กิเลโส อพฺภนฺตเร วฑฺฒนฺโต อตฺตตฺถมฺปิ ยถาภูตํ ปสฺสิตุํ น ทสฺสิสฺสติ ปรตฺถมฺปิ อุภยตฺถมฺปิ, ตโต นิรเยปิ ปฏิสนฺธึ คณฺหาเปสฺสติ, ติรจฺฉานโยนิยมฺปิ เปตฺติวิสเยปิ อสุรกาเยปิ สมฺพาเธปิ มาตุกุจฺฉิสฺมินฺติ อนมตคฺเค สํสารวฏฺเฏ ปริปาเตสฺสติ. ยถา โข ปน อเนกรตนปูรา มหานาวา ภินฺนผลกนฺตเรน อุทกํ อาทิยมานา มุหุตฺตมฺปิ น อชฺฌุเปกฺขิตพฺพา โหติ, เวเคน เวเคนสฺสา วิวรํ ปิทหิตุํ วฏฺฏติ, เอวเมว อยมฺปิ น อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ. ยาวสฺส อยํ กิเลโส อพฺภนฺตเร สีลรตนาทีนิ น วินาเสติ, ตาวเทว นํ นิคฺคณฺหิสฺสามี’’ติ อชฺฌาสยํ อกาสิ. ตโต ราหุลํ อามนฺเตตฺวา ‘‘ยํ กิญฺจิ, ราหุล, รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ รูปํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพนฺติ. รูปเมว นุ โข ภควา รูปเมว นุ โข สุคตาติ. รูปมฺปิ ราหุล, เวทนาปิ ราหุล, สญฺญาปิ ราหุล, สงฺขาราปิ ราหุล, วิญฺญาณมฺปิ ราหุลา’’ติ มหาราหุโลวาทสุตฺตํ (ม. นิ. ๒.๑๑๓ อาทโย) อภาสิ. ตํ ทสฺเสตุํ – ‘‘ยํ กิญฺจิ ราหุล…เป… กเถสี’’ติ วุตฺตํ.

O Abençoado também, enquanto caminhava à frente, pensou: 'A forma física de Rāhula agora está cheia de pele, carne e sangue; chegou o momento em que a mente dele corre em direção a objetos visuais atraentes e outras coisas. Estará Rāhula passando o tempo em vão?' Então, com mera atenção, ele viu aquele surgimento de pensamento dele, como um peixe em água límpida ou como o reflexo de um rosto em um espelho perfeitamente limpo. Ao ver isso, pensou: 'Este Rāhula, sendo meu próprio filho biológico, vindo atrás de mim, pensa: "Eu sou belo, minha aparência é radiante", e baseando-se em sua forma física, dá origem ao desejo e apego mundano. Ele saltou onde não há porto, tomou o caminho errado, vaga por pastos impróprios, e como um viajante perdido, vai em uma direção que não deveria ir. Se esta impureza mental (kilesa) crescer dentro dele, não o deixará ver as coisas como realmente são, nem para o seu próprio bem, nem para o bem dos outros, nem para ambos. Consequentemente, fará com que ele renasça no inferno, no reino animal, no reino dos fantasmas famintos, no reino dos asuras, ou no confinamento do útero materno, fazendo-o cair no ciclo sem fim do saṃsāra (anamatagge saṃsāravaṭṭe). Assim como um grande navio cheio de muitas joias, que começa a fazer água através de uma fresta em uma tábua quebrada, não deve ser negligenciado nem por um momento, e sua fresta deve ser fechada com toda a rapidez, da mesma forma este jovem não deve ser negligenciado. Antes que esta impureza destrua as joias da virtude (sīlaratana) e outras qualidades dentro dele, eu o repreenderei imediatamente.' Assim ele tomou essa resolução. Então, dirigindo-se a Rāhula, disse: 'Qualquer forma, Rāhula, seja no passado, futuro ou presente, interna ou externa, grosseira ou sutil, inferior ou superior, distante ou próxima: toda forma deve ser vista como realmente é, com sabedoria correta, assim: "Isto não é meu, isto não sou eu, isto não é o meu eu".' 'Apenas a forma, Abençoado? Apenas a forma, Sugata?' 'A forma também, Rāhula; a sensação também, Rāhula; a percepção também, Rāhula; as formações mentais também, Rāhula; a consciência também, Rāhula.' Assim ele proferiu o Mahārāhulovāda Sutta (MN 62 / MN II 113, etc.). Para mostrar isso, foi dito: 'Qualquer forma, Rāhula... etc... ele ensinou'.

สํยุตฺตเก ปน ราหุโลวาโทติ ราหุลสํยุตฺเต วุตฺตราหุโลวาทํ สนฺธาย วทนฺติ. ตตฺถ ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ, ภนฺเต, ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ เถเรน ยาจิโต ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วาติ? อนิจฺจํ, ภนฺเต. ยํ ปนานิจฺจํ[Pg.173], ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วาติ? ทุกฺขํ, ภนฺเต. ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติอาทินา ราหุโลวาทํ (สํ. นิ. ๒.๑๘๘ อาทโย) อารภิ. เถรสฺส วิปสฺสนาจาโรเยว, น ปน มหาราหุโลวาโท วิย วิตกฺกูปจฺเฉทาย วุตฺโตติ อธิปฺปาโย.

No entanto, em relação ao 'Rāhulovāda no Saṃyutta', eles dizem isso referindo-se ao Rāhulovāda exposto no Rāhula Saṃyutta. Lá, tendo sido solicitado pelo ancião: 'Seria bom, Senhor, se o Abençoado me ensinasse o Dhamma de forma breve, para que, tendo ouvido o Dhamma do Abençoado, eu possa viver sozinho, retirado, diligente, ardente e resoluto', o Abençoado iniciou o Rāhulovāda (SN 22.91 / SN II 188, etc.) com as palavras: 'O que você acha, Rāhula, o olho é permanente ou impermanente? Impermanente, Senhor. E o que é impermanente é sofrimento ou felicidade? Sofrimento, Senhor. E o que é impermanente, sofrimento e sujeito à mudança, é adequado considerá-lo como: "Isto é meu, isto sou eu, isto é o meu eu"?', e assim por diante. A intenção é que este foi o método de prática de vipassanā (visão clara) para o ancião, e não foi dito para cortar os pensamentos mundanos como o Mahārāhulovāda.

อถสฺส สตฺถา ญาณปริปากํ ญตฺวาติอาทีสุ ภควโต กิร รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ ‘‘ปริปกฺกา โข ราหุลสฺส วิมุตฺติปริปาจนียา ธมฺมา, ยนฺนูนาหํ ราหุลํ อุตฺตริ อาสวานํ ขเย วิเนยฺย’’นฺติ? อถสฺส ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อามนฺเตสิ – ‘‘คณฺหาหิ, ราหุล, นิสีทนํ, เยน อนฺธวนํ เตนุปสงฺกมิสฺสาม ทิวาวิหารายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา ราหุโล ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา นิสีทนํ อาทาย ภควโต ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิ. เตน โข ปน สมเยน อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ ภควนฺตํ อภิวนฺทิตฺวา อนุพนฺธิตา โหนฺติ ‘‘อชฺช ภควา อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อุตฺตริ อาสวานํ ขเย วิเนสฺสตี’’ติ. อถ โข ภควา อนฺธวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อายสฺมาปิ ราหุโล ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อามนฺเตตฺวา ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วาติ? อนิจฺจํ, ภนฺเต. ยํ ปนานิจฺจํ, ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วาติ? ทุกฺขํ, ภนฺเต. ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติอาทินา ราหุโลวาทํ (สํ. นิ. ๔.๑๒๑) อทาสิ. ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ – ‘‘อนฺธวเน นิสินฺโน จูฬราหุโลวาทํ กเถสี’’ติ.

Nas passagens que começam com 'Então o Mestre, sabendo do amadurecimento de seu conhecimento...', diz-se que, enquanto o Abençoado estava em retiro solitário, surgiu este pensamento em sua mente: 'As qualidades que levam à libertação de Rāhula estão maduras. E se eu guiasse Rāhula ainda mais em direção à destruição das impurezas mentais (āsavānaṃ khaya)?' Então, pela manhã, o Abençoado vestiu-se, pegou sua tigela e manto, entrou em Sāvatthī para esmolas e, após retornar da coleta de esmolas depois da refeição, dirigiu-se ao venerável Rāhula: 'Pegue o seu assento (nisīdana), Rāhula, iremos ao bosque Andhavana para o descanso do meio-dia.' 'Sim, Senhor', respondeu o venerável Rāhula ao Abençoado, pegou o assento e seguiu logo atrás do Abençoado. Naquele momento, muitos milhares de divindades (devatā), tendo prestado homenagens ao Abençoado, o seguiam, pensando: 'Hoje o Abençoado guiará o venerável Rāhula ainda mais em direção à destruição das impurezas mentais.' Então o Abençoado entrou no bosque Andhavana e sentou-se em um assento preparado ao pé de uma árvore. O venerável Rāhula também prestou homenagens ao Abençoado e sentou-se a um lado. Então, dirigindo-se ao venerável Rāhula, disse: 'O que você acha, Rāhula, o olho é permanente ou impermanente? Impermanente, Senhor. E o que é impermanente é sofrimento ou felicidade? Sofrimento, Senhor. E o que é impermanente, sofrimento e sujeito à mudança, é adequado considerá-lo como: "Isto é meu, isto sou eu, isto é o meu eu"?', e assim por diante, dando o Rāhulovāda (SN 35.121 / SN IV 121). Referindo-se a isso, foi dito: 'Sentado no bosque Andhavana, ele ensinou o Cūḷarāhulovāda'.

โกฏิสตสหสฺสเทวตาหีติ อายสฺมตา ราหุเลน ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต ปาทมูเล ปถวินฺธรราชกาเล ปตฺถนํ ฐเปนฺเตน สทฺธึ ปตฺถนํ ฐปิตเทวตาเยเวตา. ตาสุ ปน กาจิ ภูมฏฺฐเทวตา, กาจิ อนฺตลิกฺขฏฺฐกา, กาจิ จาตุมหาราชิกาทิเทวโลเก, กาจิ พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺตา, อิมสฺมึ ปน ทิวเส สพฺพา เอกฏฺฐาเน อนฺธวนสฺมึเยว สนฺนิปติตา.

Sobre 'por cem bilhões de divindades': estas foram as próprias divindades que fizeram uma aspiração (patthana) junto com o venerável Rāhula quando ele fez sua aspiração aos pés do Abençoado Padumuttara, na época em que ele era o rei Pathavindhara. Entre elas, algumas renasceram como divindades terrestres (bhūmaṭṭhadevatā), algumas no espaço (antalikkhaṭṭhaka), algumas no mundo celestial dos Quatro Grandes Reis (cātumahārājika) e outros reinos celestes, e algumas no mundo de Brahma (brahmaloka). Mas, neste dia, todas se reuniram em um único lugar, no próprio bosque Andhavana.

อาภิโทสิกนฺติ [Pg.174] ปาริวาสิกํ เอกรตฺตาติกฺกนฺตํ ปูติภูตํ. เอกรตฺตาติกฺกนฺตสฺเสว หิ นามสญฺญา เอสา, ยทิทํ อาภิโทสิโกติ. อยํ ปเนตฺถ วจนตฺโถ – ปูติภาวโทเสน อภิภูโตติ อภิโทโส, อภิโทโสเยว อาภิโทสิโก. กุมฺมาสนฺติ ยวกุมฺมาสํ. อธิวาเสตฺวาติ ‘‘เตน หิ, ตาต รฏฺฐปาล, อธิวาเสหิ สฺวาตนาย ภตฺต’’นฺติ ปิตรา นิมนฺติโต สฺวาตนาย ภิกฺขํ อธิวาเสตฺวา. เอตฺถ จ เถโร ปกติยา อุกฺกฏฺฐสปทานจาริโก สฺวาตนาย ภิกฺขํ นาม นาธิวาเสติ, มาตุ อนุคฺคเหน ปน อธิวาเสติ. มาตุ กิรสฺส เถรํ อนุสฺสริตฺวา อนุสฺสริตฺวา มหาโสโก อุปฺปชฺชติ, โรทเนเนว ทุกฺขี วิย ชาตา, ตสฺมา เถโร ‘‘สจาหํ ตํ อปสฺสิตฺวา คมิสฺสามิ, หทยมฺปิสฺสา ผเลยฺยา’’ติ อนุคฺคเหน อธิวาเสสิ. ปณฺฑิตา หิ ภิกฺขู มาตาปิตูนํ อาจริยุปชฺฌายานํ วา กาตพฺพํ อนุคฺคหํ อชฺฌุเปกฺขิตฺวา ธุตงฺคสุทฺธิกา น ภวนฺติ.

'Ābhidosika' significa comida amanhecida, que passou uma noite e se tornou estragada ou decomposta. Pois esta é a designação para o que passou uma noite, a saber, 'ābhidosika'. Aqui está o significado da palavra: 'abhidosa' é aquilo que é superado pelo defeito da decomposição (pūtibhāva-dosa); o que é 'abhidosa' é 'ābhidosika'. 'Kummāsa' significa mingau de cevada (yavakummāsa). 'Adhivāsetvā' significa aceitar o convite para a refeição do dia seguinte, tendo sido convidado por seu pai com as palavras: 'Portanto, querido Raṭṭhapāla, aceite a refeição para amanhã'. E aqui, embora o ancião por natureza seguisse a prática estrita de ir de casa em casa para esmolas (ukkaṭṭhasapadānacārika) e normalmente não aceitasse convites para refeições no dia seguinte, ele aceitou por compaixão e consideração à sua mãe. Pois diz-se que sua mãe, lembrando-se constantemente do ancião, sentia uma grande dor e ficava aflita de tanto chorar; por isso, o ancião, pensando: 'Se eu partir sem vê-la, o coração dela poderá se partir', aceitou por compaixão. Pois os monges sábios não negligenciam a compaixão que deve ser demonstrada aos pais, professores ou preceptores apenas para manter a pureza das práticas ascéticas (dhutaṅgasuddhi).

อลงฺกตปฏิยตฺเต อิตฺถิชเนติ ปิตรา อุยฺโยชิเต อิตฺถิชเน. ปิตา กิรสฺส ทุติยทิวเส สกนิเวสเน มหนฺตํ หิรญฺญสุวณฺณสฺส ปุญฺชํ การาเปตฺวา กิลญฺเชหิ ปฏิจฺฉาทาเปตฺวา อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปุราณทุติยิกาโย ‘‘เอถ ตุมฺเห วธู, เยน อลงฺกาเรน อลงฺกตา ปุพฺเพ รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส ปิยา โหถ มนาปา, เตน อลงฺกาเรน อลงฺกโรถา’’ติ อาณาเปตฺวา ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา กาเล อาโรจิเต อาคนฺตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสินฺนํ ‘‘อิทํ เต, รฏฺฐปาล, มตฺติกํ ธนํ, อญฺญํ เปตฺติกํ, อญฺญํ ปิตามหํ; สกฺกา, ตาต รฏฺฐปาล, โภเค จ ภุญฺชิตุํ, ปุญฺญานิ จ กาตุํ? เอหิ ตฺวํ, ตาต รฏฺฐปาล, สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติตฺวา โภเค จ ภุญฺชสฺสุ, ปุญฺญานิ จ กโรหี’’ติ ยาจิตฺวา เตน ปฏิกฺขิปิตฺวา ธมฺเม เทสิเต ‘‘อหํ อิมํ อุปฺปพฺพาเชสฺสามี’’ติ อานยึ, โส ‘‘ทานิ เม ธมฺมกถํ กาตุํ อารทฺโธ, อลํ เม วจนํ น กริสฺสตี’’ติ อุฏฺฐาย คนฺตฺวา ตสฺส โอโรธานํ ทฺวารํ วิวราเปตฺวา ‘‘อยํ โว สามิโก, คจฺฉถ, ยํ กิญฺจิ กตฺวาน คณฺหิตุํ วายมถา’’ติ อุยฺโยเชสิ. ตีสุ วเยสุ ฐิตา นาฏกิตฺถิโย เถรํ ปริวารยึสุ. ตาสุ อยํ อสุภสญฺญํ อุปฺปาเทสิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อลงฺกตปฏิยตฺเต อิตฺถิชเน อสุภสญฺญํ อุปฺปาเทตฺวา’’ติ.

Sobre 'mulheres adornadas e preparadas': refere-se às mulheres enviadas por seu pai. Pois diz-se que, no segundo dia, o pai dele mandou fazer uma grande pilha de moedas de ouro e ouro em sua própria casa, cobriu-a com esteiras de bambu e ordenou às antigas esposas do venerável Raṭṭhapāla: 'Venham, noras, adornem-se com os mesmos ornamentos com os quais vocês costumavam se adornar para serem queridas e agradáveis ao jovem Raṭṭhapāla'. Tendo preparado comidas finas, duras e macias, e quando a hora foi anunciada, o ancião veio e sentou-se no assento preparado. O pai implorou-lhe: 'Este, Raṭṭhapāla, é o seu patrimônio materno, este outro é o paterno, e este outro é o do seu avô. É possível, querido Raṭṭhapāla, desfrutar das riquezas e fazer méritos. Venha, querido Raṭṭhapāla, rejeite o treinamento, retorne à vida leiga, desfrute das riquezas e faça méritos!' Tendo sido recusado por ele, que em seguida ensinou o Dhamma, o pai pensou: 'Eu o farei abandonar a vida monástica', e trouxe as mulheres. Ele pensou: 'Agora ele começou a dar um sermão do Dhamma para mim; basta, ele não ouvirá minhas palavras', e levantando-se, foi abrir a porta de seus aposentos internos (orodhana) e as enviou dizendo: 'Este é o seu marido, vão e tentem de qualquer maneira conquistá-lo'. Atrizes de três faixas etárias cercaram o ancião. Diante delas, ele gerou a percepção da impureza do corpo (asubhasañña). Por isso foi dito: 'tendo gerado a percepção da impureza em relação às mulheres adornadas e preparadas'.

ฐิตโกว [Pg.175] ธมฺมํ เทเสตฺวาติ –

Sobre 'tendo ensinado o Dhamma enquanto permanecia de pé':

‘‘ปสฺส จิตฺตกตํ พิมฺพํ, อรุกายํ สมุสฺสิตํ;

อาตุรํ พหุสงฺกปฺปํ, ยสฺส นตฺถิ ธุวํ ฐิติ.

“Olhe para esta imagem pintada, um corpo cheio de feridas, erguido; doente, cheio de muitos pensamentos, no qual não há permanência nem estabilidade.

‘‘ปสฺส จิตฺตกตํ รูปํ, มณินา กุณฺฑเลน จ;

อฏฺฐึ ตเจน โอนทฺธํ, สห วตฺเถหิ โสภติ.

“Olhe para esta forma adornada com joias e brincos; ossos cobertos por pele, que parece bela junto com as roupas.

‘‘อลตฺตกกตา ปาทา, มุขํ จุณฺณกมกฺขิตํ;

อลํ พาลสฺส โมหาย, โน จ ปารคเวสิโน.

“Os pés pintados com laca vermelha, o rosto untado com pó; isso é suficiente para iludir o tolo, mas não para quem busca a outra margem.

‘‘อฏฺฐาปทกตา เกสา, เนตฺตา อญฺชนมกฺขิตา;

อลํ พาลสฺส โมหาย, โน จ ปารคเวสิโน.

“O cabelo trançado em oito partes, os olhos pintados com colírio; isso é suficiente para iludir o tolo, mas não para quem busca a outra margem.

‘‘อญฺชนีวณฺณวา จิตฺตา, ปูติกาโย อลงฺกโต;

อลํ พาลสฺส โมหาย, โน จ ปารคเวสิโน.

“Como um frasco de colírio pintado, este corpo impuro está adornado; isso é suficiente para iludir o tolo, mas não para quem busca a outra margem.

‘‘โอทหิ มิคโว ปาสํ, นาสทา วาคุรํ มิโค;

ภุตฺวา นิวาปํ คจฺฉามิ, กนฺทนฺเต มิคพนฺธเก’’ติ. (ม. นิ. ๒.๓๐๒;

เถรคา. ๗๖๙-๗๗๔) –

“O caçador armou a armadilha, mas o cervo não caiu na rede. Tendo comido a isca, eu parto, enquanto o caçador de cervos chora.” (MN 82; Thag. 769-774) –

อิมาหิ คาถาหิ ธมฺมํ เทเสตฺวา.

Tendo ensinado o Dhamma com estes versos.

อากาสํ อุปฺปติตฺวาติ อากาสํ ปกฺขนฺทิตฺวา. กสฺมา ปน เถโร อากาเสน คโต? ปิตา กิรสฺส เสฏฺฐิ สตฺตสุ ทฺวารโกฏฺฐเกสุ อคฺคฬานิ ทาเปตฺวา มลฺเล อาณาเปสิ ‘‘สเจ นิกฺขมิตฺวา คจฺฉติ, หตฺถปาเทสุ นํ คเหตฺวา กาสายานิ หริตฺวา คิหิเวสํ คณฺหาเปถา’’ติ. ตสฺมา เถโร ‘‘เอเต มาทิสํ มหาขีณาสวํ หตฺเถ วา ปาเท วา คเหตฺวา อปุญฺญํ ปสเวยฺยุํ, ตํ เนสํ มา อโหสี’’ติ จินฺเตตฺวา อากาเสน อคมาสิ. มิคจีรนฺติ เอวํนามกํ อุยฺยานํ. จตุปาริชุญฺญปฏิมณฺฑิตนฺติ ชราปาริชุญฺญํ, พฺยาธิปาริชุญฺญํ, โภคปาริชุญฺญํ, ญาติปาริชุญฺญนฺติ อิเมหิ จตูหิ ปาริชุญฺเญหิ ปฏิมณฺฑิตํ. ปาริชุญฺญนฺติ จ ปริหานีติ อตฺโถ. เสสเมตฺถ สุวิญฺเญยฺยเมว.

"Tendo subido ao ar" significa tendo saltado para o espaço. Mas por que o ancião foi pelo ar? Diz-se que seu pai, um banqueiro, tendo mandado trancar os ferrolhos nos sete portões, ordenou aos lutadores: "Se ele tentar sair, agarrem-no pelas mãos e pés, tirem suas vestes açafrão e façam-no vestir trajes de leigo." Por isso, o ancião pensou: "Que estas pessoas não acumulem demérito ao agarrar pelas mãos ou pés um grande destruidor das impurezas como eu", e foi pelo ar. "Migacīra" é o nome de um parque. "Adornado com as quatro decadências" significa adornado com estas quatro decadências: a decadência da velhice, a decadência da doença, a decadência da riqueza e a decadência dos parentes. E "pārijuñña" significa perda ou declínio. O restante aqui é de fácil compreensão.

กุณฺฑธานตฺเถรวตฺถุ

A história do Ancião Kuṇḍadhāna (Kuṇḍadhānattheravatthu)

๒๑๑. ตติเย สลากํ คณฺหนฺตีติ สลากคาหกา. สุนาปรนฺตชนปทํ คจฺฉนฺเตปิ ปฐมเมว สลากํ คณฺหีติ สมฺพนฺโธ. ฉพฺพสฺสนฺตเรติ ฉนฺนํ [Pg.176] วสฺสานํ อพฺภนฺตเร. เมตฺตีติ มิตฺตภาโว. เภทเก สตีติ เภทกรเณ สติ. คุมฺพสภาคโตติ คุมฺพสมีปโต, อยเมว วา ปาโฐ. อิตฺถี หุตฺวาติ อิตฺถี วิย หุตฺวา, มนุสฺสิตฺถิวณฺณํ มาเปตฺวาติ อตฺโถ. ทีฆรตฺตานุคโตติ ทีฆกาลํ อนุพนฺโธ. เอตฺตกํ อทฺธานนฺติ เอตฺตกํ กาลํ. หนฺทาวุโสติ คณฺหาวุโส. อตฺถํ คเหตฺวาติ ภูตตฺถํ คเหตฺวา, อยเมว วา ปาโฐ. โกณฺโฑ ชาโตติ ธุตฺโต ชาโต.

211. No terceiro, "aqueles que pegam a ficha" refere-se aos distribuidores de fichas. A conexão é: "mesmo ao ir para o distrito de Sunāparanta, ele pegou a ficha primeiro". "Dentro de seis anos" significa no período de seis anos. "Mettī" significa amizade. "Havendo divisão" significa havendo a criação de uma divisão. "Perto do arbusto" significa perto do arbusto; ou esta mesma é a leitura. "Tornando-se uma mulher" significa agindo como uma mulher, isto é, manifestando a forma de uma mulher humana. "Seguido por muito tempo" significa acompanhado por um longo período. "Por tanto tempo" significa por este período de tempo. "Ora, amigo" significa "pegue, amigo". "Tendo compreendido o significado" significa tendo compreendido o fato real; ou esta mesma é a leitura. "Tornou-se um patife" significa tornou-se um trapaceiro.

มาโวจ ผรุสํ กญฺจีติ กญฺจิ เอกปุคฺคลํ ผรุสํ มา อโวจ. วุตฺตา ปฏิวเทยฺยุ ตนฺติ ตยา ปเร ทุสฺสีลาติ วุตฺตา ตมฺปิ ตเถว ปฏิวเทยฺยุํ. ทุกฺขา หิ สารมฺภกถาติ เอสา การณุตฺตรา ยุคคฺคาหกถา นาม ทุกฺขา. ปฏิทณฺฑา ผุเสยฺยุ ตนฺติ กายทณฺฑาทีหิ ปรํ ปหรนฺตสฺส ตาทิสาว ปฏิทณฺฑา ตว มตฺถเก ปเตยฺยุํ.

"Não fale asperamente com ninguém" significa não fale de modo áspero com nenhum indivíduo. "Aqueles a quem você falar podem responder da mesma forma" significa que se você disser aos outros que eles são imorais, eles responderão a você da mesma maneira. "Pois a conversa contenciosa é dolorosa" significa que essa conversa de disputa mútua e de querer ser superior é dolorosa. "Retaliações podem atingir você" significa que, para quem agride os outros com punição física ou similar, punições semelhantes cairão sobre a sua própria cabeça.

สเจ เนเรสิ อตฺตานนฺติ สเจ อตฺตานํ นิจฺจลํ กาตุํ สกฺขิสฺสสิ. กํโส อุปหโต ยถาติ มุขวฏฺฏิยํ ฉินฺทิตฺวา ตลมตฺตํ กตฺวา ฐปิตํ กํสตาลํ วิย. ตาทิสญฺหิ หตฺเถหิ ปาเทหิ ทณฺเฑน วา ปหตมฺปิ สทฺทํ น กโรติ. เอส ปตฺโตสิ นิพฺพานนฺติ สเจ เอวรูโป ภวิตุํ สกฺขิสฺสสิ, อิมํ ปฏิปทํ ปูรยมาโน เอโส ตฺวํ อิทานิ อปฺปตฺโตปิ นิพฺพานํ ปตฺโตสิ นาม. สารมฺโภ เต น วิชฺชตีติ ‘‘เอวญฺจ สติ ตฺวํ ทุสฺสีโล, อหํ สุสีโล’’ติ เอวมาทิโก อุตฺตริกรณวาจาลกฺขโณ สารมฺโภ เต น วิชฺชติ, น ภวิสฺสติเยวาติ อตฺโถ. ปริกฺกิเลเสนาติ สํกิเลสเหตุนา.

"Se você se mantiver em silêncio" significa se você for capaz de manter a si mesmo imóvel. "Como um gongo de bronze quebrado" significa como um gongo de bronze cuja borda foi cortada, restando apenas a base plana. Pois um objeto assim, mesmo quando golpeado com as mãos, pés ou um bastão, não emite som. "Você alcançou o Nibbāna" significa que se você for capaz de ser assim, ao cumprir esta prática, mesmo que ainda não o tenha alcançado plenamente, diz-se que você já alcançou o Nibbāna. "Nenhuma contenda é encontrada em você" significa que a contenda caracterizada por palavras de superioridade, tais como "sendo assim, você é imoral e eu sou virtuoso", não é encontrada em você, ou seja, não existirá de modo algum. "Com aflição" significa devido à causa da impureza.

วงฺคีสตฺเถรวตฺถุ

A história do Ancião Vaṅgīsa (Vaṅgīsattheravatthu)

๒๑๒. จตุตฺเถ สมฺปนฺนปฏิภานานนฺติ ปริปุณฺณปฏิภานานํ. จุตึ โย เวทิ…เป… สพฺพโสติ โย สตฺตานํ จุติญฺจ ปฏิสนฺธิญฺจ สพฺพากาเรน ปากฏํ กตฺวา ชานาติ, ตํ อหํ อลคฺคนตาย อสตฺตํ, ปฏิปตฺติยา สุฏฺฐุ คตตฺตา สุคตํ, จตุนฺนํ สจฺจานํ สมฺพุทฺธตฺตา พุทฺธํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. ยสฺส คตินฺติ ยสฺเสเต เทวาทโย คตึ น ชานนฺติ, ตมหํ อาสวานํ ขีณตาย ขีณาสวํ, กิเลเสหิ อารกตฺตา อรหนฺตํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

212. No quarto, "daqueles dotados de inteligência rápida" significa daqueles que possuem eloqüência perfeita. "Aquele que conhece a morte... etc... sob todos os aspectos" significa: aquele que conhece claramente, sob todos os aspectos, a morte e o renascimento dos seres; a ele, por não estar apegado, eu chamo de desapegado; por ter ido bem no caminho da prática, eu chamo de bem-aventurado; por ter despertado plenamente para as Quatro Verdades, eu chamo de desperto e brâmane. Este é o significado. "Aquele cujo destino..." significa: aquele cujo destino os deuses e outros seres não conhecem; a ele, devido à destruição das impurezas, eu chamo de destruidor das impurezas; por estar distante das máculas, eu chamo de arahant e brâmane. Este é o significado.

อุปเสนวงฺคนฺตปุตฺตตฺเถรวตฺถุ

A história do Ancião Upasena Vaṅgantaputta (Upasenavaṅgantaputtattheravatthu)

๒๑๓. ปญฺจเม [Pg.177] สพฺพปาสาทิกานนฺติ สพฺพโส ปสาทํ ชเนนฺตานํ. กินฺตายนฺติ กึ เต อยํ. อติลหุนฺติ อติสีฆํ. ยสฺส ตสฺมึ อตฺตภาเว อุปฺปชฺชนารหานํ มคฺคผลานํ อุปนิสฺสโย นตฺถิ, ตํ พุทฺธา ‘‘โมฆปุริโส’’ติ วทนฺติ อริฏฺฐลาฬุทายิอาทิเก วิย. อุปนิสฺสเย สติปิ ตสฺมึ ขเณ มคฺเค วา ผเล วา อสติ ‘‘โมฆปุริสา’’ติ วทนฺติเยว ธนิยตฺเถราทิเก วิย. อิมสฺสปิ ตสฺมึ ขเณ มคฺคผลานํ อภาวโต ‘‘โมฆปุริสา’’ติ อาห, ตุจฺฉมนุสฺสาติ อตฺโถ. พาหุลฺลายาติ ปริสพาหุลฺลาย. อเนกปริยาเยนาติ อเนกการเณน.

213. No quinto, "daqueles que são inteiramente inspiradores de fé" significa daqueles que geram fé sob todos os aspectos. "O que é isto para você?" significa o que é isto seu? "Muito rápido" significa extremamente rápido. Para quem, nesta existência, não possui a condição de suporte para o surgimento dos caminhos e frutos adequados, os Budas chamam de "homem fútil", como no caso de Ariṭṭha, Lāḷudāyi e outros. Mesmo havendo a condição de suporte, se naquele momento não houver o caminho ou o fruto, eles ainda chamam de "homens fúteis", como no caso do Ancião Dhaniya e outros. Para este também, devido à ausência dos caminhos e frutos naquele momento, ele disse "homens fúteis", o que significa pessoas vazias. "Para a abundância" significa para a abundância da assembleia. "De muitas maneiras" significa por muitas razões.

อิจฺฉามหํ, ภิกฺขเวติ ภควา กิร ตํ อทฺธมาสํ น กญฺจิ โพธเนยฺยสตฺตํ อทฺทส, ตสฺมา เอวมาห, เอวํ สนฺเตปิ ตนฺติวเสน ธมฺมเทสนา กตฺตพฺพา สิยา. ยสฺมา ปนสฺส เอตทโหสิ – ‘‘มยิ โอกาสํ กาเรตฺวา ปฏิสลฺลีเน ภิกฺขู อธมฺมิกํ กติกวตฺตํ กริสฺสนฺติ, ตํ อุปเสโน ภินฺทิสฺสติ, อหํ ตสฺส ปสีทิตฺวา ภิกฺขูนํ ทสฺสนํ อนุชานิสฺสามิ. ตโต มํ ปสฺสิตุกามา พหู ภิกฺขู ธุตงฺคานิ สมาทิยิสฺสนฺติ, อหญฺจ เตหิ อุชฺฌิตสนฺถตปจฺจยา สิกฺขาปทํ ปญฺญเปสฺสามี’’ติ, ตสฺมา เอวมาห. เถรสฺสาติ อุปเสนตฺเถรสฺส. มนาปานิ เต ภิกฺขุ ปํสุกูลานีติ ‘‘ภิกฺขุ ตว อิมานิ ปํสุกูลานิ มนาปานิ อตฺตโน รุจิยา ขนฺติยา คหิตานี’’ติ ปุจฺฉติ. น โข เม, ภนฺเต, มนาปานิ ปํสุกูลานีติ, ภนฺเต, น มยา อตฺตโน รุจิยา ขนฺติยา คหิตานิ, คลคฺคาเหน วิย มตฺถกตาฬเนน วิย จ คาหิโต มยาติ ทสฺเสติ. ปาฬิยํ อาคตเมวาติ วินยปาฬึ สนฺธาย วทติ.

"Desejo, ó monges..." Diz-se que o Abençoado não viu nenhum ser capaz de alcançar o despertar durante aquela quinzena; por isso ele falou assim. Mesmo sendo assim, o ensinamento do Dhamma deve ser exposto de acordo com a linhagem. Mas porque ele pensou: "Quando eu me retirar em isolamento, os monges farão um acordo injusto; Upasena quebrará esse acordo, e eu, satisfeito com ele, permitirei que ele veja os monges. Então, muitos monges que desejam me ver assumirão as práticas ascéticas, e eu estabelecerei uma regra de treinamento baseada no abandono de tapetes por eles", por isso ele falou assim. "Do ancião" refere-se ao Ancião Upasena. "Monge, suas vestes de trapos lhe agradam?" Ele pergunta: "Monge, estas suas vestes de trapos lhe agradam, tendo sido adotadas por sua própria preferência e escolha?" "Não, Senhor, as vestes de trapos não me agradam" mostra: "Senhor, elas não foram adotadas por minha própria preferência e escolha; foi como se eu tivesse sido agarrado pelo pescoço ou golpeado na cabeça para adotá-las." "O que veio no texto canônico" refere-se ao Vinaya Piṭaka.

ทพฺพตฺเถรวตฺถุ

A história do Ancião Dabba (Dabbattheravatthu)

๒๑๔. ฉฏฺเฐ อฏฺฐารสสุ มหาวิหาเรสูติ ราชคหสฺส สมนฺตโต ฐิเตสุ อฏฺฐารสสุ มหาวิหาเรสุ. อุปวิชญฺญาติ อาสนฺนปสูติกาลา. รโหคโตติ รหสิ คโต. สงฺฆสฺส เวยฺยาวจฺจกรเณ กายํ โยเชตุกาโม จินฺเตสีติ เถโร กิร อตฺตโน กตกิจฺจภาวํ ทิสฺวา ‘‘อหํ อิมํ สรีรํ ธาเรมิ, ตญฺจ โข วาตมุเข ฐิตปทีโป วิย อนิจฺจตามุเข ฐิตํ นจิรสฺเสว นิพฺพายนธมฺมํ ยาว [Pg.178] น นิพฺพายติ, ตาว กึ นุ โข อหํ สงฺฆสฺส เวยฺยาวจฺจํ กเรยฺย’’นฺติ จินฺเตนฺโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ ‘‘ติโรรฏฺเฐสุ พหู กุลปุตฺตา ภควนฺตํ อทิสฺวาว ปพฺพชนฺติ, เต ‘ภควนฺตํ ปสฺสิสฺสาม เจว วนฺทิสฺสามา’ติ จ ทูรโตปิ อาคจฺฉนฺติ, ตตฺร เยสํ เสนาสนํ นปฺปโหติ, เต สิลาปตฺตเกปิ เสยฺยํ กปฺเปนฺติ. ปโหมิ โข ปนาหํ อตฺตโน อานุภาเวน เตสํ เตสํ กุลปุตฺตานํ อิจฺฉาวเสน ปาสาทวิหารอฑฺฒโยคาทีนิ มญฺจปีฐตฺถรณานิ นิมฺมินิตฺวา ทาตุํ? ปุนทิวเส เจตฺถ เอกจฺเจ อติวิย กิลนฺตรูปา โหนฺติ, เต คารเวน ภิกฺขูนํ ปุรโต ฐตฺวา ภตฺตานิปิ น อุทฺทิสาเปนฺติ, อหํ โข ปน เตสํ ภตฺตานิปิ อุทฺทิสิตุํ ปโหมี’’ติ. อิติ ปฏิสญฺจิกฺขนฺโต ‘‘ยํนูนาหํ สงฺฆสฺส เสนาสนญฺจ ปญฺญเปยฺยํ, ภตฺตานิ จ อุทฺทิเสยฺย’’นฺติ จินฺเตสิ. สภาคสภาคานนฺติ สุตฺตนฺติกาทิคุณวเสน สภาคานํ, น มิตฺตสนฺถววเสน. เถโร หิ ยาวติกา สุตฺตนฺติกา โหนฺติ, เต อุจฺจินิตฺวา อุจฺจินิตฺวา เอกโต เตสํ อนุรูปเมว เสนาสนํ ปญฺญเปติ. เวนยิกาภิธมฺมิกกมฺมฏฺฐานิกกายทฬฺหิพหุเลสุปิ เอเสว นโย. เตเนว ปาฬิยํ (ปารา. ๓๘๐) วุตฺตํ – ‘‘เยเต ภิกฺขู สุตฺตนฺติกา, เตสํ เอกชฺฌํ เสนาสนํ ปญฺญเปตี’’ติอาทิ.

214. No sexto, "nos dezoito grandes mosteiros" refere-se aos dezoito grandes mosteiros situados ao redor de Rājagaha. "Prestes a dar à luz" significa aquela cujo momento do parto está próximo. "Retirado em isolamento" significa ido para um lugar privado. "Desejando aplicar seu corpo no serviço à Sangha, ele pensou..." Diz-se que o ancião, vendo que havia realizado o que deveria ser feito, pensou: "Eu sustento este corpo, mas ele está diante da impermanência como uma lâmpada diante do vento, destinado a se apagar em breve. Enquanto não se apaga, por que eu não deveria prestar serviços à Sangha?" Refletindo assim, ele pensou: "Em outros países, muitos filhos de boa família se ordenam sem ter visto o Abençoado. Eles vêm de longe pensando: 'Veremos e prestaremos homenagem ao Abençoado'. Lá, para aqueles para quem não há alojamento suficiente, eles dormem até mesmo sobre lajes de pedra. Serei eu capaz, por meio do meu próprio poder espiritual, de criar e oferecer a esses filhos de boa família, conforme seus desejos, mansões, mosteiros, cabanas, camas, assentos e cobertas? Além disso, no dia seguinte, alguns deles ficam extremamente cansados; por respeito, eles se colocam diante dos monges e nem sequer pedem por refeições. Serei eu capaz de designar refeições para eles também?" Refletindo assim, ele pensou: "E se eu designasse os alojamentos e distribuísse as refeições para a Sangha?" "Daqueles que são afins" significa afins em termos de qualidades, como os especialistas nos Suttas, e não por amizade ou intimidade pessoal. Pois o ancião, criando grupos de todos os que eram especialistas nos Suttas, designava para eles, juntos, um alojamento adequado. O mesmo método se aplica aos especialistas no Vinaya, no Abhidhamma, aos praticantes de meditação e àqueles que valorizam o vigor físico. Por isso foi dito no texto canônico (Pārājika 380): "Para aqueles monges que são especialistas nos Suttas, ele designa um alojamento juntos", e assim por diante.

องฺคุลิยา ชลมานายาติ เตโชกสิณจตุตฺถชฺฌานํ สมาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐาย อภิญฺญาญาเณน องฺคุลิชลนํ อธิฏฺฐหิตฺวา เตเนว เตโชธาตุสมาปตฺติชนิเตน อคฺคิชาเลน องฺคุลิยา ชลมานาย. อยํ มญฺโจติอาทีสุ ปน เถเร ‘‘อยํ มญฺโจ’’ติอาทึ วทนฺเต นิมฺมิตาปิ อตฺตโน อตฺตโน คตฏฺฐาเน ‘‘อยํ มญฺโจ’’ติอาทึ วทนฺติ. อยญฺหิ นิมฺมิตานํ ธมฺมตา.

"Com o dedo brilhando" significa que, tendo entrado e emergido do quarto jhana do kasiṇa de fogo, e tendo determinado o brilho do dedo através do conhecimento das faculdades superiores, o dedo brilhava com a chama de fogo gerada por aquela realização do elemento fogo. Em frases como "Esta é a cama", quando o ancião dizia "Esta é a cama", etc., os seres criados mentalmente também diziam "Esta é a cama", etc., em seus respectivos lugares. Pois esta é a natureza dos seres criados mentalmente.

‘‘เอกสฺมึ ภาสมานสฺมึ, สพฺเพ ภาสนฺติ นิมฺมิตา;

เอกสฺมึ ตุณฺหิมาสิเน, สพฺเพ ตุณฺหี ภวนฺติ เต’’ติ. (ที. นิ. ๒.๒๘๖);

"Quando um fala, todos os criados mentalmente falam; quando um se senta em silêncio, todos eles ficam em silêncio." (Dīgha Nikāya 2.286);

ยสฺมึ ปน วิหาเร มญฺจปีฐาทีนิ น ปริปูเรนฺติ, ตตฺถ อตฺตโน อานุภาเวน ปูเรนฺติ, เตน นิมฺมิตานํ อวตฺถุกํ วจนํ น โหติ สพฺพตฺถ มญฺจปีฐาทีนํ สพฺภาวโต. สพฺพวิหาเรสุ จ คมนมคฺเค สมปฺปมาเณ กตฺวา อธิฏฺฐาติ. กติกสณฺฐานาทีนํ ปน นานปฺปการตฺตา ตสฺมึ ตสฺมึ วิหาเร กติกวตฺตานิ วิสุํ วิสุํ กถาเปตีติ เวทิตพฺพํ. อนิยเมตฺวา [Pg.179] นิมฺมิตานญฺหิ ‘‘เอกสฺมึ ภาสมานสฺมิ’’นฺติอาทิธมฺมตา วุตฺตา. ตถา หิ เย วณฺณวยสรีราวยวปริกฺขารกิริยาวิเสสาทีหิ นิยมํ อกตฺวา นิมฺมิตา โหนฺติ, เต อนิยเมตฺวา นิมฺมิตตฺตา อิทฺธิมตา สทิสาว โหนฺติ. ฐานนิสชฺชาทีสุ ภาสิตตุณฺหีภาวาทีสุ วา ยํ ยํ อิทฺธิมา กโรติ, ตํ ตเทว กโรนฺติ. สเจ ปน นานปฺปกาเร กาตุกาโม โหติ, เกจิ ปฐมวเย, เกจิ มชฺฌิมวเย, เกจิ ปจฺฉิมวเย, ตถา ทีฆเกเส อุปฑฺฒมุณฺเฑ มิสฺสกเกเส อุปฑฺฒรตฺตจีวเร ปณฺฑุกจีวเร, ปทภาณธมฺมกถาสรภญฺญปญฺหปุจฺฉนปญฺหวิสฺสชฺชนรชนปจนจีวรสิพฺพนโธวนาทีนิ กโรนฺเต, อปเรปิ วา นานปฺปกาเร กาตุกาโม โหติ, เตน ปาทกชฺฌานโต วุฏฺฐาย ‘‘เอตฺตกา ภิกฺขู ปฐมวยา โหนฺตู’’ติอาทินา นเยน ปริกมฺมํ กตฺวา ปุน สมาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐาย อธิฏฺฐิเต อธิฏฺฐานจิตฺเตน สทฺธึ อิจฺฉิติจฺฉิตปฺปการาเยว โหนฺติ. ปุน อตฺตโน วสนฏฺฐานเมว อาคจฺฉตีติ เตหิ สทฺธึ ชนปทกถํ กเถนฺโต อนิสีทิตฺวา อตฺตโน วสนฏฺฐานํ เวฬุวนเมว ปจฺจาคจฺฉติ. ปาฬิยนฺติ วินยปาฬิยํ.

Mas em qualquer mosteiro onde camas, assentos, etc., não fossem suficientes, ele os preenchia com seu próprio poder espiritual; portanto, as palavras dos seres criados mentalmente não eram sem fundamento, pois camas, assentos, etc., estavam presentes em todos os lugares. E ele determinava os caminhos de acesso em todos os mosteiros para que fossem de tamanho igual. Deve-se entender que, devido à variedade de acordos e arranjos, ele fazia com que as regras acordadas fossem explicadas separadamente em cada mosteiro. Pois a natureza descrita em "Quando um fala..." refere-se àqueles criados mentalmente sem especificações detalhadas. De fato, aqueles que são criados sem especificações de cor, idade, partes do corpo, utensílios ou ações específicas, por serem criados sem tais especificações, são exatamente iguais ao possuidor de poderes psíquicos. Em posições como de pé ou sentado, ou ao falar e silenciar, o que quer que o possuidor de poderes faça, eles fazem exatamente o mesmo. Mas se ele desejar criá-los de várias maneiras — alguns na juventude, alguns na meia-idade, alguns na velhice; ou com cabelos longos, meio raspados, cabelos mistos; vestindo mantos meio vermelhos, mantos pálidos; recitando palavras, pregando o Dhamma, entoando com voz melodiosa, fazendo perguntas, respondendo perguntas, tingindo, fervendo, costurando ou lavando mantos, ou se desejar criá-los de qualquer outra forma variada —, ele, tendo emergido do jhana básico, faz a preparação mental da seguinte maneira: "Que tantos monges sejam jovens", etc., e tendo entrado novamente em meditação e emergido, quando ele determina isso, eles se tornam exatamente da maneira desejada junto com a mente de determinação. "Ele retorna ao seu próprio local de residência" significa que, sem se sentar para conversar sobre assuntos mundanos com eles, ele retorna diretamente ao seu próprio local de residência no bosque Veḷuvana. "No texto canônico" refere-se ao Vinaya Piṭaka.

ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรวตฺถุ

A história do Ancião Pilindavaccha (Pilindavacchattheravatthu)

๒๑๕. สตฺตเม ปิยานนฺติ ปิยายิตพฺพานํ. มนาปานนฺติ มนวฑฺฒนกานํ. ปิลินฺโทติ ปนสฺส โคตฺตํ, วจฺโฉติ นามนฺติ เอตฺถ วุตฺตวิปริยาเยนปิ วทนฺติ ‘‘ปิลินฺโทติ นามํ, วจฺโฉติ โคตฺต’’นฺติ. เตเนว อาจริยธมฺมปาลตฺเถเรน เถรคาถาสํวณฺณนาย (เถรคา. อฏฺฐ. ๑.๘ ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรคาถาวณฺณนา) วุตฺตํ – ‘‘ปิลินฺโทติสฺส นามํ อกํสุ, วจฺโฉติ ปน โคตฺตํ. เตน โส อปรภาเค ปิลินฺทวจฺโฉติ ปญฺญายิตฺถา’’ติ. สํสนฺเทตฺวาติ เอกโต กตฺวา.

215. No sétimo, "daqueles que são queridos" significa daqueles que devem ser amados. "Daqueles que são agradáveis" significa daqueles que elevam a mente. "Pilinda é o seu clã e Vaccha é o seu nome", mas alguns dizem o oposto do que foi dito aqui: "Pilinda é o seu nome e Vaccha é o seu clã". Por isso mesmo, o mestre Ancião Dhammapāla, no comentário ao Theragāthā, disse: "Eles lhe deram o nome de Pilinda, e Vaccha era o seu clã. Por essa razão, mais tarde, ele ficou conhecido como Pilindavaccha." "Tendo reunido" significa tendo colocado junto.

สตฺถุ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปฏิลทฺธสทฺโธ ปพฺพชิตฺวาติ อิทํ องฺคุตฺตรภาณกานํ กถามคฺเคน วุตฺตํ. อปเร ปน ภณนฺติ – อนุปฺปนฺเนเยว อมฺหากํ ภควติ สาวตฺถิยํ พฺราหฺมณเคเห นิพฺพตฺติตฺวา ปิลินฺทวจฺโฉติ ปญฺญาโต สํสาเร สํเวคพหุลตาย ปริพฺพาชกปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา จูฬคนฺธารํ นาม วิชฺชํ สาเธตฺวา อากาสจารี ปรจิตฺตวิทู จ หุตฺวา ราชคเห ลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺโต ปฏิวสติ. อถ ยทา อมฺหากํ ภควา อภิสมฺพุทฺโธ หุตฺวา อนุกฺกเมน ราชคหํ อุปคโต, ตโต ปฏฺฐาย พุทฺธานุภาเวน [Pg.180] ตสฺส สา วิชฺชา น สมฺปชฺชติ, อตฺถกิจฺจํ น สาเธติ. โส จินฺเตสิ – ‘‘สุตํ โข ปน เมตํ ‘อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ ยตฺถ มหาคนฺธารวิชฺชา ธรติ, ตตฺถ จูฬคนฺธารวิชฺชา น สมฺปชฺชตี’ติ. สมณสฺส ปน โคตมสฺส อาคตกาลโต ปฏฺฐาย นายํ มม วิชฺชา สมฺปชฺชติ, นิสฺสํสยํ สมโณ โคตโม มหาคนฺธารวิชฺชํ ชานาติ, ยนฺนูนาหํ ตํ ปยิรุปาสิตฺวา ตสฺส สนฺติเก วิชฺชํ ปริยาปุเณยฺย’’นฺติ. โส ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘‘อหํ, มหาสมณ, ตว สนฺติเก เอกํ วิชฺชํ ปริยาปุณิตุกาโม, โอกาสํ เม กโรหี’’ติ. ภควา ‘‘เตน หิ ปพฺพชา’’ติ อาห. โส ‘‘วิชฺชาย ปริกมฺมํ ปพฺพชฺชา’’ติ มญฺญมาโน ปพฺพชีติ. ปรวมฺภนวเสนาติ ปเรสํ ครหนวเสน.

"Tendo ouvido o ensinamento do Dhamma do Mestre e adquirido fé, ele se ordenou" — isto foi dito de acordo com a tradição dos recitadores do Anguttara (Aṅguttarabhāṇaka). Outros, porém, dizem: antes mesmo do surgimento do nosso Abençoado, ele nasceu em uma casa brâmane em Savatthi, conhecido como Pilindavaccha. Devido a uma grande urgência espiritual (saṃvega) em relação ao saṃsāra, ele se ordenou como um asceta errante (paribbājaka). Tendo dominado a arte chamada Cūḷagandhāra, ele se tornou capaz de andar pelo espaço e conhecer a mente dos outros, e vivia em Rajagaha, alcançando o ápice dos ganhos e da fama. Então, quando o nosso Abençoado, tendo alcançado a iluminação completa, gradualmente chegou a Rajagaha, a partir daquele momento, pelo poder do Buda, aquela arte dele não funcionava mais, não servia ao seu propósito. Ele pensou: "Ouvi dizer, de fato, pelas palavras de linhagens de mestres, que onde a grande arte Gandhara (Mahāgandhāravijjā) prevalece, ali a pequena arte Gandhara (Cūḷagandhāravijjā) não funciona. Desde a chegada do asceta Gotama, esta minha arte não funciona. Sem dúvida, o asceta Gotama conhece a grande arte Gandhara. E se eu me aproximasse dele e aprendesse essa arte sob sua tutela?". Ele se aproximou do Abençoado e disse: "Grande Asceta, desejo aprender uma arte sob sua tutela; conceda-me a oportunidade". O Abençoado disse: "Se é assim, ordena-te". Pensando que "a ordenação é a preparação para a arte", ele se ordenou. "Por meio do desprezo aos outros" significa por meio de censurar os outros.

อกกฺกสนฺติ อผรุสํ. วิญฺญาปนินฺติ อตฺถวิญฺญาปนึ. สจฺจนฺติ ภูตตฺถํ. นาภิสเชติ ยาย คิราย อญฺญํ กุชฺฌาปนวเสน น ลคาเปยฺย, ขีณาสโว นาม เอวรูปเมว คิรํ น ภาเสยฺย, ตสฺมา ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

"Sem aspereza" (akakkasa) significa não áspera. "Informativa" (viññāpanī) significa que torna o significado compreensível. "Verdadeira" (sacca) significa que possui o significado real. "Não ofende" (nābhisaje) significa que, por meio de cujas palavras, ele não se apega a provocar a raiva de outrem; aquele que destruiu as máculas (khīṇāsava) certamente não proferiria tal tipo de palavra. "Por isso, eu o chamo de brâmane" é o significado.

อนุวิจินิตฺวาติ อนุวิจาเรตฺวา. จณฺฑิกตํ คจฺฉนฺตนฺติ สีฆคติยา คจฺฉนฺตํ.

"Tendo investigado" (anuvicinitvā) significa tendo examinado. "Indo com fúria" (caṇḍikataṃ gacchantaṃ) significa movendo-se com velocidade rápida.

พาหิยทารุจีริยตฺเถรวตฺถุ

A história do Élder Bāhiya Dārucīriya

๒๑๖. อฏฺฐเม เอกรตฺติวาเสน คนฺตฺวาติ เทวตานุภาเวน คนฺตฺวา. ‘‘พุทฺธานุภาเวนา’’ติปิ วทนฺติ. เอวํ คโต จ วิหารํ ปวิสิตฺวา สมฺพหุเล ภิกฺขู ภุตฺตปาตราเส กายาลสิยวิโมจนตฺถาย อพฺโภกาเส จงฺกมนฺเต ทิสฺวา ‘‘กหํ เอตรหิ สตฺถา’’ติ ปุจฺฉิ. ภิกฺขู ‘‘สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺโฐ’’ติ วตฺวา ตํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘ตฺวํ ปน กุโต อาคโต’’ติ? สุปฺปารกา อาคโตมฺหีติ. กทา นิกฺขนฺโตสีติ? หิยฺโย สายํ นิกฺขนฺโตมฺหีติ. ทูรโต อาคโต, ตว ปาเท โธวิตฺวา เตเลน มกฺเขตฺวา โถกํ วิสฺสมาหิ, อาคตกาเล สตฺถารํ ทกฺขิสฺสตีติ. อหํ, ภนฺเต, สตฺถุ วา อตฺตโน วา ชีวิตนฺตรายํ น ชานามิ, เอกรตฺเตเนวมฺหิ กตฺถจิ อฏฺฐตฺวา อนิสีทิตฺวา วีสโยชนสติกํ มคฺคํ อาคโต, สตฺถารํ ปสฺสิตฺวาว วิสฺสมิสฺสามีติ. โส เอวํ วตฺวา ตรมานรูโป สาวตฺถึ ปวิสิตฺวา ภควนฺตํ อโนปมาย พุทฺธสิริยา ปิณฺฑาย จรนฺตํ ทิสฺวา [Pg.181] ‘‘จิรสฺสํ วต เม ทิฏฺโฐ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ ทิฏฺฐฏฺฐานโต ปฏฺฐาย โอณตสรีโร คนฺตฺวา อนฺตรวีถิยเมว ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา โคปฺผเกสุ ทฬฺหํ คเหตฺวา เอวมาห – ‘‘เทเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ, เทเสตุ เม สุคโต ธมฺมํ, ยํ มมสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

216. No oitavo, "tendo viajado em uma única noite" significa tendo viajado pelo poder de uma divindade. Também dizem: "pelo poder do Buda". Tendo viajado dessa forma e entrado no monastério, vendo muitos monges que, após tomarem o desjejum, caminhavam de um lado para o outro ao ar livre para aliviar a fadiga corporal, ele perguntou: "Onde está o Mestre agora?". Os monges disseram: "Ele entrou em Savatthi para esmolar comida", e lhe perguntaram: "E de onde você veio?". "Vim de Supparaka." "Quando você partiu?" "Parti ontem à tarde." "Você veio de longe. Lave seus pés, unte-os com óleo e descanse um pouco. Quando o Mestre retornar, você o verá." "Senhor, não conheço o perigo à vida do Mestre ou à minha própria. Viajei em uma única noite, sem parar ou me sentar em lugar algum, um caminho de cento e vinte yojanas. Só descansarei depois de ver o Mestre." Tendo dito isso, com pressa, ele entrou em Savatthi e, vendo o Abençoado caminhando para esmolar comida com incomparável glória búdica, pensou: "Finalmente, depois de muito tempo, vejo o Buda Perfeitamente Iluminado!". A partir do lugar onde o viu, aproximou-se com o corpo curvado e, bem no meio da rua, prestou homenagem prostrando-se com as cinco partes do corpo no chão, segurou firmemente os tornozelos do Buda e disse: "Pregue-me o Dhamma, Senhor, pregue-me o Dhamma, Bem-Aventurado, para que seja para o meu bem-estar e felicidade por muito tempo".

อถ นํ สตฺถา ‘‘อกาโล โข ตาว, พาหิย, อนฺตรฆรํ ปวิฏฺโฐมฺหิ ปิณฺฑายา’’ติ ปฏิกฺขิปิ. ตํ สุตฺวา พาหิโย, ‘‘ภนฺเต, สํสาเร สํสรนฺเตน กพฬีการาหาโร น โน ลทฺธปุพฺโพ, ตุมฺหากํ วา มยฺหํ วา ชีวิตนฺตรายํ น ชานามิ, เทเสถ เม ธมฺม’’นฺติ. สตฺถา ทุติยมฺปิ ปฏิกฺขิปิเยว. เอวํ กิรสฺส อโหสิ ‘‘อิมสฺส มํ ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย สกลสรีรํ ปีติยา นิรนฺตรํ อชฺโฌตฺถฏํ โหติ, พลวปีติเวเคน ธมฺมํ สุตฺวาปิ น สกฺขิสฺสติ ปฏิวิชฺฌิตุํ, มชฺฌตฺตุเปกฺขา ตาว ติฏฺฐตุ, เอกรตฺเตเนว วีสโยชนสตํ มคฺคํ อาคตตฺตา ทรโถปิสฺส พลวา, โสปิ ตาว ปฏิปฺปสฺสมฺภตู’’ติ. ตสฺมา ทฺวิกฺขตฺตุํ ปฏิกฺขิปิตฺวา ตติยํ ยาจิโต อนฺตรวีถิยํ ฐิโตว ‘‘ตสฺมาติห เต, พาหิย, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐมตฺตํ ภวิสฺสตี’’ติอาทินา (อุทา. ๑๐) นเยน ธมฺมํ เทเสติ. อิมมตฺถํ สํขิปิตฺวา ทสฺเสนฺโต ‘‘สตฺถารํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐ’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ อนฺตรฆเรติ อนฺตรวีถิยํ.

Então o Mestre o recusou, dizendo: "Não é o momento apropriado, Bahiya; entrei no vilarejo para esmolar comida". Ouvindo isso, Bahiya disse: "Senhor, vagando no samsara, o alimento material não nos faltou no passado; mas não conheço o perigo à vida, seja a sua ou a minha. Pregue-me o Dhamma". O Mestre recusou pela segunda vez. Pois, segundo se diz, o Mestre pensou assim: "Desde o momento em que ele me viu, todo o seu corpo foi inundado por um êxtase contínuo. Devido à força desse forte êxtase, mesmo que ouça o Dhamma, ele não será capaz de penetrá-lo. Que ele alcance primeiro uma equanimidade neutra. Além disso, por ter percorrido um caminho de cento e vinte yojanas em uma única noite, sua fadiga física também é forte; que ela também se acalme primeiro". Por isso, tendo recusado duas vezes, ao ser solicitado pela terceira vez, permanecendo de pé no meio da rua, ele pregou o Dhamma da seguinte maneira: "Portanto, Bahiya, assim deves treinar: no visto, haverá apenas o visto..." (Udāna 1.10). Mostrando este significado de forma resumida, ele disse: "O Mestre entrou para esmolar comida", etc. Ali, "no interior das casas" (antaraghare) significa no meio da rua.

อปริปุณฺณปตฺตจีวรตาย ปตฺตจีวรํ ปริเยสนฺโตติ โส กิร วีสติวสฺสสหสฺสานิ สมณธมฺมํ กโรนฺโต ‘‘ภิกฺขุนา นาม อตฺตโน ปจฺจเย ลภิตฺวา อญฺญํ อโนโลเกตฺวา สยเมว ภุญฺชิตุํ วฏฺฏตี’’ติ เอกภิกฺขุสฺสปิ ปตฺเตน วา จีวเรน วา สงฺคหํ นากาสิ. เตนสฺส ‘‘อิทฺธิมยปตฺตจีวรํ น อุปฺปชฺชิสฺสตี’’ติ ญตฺวา เอหิภิกฺขุภาเวน ปพฺพชฺชํ น อทาสิ. ตาวเทว จ ปพฺพชฺชํ ยาจิโต ‘‘ปริปุณฺณํ เต ปตฺตจีวร’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อปริปุณฺณ’’นฺติ วุตฺเต ‘‘เตน หิ ปตฺตจีวรํ ปริเยสาหี’’ติ วตฺวา ปกฺกามิ. ตสฺมา โส ปตฺตจีวรํ ปริเยสนฺโต สงฺการฏฺฐานโต โจฬขณฺฑานิ สํกฑฺฒติ.

"Buscando tigela e mantos por não os ter completos" (aparipuṇṇapattacīvaratāya pattacīvaraṃ pariyesanto): diz-se que ele, enquanto praticava o dharma de asceta por vinte mil anos, pensava: "Um monge deve obter seus próprios requisitos e desfrutá-los por si mesmo, sem depender de outrem", e por isso não ajudou sequer um único monge com uma tigela ou manto. Sabendo disso, e que "uma tigela e mantos criados por poder psíquico não surgiriam para ele", o Buda não lhe concedeu a ordenação pela fórmula "Ehi Bhikkhu" (Venha, Monge). E quando ele pediu a ordenação naquele mesmo instante, o Buda perguntou: "Sua tigela e mantos estão completos?". Quando ele respondeu "Incompletos", o Buda disse: "Se é assim, busca uma tigela e mantos", e partiu. Por isso, ele, buscando tigela e mantos, recolhia pedaços de pano de depósitos de lixo.

สหสฺสมปีติ ปริจฺเฉทวจนํ. เอกสหสฺสํ ทฺเวสหสฺสานีติ เอวํ สหสฺเสน เจ ปริจฺฉินฺนา คาถา โหนฺติ, ตา จ อนตฺถปทสํหิตา อากาสวณฺณปพฺพตวณฺณาทีนิ ปกาสเกหิ อนิพฺพานทีปเกหิ อนตฺถเกหิ ปเทหิ สํหิตา ยาว พหุกา โหนฺติ, ตาว ปาปิกา เอวาติ อตฺโถ[Pg.182]. เอกํ คาถาปทํ เสยฺโยติ ‘‘อปฺปมาโท อมตปทํ…เป… ยถา มตา’’ติ (ธ. ป. ๒๑) เอวรูปา เอกคาถาปิ เสยฺโยติ อตฺโถ.

"Mesmo mil" (sahassam api) é uma expressão de limite. "Um mil, dois mil" — se os versos forem medidos por milhares dessa forma, e se forem compostos de palavras sem proveito (anatthapadasaṃhitā), compostos de palavras inúteis que descrevem a cor do céu, a cor das montanhas, etc., que não iluminam o Nibbana, quanto mais numerosos forem, pior eles serão; este é o significado. "Um único verso é melhor" (ekaṃ gāthāpadaṃ seyyo) significa que mesmo um único verso como "A diligência é o caminho para o Imortal... [assim como os mortos]" (Dhp. 21) é melhor; este é o significado.

กุมารกสฺสปตฺเถรวตฺถุ

A história do Élder Kumāra Kassapa

๒๑๗. นวเม เอกํ พุทฺธนฺตรํ สมฺปตฺตึ อนุภวมาโนติ สาวกโพธิยา นิยตตาย ปุญฺญสมฺภารสฺส จ สาติสยตฺตา วินิปาตํ อคนฺตฺวา เอกํ พุทฺธนฺตรํ เทเวสุ จ มนุสฺเสสุ จ สมฺปตฺตึ อนุภวมาโน. ‘‘เอกิสฺสา กุลทาริกาย กุจฺฉิมฺหิ อุปฺปนฺโน’’ติ วตฺวา ตเมวสฺส อุปฺปนฺนภาวํ มูลโต ปฏฺฐาย ทสฺเสตุํ – ‘‘สา จา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ สาติ กุลทาริกา. จ-สทฺโท พฺยติเรกตฺโถ. เตน วุจฺจมานํ วิเสสํ โชตยติ. กุลฆรนฺติ ปติกุลเคหํ. คพฺภนิมิตฺตนฺติ คพฺภสฺส สณฺฐิตภาววิคฺคหํ. สติปิ วิสาขาย สาวตฺถิวาสิกุลปริยาปนฺนตฺเต ตสฺสา ตตฺถ ปธานภาวทสฺสนตฺถํ ‘‘วิสาขญฺจา’’ติอาทิ วุตฺตํ ยถา ‘‘พฺราหฺมณา อาคตา, วาสิฏฺโฐปิ อาคโต’’ติ. ภควตา เอวํ คหิตนามตฺตาติ โยชนา. ยสฺมา ราชปุตฺตา โลเก ‘‘กุมารา’’ติ โวหรียนฺติ, อยญฺจ รญฺโญ กิตฺติมปุตฺโต, ตสฺมา อาห – ‘‘รญฺโญ…เป… สญฺชานึสู’’ติ.

217. No nono, "desfrutando de prosperidade durante o intervalo entre dois Budas" (ekaṃ buddhantaraṃ sampattiṃ anubhavamāno) significa que, devido à certeza de sua iluminação como discípulo (sāvakabodhi) e à excelência de seu acúmulo de méritos, sem cair nos reinos de sofrimento (vinipāta), ele desfrutou de prosperidade entre os deuses e os seres humanos durante o intervalo entre dois Budas. Tendo dito "nascido no ventre de uma jovem de boa família", para mostrar o próprio estado de seu nascimento desde o início, foi dito "E ela..." (sā ca), etc. Ali, "ela" (sā) refere-se à jovem de boa família. A palavra "ca" tem um sentido de distinção. Com isso, ela destaca a distinção que está sendo dita. "Casa de família" (kulaghara) significa a casa da família do marido. "Sinais de gravidez" (gabbhanimitta) significa a manifestação física do estado de gravidez. Embora Visakha pertencesse às famílias residentes em Savatthi, para mostrar sua proeminência ali, foi dito "e Visakha", etc., assim como na frase: "Os brâmanes chegaram, e Vasiṭṭha também chegou". A conexão é: "por ter seu nome adotado dessa forma pelo Abençoado". Como os filhos de reis no mundo são chamados de "príncipes" (kumāra), e este era o filho adotivo do rei, por isso ele disse: "do rei... [eles reconheceram]", etc.

ปญฺจทส ปญฺเห อภิสงฺขริตฺวาติ ‘‘ภิกฺขุ, ภิกฺขุ, อยํ วมฺมิโก รตฺตึ ธูปายติ, ทิวา ปชฺชลตี’’ติอาทินา วมฺมิกสุตฺเต (ม. นิ. ๑.๒๔๙) อาคตนเยน ปญฺจทส ปญฺเห อภิสงฺขริตฺวา. ปายาสิรญฺโญติ ‘‘นตฺถิ ปรโลโก, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก’’ติ (ที. นิ. ๒.๔๑๐, ๔๑๒) เอวํลทฺธิกสฺส ปายาสิราชสฺส. ราชา หิ ตทา อนภิสิตฺโต หุตฺวา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนเสตพฺยนครํ อชฺฌาวสนฺโต อิมํ ทิฏฺฐึ คณฺหิ. ปญฺจทสหิ ปญฺเหหิ ปฏิมณฺเฑตฺวาติ ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราชญฺญ, อิเม จนฺทิมสูริยา อิมสฺมึ วา โลเก ปรสฺมึ วา เทวา วา เต มนุสฺสา’’ติ เอวมาทีหิ (ที. นิ. ๒.๔๑๑) ปญฺจทสหิ ปญฺเหหิ ปฏิมณฺฑิตํ กตฺวา. สุตฺตนฺเตติ ปายาสิสุตฺตนฺเต (ที. นิ. ๒.๔๐๖ อาทโย).

"Tendo formulado quinze perguntas" (pañcadasa pañhe abhisaṅkharitvā) significa tendo formulado quinze perguntas de acordo com o método apresentado no Vammika Sutta (MN 23): "Monge, monge, este formigueiro fumega à noite e queima de dia", etc. "Do rei Pāyāsi" (pāyāsirañño) refere-se ao rei Pāyāsi, que tinha a seguinte visão: "Não existe outro mundo, não existem seres de nascimento espontâneo, não existe fruto ou resultado de ações boas ou más". Pois o rei, naquela época, não tendo sido consagrado, governava a cidade de Setabya, que lhe fora dada por Pasenadi de Kosala, e adotou essa visão. "Tendo adornado com quinze perguntas" (pañcadasahi pañhehi paṭimaṇḍetvā) significa tendo adornado com quinze perguntas como: "O que você acha, nobre senhor, este sol e esta lua estão neste mundo ou no outro? São deuses ou humanos?", etc. "No Suttanta" refere-se ao Pāyāsi Suttanta (DN 23).

มหาโกฏฺฐิกตฺเถรวตฺถุ

A história do Élder Mahā Koṭṭhika

๒๑๘. ทสมํ อุตฺตานตฺถเมว.

218. O décimo é de significado claro.

ตติยเอตทคฺควคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Aqui termina o comentário sobre o terceiro capítulo dos mais destacados (Etadaggavagga).

๑๔. เอตทคฺควคฺโค

(๑๔) ๔. จตุตฺถเอตทคฺควคฺควณฺณนา

(14) 4. Comentário sobre o quarto capítulo dos mais destacados (Etadaggavagga)

อานนฺทตฺเถรวตฺถุ

A história do Élder Ānanda

๒๑๙-๒๒๓. จตุตฺถวคฺคสฺส [Pg.183] ปฐเม เหฏฺฐา วุตฺตปฺปมาณนฺติ เหฏฺฐา โกณฺฑญฺญตฺเถรสฺส วตฺถุมฺหิ ‘‘ตสฺส ธุรปตฺตานิ นวุติหตฺถานิ โหนฺติ, เกสรํ ตึสหตฺถํ, กณฺณิกา ทฺวาทสหตฺถา, ปาเทน ปติฏฺฐิตฏฺฐานํ เอกาทสหตฺถ’’นฺติ เอวํ วุตฺตปฺปมาณํ. รญฺโญ เปเสสีติ ปจฺจนฺตสฺส กุปิตภาวํ อาโรเจตฺวา เปเสสิ. เถรคาถาสํวณฺณนายํ (เถรคา. อฏฺฐ. ๒.๑๐๑๖ อานนฺทตฺเถรคาถาวณฺณนา) ปน ‘‘ปจฺจนฺตสฺส กุปิตภาวํ รญฺโญ อนาโรเจตฺวา สยเมว ตํ วูปสเมสิ, ตํ สุตฺวา ราชา ตุฏฺฐมานโส ปุตฺตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘วรํ เต, สุมน, ทมฺมิ, คณฺหาหี’ติ อาหา’’ติ วุตฺตํ. น เมตํ จิตฺตํ อตฺถีติ มม เอวรูปํ จิตฺตํ นตฺถิ. อวญฺฌนฺติ อตุจฺฉํ. อญฺญํ วเรหีติ อญฺญํ ปตฺเถหิ, อญฺญํ คณฺหาหีติ วุตฺตํ โหติ. อุทกํ อธิฏฺฐายาติ ‘‘อุทกํ โหตู’’ติ อธิฏฺฐหิตฺวา. คเตนาติ คมเนน. น อามิสจกฺขุกาติ จีวราทิปจฺจยสงฺขาตํ อามิสํ น โอโลเกนฺติ.

219-223. No primeiro do quarto capítulo, "a dimensão mencionada anteriormente" (heṭṭhā vuttappamāṇaṃ) refere-se à dimensão mencionada anteriormente na história do Élder Koṇḍañña: "suas folhas externas têm noventa côvados, o filamento trinta côvados, o miolo do lótus doze côvados, e o lugar onde se apoia o pé tem onze côvados". "Enviou ao rei" (rañño pesesi) significa que enviou após relatar a rebelião na região fronteiriça. No entanto, no comentário do Theragāthā diz-se: "Sem relatar a rebelião na região fronteiriça ao rei, ele mesmo a acalmou. Ouvindo isso, o rei, com a mente satisfeita, mandou chamar seu filho e disse: 'Dou-te um favor, Sumana, escolhe-o'". "Não tenho esse desejo" (na m'etaṃ cittaṃ atthi) significa "não tenho tal pensamento". "Não infrutífero" (avañjha) significa não vazio. "Escolhe outra coisa" (aññaṃ varehi) significa "deseja outra coisa, escolhe outra coisa". "Tendo determinado a água" (udakaṃ adhiṭṭhāya) significa tendo determinado "que haja água". "Pela ida" (gatena) significa pelo movimento. "Não têm olhos para ganhos materiais" (na āmisacakkhukā) significa que não buscam ganhos materiais constituídos pelos requisitos como mantos, etc.

วสนฏฺฐานสภาเคเยวาติ วสนฏฺฐานสมีเปเยว. เอกนฺตวลฺลโภติ อุปฏฺฐากฏฺฐาเน เอกนฺเตน วลฺลโภ. เอตสฺเสวาติ เอตสฺเสว ภิกฺขุสฺส. ทฺเวชฺฌกถา น โหนฺตีติ ทฺวิธาภูตกถา น โหนฺติ, อเนกนฺติกกถา น โหนฺตีติ วุตฺตํ โหติ. อนิพทฺธาติ อนิยตา. โลหิเตน คลนฺเตนาติ อิตฺถมฺภูตกฺขาเน กรณวจนํ, คลนฺเตน โลหิเตน ยุตฺโตติ อตฺโถ. อนฺวาสตฺโตติ อนุคโต. อุฏฺเฐหิ, อาวุโส อานนฺท, อุฏฺเฐหิ, อาวุโส อานนฺทาติ ตุริเต อิทมาเมฑิตวจนํ. ทุวิเธน อุทเกนาติ สีตุทเกน อุณฺหุทเกน จ. ติวิเธน ทนฺตกฏฺเฐนาติ ขุทฺทกํ มหนฺตํ มชฺฌิมนฺติ เอวํ ติปฺปกาเรน ทนฺตกฏฺเฐน. นว วาเร อนุปริยายตีติ สตฺถริ ปกฺโกสนฺเต ปฏิวจนทานาย ถินมิทฺธวิโนทนตฺถํ นวกฺขตฺตุํ อนุปริยายติ. เตเนวาห – ‘‘เอวญฺหิสฺส อโหสี’’ติอาทิ. เสสเมตฺถ สุวิญฺเญยฺยเมว.

"Na mesma área de habitação" (vasanaṭṭhānasabhāge yeva) significa bem próximo ao local de habitação. "Extremamente querido" (ekantavallabha) significa inteiramente querido na posição de assistente pessoal. "Apenas deste" (etasseva) significa apenas deste monge. "Não há palavras ambíguas" (dvejjhakathā na honti) significa que não há palavras divididas em duas, ou seja, não há palavras não definitivas. "Não fixas" (anibaddhā) significa não determinadas. "Com sangue escorrendo" (lohitena galantena) é o caso instrumental no sentido de estado caracterizado; significa dotado de sangue escorrendo. "Seguido por" (anvāsatto) significa acompanhado por. "Levanta-te, amigo Ananda, levanta-te, amigo Ananda" é uma repetição feita com pressa. "Com dois tipos de água" significa com água fria e água quente. "Com três tipos de palitos de dente" (tividhena dantakaṭṭhena) significa com palitos de dente de três tipos: pequeno, grande e médio. "Ronda nove vezes" (nava vāre anupariyāyati) significa que ele ronda nove vezes para responder quando o Mestre chama e para afastar a preguiça e o torpor. Por isso ele disse: "Pois assim foi para ele", etc. O restante aqui é de fácil compreensão.

อุรุเวลกสฺสปตฺเถรวตฺถุ

A história do Élder Uruvela Kassapa

๒๒๔. ทุติเย ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ วิตฺถารโต วินยปาฬิยํ อาคตเมว.

224. No segundo, o que deve ser dito já foi apresentado detalhadamente no Vinaya Piṭaka.

กาฬุทายิตฺเถรวตฺถุ

A história do Élder Kāḷudāyin

๒๒๕. ตติเย [Pg.184] คมนากปฺปนฺติ คมนาการํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว.

225. No terceiro, "modo de ir" (gamanākappa) significa a maneira de ir. O restante aqui é claro.

พากุลตฺเถรวตฺถุ

A história do Élder Bākula

๒๒๖. จตุตฺเถ นิราพาธานนฺติ อาพาธรหิตานํ. ยถา ‘‘ทฺวาวีสติ ทฺวตฺตึสา’’ติอาทิมฺหิ วตฺตพฺเพ ‘‘พาวีสติ พาตฺตึสา’’ติอาทีนิ วุจฺจนฺติ, เอวเมวํ ทฺเว กุลานิ อสฺสาติ ทฺวิกุโล, ทฺเวกุโลติ วา วตฺตพฺเพ พากุโลติ วุตฺตนฺติ อาห – ‘‘พากุโลติ ทฺวีสุ กุเลสุ วฑฺฒิตตฺตา เอวํลทฺธนาโม’’ติ. อุปโยเคนาติ อานุภาเวน. ผาสุกกาเลติ อโรคกาเล. คทฺทุหนมตฺตมฺปีติ โคทุหนมตฺตมฺปิ กาลํ. อิธ ปน น สกโล โคทุหนกฺขโณ อธิปฺเปโต, อถ โข คาวึ ถเน คเหตฺวา เอกขีรพินฺทุทุหนกาลมตฺตํ อธิปฺเปตํ. อาโรคฺยสาลนฺติ อาตุรานํ อโรคภาวกรณตฺถาย กตสาลํ.

226. No quarto (discurso), "dos livres de doença" (nirābādhānaṃ) significa "daqueles livres de aflições". Assim como quando se deveria dizer "dvāvīsati" (vinte e dois) ou "dvattiṃsā" (trinta e dois), etc., diz-se "bāvīsati", "bāttiṃsā", etc., da mesma forma, onde se deveria dizer "dvikulo" (de duas famílias) ou "dvekulo", diz-se "bākulo". Por isso ele disse: "Bākulo: ele recebeu esse nome por ter sido criado em duas famílias." "Pelo uso" (upayogena) significa "pelo poder". "No momento de conforto" (phāsukakāle) significa "no momento de estar livre de doenças". "Mesmo apenas pelo tempo de ordenhar" (gadduhanamattampi) significa "mesmo apenas pelo tempo de ordenhar uma vaca". Aqui, no entanto, não se refere a todo o momento da ordenha da vaca, mas sim apenas ao tempo de ordenhar uma única gota de leite após segurar a teta da vaca. "Salão de saúde" (ārogyasālaṃ) significa um salão construído com o propósito de curar os doentes.

นิมุชฺชนุมฺมุชฺชนวเสนาติ ชาณุปฺปมาเณ อุทเก โถกํเยว นิมุชฺชนุมฺมุชฺชนวเสน. ฉฑฺเฑตฺวา ปลายีติ มจฺฉสฺส มุขสมีเปเยว ฉฑฺเฑตฺวา ปลายิ. ทารกสฺส เตเชนาติ ทารกสฺส ปุญฺญเตเชน. มาริยมานาว มรนฺตีติ ทณฺฑาทีหิ โปเถตฺวา มาริยมานาว มรนฺติ, น ชาเลน พทฺธตามตฺเตน อมาริยมานา. นีหฏมตฺโตว มโตติ นีหฏกฺขเณเยว มโต. เตนสฺส มารณตฺถํ อุปกฺกโม น กโต, เยน อุปกฺกเมน ทารกสฺส อาพาโธ สิยา. ตนฺติ มจฺฉํ. สกลเมวาติ อวิกลเมว ปริปุณฺณาวยวเมว. น เกฬายตีติ น นนฺทติ, กิสฺมิญฺจิ น มญฺญติ. ปิฏฺฐิโต ผาเลนฺตีติ ทารกสฺส ปุญฺญเตเชน ปิฏฺฐิโต ผาเลนฺตี. เภรึ จราเปตฺวาติ ‘‘ปุตฺตํ ลภิ’’นฺติ อุคฺโฆสนวเสน เภรึ จราเปตฺวา. ปกตึ อาจิกฺขีติ อตฺตโน ปุตฺตภาวํ กเถสิ. กุจฺฉิยา ธาริตตฺตา อมาตา กาตุํ น สกฺกาติ ชนนีภาวโต อมาตา กาตุํ น สกฺกา. มจฺฉํ คณฺหนฺตาปีติ มจฺฉํ วิกฺกิณิตฺวา คณฺหนฺตาปิ. ตถา คณฺหนฺตา จ ตปฺปริยาปนฺนํ สพฺพํ คณฺหนฺติ นามาติ อาห – ‘‘วกฺกยกนาทีนิ พหิ กตฺวา คณฺหนฺตา นาม นตฺถี’’ติ. อยมฺปิ อมาตา กาตุํ น สกฺกาติ ทินฺนปุตฺตภาวโต น สกฺกา.

"Por meio de mergulhar e emergir" (nimujjanummujjanavasena) significa por meio de mergulhar e emergir apenas um pouco na água que chega à altura do joelho. "Abandonou e fugiu" (chaḍḍetvā palāyi) significa que abandonou bem perto da boca do peixe e fugiu. "Pelo poder do menino" (dārakassa tejena) significa pelo poder dos méritos do menino. "Eles morrem apenas quando são mortos" (māriyamānāva maranti) significa que morrem sendo espancados com bastões, etc., e não morrem simplesmente por serem capturados na rede sem serem mortos. "Morreu assim que foi retirado" (nīhaṭamattova mato) significa que morreu no exato momento em que foi retirado. Por isso, nenhum esforço foi feito para matá-lo, esforço este que pudesse causar dano ao menino. "A ele" (taṃ) refere-se ao peixe. "Inteiro mesmo" (sakalameva) significa sem defeito, com todos os seus membros completos. "Não estima" (na keḷāyati) significa que não se alegra, não se importa com nada. "Fendendo pelas costas" (piṭṭhito phālentī) significa fendendo pelas costas devido ao poder dos méritos do menino. "Fazendo rufar o tambor" (bheriṃ carāpetvā) significa fazendo rufar o tambor para anunciar: "Ganhei um filho!". "Declarou a verdadeira natureza" (pakatiṃ ācikkhi) significa que declarou que ele era seu próprio filho. "Por tê-lo carregado no ventre, ela não pode ser desconsiderada como mãe" significa que, devido à sua condição de genitora, ela não pode ser privada de sua maternidade. "Mesmo aqueles que pegam o peixe" (macchaṃ gaṇhantāpi) significa mesmo aqueles que compram o peixe após ele ser vendido. E ao pegá-lo assim, eles pegam tudo o que pertence a ele; por isso diz-se: "Não há ninguém que o pegue deixando de fora os rins, etc." "Esta também não pode ser desconsiderada como mãe" significa que ela não pode ser privada de sua maternidade por ter recebido o menino como filho.

โสภิตตฺเถรวตฺถุ

A história do Élder Sobhita

๒๒๗. ปญฺจมํ [Pg.185] อุตฺตานตฺถเมว.

227. O quinto (caso) tem o significado claro.

อุปาลิตฺเถรวตฺถุ

A história do Élder Upāli

๒๒๘. ฉฏฺเฐ ภารุกจฺฉกวตฺถุนฺติ อญฺญตโร กิร ภารุกจฺฉเทสวาสี ภิกฺขุ สุปินนฺเต ปุราณทุติยิกาย เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตฺวา ‘‘อสฺสมโณ อหํ วิพฺภมิสฺสามี’’ติ ภารุกจฺฉํ คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค อายสฺมนฺตํ อุปาลึ ปสฺสิตฺวา เอตมตฺถํ อาโรเจสิ. อายสฺมา อุปาลิ, เอวมาห – ‘‘อนาปตฺติ, อาวุโส, สุปินนฺเตนา’’ติ. ยสฺมา สุปินนฺเต อวิสยตฺตา เอวํ โหติ. ตสฺมา อุปาลิตฺเถโร ภควตา อวินิจฺฉิตปุพฺพมฺปิ อิมํ วตฺถุํ นยคฺคาเหน เอวํ วินิจฺฉินิ. คหปติโน ทฺเว ทารกา โหนฺติ ปุตฺโต จ ภาคิเนยฺโย จ. อถ โส คหปติ คิลาโน หุตฺวา อายสฺมนฺตํ อชฺชุกํ เอตทโวจ – ‘‘อิมํ, ภนฺเต, โอกาสํ โย อิเมสํ ทารกานํ สทฺโธ โหติ ปสนฺโน, ตสฺส อาจิกฺเขยฺยาสี’’ติ. เตน จ สมเยน ตสฺส จ คหปติโน ภาคิเนยฺโย สทฺโธ โหติ ปสนฺโน. อถายสฺมา อชฺชุโก ตํ โอกาสํ ตสฺส ทารกสฺส อาจิกฺขิ. โส เตน สาปเตยฺเยน กุฏุมฺพญฺจ สณฺฐเปสิ, ทานญฺจ ปฏฺฐเปสิ. อถ ตสฺส คหปติโน ปุตฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต อานนฺท, ปิตุโน ทายชฺโช ปุตฺโต วา ภาคิเนยฺโย วา’’ติ. ปุตฺโต โข, อาวุโส, ปิตุโน ทายชฺโชติ. อายสฺมา, ภนฺเต, อยฺโย อชฺชุโก อมฺหากํ สาปเตยฺยํ อมฺหากํ เมถุนกสฺส อาจิกฺขีติ. อสฺสมโณ, อาวุโส, โส อชฺชุโกติ. อถายสฺมา อชฺชุโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘เทหิ เม, อาวุโส อานนฺท, วินิจฺฉย’’นฺติ. เต อุโภปิ อุปาลิตฺเถรสฺส สนฺติกํ อคมํสุ. อถายสฺมา อุปาลิ, อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘โย นุ โข, อาวุโส อานนฺท, สามิเกน ‘อิมํ โอกาสํ อิตฺถนฺนามสฺส อาจิกฺขา’ติ วุตฺโต, ตสฺส อาจิกฺขติ, กึ โส อาปชฺชตี’’ติ? น, ภนฺเต, กิญฺจิ อาปชฺชติ อนฺตมโส ทุกฺกฏมตฺถมฺปีติ. อยํ, อาวุโส, อายสฺมา อชฺชุโก สามิเกน ‘‘อิมํ โอกาสํ อิตฺถนฺนามสฺส อาจิกฺขา’’ติ วุตฺโต ตสฺส อาจิกฺขติ, อนาปตฺติ, อาวุโส, อายสฺมโต อชฺชุกสฺสาติ. ภควา ตํ สุตฺวา ‘‘สุกถิตํ, ภิกฺขเว, อุปาลินา’’ติ วตฺวา [Pg.186] สาธุการมทาสิ, ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. กุมารกสฺสปวตฺถุ (อ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑.๒๑๗) ปน เหฏฺฐา อาคตเมว.

228. No sexto (caso), "o caso do habitante de Bhārukaccha" (bhārukacchakavatthu): diz-se que um certo bhikkhu residente na região de Bhārukaccha, tendo tido relações sexuais em sonho com sua ex-esposa, pensou: "Não sou mais um asceta, vou retornar à vida leiga". Enquanto ia para Bhārukaccha, encontrou no caminho o Venerável Upāli e relatou-lhe o ocorrido. O Venerável Upāli disse-lhe: "Não há ofensa, amigo, por causa de um sonho." Pois em um sonho não há controle voluntário. Por isso, o Élder Upāli, aplicando o método de dedução, decidiu este caso que ainda não havia sido decidido anteriormente pelo Abençoado. Um chefe de família tinha dois rapazes: um filho e um sobrinho. Então, aquele chefe de família, tendo adoecido, disse ao Venerável Ajjuka: "Venerável Senhor, revele este local àquele destes rapazes que for cheio de fé e devoção." E, naquele momento, o sobrinho daquele chefe de família era cheio de fé e devoção. Então, o Venerável Ajjuka revelou aquele local àquele rapaz. Com aquela riqueza, ele estabeleceu sua família e instituiu a prática de dar esmolas. Então, o filho daquele chefe de família disse ao Venerável Ānanda: "Venerável Ānanda, quem é o herdeiro do pai: o filho ou o sobrinho?" "O filho, amigo, é o herdeiro do pai." "Venerável Senhor, o nobre Ajjuka revelou nossa riqueza ao nosso primo." "Amigo, esse Ajjuka não é um asceta." Então, o Venerável Ajjuka disse ao Venerável Ānanda: "Dê-me, amigo Ānanda, uma decisão." Ambos foram à presença do Élder Upāli. Então, o Venerável Upāli disse ao Venerável Ānanda: "Amigo Ānanda, se alguém é instruído pelo proprietário: 'Revele este local a fulano', e ele o revela a ele, comete alguma ofensa?" "Não, Venerável Senhor, ele não comete nada, nem mesmo uma ofensa de má conduta." "Amigo, este Venerável Ajjuka foi instruído pelo proprietário: 'Revele este local a fulano', e ele o revelou a ele. Não há ofensa, amigo, para o Venerável Ajjuka." O Abençoado, ouvindo isso, disse: "Foi bem dito, monges, por Upāli", e deu sua aprovação. Foi em referência a isso que isso foi dito. A história de Kumārakassapa, no entanto, já foi apresentada anteriormente.

ฉนฺนํ ขตฺติยานนฺติ ภทฺทิโย สกฺยราชา อนุรุทฺโธ อานนฺโท ภคุ กิมิโล เทวทตฺโตติ อิเมสํ ฉนฺนํ ขตฺติยานํ. ปสาธโกติ มณฺฑยิตา. ปาฬิยนฺติ สงฺฆเภทกฺขนฺธกปาฬิยนฺติ (จูฬว. ๓๓๐ อาทโย).

"Dos seis khattiyas" (channaṃ khattiyānaṃ) refere-se a estes seis nobres: Bhaddiya (o rei dos Sakyas), Anuruddha, Ānanda, Bhagu, Kimbila e Devadatta. "Adornador" (pasādhako) significa aquele que embeleza. "No texto canônico" (pāḷiyaṃ) significa no texto do Saṅghabhedakkhandhaka (Cūḷavagga, 330, etc.).

นนฺทกตฺเถรวตฺถุ

A história do Élder Nandaka

๒๒๙. สตฺตเม เอกสโมธาเนติ เอกสฺมึ สโมธาเน, เอกสฺมึ สนฺนิปาเตติ อตฺโถ. เสสํ สุวิญฺเญยฺยเมว.

229. No sétimo (caso), "em uma única reunião" (ekasamodhāne) significa em uma única assembleia, em um único encontro. O restante é de fácil compreensão.

นนฺทตฺเถรวตฺถุ

A história do Élder Nanda

๒๓๐. อฏฺฐเม น ตํ จตุสมฺปชญฺญวเสน อปริจฺฉินฺทิตฺวา โอโลเกตีติ สาตฺถกสปฺปายโคจรอสมฺโมหสมฺปชญฺญสงฺขาตานํ จตุนฺนํ สมฺปชญฺญานํ วเสน อปริจฺฉินฺทิตฺวา ตํ ทิสํ น โอโลเกติ. โส หิ อายสฺมา ‘‘ยเมวาหํ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตํ นิสฺสาย สาสเน อนภิรติอาทิวิปฺปการปฺปตฺโต, ตเมว สุฏฺฐุ นิคฺคเหสฺสามี’’ติ อุสฺสาหชาโต พลวหิโรตฺตปฺโป, ตตฺถ จ กตาธิการตฺตา อินฺทฺริยสํวโร อุกฺกํสปารมิปฺปตฺโต จตุสมฺปชญฺญํ อมุญฺจิตฺวาว สพฺพทิสํ อาโลเกติ. วุตฺตญฺเจตํ ภควตา –

230. No oitavo (caso), "ele não olha para aquela direção sem antes discerni-la por meio da quádrupla clara compreensão" (na taṃ catusampajaññavasena aparicchinditvā oloketi) significa que ele não olha para aquela direção sem antes discerni-la por meio das quatro formas de clara compreensão, conhecidas como: clara compreensão do propósito, da adequação, do domínio de meditação e da não ilusão. Pois aquele venerável, tendo gerado entusiasmo e possuindo um forte senso de vergonha e temor moral, pensando: "Vou subjugar completamente aquilo mesmo que, devido à minha falta de guarda das portas dos sentidos, me levou ao descontentamento na Dispensação e a outros desvios", e tendo alcançado a perfeição máxima no controle dos sentidos devido aos seus esforços anteriores ali, olhava para todas as direções sem abandonar a quádrupla clara compreensão. E isto foi dito pelo Abençoado:

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, นนฺทสฺส ปุรตฺถิมา ทิสา อาโลเกตพฺพา โหติ, สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา นนฺโท ปุรตฺถิมํ ทิสํ อาโลเกติ ‘เอวํ เม ปุรตฺถิมํ ทิสํ อาโลกยโต นาภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสวิสฺสนฺตี’ติ. อิติห ตตฺถ สมฺปชาโน โหติ. สเจ, ภิกฺขเว, นนฺทสฺส ปจฺฉิมา ทิสา, อุตฺตรา ทิสา, ทกฺขิณา ทิสา, อุทฺธํ, อโธ, อนุทิสา อนุวิโลเกตพฺพา โหติ, สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา นนฺโท อนุทิสํ อนุวิโลเกติ ‘เอวํ เม อนุทิสํ อนุวิโลกยโต…เป… สมฺปชาโน โหตี’’’ติ (อ. นิ. ๘.๙).

"Se, monges, Nanda precisa olhar para a direção leste, ele olha para a direção leste aplicando toda a sua mente, pensando: 'Enquanto eu estiver olhando para a direção leste, estados prejudiciais e cobiçosos de cobiça e descontentamento não me invadirão'. Assim, ele permanece plenamente consciente ali. Se, monges, Nanda precisa olhar para a direção oeste, norte, sul, para cima, para baixo ou para as direções intermediárias, ele olha para as direções intermediárias aplicando toda a sua mente, pensando: 'Enquanto eu estiver olhando para as direções intermediárias... [etc.] ...ele permanece plenamente consciente'."

อภิเสกเคหปเวสนอาวาหมงฺคเลสุ [Pg.187] วตฺตมาเนสูติ อิธ ตีณิ มงฺคลานิ วุตฺตานิ, วินยฏฺฐกถายํ ปน ‘‘ตํ ทิวสเมว นนฺทกุมารสฺส เกสวิสฺสชฺชนํ, ปฏฺฏพนฺโธ, ฆรมงฺคลํ, ฉตฺตมงฺคลํ, อาวาหมงฺคลนฺติ ปญฺจ มงฺคลานิ โหนฺตี’’ติ วุตฺตํ. ตตฺถ กุลมริยาทวเสน เกโสโรปนํ เกสวิสฺสชฺชนํ. ยุวราชปฏฺฏพนฺธนํ ปฏฺฏพนฺโธ. อภินวฆรปฺปเวสนมโห ฆรมงฺคลํ. วิวาหกรณมโห อาวาหมงฺคลํ. ยุวราชฉตฺตมโห ฉตฺตมงฺคลํ.

"Enquanto ocorriam as cerimônias de consagração, de entrada na nova casa e de casamento" (abhisekagehapavesanaāvāhamaṅgalesu vattamānesu): aqui são mencionadas três cerimônias auspiciosas. No entanto, no Comentário do Vinaya é dito: 'Naquele mesmo dia, houve cinco cerimônias auspiciosas para o jovem Nanda: o corte de cabelo (kesavissajjana), a imposição da tiara real (paṭṭabandha), a inauguração da casa (gharamaṅgala), a consagração do guarda-sol real (chattamaṅgala) e o casamento (āvāhamaṅgala).' Ali, o corte de cabelo de acordo com o costume familiar é o 'kesavissajjana'. A imposição da tiara de príncipe herdeiro é o 'paṭṭabandha'. O festival de entrada na nova casa é o 'gharamaṅgala'. O festival de celebração do casamento é o 'āvāhamaṅgala'. O festival do guarda-sol do príncipe herdeiro é o 'chattamaṅgala'.

นนฺทกุมารํ อภิเสกมงฺคลํ น ตถา ปีเฬสิ, ยถา ชนปทกลฺยาณิยา วุตฺตวจนนฺติ อชฺฌาหริตพฺพํ. ตเทว ปน วจนํ สรูปโต ทสฺเสตุํ – ‘‘ปตฺตํ อาทาย คมนกาเล’’ติอาทิ วุตฺตํ. ชนปทกลฺยาณีติ ชนปทมฺหิ กลฺยาณี อุตฺตมา ฉ สรีรโทสรหิตา ปญฺจ กลฺยาณสมนฺนาคตา. สา หิ ยสฺมา นาติทีฆา นาติรสฺสา นาติกิสา นาติถูลา นาติกาฬี นาจฺโจทาตาติ อติกฺกนฺตา มานุสวณฺณํ, อสมฺปตฺตา ทิพฺพวณฺณํ, ตสฺมา ฉ สรีรโทสรหิตา. ฉวิกลฺยาณํ มํสกลฺยาณํ นฺหารุกลฺยาณํ อฏฺฐิกลฺยาณํ วยกลฺยาณนฺติ อิเมหิ ปน กลฺยาเณหิ สมนฺนาคตตฺตา ปญฺจ กลฺยาณสมนฺนาคตา นาม. ตสฺสา หิ อาคนฺตุโกภาสกิจฺจํ นตฺถิ, อตฺตโน สรีโรภาเสเนว ทฺวาทสหตฺเถ ฐาเน อาโลกํ กโรติ, ปิยงฺคุสามา วา โหติ สุวณฺณสามา วา, อยมสฺสา ฉวิกลฺยาณตา. จตฺตาโร ปนสฺสา หตฺถปาทา มุขปริโยสานญฺจ ลาขารสปริกมฺมกตํ วิย รตฺตปวาฬรตฺตกมฺพลสทิสํ โหติ, อยมสฺสา มํสกลฺยาณตา. วีสติ ปน นขปตฺตานิ มํสโต อมุตฺตฏฺฐาเน ลาขารสปูริตานิ วิย, มุตฺตฏฺฐาเน ขีรธาราสทิสานิ โหนฺติ, อยมสฺสา นฺหารุกลฺยาณตา. ทฺวตฺตึส ทนฺตา สุผุสิตา สุโธตวชิรปนฺติ วิย ขายนฺติ, อยมสฺสา อฏฺฐิกลฺยาณตา. วีสํวสฺสสติกาปิ สมานา โสฬสวสฺสุทฺเทสิกา วิย โหติ นิปฺปลิเตน, อยมสฺสา วยกลฺยาณตา. อิติ อิเมหิ ปญฺจหิ กลฺยาเณหิ สมนฺนาคตตฺตา ‘‘ชนปทกลฺยาณี’’ติ วุจฺจติ. ตุวฏนฺติ สีฆํ.

Deve-se suprir a elipse: "A cerimônia de consagração não afligiu tanto o jovem Nanda quanto as palavras ditas pela Janapadakalyāṇī". Para mostrar essas mesmas palavras em sua forma real, diz-se: "no momento de ir levando a tigela", etc. "Janapadakalyāṇī" significa a mais bela e excelente no país, livre de seis defeitos corporais e dotada de cinco belezas. Pois, como ela não era nem muito alta, nem muito baixa, nem muito magra, nem muito gorda, nem muito escura, nem muito pálida, ela transcendia a beleza humana sem atingir a beleza divina; por isso, era livre de seis defeitos corporais. Ela é chamada de "dotada de cinco belezas" por possuir estas belezas: a beleza da pele (chavikalyāṇa), a beleza dos lábios (maṃsakalyāṇa), a beleza das unhas (nhārukalyāṇa), a beleza dos dentes (aṭṭhikalyāṇa) e a beleza da juventude (vayakalyāṇa). Pois ela não precisava de iluminação externa; com o próprio brilho de seu corpo, ela iluminava um espaço de doze côvados. Ela tinha a tez escura como a planta piyaṅgu ou dourada; esta era a sua beleza de pele. Suas quatro extremidades (mãos e pés) e seus lábios eram vermelhos como coral vermelho ou manta vermelha, como se tivessem sido tratados com laca vermelha; esta era a sua beleza de lábios. Suas vinte unhas, na parte que adere à carne, eram como se estivessem cheias de laca vermelha, e na parte livre, eram como fluxos de leite; esta era a sua beleza de unhas. Seus trinta e dois dentes eram bem alinhados e pareciam uma fileira de diamantes bem polidos; esta era a sua beleza de dentes. Mesmo quando completasse cem anos de idade, ela pareceria ter dezesseis anos, sem cabelos brancos; esta era a sua beleza de juventude. Assim, por ser dotada dessas cinco belezas, ela é chamada de "Janapadakalyāṇī". "Tuvaṭaṃ" significa rapidamente.

อิมสฺมึ ฐาเน นิวตฺเตสฺสติ, อิมสฺมึ ฐาเน นิวตฺเตสฺสตีติ จินฺเตนฺตเมวาติ โส กิร ตถาคเต คารววเสน ‘‘ปตฺตํ โว, ภนฺเต, คณฺหถา’’ติ วตฺตุํ อวิสหนฺโต เอวํ จินฺเตสิ – ‘‘โสปานสีเส ปตฺตํ คณฺหิสฺสตี’’ติ[Pg.188]. สตฺถา ตสฺมิมฺปิ ฐาเน น คณฺหิ. อิตโร ‘‘โสปานปาทมูเล คณฺหิสฺสตี’’ติ จินฺเตสิ. สตฺถา ตตฺถาปิ น คณฺหิ. อิตโร ‘‘ราชงฺคเณ คณฺหิสฺสตี’’ติ จินฺเตสิ. สตฺถา ตตฺถาปิ น คณฺหิ. เอวํ ‘‘อิธ คณฺหิสฺสติ, เอตฺถ คณฺหิสฺสตี’’ติ จินฺเตนฺตเมว สตฺถา วิหารํ เนตฺวา ปพฺพาเชสิ.

"Enquanto ele pensava apenas: 'Ele vai parar neste lugar, ele vai parar neste lugar'": diz-se que ele, por respeito ao Tathāgata, não ousando dizer: "Venerável Senhor, por favor, pegue sua tigela", pensou assim: "Ele pegará a tigela no topo da escada." O Mestre não a pegou naquele lugar também. O outro pensou: "Ele a pegará na base da escada." O Mestre também não a pegou ali. O outro pensou: "Ele a pegará no pátio do palácio." O Mestre também não a pegou ali. Assim, enquanto ele pensava apenas "Ele a pegará aqui, ele a pegará ali", o Mestre o levou ao monastério e o ordenou.

มหากปฺปินตฺเถรวตฺถุ

A história do Élder Mahākappina

๒๓๑. นวเม สุตวิตฺตโกติ ธมฺมสฺสวนปิโย. ปฏิหารกสฺสาติ โทวาริกสฺส. สจฺจกาเรนาติ สจฺจกิริยาย. สตฺถา ‘‘อุปฺปลวณฺณา อาคจฺฉตู’’ติ จินฺเตสิ. เถรี อาคนฺตฺวา สพฺพา ปพฺพาเชตฺวา ภิกฺขุนีอุปสฺสยํ คตาติ อิทํ องฺคุตฺตรภาณกานํ กถามคฺคํ ทสฺเสนฺเตน วุตฺตํ. เตเนว ธมฺมปทฏฺฐกถายํ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.มหากปฺปินตฺเถรวตฺถุ) วุตฺตํ –

231. No nono (caso), "rico em audição" (sutavittako) significa aquele que ama ouvir o Dhamma. "Do porteiro" (paṭihārakassa) significa do guardião do portão. "Por um ato de verdade" (saccakārena) significa por uma declaração de verdade. O Mestre pensou: "Que Uppalavaṇṇā venha." "A Élder veio, ordenou a todas e foi para o mosteiro das monjas" — isto foi dito mostrando a tradição de recitação dos recitadores do Aṅguttara. Por essa mesma razão, foi dito no Comentário do Dhammapada (Dhp-A, história do Élder Mahākappina):

‘‘ตา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ ฐิตา ปพฺพชฺชํ ยาจึสุ. เอวํ กิร วุตฺเต สตฺถา อุปฺปลวณฺณาย อาคมนํ จินฺเตสีติ เอกจฺเจ วทนฺติ. สตฺถา ปน ตา อุปาสิกาโย อาห – ‘สาวตฺถึ คนฺตฺวา ภิกฺขุนีอุปสฺสเย ปพฺพาเชถา’ติ. ตา อนุปุพฺเพน ชนปทจาริกํ จรมานา อนฺตรามคฺเค มหาชเนน อภิหฏสกฺการสมฺมานา ปทสาว วีสโยชนสติกํ มคฺคํ คนฺตฺวา ภิกฺขุนีอุปสฺสเย ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณึสู’’ติ.

"Elas, tendo prestado homenagem ao Mestre e permanecendo de um lado, pediram a ordenação. Quando isso foi dito, alguns dizem que o Mestre pensou na vinda de Uppalavaṇṇā. O Mestre, no entanto, disse àquelas seguidoras leigas: 'Ide a Sāvatthī e sede ordenadas no mosteiro das monjas'. Elas, viajando gradualmente pelo país, receiving honras e hospitalidade oferecidas pelas pessoas ao longo do caminho, caminharam a pé uma distância de cento e vinte yojanas, foram ordenadas no mosteiro das monjas e alcançaram o estado de Arahant."

ธมฺมปีตีติ ธมฺมปายโก, ธมฺมํ ปิวนฺโตติ อตฺโถ. ธมฺโม จ นาเมส น สกฺกา ภาชเนน ยาคุอาทีนิ วิย ปาตุํ, นววิธํ ปน โลกุตฺตรธมฺมํ นามกาเยน ผุสนฺโต อารมฺมณโต สจฺฉิกโรนฺโต ปริญฺญาภิสมยาทีหิ ทุกฺขาทีนิ อริยสจฺจานิ ปฏิวิชฺฌนฺโต ธมฺมํ ปิวติ นาม. สุขํ เสตีติ เทสนามตฺตเมตํ, จตูหิปิ อิริยาปเถหิ สุขํ วิหรตีติ อตฺโถ. วิปฺปสนฺเนนาติ อนาวิเลน นิรุปกฺกิเลเสน. อริยปฺปเวทิเตติ พุทฺธาทีหิ อริเยหิ ปเวทิเต สติปฏฺฐานาทิเภเท โพธิปกฺขิยธมฺเม. สทา รมตีติ เอวรูโป ธมฺมปีติ วิปฺปสนฺเนน เจตสา วิหรนฺโต ปณฺฑิจฺเจน สมนฺนาคโต สทา รมติ อภิรมติ. พาหิตปาปตฺตา ‘‘พฺราหฺมณา’’ติ เถรํ อาลปติ.

‘Aquele que se deleita no Dhamma’ (dhammapītī) significa aquele que bebe o Dhamma, isto é, aquele que consome o Dhamma. E este chamado Dhamma não pode ser bebido com um recipiente como se fosse um mingau ou algo semelhante; no entanto, aquele que toca o Dhamma supramundano de nove aspectos com o corpo mental, realizando-o como objeto, e penetra as Nobres Verdades, como o sofrimento e outras, por meio da plena compreensão e da realização direta, diz-se que ‘bebe o Dhamma’. ‘Dorme feliz’ (sukhaṃ seti) é apenas um modo de ensinar; o significado é que ele vive feliz em todas as quatro posturas corporais. ‘Com a mente serena’ (vippasannena) significa sem turbulência, livre de impurezas. ‘Anunciado pelos Nobres’ (ariyappavedite) refere-se às qualidades que levam ao despertar, divididas em estabelecimentos da atenção plena e outros, proclamadas pelos nobres, como o Buda e outros. ‘Sempre se alegra’ (sadā ramati) significa que tal pessoa que se deleita no Dhamma, vivendo com a mente serena e dotada de sabedoria, sempre se alegra, encontra grande prazer. Por ter banido o mal, ele se dirige ao ancião como ‘Brâmane’.

สาคตตฺเถรวตฺถุ

A História do Ancião Sāgata

๒๓๒. ทสเม [Pg.189] ฉพฺพคฺคิยานํ วจเนนาติ โกสมฺพิกา กิร อุปาสกา อายสฺมนฺตํ สาคตํ อุปสงฺกมิตฺวา อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ ฐิตา เอวมาหํสุ – ‘‘กึ, ภนฺเต, อยฺยานํ ทุลฺลภญฺจ มนาปญฺจ, กึ ปฏิยาเทมา’’ติ? เอวํ วุตฺเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู โกสมฺพิเก อุปาสเก เอตทโวจุํ – ‘‘อตฺถาวุโส กาโปติกา, นาม ปสนฺนา ภิกฺขูนํ ทุลฺลภา จ มนาปา จ, ตํ ปฏิยาเทถา’’ติ. อถ โกสมฺพิกา อุปาสกา ฆเร ฆเร กาโปติกํ ปสนฺนํ ปฏิยาเทตฺวา อายสฺมนฺตํ สาคตํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ ทิสฺวา เอตทโวจุํ – ‘‘ปิวตุ, ภนฺเต, อยฺโย สาคโต กาโปติกํ ปสนฺนํ, ปิวตุ, ภนฺเต, อยฺโย สาคโต กาโปติกํ ปสนฺน’’นฺติ. อถายสฺมา สาคโต ฆเร ฆเร กาโปติกํ ปสนฺนํ ปิวิตฺวา นครมฺหา นิกฺขมนฺโต นครทฺวาเร ปติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ฉพฺพคฺคิยานํ วจเนน สพฺพเคเหสุ กาโปติกํ ปสนฺนํ ปฏิยาเทตฺวา’’ติอาทิ. ตตฺถ กาโปติกา นาม กโปตปาทสมานวณฺณา รตฺโตภาสา. ปสนฺนาติ สุรามณฺฑสฺเสตํ อธิวจนํ. วินเย สมุฏฺฐิตนฺติ สุราปานสิกฺขาปเท (ปาจิ. ๓๒๖ อาทโย) อาคตํ.

232. No décimo [caso], ‘pelas palavras do grupo de seis’ (chabbaggiyānaṃ vacanena): diz-se que os devotos leigos de Kosambī aproximaram-se do venerável Sāgata, prestaram-lhe homenagens e, de pé a um lado, disseram: “O que, senhor, é difícil de obter e agradável para os veneráveis? O que podemos preparar?”. Quando isso foi dito, os monges do grupo de seis disseram aos devotos leigos de Kosambī: “Amigos, há uma bebida clara chamada kāpotikā, que é difícil de obter e agradável para os monges; preparem-na”. Então, os devotos leigos de Kosambī prepararam a bebida clara kāpotikā em cada casa e, ao verem o venerável Sāgata caminhando em busca de esmolas, disseram-lhe: “Beba, senhor, que o venerável Sāgata beba a bebida clara kāpotikā; beba, senhor, que o venerável Sāgata beba a bebida clara kāpotikā”. Então, o venerável Sāgata, tendo bebido a bebida clara kāpotikā em casa após casa, ao sair da cidade, caiu no portão da cidade. Por isso foi dito: “tendo preparado a bebida clara kāpotikā em todas as casas pelas palavras do grupo de seis”, etc. Ali, ‘kāpotikā’ refere-se a uma bebida de cor semelhante ao pé de um pombo, com um brilho avermelhado. ‘Pasannā’ é um sinônimo para a essência límpida da bebida alcoólica (surāmaṇḍa). ‘Surgiu no Vinaya’ refere-se ao que é transmitido na regra de treinamento sobre o consumo de bebidas alcoólicas.

ราธตฺเถรวตฺถุ

A História do Ancião Rādha

๒๓๓. เอกาทสเม สตฺถา สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สญฺญํ อทาสีติ พฺราหฺมณํ ปพฺพาเชตุํ สญฺญํ อทาสิ, อาณาเปสีติ วุตฺตํ โหติ. ภควา กิร ตํ พฺราหฺมณํ ปพฺพชฺชํ อลภิตฺวา กิสํ ลูขํ ทุพฺพณฺณํ อุปฺปณฺฑุปฺปณฺฑุกชาตํ ทิสฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘โก, ภิกฺขเว, ตสฺส พฺราหฺมณสฺส อธิการํ สรตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหํ โข, ภนฺเต, ตสฺส พฺราหฺมณสฺส อธิการํ สรามี’’ติ. กึ ปน ตฺวํ, สาริปุตฺต, พฺราหฺมณสฺส อธิการํ สรสีติ. อิธ เม, ภนฺเต, โส พฺราหฺมโณ ราชคเห ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส กฏจฺฉุภิกฺขํ ทาเปสิ, อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ตสฺส พฺราหฺมณสฺส อธิการํ สรามี’’ติ. สาธุ สาธุ, สาริปุตฺต. กตญฺญุโน หิ, สาริปุตฺต, สปฺปุริสา กตเวทิโน, เตน หิ ตฺวํ, สาริปุตฺต, ตํ พฺราหฺมณํ ปพฺพาเชหิ อุปสมฺปาเทหีติ. อฏฺฐุปฺปตฺติยํ อาคโตติ อลีนจิตฺตชาตกสฺส (ชา. ๑.๒.๑๑-๑๒) อฏฺฐุปฺปตฺติยํ (ชา. อฏฺฐ. ๒.๒.อลีนจิตฺตชาตกวณฺณนา) อาคโต.

233. No décimo primeiro [caso], ‘o Mestre deu um sinal ao ancião Sāriputta’ (satthā sāriputtattherassa saññaṃ adāsi): significa que ele deu um sinal, ou seja, ordenou que o brâmane fosse admitido na ordem. Diz-se que o Abençoado, ao ver aquele brâmane — que não conseguira a ordenação — magro, abatido, pálido e amarelado, dirigiu-se aos monges: “Quem, monges, se lembra de algum serviço prestado por este brâmane?”. Quando isso foi dito, o venerável Sāriputta disse ao Abençoado: “Eu, senhor, lembro-me de um serviço prestado por este brâmane”. “E o que, Sāriputta, você lembra como serviço do brâmane?”. “Aqui, senhor, enquanto eu caminhava em busca de esmolas em Rājagaha, aquele brâmane fez com que me dessem uma concha de comida. Disso, senhor, eu me lembro como um serviço daquele brâmane”. “Muito bem, muito bem, Sāriputta! Pois as pessoas de bem, Sāriputta, são gratas e reconhecidas. Sendo assim, Sāriputta, ordene esse brâmane e conceda-lhe a admissão completa”. ‘Surgiu na ocasião’ significa que surgiu na ocasião do Alīnacitta Jātaka.

นิธีนนฺติ [Pg.190] ตตฺถ ตตฺถ นิทหิตฺวา ฐปิตานํ หิรญฺญสุวณฺณาทิปูรานํ นิธิกุมฺภีนํ. ปวตฺตารนฺติ กิจฺฉชีวิเก ทุคฺคตมนุสฺเส อนุกมฺปํ กตฺวา ‘‘เอหิ, เต สุเขน ชีวนุปายํ ทสฺเสสฺสามี’’ติ นิธิฏฺฐานํ เนตฺวา หตฺถํ ปสาเรตฺวา ‘‘อิมํ คเหตฺวา สุขํ ชีวา’’ติ อาจิกฺขิตารํ วิย. วชฺชทสฺสินนฺติ ทฺเว วชฺชทสฺสิโน ‘‘อิมินา นํ อสารุปฺเปน วา ขลิเตน วา สงฺฆมชฺเฌ นิคฺคณฺหิสฺสามี’’ติ รนฺธคเวสโก จ, อนญฺญาตํ ญาปนตฺถาย ญาตํ อนุคฺคณฺหนตฺถาย สีลาทีนมสฺส วุทฺธิกามตาย ตํ ตํ วชฺชํ โอโลกเนน อุลฺลุมฺปนสภาวสณฺฐิโต จ. อยํ อิธ อธิปฺเปโต. ยถา หิ ทุคฺคตมนุสฺโส ‘‘อิมํ คณฺหาหี’’ติ ตชฺเชตฺวาปิ โปเถตฺวาปิ นิธึ ทสฺเสนฺเต โกปํ น กโรติ, ปมุทิโตว โหติ, เอวเมวํ เอวรูเป ปุคฺคเล อสารุปฺปํ วา ขลิตํ วา ทิสฺวา อาจิกฺขนฺเต โกโป น กาตพฺโพ, ตุฏฺเฐเนว ภวิตพฺพํ. ‘‘ภนฺเต, มหนฺตํ โว กมฺมํ กตํ มยฺหํ อาจริยุปชฺฌายฏฺฐาเน ฐตฺวา โอวทนฺเตหิ, ปุนปิ มํ วเทยฺยาถา’’ติ ปวาเรตพฺพเมว.

‘De tesouros’ (nidhīnaṃ) refere-se a potes de tesouros cheios de ouro, moedas de ouro, etc., enterrados e guardados aqui e ali. ‘Aquele que revela’ (pavattāraṃ) é como alguém que, por compaixão por uma pessoa pobre que vive com dificuldade, diz: “Venha, vou lhe mostrar um meio de vida confortável”, leva-a ao local do tesouro, estende a mão e diz: “Pegue isto e viva feliz”, apontando-o. ‘Aquele que vê as falhas’ (vajjadassinaṃ): existem dois tipos de pessoas que veem falhas: aquele que procura defeitos pensando ‘com este comportamento inadequado ou deslize eu o repreenderei no meio da comunidade’, e aquele que, desejando o crescimento da virtude e de outras qualidades do outro, observa esta ou aquela falha para fazer saber o que não é conhecido e para apoiar o que é conhecido, agindo com uma atitude de elevação espiritual. Este último é o que se pretende aqui. Pois, assim como um homem pobre não se ira com quem lhe mostra um tesouro, mesmo que o ameace ou o empurre dizendo “pegue isto”, mas fica imensamente alegre, da mesma forma, quando se vê um comportamento inadequado ou um deslize e tal pessoa o aponta, não se deve ficar irado, mas sim contente. Deve-se mesmo convidá-la, dizendo: “Senhor, um grande favor me foi feito por vós que, agindo na posição de mestre e preceptor, me aconselhastes; por favor, falai-me novamente”.

นิคฺคยฺหวาทินฺติ เอกจฺโจ หิ สทฺธิวิหาริกาทีนํ อสารุปฺปํ วา ขลิตํ วา ทิสฺวา ‘‘อยํ เม มุโขทกทานาทีหิ สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐหติ, สเจ นํ วกฺขามิ, น มํ อุปฏฺฐหิสฺสติ, เอวํ เม ปริหานิ ภวิสฺสตี’’ติ ตํ วตฺตุํ อวิสหนฺโต น นิคฺคยฺหวาที นาม โหติ, โส อิมสฺมึ สาสเน กจวรํ อากิรติ. โย ปน ตถารูปํ วชฺชํ ทิสฺวา วชฺชานุรูปํ ตชฺเชนฺโต ปณาเมนฺโต ทณฺฑกมฺมํ กโรนฺโต วิหารา นีหรนฺโต สิกฺขาเปติ, อยํ นิคฺคยฺหวาที นาม เสยฺยถาปิ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘นิคฺคยฺห นิคฺคยฺหาหํ, อานนฺท, วกฺขามิ, ปวยฺห ปวยฺห, อานนฺท, วกฺขามิ, โย สาโร, โส ฐสฺสตี’’ติ (ม. นิ. ๓.๑๙๖). เมธาวินฺติ ธมฺโมชปญฺญาย สมนฺนาคตํ. ตาทิสนฺติ เอวรูปํ ปณฺฑิตํ ภเชยฺย ปยิรุปาเสยฺย. ตาทิสญฺหิ อาจริยํ ภชมานสฺส อนฺเตวาสิกสฺส เสยฺโย โหติ น ปาปิโย, วฑฺฒิเยว โหติ, โน ปริหานีติ.

‘Aquele que repreende’ (niggayhavādī): pois certa pessoa, ao ver um comportamento inadequado ou um deslize de seus co-residentes e outros, pensa: “Este me serve com respeito, oferecendo-me água para lavar o rosto e outras coisas; se eu o repreender, ele não me servirá mais, e assim terei prejuízo”, e não ousando falar, não é chamado de ‘aquele que repreende’; tal pessoa espalha lixo nesta Dispensação. Mas aquele que, ao ver tal falha, ensina repreendendo de acordo com a falha, banindo, impondo penalidades ou expulsando do mosteiro, esse é chamado de ‘aquele que repreende’, assim como o Buda Perfeitamente Desperto. Pois assim foi dito: “Repreendendo repetidamente eu falarei, Ānanda; afastando repetidamente eu falarei, Ānanda. O que for essencial permanecerá”. ‘Sábio’ (medhāvī) significa dotado de sabedoria que possui a essência do Dhamma. ‘A tal pessoa’ (tādisaṃ) significa que se deve associar e honrar tal sábio. Pois, para o discípulo que se associa a tal mestre, há melhora e não piora, há apenas crescimento e não declínio.

โมฆราชตฺเถรวตฺถุ

A História do Ancião Mogharāja

๒๓๔. ทฺวาทสเม กฏฺฐวาหนนคเรติ กฏฺฐวาหเนน คหิตตฺตา เอวํลทฺธนามเก นคเร. อตีเต กิร พาราณสิวาสี เอโก รุกฺขวฑฺฒกี สเก อาจริยเก อทุติโย. ตสฺส โสฬส สิสฺสา เอกเมกสฺส สหสฺสํ อนฺเตวาสิกา. เอวํ เต สตฺตรสาธิกา โสฬส สหสฺสา อาจริยนฺเตวาสิกา [Pg.191] สพฺเพปิ พาราณสึ อุปนิสฺสาย ชีวิกํ กปฺเปนฺตา ปพฺพตสมีปํ คนฺตฺวา รุกฺเข คเหตฺวา ตตฺเถว นานาปาสาทวิกติโย นิฏฺฐาเปตฺวา กุลฺลํ พนฺธิตฺวา คงฺคาย พาราณสึ อาเนตฺวา สเจ ราชา อตฺถิโก โหติ, รญฺโญ เอกภูมกํ วา สตฺตภูมกํ วา ปาสาทํ โยเชตฺวา เทนฺติ. โน เจ, อญฺเญสมฺปิ วิกฺกิณิตฺวา ปุตฺตทารํ โปเสนฺติ. อถ เนสํ เอกทิวสํ อาจริโย ‘‘น สกฺกา วฑฺฒกิกมฺเมน นิจฺจํ ชีวิตุํ, ทุกฺกรญฺหิ ชรากาเล เอตํ กมฺม’’นฺติ จินฺเตตฺวา อนฺเตวาสิเก อามนฺเตสิ – ‘‘ตาตา, อุทุมฺพราทโย อปฺปสารรุกฺเข อาเนถา’’ติ. เต ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา อานยึสุ. โส เตหิ กฏฺฐสกุณํ กตฺวา ตสฺสพฺภนฺตรํ ปวิสิตฺวา วาเตน ยนฺตํ ปูเรสิ. กฏฺฐสกุโณ สุวณฺณหํสราชา วิย อากาเส ลงฺฆิตฺวา วนสฺส อุปริ จริตฺวา อนฺเตวาสีนํ ปุรโต โอรุหิ.

234. No décimo segundo [caso], ‘na cidade de Kaṭṭhavāhana’ (kaṭṭhavāhananagare): na cidade que recebeu esse nome por ter sido tomada por Kaṭṭhavāhana. No passado, diz-se que um carpinteiro que vivia em Bārāṇasī era inigualável em seu ofício. Ele tinha dezesseis discípulos, e cada um deles tinha mil aprendizes. Assim, todos esses dezesseis mil e dezessete mestres e aprendizes, ganhando a vida na dependência de Bārāṇasī, iam para perto das montanhas, cortavam árvores, ali mesmo construíam vários tipos de palácios, amarravam-nos em balsas e os traziam pelo rio Ganges até Bārāṇasī. Se o rei estivesse interessado, eles montavam e entregavam ao rei um palácio de um ou sete andares. Se não, vendiam-nos a outros e sustentavam suas esposas e filhos. Então, um dia, o mestre pensou: “Não é possível viver para sempre do trabalho de carpintaria, pois esse trabalho é difícil na velhice”, e dirigiu-se aos aprendizes: “Meus caros, tragam madeiras de pouca consistência, como a da figueira-silvestre (udumbara) e outras”. Eles concordaram e as trouxeram. Com elas, ele fez um pássaro de madeira, entrou em seu interior e encheu o mecanismo com ar. O pássaro de madeira, como um rei dos gansos dourados, voou pelos céus, sobrevoou a floresta e pousou diante dos aprendizes.

อถาจริโย สิสฺเส อาห – ‘‘ตาตา อีทิสานิ กฏฺฐวาหนานิ กตฺวา สกฺกา สกลชมฺพุทีเป รชฺเช คเหตุํ, ตุมฺเหปิ ตาตา เอตานิ กโรถ, รชฺชํ คเหตฺวา ชีวิสฺสาม, ทุกฺกรํ วฑฺฒกิสิปฺเปน ชีวิตุ’’นฺติ. เต ตถา กตฺวา อาจริยสฺส ปฏิเวเทสุํ. ตโต เน อาจริโย อาห – ‘‘กตมํ ตาตา รชฺชํ คณฺหามา’’ติ? พาราณสิรชฺชํ อาจริยาติ. อลํ ตาตา, มา เอตํ รุจิตฺถ, มยญฺหิ ตํ คเหตฺวาปิ ‘‘วฑฺฒกิราชา, วฑฺฒกิยุวราชา’’ติ วฑฺฒกิวาทา น มุจฺจิสฺสาม, มหนฺโต ชมฺพุทีโป, อญฺญตฺถ คจฺฉามาติ. ตโต สปุตฺตทารกา กฏฺฐวาหนานิ อภิรุหิตฺวา สชฺชาวุธา หุตฺวา หิมวนฺตาภิมุขา คนฺตฺวา หิมวติ อญฺญตรํ นครํ ปวิสิตฺวา รญฺโญ นิเวสเนเยว ปจฺจุฏฺฐํสุ. เต ตตฺถ รชฺชํ คเหตฺวา อาจริยํ รชฺเช อภิสิญฺจึสุ. โส ‘‘กฏฺฐวาหโน ราชา’’ติ ปากโฏ อโหสิ, ตํ นครํ เตน คหิตตฺตา ‘‘กฏฺฐวาหนนคร’’นฺเตว นามํ ลภิ.

Então o mestre disse aos discípulos: “Meus caros, fazendo tais veículos de madeira (kaṭṭhavāhana), é possível tomar reinos em toda a Jambudīpa. Vós também, meus caros, fazei-os; viveremos após tomar um reino, pois é difícil viver do ofício de carpinteiro”. Eles assim fizeram e informaram o mestre. Então o mestre lhes perguntou: “Qual reino tomaremos, meus caros?”. “O reino de Bārāṇasī, mestre”. “Basta, meus caros, não queirais isso. Pois, mesmo que o tomemos, não escaparemos de ser chamados de carpinteiros, como ‘o rei carpinteiro, o vice-rei carpinteiro’. Jambudīpa é grande, vamos para outro lugar”. Então, com suas esposas e filhos, subiram nos veículos de madeira, armaram-se bem, partiram em direção ao Himalaia e, entrando em uma certa cidade no Himalaia, desceram diretamente no palácio do rei. Ali tomaram o reino e consagraram o mestre como rei. Ele ficou conhecido como ‘Rei Kaṭṭhavāhana’ e, por ter sido tomada por ele, aquela cidade recebeu o nome de ‘Kaṭṭhavāhananagara’.

ตปจารนฺติ ตปจรณํ. ปาสาณเจติเย ปิฏฺฐิปาสาเณ นิสีทีติ ปาสาณกเจติยนฺติ ลทฺธโวหาเร ปิฏฺฐิปาสาเณ สกฺเกน มาปิเต มหามณฺฑเป นิสีทิ. ตตฺถ กิร มหโต ปาสาณสฺส อุปริ ปุพฺเพ เทวฏฺฐานํ อโหสิ, อุปฺปนฺเน ปน ภควติ วิหาโร ชาโต, โส เตเนว ปุริมโวหาเรน ‘‘ปาสาณเจติย’’นฺติ วุจฺจติ.

‘Prática de austeridades’ (tapacāraṃ) significa a prática ascética. ‘Sentou-se no Pāsāṇacetiya, sobre uma rocha plana’ (pāsāṇacetiye piṭṭhipāsāṇe nisīdi): sentou-se em um grande pavilhão construído por Sakka sobre uma rocha plana no local conhecido como Pāsāṇacetiya. Diz-se que ali, sobre uma grande rocha, havia antigamente um santuário de divindades, mas após o surgimento do Abençoado, tornou-se um mosteiro; no entanto, continuou a ser chamado pelo seu nome antigo, ‘Pāsāṇacetiya’.

เตน [Pg.192] ปุจฺฉิเต ทุติโย หุตฺวา สตฺถารํ ปญฺหํ ปุจฺฉีติ –

Quando perguntado por ele, sendo o segundo, ele fez uma pergunta ao Mestre:

‘‘มุทฺธํ มุทฺธาธิปาตญฺจ, พาวรี ปริปุจฺฉติ;

ตํ พฺยากโรหิ ภควา, กงฺขํ วินย โน อิเส’’ติ. (สุ. นิ. ๑๐๓๑) –

“Bāvarī pergunta sobre a cabeça e a divisão da cabeça; explica isso, ó Abençoado, remove nossa dúvida, ó Sábio!”

เอวํ เตน ปญฺเห ปุจฺฉิเต ภควตา จ –

Assim, quando a pergunta foi feita por ele, o Abençoado também [respondeu]:

‘‘อวิชฺชา มุทฺธาติ ชานาหิ, วิชฺชา มุทฺธาธิปาตินี;

สทฺธาสติสมาธีหิ, ฉนฺทวีริเยน สํยุตา’’ติ. (สุ. นิ. ๑๐๓๒) –

“Sabe que a ignorância é a cabeça, e o conhecimento é o que divide a cabeça, acompanhado de fé, atenção plena, concentração, desejo e energia.”

ปญฺเห วิสฺสชฺชิเต ทุติโย หุตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิ.

Respondida a pergunta, sendo o segundo, ele fez uma pergunta.

อถสฺส…เป… ปญฺหํ กเถสีติ –

Então, para ele... [pe]... ele proferiu a pergunta:

‘‘กถํ โลกํ อเวกฺขนฺตํ, มจฺจุราชา น ปสฺสตี’’ติ. (สุ. นิ. ๑๑๒๔) –

“Como deve alguém contemplar o mundo para que o rei da morte não o veja?”

เตน ปญฺเห ปุจฺฉิเต –

Quando essa pergunta foi feita por ele:

‘‘สุญฺญโต โลกํ อเวกฺขสฺสุ, โมฆราช สทา สโต;

อตฺตานุทิฏฺฐึ อูหจฺจ, เอวํ มจฺจุตโร สิยา;

เอวํ โลกํ อเวกฺขนฺตํ, มจฺจุราชา น ปสฺสตี’’ติ. (สุ. นิ. ๑๑๒๕) –

“Contempla o mundo como vazio, Mogharāja, sempre atento; erradicando a visão de um eu, assim se pode cruzar a morte. Contemplando o mundo dessa maneira, o rei da morte não o vê.”

ปญฺหํ วิสฺสชฺเชสิ.

Ele respondeu à pergunta.

เสสชนาติ ตสฺมึ สมาคเม สนฺนิปติตา เสสชนา. น กถียนฺตีติ ‘‘เอตฺตกา โสตาปนฺนา’’ติอาทินา น วุจฺจนฺติ. เอวํ ปารายเน วตฺถุ สมุฏฺฐิตนฺติ ปารายนวคฺเค อิทํ วตฺถุ สมุฏฺฐิตํ.

‘As demais pessoas’ (sesajanā) refere-se às demais pessoas reunidas naquela assembleia. ‘Não são mencionadas’ (na kathīyantīti) significa que não são descritas como ‘tantos se tornaram entrantes na corrente’, etc. ‘Assim a história surgiu no Pārāyana’ (evaṃ pārāyane vatthu samuṭṭhitaṃ) significa que esta história surgiu no Pārāyanavagga.

จตุตฺถเอตทคฺควคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A elucidação do Quarto Capítulo de 'Estes são os Principais' está concluída.

เถรปาฬิสํวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A elucidação do Therapāḷi está concluída.

๑๔. เอตทคฺควคฺโค

(๑๔) ๕. ปญฺจมเอตทคฺควคฺควณฺณนา

(14) 5. A Elucidação do Quinto Capítulo de 'Estes são os Principais'

มหาปชาปติโคตมีเถรีวตฺถุ

A História da Anciã Mahāpajāpatī Gotamī

๒๓๕. เถริปาฬิสํวณฺณนาย ปฐเม ยทิทํ มหาโคตมีติ เอตฺถ ‘‘ยทิทํ มหาปชาปติ โคตมี’’ติ จ ปฐนฺติ. ตตฺถ โคตมีติ โคตฺตํ. นามกรณทิวเส [Pg.193] ปนสฺสา ลทฺธสกฺการา พฺราหฺมณา ลกฺขณสมฺปตฺตึ ทิสฺวา ‘‘สเจ อยํ ธีตรํ ลภิสฺสติ, จกฺกวตฺติรญฺโญ มเหสี ภวิสฺสติ. สเจ ปุตฺตํ ลภิสฺสติ, จกฺกวตฺติราชา ภวิสฺสตี’’ติ อุภยถาปิ ‘‘มหตีเยวสฺสา ปชา ภวิสฺสตี’’ติ พฺยากรึสุ, ตสฺมา ปุตฺตปชาย เจว ธีตุปชาย จ มหนฺตตาย ‘‘มหาปชาปตี’’ติ โวหรึสุ. ตทุภยํ ปน สํสนฺเทตฺวา ‘‘มหาปชาปติโคตมี’’ติ วุตฺตํ. วารภิกฺขนฺติ วาเรน ทาตพฺพํ ภิกฺขํ. นามํ อกํสูติ โคตฺตํเยว นามํ อกํสุ. มาตุจฺฉนฺติ จูฬมาตรํ. มาตุภคินี หิ มาตุจฺฉาติ วุจฺจติ. กลหวิวาทสุตฺตปริโยสาเนติ ‘‘กุโตปหูตา กลหา วิวาทา’’ติอาทินา สุตฺตนิปาเต อาคตสฺส กลหวิวาทสุตฺตสฺส (สุ. นิ. ๘๖๘ อาทโย) ปริโยสาเน. อิทญฺจ องฺคุตฺตรภาณกานํ กถามคฺคานุสาเรน วุตฺตํ. อปเร ปน ‘‘ตสฺมึเยว สุตฺตนิปาเต ‘อตฺตทณฺฑาภยํ ชาต’นฺติอาทินา อาคตสฺส อตฺตทณฺฑสุตฺตสฺส (สุ. นิ. ๙๔๑ อาทโย) ปริโยสาเน’’ติ วทนฺติ. นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิตานนฺติ เอตฺถ เอหิภิกฺขุปพฺพชฺชาย เอเต ปพฺพชิตาติ วทนฺติ. เตเนว สุตฺตนิปาเต อตฺตทณฺฑสุตฺตสํวณฺณนาย (สุ. นิ. อฏฺฐ. ๒.๙๔๒ อาทโย) วุตฺตํ – ‘‘เทสนาปริโยสาเน ปญฺจสตา สากิยกุมารา โกฬิยกุมารา จ เอหิภิกฺขุปพฺพชฺชาย ปพฺพชิตา. เต คเหตฺวา ภควา มหาวนํ ปาวิสี’’ติ. เสสเมตฺถ สุวิญฺเญยฺยเมว.

235. No primeiro [comentário] da explicação do texto das Therīs (Therīgāthā), sobre a expressão "yadidaṃ mahāgotamī" ("esta que é Mahāgotamī"), alguns também leem "yadidaṃ mahāpajāpati gotamī". Ali, "Gotamī" refere-se ao clã (gotta). No dia da cerimônia de dar o nome, os brâmanes que receberam honrarias, ao verem a perfeição de suas marcas físicas (lakkhaṇasampatti), profetizaram: "Se ela tiver uma filha, será a rainha consorte de um rei imperador (cakkavatti). Se tiver um filho, ele será um rei imperador". De ambas as formas, eles declararam: "Grande de fato será a sua descendência (pajā)". Por isso, devido à grandeza tanto de sua descendência masculina quanto feminina, chamaram-na de "Mahāpajāpatī". Combinando ambos, diz-se "Mahāpajāpatigotamī". "Vārabhikkhaṃ" significa esmola (alimento) a ser dada por turnos (vāra). "Nāmaṃ akaṃsu" (deram o nome) significa que deram o próprio nome do clã (gotta) como nome. "Mātucchā" significa tia materna (irmã mais nova da mãe). Pois a irmã da mãe é chamada de "mātucchā". "Kalahavivādasuttapariyosāne" significa no final do Kalahavivāda Sutta (Sutta Nipāta 868 e seguintes), que começa com "De onde surgem as disputas e contendas?" (kutopahūtā kalahā vivādā). E isso é dito de acordo com a tradição de recitadores do Aṅguttara Nikāya (aṅguttarabhāṇaka). Outros, porém, dizem: "No final do Attadaṇḍa Sutta (Sutta Nipāta 941 e seguintes), que começa com 'O medo nasce de pegar em armas' (attadaṇḍā bhayaṃ jātaṃ), no mesmo Sutta Nipāta". Sobre "nikkhamitvā pabbajitānaṃ" (tendo saído e se ordenado), diz-se aqui que eles se ordenaram pela ordenação "Ehi Bhikkhu" (Venha, monge). Por isso mesmo, no comentário do Attadaṇḍa Sutta no Sutta Nipāta, é dito: "No final do ensinamento, quinhentos príncipes Sakyas e príncipes Koliyas se ordenaram pela ordenação Ehi Bhikkhu. O Abençoado, tomando-os consigo, entrou na Grande Floresta (Mahāvana)". O restante aqui é de fácil compreensão.

เขมาเถรีวตฺถุ

A história da Therī Khemā (Khemātherīvatthu).

๒๓๖. ทุติเย ปรปริยาปนฺนา หุตฺวาติ ปเรสํ ทาสี หุตฺวา. สุวณฺณรสปิญฺชโร อโหสีติ สุวณฺณรสปิญฺชโร วิย อโหสิ.

236. No segundo [relato], "parapariyāpannā hutvā" significa tornando-se serva de outros. "Suvaṇṇarasapiñjaro ahosī" significa que se tornou como que dourada com a cor do ouro líquido.

มกฺกฏโกว ชาลนฺติ ยถา นาม มกฺกฏโก สุตฺตชาลํ กตฺวา มชฺฌฏฺฐาเน นาภิมณฺฑเล นิปนฺโน ปริยนฺเต ปติตํ ปฏงฺคํ วา มกฺขิกํ วา เวเคน คนฺตฺวา วิชฺฌิตฺวา ตสฺส รสํ ปิวิตฺวา ปุนาคนฺตฺวา ตสฺมึเยว ฐาเน นิปชฺชติ, เอวเมว เย สตฺตา ราครตฺตา โทสปทุฏฺฐา โมหมูฬฺหา สยํกตํ ตณฺหาโสตํ อนุปตนฺติ, เต ตํ สมติกฺกมิตุํ น สกฺโกนฺติ, เอวํ ทุรติกฺกมํ. เอตมฺปิ เฉตฺวาน วชนฺติ ธีราติ ปณฺฑิตา เอตํ พนฺธนํ ฉินฺทิตฺวา อนเปกฺขิโน นิราลยา หุตฺวา อรหตฺตมคฺเคน สพฺพํ ทุกฺขํ ปหาย วชนฺติ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ.

"Como a aranha em sua teia" (makkaṭakova jālaṃ): assim como uma aranha, tendo tecido uma teia de fios, deita-se no centro, no cubo da teia, e quando um gafanhoto ou uma mosca cai na borda, corre rapidamente, pica-o, suga o seu suco e retorna para deitar-se no mesmo lugar; da mesma forma, os seres que estão inflamados pela cobiça, corrompidos pela aversão e iludidos pela ilusão caem na corrente do desejo criada por eles mesmos, e não são capazes de superá-la, sendo ela tão difícil de superar. "Mesmo cortando isso, os sábios seguem adiante" (etampi chetvāna vajanti dhīrā): o significado é que os sábios (paṇḍitā), cortando esse vínculo, tornando-se desapegados e livres de apego, abandonando todo o sofrimento através do caminho do estado de Arahat (arahattamagga), seguem adiante, isto é, partem.

อุปฺปลวณฺณาเถรีวตฺถุ

A história da Therī Uppalavaṇṇā (Uppalavaṇṇātherīvatthu).

๒๓๗. ตติยํ [Pg.194] อุตฺตานตฺถเมว.

237. O terceiro [relato] tem o significado claro por si mesmo.

ปฏาจาราเถรีวตฺถุ

A história da Therī Paṭācārā (Paṭācārātherīvatthu).

๒๓๘. จตุตฺเถ ปฏิหารสเตนปีติ ทฺวารสเตนปิ. ปฏิหารสทฺโท หิ ทฺวาเร โทวาริเก จ ทิสฺสติ. กุลสภาคนฺติ อตฺตโน เคหสมีปํ.

238. No quarto [relato], "paṭihārasatena pi" significa mesmo com cem portas. Pois a palavra "paṭihāra" é vista tanto no sentido de porta quanto de porteiro. "Kulasabhāgaṃ" significa perto de sua própria casa.

ตาณายาติ ตาณภาวาย ปติฏฺฐานตฺถาย. พนฺธวาติ ปุตฺเต จ ปิตโร จ ฐเปตฺวา อวเสสา ญาติสุหชฺชา. อนฺตเกนาธิปนฺนสฺสาติ มรเณน อภิภูตสฺส. ปวตฺติยญฺหิ ปุตฺตาทโย อนฺนปานาทิทาเนน เจว อุปฺปนฺนกิจฺจนิตฺถรเณน จ ตาณา หุตฺวาปิ มรณกาเล เกนจิ อุปาเยน มรณํ ปฏิพาหิตุํ อสมตฺถตาย ตาณตฺถาย เลณตฺถาย น สนฺติ นาม. เตเนว วุตฺตํ – ‘‘นตฺถิ ญาตีสุ ตาณตา’’ติ.

"Para proteção" (tāṇāya) significa para o estado de proteção, com o propósito de refúgio. "Parentes" (bandhavā) refere-se aos demais parentes e amigos, excetuando-se os filhos e os pais. "Para aquele que foi dominado pelo Fim" (antakenādhipannassa) significa para aquele que foi subjugado pela morte. Pois, embora no curso da vida os filhos e outros sirvam de proteção ao darem comida, bebida, etc., e ao ajudarem a resolver os problemas que surgem, no momento da morte eles não servem como proteção ou abrigo, devido à incapacidade de impedir a morte por qualquer meio. Por isso mesmo foi dito: "Não há proteção entre os parentes".

เอตมตฺถวสนฺติ เอตํ เตสํ อญฺญมญฺญสฺส ตาณํ ภวิตุํ อสมตฺถภาวสงฺขาตํ การณํ ชานิตฺวา ปณฺฑิโต จตุปาริสุทฺธิสีเลน สํวุโต รกฺขิตโคปิโต หุตฺวา นิพฺพานคมนํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ สีฆํ โสเธยฺยาติ อตฺโถ.

"Compreendendo esta razão" (etamatthavasaṃ): o significado é que o sábio, compreendendo essa razão — que consiste no fato de eles serem incapazes de servir de proteção uns para os outros —, contido pela moralidade de pureza quádrupla (catupārisuddhisīla), protegido e guardado, deve purificar rapidamente o Nobre Caminho Óctuplo que conduz ao Nibbāna.

ธมฺมทินฺนาเถรีวตฺถุ

A história da Therī Dhammadinnā (Dhammadinnātherīvatthu).

๒๓๙. ปญฺจเม ปรายตฺตฏฺฐาเนติ ปเรสํ ทาสิฏฺฐาเน. สุชาตตฺเถรสฺส อธิการกมฺมํ กตฺวาติ สา กิร อตฺตโน เกเส วิกฺกิณิตฺวา สุชาตตฺเถรสฺส นาม อคฺคสาวกสฺส ทานํ ทตฺวา ปตฺถนํ อกาสิ. ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. หตฺเถ ปสาริเตติ ตสฺส หตฺถาวลมฺพนตฺถํ ปุพฺพาจิณฺณวเสน หตฺเถ ปสาริเต. โส กิร อนาคามี หุตฺวา เคหํ อาคจฺฉนฺโต ยถา อญฺเญสุ ทิวเสสุ อิโต จิโต จ โอโลเกนฺโต สิตํ กุรุมาโน หสมาโน อาคจฺฉติ, เอวํ อนาคนฺตฺวา สนฺตินฺทฺริโย สนฺตมานโส หุตฺวา อคมาสิ. ธมฺมทินฺนา สีหปญฺชรํ อุคฺฆาเฏตฺวา วีถึ โอโลกยมานา ตสฺส อาคมนาการํ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข เอต’’นฺติ จินฺเตตฺวา ตสฺส ปจฺจุคฺคมนํ กุรุมานา โสปานสีเส ฐตฺวา โอลมฺพนตฺถํ หตฺถํ ปสาเรสิ. อุปาสโก อตฺตโน หตฺถํ สมิญฺเชสิ. สา [Pg.195] ‘‘ปาตราสโภชนกาเล ชานิสฺสามี’’ติ จินฺเตสิ. อุปาสโก ปุพฺเพ ตาย สทฺธึ เอกโต ภุญฺชติ. ตํ ทิวสํ ปน ตํ อนปโลเกตฺวา โยคาวจรภิกฺขุ วิย เอกโกว ภุญฺชิ. เตนาห – ‘‘ภุญฺชมาโนปิ อิมํ เทถ, อิมํ หรถาติ น พฺยาหรี’’ติ. ตตฺถ อิมํ เทถาติ อิมํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา เทถ. อิมํ หรถาติ อิมํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา อปหรถ. สนฺถววเสนาติ กิเลสสนฺถววเสน. จิรกาลปริภาวิตาย ฆฏทีปชาลาย วิย อพฺภนฺตเร ทิพฺพมานาย เหตุสมฺปตฺติยา โจทิยมานา อาห – ‘‘เอวํ สนฺเต…เป… มยฺหํ ปพฺพชฺชํ อนุชานาถา’’ติ.

239. No quinto [relato], "em um lugar sob o controle de outros" (parāyattaṭṭhāne) significa na condição de serva de outros. "Tendo feito um ato de serviço para o Thera Sujāta" (sujātattherassa adhikārakammaṃ katvā): diz-se que ela vendeu seus próprios cabelos e, tendo oferecido uma doação ao Thera Sujāta, o principal discípulo [de um Buda anterior], fez uma aspiração. É em referência a isso que se diz isso. "Com a mão estendida" (hatthe pasārite) significa que, de acordo com o costume anterior, ela estendeu a mão para lhe dar apoio. Pois ele, tendo se tornado um não-retornante (anāgāmī), ao voltar para casa, não veio como nos outros dias, olhando para cá e para lá, sorrindo e rindo, mas veio com as faculdades sensoriais acalmadas e a mente pacificada. Dhammadinnā, abrindo a janela de leão (sīhapañjara) e olhando para a rua, ao ver a maneira como ele vinha, pensou: "O que será isso?", e indo ao seu encontro, de pé no topo da escada, estendeu a mão para que ele se apoiasse. O devoto leigo (upāsaka) recolheu sua própria mão. Ela pensou: "Saberei disso na hora do desjejum". Anteriormente, o devoto leigo costumava comer junto com ela. Naquele dia, porém, sem olhar para ela, ele comeu sozinho, como um monge praticante (yogāvacarabhikkhu). Por isso se diz: "Mesmo enquanto comia, ele não disse: 'Dê isto' ou 'Leve aquilo'". Ali, "dê isto" significa dê este alimento mastigável ou consumível. "Leve aquilo" significa retire este alimento mastigável ou consumível. "Por força da intimidade" (santhavavasena) significa por força da intimidade das impurezas mentais (kilesas). Impulsionada pela perfeição das condições de causa (hetusampatti) que brilhava em seu interior como a chama de uma lâmpada de óleo alimentada por muito tempo, ela disse: "Sendo assim... [etc.]... autorize a minha ordenação".

อยํ ตาว เสฏฺฐิ ฆรมชฺเฌ ฐิโตว ทุกฺขสฺสนฺตํ อกาสีติ สา กิร ‘‘ธมฺมทินฺเน ตุยฺหํ โทโส นตฺถิ, อหํ ปน อชฺช ปฏฺฐาย สนฺถววเสน…เป… กุลฆรํ คจฺฉา’’ติ วุตฺเต เอวํ จินฺเตสิ – ‘‘ปกติปุริโส เอวํ วตฺตา นาม นตฺถิ, อทฺธา เอเตน โลกุตฺตรธมฺโม นาม ปฏิวิทฺโธ’’ติ. เตนสฺสา อยํ สงฺกปฺโป อโหสิ ‘‘อยํ ตาว เสฏฺฐิ ฆรมชฺเฌ ฐิโตว ทุกฺขสฺสนฺตํ อกาสี’’ติ. มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถายํ (ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๔๖๐) ปน ‘‘อถ กสฺมา มยา สทฺธึ ยถาปกติยา อาลาปสลฺลาปมตฺตมฺปิ น กโรถาติ โส จินฺเตสิ – ‘อยํ โลกุตฺตรธมฺโม นาม ครุ ภาริโย น ปกาเสตพฺโพ; สเจ โข ปนาหํ น กเถสฺสามิ, อยํ หทยํ ผาเลตฺวา เอตฺเถว กาลํ กเรยฺยา’ติ ตสฺสา อนุคฺคหตฺถาย กเถสิ – ‘ธมฺมทินฺเน อหํ สตฺถุ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา โลกุตฺตรธมฺมํ นาม อธิคโต, ตํ อธิคตสฺส เอวรูปา โลกิยกิริยา น วฏฺฏตี’’’ติ วุตฺตํ.

"Este banqueiro (seṭṭhi), permanecendo no meio de sua casa, pôs fim ao sofrimento" (ayaṃ tāva seṭṭhi gharamajjhe ṭhitova dukkhassantaṃ akāsi): quando ele lhe disse: "Dhammadinnā, não há culpa em você; mas eu, a partir de hoje, por força da intimidade... [etc.]... vá para a casa de sua família", ela pensou assim: "Um homem comum não falaria dessa maneira. Certamente, o Dhamma supramundano (lokuttaradhamma) foi por ele realizado". Por isso, ela teve este pensamento: "Este banqueiro, permanecendo no meio de sua casa, pôs fim ao sofrimento". No entanto, no Comentário do Majjhima Nikāya é dito: "Então, quando ela pensou: 'Por que ele não conversa comigo como de costume, nem mesmo um pouco?', ele pensou: 'Este Dhamma supramundano é profundo e pesado, não deve ser revelado levianamente; mas se eu não falar, ela poderá ter seu coração partido e morrer aqui mesmo'. Assim, para favorecê-la, ele disse: 'Dhammadinnā, tendo ouvido o ensinamento do Dhamma do Mestre, alcancei o Dhamma supramundano; para quem o alcançou, tal conduta mundana não é mais apropriada'".

ปญฺจกฺขนฺธาทิวเสน ปญฺเห ปุจฺฉีติ ‘‘สกฺกาโย สกฺกาโยติ อยฺเย วุจฺจติ, กตโม นุ โข อยฺเย สกฺกาโย วุตฺโต ภควตา’’ติอาทินา จูฬเวทลฺลสุตฺเต (ม. นิ. ๑.๔๖๐ อาทโย) อาคตนเยน ปุจฺฉิ. ปุจฺฉิตํ ปุจฺฉิตํ วิสฺสชฺเชสีติ ‘‘ปญฺจ โข อิเม, อาวุโส วิสาข, อุปาทานกฺขนฺธา สกฺกาโย วุตฺโต ภควตา’’ติอาทินา (ม. นิ. ๑.๔๖๐ อาทโย) ตตฺเถว อาคตนเยน วิสฺสชฺเชสิ. สูรภาวนฺติ ติกฺขภาวํ. อนธิคตอรหตฺตมคฺคสฺส อุคฺคเหน วินา ตตฺถ ปญฺโห น อุปฏฺฐาตีติ อาห – ‘‘อุคฺคหวเสน อรหตฺตมคฺเคปิ ปุจฺฉี’’ติ. ตํ นิวตฺเตนฺตีติ ‘‘วิมุตฺติยา ปนายฺเย กึ ปฏิภาโค’’ติ ปุจฺฉิเต ‘‘วิมุตฺติยา โข, อาวุโส วิสาข, นิพฺพานํ ปฏิภาโค’’ติ (ม. นิ. ๑.๔๖๖) วุตฺเต ‘‘นิพฺพานสฺส, ปนายฺเย, กึ ปฏิภาโค’’ติ ปุน ปุจฺฉิเต ตํ นิวตฺเตนฺตี ‘‘อจฺจสราวุโส [Pg.196] วิสาขา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อจฺจสราติ อปุจฺฉิตพฺพํ ปุจฺฉนฺโต ปญฺหํ อติกฺกามิตา อโหสีติ อตฺโถ. นาสกฺขิ ปญฺหานํ ปริยนฺตํ คเหตุนฺติ ปญฺหานํ ปริจฺเฉทปฺปมาณํ คเหตุํ นาสกฺขิ. ปญฺหานญฺหิ ปริจฺเฉทํ คเหตุํ ยุตฺตฏฺฐาเน อฏฺฐตฺวา ตโต ปรํ ปุจฺฉนฺโต นาสกฺขิ ปญฺหานํ ปริยนฺตํ คเหตุํ. อปฺปฏิภาคธมฺมสฺส จ ปฏิภาคํ ปุจฺฉิ. นิพฺพานํ นาเมตํ อปฺปฏิภาคํ, น สกฺกา นีลํ วา ปีตกํ วาติ เกนจิ ธมฺเมน สทฺธึ ปฏิภาคํ กตฺวา ทสฺเสตุํ, ตญฺจ ตฺวํ อิมินา อธิปฺปาเยน ปุจฺฉสีติ อตฺโถ. นิพฺพาโนคธนฺติ นิพฺพานํ โอคาเหตฺวา ฐิตํ, นิพฺพานนฺโตคธํ นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐนฺติ อตฺโถ. นิพฺพานปรายณนฺติ นิพฺพานํ ปรํ อยนมสฺส ปราคติ, น ตโต ปรํ คจฺฉตีติ อตฺโถ. นิพฺพานํ ปริโยสานํ อวสานํ อสฺสาติ นิพฺพานปริโยสานํ.

"Fez perguntas por meio dos cinco agregados, etc." (pañcakkhandhādivasena pañhe pucchi): ele perguntou conforme o método que consta no Cūḷavedalla Sutta, começando com: "'Identidade, identidade' (sakkāyo), nobre senhora, assim é dito. O que, nobre senhora, foi chamado de identidade pelo Abençoado?". "Respondeu a cada pergunta feita" (pucchitaṃ pucchitaṃ vissajjesi): ela respondeu conforme o método que consta no mesmo Sutta, começando com: "Estes cinco agregados de apego (upādānakkhandhā), amigo Visākha, foram chamados de identidade pelo Abençoado". "Sūrabhāvaṃ" significa agudeza (tikkhabhāvaṃ). Como a pergunta sobre o caminho do estado de Arahat não surge para quem não o alcançou sem o aprendizado teórico (uggaha), diz-se: "Ele perguntou também sobre o caminho do estado de Arahat por meio do aprendizado teórico". "Refreando-o" (taṃ nivattentī): quando ele perguntou: "Mas qual é a contraparte (paṭibhāga) da libertação, nobre senhora?", e ela respondeu: "A contraparte da libertação, amigo Visākha, é o Nibbāna"; e quando ele perguntou novamente: "Mas qual é a contraparte do Nibbāna, nobre senhora?", ela, refreando-o, disse: "Você foi longe demais, amigo Visākha" (accasarā vuso visākha), etc. Ali, "accasarā" significa que, ao perguntar o que não deve ser perguntado, ele ultrapassou o limite das perguntas. "Não foi capaz de apreender o limite das perguntas" (nāsakkhi pañhānaṃ pariyantaṃ gahetuṃ): ele não foi capaz de apreender a medida e o limite das perguntas. Pois, não parando no ponto apropriado para estabelecer o limite das perguntas, ao perguntar além disso, ele não foi capaz de apreender o limite das perguntas. E ele perguntou sobre a contraparte de um fenômeno que não tem contraparte (appaṭibhāgadhammassa). O Nibbāna, de fato, é algo sem contraparte; não é possível mostrar uma contraparte para ele comparandoo com algum fenômeno como o azul ou o amarelo, e você pergunta com essa intenção — este é o significado. "Que mergulha no Nibbāna" (nibbānogadhaṃ) significa que está estabelecido tendo mergulhado no Nibbāna, que penetrou no Nibbāna. "Que tem o Nibbāna como destino final" (nibbānaparāyaṇaṃ) significa que o Nibbāna é o seu destino supremo, a sua meta final, e não vai além disso. "Que tem o Nibbāna como término" (nibbānapariyosānaṃ) significa que o Nibbāna é o seu fim, a sua conclusão.

ปุเรติ อตีเตสุ ขนฺเธสุ. ปจฺฉาติ อนาคเตสุ ขนฺเธสุ. มชฺเฌติ ปจฺจุปฺปนฺเนสุ ขนฺเธสุ. อกิญฺจนนฺติ ยสฺส เอเตสุ ตีสุ ตณฺหาคาหสงฺขาตํ กิญฺจนํ นตฺถิ, ตมหํ ราคกิญฺจนาทีหิ อกิญฺจนํ กสฺสจิ คหณสฺส อภาเวน อนาทานํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

"No passado" (pure) significa nos agregados passados. "No futuro" (pacchā) significa nos agregados futuros. "No meio" (majjhe) significa nos agregados presentes. "Sem nada" (akiñcanaṃ): o significado é que aquele que não possui nesses três tempos nenhum obstáculo (kiñcana) que consista no apego do desejo, a esse eu chamo de brâmane — livre de obstáculos como a cobiça, etc., e livre de apego (anādāna) devido à ausência de qualquer apego.

ปณฺฑิตาติ ธาตุอายตนาทิกุสลตาสงฺขาเตน ปณฺฑิจฺเจน สมนฺนาคตา. วุตฺตญฺเหตํ –

"Sábia" (paṇḍitā) significa dotada de sabedoria que consiste na habilidade em relação aos elementos (dhātu), bases dos sentidos (āyatana), etc. Pois foi dito:

‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ปณฺฑิโต โหติ? ยโต โข, อานนฺท, ภิกฺขุ ธาตุกุสโล จ โหติ อายตนกุสโล จ ปฏิจฺจสมุปฺปาทกุสโล จ ฐานาฏฺฐานกุสโล จ, เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, ภิกฺขุ ปณฺฑิโต โหตี’’ติ.

"Até que ponto, Senhor, alguém é considerado sábio? Quando, Ānanda, um monge é habilidoso nos elementos, habilidoso nas bases dos sentidos, habilidoso na originação dependente e habilidoso no que é possível e impossível; até este ponto, Ānanda, o monge é considerado sábio."

มหาปญฺญาติ มหนฺเต อตฺเถ มหนฺเต ธมฺเม มหนฺตา นิรุตฺติโย มหนฺตานิ ปฏิภานานิ ปริคฺคหเณ สมตฺถาย ปญฺญาย สมนฺนาคตา. อิมิสฺสา หิ เถริยา อเสกฺขปฺปฏิสมฺภิทาปฺปตฺตตาย ปฏิสมฺภิทาโย ปูเรตฺวา ฐิตตาย ปญฺญามหตฺตํ. ยถา ตํ ธมฺมทินฺนายาติ ยถา ธมฺมทินฺนาย ภิกฺขุนิยา พฺยากตํ, อหํ เอวเมว พฺยากเรยฺยนฺติ อตฺโถ. ตนฺติ นิปาตมตฺถํ.

"De grande sabedoria" (mahāpaññā) significa dotada de uma sabedoria capaz de compreender grandes significados (attha), grandes ensinamentos (dhamma), grandes análises linguísticas (nirutti) e grandes inspirações (paṭibhāna). Pois a grandeza da sabedoria desta Therī se deve ao fato de ela ter alcançado as análises analíticas de uma nobre discípula consumada (asekkha-paṭisambhidā) e de permanecer tendo preenchido as análises analíticas. "Exatamente como Dhammadinnā" (yathā taṃ dhammadinnāya): o significado é "exatamente como foi respondido pela monja Dhammadinnā, eu responderia da mesma forma". A palavra "taṃ" é apenas uma partícula enfática.

นนฺทาเถรีวตฺถุ

A história da Therī Nandā (Nandātherīvatthu).

๒๔๐. ฉฏฺเฐ [Pg.197] อญฺญํ มคฺคํ อปสฺสนฺตีติ อญฺญํ อุปายํ อปสฺสนฺตี. วิสฺสตฺถาติ นิราสงฺกา. อิตฺถินิมิตฺตนฺติ อิตฺถิยา สุภนิมิตฺตํ, สุภาการนฺติ วุตฺตํ โหติ. ธมฺมปเท คาถํ วตฺวาติ –

240. No sexto [relato], "não vendo outro caminho" (aññaṃ maggaṃ apassantī) significa não vendo outro meio. "Confiante" (vissatthā) significa livre de suspeitas. "Aparência feminina" (itthinimittaṃ) significa a marca de beleza da mulher, isto é, a forma bela. "Tendo proferido o verso no Dhammapada" (dhammapade gāthaṃ vatvā):

‘‘อฏฺฐีนํ นครํ กตํ, มํสโลหิตเลปนํ;

ยตฺถ ชรา จ มจฺจุ จ, มาโน มกฺโข จ โอหิโต’’ติ. (ธ. ป. ๑๕๐) –

"Uma cidade feita de ossos, rebocada com carne e sangue; onde a velhice, a morte, o orgulho e a hipocrisia estão depositados." (Dhp. 150) —

อิมํ คาถํ วตฺวา. ตตฺรายมธิปฺปาโย – ยเถว หิ ปุพฺพณฺณาปรณฺณาทีนํ โอทหนตฺถาย กฏฺฐานิ อุสฺสาเปตฺวา วลฺลีหิ พนฺธิตฺวา มตฺติกาย วิลิมฺปิตฺวา นครสงฺขาตํ พหิทฺธา เคหํ กโรนฺติ, เอวมิทํ อชฺฌตฺติกมฺปิ ตีณิ อฏฺฐิสตานิ อุสฺสาเปตฺวา นฺหารุวินทฺธํ มํสโลหิตเลปนํ ตจปฏิจฺฉนฺนํ ชีรณลกฺขณาย ชราย มรณลกฺขณสฺส มจฺจุโน อาโรคฺยสมฺปทาทีนิ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชนลกฺขณสฺส มานสฺส สุกตการณวินาสนลกฺขณสฺส มกฺขสฺส จ โอทหนตฺถาย นครํ กตํ. เอวรูโป เอว หิ เอตฺถ กายิกเจตสิโก อาพาโธ โอหิโต, อิโต อุทฺธํ กิญฺจิ คยฺหูปคํ นตฺถีติ.

Tendo proferido este verso. Aqui está o seu significado: assim como, para armazenar grãos e outros mantimentos, as pessoas erguem madeiras, amarram-nas com cipós, rebocam-nas com argila e constroem uma casa externa chamada de "cidade", da mesma forma, este corpo interno também é uma cidade construída erguendo-se trezentos ossos, amarrados por tendões, rebocados com carne e sangue, e cobertos pela pele, com o propósito de depositar a velhice (caracterizada pelo declínio), a morte (caracterizada pelo falecimento), o orgulho (caracterizado por surgir em dependência da saúde, da prosperidade, etc.) e a hipocrisia (caracterizada por destruir as boas ações alheias). Pois somente tal tipo de aflição física e mental está aqui depositada; além disso, não há nada que possa ser considerado digno de apego.

สุตฺตํ อภาสีติ –

"Proferiu o discurso" (suttaṃ abhāsi) significa:

‘‘จรํ วา ยทิ วา ติฏฺฐํ, นิสินฺโน อุท วา สยํ;

สมิญฺเชติ ปสาเรติ, เอสา กายสฺส อิญฺชนา.

"Andando ou de pé, sentado ou deitado; flexionando ou estendendo, este é o movimento do corpo."

‘‘อฏฺฐินหารุสํยุตฺโต, ตจมํสาวเลปโน;

ฉวิยา กาโย ปฏิจฺฉนฺโน, ยถาภูตํ น ทิสฺสตี’’ติ. (สุ. นิ. ๑๙๕-๑๙๖) –

“Ligado por ossos e tendões, rebocado com pele e carne, o corpo está coberto pela epiderme; ele não é visto como realmente é.” (Su. Ni. 195-196) —

อาทินา สุตฺตมภาสิ.

Com essas palavras iniciais, ele proferiu o sutta.

โสณาเถรีวตฺถุ

A História da Theri Soṇā

๒๔๑. สตฺตเม สพฺเพปิ วิสุํ วิสุํ ฆราวาเส ปติฏฺฐาเปสีติ เอตฺถ สพฺเพปิ วิสุํ วิสุํ ฆราวาเส ปติฏฺฐาเปตฺวา ‘‘ปุตฺตาว มํ ปฏิชคฺคิสฺสนฺติ, กึ เม วิสุํ กุฏุมฺเพนา’’ติ สพฺพํ สาปเตยฺยมฺปิ วิภชิตฺวา อทาสีติ เวทิตพฺพํ. เตเนว หิ ตโต ปฏฺฐาย ‘‘อยํ อมฺหากํ กึ กริสฺสตี’’ติ อตฺตโน สนฺติกํ อาคตํ ‘‘มาตา’’ติ สญฺญมฺปิ น กรึสุ. ตถา หิ นํ กติปาหจฺจเยน เชฏฺฐปุตฺตสฺส ภริยา ‘‘อโห อมฺหากํ อยํ เชฏฺเฐปุตฺโต [Pg.198] เมติ ทฺเว โกฏฺฐาเส ทตฺวา วิย อิมเมว เคหํ อาคจฺฉตี’’ติ อาห. เสสปุตฺตานํ ภริยาโยปิ เอวเมวํ วทึสุ. เชฏฺฐธีตรํ อาทึ กตฺวา ตาสํ เคหํ คตกาเล ตาปิ นํ เอวเมว วทึสุ. สา อวมานปฺปตฺตา หุตฺวา ‘‘กึ เม อิเมสํ สนฺติเก วุตฺเถน, ภิกฺขุนี หุตฺวา ชีวิสฺสามี’’ติ ภิกฺขุนีอุปสฺสยํ คนฺตฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจิ, ตา นํ ปพฺพาเชสุํ. อิมเมว วตฺถุํ ทสฺเสนฺโต ‘‘พหุปุตฺติกโสณา เตสํ อตฺตนิ อคารวภาวํ ญตฺวา ‘ฆราวาเสน กึ กริสฺสามี’ติ นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชี’’ติ อาห.

241. No sétimo, 'estabeleceu todos eles separadamente em suas próprias casas': aqui, deve-se entender que, tendo estabelecido todos eles separadamente em suas próprias casas, pensando: 'Meus filhos cuidarão de mim, para que preciso de uma propriedade separada?', ela dividiu e deu a eles toda a sua riqueza. Por essa mesma razão, a partir de então, pensando: 'O que ela fará por nós?', eles nem sequer a reconheciam como 'mãe' quando ela se aproximava deles. Pois, após alguns dias, a esposa do filho mais velho disse: 'Ora, ela vem a esta mesma casa como se tivesse dado duas partes ao nosso filho mais velho!' As esposas dos outros filhos disseram o mesmo. Começando pela filha mais velha, quando ela ia à casa delas, elas também lhe diziam o mesmo. Sentindo-se humilhada, ela pensou: 'De que me serve viver perto deles? Viverei como uma bhikkhunī.' Ela foi ao mosteiro das bhikkhunīs e pediu a ordenação, e elas a ordenaram. Mostrando este mesmo caso, diz-se: 'Soṇā, a mãe de muitos filhos, percebendo a falta de respeito deles para com ela, pensou: “O que farei com a vida doméstica?”, e partindo, ordenou-se.'

วิหารํ คจฺฉนฺติโยติ ภิกฺขุวิหารํ คจฺฉนฺติโย. ธมฺมมุตฺตมนฺติ นววิธโลกุตฺตรธมฺมํ. โส หิ อุตฺตมธมฺโม นาม โย หิ ตํ น ปสฺสติ, ตสฺส วสฺสสตมฺปิ ชีวนโต ตํ ธมฺมํ ปสฺสนฺตสฺส ปฏิวิชฺฌนฺตสฺส เอกาหมฺปิ เอกกฺขณมฺปิ ชีวิตํ เสยฺโย. อาคนฺตุกชโนติ วิหารคตํ ภิกฺขุนีชนํ สนฺธาย วทติ. อนุปธาเรตฺวาติ อสลฺลกฺเขตฺวา.

'Indo ao vihara' significa indo ao mosteiro dos bhikkhus. 'O Dhamma supremo' refere-se ao Dhamma supramundano de nove tipos. Pois esse é o Dhamma supremo; para quem não o vê, mesmo que viva por cem anos, a vida de apenas um dia ou de um único momento daquele que vê e penetra esse Dhamma é melhor. 'Pessoas recém-chegadas' refere-se às bhikkhunīs que chegaram ao mosteiro. 'Sem considerar' significa sem notar.

พกุลาเถรีวตฺถุ

A História da Theri Bakulā

๒๔๒. อฏฺฐมํ อุตฺตานตฺถเมว.

242. O oitavo tem o significado claro.

กุณฺฑลเกสาเถรีวตฺถุ

A História da Theri Kuṇḍalakesā

๒๔๓. นวเม จตุกฺเกติ วีถิจตุกฺเก. จตุนฺนํ สมาหาโร จตุกฺกํ. จารกโตติ พนฺธนาคารโต. อุพฺพฏฺเฏตฺวาติ อุทฺธริตฺวา.

243. No nono, 'no cruzamento' significa no cruzamento de quatro ruas. A união de quatro é um cruzamento. 'Da prisão' significa do cárcere. 'Tendo erguido' significa tendo retirado.

มุหุตฺตมปิ จินฺตเยติ มุหุตฺตํ ตงฺขณมฺปิ ฐานุปฺปตฺติกปญฺญาย ตงฺขณานุรูปํ อตฺถํ จินฺติตุํ สกฺกุเณยฺย. สหสฺสมปิ เจ คาถา, อนตฺถปทสํหิตาติ อยํ คาถา ทารุจีริยตฺเถรสฺส ภควตา ภาสิตา, อิธาปิ จ สาเยว คาถา ทสฺสิตา. เถริคาถาสํวณฺณนายํ อาจริยธมฺมปาลตฺเถเรนปิ กุณฺฑลเกสิตฺเถริยา วตฺถุมฺหิ อยเมว คาถา วุตฺตา. ธมฺมปทฏฺฐกถายํ ปน กุณฺฑลเกสิตฺเถริยา วตฺถุมฺหิ –

'Mesmo que pense por um momento' significa que por um momento, mesmo por um instante, através da sabedoria que surge na situação, seria capaz de pensar no benefício apropriado para aquele momento. 'Mesmo que haja mil versos compostos de palavras sem sentido' — este verso foi proferido pelo Abençoado ao Thera Dārucīriya, e aqui também este mesmo verso é mostrado. No comentário do Therīgāthā, o mestre Dhammapāla Thera também proferiu este mesmo verso na história da Theri Kuṇḍalakesā. No entanto, no comentário do Dhammapada, na história da Theri Kuṇḍalakesā —

‘‘โย จ คาถาสตํ ภาเส, อนตฺถปทสํหิตา;

เอกํ ธมฺมปทํ เสยฺโย, ยํ สุตฺวา อุปสมฺมตี’’ติ. (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๑๐๒) –

“Aquele que recita cem versos compostos de palavras sem sentido; melhor é uma única palavra do Dhamma, ao ouvir a qual a pessoa se pacifica.” (Dha. Pa. Aṭṭha. 1.102) —

อยํ คาถา อาคตา. ตํตํภาณกานํ กถามคฺคานุสาเรน ตตฺถ ตตฺถ ตถา วุตฺตนฺติ น อิธ อาจริยสฺส ปุพฺพาปรวิโรโธ สงฺกิตพฺโพ.

Este verso é apresentado. Como foi dito de tal maneira em diferentes lugares de acordo com a tradição de transmissão dos respectivos recitadores, não se deve suspeitar aqui de qualquer contradição interna por parte do mestre.

ภทฺทากาปิลานีเถรี-ภทฺทากจฺจานาเถรีวตฺถุ

A História da Theri Bhaddā Kāpilānī e da Theri Bhaddā Kaccānā

๒๔๔-๒๔๕. ทสมํ [Pg.199] เอกาทสมญฺจ อุตฺตานตฺถเมว.

244-245. O décimo e o décimo primeiro têm o significado claro.

กิสาโคตมีเถรีวตฺถุ

A História da Theri Kisāgotamī

๒๔๖. ทฺวาทสเม ตีหิ ลูเขหีติ วตฺถลูขสุตฺตลูขรชนลูขสงฺขาเตหิ ตีหิ ลูเขหิ. สิทฺธตฺถกนฺติ สาสปพีชํ.

246. No décimo segundo, 'por três coisas grosseiras' significa pelas três coisas grosseiras conhecidas como vestes grosseiras, fios grosseiros e corantes grosseiros. 'Siddhatthaka' significa semente de mostarda.

ตํ ปุตฺตปสุสมฺมตฺตนฺติ ตํ รูปพลาทิสมฺปนฺเน ปุตฺเต จ ปสู จ ลภิตฺวา ‘‘มม ปุตฺตา อภิรูปา พลสมฺปนฺนา ปณฺฑิตา สพฺพกิจฺจสมตฺถา, มม โคโณ อโรโค อภิรูโป มหาภารวโห, มม คาวี พหุขีรา’’ติ เอวํ ปุตฺเตหิ จ ปสูหิ จ สมฺมตฺตํ นรํ. พฺยาสตฺตมนสนฺติ จกฺขุวิญฺเญยฺยาทีสุ อารมฺมเณสุ หิรญฺญสุวณฺณาทีสุ ปตฺตจีวราทีสุ วา ยํ ยํ ลทฺธํ โหติ, ตตฺถ ตตฺเถว ลคฺคนาย สตฺตมานสํ. สุตฺตํ คามนฺติ นิทฺทํ อุปคตํ สตฺตกายํ. มโหโฆวาติ ยถา เอวรูปํ คามํ คมฺภีรโต วิตฺถารโต จ มหนฺโต มหานทิโอโฆ อนฺตมโส สุนขมฺปิ อเสเสตฺวา สพฺพํ อาทาย คจฺฉติ, เอวํ วุตฺตปฺปการํ นรํ มจฺจุ อาทาย คจฺฉตีติ อตฺโถ. อมตํ ปทนฺติ มรณรหิตํ โกฏฺฐาสํ, อมตํ มหานิพฺพานนฺติ อตฺโถ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว.

'Aquele que está embriagado com filhos e gado' refere-se ao homem que, tendo obtido filhos e gado dotados de beleza, força, etc., pensa: 'Meus filhos são belos, fortes, sábios e capazes em todas as tarefas; meu boi é saudável, belo e carrega grandes cargas; minha vaca dá muito leite' — estando assim embriagado com filhos e gado. 'Com a mente apegada' significa com a mente presa a tudo o que é obtido, seja nos objetos cognoscíveis pelo olho, etc., no ouro e na prata, ou nas tigelas e mantos, apegando-se a cada uma dessas coisas. 'Uma aldeia adormecida' refere-se à coletividade de seres que caíram no sono. 'Como uma grande inundação' significa que, assim como uma grande inundação de um grande rio, profunda e vasta, leva tudo consigo, sem deixar sequer um cão para trás, da mesma forma a morte leva o homem do tipo mencionado. 'O estado imortal' refere-se à porção livre da morte, isto é, o imortal Grande Nibbāna. O restante aqui é de significado claro.

สิงฺคาลกมาตาเถรีวตฺถุ

A História da Theri Siṅgālakamātā

๒๔๗. เตรสมํ อุตฺตานตฺถเมว.

247. O décimo terceiro tem o significado claro.

(ปญฺจมเอตทคฺควคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.)

(O comentário sobre o quinto capítulo dos mais destacados está concluído.)

เถริปาฬิสํวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

O comentário sobre o Cânon das Theris está concluído.

๑๔. เอตทคฺควคฺโค

(๑๔) ๖. ฉฏฺฐเอตทคฺควคฺควณฺณนา

(14) 6. O comentário sobre o sexto capítulo dos mais destacados

ตปุสฺส-ภลฺลิกวตฺถุ

A História de Tapussa e Bhallika

๒๔๘. อุปาสกปาฬิสํวณฺณนาย [Pg.200] ปฐเม สพฺพปฐมํ สรณํ คจฺฉนฺตานนฺติ สพฺเพสํ ปฐมํ หุตฺวา สรณํ คจฺฉนฺตานํ. อิโต ปรนฺติ สตฺตสตฺตาหโต ปรํ. คมนูปจฺเฉทํ อกาสีติ คมนวิจฺเฉทํ อกาสิ. ยถา เต โคณา ธุรํ ฉฑฺเฑตฺวา โปถิยมานาปิ น คจฺฉนฺติ, ตถา อกาสีติ อตฺโถ. เตสนฺติ ตปุสฺสภลฺลิกานํ. อธิมุจฺจิตฺวาติ อาวิสิตฺวา. ยกฺขสฺส อาวฏฺโฏ ยกฺขาวฏฺโฏ. เอวํ เสเสสุปิ. อตีตพุทฺธานํ อาจิณฺณํ โอโลเกสีติ อตีตพุทฺธา เกน ภาชเนน ปฏิคฺคณฺหึสูติ พุทฺธาจิณฺณํ โอโลเกสิ. ทฺเววาจิเก สรเณ ปติฏฺฐายาติ สงฺฆสฺส อนุปฺปนฺนตฺตา พุทฺธธมฺมวเสน ทฺเววาจิเก สรเณ ปติฏฺฐหิตฺวา. เจติยนฺติ ปูชนียวตฺถุํ. ชีวเกสธาตุยาติ ชีวมานสฺส ภควโต เกสธาตุยา.

248. No primeiro do comentário do Cânon dos Discípulos Leigos, 'daqueles que vão para o refúgio sendo os primeiros de todos' significa daqueles que vão para o refúgio antes de todos os outros. 'Depois disso' significa após as sete semanas. 'Interrompeu o movimento' significa que ele impediu o avanço. O significado é que ele fez com que os bois, tendo abandonado o jugo, não andassem mesmo sendo açoitados. 'Deles' refere-se a Tapussa e Bhallika. 'Tendo possuído' significa tendo entrado. 'O redemoinho do yakkha' é yakkhāvaṭṭo. O mesmo se aplica aos demais. 'Observou a prática dos Budas do passado' significa que ele observou com que tipo de recipiente os Budas do passado recebiam as oferendas. 'Tendo se estabelecido no refúgio de duas palavras' significa que, como a Sangha ainda não havia surgido, eles se estabeleceram no refúgio por meio do Buda e do Dhamma. 'Santuário' significa um objeto de veneração. 'Com a relíquia do cabelo' significa com a relíquia do cabelo do Abençoado vivo.

อนาถปิณฺฑิกเสฏฺฐิวตฺถุ

A História do Banqueiro Anāthapiṇḍika

๒๔๙. ทุติเย เตเนว คุเณนาติ เตเนว ทายกภาวสงฺขาเตน คุเณน. โส หิ สพฺพกามสมิทฺธตาย วิคตมจฺเฉรตาย กรุณาทิคุณสมงฺคิตาย จ นิจฺจกาลํ อนาถานํ ปิณฺฑมทาสิ. เตน สพฺพกาลํ อุปฏฺฐิโต อนาถานํ ปิณฺโฑ เอตสฺส อตฺถีติ อนาถปิณฺฑิโกติ สงฺขํ คโต. โยชนิกวิหาเร กาเรตฺวาติ โยชเน โยชเน เอกเมกํ วิหารํ กาเรตฺวา. ‘‘เอวรูปํ ทานํ ปวตฺเตสี’’ติ วตฺวา ตเมว ทานํ วิภชิตฺวา ทสฺเสนฺโต ‘‘เทวสิกํ ปญฺจ สลากภตฺตานิ โหนฺตี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ สลากาย คาเหตพฺพํ ภตฺตํ สลากภตฺตํ. เอกสฺมึ ปกฺเข เอกทิวสํ ทาตพฺพํ ภตฺตํ ปกฺขิกภตฺตํ. ธุรเคเห ฐเปตฺวา ทาตพฺพํ ภตฺตํ ธุรภตฺตํ. อาคนฺตุกานํ ทาตพฺพํ ภตฺตํ อาคนฺตุกภตฺตํ. เอวํ เสเสสุปิ. ปญฺจ อาสนสตานิ เคเห นิจฺจปญฺญตฺตาเนว โหนฺตีติ เคเห นิสีทาเปตฺวา ภุญฺชนฺตานํ ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ ปญฺจ อาสนสตานิ นิจฺจปญฺญตฺตานิ โหนฺติ.

249. No segundo, 'por essa mesma qualidade' significa por essa mesma qualidade conhecida como a de ser um doador. Pois ele, devido à abundância de todas as coisas desejáveis, à ausência de avareza e por ser dotado de qualidades como a compaixão, dava constantemente esmolas de comida aos desamparados. Por isso, por ter sempre comida disponível para os desamparados, ele ficou conhecido como 'Anāthapiṇḍika'. 'Tendo construído viharas a cada yojana' significa tendo construído um mosteiro a cada yojana de distância. Tendo dito 'ele ofereceu tal tipo de doação', e dividindo e mostrando essa mesma doação, ele disse: 'diariamente havia cinco refeições por bilhete', etc. Lá, 'refeição por bilhete' é a refeição a ser recebida por meio de um bilhete. 'Refeição quinzenal' é a refeição a ser dada em um dia de cada quinzena. 'Refeição principal' é a refeição a ser dada estabelecendo-a na casa principal. 'Refeição para visitantes' é a refeição a ser dada aos recém-chegados. O mesmo se aplica aos demais. 'Quinhentos assentos estavam constantemente preparados em sua casa' significa que quinhentos assentos estavam constantemente preparados para quinhentos bhikkhus que se sentavam e comiam em sua casa.

จิตฺตคหปติวตฺถุ

A História do Chefe de Família Citta

๒๕๐. ตติเย มิคา เอว มิครูปานิ. ภิกฺขํ สมาทาเปตฺวาติ, ‘‘ภนฺเต, มยฺหํ อนุคฺคหํ กโรถ, อิธ นิสีทิตฺวา ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ ภิกฺขาคหณตฺถํ สมาทาเปตฺวา[Pg.201]. วิวฏฺฏํ อุทฺทิสฺส อุปจิตํ นิพฺเพธภาคิยกุสลํ อุปนิสฺสโย. สฬายตนวิภตฺติเมว เทเสสีติ สฬายตนวิภาคปฺปฏิสํยุตฺตเมว ธมฺมกถํ กเถสิ. เถเรนาติ ตตฺถ สนฺนิหิตานํ สพฺเพสํ เชฏฺเฐน มหาเถเรน. ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตุํ อสกฺโกนฺเตนาติ จิตฺเตน คหปตินา ‘‘ยา อิมา, ภนฺเต เถร, อเนกวิหิตา ทิฏฺฐิโย โลเก อุปฺปชฺชนฺติ, ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘อนนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘โหติ จ น โหติ จ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา ยานิ จิมานิ ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ พฺรหฺมชาเล คณิตานิ, อิมา นุ โข, ภนฺเต, ทิฏฺฐิโย กิสฺมึ สติ โหนฺติ, กิสฺมึ อสติ น โหนฺตี’’ติ เอวมาทินา (สํ. นิ. ๔.๓๔๕) ปญฺเห ปุฏฺเฐ ตํ ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตุํ อสกฺโกนฺเตน. อิมํ กิร ปญฺหํ ยาวตติยํ ปุฏฺโฐ มหาเถโร ตุณฺหี อโหสิ. อถ อิสิทตฺตตฺเถโร จินฺเตสิ – ‘‘อยํ เถโร เนว อตฺตนา พฺยากโรติ, น อญฺญํ อชฺเฌสติ, อุปาสโก จ ภิกฺขุสงฺฆํ วิเหสติ, อหเมตํ พฺยากริตฺวา ผาสุวิหารํ กตฺวา ทสฺสามี’’ติ. เอวํ จินฺเตตฺวา จ อาสนโต วุฏฺฐาย เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘พฺยากโรมหํ, ภนฺเต, จิตฺตสฺส คหปติโน เอตํ ปญฺห’’นฺติ (สํ. นิ. ๔.๓๔๕) อาห. เอวํ วุตฺเต เถโร ‘‘พฺยากโรหิ ตฺวํ, อาวุโส อิสิทตฺต, จิตฺตสฺส คหปติโน เอตํ ปญฺห’’นฺติ อิสิทตฺตํ อชฺเฌสิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตุํ อสกฺโกนฺเตน อชฺฌิฏฺโฐ’’ติ.

250. No terceiro, 'animais selvagens' refere-se a formas de animais. 'Tendo convidado para receber esmolas' significa tendo convidado para receber esmolas de comida, dizendo: 'Venerável Senhor, conceda-me o favor, sente-se aqui e receba esmolas de comida'. 'O suporte' é o mérito que conduz à penetração acumulado com vistas à cessação do ciclo. 'Expôs especificamente a análise das seis bases dos sentidos' significa que ele proferiu um discurso do Dhamma relacionado especificamente à análise das seis bases dos sentidos. 'Pelo Thera' refere-se ao mais velho de todos os grandes theras ali presentes. 'Por aquele que foi incapaz de responder à pergunta' refere-se àquele que foi incapaz de responder à pergunta quando o chefe de família Citta perguntou: 'Venerável Thera, estas várias visões que surgem no mundo, tais como “o mundo é eterno” ou “o mundo não é eterno”, “o mundo é finito” ou “o mundo é infinito”, “a alma e o corpo são o mesmo” ou “a alma é uma coisa e o corpo é outra”, “o Tathāgata existe após a morte” ou “o Tathāgata não existe após a morte”, “o Tathāgata existe e não existe após a morte” ou “o Tathāgata nem existe nem não existe após a morte” — estas sessenta e duas visões enumeradas no Brahmajāla Sutta —, Venerável Senhor, quando o que existe essas visões surgem, e quando o que não existe elas não surgem?' (SN 4.345). Diz-se que, tendo sido perguntado essa pergunta até três vezes, o grande thera permaneceu em silêncio. Então o Thera Isidatta pensou: 'Este thera nem responde por si mesmo, nem convida outro a fazê-lo, e o discípulo leigo está incomodando a Sangha de bhikkhus. Eu responderei a isso e proporcionarei uma estadia confortável.' Tendo pensado assim, levantou-se de seu assento, aproximou-se do thera e disse: 'Venerável Senhor, eu responderei a esta pergunta para o chefe de família Citta.' Quando isso foi dito, o thera convidou Isidatta, dizendo: 'Responda você, amigo Isidatta, a esta pergunta para o chefe de família Citta.' Por isso foi dito: 'convidado por aquele que foi incapaz de responder à pergunta'.

ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตฺวาติ ‘‘ยา อิมา, คหปติ, อเนกวิหิตา ทิฏฺฐิโย โลเก อุปฺปชฺชนฺติ ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ยานิ จิมานิ ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ พฺรหฺมชาเล คณิตานิ, อิมา โข, คหปติ, ทิฏฺฐิโย สกฺกายทิฏฺฐิยา สติ โหนฺติ, สกฺกายทิฏฺฐิยา อสติ น โหนฺตี’’ติอาทินา นเยน ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตฺวา. คิหิสหายกภาเว ญาเตติ เถรสฺส คิหิสหายกภาเว จิตฺเตน คหปตินา ญาเต. จิตฺโต กิร, คหปติ, ตสฺส ปญฺหเวยฺยากรเณ ตุฏฺโฐ ‘‘กุโต, ภนฺเต, อยฺโย อิสิทตฺโต อาคจฺฉตี’’ติ วตฺวา ‘‘อวนฺติยา โข อหํ, คหปติ, อาคจฺฉามี’’ติ วุตฺโต ‘‘อตฺถิ, ภนฺเต, อวนฺติยา [Pg.202] อิสิทตฺโต นาม กุลปุตฺโต อมฺหากํ อทิฏฺฐสหาโย ปพฺพชิโต, ทิฏฺโฐ โส อายสฺมตา’’ติ ปุจฺฉิ. เถโร จ ‘‘เอวํ, คหปตี’’ติ วตฺวา ‘‘กหํ นุ โข, ภนฺเต, โส อายสฺมา เอตรหิ วิหรตี’’ติ ปุน ปุฏฺโฐ ตุณฺหี อโหสิ. อถ จิตฺโต คหปติ ‘‘อยฺโย โน, ภนฺเต, อิสิทตฺโต’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เอวํ, คหปตี’’ติ วุตฺเต อตฺตโน คิหิสหายภาวํ อญฺญาสิ.

'Tendo respondido à pergunta' significa tendo respondido à pergunta da seguinte maneira: 'Chefe de família, estas várias visões que surgem no mundo, tais como “o mundo é eterno” ou “o mundo não é eterno”... pe... estas sessenta e duas visões enumeradas no Brahmajāla Sutta —, estas visões, chefe de família, surgem quando existe a visão da identidade, e não surgem quando não existe a visão da identidade.' 'Quando a relação de amizade leiga foi conhecida' significa quando a relação de amizade do thera de quando era leigo foi conhecida pelo chefe de família Citta. Diz-se que o chefe de família Citta, satisfeito com a resposta dele à pergunta, disse: 'De onde, Venerável Senhor, vem o nobre Isidatta?', e tendo sido respondido: 'Eu venho de Avanti, chefe de família', ele perguntou: 'Venerável Senhor, há em Avanti um jovem de boa família chamado Isidatta, um amigo meu não visto que se ordenou; ele foi visto pelo venerável?'. O thera disse: 'Sim, chefe de família', e quando perguntado novamente: 'Onde, Venerável Senhor, esse venerável reside agora?', ele permaneceu em silêncio. Então o chefe de família Citta perguntou: 'O Venerável Senhor é o nosso Isidatta?', e quando ele respondeu: 'Sim, chefe de família', ele reconheceu seu amigo de quando era leigo.

เตโชสมาปตฺติปาฏิหาริยํ ทสฺเสตฺวาติ เอกสฺมึ กิร ทิวเส จิตฺโต คหปติ ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, อยฺโย อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตู’’ติ มหาเถรํ ยาจิ. เถโร ‘‘เตน หิ ตฺวํ, คหปติ, อาฬินฺเท อุตฺตราสงฺคํ ปญฺญาเปตฺวา ตตฺถ ติณกลาปํ โอกิรา’’ติ วตฺวา เตน จ ตถา กเต สยํ วิหารํ ปวิสิตฺวา จ ฆฏิกํ ทตฺวา ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาเรสิ, ยถา ตาฬจฺฉิคฺคเฬน จ อคฺคฬนฺตริกาย จ อจฺจิ นิกฺขมิตฺวา ติณานิ ฌาเปติ, อุตฺตราสงฺคํ น ฌาเปติ. อถ จิตฺโต คหปติ อุตฺตราสงฺคํ ปปฺโผเฏตฺวา สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต เอกมนฺตํ ฐิโต เถรํ พหิ นิกฺขมนฺตํ ทิสฺวา ‘‘อภิรมตุ, ภนฺเต, อยฺโย มจฺฉิกาสณฺเฑ, รมณียํ อมฺพาฏกวนํ, อหํ อยฺยสฺส อุสฺสุกฺกํ กริสฺสามิ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาราน’’นฺติ อาห. ตโต เถโร ‘‘น ทานิ อิธ วสิตุํ สกฺกา’’ติ ตมฺหา วิหารา ปกฺกามิ. ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ – ‘‘เตโชสมาปตฺติ ปาฏิหาริยํ ทสฺเสตฺวา ‘อิทานิ อิธ วสิตุํ น ยุตฺต’นฺติ ยถาสุขํ ปกฺกามี’’ติ. ทฺเว อคฺคสาวกาติอาทีสุ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ วิตฺถารโต วินยปาฬิยํ อาคตเมว.

"Tendo demonstrado o milagre da realização do elemento fogo" [significa]: diz-se que, certo dia, o chefe de família Citta implorou ao Grande Ancião: "Por favor, venerável senhor, que o nobre me mostre um milagre de poderes psíquicos decorrente de estados sobre-humanos (uttarimanussadhamma)". O Ancião disse: "Se é assim, chefe de família, estenda o manto superior (uttarāsaṅga) no terraço e espalhe um feixe de grama sobre ele". Tendo isso sido feito, o próprio Ancião entrou no vihara, trancou a porta e realizou tal feito de poder psíquico que chamas saíram pelo buraco da fechadura e pela fresta da porta, queimando a grama, mas sem queimar o manto superior. Então, o chefe de família Citta, sacudindo o manto superior, comovido e com os pelos arrepiados, permaneceu a um lado. Ao ver o Ancião saindo, disse: "Que o nobre se alegre em Macchikāsaṇḍa, venerável senhor; o bosque de Ambāṭaka é agradável. Eu cuidarei das necessidades do nobre: mantos, esmolas de comida, alojamento e medicamentos para os enfermos". Então o Ancião pensou: "Não é mais possível viver aqui", e partiu daquele vihara. Referindo-se a isso, foi dito: "Tendo demonstrado o milagre da realização do elemento fogo, pensando: 'Agora não é apropriado viver aqui', partiu conforme sua conveniência". O que deve ser dito sobre "os dois principais discípulos", etc., já foi detalhado no Cânone do Vinaya (Vinayapāḷi).

สทฺโธติ โลกิยโลกุตฺตราย สทฺธาย สมนฺนาคโต. สีเลนาติ อคาริยสีลํ อนคาริยสีลนฺติ ทุวิธํ สีลํ, เตสุ อิธ อคาริยํ สีลํ อธิปฺเปตํ, เตน สมนฺนาคโตติ อตฺโถ. ยโสโภคสมปฺปิโตติ ยาทิโส อนาถปิณฺฑิกาทีนํ ปญฺจอุปาสกสตปริวารสงฺขาโต อคาริโย ยโส, ตาทิเสเนว ยเสน, โย จ ธนธญฺญาทิโก เจว สตฺตวิธอริยธนสงฺขาโต จาติ ทุวิโธ โภโค, เตน จ สมนฺนาคโตติ อตฺโถ. ยํ ยํ ปเทสนฺติ ปุรตฺถิมาทีสุ ทิสาสุ เอวรูโป กุลปุตฺโต ยํ ยํ ปเทสํ ภชติ, ตตฺถ ตตฺถ เอวรูเปน ลาภสกฺกาเรน ปูชิโตว โหตีติ อตฺโถ.

"Dotado de fé" (saddho) significa dotado de fé mundana e supermundana. "Com virtude" (sīlena) refere-se aos dois tipos de virtude: a virtude do leigo (agāriyasīla) e a virtude do monástico (anagāriyasīla); destas, a virtude do leigo é a pretendida aqui, significando "dotado dela". "Dotado de fama e riqueza" (yasobhogasamappito) significa dotado de tal fama leiga como a de Anāthapiṇḍika e outros, que consistia em ser cercado por centenas de seguidores leigos, e dotado de dois tipos de riqueza: a riqueza material, como dinheiro e grãos, e a riqueza espiritual, que consiste nas sete riquezas nobres. "Qualquer região" (yaṃ yaṃ padesaṃ) significa que em qualquer direção, como o leste, etc., que um filho de boa família com tais qualidades frequente, em toda parte ele será honrado com tais ganhos e homenagens.

หตฺถกอาฬวกวตฺถุ

A História de Hatthaka de Āḷavī

๒๕๑. จตุตฺเถ [Pg.203] จตุพฺพิเธน สงฺคหวตฺถุนาติ ทานปิยวจนอตฺถจริยาสมานตฺตตาสงฺขาเตน จตุพฺพิเธน สงฺคหวตฺถุนา. ‘‘สฺเว ภตฺตจาฏิยา สทฺธึ อาฬวกสฺส เปเสตพฺโพ อโหสี’’ติ วุตฺตมตฺถํ ปากฏํ กตฺวา ทสฺเสตุํ – ‘‘ตตฺรายํ อนุปุพฺพิกถา’’ติอาทิมาห. มิควตฺถาย อรญฺญํ คนฺตฺวาติ อาฬวโก ราชา วิวิธนาฏกูปโภคํ ฉฑฺเฑตฺวา โจรปฺปฏิพาหนตฺถญฺจ ปฏิราชนิเสธนตฺถญฺจ พฺยายามกรณตฺถญฺจ สตฺตเม สตฺตเม ทิวเส มิควํ คจฺฉนฺโต เอกทิวสํ พลกาเยน สทฺธึ ‘‘ยสฺส ปสฺเสน มิโค ปลายติ, ตสฺเสว โส ภาโร’’ติ กตกติกวตฺโต มิควตฺถาย อรญฺญํ คนฺตฺวา. เอกํ มิคนฺติ อตฺตโน ฐิตฏฺฐาเนน ปลาตํ เอณิมิคํ. อนุพนฺธิตฺวาติ ติโยชนมคฺคํ เอกโกว อนุพนฺธิตฺวา. ชวสมฺปนฺโน หิ ราชา ธนุํ คเหตฺวา ปตฺติโกว ติโยชนํ ตํ มิคมนุพนฺธิ. ฆาเตตฺวาติ ยสฺมา เอณิมิคา ติโยชนเวคา เอว โหนฺติ, ตสฺมา ปริกฺขิณชวํ ตํ มิคํ อุทกํ ปวิสิตฺวา ฐิตํ ฆาเตตฺวา. ทฺวิธา เฉตฺวา ธนุโกฏิยํ ลเคตฺวา นิวตฺเตตฺวา อาคจฺฉนฺโตติ อนตฺถิโกปิ มํเสน ‘‘นาสกฺขิ มิคํ คเหตุ’’นฺติ อปวาทโมจนตฺถํ ทฺวิธา ฉินฺนํ ธนุโกฏิยํ ลเคตฺวา อาคจฺฉนฺโต. สนฺทจฺฉายนฺติ ฆนจฺฉายํ พหลปตฺตปลาสํ.

251. No quarto [discurso], "pelas quatro bases de simpatia" (catubbidhena saṅgahavatthunā) significa pelas quatro bases de simpatia conhecidas como generosidade (dāna), linguagem amável (piyavacana), conduta benéfica (atthacariyā) e imparcialidade (samānattatā). Para esclarecer o significado do que foi dito: "No dia seguinte, ele deveria ser enviado a Āḷavaka junto com uma panela de arroz", ele disse: "Aqui está a história sucessiva", etc. "Tendo ido à floresta para caçar" [significa]: o rei Āḷavaka, deixando de lado os vários entretenimentos teatrais, costumava ir à caça a cada sete dias para repelir ladrões, deter reis rivais e exercitar-se. Certo dia, tendo feito um acordo com seu exército de que 'aquele por cujo lado o cervo escapar será o responsável por ele', foi à floresta para caçar. "Um cervo" refere-se a um cervo-antílope (eṇimiga) que escapou do local onde ele estava posicionado. "Tendo-o perseguido" significa perseguindo-o sozinho por uma distância de três iojanas. Pois o rei, dotado de grande velocidade, pegou seu arco e perseguiu o cervo a pé por três iojanas. "Tendo-o matado" [significa]: como os cervos-antílopes têm uma velocidade de três iojanas, ele matou o cervo que, exausto, havia entrado na água e parado ali. "Tendo-o cortado em dois, pendurado na ponta do arco e retornado" significa que, embora não estivesse interessado na carne, ele retornou com o cervo cortado em dois e pendurado na ponta do arco para evitar a acusação de que 'não conseguiu capturar o cervo'. "Sombra densa" (sandacchāyaṃ) significa uma sombra espessa com folhagem abundante.

รุกฺเข อธิวตฺถา เทวตาติ อาฬวกํ ยกฺขํ สนฺธาย วทติ. โส หิ มหาราชูนํ สนฺติกา วรํ ลภิตฺวา มชฺฌนฺหิกสมเย ตสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย ผุฏฺโฐกาสํ ปวิฏฺเฐ ปาณิโน ขาทนฺโต ตตฺถ ปฏิวสติ. อาฬวกสฺส นิสีทนปลฺลงฺเก นิสีทีติ ยตฺถ อภิลกฺขิเตสุ มงฺคลทิวสาทีสุ อาฬวโก นิสีทิตฺวา สิรึ อนุโภติ, ตสฺมึเยว ทิพฺพรตนปลฺลงฺเก นิสีทิ. อตฺตโน คมเน อสมฺปชฺชมาเน ‘‘กึ นุ โข การณ’’นฺติ อาวชฺเชนฺตาติ ตทา กิร สาตาคิรเหมวตา ภควนฺตํ เชตวเนเยว วนฺทิตฺวา ‘‘ยกฺขสมาคมํ คมิสฺสามา’’ติ สปริวารา นานายาเนหิ อากาเสน คจฺฉนฺติ, อากาเส จ ยกฺขานํ น สพฺพตฺถ มคฺโค อตฺถิ, อากาสฏฺฐานิ วิมานานิ ปริหริตฺวา มคฺคฏฺฐาเนเนว มคฺโค โหติ, อาฬวกสฺส ปน วิมานํ ภูมฏฺฐํ สุคุตฺตํ ปาการปริกฺขิตฺตํ สุสํวิหิตทฺวารฏฺฏาลกโคปุรํ อุปริ กํสชาลสญฺฉนฺนมญฺชูสาสทิสํ ติโยชนํ อุพฺเพเธน, ตสฺส อุปริ มคฺโค โหติ, เต ตํ ปเทสมาคมฺม คนฺตุมสมตฺถา [Pg.204] อเหสุํ. พุทฺธานญฺหิ นิสินฺโนกาสสฺส อุปริภาเคน ยาว ภวคฺคา โกจิ คนฺตุมสมตฺโถ, ตสฺมา อตฺตโน คมเน อสมฺปชฺชมาเน ‘‘กึ นุ โข การณ’’นฺติ อาวชฺเชสุํ. เตสํ กถํ สุตฺวา จินฺเตสีติ ยสฺมา อสฺสทฺธสฺส สทฺธากถา ทุกฺกถา โหติ ทุสฺสีลาทีนํ สีลกถาทโย วิย, ตสฺมา เตสํ ยกฺขานํ สนฺติกา ภควโต ปสํสํ สุตฺวา เอว อคฺคิมฺหิ ปกฺขิตฺตโลณสกฺขรา วิย อพฺภนฺตเร อุปฺปนฺนโกเปน ปฏปฏายมานหทโย หุตฺวา จินฺเตสิ. ปพฺพตกูฏนฺติ เกลาสปพฺพตกูฏํ.

"A divindade que habitava na árvore" refere-se ao yakkha Āḷavaka. Pois ele, tendo recebido um favor dos grandes reis, habitava ali devorando os seres vivos que entravam na área sob a sombra daquela árvore ao meio-dia. "Sentou-se no trono de assento de Āḷavaka" significa que ele se sentou no próprio trono de joias divinas onde Āḷavaka costumava sentar-se para desfrutar de sua glória em dias auspiciosos marcados. "Refletindo: 'Qual será a causa?' quando sua viagem não pôde prosseguir" [significa]: diz-se que, naquela época, Sātāgira e Hemavata, tendo prestado homenagens ao Abençoado no próprio Jetavana, estavam viajando pelo ar com seus séquitos em vários veículos para ir à assembleia dos yakkhas. No ar, os caminhos dos yakkhas não existem em todos os lugares; desviando-se das mansões celestiais (vimānas) suspensas no ar, o caminho passa apenas por onde há passagens permitidas. A mansão de Āḷavaka, porém, ficava no solo, bem protegida, cercada por muralhas, com portões, torres e portais bem dispostos, assemelhando-se a uma caixa coberta por uma rede de bronze, com três iojanas de altura, e o caminho passava por cima dela. Ao chegarem àquela região, eles não conseguiram prosseguir. Pois ninguém é capaz de passar por cima do local onde os Budas estão sentados, até o topo da existência (bhavagga). Portanto, quando sua viagem não pôde prosseguir, eles refletiram: 'Qual será a causa?'. "Ouvindo a conversa deles, ele pensou" [significa]: assim como para alguém sem fé a conversa sobre a fé é desagradável, ou como a conversa sobre a virtude para os imorais, ao ouvir o louvor ao Abençoado vindo daqueles yakkhas, seu coração ferveu de raiva interior, como sal jogado no fogo, e ele pensou. "O pico da montanha" refere-se ao pico da montanha Kelāsa.

อิโต ปฏฺฐาย อาฬวกยุทฺธํ วิตฺถาเรตพฺพนฺติ โส กิร มโนสิลาตเล วามปาเทน ฐตฺวา ‘‘ปสฺสถ ทานิ ตุมฺหากํ วา สตฺถา มหานุภาโว, อหํ วา’’ติ ทกฺขิณปาเทน สฏฺฐิโยชนมตฺตํ เกลาสกูฏปพฺพตํ อกฺกมิ, ตํ อโยกูฏปฺปหโต วิย นิทฺธนฺตอยปิณฺโฑ ปปฏิกาโย มุญฺจิ. โส ตตฺร ฐตฺวา ‘‘อหํ อาฬวโก’’ติ อุคฺโฆเสสิ, สกลชมฺพุทีปํ สทฺโท ผริ. ติโยชนสหสฺสวิตฺถตหิมวาปิ สมฺปกมฺปิ ยกฺขสฺสานุภาเวน. โส วาตมณฺฑลํ สมุฏฺฐาเปสิ ‘‘เอเตเนว สมณํ ปลาเปสฺสามี’’ติ. เต ปุรตฺถิมาทิเภทา วาตา สมุฏฺฐหิตฺวา อฑฺฒโยชนโยชนทฺวิโยชนติโยชนปฺปมาณานิ ปพฺพตกูฏานิ ปทาเลตฺวา วนคจฺฉรุกฺขาทีนิ อุมฺมูเลตฺวา อาฬวินครํ ปกฺขนฺทา ชิณฺณหตฺถิสาลาทีนิ จุณฺเณนฺตา ฉทนิฏฺฐกา อากาเส ภเมนฺตา. ภควา ‘‘มา กสฺสจิ อุปโรโธ โหตู’’ติ อธิฏฺฐาสิ. เต วาตา ทสพลํ ปตฺวา จีวรกณฺณมตฺตมฺปิ จาเลตุํ นาสกฺขึสุ. ตโต มหาวสฺสํ สมุฏฺฐาเปสิ ‘‘อุทเกน อชฺโฌตฺถริตฺวา สมณํ มาเรสฺสามี’’ติ. ตสฺสานุภาเวน อุปรูปริ สตปฏลสหสฺสปฏลาทิเภทา วลาหกา อุฏฺฐหิตฺวา ปวสฺสึสุ. วุฏฺฐิธาราเวเคน ปถวี ฉิทฺทา อโหสิ. วนรุกฺขาทีนํ อุปริ มโหโฆ อาคนฺตฺวา ทสพลสฺส จีวเร อุสฺสาวพินฺทุมตฺตมฺปิ เตเมตุํ นาสกฺขิ. ตโต ปาสาณวสฺสํ สมุฏฺฐาเปสิ. มหนฺตานิ มหนฺตานิ ปพฺพตกูฏานิ ธูมายนฺตานิ ปชฺชลนฺตานิ อากาเสนาคนฺตฺวา ทสพลํ ปตฺวา ทิพฺพมาลาคุฬานิ สมฺปชฺชึสุ. ตโต ปหรณวสฺสํ สมุฏฺฐาเปสิ. เอกโตธารา อุภโตธารา อสิสตฺติขุรปฺปาทโย ธูมายนฺตา ปชฺชลนฺตา อากาเสนาคนฺตฺวา ทสพลสฺส ปาทมูเล ทิพฺพปุปฺผานิ อเหสุํ.

A partir daqui, a batalha de Āḷavaka deve ser detalhada: diz-se que ele, de pé com o pé esquerdo sobre uma rocha de realgar (manosilā), dizendo: "Vejam agora se o seu mestre é de grande poder ou se sou eu!", pisou com o pé direito no pico da montanha Kelāsa, que tinha sessenta iojanas de extensão. Esta, como se golpeada por uma marreta de ferro, soltou faíscas como um bloco de ferro fundido. Ele, de pé ali, bradou: "Eu sou Āḷavaka!", e o som espalhou-se por toda a Jambudīpa. Até mesmo o Himalaia, com três mil iojanas de extensão, tremeu pelo poder do yakkha. Ele provocou um redemoinho de vento, pensando: "Com isso farei o asceta fugir". Aqueles ventos vindos do leste e de outras direções surgiram, partindo picos de montanhas de meia iojana, uma iojana, duas e três iojanas de tamanho, arrancando árvores e florestas pela raiz, invadindo a cidade de Āḷavī, reduzindo a pó os antigos estábulos de elefantes e fazendo girar telhas no ar. O Abençoado determinou: "Que ninguém seja prejudicado". Aqueles ventos, ao alcançarem Aquele das Dez Forças (Dasabala), não conseguiram mover sequer a ponta de seu manto. Em seguida, ele provocou uma grande chuva, pensando: "Vou afogar e matar o asceta com água". Pelo seu poder, nuvens se ergueram em centenas e milhares de camadas, uma sobre a outra, e choveu torrencialmente. A terra fendeu-se com a força das torrentes de chuva. Embora uma grande inundação tenha passado por cima das árvores da floresta, não conseguiu molhar sequer uma gota de orvalho no manto Daquele das Dez Forças. Então, ele provocou uma chuva de pedras. Enormes picos de montanhas, fumegando e ardendo, vieram pelo ar e, ao alcançarem Aquele das Dez Forças, transformaram-se em guirlandas de flores divinas. Em seguida, provocou uma chuva de armas. Espadas de um gume, espadas de dois gumes, lanças, flechas afiadas, fumegando e ardendo, vieram pelo ar e se transformaram em flores divinas aos pés Daquele das Dez Forças.

ตโต [Pg.205] องฺคารวสฺสํ สมุฏฺฐาเปสิ. กึสุกวณฺณา องฺคารา อากาเสนาคนฺตฺวา ทสพลสฺส ปาทมูเล ทิพฺพปุปฺผานิ หุตฺวา วิกิรึสุ. ตโต กุกฺกุฬวสฺสํ สมุฏฺฐาเปสิ. อจฺจุณฺโห กุกฺกุโฬ อากาเสนาคนฺตฺวา ทสพลสฺส ปาทมูเล จนฺทนจุณฺณํ หุตฺวา นิปติ. ตโต วาลิกวสฺสํ สมุฏฺฐาเปสิ. อติสุขุมา วาลิกา ธูมายนฺตา ปชฺชลนฺตา อากาเสนาคนฺตฺวา ทสพลสฺส ปาทมูเล ทิพฺพปุปฺผานิ หุตฺวา นิปตึสุ. ตโต กลลวสฺสํ สมุฏฺฐาเปสิ. ตํ ธูมายนฺตํ ปชฺชลนฺตํ อากาเสนาคนฺตฺวา ทสพลสฺส ปาทมูเล ทิพฺพคนฺธํ หุตฺวา นิปติ. ตโต อนฺธการํ สมุฏฺฐาเปสิ ‘‘ภึเสตฺวา สมณํ ปลาเปสฺสามี’’ติ. จตุรงฺคสมนฺนาคตํ อนฺธการสทิสํ หุตฺวา ทสพลํ ปตฺวา สูริยปฺปภาวิหตมิวนฺธการํ อนฺตรธายิ. เอวํ ยกฺโข อิมาหิ นวหิ วาตวสฺสปาสาณปหรณงฺคารกุกฺกุฬวาลิกกลลนฺธการวุฏฺฐีหิ ภควนฺตํ ปลาเปตุมสกฺโกนฺโต นานาวิธปฺปหรณหตฺถอเนกปฺปการรูปภูตคณสมากุลาย จตุรงฺคินิยา เสนาย สยเมว ภควนฺตํ อภิคโต. เต ภูตคณา อเนกปฺปการวิกาเร กตฺวา ‘‘คณฺหถ หนถา’’ติ ภควโต อุปริ อาคจฺฉนฺตา วิย จ โหนฺติ. อปิจ โข นิทฺธนฺตโลหปิณฺฑํ วิย มกฺขิกา ภควนฺตํ อลฺลียิตุมสมตฺถา เอว อเหสุํ.

Depois, ele provocou uma chuva de brasas. Brasas com a cor de flores de kiṃsuka vieram pelo ar e, transformando-se em flores divinas, espalharam-se aos pés Daquele das Dez Forças. Em seguida, provocou uma chuva de cinzas quentes. Cinzas extremamente quentes vieram pelo ar e caíram aos pés Daquele das Dez Forças transformadas em pó de sândalo. Depois, provocou uma chuva de areia. Areia finíssima, fumegando e ardendo, veio pelo ar e caiu aos pés Daquele das Dez Forças como flores divinas. Em seguida, provocou uma chuva de lama. Esta, fumegando e ardendo, veio pelo ar e caiu aos pés Daquele das Dez Forças como perfume divino. Depois, provocou a escuridão, pensando: "Vou aterrorizar o asceta e fazê-lo fugir". Uma escuridão profunda de quatro fatores formou-se, mas, ao alcançar Aquele das Dez Forças, desapareceu como a escuridão dissipada pela luz do sol. Assim, o yakkha, incapaz de fazer o Abençoado fugir com essas nove chuvas de vento, água, pedras, armas, brasas, cinzas quentes, areia, lama e escuridão, avançou pessoalmente contra o Abençoado com um exército de quatro divisões, repleto de hordas de espíritos (bhūtas) de várias formas e com diversos tipos de armas nas mãos. Aquelas hordas de espíritos, fazendo várias caretas e gestos bizarros, avançavam sobre o Abençoado gritando: "Peguem-no! Matem-no!". No entanto, assim como moscas não conseguem se aproximar de um bloco de ferro em brasa, eles foram incapazes de se aproximar do Abençoado.

เอวํ สพฺพรตฺตึ อเนกปฺปการวิภึสาการทสฺสเนนปิ ภควนฺตํ จาเลตุมสกฺโกนฺโต อาฬวโก จินฺเตสิ – ‘‘ยํนูนาหํ เกนจิ อเชยฺยํ ทุสฺสาวุธํ มุญฺเจยฺย’’นฺติ. สเจ หิ โส ทุฏฺโฐ อากาเส ตํ ทุสฺสาวุธํ มุญฺเจยฺย, ทฺวาทส วสฺสานิ เทโว น วสฺเสยฺย. สเจ ปถวิยํ มุญฺเจยฺย, สพฺพรุกฺขติณาทีนิ สุสฺสิตฺวา ทฺวาทสวสฺสนฺตรํ น ปุน รุเหยฺยุํ. สเจ สมุทฺเท มุญฺเจยฺย, ตตฺตกปาเล อุทกพินฺทุ วิย สพฺพํ สุสฺเสยฺย. สเจ สิเนรุปพฺพเต มุญฺเจยฺย, ขณฺฑาขณฺฑํ หุตฺวา วิกิเรยฺย. โส เอวํมหานุภาวํ ทุสฺสาวุธํ อุตฺตริสาฏกํ มุญฺจิตฺวา อคฺคเหสิ. เยภุยฺเยน ทสสหสฺสิโลกธาตุเทวตา เวเคน สนฺนิปตึสุ ‘‘อชฺช ภควา อาฬวกํ ทเมสฺสติ, ตตฺถ ธมฺมํ โสสฺสามา’’ติ. ยุทฺธทสฺสนกามาปิ เทวตา สนฺนิปตึสุ. เอวํ สกลมฺปิ อากาสํ เทวตาหิ ปริปุณฺณํ อโหสิ. อถาฬวโก ภควโต สมีเป อุปรูปริ วิจริตฺวา วตฺถาวุธํ มุญฺจิ[Pg.206]. ตํ อสนิจกฺกํ วิย อากาเส เภรวสทฺทํ กโรนฺตํ ธูมายนฺตํ ปชฺชลนฺตํ ภควนฺตํ ปตฺวา ยกฺขสฺส มานมทฺทนตฺถํ ปาทปุญฺฉนโจฬํ หุตฺวา ปาทมูเล นิปติ. อาฬวโก ตํ ทิสฺวา ฉินฺนวิสาโณ วิย อุสโภ, อุทฺธฏทาโฐ วิย สปฺโป นิตฺเตโช นิมฺมโท นิปาติตมานทฺธโช อโหสิ. เอวมิทํ อาฬวกยุทฺธํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

Assim, incapaz de abalar o Abençoado mesmo mostrando vários tipos de formas aterrorizantes durante toda a noite, Āḷavaka pensou: "E se eu lançasse a arma de pano (dussāvudha), que é invencível por qualquer um?". Pois se aquele ser malévolo lançasse aquela arma de pano no ar, não choveria por doze anos. Se a lançasse na terra, todas as árvores, gramas e vegetação secariam e não cresceriam novamente por doze anos. Se a lançasse no oceano, toda a água secaria como uma gota de água em uma frigideira quente. Se a lançasse na montanha Sineru, esta se despedaçaria e se espalharia. Ele pegou e lançou essa arma de pano de tão grande poder, que era seu manto superior. A maioria das divindades de dez mil sistemas mundiais reuniu-se rapidamente, pensando: "Hoje o Abençoado domará Āḷavaka, e lá ouviremos o Dhamma". Divindades que desejavam ver a batalha também se reuniram. Assim, todo o céu ficou repleto de divindades. Então, Āḷavaka, movendo-se no ar acima do Abençoado, lançou a arma de pano. Ela, fazendo um som terrível no ar como um disco de raio, fumegando e ardendo, ao alcançar o Abençoado, para esmagar o orgulho do yakkha, transformou-se em um pano de limpar os pés e caiu aos seus pés. Ao ver isso, Āḷavaka ficou como um touro com os chifres quebrados, como uma serpente com as presas arrancadas, sem energia, sem orgulho, com a bandeira de sua vaidade derrubada. Assim deve ser detalhada esta batalha de Āḷavaka.

อฏฺฐ ปญฺเห ปุจฺฉีติ –

Ele fez oito perguntas:

‘‘กึ สูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ,กึ สุ สุจิณฺณํ สุขมาวหาติ;

กึ สุ หเว สาทุตรํ รสานํ,กถํ ชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐ’’นฺติ. (สํ. นิ. ๑.๒๔๖;

สุ. นิ. ๑๘๓) –

“Qual é a melhor riqueza para um homem neste mundo? / O que, bem praticado, traz felicidade? / Qual é, de fato, o mais doce dos sabores? / Como deve viver aquele cuja vida dizem ser a melhor?”

อาทินา อฏฺฐ ปญฺเห ปุจฺฉิ. สตฺถา วิสฺสชฺเชสีติ –

Ele fez oito perguntas começando com este [verso]. O Mestre respondeu:

‘‘สทฺธีธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ,ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;

สจฺจํ หเว สาทุตรํ รสานํ,ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐ’’นฺติ. (สํ. นิ. ๑.๒๔๖;

สุ. นิ. ๑๘๔) –

“A fé é a melhor riqueza para um homem neste mundo; / O Dhamma, bem praticado, traz felicidade; / A verdade é, de fato, o mais doce dos sabores; / A vida daquele que vive com sabedoria dizem ser a melhor.”

อาทินา วิสฺสชฺเชสิ. วิกฺกนฺทมานายาติ อจฺจนฺตํ ปริเทวมานาย.

Ele respondeu começando com este [verso]. 'Vikkandamānāya' significa lamentando-se excessivamente.

มหานามสกฺกวตฺถุ

A História de Mahānāma, o Sakya

๒๕๒. ปญฺจเม สตฺถา ตโต ปรํ ปฏิญฺญํ นาทาสีติ สํวจฺฉรโต ปรํ สิกฺขาปทปญฺญตฺติยา ปจฺจยปฺปวารณาสาทิยนสฺส วาริตตฺตา ‘‘ปฏิญฺญํ นาทาสี’’ติ วุตฺตํ. ตถา หิ ภควา ตติยวาเรปิ มหานาเมน สกฺเกน ‘‘อิจฺฉามหํ, ภนฺเต, สงฺฆํ ยาวชีวํ เภสชฺเชน ปวาเรตุ’’นฺติ (ปาจิ. ๓๐๔-๓๐๕) วุตฺเต ‘‘สาธุ สาธุ, มหานาม, เตน หิ ตฺวํ, มหานาม, สงฺฆํ ยาวชีวํ เภสชฺเชน ปวาเรหี’’ติ ปฏิญฺญํ อทาสิเยว. เอวํ ปฏิญฺญํ ทตฺวา ปจฺฉา ฉพฺพคฺคิเยหิ ภิกฺขูหิ มหานามสฺส สกฺกสฺส วิเหฐิตภาวํ สุตฺวา ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู วิครหิตฺวา สิกฺขาปทํ ปญฺญเปสิ ‘‘อคิลาเนน ภิกฺขุนา จาตุมาสปฺปจฺจยปวารณา สาทิตพฺพา อญฺญตฺร ปุนปฺปวารณาย อญฺญตฺร นิจฺจปฺปวารณาย. ตโต เจ อุตฺตริ สาทิเยยฺย, ปาจิตฺติย’’นฺติ. ตสฺมา ปฐมํ อนุชานิตฺวาปิ ปจฺฉา สิกฺขาปทพนฺธเนน วาริตตฺตา ‘‘ปฏิญฺญํ นาทาสี’’ติ วุตฺตํ.

252. No quinto (relato), "Depois disso, o Mestre não deu o seu consentimento" é dito porque, após um ano, devido à proibição de aceitar o convite para requisitos (paccayapavāraṇā) pela formulação da regra de treinamento, foi dito "ele não deu o seu consentimento". Pois, de fato, mesmo na terceira vez, quando solicitado por Mahānāma, o Sakya: "Desejo, Senhor, convidar o Sangha com medicamentos por toda a vida" (Pāci. 304-305), o Abençoado de fato deu o seu consentimento, dizendo: "Muito bem, muito bem, Mahānāma! Portanto, Mahānāma, convide o Sangha com medicamentos por toda a vida". Tendo dado o seu consentimento dessa forma, mais tarde, ao ouvir que Mahānāma, o Sakya, estava sendo importunado pelos monges do grupo de seis, ele repreendeu os monges do grupo de seis e estabeleceu a regra de treinamento: "Um monge que não esteja doente pode aceitar um convite de quatro meses para requisitos, a menos que haja um novo convite ou um convite permanente. Se ele aceitar além disso, comete uma ofensa que requer expiação (pācittiya)". Portanto, embora tenha permitido inicialmente, como mais tarde foi proibido pelo estabelecimento da regra de treinamento, diz-se "ele não deu o seu consentimento".

อุคฺคคหปตฺยาทิวตฺถุ

A história do chefe de família Ugga e outros

๒๕๓-๒๕๖. ฉฏฺฐสตฺตมอฏฺฐมนวมานิ [Pg.207] สุวิญฺเญยฺยาเนว.

253-256. O sexto, o sétimo, o oitavo e o nono são fáceis de compreender.

นกุลปิตุคหปติวตฺถุ

A história do chefe de família Nakulapitā

๒๕๗. ทสเม สุสุมารคิรินคเรติ เอวํนามเก นคเร. ตสฺส กิร นครสฺส วตฺถุปริคฺคหทิวเส อวิทูเร อุทกรหเท สุสุมาโร สทฺทมกาสิ, คิรํ นิจฺฉาเรสิ. อถ นคเร อนนฺตราเยน มาปิเต ตเมว สุสุมารคิรกรณํ สุภนิมิตฺตํ กตฺวา ‘‘สุสุมารคิรี’’ตฺเววสฺส นามํ อกํสุ. เกจิ ปน ‘‘สุสุมารสณฺฐานตฺตา สุสุมาโร นาม เอโก คิริ, โส ตสฺส นครสฺส สมีเป, ตสฺมา ตํ สุสุมารคิริ เอตสฺส อตฺถีติ สุสุมารคิรีติ วุจฺจตี’’ติ วทนฺติ. เภสกฬาวเนติ เภสกฬานามเก วเน. ‘‘เภสกลาวเน’’ติปิ ปาโฐ. กถํ ปน ภควติ เนสํ ปุตฺตสญฺญา ปติฏฺฐาสีติ อาห – ‘‘อยํ กิรา’’ติอาทิ. ทหรสฺเสว ทหรา อานีตาติ เม ทหรสฺเสว สโต ทหรา อานีตาติ อตฺโถ. อติจริตาติ อติกฺกมิตฺวา จรนฺโต.

257. No décimo (relato), "na cidade de Susumāragiri" significa na cidade com esse nome. Diz-se que, no dia em que o terreno para aquela cidade estava sendo demarcado, um crocodilo (susumāra) fez um som, emitiu um grito, em um lago próximo. Então, quando a cidade foi construída sem obstáculos, tomando aquele grito do crocodilo como um sinal auspicioso, deram-lhe o nome de "Susumāragiri". Alguns, no entanto, dizem: "Devido à sua forma de crocodilo, há uma montanha chamada Susumāra perto daquela cidade; portanto, por possuir essa montanha Susumāra, ela é chamada de Susumāragiri". "Na floresta Bhesakaḷā" significa na floresta de nome Bhesakaḷā. Há também a leitura "Bhesakalāvane". Como, então, surgiu neles a percepção do Abençoado como um filho? Ele disse: "Este, de fato..." e assim por diante. "Trazida jovem para mim quando jovem" significa "trazida para mim quando eu era jovem, sendo ela também jovem". "Aticaritā" significa transgredir, agir com infidelidade.

(ฉฏฺฐเอตทคฺควคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.)

(A explicação do sexto capítulo sobre os mais destacados está concluída.)

อุปาสกปาฬิสํวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A explicação do texto sobre os discípulos leigos (upāsaka) está concluída.

๑๔. เอตทคฺควคฺโค

(๑๔) ๗. สตฺตมเอตทคฺควคฺควณฺณนา

(14) 7. Explicação do sétimo capítulo sobre os mais destacados

สุชาตาวตฺถุ

A história de Sujātā

๒๕๘. อุปาสิกาปาฬิสํวณฺณนาย ปฐมํ สุวิญฺเญยฺยเมว.

258. Na explicação do texto sobre as discípulas leigas (upāsikā), o primeiro é fácil de compreender.

วิสาขาวตฺถุ

A história de Visākhā

๒๕๙. ทุติเย มหาลตาปสาธนสฺสาติ มหาลตาปิฬนฺธนสฺส. ตสฺมิญฺจ ปิฬนฺธเน จตสฺโส วชิรนาฬิโย อุปโยคํ อคมํสุ. มุตฺตานํ เอกาทส นาฬิโย, ปวาฬสฺส ทฺวาวีสติ นาฬิโย, ปทุมราคมณีนํ เตตฺตึส นาฬิโย. อิติ เอเตหิ จ อญฺเญหิ จ อินฺทนีลาทีหิ นีลปีตโลหิโตทาตมญฺชิฏฺฐสามกพรวณฺณวเสน สตฺตวณฺเณหิ วรรตเนหิ นิฏฺฐานํ อคมาสิ, ตํ สีเส ปฏิมุกฺกํ ยาว ปาทปิฏฺฐิยา ภสฺสติ, ปญฺจนฺนํ [Pg.208] หตฺถีนํ พลํ ธารยมานาว นํ อิตฺถี ธาเรตุํ สกฺโกติ. อนฺโตอคฺคิ พหิ น นีหริตพฺโพติอาทีนํ อตฺโถ อุปริ อาวิ ภวิสฺสติ. เสสเมตฺถ สุวิญฺเญยฺยเมว.

259. No segundo (relato), "do ornamento Mahālatā" (mahālatāpasādhana) significa da decoração Mahālatā. E naquele ornamento, foram utilizadas quatro medidas (nāḷi) de diamantes. Onze medidas de pérolas, vinte e duas medidas de coral, trinta e três medidas de rubis. Assim, com estas e outras gemas preciosas, como safiras, em sete cores — azul, amarelo, vermelho, branco, carmesim, preto e multicolorido —, ele foi concluído. Quando preso à cabeça, ele desce até o peito do pé; apenas uma mulher que possua a força de cinco elefantes consegue usá-lo. O significado de "o fogo de dentro não deve ser levado para fora", etc., ficará claro mais adiante. O restante aqui é fácil de compreender.

ขุชฺชุตฺตรา-สามาวตีวตฺถุ

A história de Khujjuttarā e Sāmāvatī

๒๖๐-๒๖๑. ตติยจตุตฺเถสุ ปายาสสฺสาติ พหลตรสฺส ปายาสสฺส. ตํ ปายาสํ ภุญฺชนฺเตสูติ ตํ พหลตรํ ครุสินิทฺธํ ปายาสํ ภุญฺชนฺเตสุ. ชีราเปตุํ อสกฺโกนฺโตติ อนฺตรามคฺเค อปฺปาหารตาย มนฺทคหณิกตฺตา ชีราเปตุํ อสกฺโกนฺโต. วาฬมิคฏฺฐาเนติ วาฬมิเคหิ อธิฏฺฐิตฏฺฐาเน. อนุวิชฺชนฺโตติ วิจาเรนฺโต. สาลาติ นฬการสาลา. มุธา น กริสฺสตีติ มูลฺยํ วินา น กริสฺสติ. อาลิมฺเปสีติ อคฺคึ อทาสิ, อคฺคึ ชาเลสีติ อตฺโถ. เปกฺขาติ อาคเมหิ. อุปธิสมฺปทาติ สรีรสมฺปตฺติ. วฏรุกฺขํ ปตฺวาติ นิคฺโรธรุกฺขํ ปตฺวา. สุวณฺณกฏเกติ สุวณฺณวลเย. อพฺภุํ เมติ เม อวฑฺฒีติ อตฺโถ. อนฺโต อโสเธตฺวาติ ปณฺณสาลาย อนฺโต กสฺสจิ อตฺถิภาวํ วา นตฺถิภาวํ วา อนุปธาเรตฺวา. เสสํ สุวิญฺเญยฺยเมว.

260-261. No terceiro e quarto (relatos), "de arroz-doce" (pāyāsa) significa de um arroz-doce muito espesso. "Enquanto comiam aquele arroz-doce" significa enquanto comiam aquele arroz-doce muito espesso, pesado e rico. "Incapaz de digerir" significa incapaz de digerir devido à digestão fraca causada pela falta de alimento no caminho. "Em um lugar de feras" significa em um lugar habitado por feras selvagens. "Anuvijjanto" significa investigando. "Sālā" significa uma oficina de fabricante de esteiras de junco. "Não fará de graça" significa não fará sem pagamento. "Ālimpesi" significa ateou fogo, acendeu o fogo. "Pekkhā" significa esperar, aguardar. "Upadhisampadā" significa perfeição física, excelência corporal. "Tendo alcançado a figueira-da-índia" significa tendo alcançado a árvore nigrodha. "Em braceletes de ouro" significa em pulseiras de ouro. "Abbhuṃ me" significa aumentou para mim. "Sem revistar o interior" significa sem verificar se havia alguém dentro da cabana de folhas. O restante é fácil de compreender.

อุตฺตรานนฺทมาตาวตฺถุ

A história de Uttarā, mãe de Nanda

๒๖๒. ปญฺจเม อุปนิสฺสยํ ทิสฺวาติ อิมินา ยถา วิเสสาธิคมสฺส สติปิ ปจฺจุปฺปนฺนปจฺจยสมวาเย อวสฺสํ อุปนิสฺสยสมฺปทา อิจฺฉิตพฺพา, เอวํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียภาเวน วิปจฺจนกสฺส กมฺมสฺสปิ ปจฺจุปฺปนฺนสมวาโย วิย อุปนิสฺสยสมฺปทาปิ สวิเสสา อิจฺฉิตพฺพาติ ทสฺเสติ. ตถา หิ อุกฺกํสคตสปฺปุริสูปนิสฺสยโยนิโสมนสิกาเรสุ ลพฺภมาเนสุปิ อุปนิสฺสยรหิตสฺส วิเสสาธิคโม น สมฺปชฺชเตวาติ. กปฺปิยํ กตฺวาติ ยถา กปฺปิยํ โหติ, ตถา กตฺวา. ปตฺเต ปติฏฺฐเปยฺยาติ อาหารํ ทานมุเข วิสฺสชฺเชยฺย. ตีหิ เจตนาหีติ ปุพฺพภาคมุญฺจอนุโมทนาเจตนาหิ. วุตฺตญฺเหตํ –

262. No quinto (relato), "vendo a condição de apoio" (upanissaya) mostra que, assim como para a realização de uma distinção espiritual, mesmo havendo a combinação de condições presentes, a perfeição da condição de apoio deve necessariamente ser desejada, do mesmo modo, para o karma que amadurece para ser vivenciado nesta mesma vida, assim como a combinação de condições presentes, a perfeição da condição de apoio também deve ser especialmente desejada. Pois, de fato, mesmo quando estão disponíveis a suprema condição de apoio de uma boa pessoa e a atenção sábia, a realização de uma distinção não se concretiza para quem carece da condição de apoio. "Tornando-o apropriado" (kappiya) significa fazendo-o de modo que seja permitido. "Deve colocar na tigela" significa oferecer o alimento como doação. "Com três intenções" significa com as intenções da fase preliminar, do momento da doação e da alegria posterior. Pois foi dito:

‘‘ปุพฺเพว ทานา สุมโน, ททํ จิตฺตํ ปสาทเย;

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ, เอสา ปุญฺญสฺส สมฺปทา’’ติ. (อ. นิ. ๖.๓๗;

เป. ว. ๓๐๕);

"Antes de doar, alegra-se; ao doar, purifica a mente; tendo doado, fica satisfeito: esta é a perfeição do mérito."

ตว [Pg.209] มนํ สนฺธาเรหีติ ‘‘อชฺช ภตฺตํ จิรายิต’’นฺติ โกธโต ตว จิตฺตํ สนฺธาเรหิ, มา กุชฺฌีติ อตฺโถ. โอโลกิโตโลกิตฏฺฐานํ…เป… สมฺปริกิณฺณํ วิย อโหสีติ เตน กสิตฏฺฐานํ สพฺพํ สุวณฺณภาวาปตฺติยา มหาโกสาตกิปุปฺเผหิ สญฺฉนฺนํ วิย อโหสิ. ตาทิเสติ ตยา สทิเส. น โกเปมีติ น วินาเสมิ, ชาติยา น หีเฬมิ. ปูชํ กโรตีติ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปูชํ กโรติ. อนฺตรวตฺถุนฺติ เคหงฺคณํ. โภติ สมฺโพธเน นิปาโต. เชติ อวญฺญาลปนํ. สยํ อริยสาวิกาภาวโต สตฺถุวเสน ‘‘สปิติกา ธีตา’’ติ วตฺวา สตฺถุ สมฺมุขา ธมฺมสฺสวเนน ตสฺสา วิเสสาธิคมํ ปจฺจาสีสนฺตี ‘‘ทสพเล ขมนฺเตเยว ขมิสฺสามี’’ติ อาห. กทริยนฺติ ถทฺธมจฺฉรึ.

"Contenha a sua mente" significa "contenha a sua mente contra a raiva, pensando \"hoje a refeição está atrasada\", não se ire". "Cada lugar olhado... era como se estivesse coberto" significa que, devido ao fato de tudo ter se transformado em ouro, toda a área arada ficou como que coberta por grandes flores de luffa (mahākosātaki). "Em alguém assim" significa em alguém como você. "Não me irei" significa não destruo, não desprezo pelo nascimento. "Presta adoração" significa presta adoração ao Buda Perfeitamente Desperto. "Antaravatthu" significa o pátio da casa. "Bhoti" é uma partícula de tratamento. "Je" é um termo de tratamento familiar/desrespeitoso. Por ser ela mesma uma nobre discípula, falando de si mesma em relação ao Mestre como 'uma filha com seu pai', e esperando a realização de uma distinção espiritual para ela através da audição do Dhamma na presença do Mestre, disse: "Perdoarei apenas quando Aquele das Dez Forças perdoar". "Kadariya" significa um avarento obstinado.

สุปฺปวาสาวตฺถุ

A história de Suppavāsā

๒๖๓. ฉฏฺเฐ ปณีตทายิกานนฺติ ปณีตรสวตฺถูนํ ทายิกานํ. อายุโน ฐิติเหตุํ โภชนํ เทนฺตี อายุํ เทติ นาม. เอส นโย วณฺณํ เทตีติอาทีสุ. เตนาห – ‘‘ปญฺจ ฐานานี’’ติ. กมฺมสริกฺขกญฺเจตํ ผลนฺติ ทสฺเสนฺโต ‘‘อายุํ โข ปน ทตฺวา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ทตฺวาติ ทานเหตุ. ภาคินีติ ภาควตี ลทฺธุํ ภพฺพา.

263. No sexto (relato), 'daquelas que dão coisas excelentes' (paṇītadāyikānaṃ) significa daquelas que dão alimentos e itens deliciosos. Dar alimento, que é a causa para a manutenção da vida, é chamado de 'dar a vida'. Este mesmo método se aplica a 'dar a beleza', etc. Por isso ele disse: "cinco coisas". Mostrando que este fruto é semelhante à ação, ele disse: "tendo de fato dado a vida..." e assim por diante. Ali, "tendo dado" significa devido à doação. "Bhāginī" significa possuidora de uma parte, digna de obter.

สุปฺปิยาวตฺถุ

A história de Suppiyā

๒๖๔. สตฺตเม อูรุมํสํ ฉินฺทิตฺวา ทาสิยา อทาสีติ อาคตผลา วิญฺญาตสาสนา อริยสาวิกา อตฺตโน สรีรทุกฺขํ อจินฺเตตฺวา ตสฺส ภิกฺขุโน โรควูปสมเมว ปจฺจาสีสนฺตี อตฺตโน อูรุมํสํ ฉินฺทิตฺวา ทาสิยา อทาสิ. สตฺถาปิ ตสฺสา ตถาปวตฺตํ อชฺฌาสยสมฺปตฺตึ ทิสฺวา ‘‘มม สมฺมุขีภาวูปคมเนเนวสฺสา วโณ รุหิตฺวา สญฺฉวิ ชายติ, ผาสุภาโว โหตี’’ติ จ ทิสฺวา ‘‘ปกฺโกสถ น’’นฺติ อาห. สา จินฺเตสีติ ‘‘สพฺพโลกสฺส หิตานุกมฺปโก สตฺถา น มํ ทุกฺขาเปตุํ ปกฺโกสติ, อตฺเถตฺถ การณ’’นฺติ จินฺเตสิ. อตฺตนา กตการณํ สพฺพํ กเถสีติ พุทฺธานุภาววิภาวนตฺถํ กเถสิ, น อตฺตโน ทฬฺหชฺฌาสยตาย วิภาวนตฺถํ. คิลานุปฏฺฐากีนํ อคฺคฏฺฐาเน ฐเปสีติ อคณิตตฺตทุกฺขา คิลานานํ ภิกฺขูนํ เคลญฺญวูปสมเน ยุตฺตปฺปยุตฺตาติ คิลานุปฏฺฐากีนํ อคฺคฏฺฐาเน ฐเปสีติ.

264. No sétimo (relato), "tendo cortado carne de sua coxa, deu-a à sua serva" significa que a nobre discípula leiga, que havia alcançado o fruto (da entrada na corrente) e compreendido o ensinamento, sem pensar em sua própria dor física e esperando apenas a cura da doença daquele monge, cortou carne de sua própria coxa e deu-a à sua serva. O Mestre também, vendo a perfeição de sua intenção manifestada daquela maneira, e vendo que "pela minha vinda à sua presença, sua ferida cicatrizará, a pele crescerá sobre ela e ela ficará bem", disse: "Chamem-na". "Ela pensou" significa que ela pensou: "O Mestre, que é compassivo com o bem-estar de todo o mundo, não me chama para me causar dor; deve haver uma razão para isso". "Ela contou tudo o que havia feito" significa que ela contou para manifestar o poder do Buda, não para manifestar sua própria firme determinação. "Colocou-a na posição mais destacada entre as que cuidam dos doentes" significa que, desconsiderando sua própria dor, ela era totalmente dedicada a curar a enfermidade dos monges doentes; por isso, colocou-a na posição mais destacada entre as que cuidam dos doentes.

กาติยานีวตฺถุ

A história de Kātiyānī

๒๖๕. อฏฺฐเม [Pg.210] อเวจฺจปฺปสนฺนานนฺติ รตนตฺตยคุเณ ยาถาวโต ญตฺวา ปสนฺนานํ, โส ปนสฺส ปสาโท มคฺเคนาคตตฺตา เกนจิ อกมฺปนีโย. อธิคเตนาติ มคฺคาธิคเมเนว อธิคเตน. ‘‘อวิคเตนา’’ติ วา ปาโฐ, ตสฺสตฺโถ ‘‘กทาจิ อวิคจฺฉนฺเตนา’’ติ. โส อปฺปธํสิโย จ โหติ, ตสฺมา วุตฺตํ – ‘‘อธิคเตน อจลปฺปสาเทนา’’ติ. ตตฺถ กายสกฺขึ กตฺวาติ ปมุขํ กตฺวา, วจนตฺถโต ปน นามกาเยน เทสนาย สมฺปฏิจฺฉนวเสน สกฺขิภูตํ กตฺวาติ อตฺโถ. อุมฺมคฺคํ ขนิตฺวาติ ฆรสนฺธิจฺเฉทเนน อนฺโตปวิสนมคฺคํ ขนิตฺวา. ทุลฺลภสฺสวนนฺติ ทุลฺลภสทฺธมฺมสฺสวนํ. มหาปถวี ปวิสิตพฺพา ภเวยฺยาติ อวีจิปฺปเวสนํ วทติ.

265. No oitavo (relato), "daquelas com confiança inabalável" (aveccappasannānaṃ) significa daquelas que têm confiança por terem conhecido as qualidades da Tríplice Joia como realmente são; e essa confiança, tendo surgido através do Caminho, é inabalável por qualquer pessoa. "Pelo que foi alcançado" (adhigatena) significa alcançado através da realização do Caminho. Há também a leitura "avigatena", cujo significado é "que nunca se afasta". E isso é indestrutível; por isso foi dito: "com confiança inabalável que foi alcançada". Ali, "tendo feito do corpo uma testemunha" (kāyasakkhiṃ katvā) significa tendo-o tornado proeminente, mas, em termos de significado, significa ter se tornado uma testemunha ao receber o ensinamento com o corpo mental (nāmakāya). "Tendo cavado um túnel" significa tendo cavado um caminho para entrar no interior quebrando as junções da casa. "Audição difícil de obter" significa a audição do Verdadeiro Dhamma, que é difícil de obter. "Mesmo que a grande terra tivesse que ser adentrada" refere-se a entrar no inferno Avīci.

นกุลมาตาวตฺถุ

A história de Nakulamātā

๒๖๖. นวเม วิสฺสาสกถเนเนว นกุลมาตา นกุลปิตา จ สตฺถุวิสฺสาสิกา นาม ชาตาติ วุตฺตํ – ‘‘วิสฺสาสิกานนฺติ วิสฺสาสกถํ กเถนฺตีนํ อุปาสิกาน’’นฺติ. คหปตานีติ เคหสามินี. วุตฺตเมวาติ อุปาสกปาฬิยํ นกุลปิตุกถายํ วุตฺตนยเมว.

266. No nono (relato), devido ao fato de falarem com confiança, Nakulamātā e Nakulapitā tornaram-se conhecidos como confiáveis para o Mestre; por isso foi dito: "das confiáveis" significa das discípulas leigas que proferem palavras de confiança. "Gahapatānī" significa a senhora da casa. "Exatamente como dito" significa da mesma maneira que foi dito na história de Nakulapitā no texto sobre os discípulos leigos.

กาฬีกุรรฆริกาวตฺถุ

A história de Kāḷī de Kuraraghara

๒๖๗. ทสเม อนุสฺสเวเนวาติ ปจฺจกฺขโต รูปทสฺสเนน สตฺถุ สมฺมุขา ธมฺมสฺสวเนน จ วินา เกวลํ อนุสฺสวเนเนว ปรสฺส วจนํ อนุคตสฺสวเนเนว อุปฺปนฺเนน ปสาเทน. อนุสฺสวิกปฺปสาทนฺติ อนุสฺสวโต อาคตปฺปสาทํ.

267. No décimo (relato), "apenas por ouvir dizer" (anussaveneva) significa sem ver a forma diretamente e sem ouvir o Dhamma na presença do Mestre, mas unicamente por ouvir dizer, com a confiança surgida ao escutar as palavras de outros. "Confiança baseada em ouvir dizer" (anussavikappasāda) significa a confiança derivada de ouvir dizer.

(สตฺตมเอตทคฺควคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.)

(A explicação do sétimo capítulo sobre os mais destacados está concluída.)

อุปาสิกาปาฬิสํวณฺณนา สมตฺตา.

A explicação do texto sobre as discípulas leigas (upāsikā) está terminada.

นิฏฺฐิตา จ มโนรถปูรณิยา

E está concluída, da Manorathapūraṇī,

องฺคุตฺตรนิกาย-อฏฺฐกถาย

o comentário do Aṅguttara Nikāya,

เอตทคฺควคฺควณฺณนาย อนุตฺตานตฺถทีปนา.

a elucidação do significado não evidente da explicação do capítulo sobre os mais destacados.

๑๕. อฏฺฐานปาฬิ (ปฐมวคฺค)

15. Aṭṭhānapāḷi (O Texto sobre as Impossibilidades - Primeiro Capítulo)

(๑๕) ๑. อฏฺฐานปาฬิ-ปฐมวคฺควณฺณนา

(15) 1. Explicação do Primeiro Capítulo do Texto sobre as Impossibilidades

๒๖๘. อฏฺฐานปาฬิวณฺณนายํ [Pg.211] อวิชฺชมานํ ฐานํ อฏฺฐานํ, นตฺถิ ฐานนฺติ วา อฏฺฐานํ. อนวกาโสติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. ตทตฺถนิคมนเมว หิ ‘‘เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ วจนนฺติ. เตนาห – ‘‘อุภเยนปี’’ติอาทิ. ยนฺติ การณตฺเถ ปจฺจตฺตวจนํ. เหตุอตฺโถ เจตฺถ การณตฺโถติ อาห – ‘‘ยนฺติ เยน การเณนา’’ติ. อุกฺกฏฺฐนิทฺเทเสเนตฺถ ทิฏฺฐิสมฺปตฺติ เวทิตพฺพาติ วุตฺตํ – ‘‘มคฺคทิฏฺฐิยา สมฺปนฺโน’’ติ. กุโต ปนายมตฺโถ ลพฺภตีติ? ลิงฺคโต, ลิงฺคํ เจตสฺส นิจฺจโต อุปคมนปฺปฏิกฺเขโป. จตุภูมเกสูติ อิทํ จตุตฺถภูมกสงฺขารานํ อริยสาวกสฺส วิสยภาวูปคมนโต วุตฺตํ, น ปน เต อารพฺภ นิจฺจโต อุปคมนสพฺภาวโต. วกฺขติ หิ ‘‘ตทภาเว จตุตฺถภูมกสงฺขารา ปนา’’ติอาทินา. อภิสงฺขตสงฺขารอภิสงฺขรณกสงฺขารานํ สปฺปเทสตฺตา นิปฺปเทสสงฺขารคฺคหณตฺถํ ‘‘สงฺขตสงฺขาเรสู’’ติ วุตฺตํ, โลกุตฺตรสงฺขารานํ ปน นิวตฺตเน การณํ สยเมว วกฺขติ. เอตํ การณํ นตฺถีติ ตถา อุปคมเน เสตุฆาโต นตฺถิ. เตชุสฺสทตฺตาติ สํกิเลสวิธมนเตชสฺส อธิกภาวโต. ตถา หิ เต คมฺภีรภาเวน ทุทฺทสา อกุสลานํ อารมฺมณํ น โหนฺตีติ. อิทํ ปน ปกรณวเสน วุตฺตํ. อปฺปหีนวิปลฺลาสานญฺหิ สนฺตาเนสุ กุสลธมฺมานมฺปิ เต อารมฺมณํ น โหนฺติ.

268. Na explicação do Texto sobre as Impossibilidades, "aṭṭhāna" (impossível/impossibilidade) significa um caso inexistente, ou "não há caso" é "aṭṭhāna". "Anavakāso" (sem oportunidade/impossível) tem o mesmo significado aqui. Pois a afirmação "este caso não existe" é, de fato, a conclusão desse significado. Por isso ele disse: "por ambos..." e assim por diante. "Yaṃ" é um caso nominativo no sentido de causa. E o sentido de causa aqui é o sentido de razão; por isso ele disse: "yaṃ significa por qual causa". Aqui, a perfeição da visão deve ser compreendida pela descrição suprema; por isso foi dito: "aquele dotado da visão do Caminho". Mas de onde se obtém esse significado? Da característica; e a sua característica é a rejeição de considerar (as coisas) como permanentes. "Nos quatro planos" é dito porque as formações do quarto plano tornam-se o objeto do nobre discípulo, mas não porque exista a consideração delas como permanentes. Pois ele dirá: "Na ausência disso, contudo, as formações do quarto plano...", etc. Como as formações produzidas (abhisaṅkhatasaṅkhāra) e as formações produtoras (abhisaṅkharaṇakasaṅkhāra) são parciais, diz-se "entre as formações condicionadas" (saṅkhatasaṅkhāresu) para incluir todas as formações sem exceção; mas ele mesmo declarará a razão para a exclusão das formações supramundanas. "Não existe tal causa" significa que não há destruição da ponte ao considerar assim. "Tejussadattā" significa devido à abundância de poder que dissipa as impurezas. Pois, de fato, devido à sua profundidade, elas são difíceis de ver e não se tornam objetos para estados prejudiciais. Mas isso é dito de acordo com o contexto. Pois, nos fluxos mentais daqueles cujas distorções (vipallāsa) não foram abandonadas, mesmo os estados benéficos não se tornam seus objetos.

๒๖๙. อสุเข สุขนฺติ วิปลฺลาโส จ อิธ สุขโต อุปคมนสฺส ฐานนฺติ ทสฺเสนฺโต ‘‘เอกนฺต…เป… อตฺตทิฏฺฐิวเสนา’’ติ ปธานทิฏฺฐิมาห. คูถนฺติ คูถฏฺฐานํ, ทิฏฺฐิยา นิพฺพานสฺส อวิสยภาโว เหฏฺฐา วุตฺโต เอวาติ กสิณาทิปณฺณตฺติสงฺคหตฺถนฺติ วุตฺตํ.

269. Mostrando que a distorção de 'tomar o que não é agradável como agradável' é aqui a base para a aproximação a partir do agradável, ele declarou a visão principal com as palavras 'exclusivamente... pe... sob a influência da visão de um eu'. 'Excremento' significa o lugar de excremento. Como o fato de o Nibbāna não ser o domínio da visão [incorreta] já foi mencionado anteriormente, diz-se que isso serve para incluir a designação do kasiṇa, etc.

๒๗๐. ปริจฺเฉโทติ ปริจฺฉินฺทนํ ปริจฺฉิชฺช ตสฺส คหณํ. สฺวายํ เยสุ นิจฺจาทิโต อุปคมนํ สมฺภวติ, เตสํ วเสนเยว กาตพฺโพติ ทสฺเสนฺโต ‘‘สพฺพวาเรสุ วา’’ติอาทิมาห. สพฺพวาเรสูติ ‘‘นิจฺจโต อุปคจฺเฉยฺยา’’ติอาทินา อาคเตสุ สพฺเพสุ สุตฺตปเทสุ. ปุถุชฺชโน หีติ หิ-สทฺโท เหตุอตฺโถ. ยสฺมา ยํ ยํ สงฺขารํ ปุถุชฺชโน นิจฺจาทิวเสน คณฺหาติ, ตํ ตํ อริยสาวโก อนิจฺจาทิวเสน คณฺหนฺโต ยาถาวโต [Pg.212] ชานนฺโต ตํ คาหํ ตํ ทิฏฺฐึ วิสฺสชฺเชติ, ตสฺมา ยตฺถ คาโห, ตตฺถ วิสฺสชฺชนาติ จตุภูมกสงฺขารา อิธ สงฺขารคฺคหเณน น คยฺหนฺตีติ อตฺโถ.

270. 'Delimitação' é o ato de delimitar, a apreensão de algo após delimitá-lo. Mostrando que esta [delimitação] deve ser feita apenas sob a influência daqueles em relação aos quais é possível a aproximação como permanente, etc., ele disse 'ou em todas as ocasiões', etc. 'Em todas as ocasiões' significa em todas as passagens dos discursos que ocorrem como 'deve-se aproximar como permanente', etc. Na expressão 'pois o homem comum' (puthujjano hi), a palavra 'hi' tem sentido causal. Visto que, qualquer que seja a formação que o homem comum apegue-se sob a influência da permanência, etc., o nobre discípulo, apegando-se a ela sob a influência da impermanência, etc., e conhecendo-a como ela realmente é, abandona esse apego e essa visão; portanto, onde há apego, há abandono. O significado é que as formações dos quatro planos não são aqui abrangidas pelo termo 'formações'.

๒๗๑. ปุตฺตสมฺพนฺเธน มาตุปิตุสมญฺญา ทตฺตกิตฺติมาทิวเสนปิ ปุตฺตโวหาโร โลเก ทิสฺสติ, โส จ โข ปริยาเยนาติ นิปฺปริยาเยน สิทฺธํ ตํ ทสฺเสตุํ – ‘‘ชนิกาว มาตา, ชนโกว ปิตา’’ติ วุตฺตํ. ตถา อานนฺตริยกมฺมสฺส อธิปฺเปตตฺตา ‘‘มนุสฺสภูโตว ขีณาสโว อรหาติ อธิปฺเปโต’’ติ วุตฺตํ. ‘‘อฏฺฐานเมต’’นฺติอาทินา ‘‘มาตุอาทีนํเยว ชีวิตา โวโรปเน อริยสาวกสฺส อภพฺพภาวทสฺสนโต ตทญฺญํ อริยสาวโก ชีวิตา โวโรเปตีติ อิทํ อตฺถโต อาปนฺนเมวา’’ติ มญฺญมาโน วทติ – ‘‘กึ ปน อริยสาวโก อญฺญํ ชีวิตา โวโรเปยฺยา’’ติ? ‘‘อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส, ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปยฺย, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ วจนโต ‘‘เอตมฺปิ อฏฺฐาน’’นฺติ วุตฺตํ. เตเนวาห – ‘‘สเจ หี’’ติอาทิ. เอวํ สนฺเต กสฺมา ‘‘มาตร’’นฺติอาทินา วิเสเสตฺวา วุตฺตนฺติ อาห – ‘‘ปุถุชฺชนภาวสฺส ปนา’’ติอาทิ. ตตฺถ พลทีปนตฺถนฺติ สทฺธาทิพลสมนฺนาคมทีปนตฺถํ. อริยมคฺเคนาคตสทฺธาธิพลวเสน หิ อริยสาวโก ตาทิสํ สาวชฺชํ น กโรติ.

271. A designação de mãe e pai em relação a um filho, bem como o uso do termo 'filho' por meio de adoção, etc., é vista no mundo, mas isso é de forma figurada (pariyāyena). Para mostrar o que é estabelecido de forma não figurada (nippariyāyena), foi dito: 'apenas a mãe biológica é a mãe, apenas o pai biológico é o pai'. Da mesma forma, por ser essa a intenção em relação ao kamma de retribuição imediata (ānantariyakamma), foi dito: 'apenas aquele que destruiu as máculas sendo um ser humano é pretendido como um Arahant'. Pensando que, ao ver a incapacidade do nobre discípulo de privar de vida a própria mãe, etc., 'que o nobre discípulo privaria de vida outrem que não estes é algo logicamente implicado', ele pergunta: 'Mas será que o nobre discípulo privaria outro de vida?'. Devido à declaração: 'É impossível, não há oportunidade para que uma pessoa dotada de visão correta prive intencionalmente um ser vivo de vida; isso não é possível', foi dito: 'isso também é impossível'. Por isso ele disse: 'Pois se...', etc. Sendo assim, por que se especificou dizendo 'mãe', etc.? Ele disse: 'Mas quanto ao estado de homem comum...', etc. Ali, 'com o propósito de demonstrar força' significa com o propósito de demonstrar a posse das forças da fé, etc. Pois, pela força suprema da fé, etc., obtida através do Caminho Nobre, o nobre discípulo não comete tal ato censurável.

๒๗๕. ปญฺจหิ การเณหีติ อิทเมตฺถ นิปฺผาทกานิ เตสํ ปุพฺพภาคิยานิ จ การณานิ การณภาวสามญฺเญน เอกชฺฌํ คเหตฺวา วุตฺตํ, น ปน สพฺเพสํ สมานโยคกฺขมตฺตา. อากาเรหีติ การเณหิ. อนุสฺสาวเนนาติ อนุรูปํ สาวเนน. เภทสฺส อนุรูปํ ยถา เภโท โหติ, เอวํ ภินฺทิตพฺพานํ ภิกฺขูนํ อตฺตโน วจนสฺส สาวเนน วิญฺญาปเนน. เตนาห – ‘‘นนุ ตุมฺเห’’ติอาทิ. กณฺณมูเล วจีเภทํ กตฺวาติ เอเตน ปากฏํ กตฺวา เภทกรวตฺถุทีปนํ โวหาโร, ตตฺถ อตฺตโน นิจฺฉิตมตฺถํ รหสฺสวเสน วิญฺญาปนํ อนุสฺสาวนนฺติ ทสฺเสติ.

275. 'Por cinco causas': isto é dito aqui tomando conjuntamente as causas produtoras e suas causas preliminares sob a generalidade de serem causas, mas não porque todas tenham igual aplicabilidade. 'Por aspectos' significa por causas. 'Por proclamação' significa por fazer ouvir de forma adequada. De forma adequada para a cisão, de modo que ocorra a cisão, fazendo com que as próprias palavras sejam ouvidas e compreendidas pelos bhikkhus que devem ser divididos. Por isso ele disse: 'Não é verdade que vós...', etc. Com a expressão 'tendo feito uma divisão de palavras ao pé do ouvido', refere-se ao uso comum de ilustrar a matéria causadora de cisão tornando-a pública; nisso, fazer saber em segredo o próprio significado decidido mostra-se como 'proclamação'.

กมฺมเมว อุทฺเทโส วา ปมาณนฺติ เตหิ สงฺฆเภทสิทฺธิโต วุตฺตํ, อิตเร ปน เตสํ สมฺภารภูตา. เตนาห – ‘‘โวหารา’’ติอาทิ. ตตฺถาติ โวหรเณ. จุติอนนฺตรํ ผลํ อนนฺตรํ นาม, ตสฺมึ อนนฺตเร นิยุตฺตานิ, ตนฺนิพฺพตฺตเนน อนนฺตรกรณสีลานิ, อนนฺตรปฺปโยชนานิ จาติ อานนฺตริยานิ, ตานิ เอว กมฺมานีติ อานนฺตริยกมฺมานิ.

Diz-se que 'apenas a ação ou a recitação é a medida' porque a cisão da Sangha é realizada por elas, enquanto as outras são meramente seus componentes preparatórios. Por isso ele disse: 'A partir do uso comum...', etc. 'Ali' significa no uso comum. O fruto imediatamente após a morte é chamado de 'imediato'; aquelas ações que estão vinculadas a esse imediato, tendo a natureza de produzi-lo imediatamente e tendo propósito imediato, são as 'ações de retribuição imediata' (ānantariyakamma).

กมฺมโตติ [Pg.213] ‘‘เอวํ อานนฺตริยกมฺมํ โหติ, เอวํ อานนฺตริยกมฺมสทิส’’นฺติ เอวํ กมฺมวิภาคโต. ทฺวารโตติ กายทฺวารโต. กปฺปฏฺฐิติยโตติ ‘‘อิทํ กปฺปฏฺฐิติยวิปากํ, อิทํ น กปฺปฏฺฐิติยวิปาก’’นฺติ เอวํ กปฺปฏฺฐิติยวิภาคโต. ปากสาธารณาทีหีติ ‘‘อิทเมตฺถ วิปจฺจติ, อิทํ น วิปจฺจตี’’ติ วิปจฺจนวิภาคโต, คหฏฺฐปพฺพชิตานํ สาธารณาสาธารณโต, อาทิ-สทฺเทน เวทนาทิวิภาคโต จ.

'Por meio da ação' significa pela classificação da ação, como em 'assim é uma ação de retribuição imediata, assim é o que se assemelha a uma ação de retribuição imediata'. 'Por meio da porta' significa pela porta do corpo. 'Por meio da duração de um éon' significa pela classificação da duração de um éon, como em 'esta tem maturação que dura um éon, esta não tem maturação que dura um éon'. 'Por maturação comum, etc.' significa pela classificação da maturação, como em 'esta amadurece aqui, esta não amadurece'; por ser comum ou incomum a leigos e renunciantes; e, pela palavra 'etc.', pela classificação da sensação, etc.

กมฺมโต ตาว วินิจฺฉโย วุจฺจตีติ สมฺพนฺโธ. ยสฺมา มนุสฺสตฺตภาเว ฐิตสฺเสว กุสลธมฺมานํ ติกฺขวิสทภาวาปตฺติ, ยถา ติณฺณํ โพธิสตฺตานํ โพธิตฺตยนิพฺพตฺติยํ, เอวํ มนุสฺสภาเว ฐิตสฺเสว เอทิสานํ อกุสลธมฺมานมฺปิ ติกฺขวิสทภาวาปตฺตีติ อาห – ‘‘มนุสฺสภูตสฺเสวา’’ติ. ปากติกมนุสฺสานมฺปิ จ กุสลธมฺมานํ วิเสสปฺปตฺติ วิมานวตฺถุอฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพา. ยถาวุตฺโต จ อตฺโถ สมานชาติยสฺส วิโกปเน ครุตโร, น ตถา วิชาติยสฺสาติ วุตฺตํ – ‘‘มนุสฺสภูตํ มาตรํ วา ปิตรํ วา’’ติ. ลิงฺคปริวตฺเต จ โส เอว เอกกมฺมนิพฺพตฺโต ภวงฺคปฺปพนฺโธ ชีวิตินฺทฺริยปพนฺโธ จ, น อญฺโญติ อาห – ‘‘อปิ ปริวตฺตลิงฺค’’นฺติ. อรหตฺตํ ปตฺเตปิ เอเสว นโย. ตสฺส วิปากนฺติอาทิ กมฺมสฺส อานนฺตริยภาวสมตฺถนํ. จตุกฺโกฏิยญฺเจตฺถ สมฺภวติ. ตตฺถ ปฐมา โกฏิ ทสฺสิตา, อิตราสุ วิสงฺเกตภาวํ ทสฺเสตุํ – ‘‘โย ปนา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ยทิปิ ตตฺถ วิสงฺเกโต, กมฺมํ ปน ครุตรํ อานนฺตริยสทิสํ ภายิตพฺพนฺติ อาห – ‘‘ภาริยํ…เป… ติฏฺฐตี’’ติ. อยํ ปญฺโหติ ญาปนิจฺฉานิพฺพตฺตา กถา.

A conexão é: 'Primeiramente, a decisão por meio da ação é declarada'. Visto que apenas para quem está estabelecido no estado humano ocorre o estado agudo e claro dos estados benéficos, como na obtenção dos três tipos de iluminação pelos três Bodhisattas; da mesma forma, apenas para quem está estabelecido no estado humano ocorre o estado agudo e claro de tais estados prejudiciais; por isso ele disse: 'apenas de quem é um ser humano'. E a obtenção de distinção nos estados benéficos mesmo para humanos comuns deve ser compreendida exatamente da maneira declarada no Comentário do Vimānavatthu. E o significado acima mencionado é mais grave no caso de ferir alguém da mesma espécie, não sendo assim com uma espécie diferente; por isso foi dito: 'uma mãe ou um pai que seja um ser humano'. E na mudança de sexo, trata-se da mesmíssima continuidade do bhavaṅga e continuidade da faculdade da vida produzidas por um único kamma, não outra; por isso ele disse: 'mesmo se o sexo for alterado'. Mesmo quando o estado de Arahant é alcançado, este é o mesmo método. 'Sua maturação', etc., é a justificativa do caráter imediato da ação. E uma alternativa quádrupla é possível aqui. Nela, a primeira alternativa é mostrada; para mostrar o estado de não correspondência nas outras, foi dito: 'Mas aquele que...', etc. Mesmo que haja não correspondência ali, a ação é gravíssima e deve ser temida como algo semelhante a uma ação imediata; por isso ele disse: 'grave... pe... permanece'. Esta pergunta é uma discussão surgida do desejo de fazer saber.

อภิสนฺธินาติ อธิปฺปาเยน. อานนฺตริยํ ผุสตีติ มรณาธิปฺปาเยเนว อานนฺตริยวตฺถุโน วิโกปิตตฺตา วุตฺตํ. อานนฺตริยํ น ผุสตีติ อานนฺตริยวตฺถุอภาวโต อานนฺตริยํ น โหติ. สพฺพตฺถ หิ ปุริมํ อภิสนฺธิจิตฺตํ อปฺปมาณํ, วธกจิตฺตํ ปน ตทารมฺมณํ ชีวิตินฺทฺริยญฺจ อานนฺตริยภาเว ปมาณนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. สงฺคามจตุกฺกํ สมฺปตฺตวเสน โยเชตพฺพํ. โย หิ ปรเสนาย อญฺญญฺจ โยธํ ปิตรญฺจ กมฺมํ กโรนฺเต ทิสฺวา โยธสฺส อุสุํ ขิปติ ‘‘เอตํ วิชฺฌิตฺวา มม ปิตรํ วิชฺฌิสฺสตี’’ติ, ยถาธิปฺปายํ คเต ปิตุฆาตโก โหติ. ‘‘โยเธ วิทฺเธ มม ปิตา ปลายิสฺสตี’’ติ ขิปติ, อุสุํ อยถาธิปฺปายํ คนฺตฺวา ปิตรํ มาเรติ, โวหารวเสน ปิตุฆาตโกติ วุจฺจติ, อานนฺตริยํ ปน นตฺถีติ. โจรจตุกฺกํ ปน โย ‘‘โจรํ มาเรสฺสามี’’ติ [Pg.214] โจรเวเสน คจฺฉนฺตํ ปิตรํ มาเรติ, อานนฺตริยํ ผุสตีติอาทินา โยเชตพฺพํ. เตเนวาติ เตเนว ปโยเคน. อรหนฺตฆาตโก โหติเยวาติ อรหโต มาริตตฺตา วุตฺตํ, ปุถุชฺชนสฺเสว ตํ ทินฺนํ โหตีติ เอตฺถายมธิปฺปาโย – ยถา วธกเจตนา ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณาปิ ปพนฺธวิจฺเฉทนวเสน ชีวิตินฺทฺริยํ อารมฺมณํ กตฺวา ปวตฺตติ, น เอวํ จาคเจตนา. สา หิ จชิตพฺพวตฺถุํ อารมฺมณํ กตฺวา จชนมตฺตเมว โหติ, อญฺญสนฺตกภาวกรณญฺจ ตสฺส จชนํ, ตสฺมา ยสฺส ตํ สนฺตกํ กตํ, ตสฺเสว ทินฺนํ โหตีติ.

'Por intenção' significa com propósito. Diz-se 'ele atinge o [kamma de retribuição] imediato' porque o objeto do kamma imediato foi ferido com a própria intenção de matar. Diz-se 'ele não atinge o imediato' porque, devido à ausência do objeto do kamma imediato, não há kamma imediato. Pois, em todos os casos, a mente intencional anterior não é a medida, mas a mente assassina, o seu objeto e a faculdade da vida devem ser considerados como a medida no estado imediato. A tétrade da batalha deve ser aplicada de acordo com a ocorrência. Pois aquele que, vendo outro guerreiro e seu pai agindo no exército inimigo, atira uma flecha contra o guerreiro pensando 'tendo perfurado este, perfurará meu pai', se ocorrer conforme a intenção, ele é um parricida. Se ele atira pensando 'quando o guerreiro for atingido, meu pai fugirá', e a flecha, indo contra a sua intenção, mata seu pai, ele é chamado de parricida pelo uso comum, mas não há kamma imediato. Já a tétrade do ladrão deve ser aplicada por meio de 'aquele que, pensando "matarei um ladrão", mata seu pai que caminha disfarçado de ladrão, atinge o imediato', etc. 'Por esse mesmo' significa por esse mesmo esforço. Diz-se 'ele é de fato um assassino de um Arahant' por ter matado um Arahant. 'É dado a ele como se fosse a um homem comum' — aqui esta é a intenção: assim como a intenção assassina, embora tenha um objeto presente, procede tomando a faculdade da vida como objeto por meio do corte da continuidade, a intenção de doar não faz o mesmo. Pois esta consiste meramente em renunciar, tomando como objeto a coisa a ser renunciada, e a sua renúncia é o ato de torná-la pertencente a outrem; portanto, a quem quer que ela seja feita pertencer, a ele de fato é dada.

โลหิตํ สโมสรตีติ อภิฆาเตน ปกุปฺปมานํ สญฺจิตํ โหติ. มหนฺตตรนฺติ ครุตรํ. สรีรปฺปฏิชคฺคเน วิยาติ สตฺถุรูปกายปฺปฏิชคฺคเน วิย.

'O sangue se acumula' significa que, provocado por um golpe, ele se torna acumulado. 'Maior' significa mais grave. 'Como no cuidado do corpo' significa como no cuidado do corpo físico do Mestre.

อสนฺนิปติเตติ อิทํ สามคฺคิยทีปนํ. เภโท จ โหตีติ สงฺฆสฺส เภโท จ โหติ. วฏฺฏตีติ สญฺญายาติ ‘‘อีทิสํ กรณํ สงฺฆเภทาย น โหตี’’ติ สญฺญาย. ตถา นวโต อูนปริสายาติ นวโต อูนปริสาย กโรนฺตสฺส ตถาติ โยเชตพฺพํ. ตถาติ จ อิมินา ‘‘น อานนฺตริยกมฺม’’นฺติ อิมํ อากฑฺฒติ, น ปน ‘‘เภโทว โหตี’’ติ อิทํ. เหฏฺฐิมนฺเตน หิ นวนฺนเมว วเสน สงฺฆเภโท. ธมฺมวาทิโน อนวชฺชาติ ยถาธมฺมํ อนวฏฺฐานโต. สงฺฆเภทสฺส ปุพฺพภาโค สงฺฆราชิ.

'Não reunidos': isto é uma demonstração de concórdia. 'E há cisão' significa que há cisão da Sangha. 'Com a percepção de que é apropriado' significa com a percepção de que 'tal ação não leva à cisão da Sangha'. Da mesma forma, 'por um grupo de menos de nove' deve ser conectado como 'da mesma forma para quem o faz com um grupo de menos de nove'. E por esta palavra 'da mesma forma', atrai-se 'não é uma ação de retribuição imediata', mas não 'há de fato cisão'. Pois, no limite mínimo, a cisão da Sangha ocorre apenas por meio de nove [bhikkhus]. Os que falam de acordo com o Dhamma são irrepreensíveis por não se desviarem do que é conforme ao Dhamma. A fase preliminar de uma cisão da Sangha é a fratura na Sangha (saṅgharāji).

กายทฺวารเมว ปูเรนฺติ กายกมฺมภาเวเนว ลกฺขิตพฺพโต. สณฺฐหนฺเตหิ กปฺเป…เป… มุจฺจตีติ อิทํ กปฺปฏฺฐกถาย (กถา. ๖๕๔ อาทโย) น สเมติ. ตตฺถ หิ อฏฺฐกถาย (กถา. อฏฺฐ. ๖๕๔-๖๕๗) วุตฺตํ – ‘‘อาปายิโกติ อิทํ สุตฺตํ ยํ โส เอกํ กปฺปํ อสีติภาเค กตฺวา ตโต เอกภาคมตฺตํ กาลํ ติฏฺเฐยฺย, ตํ อายุกปฺปํ สนฺธาย วุตฺต’’นฺติ. กปฺปวินาเสเยวาติ จ อายุกปฺปวินาเส เอวาติ อตฺเถ สติ นตฺถิ วิโรโธ. เอตฺถ จ สณฺฐหนฺเตติ อิทมฺปิ ‘‘สฺเวว วินสฺสิสฺสตี’’ติ วิย อภูตปริกปฺปวเสน วุตฺตํ. เอกทิวสเมว นิรเย ปจฺจติ, ตโต ปรํ กปฺปาภาเว อายุกปฺปสฺสปิ อภาวโตติ อวิโรธโต อตฺถโยชนา ทฏฺฐพฺพา. เสสานีติ สงฺฆเภทโต อญฺญานิ อานนฺตริยกมฺมานิ.

Eles preenchem apenas a porta do corpo, porque devem ser caracterizados apenas como ação corporal. 'Com os éons se estabelecendo... pe... ele é libertado' — isto não concorda com a discussão sobre o éon (kappaṭṭhakathā). Pois ali, no Comentário, foi dito: '“Destinado ao estado de privação” — este discurso foi dito em referência ao éon de tempo de vida (āyukappa), no qual, tendo dividido um éon em oitenta partes, ele permaneceria por apenas uma parte dele'. E em 'apenas na destruição do éon', quando o significado é 'apenas na destruição do éon de tempo de vida', não há contradição. E aqui, 'estabelecendo-se' também é dito por meio de uma suposição hipotética, como 'será destruído amanhã'. Ele cozinha no inferno por apenas um dia; depois disso, devido à ausência de um éon, há também a ausência de um éon de tempo de vida; assim, a conexão do significado deve ser vista como isenta de contradição. 'As outras' significa as ações de retribuição imediata que não a cisão da Sangha.

ยทิ ตานิ อโหสิกมฺมสงฺขํ คจฺฉนฺติ, เอวํ สติ กถํ เนสํ อานนฺตริยตา จุติอนนฺตรํ วิปากทานาภาวโต. อถ สติ ผลทาเน จุติอนนฺตโร [Pg.215] เอว เอเตสํ ผลกาโล, น อญฺโญติ ผลกาลนิยเมน นิยตตา อิจฺฉิตา, น ผลทานนิยเมน. เอวมฺปิ นิยตผลกาลานํ อญฺเญสมฺปิ อุปปชฺชเวทนียานํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียานญฺจ นิยตตา อาปชฺเชยฺย, ตสฺมา วิปากธมฺมธมฺมานํ ปจฺจยนฺตรวิกลตาทีหิ อวิปจฺจมานานมฺปิ อตฺตโน สภาเวน วิปากธมฺมตา วิย พลวตา อานนฺตริเยน วิปาเก ทินฺเน อวิปจฺจมานานมฺปิ อานนฺตริยานํ ผลทาเน นิยตสภาวา อานนฺตริยสภาวา จ ปวตฺตีติ อตฺตโน สภาเวน ผลทานนิยเมเนว นิยตา อานนฺตริยตา จ เวทิตพฺพา. อวสฺสญฺจ อานนฺตริยสภาวา ตโต เอว นิยตสภาวา จ เตสํ ปวตฺตีติ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพเมตํ, อญฺญสฺส พลวโต อานนฺตริยสฺส อภาเว สติ จุติอนนฺตรํ เอกนฺเตน ผลทานโต.

Se elas entram na categoria de kamma ineficaz (ahosikamma), sendo assim, como se dá o seu caráter imediato (ānantariyatā), visto que não há concessão de maturação imediatamente após a morte? Se, havendo a concessão do fruto, o tempo do fruto delas é de fato imediatamente após a morte e não outro, então a certeza (niyatatā) é pretendida pela regra do tempo do fruto, não pela regra da concessão do fruto. Mesmo assim, a certeza também se aplicaria a outros kammas a serem vivenciados na próxima vida (upapajjavedanīya) e a serem vivenciados nesta vida (diṭṭhadhammavedanīya) que possuem um tempo de fruto certo. Portanto, assim como os fenômenos sujeitos à maturação, mesmo quando não amadurecem devido à deficiência de outras condições, etc., possuem por sua própria natureza o caráter de serem sujeitos à maturação; da mesma forma, quando a maturação é concedida por um kamma imediato poderoso, mesmo para os kammas imediatos que não amadurecem, há a ocorrência de uma natureza certa e de uma natureza imediata na concessão do fruto; assim, o caráter imediato deve ser compreendido como certo por sua própria natureza, de fato pela regra da concessão do fruto. E deve-se aceitar que a ocorrência deles é necessariamente de natureza imediata e, por isso mesmo, de natureza certa, porque, na ausência de outro kamma imediato poderoso, há exclusivamente a concessão do fruto imediatamente após a morte.

นนุ เอวํ อญฺเญสมฺปิ อุปปชฺชเวทนียานํ อญฺญสฺมึ วิปากทายเก อสติ จุติอนนฺตรเมว เอกนฺเตน ผลทานโต นิยตสภาวา อานนฺตริยสภาวา จ ปวตฺติ อาปชฺชตีติ? นาปชฺชติ อสมานชาติเกน เจโตปณิธิวเสน อุปฆาตเกน จ นิวตฺเตตพฺพวิปากตฺตา อนนฺตเร เอกนฺตผลทายกตฺตาภาวา, น ปน อานนฺตริยานํ ปฐมชฺฌานาทีนํ ทุติยชฺฌานาทีนิ วิย อสมานชาติกํ ผลนิวตฺตกํ อตฺถิ สพฺพานนฺตริยานํ อวีจิผลตฺตา, น จ เหฏฺฐูปปตฺตึ อิจฺฉโต สีลวโต เจโตปณิธิ วิย อุปรูปปตฺติชนกกมฺมผลํ อานนฺตริยผลํ นิวตฺเตตุํ สมตฺโถ เจโตปณิธิ อตฺถิ อนิจฺฉนฺตสฺเสว อวีจิปาตนโต, น จ อานนฺตริโยปฆาตกํ กิญฺจิ กมฺมํ อตฺถิ, ตสฺมา เตสํเยว อนนฺตเร เอกนฺตวิปากชนกสภาวา ปวตฺตีติ. อเนกานิ จ อานนฺตริยานิ กตานิ เอกนฺเตน วิปาเก นิยตสภาวตฺตา อุปรตาวิปจฺจนสภาวาสงฺกตฺตา นิจฺฉิตานิ สภาวโต นิยตาเนว. เตสุ ปน สมานสภาเวสุ เอเกน วิปาเก ทินฺเน อิตรานิ อตฺตนา กตฺตพฺพกิจฺจสฺส เตเนว กตตฺตา น ทุติยํ ตติยมฺปิ จ ปฏิสนฺธึ กโรนฺติ, น สมตฺถตาวิฆาตตฺตาติ นตฺถิ เตสํ อานนฺตริยกตานิวตฺติ, ครุครุตรภาโว ปน เตสํ ลพฺภเตวาติ สงฺฆเภทสฺส สิยา ครุตรภาโวติ ‘‘เยน…เป… วิปจฺจตี’’ติ อาห. เอกสฺส ปน อญฺญานิ อุปตฺถมฺภกานิ โหนฺตีติ ทฏฺฐพฺพานิ. ปฏิสนฺธิวเสน วิปจฺจตีติ วจเนน อิตเรสํ ปวตฺติวิปากทายิตา อนุญฺญาตา วิย ทิสฺสติ. โน วา ตถา สีลวตีติ ยถา ปิตา สีลวา, ตถา สีลวตี [Pg.216] โน วา โหตีติ โยชนา. สเจ มาตา สีลวตี, มาตุฆาโต ปฏิสนฺธิวเสน วิปจฺจตีติ โยชนา.

Não se segue que, assim, para outros [karmas] a serem vivenciados na próxima vida (upapajjavedanīya), na ausência de outro que dê o resultado, imediatamente após a morte (cutianantara), por darem o fruto infalivelmente, ocorreria um funcionamento de natureza fixa e de natureza imediata (ānantariya)? Não ocorre. Porque, devido à resolução mental (cetopaṇidhi) de natureza diferente e devido ao fato de o resultado ser passível de ser impedido por um [karma] destrutivo (upaghātaka), não há a concessão infalível de fruto imediatamente após. No entanto, para os [karmas] imediatos (ānantariya), não existe algo de natureza diferente que impeça o fruto, como ocorre com os segundos jhānas etc. em relação aos primeiros jhānas etc., pois todos os [karmas] imediatos têm o Avīci como fruto. E não há uma resolução mental capaz de impedir o fruto do karma que gera o renascimento superior, como a resolução mental de uma pessoa virtuosa que deseja um renascimento inferior, pois, mesmo sem desejar, ela cai no Avīci. E não existe nenhum karma que destrua um karma imediato (ānantariyopaghātaka). Portanto, somente para estes ocorre o funcionamento de natureza que gera infalivelmente o resultado imediatamente após. E quando muitos karmas imediatos são realizados, por terem uma natureza fixa em relação ao resultado infalível, e por serem livres da possibilidade de não amadurecerem, eles são determinados, fixos por sua própria natureza. Entre estes de mesma natureza, quando um dá o resultado, os outros não produzem um segundo ou terceiro renascimento (paṭisandhi), pois a função a ser realizada por eles mesmos já foi realizada por aquele; não é por destruição de sua capacidade, portanto não há anulação dos karmas imediatos realizados. No entanto, a condição de ser pesado ou mais pesado (garugarutarabhāvo) entre eles é de fato obtida; assim, o cisma da Sangha (saṅghabheda) seria o mais pesado, por isso diz: 'pelo qual... pe... amadurece'. Deve-se considerar que, para um deles, os outros servem de apoio (upatthambhaka). Pela expressão 'amadurece por meio do renascimento' (paṭisandhivasena vipaccati), parece ser admitido que os outros dão resultado durante o curso da vida (pavatti-vipāka). 'No vā tathā sīlavatīti' -> A conexão é: assim como o pai é virtuoso, assim também ela é virtuosa ou não. 'Sace mātā sīlavatī, mātughāto paṭisandhivasena vipaccatīti yojanā' -> A conexão é: se a mãe é virtuosa, o matricídio amadurece por meio do renascimento.

ปกตตฺโตติ อนุกฺขิตฺโต. สมานสํวาสโกติ อปาราชิโก. สมานสีมายนฺติ เอกสีมายํ.

"De estado regular" (pakatatto) significa não suspenso (anukkhitto). "De comunhão comum" (samānasaṃvāsako) significa aquele que não cometeu uma ofensa de derrota (apārājiko). "Em um limite comum" (samānasīmāyaṃ) significa dentro de um mesmo limite (ekasīmāyaṃ).

๒๗๖. สตฺถุ กิจฺจํ กาตุํ อสมตฺโถติ ยํ สตฺถารา กาตพฺพกิจฺจํ อนุสาสนาทิ, นํ กาตุํ อสมตฺโถติ ภควนฺตํ ปจฺจกฺขาย. อญฺญํ ติตฺถกรนฺติ อญฺญํ สตฺถารํ. วุตฺตญฺเหตํ –

276. "Incapaz de realizar o dever do Mestre" significa incapaz de realizar o dever a ser feito pelo Mestre, como a instrução, etc., tendo rejeitado o Abençoado. "Outro criador de seita" (aññaṃ titthakaraṃ) significa outro mestre. Pois isto foi dito:

‘‘ติตฺถํ ชานิตพฺพํ, ติตฺถกโร ชานิตพฺโพ, ติตฺถิยา ชานิตพฺพา, ติตฺถิยสาวกา ชานิตพฺพา. ตตฺถ ติตฺถํ นาม ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิโย. เอตฺถ หิ สตฺถา ตรนฺติ อุปฺลวนฺติ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรนฺติ, ตสฺมา ติตฺถนฺติ วุจฺจนฺติ. ตาทิสานํ ทิฏฺฐีนํ อุปฺปาเทตา ติตฺถกโร นาม ปูรณกสฺสปาทิโก. ตสฺส ลทฺธึ คเหตฺวา ปพฺพชิตา ติตฺถิยา นาม. เต หิ ติตฺเถ ชาตาติ ติตฺถิยา. ยถาวุตฺตํ วา ทิฏฺฐิคตสงฺขาตํ ติตฺถํ เอเตสํ อตฺถีติ ติตฺถิกา, ติตฺถิกา เอว ติตฺถิยา. เตสํ ปจฺจยทายกา ติตฺถิยสาวกาติ เวทิตพฺพา’’ติ (ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๔๐).

"O vau (tittha) deve ser conhecido, o criador de seita (titthakara) deve ser conhecido, os sectários (titthiyā) devem ser conhecidos, os discípulos dos sectários (titthiyasāvakā) devem ser conhecidos. Ali, o 'vau' refere-se às sessenta e duas visões (diṭṭhiyo). Pois aqui os mestres cruzam, flutuam, emergem e submergem; por isso são chamados de 'vau'. Aquele que origina tais visões é chamado de 'criador de seita', como Pūraṇa Kassapa e outros. Aqueles que, tendo adotado a sua doutrina, se ordenaram são chamados de 'sectários'. Pois eles nasceram no vau, por isso são sectários. Ou, aqueles que possuem o vau, que consiste nas visões mencionadas, são 'titthikā'; 'titthikā' são os mesmos que 'titthiyā'. Aqueles que lhes dão apoio material devem ser conhecidos como 'discípulos dos sectários'" (Ma. Ni. Aṭṭha. 1.140).

๒๗๗. อภิชาติอาทีสุ ปกมฺปนเทวตูปสงฺกมนาทินา ชาตจกฺกวาเฬน สมานโยคกฺขมํ ทสสหสฺสปริมาณํ จกฺกวาฬํ ชาติเขตฺตํ. สรเสเนว อาณาปวตฺตนฏฺฐานํ อาณาเขตฺตํ. วิสยภูตํ ฐานํ วิสยเขตฺตํ. ทสสหสฺสี โลกธาตูติ อิมาย โลกธาตุยา สทฺธึ อิมํ โลกธาตุํ ปริวาเรตฺวา ฐิตา ทสสหสฺสี โลกธาตุ. ตตฺตกานํเยว ชาติเขตฺตภาโว ธมฺมตาวเสน เวทิตพฺโพ. ‘‘ปริคฺคหวเสนา’’ติ เกจิ, ‘‘สพฺเพสํเยว พุทฺธานํ ตตฺตกํเยว ชาติเขตฺตํ ตนฺนิวาสีนํเยว เทวตานํ ธมฺมาภิสมโย’’ติ จ วทนฺติ. มาตุกุจฺฉิ โอกฺกมนกาลาทีนํ ฉนฺนํ เอว คหณํ นิทสฺสนมตฺตํ มหาภินีหาราทิกาเลปิ ตสฺส ปกมฺปนสฺส ลพฺภนโต. อาณาเขตฺตํ นาม ยํ เอกชฺฌํ สํวฏฺฏติ วิวฏฺฏติ จ, อาณา ปวตฺตติ อาณาย ตนฺนิวาสิเทวตานํ สิรสา สมฺปฏิจฺฉเนน, ตญฺจ โข เกวลํ พุทฺธานํ อานุภาเวเนว, น อธิปฺปายวเสน. อธิปฺปายวเสน [Pg.217] ปน ‘‘ยาวตา วา ปน อากงฺเขยฺยา’’ติ (อ. นิ. ๓.๘๑) วจนโต ตโต ปรมฺปิ อาณา วตฺเตยฺเยว.

277. O "campo de nascimento" (jātikhetta) é o sistema de dez mil mundos que compartilha a mesma suscetibilidade a tremores, aproximação de divindades, etc., no momento do nascimento [do Buda] e em outras ocasiões. O "campo de autoridade" (āṇākhetta) é o lugar onde a autoridade se estende, como o som de uma voz. O "campo de alcance" (visayakhetta) é o lugar que serve de objeto [para o conhecimento do Buda]. "O sistema de dez mil mundos" (dasasahassī lokadhātu) refere-se ao sistema de dez mil mundos que circunda este mundo junto com este próprio mundo. O fato de apenas essa extensão ser o campo de nascimento deve ser entendido de acordo com a natureza das coisas (dhammatā). Alguns dizem: "por meio da apropriação"; outros dizem: "para todos os Budas, apenas essa extensão é o campo de nascimento, e a realização do Dhamma ocorre apenas para as divindades que ali habitam". A menção de apenas seis ocasiões, como o momento da entrada no ventre materno, etc., é apenas a título de exemplo, pois esse tremor também ocorre no momento da grande resolução (mahābhinīhāra), etc. O "campo de autoridade" é aquele que se contrai e se expande em conjunto, onde a autoridade se estende por ser recebida com a cabeça curvada pelas divindades que ali habitam; e isso ocorre unicamente pelo poder dos Budas, não por sua mera intenção. No entanto, por intenção, de acordo com a passagem "tanto quanto ele desejar" (A. Ni. 3.81), a autoridade se estenderia mesmo além disso.

น อุปฺปชฺชนฺตีติ ปน อตฺถีติ ‘‘น เม อาจริโย อตฺถิ, สทิโส เม น วิชฺชตี’’ติอาทึ (ม. นิ. ๑.๒๘๕; มหาว. ๑๑; กถา. ๔๐๕) อิมิสฺสา โลกธาตุยา ฐตฺวา วทนฺเตน ภควตา ‘‘กึ ปนาวุโส, สาริปุตฺต, อตฺเถตรหิ อญฺเญ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภควตา สมสมา สมฺโพธิยนฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, ‘โน’ติ วเทยฺย’’นฺติ (ที. นิ. ๓.๑๖๑) วตฺวา ตสฺส การณํ ทสฺเสตุํ – ‘‘อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส, ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา ทฺเว อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺเชยฺยุ’’นฺติ อิมํ สุตฺตํ (อ. นิ. ๑.๒๗๗; วิภ. ๘๐๙; ม. นิ. ๓.๑๒๙; มิ. ป. ๕.๑.๑) อาหรนฺเตน ธมฺมเสนาปตินา จ พุทฺธเขตฺตภูตํ อิมํ โลกธาตุํ ฐเปตฺวา อญฺญตฺถ อนุปฺปตฺติ วุตฺตา โหตีติ อธิปฺปาโย.

Quanto ao significado de "não surgem" [dois Budas simultaneamente]: o Abençoado, estando neste sistema de mundos, disse: "Não tenho mestre, meu igual não existe", etc. E o General do Dhamma (Sāriputta), tendo sido questionado: "Mas, amigo Sāriputta, existem agora outros ascetas ou brâmanes que sejam iguais ao Abençoado em Despertar?", respondeu: "Não, senhor, eu diria que não". E para mostrar a razão disso, ele citou este sutta: "É impossível, não há oportunidade para que, em um único sistema de mundos, dois Arahants, Budas Perfeitamente Despertos, surjam simultaneamente (nem antes nem depois)". O significado pretendido é que, excetuando este sistema de mundos que serve de campo do Buda (buddhakhetta), a não ocorrência de surgimento em outro lugar é o que foi dito.

เอกโตติ สห, เอกสฺมึ กาเลติ อตฺโถ, โส ปน กาโล กถํ ปริจฺฉินฺโนติ จริมภเว ปฏิสนฺธิคฺคหณโต ปฏฺฐาย ยาว ธาตุปรินิพฺพานาติ ทสฺเสนฺโต, ‘‘ตตฺถา’’ติอาทิมาห. อนจฺฉริยตฺตาติ ทฺวีสุปิ อุปฺปชฺชมาเนสุ อจฺฉริยตฺตาภาวโตติ อตฺโถ. ทฺวีสุปิ อุปฺปชฺชมาเนสุ อนจฺฉริยตา, กิมงฺคํ ปน พหูสูติ ทสฺเสนฺโต, ‘‘ยทิ จา’’ติอาทิมาห. พุทฺธา นาม มชฺเฌ ภินฺนสุวณฺณํ วิย เอกสทิสาติ เตสํ เทสนาปิ เอกรสา เอกธาติ อาห – ‘‘เทสนาย จ วิเสสาภาวโต’’ติ. เอเตนปิ อนจฺฉริยตฺตเมว สาเธติ. วิวาทภาวโตติ เอเตน วิวาทาภาวตฺถํ ทฺเว พุทฺธา เอกโต น อุปฺปชฺชนฺตีติ ทสฺเสติ. เอตํ การณนฺติ เอตํ อนจฺฉริยตาทิการณํ. ตตฺถาติ มิลินฺทปญฺเห.

"Juntos" (ekato) significa em associação, no mesmo momento. Como esse tempo é delimitado? Mostrando que vai desde a tomada de renascimento na última existência até o parinibbāna dos elementos (dhātuparinibbāna), ele diz "ali", etc. "Por não ser maravilhoso" (anacchariyattā) significa que, se dois surgissem, não haveria a qualidade de ser maravilhoso. Mostrando que "se há falta de maravilhamento no surgimento de dois, quanto mais no de muitos!", ele diz "se", etc. Os Budas são idênticos entre si, como ouro partido ao meio; por isso, seu ensinamento também tem um único sabor e uma única maneira, daí dizer: "pela ausência de diferença no ensinamento". Com isso também se prova que não seria maravilhoso. "Devido à ocorrência de disputa" (vivādabhāvato) — com isso ele mostra que, para evitar disputas, dois Budas não surgem juntos. "Esta razão" (etaṃ kāraṇaṃ) refere-se a esta razão de não ser maravilhoso, etc. "Ali" (tattha) significa nas Perguntas de Milinda (Milindapañha).

เอกํ เอว พุทฺธํ ธาเรตีติ เอกพุทฺธธารณี. เอเตน เอวํสภาวา เอเต พุทฺธคุณา, เยน ทุติยพุทฺธคุเณ ธาเรตุํ อสมตฺถา อยํ โลกธาตูติ ทสฺเสติ. ปจฺจยวิเสสนิปฺผนฺนานญฺหิ คุณธมฺมานํ ภาริโย วิเสโส มหาปถวิยาปิ ทุสฺสโหติ สกฺกา วิญฺญาตุํ. ตถา หิ อภิสมฺโพธิสมเย อุปคตสฺส โลกนาถสฺส คุณภารํ โพธิรุกฺขสฺส ตีสุปิ ทิสาสุ มหาปถวี สนฺธาเรตุํ นาสกฺขิ. ตสฺมา ‘‘น ธาเรยฺยา’’ติ วตฺวา ตเมว อธารณํ ปริยายนฺตเรหิ ปกาเสนฺโต ‘‘จเลยฺยา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ จเลยฺยาติ ปริปฺผนฺเทยฺย. กมฺเปยฺยาติ ปเวเธยฺย[Pg.218]. นเมยฺยาติ เอกปสฺเสน นเมยฺย. โอนเมยฺยาติ โอสีเทยฺย. วินเมยฺยาติ วิวิธํ อิโต จิโต จ นเมยฺย. วิกิเรยฺยาติ วาเตน ถุสมุฏฺฐิ วิย วิปฺปกิเรยฺย. วิธเมยฺยาติ วินสฺเสยฺย. วิทฺธํเสยฺยาติ สพฺพโส วิทฺธสฺตา ภเวยฺย. ตถาภูตา จ น กตฺถจิ ติฏฺเฐยฺยาติ อาห – ‘‘น ฐานมุปคจฺเฉยฺยา’’ติ.

"Sustenta apenas um Buda" significa que é capaz de sustentar um único Buda. Com isso, mostra-se que tais são as qualidades de um Buda que este sistema de mundos é incapaz de sustentar as qualidades de um segundo Buda. Pois pode-se compreender que o peso extraordinário das qualidades geradas por condições especiais é insuportável até mesmo para a grande terra. De fato, no momento do Despertar, a grande terra não pôde suportar o peso das qualidades do Protetor do Mundo que se aproximou da árvore Bodhi em três direções. Portanto, tendo dito "não sustentaria", expressando essa mesma incapacidade de sustentação por outros meios, ele diz "tremeria", etc. Ali, "tremeria" (caleyya) significa que oscilaria. "Vibraria" (kampeyya) significa que tremeria fortemente. "Inclinar-se-ia" (nameyya) significa que se inclinaria para um lado. "Afundaria" (onameyya) significa que afundaria para baixo. "Distorcer-se-ia" (vinameyya) significa que se inclinaria de várias maneiras para cá e para lá. "Dispersar-se-ia" (vikireyya) significa que se espalharia como um punhado de palha ao vento. "Destruir-se-ia" (vidhameyya) significa que pereceria. "Desintegrar-se-ia" (viddhaṃseyya) significa que seria completamente desintegrada. E, tornando-se assim, não permaneceria em lugar algum, por isso diz: "não alcançaria estabilidade".

อิทานิ ตตฺถ นิทสฺสนํ ทสฺเสนฺโต, ‘‘ยถา, มหาราชา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ เอเก ปุริเสติ เอกสฺมึ ปุริเส. สมุปาทิกาติ สมํ อุทฺธํ ปชฺชติ ปวตฺตตีติ สมุปาทิกา, อุทกสฺส อุปริ สมํ คามินีติ อตฺโถ. ‘‘สมุปฺปาทิกา’’ติปิ ปฐนฺติ, อยเมวตฺโถ. วณฺเณนาติ สณฺฐาเนน. ปมาเณนาติ อาโรเหน. กิสถูเลนาติ กิสถูลภาเวน, ปริณาเหนาติ อตฺโถ. ทฺวินฺนมฺปีติ ทฺเวปิ, ทฺวินฺนมฺปิ วา สรีรภารํ.

Agora, mostrando um exemplo disso, ele diz "como, ó grande rei", etc. Ali, "em um homem" (eke purise) significa em um único homem. "Que flutua no nível" (samupādikā) significa que sobe e se move de forma nivelada, isto é, que se move nivelada sobre a água. Também se lê "samuppādikā", com o mesmo significado. "Pela cor" (vaṇṇena) significa pela forma. "Pela medida" (pamāṇena) significa pela altura. "Pela magreza ou robustez" (kisathūlena) significa pela condição de ser magro ou robusto, isto é, pela circunferência. "De ambos" (dvinnampi) significa de ambos, ou o peso do corpo de ambos.

ฉาเทนฺตนฺติ โรเจนฺตํ รุจึ อุปฺปาเทนฺตํ. ตนฺทิกโตติ เตน โภชเนน ตนฺทิภูโต. อโนนมิตทณฺฑชาโตติ ยาวทตฺถํ โภชเนน โอนมิตุํ อสกฺกุเณยฺยตาย อโนนมนทณฺโฑ วิย ชาโต. สกึ ภุตฺโต วเมยฺยาติ เอกมฺปิ อาโลปํ อชฺโฌหริตฺวา วเมยฺยาติ อตฺโถ.

"Agradável" (chādentaṃ) significa que agrada, que gera apetite. "Preguiçoso" (tandikato) significa tornado preguiçoso por aquela comida. "Tornado como um bastão que não se curva" (anonamitadaṇḍajāto) significa que, por ser incapaz de se curvar devido a ter comido tanto quanto desejava, tornou-se como um bastão que não se curva. "Comendo uma única vez, vomitaria" (sakiṃ bhutto vameyya) significa que, tendo engolido mesmo que seja um único bocado, vomitaria.

อติธมฺมภาเรน ปถวี จลตีติ ธมฺเมน นาม ปถวี ติฏฺเฐยฺย. สา กึ เตเนว จลติ วินสฺสตีติ อธิปฺปาเยน ปุจฺฉติ. ปุน เถโร ‘‘รตนํ นาม โลเก กุฏุมฺพํ สนฺธาเรนฺตํ อภิมตญฺจ โลเกน อตฺตโน ครุสภาวตาย สกฏภงฺคสฺส การณํ อติภารภูตํ ทิฏฺฐํ. เอวํ ธมฺโม จ หิตสุขวิเสเสหิ ตํสมงฺคีนํ ธาเรนฺโต อภิมโต จ วิญฺญูนํ คมฺภีรปฺปเมยฺยภาเวน ครุสภาวตฺตา อติภารภูโต ปถวีจลนสฺส การณํ โหตี’’ติ ทสฺเสนฺโต, ‘‘อิธ, มหาราช, ทฺเว สกฏา’’ติอาทิมาห. เอเตเนว ตถาคตสฺส มาตุกุจฺฉิโอกฺกมนาทิกาเล ปถวีกมฺปนการณํ สํวณฺณิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เอกสฺสาติ เอกสฺมา, เอกสฺส วา สกฏสฺส รตนํ, ตสฺมา สกฏา คเหตฺวาติ อตฺโถ.

"A terra treme devido ao peso excessivo do Dhamma" — ele pergunta com a intenção: "A terra deveria se sustentar pelo Dhamma. Como ela treme e se destrói por causa desse mesmo Dhamma?". Novamente, o ancião, mostrando que "uma joia no mundo, que sustenta uma família e é estimada pelo mundo, é vista como causa da quebra de uma carroça devido ao seu peso excessivo por ser de natureza pesada. Da mesma forma, o Dhamma, que sustenta com benefícios e felicidade especiais aqueles que o possuem, e é estimado pelos sábios, por ser de natureza pesada devido à sua condição profunda e incomensurável, torna-se um peso excessivo e a causa do tremor da terra", diz "aqui, ó grande rei, duas carroças", etc. Deve-se considerar que, por meio disso, a causa do tremor da terra no momento da entrada do Tathāgata no ventre materno, etc., foi explicada. "De uma" (ekassa) significa de uma, ou a joia de uma carroça, significando "tendo tomado daquela carroça".

โอสาริตนฺติ อุจฺจาริตํ, วุตฺตนฺติ อตฺโถ. อคฺโคติ สพฺพสตฺเตหิ อคฺโค. เชฏฺโฐติ วุทฺธตโร. เสฏฺโฐติ ปสตฺถตโร. วิสิฏฺเฐหิ สีลาทีหิ คุเณหิ สมนฺนาคตตฺตา วิสิฏฺโฐ. อุคฺคตตโมติ อุตฺตโม. ปวโรติ [Pg.219] ตสฺเสว เววจนํ. นตฺถิ เอตสฺส สโมติ อสโม. อสมา ปุพฺพพุทฺธา, เตหิ สโมติ อสมสโม. นตฺถิ เอตสฺส ปฏิสโม ปฏิปุคฺคโลติ อปฺปฏิสโม. นตฺถิ เอตสฺส ปฏิภาโคติ อปฺปฏิภาโค. นตฺถิ เอตสฺส ปฏิปุคฺคโลติ อปฺปฏิปุคฺคโล.

"Proferido" (osāritaṃ) significa pronunciado, dito. "Supremo" (aggo) significa supremo entre todos os seres sencientes. "Mais velho" (jeṭṭho) significa o mais maduro. "Excelente" (seṭṭho) significa o mais louvável. "Distinto" (visiṭṭho) por ser dotado de qualidades distintas como a virtude, etc. "O mais elevado" (uggatatamo) significa o supremo. "Preeminente" (pavaro) é um sinônimo para o mesmo. "Incomparável" (asamo) porque não há ninguém igual a ele. Os Budas anteriores são incomparáveis (asama), e ele é igual a eles, por isso é "igual ao incomparável" (asamasamo). "Sem igual" (appaṭisamo) porque não há pessoa que seja seu igual. "Sem contraparte" (appaṭibhāgo) porque não há contraparte para ele. "Sem rival" (appaṭipuggalo) porque não há pessoa que seja seu rival.

สภาวปกติกาติ สภาวภูตา อกิตฺติมา ปกติ. การณมหนฺตตฺตาติ การณานํ มหนฺตตาย, มหนฺเตหิ พุทฺธกรธมฺเมหิ ปารมิสงฺขาเตหิ การเณหิ พุทฺธคุณานํ นิพฺพตฺติโตติ วุตฺตํ โหติ. ปถวีอาทีนิ มหนฺตานิ วตฺถูนิ, มหนฺตา จกฺกวาฬาทโย อตฺตโน อตฺตโน วิสเย เอเกกาว, เอวํ สมฺมาสมฺพุทฺโธปิ มหนฺโต อตฺตโน วิสเย เอโก เอว. โก จ ตสฺส วิสโย? พุทฺธภูมิ, ยาวตกํ วา เญยฺยํ. ‘‘อากาโส วิย อนนฺตวิสโย ภควา เอโก เอว โหตี’’ติ วทนฺโต ปรจกฺกวาเฬสุปิ ทุติยสฺส พุทฺธสฺส อภาวํ ทสฺเสติ.

"De natureza intrínseca" (sabhāvapakatikā) significa uma natureza real, não artificial. "Devido à grandeza das causas" (kāraṇamahantattā) significa devido à grandeza das causas; o que se quer dizer é que as qualidades de um Buda são produtos de grandes causas conhecidas como as perfeições (pāramī), que são as qualidades que fazem um Buda. Grandes coisas como a terra, etc., e grandes sistemas de mundos, etc., são únicos em seus respectivos domínios; da mesma forma, o Buda Perfeitamente Desperto, sendo grande, é único em seu próprio domínio. E qual é o seu domínio? O plano do Buda (buddhabhūmi), ou seja, tudo o que pode ser conhecido. Ao dizer "O Abençoado, cujo domínio é infinito como o espaço, é único", ele mostra a ausência de um segundo Buda mesmo em outros sistemas de mundos.

อิมินาว ปเทนาติ ‘‘เอกิสฺสา โลกธาตุยา’’ติ อิมินา เอว ปเทน. ทส จกฺกวาฬสหสฺสานิ คหิตานีติ ชาติเขตฺตาเปกฺขาย คหิตานิ. เอกจกฺกวาเฬเนวาติ อิมินา เอว เอกจกฺกวาเฬน, น เยน เกนจิ. ยถา ‘‘อิมสฺมึเยว จกฺกวาเฬ อุปฺปชฺชนฺตี’’ติ วุตฺเต อิมสฺมิมฺปิ จกฺกวาเฬ ชมฺพุทีเป เอว, ตตฺถาปิ มชฺฌิมเทเส เอวาติ ปริจฺฉินฺทิตุํ วฏฺฏติ, เอวํ ‘‘เอกิสฺสา โลกธาตุยา’’ติ ชาติเขตฺเต อธิปฺเปเตปิ อิมินาว จกฺกวาเฬน ปริจฺฉินฺทิตุํ วฏฺฏติ.

Com esta mesma palavra: com a palavra "em um único sistema de mundos" (ekissā lokadhātuyā). "Dez mil sistemas de mundos são tomados": são tomados em consideração ao campo de nascimento (jātikhetta). "Com um único sistema de mundos": com este único sistema de mundos, não com qualquer um. Assim como quando se diz "eles surgem neste mesmo sistema de mundos", é apropriado delimitar que é neste mesmo sistema de mundos, apenas em Jambudīpa, e ali apenas na Região Central (majjhimadesa); da mesma forma, embora o campo de nascimento seja o pretendido por "em um único sistema de mundos", é apropriado delimitá-lo com este mesmo sistema de mundos.

ปฐมวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Aqui termina o comentário sobre o primeiro capítulo.

๑๕. อฏฺฐานปาฬิ (ทุติยวคฺค)

15. O Texto de Aṭṭhāna (Segundo Capítulo)

(๑๕) ๒. อฏฺฐานปาฬิ-ทุติยวคฺควณฺณนา

(15) 2. Comentário sobre o Segundo Capítulo do Texto de Aṭṭhāna

๒๗๘. วิวาทุปจฺเฉทโตติ วิวาทุปจฺเฉทการณา. ทฺวีสุ อุปฺปนฺเนสุ โย วิวาโท ภเวยฺย, ตสฺส อนุปฺปาโทเยเวตฺถ วิวาทุปจฺเฉโท. เอกสฺมึ ทีเปติอาทินา ทีปนฺตเรปิ เอกชฺฌํ น อุปฺปชฺชติ, ปเคว เอกทีเปติ ทสฺเสติ. โสปิ ปริหาเยถาติ จกฺกวาฬสฺส ปเทเส เอว ปวตฺติตพฺพตฺตา ปริหาเยยฺย.

278. ‘Pelo corte de disputas’ (vivādupacchedato) significa por causa do corte de disputas. Se dois [Buddhas] surgissem, qualquer disputa que pudesse ocorrer, o seu não surgimento mesmo é, aqui, o ‘corte de disputas’. Com as palavras ‘em um continente’, etc., mostra-se que eles não surgem juntos mesmo em continentes diferentes, quanto mais em um único continente. ‘Isso também declinaria’ (sopi parihāyetha) significa que, por ter de ser exercido apenas em uma região do universo (cakkavāḷa), declinaria.

๒๗๙-๒๘๐. มนุสฺสตฺตนฺติ [Pg.220] มนุสฺสภาโว ตสฺเสว ปพฺพชฺชาทิคุณานํ โยคฺคภาวโต. ลิงฺคสมฺปตฺตีติ ปุริสภาโว. เหตูติ มโนวจีปณิธานปุพฺพิกา เหตุสมฺปทา. สตฺถารทสฺสนนฺติ สตฺถุสมฺมุขีภาโว. ปพฺพชฺชาติ กมฺมกิริยวาทีสุ ตาปเสสุ, ภิกฺขูสุ วา ปพฺพชฺชา. คุณสมฺปตฺตีติ อภิญฺญาทิคุณสมฺปทา. อธิกาโรติ พุทฺเธ อุทฺทิสฺส อธิโก กาโร, สวิเสสา อุปการกิริยา อธิโก สกฺกาโรติ วุตฺตํ โหติ. ฉนฺโทว ฉนฺทตา, สมฺมาสมฺโพธึ อุทฺทิสฺส สาติสโย กตฺตุกมฺยตากุสลจฺฉนฺโท. อฏฺฐธมฺมสโมธานาติ เอเตสํ อฏฺฐนฺนํ ธมฺมานํ สมาโยเคน. อภินีหาโรติ กายปณิธานํ. สมิชฺฌตีติ นิปฺผชฺชติ. อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถาโร ปน ปรมตฺถทีปนิยา จริยาปิฏกวณฺณนาย (จริยา. อฏฺฐ. ปกิณฺณกกถา) วุตฺตนเยน เวทิตพฺโพ. สพฺพาการปริปูรเมวาติ ปริปุณฺณลกฺขณตาย สตฺตุตฺตมาทีหิ สพฺพากาเรน สมฺปนฺนเมว. น หิ อิตฺถิยา โกโสหิตวตฺถคุยฺหตาทิ สมฺภวติ. ทุติยปกติ จ นาม ปฐมปกติโต นิหีนา เอว. เตเนวาห – อนนฺตรวาเร ‘‘ยสฺมา’’ติอาทิ.

279-280. ‘A condição humana’ (manussattaṃ) é o estado humano, devido à sua adequação para qualidades como a ordenação (pabbajjā), etc. ‘A perfeição do gênero’ (liṅgasampatti) é o estado masculino. ‘A causa’ (hetu) é a realização da causa precedida pela aspiração mental e verbal. ‘A visão do Mestre’ (satthāradassana) é estar na presença do Mestre. ‘A ordenação’ (pabbajjā) é a ordenação entre ascetas que ensinam a eficácia da ação (kammakiriyavādī) ou entre bhikkhus. ‘A perfeição de qualidades’ (guṇasampatti) é a realização de qualidades como os conhecimentos diretos (abhiññā), etc. ‘A dedicação’ (adhikāra) é uma grande ação direcionada ao Buddha; significa uma ação de serviço especial, uma grande homenagem. ‘O desejo’ (chando) é a própria determinação (chandatā), um desejo saudável extraordinário de agir (kattukamyatākusalacchando) direcionado à iluminação perfeita (sammāsambodhi). ‘Pela reunião de oito fatores’ (aṭṭhadhammasamodhānā) significa pela conjunção desses oito fatores. ‘A resolução’ (abhinīhāra) é a aspiração corporal. ‘É bem-sucedida’ (samijjhati) significa que se realiza. Este é o resumo aqui; os detalhes, porém, devem ser compreendidos conforme o método exposto na Paramatthadīpanī, o comentário do Cariyāpiṭaka (Cariyā. Aṭṭha. Pakiṇṇakakathā). ‘Totalmente perfeito em todos os aspectos’ (sabbākāraparipūrameva) significa dotado de todas as formas com as características do ser supremo, etc., devido à perfeição de suas marcas. Pois, em uma mulher, a condição de ter o órgão genital oculto em uma bainha (kosohitavatthaguyhatā), etc., não é possível. E a segunda natureza (feminina) é de fato inferior à primeira natureza (masculina). Por isso ele disse na passagem seguinte: ‘yasmā’ (visto que), etc.

๒๘๑. อิธ ปุริสสฺส ตตฺถ นิพฺพตฺตนโตติ อิมสฺมึ มนุสฺสโลเก ปุริสภูตสฺส ตตฺถ พฺรหฺมโลเก พฺรหฺมตฺตภาเวน นิพฺพตฺตนโต. เตน อสติปิ ปุริสลิงฺเค ปุริสาการา พฺรหฺมาโน โหนฺตีติ ทสฺเสติ. ตํเยว จ ปุริสาการํ สนฺธาย วุตฺตํ ภควตา ‘‘ยํ ปุริโส พฺรหฺมตฺตํ กาเรยฺยา’’ติ. เตเนวาห – ‘‘สมาเนปี’’ติอาทิ. ยทิ เอวํ อิตฺถิโย พฺรหฺมโลเก น อุปฺปชฺเชยฺยุนฺติ อาห – ‘‘พฺรหฺมตฺต’’นฺติอาทิ.

281. ‘Devido ao renascimento de um homem aqui, lá’ (idha purisassa tattha nibbattanato) significa devido ao renascimento de quem é um homem aqui neste mundo humano, lá no mundo de Brahmā, no estado de Brahmā. Com isso, mostra-se que, embora não exista o órgão sexual masculino [no mundo de Brahmā], os Brahmās têm aparência masculina. E referindo-se a essa mesma aparência masculina, o Abençoado disse: ‘que um homem realize [ações que levam ao] estado de Brahmā’. Por isso ele disse: ‘Mesmo sendo igual’, etc. Se assim for, as mulheres não renasceriam no mundo de Brahmā; por isso ele disse: ‘o estado de Brahmā’, etc.

๒๙๐-๒๙๕. ‘‘กายทุจฺจริตสฺสา’’ติอาทิปาฬิยา กมฺมนิยาโม นาม กถิโต. สมญฺชนํ สมงฺโค, สมนฺนาคโม, โส เอตสฺส อตฺถีติ สมงฺคี, สมนฺนาคโต, สมญฺชนสีโล วา สมงฺคี, ปุพฺพภาเค อุปกรณสมุทายโต ปภุติ อายูหนวเสน อายูหนสมงฺคีตา, สนฺนิฏฺฐาปกเจตนาวเสน เจตนาสมงฺคิตา. เจตนาสนฺตติวเสน วา อายูหนสมงฺคิตา, ตํตํเจตนากฺขณวเสน เจตนาสมงฺคีตา. กตูปจิตสฺส อวิปกฺกวิปากสฺส กมฺมสฺส วเสน กมฺมสมงฺคิตา. กมฺเม ปน วิปจฺจิตุํ อารทฺเธ วิปากปฺปวตฺติวเสน วิปากสมงฺคิตา. กมฺมาทีนํ อุปฏฺฐานกาลวเสน อุปฏฺฐานสมงฺคิตา. กุสลากุสลกมฺมายูหนกฺขเณติ กุสลกมฺมสฺส อกุสลกมฺมสฺส [Pg.221] จ สมีหนกฺขเณ. ตถาติ อิมินา กุสลากุสลกมฺมปทํ อากฑฺฒติ. ยถา กตํ กมฺมํ ผลทานสมตฺถํ โหติ, ตถา กตํ อุปจิตํ. วิปาการหนฺติ ทุติยภวาทีสุ วิปจฺจนารหํ. อุปฺปชฺชมานานํ อุปปตฺตินิมิตฺตํ อุปฏฺฐาตีติ โยชนา. อุปปตฺติยา อุปฺปชฺชนสฺส นิมิตฺตํ การณนฺติ อุปปตฺตินิมิตฺตํ, กมฺมํ, กมฺมนิมิตฺตํ, คตินิมิตฺตญฺจ. อฏฺฐกถายํ ปน คตินิมิตฺตวเสเนว โยชนา ทสฺสิตา. กมฺมกมฺมนิมิตฺตานมฺปิ อุปฏฺฐานํ ยถารหํ ทฏฺฐพฺพํ. ‘‘ยานิสฺส ตานิ ปุพฺเพ กตานิ กมฺมานิ, ตานิสฺส ตสฺมึ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิลมฺพนฺติ’’ติ (ม. นิ. ๓.๒๔๘) วจนโต สายนฺเห มหนฺตานํ ปพฺพตกูฏานํ ฉายา วิย อาสนฺนมรณสฺส สตฺตสฺส จิตฺเต สุปิเน วิย วิปจฺจิตุํ กโตกาสํ กมฺมํ, ตสฺส นิมิตฺตํ คตินิมิตฺตํ อุปติฏฺฐเตว. จลตีติ ปริวตฺตติ. เอเกน หิ กมฺมุนา ตชฺเช นิมิตฺเต อุปฏฺฐิเต ปจฺจยวิเสสวเสน ตโต อญฺเญน กมฺมุนา ตทญฺญสฺส นิมิตฺตสฺส อุปฏฺฐานํ ปริวตฺตนํ. เสสา นิจฺจลา อวเสสา จตุพฺพิธาปิ สมงฺคิตา นิจฺจลา อปริวตฺตนโต.

290-295. Pela passagem do Pāli que começa com ‘De má conduta corporal’ (kāyaduccaritassa), etc., é declarada a lei do kamma (kammaniyāmo). ‘Samañjana’ significa ‘samaṅga’ (dotado), ‘samannāgama’ (posse); aquele que tem isso é ‘samaṅgī’ (dotado), ‘samannāgato’ (possuído de), ou aquele cuja natureza é ser dotado é ‘samaṅgī’. No estágio preliminar, a partir da reunião dos meios, por meio do acúmulo (āyūhana), há a ‘dotação de acúmulo’ (āyūhanasamaṅgītā); por meio da volição decisiva, há a ‘dotação de volição’ (cetanāsamaṅgitā). Ou, por meio da continuidade da volição, há a ‘dotação de acúmulo’; por meio de cada respectivo momento de volição, há a ‘dotação de volição’. Por meio do kamma realizado e acumulado, cujo resultado ainda não amadureceu, há a ‘dotação de kamma’ (kammasamaṅgitā). Mas quando o kamma começou a amadurecer, por meio da ocorrência do resultado, há a ‘dotação de resultado’ (vipākasamaṅgitā). Por meio do momento de aparecimento do kamma, etc., há a ‘dotação de aparecimento’ (upaṭṭhānasamaṅgitā). ‘No momento de acumular kamma saudável e não saudável’ significa no momento de esforçar-se pelo kamma saudável e não saudável. ‘Assim’ (tathā) atrai o termo ‘kamma saudável e não saudável’. ‘Acumulado’ significa realizado de tal forma que o kamma seja capaz de dar frutos. ‘Merecedor de amadurecimento’ (vipākārahaṃ) significa apto a amadurecer em uma segunda existência, etc. A construção é: ‘Para os que estão renascendo, o sinal de renascimento aparece’. ‘Sinal de renascimento’ (upapattinimitta) significa o sinal ou causa do surgimento no renascimento, que é o kamma, o sinal do kamma (kammanimitta) e o sinal do destino (gatinimitta). No comentário, porém, a construção é mostrada apenas por meio do sinal do destino. O aparecimento do kamma e do sinal do kamma também deve ser compreendido conforme apropriado. Pelo dito: ‘Aquelas ações dele realizadas no passado, naquele momento pendem, sobrependem, apegam-se a ele’ (MN 3.248), como as sombras de grandes picos de montanhas ao entardecer, para um ser próximo da morte, em sua mente, como em um sonho, o kamma que encontrou oportunidade para amadurecer, seu sinal ou o sinal do destino, de fato aparece. ‘Move-se’ (calati) significa que muda. Pois, quando um sinal produzido por um kamma apareceu, devido a uma condição específica, o aparecimento de outro sinal por outro kamma é a ‘mudança’. Os demais são imóveis; os quatro tipos restantes de dotação são imóveis porque não mudam.

สุนขวาชิโกติ สุนเขหิ มิควาชวเสน วชนสีโล, สุนขลุทฺทโกติ อตฺโถ. ตลสนฺถรณปูชนฺติ ภูมิตลสฺส ปุปฺเผหิ สนฺถรณปูชํ. อายูหนเจตนา กมฺมสมงฺคิตาวเสนาติ กายทุจฺจริตสฺส อปราปรํ อายูหเนน สนฺนิฏฺฐาปกเจตนาย ตสฺเสว ปกปฺปเน กมฺมกฺขยกรญาเณน อเขปิตตฺตา ยถูปจิตกมฺมุนา จ สมงฺคิภาวสฺส วเสน.

‘Aquele que caça com cães’ (sunakhavājiko) significa aquele que costuma andar com cães para caçar cervos; o significado é um caçador com cães (sunakhaluddako). ‘Adoração cobrindo o chão’ (talasantharaṇapūjaṃ) significa a adoração cobrindo a superfície do solo com flores. ‘Por meio da volição de acúmulo e da dotação de kamma’ (āyūhanacetanā kammasamaṅgitāvasena) significa por meio do acúmulo repetido de má conduta corporal, pelo planejamento disso mesmo pela volição decisiva, por não ter sido destruído pelo conhecimento que destrói o kamma, e por meio do estado de estar dotado com o kamma conforme acumulado.

กมฺมนฺติ อกุสลกมฺมํ. ตสฺมึเยว ขเณติ อายูหนกฺขเณเยว. ตสฺสาติ กมฺมสมงฺคิโน ปุคฺคลสฺส สคฺโค วาริโต, ตญฺเจ กมฺมํ วิปากวารํ ลเภยฺยาติ อธิปฺปาโย. สคฺโค วาริโตติ จ นิทสฺสนมตฺตํ. มนุสฺสโลโกปิสฺส วาริโตวาติ. อปเร ปน ปุริเมหิ วิปากาวรณสฺส อนุทฺธฏตฺตา ‘‘ตสฺมึเยว ขเณ’’ติ จ อวิเสเสน วุตฺตตฺตา ตํ โทสํ ปริหริตุํ ‘‘อายูหิตกมฺมํ นามา’’ติอาทิมาห. ยทา กมฺมํ วิปากวารํ ลภตีติ อิทํ กโตกาสสฺส อปฺปฏิพาหิยตฺตา วุตฺตํ. ตถา หิ ภควา ตติยปาราชิกวตฺถุสฺมึ (ปารา. ๑๖๒ อาทโย) ปฏิสลฺลียิ, อิมสฺมึ สุตฺเต ‘‘กายทุจฺจริตสมงฺคี’’ติ อาคตตฺตา วิปากูปฏฺฐานสมงฺคิตา น ลพฺภนฺติ.

‘Kamma’ significa kamma não saudável (akusalakamma). ‘Naquele mesmo momento’ (tasmiṃyeva khaṇe) significa no próprio momento de acúmulo. ‘Para ele’ (tassa) significa que, para a pessoa dotada de kamma, o céu está obstruído, caso esse kamma obtenha sua vez de amadurecer; este é o significado. E ‘o céu está obstruído’ é apenas uma ilustração; o mundo humano também está obstruído para ele. Outros, porém, porque a obstrução do resultado não foi removida pelos anteriores, e porque ‘naquele mesmo momento’ foi dito sem distinção, para evitar esse erro, disseram: ‘O que se chama kamma acumulado’, etc. ‘Quando o kamma obtém sua vez de amadurecer’ é dito porque aquilo que encontrou oportunidade não pode ser impedido. Pois o Abençoado retirou-se em isolamento no caso do terceiro Pārājika (Pārā. 162, etc.); neste sutta, porque se menciona ‘alguém dotado de má conduta corporal’, a dotação do aparecimento do resultado não é obtida.

(ทุติยวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.)

(Aqui termina o comentário do segundo capítulo.)

อฏฺฐานปาฬิวณฺณนายํ อนุตฺตานตฺถทีปนา นิฏฺฐิตา.

No comentário do Aṭṭhānapāḷi, termina a elucidação dos significados não evidentes.

๑๖. เอกธมฺมปาฬิ

16. Ekadhammapāḷi

(๑๖) ๑. เอกธมฺมปาฬิ-ปฐมวคฺควณฺณนา

(16) 1. Comentário do Primeiro Capítulo do Ekadhammapāḷi

๒๙๖. เอกธมฺมปาฬิวณฺณนายํ [Pg.222] อิธ ธมฺม-สทฺโท สภาวตฺโถ ‘‘กุสลา ธมฺมา’’ติอาทีสุ วิยาติ อาห – ‘‘เอกสภาโว’’ติ. เอกนฺเตนาติ เอกํเสน, อวสฺสนฺติ อตฺโถ. วฏฺเฏติ สํสารวฏฺเฏ. นิพฺพินฺทนตฺถายาติ อนภิรมนตฺถาย. วิรชฺชนตฺถายาติ อรชฺชนตฺถาย. วิรชฺชนายาติ ปลุชฺชนาย. เตเนวาห – ‘‘วิคมายา’’ติ. ราคาทีนํ นิโรธายาติ มคฺคญาเณน ราคาทีนํ นิโรธนตฺถาย. มคฺคญาเณน นิโรธนํ นาม อจฺจนฺตํ อปฺปวตฺติกรณนฺติ อาห – ‘‘อปฺปวตฺติกรณตฺถายา’’ติ. ยถา ขาทนียสฺส มุเข กตฺวา ขาทนํ นาม ยาวเทว อชฺโฌหรณตฺถํ, เอวํ ราคาทีนํ นิโรธนํ วฏฺฏนิโรธนตฺถเมวาติ วุตฺตํ – ‘‘วฏฺฏสฺเสว วา นิรุชฺฌนตฺถายา’’ติ. ยสฺมา กิเลเสสุ ขีเณสุ อิตรํ วฏฺฏทฺวยมฺปิ ขีณเมว โหติ, ตสฺมา มูลเมว คณฺหนฺโต ‘‘อุปสมายาติ กิเลสวูปสมนตฺถายา’’ติ อาห. สงฺขตธมฺมานํ อภิชานนํ นาม ตตฺถ ลกฺขณตฺตยาโรปนมุเขเนวาติ อาห – ‘‘อนิจฺจาทิ…เป… อภิชานนตฺถายา’’ติ. สมฺพุชฺฌิตพฺพานิ นาม จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ตพฺพินิมุตฺตสฺส เญยฺยสฺส อภาวโต. ‘‘จตุนฺนํ สจฺจานํ พุชฺฌนตฺถายา’’ติ วตฺวา ตยิทํ พุชฺฌนํ ยสฺส ญาณสฺส วเสน อิชฺฌติ, ตสฺส ญาณสฺส วเสน ทสฺเสตุํ – ‘‘โพธิ วุจฺจตี’’ติอาทิ วุตฺตํ. อปฺปจฺจยนิพฺพานสฺสาติ อมตธาตุยา.

296. No comentário do Ekadhammapāḷi, aqui a palavra ‘dhamma’ tem o significado de natureza intrínseca (sabhāva), como em ‘dhammas saudáveis’, etc.; por isso ele disse: ‘uma única natureza’ (ekasabhāvo). ‘Decididamente’ (ekantena) significa certamente, inevitavelmente; este é o significado. ‘No ciclo’ (vaṭṭe) significa no ciclo do saṃsāra. ‘Para o desencanto’ (nibbindanatthāya) significa para o não deleite. ‘Para o desapego’ (virajjanatthāya) significa para a ausência de apego. ‘Para o desvanecimento’ (virajjanāya) significa para a desintegração. Por isso ele disse: ‘para o desaparecimento’ (vigamāya). ‘Para a cessação da cobiça, etc.’ significa para a cessação da cobiça, etc., pelo conhecimento do caminho. A cessação pelo conhecimento do caminho significa torná-los totalmente não ocorrentes; por isso ele disse: ‘para o propósito de torná-los não ocorrentes’. Assim como colocar comida na boca e comer é apenas para engolir, a cessação da cobiça, etc., é apenas para a cessação do ciclo; por isso foi dito: ‘ou para o propósito da cessação do próprio ciclo’. Visto que, quando as impurezas (kilesa) são destruídas, os outros dois ciclos (kamma e vipāka) também são destruídos, portanto, agarrando a própria raiz, ele disse: ‘“para a paz” significa para a pacificação das impurezas’. O conhecimento direto dos fenômenos condicionados (saṅkhatadhamma) dá-se por meio da atribuição das três características a eles; por isso ele disse: ‘“impermanente, etc. ... para o conhecimento direto”’. ‘O que deve ser plenamente compreendido’ refere-se às quatro nobres verdades, pois não há objeto de conhecimento fora delas. Tendo dito ‘para o despertar para as quatro verdades’, a fim de mostrar esse despertar por meio do conhecimento pelo qual ele se realiza, ele disse: ‘chama-se despertar (bodhi)’, etc. ‘Do Nibbāna incondicionado’ significa do elemento imortal (amatadhātu).

อุสฺสาหชนนตฺถนฺติ กมฺมฏฺฐาเน อภิรุจิอุปฺปาทนาย. วิสกณฺฏโกติ คุฬสฺส วาณิชสมญฺญา. ‘‘กิสฺมิญฺจิ เทเส เทสภาสา’’ติ เกจิ. อุจฺฉุรโส สมปากปกฺโก จุณฺณาทีหิ มิสฺเสตฺวา ปิณฺฑีกโต คุโฬ, อปิณฺฑีกโต ผาณิตํ. ปากวิเสเสน ขณฺฑขณฺฑเสทิโต ขณฺโฑ, มลาภาวํ อาปนฺโน สกฺกรา.

‘Para gerar esforço’ (ussāhajananatthaṃ) significa para produzir interesse no tema de meditação (kammaṭṭhāna). ‘Visakaṇṭaka’ é uma designação comercial para o melaço (guḷa). Alguns dizem: ‘É um dialeto local em certa região’. O caldo de cana fervido até uma consistência uniforme, misturado com pó, etc., e moldado em bloco é ‘guḷa’ (açúcar mascavo/rapadura); quando não moldado em bloco, é ‘phāṇita’ (melaço líquido). Por um processo especial de fervura, cortado em pedaços, é ‘khaṇda’ (açúcar cândi); quando livre de impurezas, é ‘sakkarā’ (açúcar refinado).

สรตีติ สติ. อนุ อนุ สรตีติ อนุสฺสติ, อนุ อนุรูปา สตีติปิ อนุสฺสติ. ทุวิธํ โหตีติ ปโยชนวเสน ทุวิธํ โหติ. จิตฺตสมฺปหํสนตฺถนฺติ ปสาทนียวตฺถุสฺมึ ปสาทุปฺปาทเนน ภาวนาจิตฺตสฺส ปริโตสนตฺถํ. วิปสฺสนตฺถนฺติ วิปสฺสนาสุขตฺถํ. อุปจารสมาธินา หิ จิตฺเต สมาหิเต วิปสฺสนาสุเขน อิชฺฌติ. จิตฺตุปฺปาโทติ ภาวนาวเสน ปวตฺโต จิตฺตุปฺปาโท. อุปหญฺญติ ปติหญฺญติ ปฏิกูลตฺตา อารมฺมณสฺส. ตโต [Pg.223] เอว อุกฺกณฺฐติ, กมฺมฏฺฐานํ ริญฺจติ, นิรสฺสาโท โหติ ภาวนสฺสาทสฺส อลพฺภนโต. ปสีทติ พุทฺธคุณานํ ปสาทนียตฺตา. ตถา จ กงฺขาทิเจโตขิลาภาเวน วินีวรโณ โหติ. ทเมตฺวาติ นีวรณนิรากรเณน นิพฺพิเสวนํ กตฺวา. เอวํ กมฺมฏฺฐานนฺตรานุยุญฺชเนน จิตฺตปริทมนสฺส อุปมํ ทสฺเสนฺโต, ‘‘กถ’’นฺติอาทิมาห.

‘Lembra-se, por isso é atenção’ (sati). Lembra-se repetidamente, por isso é recordação (anussati); ou é recordação por ser uma atenção adequada (anurūpā). ‘É de dois tipos’ significa que é de dois tipos de acordo com o propósito. ‘Para alegrar a mente’ (cittasampahaṃsanatthaṃ) significa para satisfazer a mente de meditação ao produzir confiança em um objeto inspirador. ‘Para a introspecção’ (vipassanatthaṃ) significa para a felicidade da introspecção (vipassanā). Pois, quando a mente está concentrada pela concentração de acesso (upacārasamādhi), ela é bem-sucedida através da felicidade da introspecção. ‘Surgimento da mente’ (cittuppādo) é o surgimento da mente que ocorre por meio da meditação. Ela é ferida, é repelida, devido à natureza desagradável do objeto. Por causa disso mesmo, ela fica insatisfeita, abandona o tema de meditação (kammaṭṭhāna) e torna-se sem sabor por não obter o deleite da meditação. Ela se acalma e ganha confiança devido ao fato de as qualidades do Buddha inspirarem confiança. E assim, devido à ausência de rigidez mental (cetokhila), como a dúvida, etc., ela fica livre dos obstáculos (nīvaraṇa). ‘Tendo domado’ (dametvā) significa tendo-a tornado livre de indulgência pela remoção dos obstáculos. Assim, mostrando o símile de domar a mente ao aplicá-la a outro tema de meditação, ele disse: ‘Como?’, etc.

โก อยํ…เป… อนุสฺสรีติ โก อยํ มม อพฺภนฺตเร ฐตฺวา อนุสฺสริ. ปริคฺคณฺหนฺโตติ พาหิรกปริกปฺปิตสฺส อนุสฺสรกสฺส สพฺพโส อภาวทสฺสนเมตํ. เตนาห – ‘‘น อญฺโญ โกจี’’ติ. ทิสฺวาติ ปริเยสนนเยน วุตฺตปฺปการํ จิตฺตเมว อนุสฺสรีติ ทิสฺวา สพฺพมฺเปตนฺติ เอตํ หทยวตฺถุอาทิปฺปเภทํ สพฺพมฺปิ. อิทญฺจ รูปํ ปุริมญฺจ อรูปนฺติ อิทํ รุปฺปนสภาวตฺตา รูปํ, ปุริมํ อตํสภาวตฺตา อรูปนฺติ สงฺเขปโต รูปารูปํ ววตฺถเปตฺวา. ปญฺจกฺขนฺเธ ววตฺถเปตฺวาติ โยชนา. สมฺภาวิกาติ สมุฏฺฐาปิกา. ตสฺสาติ สมุทยสจฺจสฺส. นิโรโธติ นิโรธนิมิตฺตํ. อปฺปนาวาโรติ ยถารทฺธาย เทสนาย นิคมนวาโร.

‘Quem é este... recordou?’ significa ‘Quem é este que, estando dentro de mim, recordou?’. ‘Discernindo’ (pariggaṇhanto) é a demonstração da completa ausência de um recordador imaginado externamente. Por isso ele disse: ‘nenhum outro’. ‘Tendo visto’ (disvā) significa tendo visto, por meio da investigação, que foi a própria mente do tipo mencionado que recordou. ‘Tudo isso’ (sabbampetaṃ) significa tudo isso, incluindo a base do coração (hadayavatthu), etc. ‘E isto é matéria, e o anterior é não-matéria’ significa: isto é matéria (rūpa) devido à sua natureza de ser afetada (ruppana), e o anterior é não-matéria (arūpa) por não ter essa natureza; assim, tendo definido brevemente a matéria e a não-matéria. A construção é: ‘tendo definido os cinco agregados’. ‘Produtora’ (sambhāvikā) significa originadora (samuṭṭhāpikā). ‘Dela’ (tassā) refere-se à verdade da origem (samudayasacca). ‘Cessação’ (nirodho) significa o sinal da cessação (nirodhanimittaṃ). ‘A seção de absorção’ (appanāvāro) é a seção de conclusão do ensinamento conforme iniciado.

๒๙๗. เอเสว นโยติ อิมินา ยฺวายํ ‘‘ตํ ปเนต’’นฺติอาทินา อตฺถนโย พุทฺธานุสฺสติยํ วิภาวิโตติ อติทิสติ, สฺวายํ อติเทโส ปโยชนวเสน นวสุปิ อนุสฺสตีสุ สาธารณวเสน วุตฺโตปิ อานาปานสฺสติอาทีสุ ตีสุ วิปสฺสนตฺถาเนว โหนฺตีติ อิมินา อปวาเทน นิวตฺติโตติ ตาสํ เอกปฺปโยชนตาว ทฏฺฐพฺพา. ธมฺเม อนุสฺสติ ธมฺมานุสฺสตีติ สมาสปทวิภาคทสฺสนมฺปิ วจนตฺถทสฺสนปกฺขิกเมวาติ อาห – ‘‘อยํ ปเนตฺถ วจนตฺโถ’’ติ. ธมฺมํ อารพฺภาติ หิ ธมฺมสฺส อนุสฺสติยา วิสยภาวทสฺสนเมตํ. เอส นโย เสเสสุปิ. สีลํ อารพฺภาติ อตฺตโน ปาริสุทฺธิสีลํ อารพฺภ. จาคํ อารพฺภาติ อตฺตโน จาคคุณํ อารพฺภ. เทวตา อารพฺภาติ เอตฺถ เทวตาคุณสทิสตาย อตฺตโน สทฺธาสีลสุตจาคปญฺญาสุ เทวตาสมญฺญา. ภวติ หิ ตํสทิเสปิ ตพฺโพหาโร ยถา ‘‘ตานิ โอสธานิ, เอส พฺรหฺมทตฺโต’’ติ จ. เตนาห – ‘‘เทวตา สกฺขิฏฺฐาเน ฐเปตฺวา’’ติอาทิ. ตตฺถ เทวตา สกฺขิฏฺฐาเน ฐเปตฺวาติ ‘‘ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน, ยถารูเปน [Pg.224] สุเตน, ยถารูเปน จาเคน, ยถารูปาย ปญฺญาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’’ติ เอวํ เทวตา สกฺขิฏฺฐาเน ฐเปตฺวา. อสฺสาสปสฺสาสนิมิตฺตํ นาม ตตฺถ ลทฺธพฺพปฺปฏิภาคนิมิตฺตํ. คตาติ อารมฺมณกรณวเสน อุปคตา ปวตฺตา.

297. Com a expressão 'Este é o método', ele estende por analogia o método de significado que foi explicado na recordação do Buda através de 'Mas isso...' etc. Embora essa extensão por analogia seja dita em termos comuns a todas as nove recordações por causa de sua utilidade, ela é revogada por esta exceção: 'nas três [recordações], como a recordação da respiração etc., elas servem apenas para a finalidade de vipassanā'. Assim, deve-se considerar que elas têm um único propósito. A análise do composto 'dhammānussati' como 'recordação do Dhamma' também pertence ao lado de mostrar o significado literal; por isso ele diz: 'Este é o significado literal aqui'. Pois 'com referência ao Dhamma' mostra que o Dhamma é o objeto da recordação. Este método se aplica também aos demais. 'Com referência à virtude' significa com referência à própria virtude de pureza. 'Com referência à generosidade' significa com referência à própria qualidade de generosidade. 'Com referência às divindades': aqui, é a designação de 'divindade' aplicada à própria fé, virtude, aprendizado, generosidade e sabedoria, devido à semelhança com as qualidades das divindades. Pois tal designação ocorre mesmo naquilo que é semelhante a isso, como em 'estas são as ervas medicinais' ou 'este é Brahmadatta'. Por isso ele diz: 'tendo colocado as divindades na posição de testemunhas', etc. Nisso, 'tendo colocado as divindades na posição de testemunhas' significa: 'Dotadas de tal tipo de fé, aquelas divindades, falecendo daqui, renasceram lá; em mim também se encontra tal tipo de fé. Dotadas de tal tipo de virtude, de tal tipo de aprendizado, de tal tipo de generosidade, de tal tipo de sabedoria, aquelas divindades, falecendo daqui, renasceram lá; em mim também se encontra tal tipo de sabedoria' — assim, tendo colocado as divindades na posição de testemunhas. O 'sinal da inspiração e expiração' significa o sinal de contraparte a ser obtido ali. 'Ido' significa aproximado, ocorrido por meio de fazer disso o objeto.

อุปสมฺมติ เอตฺถ ทุกฺขนฺติ อุปสโม, นิพฺพานํ. อจฺจนฺตเมว เอตฺถ อุปสมฺมติ วฏฺฏตฺตยนฺติ อจฺจนฺตูปสโม, นิพฺพานเมว. ขิโณติ เขเปติ กิเลเสติ ขโย, อริยมคฺโค. เต เอว อุปสเมตีติ อุปสโม, อริยมคฺโค เอว. ขโย จ โส อุปสโม จาติ ขยูปสโม. ตตฺรจายํ อุปสโม ธมฺโม เอวาติ ธมฺมานุสฺสติยา อุปสมานุสฺสติ เอกสงฺคโหติ? สจฺจํ เอกสงฺคโห ธมฺมภาวสามญฺเญ อธิปฺเปเต, สงฺขตธมฺมโต ปน อสงฺขตธมฺโม สาติสโย อุฬารตมปณีตตมภาวโตติ ทีเปตุํ วิสุํ นีหริตฺวา วุตฺตํ. อิมเมว หิ วิเสสํ สนฺธาย ภควา – ‘‘ธมฺมานุสฺสตี’’ติ วตฺวาปิ อุปสมานุสฺสตึ อโวจ อนุสฺสรนฺตสฺส สวิเสสํ สนฺตปณีตภาเวน อุปฏฺฐานโต. เอวญฺจ กตฺวา อิธ ขยูปสมคฺคหณมฺปิ สมตฺถิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. ยเถว หิ สมาเนปิ โลกุตฺตรธมฺมภาเว ‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมา สงฺขตา วา อสงฺขตา วา, วิราโค เตสํ อคฺคมกฺขายตี’’ติอาทิวจนโต (อิติวุ. ๙๐) มคฺคผลธมฺเมหิ นิพฺพานธมฺโม สาติสโย, เอวํ ผลธมฺมโต มคฺคธมฺโม กิเลสปฺปหาเนน อจฺฉริยธมฺมภาวโต, ตสฺมา อจฺจนฺตูปสเมน สทฺธึ ขยูปสโมปิ คหิโตติ ทฏฺฐพฺพํ. วิปสฺสนตฺถาเนว โหนฺตีติ กสฺมา วุตฺตนฺติ? ‘‘เอกนฺตนิพฺพิทายาติอาทิวจนโต’’ติ เกจิ, ตํ อการณํ พุทฺธานุสฺสติอาทีสุปิ ตถา เทสนาย อาคตตฺตา. ยถา ปน พุทฺธานุสฺสติอาทีนิ กมฺมฏฺฐานานิ วิปสฺสนตฺถานิ โหนฺติ, นิมิตฺตสมฺปหํสนตฺถานิปิ โหนฺติ, น เอวเมตานิ, เอตานิ ปน วิปสฺสนตฺถาเนวาติ ตถา วุตฺตํ.

O sofrimento cessa aqui é a pacificação, isto é, o Nibbāna. O ciclo da existência cessa aqui de forma absoluta é a pacificação absoluta, que é o próprio Nibbāna. Destrói, consome as impurezas é a destruição, isto é, o Nobre Caminho. Pacifica essas mesmas impurezas é a pacificação, isto é, o próprio Nobre Caminho. E aquilo que é tanto destruição quanto pacificação é a destruição-pacificação. Sendo esta pacificação o próprio Dhamma, a recordação da pacificação está incluída na recordação do Dhamma? Verdade, está incluída quando se tem em mente a natureza geral do Dhamma; no entanto, para demonstrar que o Dhamma incondicionado é superior ao Dhamma condicionado por ser extremamente grandioso e sublime, ela foi mencionada separadamente. Pois, tendo em vista precisamente esta distinção, o Abençoado, embora tenha dito 'recordação do Dhamma', também falou da 'recordação da pacificação', porque ela se apresenta àquele que a recorda com uma natureza especialmente pacífica e sublime. E, tendo feito isso, deve-se considerar que a inclusão da 'destruição-pacificação' aqui também está justificada. Pois, assim como, embora a natureza do Dhamma supramundano seja a mesma, o Dhamma do Nibbāna é superior aos Dhammas do Caminho e do Fruto, de acordo com a passagem: 'Monges, tanto quanto existam fenômenos condicionados ou incondicionados, o desapego é declarado o supremo entre eles' (Itivuttaka 90), da mesma forma, o Dhamma do Caminho é superior ao Dhamma do Fruto por ser um fenômeno maravilhoso devido ao abandono das impurezas; portanto, deve-se considerar que, junto com a pacificação absoluta, a destruição-pacificação também foi incluída. Por que foi dito: 'elas servem apenas para a finalidade de vipassanā'? Alguns dizem: 'Por causa de passagens como "para o desencanto absoluto" etc.', mas isso não é uma razão válida, pois tal ensinamento também é encontrado para a recordação do Buda, etc. No entanto, enquanto os temas de meditação como a recordação do Buda, etc., servem para a finalidade de vipassanā e também para a finalidade de inspirar alegria no sinal, estes não são assim; estes servem apenas para a finalidade de vipassanā, e por isso foi dito dessa forma.

ปฐมวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A explicação do primeiro capítulo está concluída.

๑๖. เอกธมฺมปาฬิ

16. O Texto do Único Dhamma

(๑๖) ๒. เอกธมฺมปาฬิ-ทุติยวคฺควณฺณนา

(16) 2. A Explicação do Segundo Capítulo do Ekadhamma Pāḷi

๒๙๘. มิจฺฉา ปสฺสติ ตาย, สยํ วา มิจฺฉา ปสฺสติ, มิจฺฉาทสฺสนเมว วา ตนฺติ มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ยํ กิญฺจิ วิปรีตทสฺสนํ. เตนาห – ‘‘ทฺวาสฏฺฐิวิธายา’’ติอาทิ[Pg.225]. มิจฺฉาทิฏฺฐิ เอตสฺสาติ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก. ตสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส.

298. Vê-se erroneamente através dela, ou ela mesma vê erroneamente, ou é simplesmente a visão errônea; isso é visão incorreta, qualquer que seja a visão distorcida. Por isso ele disse: 'de sessenta e duas maneiras', etc. Aquele que possui visão incorreta é um de visão incorreta. 'Tassa micchādiṭṭhikassa' significa 'daquele que possui visão incorreta'.

๒๙๙. สมฺมา ปสฺสติ ตาย, สยํ วา สมฺมา ปสฺสติ, สมฺมาทสฺสนมตฺตเมว วา ตนฺติ สมฺมาทิฏฺฐิ. ปญฺจวิธายาติ กมฺมสฺสกตาฌานวิปสฺสนามคฺคผลวเสน ปญฺจวิธาย. ตตฺถ ฌานจิตฺตุปฺปาทปริยาปนฺนํ ญาณํ ฌานสมฺมาทิฏฺฐิ, วิปสฺสนาญาณํ วิปสฺสนาสมฺมาทิฏฺฐิ.

299. Vê-se corretamente através dela, ou ela mesma vê corretamente, ou é meramente a visão correta; isso é visão correta. 'De cinco tipos' significa de cinco tipos em termos de: propriedade das ações, jhana, vipassanā, caminho e fruto. Ali, o conhecimento incluído no surgimento da mente de jhana é a visão correta de jhana, e o conhecimento de vipassanā é a visão correta de vipassanā.

๓๐๒. ปญฺจสุ ขนฺเธสุ ‘‘นิจฺจ’’นฺติอาทินา ปวตฺโต อนุปายมนสิกาโร.

302. A atenção inadequada que ocorre em relação aos cinco agregados como 'permanentes', etc.

๓๐๓. ‘‘อนิจฺจ’’นฺติอาทินา ปวตฺโต อุปายมนสิกาโร. ยาว นิยาโมกฺกมนาติ ยาว มิจฺฉตฺตนิยาโมกฺกมนา. มิจฺฉตฺตนิยาโมกฺกมนนโย ปน สามญฺญผลสุตฺตวณฺณนายํ ตฏฺฏีกาย จ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.

303. A atenção adequada que ocorre como 'impermanentes', etc. 'Até a entrada no caminho correto/incorreto' significa até a entrada no caminho fixo da falsidade. O método de entrada no caminho fixo da falsidade deve ser compreendido precisamente da maneira explicada no comentário do Sāmaññaphala Sutta e em seu subcomentário.

๓๐๔. อยํ ติวิธา สคฺคาวรณา เจว โหตีติ กมฺมปถปฺปตฺติยา มหาสาวชฺชภาวโต วุตฺตํ. สคฺคาวรณาย โหนฺติยา มคฺควิพนฺธกภาเว วตฺตพฺพเมว นตฺถีติ วุตฺตํ – ‘‘มคฺคาวรณา จา’’ติ. ‘‘สสฺสโต โลโก’’ติอาทิกา ทสวตฺถุกา อนฺตคฺคาหิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิ. มคฺคาวรณาว โหติ วิปรีตทสฺสนภาวโต, น สคฺคาวรณา อกมฺมปถปตฺติโตติ อธิปฺปาโย. อิทํ ปน วิธานํ ปฏิกฺขิปิตฺวาติ วิปรีตทสฺสนญฺจ น มคฺคาวรณญฺจาติ วิรุทฺธเมตํ อุทฺธมฺมภาวโต. ตถา หิ สติ อปฺปหีนาย เอว สกฺกายทิฏฺฐิยา มคฺคาธิคเมน ภวิตพฺพนฺติ อธิปฺปาเยน ยถาวุตฺตวิธานํ ปฏิกฺขิปิตฺวา. ‘‘น สคฺคาวรณา’’ติ สคฺคูปปตฺติยา อวิพนฺธกตฺตํ วทนฺเตหิ ทิฏฺฐิยา สคฺคาวหตาปิ นาม อนุญฺญาตา โหตีติ ตํ วาทํ ปฏิกฺขิปนฺเตน ‘‘ทิฏฺฐิ นาม สคฺคํ อุปเนตุํ สมตฺถา นาม นตฺถี’’ติ วุตฺตํ. กสฺมา? เอกนฺตครุตรสาวชฺชภาวโต. เตนาห – ‘‘เอกนฺตํ นิรยสฺมึเยว นิมุชฺชาเปตี’’ติอาทิ.

304. Esta de três tipos é um obstáculo para o céu — isso é dito porque, ao atingir o curso de ação, ela se torna extremamente censurável. Sendo um obstáculo para o céu, não há necessidade de dizer que ela também obstrui o caminho; por isso foi dito: 'e um obstáculo para o caminho'. A visão incorreta extremista de dez bases, como 'o mundo é eterno', etc., é apenas um obstáculo para o caminho devido à sua natureza de visão distorcida, mas não é um obstáculo para o céu por não atingir o curso de ação — este é o significado. Rejeitando esta regra: pois ter uma visão distorcida e não ser um obstáculo para o caminho é contraditório devido à sua natureza contrária ao Dhamma. Se assim fosse, haveria a realização do caminho mesmo sem ter abandonado a visão de identidade; com essa intenção, rejeitou-se a regra mencionada. Ao rejeitar a tese daqueles que dizem 'não é um obstáculo para o céu', afirmando que ela não impede o renascimento celestial — o que equivaleria a admitir que a visão incorreta pode conduzir ao céu —, foi dito: 'não existe visão incorreta que seja capaz de conduzir ao céu'. Por quê? Devido à sua natureza de ser exclusivamente e extremamente censurável. Por isso ele disse: 'ela submerge o ser exclusivamente no inferno', etc.

๓๐๕. วฏฺฏํ วิทฺธํเสตีติ มคฺคสมฺมาทิฏฺฐิ กิเลสวฏฺฏํ กมฺมวฏฺฏญฺจ วิทฺธํเสติ. วิปากวฏฺฏํ กา นุ วิทฺธํเสติ นาม. เอวํ ปน อตฺตโน การเณน วิทฺธสฺตภวํ ผลสมฺมาทิฏฺฐิ ปฏิพาหตีติ วุตฺตํ อวสรทานโต. อิจฺเจตํ กุสลนฺติ อรหตฺตํ ปาเปตุํ สเจ สกฺโกติ, เอวเมตํ วิปสฺสนาย ปฏิสนฺธิอนากฑฺฒนํ [Pg.226] กุสลํ อนวชฺชํ. สตฺต ภเว เทตีติ โสตาปตฺติมคฺคสฺส ปจฺจยภูตา วิปสฺสนาสมฺมาทิฏฺฐิ ตสฺส ปุคฺคลสฺส สตฺต ภเว เทติ. เอวมยนฺติ ปญฺจวิธมฺปิ สมฺมาทิฏฺฐึ สนฺธาย วุตฺตํ. เตนาห – ‘‘โลกิยโลกุตฺตรา สมฺมาทิฏฺฐิ กถิตา’’ติ. อิมสฺมึ ปนตฺเถติ ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกธมฺมมฺปิ สมนุปสฺสามี’’ติอาทินา วุตฺเต คติมคฺคสงฺขาเต อตฺเถ. ‘‘สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘โลกิกา ภวนิปฺผาทิกาว เวทิตพฺพา’’ติ วุตฺตํ.

305. 'Destrói o ciclo': a visão correta do caminho destrói o ciclo das impurezas e o ciclo do kamma. Quem, de fato, destrói o ciclo dos resultados? No entanto, diz-se que a visão correta do fruto impede a existência que foi destruída por sua própria causa, ao não dar oportunidade para que surja. 'Assim, isto é benéfico': se for capaz de conduzir ao estado de Arahat, então este benéfico de vipassanā, que não atrai o renascimento, é irrepreensível. 'Dá sete existências': a visão correta de vipassanā, que serve de condição para o caminho de entrada na corrente, dá sete existências àquela pessoa. 'Assim' é dito tendo em vista todos os cinco tipos de visão correta. Por isso ele disse: 'a visão correta mundana e supramundana foi explicada'. 'Mas neste sentido': no sentido que consiste no destino e no caminho, conforme dito em 'Monges, não vejo nenhum outro único fenômeno...', etc. Como foi dito 'renascem em um destino feliz, no mundo celestial', foi dito 'deve ser entendida apenas como a mundana, que produz a existência'.

๓๐๖. ยถาทิฏฺฐีติ อตฺถพฺยาปนิจฺฉายํ ยถา-สทฺโท, เตน อุตฺตรปทตฺถปฺปธาโน สมาโสติ อาห – ‘‘ยา ยา ทิฏฺฐี’’ติ. ตสฺสา ตสฺสา อนุรูปนฺติ ตํตํทิฏฺฐิอนุรูปนฺติ อตฺโถ. สมตฺตนฺติ อนวเสสํ. เตนาห – ‘‘ปริปุณฺณ’’นฺติ. สมาทินฺนนฺติ อาทิมชฺฌปริโยสาเนสุ สมํ เอกสทิสํ กตฺวา อาทินฺนํ คหิตํ อนิสฺสฏฺฐํ. ตเทตนฺติ ยเทตํ ‘‘ยญฺเจว กายกมฺม’’นฺติอาทินา วุตฺตํ, ตเทตํ กายกมฺมํ. ยถาทิฏฺฐิยํ ฐิตกายกมฺมนฺติ ยา ปน ทิฏฺฐิ ‘‘นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาป’’นฺติอาทินา ปวตฺตา, ตสฺสํ ทิฏฺฐิยํ ฐิตกสฺส ฐิตมตฺตสฺส อนิสฺสฏฺฐสฺส ตํทิฏฺฐิกสฺส กายกมฺมํ. ทิฏฺฐิสหชาตํ กายกมฺมนฺติ ตสฺส ยถาทิฏฺฐิกสฺส ปเรสํ หตฺถมุทฺทาทินา วิญฺญาปนกาเล ตาย ทิฏฺฐิยา สหชาตํ กายกมฺมํ. น เจตฺถ วจีกมฺมาสงฺกา อุปฺปาเทตพฺพา ปาณฆาตาทีนํเยว อธิปฺเปตตฺตา. ทิฏฺฐานุโลมิกํ กายกมฺมนฺติ ยถา ปเรสํ ปากฏํ โหติ, เอวํ ทิฏฺฐิยา อนุโลมิกํ กตฺวา ปวตฺติตํ กายกมฺมํ. เตนาห – ‘‘สมาทินฺนํ คหิตํ ปรามฏฺฐ’’นฺติ. ตตฺถาติอาทิ สุวิญฺเญยฺยเมว. เอเสว นโยติ อิมินา ยถาวุตฺตาย ทิฏฺฐิยา ฐิตวจีกมฺมํ, ทิฏฺฐิสหชาตํ วจีกมฺมํ, ทิฏฺฐานุโลมิกํ วจีกมฺมนฺติ ติวิธํ โหตีติ เอวมาทิ อติทิสติ. มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺสาติ กมฺมปถปฺปตฺตาย มิจฺฉาทิฏฺฐิยา มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส. ‘‘ยาย กายจิ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส สโต’’ติ อปเร.

306. 'Yathādiṭṭhi': a palavra 'yathā' é usada para determinar o significado; por isso, sendo um composto onde o significado do termo posterior é predominante, ele diz: 'qualquer que seja a visão'. 'Adequado a ela' significa adequado a esta ou àquela visão. 'Completo' significa sem deixar resíduos; por isso ele disse: 'pleno'. 'Assumido' significa aceito, adotado de forma igual e uniforme no início, no meio e no fim, sem ser abandonado. 'Isso' refere-se à ação corporal mencionada em 'qualquer ação corporal', etc. 'Ação corporal estabelecida conforme a visão' refere-se à ação corporal daquele que está estabelecido naquela visão que ocorre como 'não há mal decorrente disso', etc., apenas por estar estabelecido nela, sem tê-la abandonado, possuindo tal visão. 'Ação corporal nascida junto com a visão' refere-se à ação corporal daquele que possui a referida visão, nascida junto com essa visão no momento de comunicar-se com outros por meio de gestos manuais, etc. E não se deve levantar aqui suspeita de ação verbal, pois apenas a destruição da vida, etc., é o que se tem em mente. 'Ação corporal de acordo com a visão' refere-se à ação corporal realizada em conformidade com a visão, de modo que se torne evidente para os outros. Por isso ele disse: 'assumido, adotado, apegado'. 'Ali', etc., é de fácil compreensão. 'Este mesmo método': com isso, ele estende por analogia que a ação verbal estabelecida na visão, a ação verbal nascida junto com a visão e a ação verbal de acordo com a visão são de três tipos, e assim por diante. 'Daquele que possui visão incorreta' significa daquele que possui visão incorreta que atingiu o curso de ação. Outros dizem: 'daquele que possui qualquer tipo de visão incorreta'.

ทิฏฺฐิสหชาตาติ ยถาวุตฺตาย ทิฏฺฐิยา สหชาตา เจตนา. เอส นโย เสสปเทสุปิ. ปตฺถนาติ ‘‘อิทํ นาม กเรยฺย’’นฺติ ตณฺหาปตฺถนา. เจตนาปตฺถนานํ วเสนาติ ยถาวุตฺตทิฏฺฐิคตนิสฺสิตเจตสิกนิกามนานํ วเสน. จิตฺตฏฺฐปนาติ จิตฺตสฺส ปณิทหนา. ผสฺสาทโยติ เจตนาทิฏฺฐิตณฺหาทิวินิมุตฺตา ผสฺสาทิธมฺมา. ยสฺมา ทิฏฺฐิ ปาปิกา, ตสฺมา ตสฺส ปุคฺคลสฺส สพฺเพ เต ธมฺมา อนิฏฺฐาย…เป… สํวตฺตนฺตีติ โยชนา. ปุริมสฺเสวาติ [Pg.227] ติตฺตกปทสฺเสว. ติตฺตกํ กฏุกนฺติ จ อุภยํ อิธ อนิฏฺฐปริยายํ ทฏฺฐพฺพํ ‘‘ปจฺฉา เต กฏุกํ ภวิสฺสตี’’ติอาทีสุ วิย.

'Nascida junto com a visão' refere-se à volição nascida junto com a referida visão. Este método se aplica também aos demais termos. 'Aspiração' é a aspiração do desejo expressa como 'que eu faça tal coisa'. 'Por força das aspirações da volição' significa por força dos desejos mentais associados à referida visão incorreta. 'Fixação da mente' é o direcionamento da mente. 'Contato, etc.' refere-se aos fenômenos como o contato, etc., distintos da volição, da visão, do desejo, etc. A conexão é: 'Como a visão é má, todos esses fenômenos daquela pessoa conduzem ao que é indesejável... pe...'. 'Do anterior' refere-se ao termo 'amargo'. Tanto 'amargo' quanto 'picante' devem ser considerados aqui como sinônimos de indesejável, como em passagens como 'depois será amargo para ti', etc.

อมฺโพยนฺติ อมฺโพ อยํ. ตเมว ปูชนฺติ ตเมว ปุพฺเพ ลทฺธปริสิญฺจนทานาทิปูชํ. นิเวสเรติ ปวิสึสุ. อสาตสนฺนิวาเสนาติ อมธุรนิมฺพมูลสํสคฺเคน.

'Amboyaṃ' significa 'esta mangueira'. 'Veneram a ela mesma' refere-se à veneração anteriormente recebida através de rega, oferendas, etc. 'Fazem entrar' significa entraram. 'Pela associação com o que não é doce' significa pela associação com a raiz do nimbo, que não é doce.

ตํ ปน ปฏิกฺขิปิตฺวา…เป… วุตฺตนฺติ สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ เอกนฺตสาวชฺชตฺตา อนิฏฺฐาย ทุกฺขาย สํวตฺตตีติ อธิปฺปาเยน วุตฺตํ. อนนฺตรสุตฺเตติ ทสมสุตฺเต. โยเชตฺวา เวทิตพฺพานีติ นวมสุตฺเต วิย โยเชตฺวา เวทิตพฺพานิ. จิตฺตฏฺฐปนาว ปตฺถนาติ เอตฺถ ปณิธิ จาติ วตฺตพฺพํ.

No entanto, rejeitando isso... pe... foi dito com a intenção de que toda visão incorreta, por ser exclusivamente censurável, conduz ao que é indesejável e ao sofrimento. 'No sutta seguinte' significa no décimo sutta. 'Devem ser compreendidos aplicando-se' significa que devem ser compreendidos aplicando-se como no nono sutta. 'A fixação da mente é a própria aspiração': aqui deve-se dizer também 'e a resolução'.

ทุติยวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A explicação do segundo capítulo está concluída.

๑๖. เอกธมฺมปาฬิ

16. O Texto do Único Dhamma

(๑๖) ๓. เอกธมฺมปาฬิ-ตติยวคฺควณฺณนา

(16) 3. A Explicação do Terceiro Capítulo do Ekadhamma Pāḷi

๓๐๘. ตติยสฺส ปฐเม อยาถาวทิฏฺฐิโกติ อนิจฺจาทิภาเวสุ ธมฺเมสุ นิจฺจาติอาทินา อุปฺปนฺนทิฏฺฐิโก. เตนาห – ‘‘ตาเยว มิจฺฉาทิฏฺฐิยา วิปรีตทสฺสโน’’ติ สทฺธมฺมาติ เอตฺถ สนฺโต ปสตฺโถ สุนฺทโร ธมฺโม, โย มนุสฺสธมฺโมติปิ วุจฺจติ. ตโต หิ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก ปรํ วุฏฺฐาเปยฺย, น อริยธมฺมโต. เตนาห – ‘‘ทสกุสลกมฺมปถธมฺมโต’’ติ. เอวรูปาติ อิมินา ปาถิกปุตฺตาทิเก สงฺคณฺหาติ.

308. No primeiro do terceiro, 'aquele que tem uma visão incorreta da realidade' é aquele em quem surgiu a visão de 'permanente', etc., em relação a fenômenos que são impermanentes, etc. Por isso ele disse: 'aquele que tem uma visão distorcida devido a essa mesma visão incorreta'. 'Verdadeiro Dhamma': aqui, é o Dhamma que é bom, louvável e belo, que também é chamado de 'dhamma humano'. Pois é desse que aquele que possui visão incorreta desviaria os outros, e não do Dhamma dos nobres. Por isso ele disse: 'do Dhamma dos dez caminhos de ação benéfica'. 'De tal tipo' inclui Pāthikaputta e outros semelhantes.

๓๐๙. สพฺพญฺญุโพธิสตฺโตติ สพฺพญฺญุภาคี โพธิสตฺโต. อาทิ-สทฺเทน ปูริตปารมิกา ปจฺเจกโพธิสตฺตา เอกจฺจสาวกโพธิสตฺตา จ สงฺคยฺหนฺติ.

309. 'O Bodisatva Onisciente' é o Bodisatva destinado à onisciência. Com a palavra 'etc.', incluem-se os Paccekabodhisattas que preencheram as perfeições e alguns Sāvakabodhisattas.

๓๑๐. ปรมาติ มหาสาวชฺชภาเวน ปรมา, อุกฺกํสคตาติ อตฺโถ. เตสนฺติ อานนฺตริยกมฺมานํ. ปริจฺเฉโทติ วิปากวเสน ปริโยสานํ. วฏฺฏสฺส มูลํ, ตโต ตํสมงฺคีปุคฺคโล วฏฺฏสฺส ขาณูติ วุจฺจติ. เตนาห – ‘‘ตายา’’ติอาทิ. ตญฺเจ คาหํ น วิสฺสชฺเชติ, ตสฺส ปุนปิ ตพฺภาวาวหตฺตา วุตฺตํ – ‘‘ภวโต วุฏฺฐานํ นตฺถี’’ติ, น ปน สพฺพโส วุฏฺฐานสฺส อภาวโต. ยาทิเส หิ ปจฺจเย ปฏิจฺจ อยํ ตํ ทสฺสนํ โอกฺกนฺโต ปุน กทาจิ ตปฺปฏิปกฺเข ปจฺจเย ปฏิจฺจ ตโต สีสุกฺขิปนมสฺส น โหตีติ น [Pg.228] วตฺตพฺพํ. อกุสลญฺหิ นาเมตํ อพลํ ทุพฺพลํ, น กุสลํ วิย มหาพลํ. อญฺญถา สมฺมตฺตนิยาโม วิย มิจฺฉตฺตนิยาโมปิ อจฺจนฺติโก สิยา, น จ มิจฺฉตฺตนิยาโม อจฺจนฺติโก. เตเนว ปปญฺจสูทนิยํ (ม. นิ. อฏฺฐ. ๒.๑๐๐) –

310. ‘Suprema’ (paramā) significa suprema por ser de extrema gravidade (mahāsāvajjabhāvena), isto é, que chegou ao extremo (ukkaṃsagatā). ‘Deles’ (tesaṃ) refere-se às ações de resultado imediato (ānantariyakammas). ‘Limite’ (pariccheda) é o fim por meio do amadurecimento do resultado (vipāka). É a raiz do ciclo (vaṭṭa); por isso, a pessoa dotada disso é chamada de ‘toco do ciclo’ (vaṭṭakhāṇu). Por isso foi dito: ‘Por aquela...’, etc. Se ele não abandonar esse apego, por trazer novamente esse estado para ele, foi dito: ‘não há saída da existência’ (bhavato vuṭṭhānaṃ natthi), mas não por causa de uma total ausência de saída. Pois não se deve dizer que, dependendo de quaisquer condições que ele tenha entrado nessa visão, ele nunca mais poderá levantar a cabeça (se libertar) dependendo de condições opostas a ela no futuro. Pois o prejudicial (akusala) é fraco e sem força, não sendo de grande força como o benéfico (kusala). Caso contrário, assim como a certeza da retidão (sammattaniyāma), a certeza da falsidade (micchattaniyāma) também seria absoluta, mas a certeza da falsidade não é absoluta. Por isso mesmo, no Papañcasūdanī [foi dito]:

‘‘กึ ปเนส เอกสฺมึเยว อตฺตภาเว นิยโต โหติ, อุทาหุ อญฺญสฺมิมฺปีติ? เอกสฺมึเยว นิยโต, อาเสวนวเสน ภวนฺตเรปิ ตํ ทิฏฺฐึ โรเจติ เอวา’’ติ –

“Mas ele está fixado apenas em uma única existência (attabhāva), ou também em outra? Ele está fixado em apenas uma, mas, devido à repetição (āsevana), ele também se agrada dessa visão em outra existência” —

วุตฺตํ. ตโตเยว จ สุมงฺคลวิลาสินิยมฺปิ (ที. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๗๐-๑๗๒) วุตฺตํ –

foi dito. E por essa mesma razão, também no Sumaṅgalavilāsinī foi dito:

‘‘เย วา ปน เตสํ ลทฺธึ คเหตฺวา รตฺติฏฺฐาเน ทิวาฏฺฐาเน นิสินฺนา สชฺฌายนฺติ วีมํสนฺติ, เตสํ ‘กโรโต น กรียติ ปาปํ, นตฺถิ เหตุ, นตฺถิ ปจฺจโย, มโต อุจฺฉิชฺชตี’ติ ตสฺมึ อารมฺมเณ มิจฺฉาสติ สนฺติฏฺฐติ, จิตฺตํ เอกคฺคํ โหติ, ชวนานิ ชวนฺติ. ปฐมชวเน สเตกิจฺฉา โหนฺติ, ตถา ทุติยาทีสุ. สตฺตเม พุทฺธานมฺปิ อเตกิจฺฉา อนิวตฺติโน อริฏฺฐกณฺฏกสทิสา, ตตฺถ โกจิ เอกํ ทสฺสนํ โอกฺกมติ, โกจิ ทฺเว, โกจิ ตีณิปิ, เอกสฺมึ โอกฺกนฺเตปิ ทฺวีสุ ตีสุ โอกฺกนฺเตสุปิ นิยตมิจฺฉาทิฏฺฐิโกว โหติ. ปตฺโต สคฺคมคฺคาวรณญฺเจว โมกฺขมคฺคาวรณญฺจ, อภพฺโพ ตสฺสตฺตภาวสฺส อนนฺตรํ สคฺคมฺปิ คนฺตุํ, ปเคว โมกฺขํ, วฏฺฏขาณุ นาเมส สตฺโต ปถวิโคปโก, เยภุยฺเยน เอวรูปสฺส ภวโต วุฏฺฐานํ นตฺถี’’ติ.

“Ou ainda, aqueles que, adotando a visão deles, sentam-se em locais de repouso noturno ou diurno, recitam e investigam; para eles, a atenção incorreta (micchāsati) se estabelece naquele objeto: ‘para quem age, nenhum mal é feito; não há causa, não há condição; ao morrer, a pessoa é aniquilada’. A mente se torna unificada, e os momentos de impulsão mental (javanas) correm. No primeiro javana, eles são curáveis; o mesmo ocorre no segundo e nos demais. No sétimo, eles são incuráveis até mesmo para os Buddhas, irreversíveis, semelhantes a um espinho de ariṭṭha. Ali, alguém entra em uma visão, outro em duas, outro em todas as três. Quer entre em uma, quer entre em duas ou três, ele se torna alguém de visão incorreta fixa (niyatamicchādiṭṭhika). Ele alcançou tanto o obstáculo ao caminho do céu quanto o obstáculo ao caminho da libertação; ele é incapaz de ir ao céu imediatamente após essa existência, quanto mais à libertação. Esse ser é chamado de ‘toco do ciclo’ (vaṭṭakhāṇu), um guardião da terra; para alguém desse tipo, geralmente não há saída da existência.”

ปิฏฺฐิจกฺกวาเฬติ ฌายมานจกฺกวาฬสฺส ปรโต เอกสฺมึ โอกาเส. ยํ ฌายมานานํ อชฺฌายมานานญฺจ จกฺกวาฬานมนฺตรํ, ยตฺถ โลกนฺตริกนิรยสมญฺญา, ตาทิเส เอกสฺมึ โอกาเส. ปจฺจติเยวาติ จกฺกวาเฬ ฌายมาเน อชฺฌายมาเนปิ อตฺตโน กมฺมพเลน ปจฺจติเยว.

‘Na parte externa do sistema de mundos’ (piṭṭhicakkavāḷe) significa em um espaço além do sistema de mundos que está queimando. Naquele espaço que fica entre os sistemas de mundos que estão queimando e os que não estão queimando, o qual é conhecido como o inferno Lokantarika. ‘Ele é cozido de qualquer forma’ (paccatiyevā) significa que, quer o sistema de mundos esteja queimando ou não, ele é cozido de qualquer forma pela força do seu próprio kamma.

๓๑๑. จตุตฺเถ ‘‘มา ขลี’’ติ วจนํ อุปาทาย เอวํลทฺธนาโมติ ตํ กิร สกทฺทมาย ภูมิยา เตลฆฏํ คเหตฺวา คจฺฉนฺตํ, ‘‘ตาต, มา ขลี’’ติ สามิโก อาห. โส ปมาเทน ขลิตฺวา ปติตฺวา สามิกสฺส ภเยน ปลายิตุํ อารทฺโธ. สามิโก อุปธาวิตฺวา สาฏกกณฺเณ อคฺคเหสิ. โส สาฏกํ ฉฑฺเฑตฺวา อเจลโก หุตฺวา ปลาโต ปณฺเณน วา ติเณน วา ปฏิจฺฉาเทตุมฺปิ อชานนฺโต ชาตรูเปเนว เอกํ คามํ [Pg.229] ปาวิสิ. มนุสฺสา ตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ สมโณ อรหา อปฺปิจฺโฉ, นตฺถิ อิมินา สทิโส’’ติ ปูวภตฺตาทีนิ คเหตฺวา อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘มยฺหํ สาฏกํ อนิวตฺถภาเวน อิทํ อุปฺปนฺน’’นฺติ ตโต ปฏฺฐาย สาฏกํ ลภิตฺวาปิ น นิวาเสสิ, ตเทว จ ปพฺพชฺชํ อคฺคเหสิ. ตสฺส สนฺติเก อญฺเญปิ อญฺเญปีติ ปญฺจสตา มนุสฺสา ปพฺพชึสุ. ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ – ‘‘มา ขลีติ วจนํ อุปาทาย เอวํลทฺธนาโม ติตฺถกโร’’ติ.

311. No quarto [sutta], ‘aquele que obteve esse nome a partir das palavras “não escorregue”’ (mā khalī): diz-se que, enquanto ele caminhava carregando um pote de óleo sobre um terreno lamacento, seu mestre lhe disse: ‘Meu caro, não escorregue (mā khali)’. Devido à negligência, ele escorregou e caiu, e, por medo de seu mestre, começou a fugir. O mestre correu atrás dele e o agarrou pela ponta de sua veste. Ele abandonou a veste e fugiu nu (acelaka); sem saber como se cobrir nem mesmo com folhas ou capim, entrou em uma aldeia em seu estado natural (nu). As pessoas, ao vê-lo, pensaram: ‘Este asceta é um arahant de poucos desejos, não há ninguém igual a ele’, e aproximaram-se dele trazendo comida matinal e outras coisas. Ele pensou: ‘Isto me aconteceu por eu não estar vestindo uma túnica’, e a partir de então, mesmo quando obtinha uma túnica, não a vestia, e adotou essa mesma forma de vida ascética. Sob sua tutela, outros e mais outros, totalizando quinhentos homens, tornaram-se ascetas. Referindo-se a isso, foi dito: ‘o mestre de seita que obteve esse nome a partir das palavras “não escorregue”’.

สมาคตฏฺฐาเนติ ทฺวินฺนํ นทีนํ อุทกปฺปวาหสฺส สนฺนิปาตฏฺฐาเน. ทฺวินฺนํ อุทกานนฺติ ทฺวินฺนํ อุทกปฺปวาหานํ. ยถาวุตฺตฏฺฐาเน มจฺฉคฺคหณตฺถํ ขิปิตพฺพโต ขิปฺปํ, กุมินํ, ตเทว อิธ ขิปฺปนฺติ วุตฺตํ. เตนาห – ‘‘กุมิน’’นฺติ. อุจฺฉูหีติ อุทกอุจฺฉูหิ. ตุจฺฉปุริโส อริยธมฺมาภาวโต. ฌานมตฺตมฺปิ หิ ตสฺส นตฺเถว, กุโต อริยมคฺโค. มนุสฺสขิปฺปํ มญฺเญติ มนุสฺสา ปติตฺวา พฺยสนปฺปตฺติอตฺถํ โอฏฺฏิตํ กุมินํ วิย. เตนาห – ‘‘มหาชนสฺสา’’ติอาทิ.

‘No local de encontro’ (samāgataṭṭhāne) significa no local de confluência do fluxo de água de dois rios. ‘De duas águas’ (dvinnaṃ udakānaṃ) significa de dois fluxos de água. ‘Rede’ (khippa) é uma armadilha de peixes (kumina) que deve ser lançada no local mencionado para capturar peixes; essa mesma armadilha é chamada aqui de ‘khippa’. Por isso foi dito: ‘uma armadilha de peixes’ (kumina). ‘Por lontras’ (ucchūhi) significa por lontras de água. ‘Homem vazio’ (tucchapuriso) devido à ausência do Dhamma dos nobres (ariyadhamma). Pois ele não possui sequer o mero jhana, quanto mais o caminho nobre (ariyamagga). ‘Eu considero uma armadilha para homens’ (manussakhippaṃ maññe) significa como uma armadilha armada para que as pessoas caiam e sofram a ruína. Por isso foi dito: ‘da grande multidão...’, etc.

๓๑๒. ปญฺจมาทีสุ พาหิรกสาสนนฺติ อวิเสเสน วุตฺตํ – ตสฺส สพฺพสฺสปิ อนิยฺยานิกตฺตา สตฺถุปฏิญฺญสฺสปิ อสพฺพญฺญุภาวโต. เตนาห – ‘‘ตตฺถ หี’’ติอาทิ. คโณติ สาวกคโณ. ตถาภาวายาติ อาจริเยน วุตฺตาการตาย สมงฺคิภาวตฺถํ. ชงฺฆสตนฺติ พหู อเนเก สตฺเต. สมกเมว อกุสลํ ปาปุณาตีติ เตสํ สพฺเพสํ เอกชฺฌํ สมาทปเนปิ เตสํ อกุสเลน สมกเมว อกุสลํ ปาปุณาติ เอกชฺฌํ พหูนํ สมาทปเนปิ ตถา อุสฺสหนสฺส พลวภาวโต. วิสุํ วิสุํ สมาทปเน วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. ยถา หิ ธมฺมจริยายํ สมกเมวาติ วตฺตพฺพา กลฺยาณมิตฺตตา, เอวํ อธมฺมจริยายํ อกลฺยาณมิตฺตตาติ.

312. No quinto [sutta] e seguintes, ‘um ensinamento externo’ (bāhirakasāsana) é dito sem distinção, porque todo ele não conduz à libertação (aniyyānika), e aquele que se autoproclama mestre não é onisciente. Por isso foi dito: ‘Pois ali...’, etc. ‘Grupo’ (gaṇa) é o grupo de discípulos. ‘Para que se tornem assim’ (tathābhāvāya) significa para que se unam na maneira descrita pelo mestre. ‘Cem pernas’ (jaṅghasata) significa muitos e diversos seres. ‘Alcança o prejudicial ao mesmo tempo’ (samakameva akusalaṃ pāpuṇāti) significa que, mesmo ao exortar todos eles juntos, ele alcança o prejudicial ao mesmo tempo que o prejudicial deles, pois, mesmo ao exortar muitos juntos, a força de tal esforço é poderosa. No caso de exortar cada um separadamente, nem há o que dizer. Pois, assim como na prática do Dhamma a boa amizade (kalyāṇamittatā) deve ser dita como ocorrendo ‘ao mesmo tempo’, assim também na prática do que não é o Dhamma ocorre a má amizade (akalyāṇamittatā).

๓๑๓. สุฏฺฐุ อกฺขาเตติ เอกนฺตโต นิยฺยานิกภาเวน อกฺขาเต. สตฺถา จ สพฺพญฺญู โหตีติ อสพฺพญฺญุโน นิยฺยานิกภาเวน กเถตุํ อสกฺกุเณยฺยตฺตา. ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิตตฺตา. คโณ จ สุปฺปฏิปนฺโน สตฺถารา สุวินีตตฺตา. สมาทปโก หีติอาทิ สุปฺปฏิปตฺติยา นิทสฺสนํ ทฏฺฐพฺพํ.

313. ‘Bem proclamado’ (suṭṭhu akkhāte) significa proclamado como sendo inteiramente condutor à libertação (niyyānika). ‘E o mestre é onisciente’ (satthā ca sabbaññū hoti), pois alguém que não é onisciente é incapaz de ensinar de modo a conduzir à libertação. ‘E o Dhamma é bem proclamado’ (dhammo ca svākkhāto) por ter sido revelado pelo Buda Perfeitamente Desperto. ‘E o grupo pratica bem’ (gaṇo ca suppaṭipanno) por ter sido bem disciplinado pelo mestre. ‘Aquele que exorta...’, etc., deve ser visto como uma demonstração da boa prática.

๓๑๔. ปมาณํ ชานิตพฺพนฺติ ‘‘อยํ เอตฺตเกน ยาเปติ, อิมสฺส เอตฺตกํ ทาตุํ ยุตฺต’’นฺติ เอวํ ปมาณํ ชานิตพฺพํ. อติเรเก…เป… นิพฺพานสมฺปตฺติ วา นตฺถิ ทุรกฺขาตตฺตา ธมฺมสฺส. ตสฺสาติ ปฏิคฺคาหกสฺส. อปฺปิจฺฉปฏิปทา นาม นตฺถิ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเยติ อธิปฺปาโย.

314. ‘A medida deve ser conhecida’ (pamāṇaṃ jānitabbaṃ) significa que a medida deve ser conhecida assim: ‘Este se mantém com esta quantidade; é apropriado dar esta quantidade a este’. No caso de excesso... etc... ou não há a realização do Nibbāna, devido ao fato de o Dhamma ser mal proclamado. ‘Dele’ (tassa) refere-se ao receptor. O significado é que não existe a prática de poucos desejos (appicchapaṭipadā) em um Dhamma-Vinaya mal proclamado.

๓๑๕. ทายกสฺส [Pg.230] วโส นาม อุฬารุฬารตาเภโท อชฺฌาสโย. เทยฺยธมฺมสฺส ปน โถกพหุตาว เทยฺยธมฺมสฺส วโส นาม. อตฺตโน ถาโมติ ยาปนปฺปมาณํ. ยทิ หีติอาทิ ‘‘กถ’’นฺติอาทินา สงฺเขปโต วุตฺตสฺส อตฺถสฺส วิวรณํ. อนุปฺปนฺนสฺสาติ อนุปฺปนฺโน อสฺส ปุคฺคลสฺส. จกฺขุภูโต โหตีติ มหาชนสฺส จกฺขุ วิย โหติ. สาสนํ จิรฏฺฐิติตํ กโรตีติ อนุปฺปนฺนลาภุปฺปาทเนน มหาชนสฺส ปสาทุปฺปาทเนน จ จิรฏฺฐิติกํ กโรติ.

315. ‘O poder do doador’ (dāyakassa vaso) refere-se à sua intenção, que varia em termos de generosidade e nobreza. ‘O poder do objeto a ser doado’ (deyyadhammassa vaso), por sua vez, refere-se à sua escassez ou abundância. ‘Sua própria força’ (attano thāmo) é a medida de seu sustento. ‘Se de fato...’, etc., é a explicação detalhada do significado expresso brevemente por ‘como?’, etc. ‘De quem não surgiu’ (anuppannassa) significa de uma pessoa para quem [o ganho] não havia surgido. ‘Torna-se como olhos’ (cakkhubhūto hoti) significa que ele se torna como os olhos para a grande multidão. ‘Faz com que o ensinamento dure por muito tempo’ (sāsanaṃ ciraṭṭhitikaṃ karoti) significa que, ao gerar ganhos que não haviam surgido e ao inspirar confiança na grande multidão, ele faz com que o ensinamento dure por muito tempo.

กุฏุมฺพริยวิหาเรติ กุฏุมฺพริยคามสนฺนิสฺสิตวิหาเร. ภุญฺชนตฺถายาติ ตสฺมึเยว เคเห นิสีทิตฺวา ภุญฺชนตฺถาย. คเหตฺวา คมนตฺถายาติ เคหโต พหิ คเหตฺวา คมนตฺถาย. ธุรภตฺตานีติ นิจฺจภตฺตานิ. จูฬุปฏฺฐากนฺติ เวยฺยาวจฺจกรํ. วีมํสิตฺวาติ ยถา อุทฺทิสฺส กตํ น โหติ, เอวํ วีมํสิตฺวา. มหาชโน อปฺปิจฺโฉ ภวิตุํ มญฺญตีติ มหาชโน สยํ อปฺปิจฺโฉ ภวิตุํ มญฺญติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชเนน. มหาชนสฺสาติ พหุชนสฺส. อวตฺถริตฺวาติ วิตฺถาริกํ กตฺวา.

‘No mosteiro de Kuṭumbariya’ (kuṭumbariyavihāre) significa no mosteiro situado perto da aldeia de Kuṭumbariya. ‘Para comer’ (bhuñjanatthāya) significa para sentar-se e comer naquela mesma casa. ‘Para levar consigo’ (gahetvā gamanatthāya) significa para levar para fora da casa. ‘Refeições regulares’ (dhurabhattāni) são refeições constantes. ‘Pequeno assistente’ (cūḷupaṭṭhāka) é um prestador de serviços (veyyāvaccakara). ‘Tendo investigado’ (vīmaṃsitvā) significa tendo investigado de modo que não seja feito especificamente para ele. ‘A grande multidão pensa em ter poucos desejos’ (mahājano appiccho bhavituṃ maññati) significa que a própria grande multidão pensa em ter poucos desejos ao seguir o exemplo visto. ‘Da grande multidão’ (mahājanassa) significa de muitas pessoas. ‘Tendo espalhado’ (avattharitvā) significa tendo tornado amplamente difundido.

๓๑๖. ปญฺจาตปตปฺปนํ จตูสุ ปสฺเสสุ อคฺคิสนฺตาปสฺส อุปริ สูริยสนฺตาปสฺส จ ตปฺปนํ, ตญฺจ โข คิมฺหกาเล. ฉินฺนปฺปปาตปพฺพตสิขรโต ปตนํ มรุปฺปปาตปตนํ. ปุพฺพณฺหาทีสุ อาทิจฺจาภิมุขาวฏฺฏนํ อาทิจฺจานุปริวตฺตนํ.

316. ‘A tortura dos cinco fogos’ (pañcātapatappana) é a tortura pelo calor do fogo nos quatro lados e pelo calor do sol acima, e isso de fato durante a estação quente. ‘Cair do topo de um penhasco íngreme de uma montanha’ é o que se chama de ‘queda de um penhasco mortal’ (maruppapātapatana). ‘Girar de frente para o sol’ durante a manhã, etc., é o ‘seguir o curso do sol’ (ādiccānuparivattana).

๓๑๗. อยมฺปีติ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย กุสีโตปิ. สามญฺญนฺติ ตปจรณํ. ทุปฺปรามฏฺฐนฺติ มิจฺฉาจริตํ สํกิลิฏฺฐํ. นิรยายุปกฑฺฒตีติ นิรยทุกฺขาย นํ กฑฺฒติ.

317. ‘Este também’ (ayampi) refere-se a quem é preguiçoso mesmo no Dhamma-Vinaya bem proclamado. ‘Vida ascética’ (sāmañña) é a prática de austeridades. ‘Mal praticada’ (dupparāmaṭṭha) significa praticada incorretamente, corrompida. ‘Arrasta para o inferno’ (nirayāyupakaḍḍhati) significa que o arrasta para o sofrimento do inferno.

๓๑๘. วุตฺตปฺปกาเรติ ปญฺจาตปตปฺปนาทิเก วุตฺตปฺปกาเร.

318. ‘Na maneira descrita’ (vuttappakāre) significa na maneira descrita, como a tortura dos cinco fogos, etc.

๓๑๙. เอวนฺติ วุตฺตปฺปการาย จิตฺตปฺปสาทวฺหยสุปฺปฏิปตฺติยา. เตน สมณธมฺมกรณสุขญฺจ สงฺคณฺหาติ.

319. ‘Assim’ (evaṃ) refere-se à boa prática chamada de contentamento mental na maneira descrita. Com isso, ele também abrange a felicidade de praticar o Dhamma de um asceta.

๓๒๐. นวกนิปาเตติ อิมสฺมึเยว องฺคุตฺตรนิกาเย วกฺขมานํ นวกนิปาตํ สนฺธายาห. นว ปุคฺคลาติ สตฺตกฺขตฺตุปรมโกลํโกลาทโย นว ปุคฺคลา. สพฺพตฺถาติ อิมสฺมึ สุตฺเต วุตฺตาวสิฏฺเฐสุ สพฺเพสุ สุตฺเตสุ.

320. ‘No Livro dos Noves’ (navakanipāte) refere-se ao Livro dos Noves que será exposto neste mesmo Aṅguttara Nikāya. ‘Nove pessoas’ (nava puggalā) são as nove pessoas, como aquela que tem no máximo sete renascimentos (sattakkhattuparama), aquela que vai de família em família (kolaṃkola), etc. ‘Em todos os lugares’ (sabbatthā) significa em todos os suttas restantes além do que foi mencionado neste sutta.

ตติยวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Aqui termina o comentário sobre o terceiro capítulo.

๑๖. เอกธมฺมปาฬิ

16. O Texto do Único Dhamma (Ekadhammapāḷi)

(๑๖) ๔. เอกธมฺมปาฬิ-จตุตฺถวคฺควณฺณนา

(16) 4. Comentário sobre o Quarto Capítulo do Texto do Único Dhamma

๓๒๒. จตุตฺถสฺส [Pg.231] ปฐเม สญฺญาณภูตาติ อุปลกฺขณภูตา. ปญฺจทสโยชนาวฏฺฏกฺขนฺธาติ ปญฺจทสโยชนกฺขนฺธปริกฺเขปา. ยถา จาติ จ-สทฺเทน กทมฺพรุกฺขาทีนํ กปฺปฏฺฐายิภาวํ วิย โยชนสตุพฺเพธาทิภาวํ สมุจฺจิโนติ, น ปน ชมฺพุยา ชมฺพุทีปสฺส วิย เตหิ อปรโคยานาทีนํ สญฺญาณภาวํ. รามเณยฺยกนฺติ รมณียภาวํ. เสสปเทสูติ วนรามเณยฺยกาทิปเทสุ. อุคฺคตํ กูลํ อุสฺสิตภาโว เอตสฺสาติ อุกฺกูลํ, วิคตํ อปคตํ กูลํ เอตสฺสาติ วิกูลนฺติ อาห – ‘‘อุนฺนตฏฺฐานํ นินฺนฏฺฐาน’’นฺติ จ. นนฺทิยาวฏฺฏมจฺฉปิฏฺเฐเนวาติ กุชฺชกกุลิสกมจฺฉสงฺฆาตปิฏฺเฐเนว.

322. No primeiro [sutta] do quarto [capítulo], ‘servindo como marcos’ (saññāṇabhūtā) significa servindo como características distintivas. ‘Cujo tronco tem quinze yojanas de circunferência’ (pañcadasayojanāvaṭṭakkhandhā) significa com uma circunferência de tronco de quinze yojanas. ‘E como’ (yathā ca): com a palavra ‘ca’ (e), ele inclui o fato de terem uma altura de cem yojanas, etc., assim como a árvore Kadamba, etc., dura por um kappa inteiro; mas não o fato de servirem como marcos para Aparagoyāna, etc., como a árvore Jambu serve para o Jambudīpa. ‘Beleza’ (rāmaṇeyyaka) significa um estado agradável. ‘Nas demais passagens’ (sesapadesu) significa nas passagens como ‘a beleza das florestas’, etc. ‘Aquilo que tem uma margem elevada ou erguida’ é ‘terreno elevado’ (ukkūla); ‘aquilo de onde a margem desapareceu ou declinou’ é ‘terreno baixo’ (vikūla); por isso foi dito: ‘lugar elevado e lugar baixo’. ‘Como o dorso de um peixe nandiyāvaṭṭa’ (nandiyāvaṭṭamacchapiṭṭheneva) significa como o dorso de um cardume de peixes corcundas e pequenos.

๓๒๓. ทุติยาทีสุ จตฺตาโร อปายา อญฺญตฺร มนุสฺเสหีติ อธิปฺเปตา, น เทวา อญฺญตฺร มนุสฺเสหีติ หีนาย ชาติยา อธิปฺเปตตฺตา. อุปาทายุปาทายาปิ มชฺฌิมเทโส ลพฺภติ, ยตฺถ คติ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ อญฺเญสมฺปิ กมฺมวาทิกิริยวาทิวิญฺญุชาติกานํ, โย ปติรูปเทโสติ วุจฺจติ. เตนาห – ‘‘สกโลปิ หี’’ติอาทิ.

323. No segundo [sutta] e seguintes, ‘exceto entre os seres humanos’ (aññatra manussehi) refere-se aos quatro estados de privação (apāyas), e não aos devas, pois se refere a um nascimento inferior. Mesmo por meio de sucessivas aproximações, obtém-se a ‘região central’ (majjhimadesa), onde há o recurso de monges, monjas, leigos, leigas e de outros seres inteligentes que ensinam a eficácia da ação (kammavādin) e a eficácia da atividade (kiriyavādin), a qual é chamada de ‘lugar apropriado’ (patirūpadesa). Por isso foi dito: ‘Pois todo...’, etc.

๓๒๔. เอฬาติ โทโส. เตนาห – ‘‘นิทฺโทสมุขาติ อตฺโถ’’ติ.

324. ‘Eḷā’ significa defeito. Por isso foi dito: ‘o significado é: de boca sem defeito’.

๓๒๖. ตถาคตสฺส คุเณ ชานิตฺวา จกฺขุนาปิ ทสฺสนํ ทสฺสนเมว, อชานิตฺวา ปน ทสฺสนํ ติรจฺฉานคตานมฺปิ โหติเยวาติ อาห – ‘‘เย ตถาคตสฺส คุเณ ชานิตฺวา’’ติอาทิ.

326. O ver com os olhos físicos, tendo conhecido as qualidades do Tathāgata, é que constitui o verdadeiro ver; ver sem conhecê-las, contudo, é algo que até mesmo os animais fazem. Por isso foi dito: ‘aqueles que, tendo conhecido as qualidades do Tathāgata...’, etc.

๓๒๗. ปกาเสตฺวา กถิตนฺติ สจฺจานิ ปกาเสตฺวา กถิตํ.

327. ‘Exposto e ensinado’ (pakāsetvā kathitaṃ) significa ensinado expondo as verdades.

๓๒๘. สุตานํ ธมฺมานํ อสมฺโมโส ธารณนฺติ อาห – ‘‘ธาเรนฺตีติ น ปมฺมุสฺสนฺตี’’ติ.

328. A retenção sem esquecimento dos ensinamentos ouvidos é o que se quer dizer com: ‘eles retêm’ (dhārenti), isto é, ‘eles não esquecem’ (na pammussanti).

๓๒๙. อตฺถานตฺถํ อุปปริกฺขนฺตีติ ‘‘อยํ อิมิสฺสา ปาฬิยา อตฺโถ, อยํ น อตฺโถ’’ติ อตฺถานตฺถํ อุปปริกฺขนฺติ. อนตฺถปริหาเรน หิ อตฺถคฺคหณํ ยถา อธมฺมปริวชฺชเนน ธมฺมปฺปฏิปตฺติ.

329. ‘Eles examinam o que é o significado e o que não é’ (atthānatthaṃ upaparikkhanti) significa que eles examinam o que é o significado e o que não é, pensando: ‘Este é o significado deste texto em Pāli, este não é o significado’. Pois a apreensão do significado ocorre por meio da rejeição do que não é o significado, assim como a prática do Dhamma ocorre por meio do abandono do que não é o Dhamma.

๓๓๐. อนุโลมปฏิปทนฺติ นิพฺพานสฺส อนุโลมิกํ ปฏิปทํ.

330. ‘A prática condizente’ (anulomapaṭipadaṃ) significa a prática que é condizente com o Nibbāna.

๓๓๑. สํเวคชนเกสุ [Pg.232] การเณสูติ สํเวคชนเกสุ ชาติอาทีสุ การเณสุ. สํเวชนีเยสุ ฐาเนสุ สโหตฺตปฺปญาณํ สํเวโค.

331. ‘Diante de causas que geram urgência espiritual’ (saṃvegajanakesu kāraṇesu) significa diante de causas que geram urgência espiritual, como o nascimento, etc. A urgência espiritual (saṃvega) é o conhecimento acompanhado de temor moral (ottappa) diante de situações que inspiram urgência espiritual (saṃvejanīya).

๓๓๒. อุปาเยนาติ เยน อุปาเยน วฏฺฏูปจฺเฉโท, เตน อุปาเยน. ปธานวีริยํ กโรนฺตีติ สมฺมปฺปธานสงฺขาตํ วีริยํ กโรนฺติ อุปฺปาเทนฺติ.

332. ‘Por meio de um método’ (upāyena) significa por meio daquele método pelo qual ocorre o corte do ciclo (vaṭṭa). ‘Eles aplicam o esforço supremo’ (padhānavīriyaṃ karonti) significa que eles aplicam, ou seja, geram o esforço conhecido como o esforço correto (sammappadhāna).

๓๓๓. ววสฺสชียนฺติ วิสฺสชฺชียนฺติ เอตฺถ สงฺขาราติ ววสฺสคฺโค, อสงฺขตา ธาตูติ อาห – ‘‘ววสฺสคฺโค วุจฺจติ นิพฺพาน’’นฺติ.

333. ‘Vavassagga’ é aquilo em que as formações (saṅkhāras) são abandonadas (vavassajjiyanti / vissajjiyanti), isto é, o elemento não condicionado (asaṅkhatā dhātu). Por isso foi dito: ‘vavassagga refere-se ao Nibbāna’.

๓๓๔. อุตฺตมนฺนานนฺติ อุตฺตมานํ ปญฺจนฺนํ โภชนานํ. อุตฺตมรสานนฺติ อุตฺตมานํ รสานํ. อุญฺฉาจาเรนาติ อุญฺฉาจริยาย กสฺสจิ อปริคฺคหภูตสฺส กิญฺจิ อยาจิตฺวา คหณํ อุญฺฉาจาโร. เอตฺถ จาติอาทินา อนฺนาทีนํ อคฺคภาโว นาม มนาปปรโม อิจฺฉิตกฺขณลาโภ, น เตสํ ลาภิตามตฺตนฺติ ทสฺเสติ. ปฏิลภนฺตีติ เทนฺติ ปณีตภาเวน. ภตฺตสฺส เอกปาตีติ เอกปาติปูรํ ภตฺตํ. อิทํ กึ นามาติ ‘‘อิทํ อนฺนคฺครสคฺคํ นาม โหติ, น โหตี’’ติ ปุจฺฉติ. อุญฺเฉน กปาลาภเตนาติ มิสฺสกภตฺเตน. ยาเปนฺเตติ ยาปนสีเสน ยาปนเหตุํ ภตฺตํ วทติ. อุปาทาย อคฺครสํ นามาติ ตํ ตํ อุปาทายุปาทาย อนฺนคฺครสคฺคํ ทฏฺฐพฺพนฺติ ทสฺเสติ. จกฺกวตฺติอาหารโต หิ จาตุมหาราชิกานํ อาหาโร อคฺโคติ เอวํ ยาว ปรนิมฺมิตวสวตฺติเทวา เนตพฺพํ.

334. "De alimentos excelentes" significa dos cinco excelentes tipos de comida (bhojana). "De sabores excelentes" significa dos sabores excelentes. "Por meio da conduta de recolher esmolas (uñchācāra)" significa pela prática de recolher esmolas, que é pegar algo que não pertence a ninguém sem pedir. Com a expressão "E aqui", etc., mostra-se que a excelência de alimentos e afins é a obtenção do que é sumamente agradável no momento desejado, e não o mero fato de obtê-los. "Eles obtêm" significa que eles dão devido à sua natureza refinada (paṇītabhāva). "Uma única tigela de comida" significa uma tigela cheia de comida. "O que é isso?" significa que ele pergunta: "Isso é chamado de o melhor alimento e o melhor sabor, ou não?". "Por esmolas trazidas em uma tigela" significa por comida misturada. "Eles se mantêm" refere-se à comida como meio de subsistência, com o propósito de manter a vida. "Em relação ao sabor excelente" mostra que o melhor alimento e o melhor sabor devem ser vistos em termos comparativos, dependendo de cada caso. Pois, em comparação com o alimento de um imperador que gira a roda (cakkavatti), o alimento dos devas do reino dos Quatro Grandes Reis é excelente; e assim deve ser estendido sucessivamente até os devas Paranimmita-vasavatti.

๓๓๕. อตฺถรโส นาม จตฺตาริ สามญฺญผลานิ ‘‘อริยมคฺคานํ ผลภูโต รโส’’ติ กตฺวา. ธมฺมรโส นาม จตฺตาโร มคฺคา ‘‘สามญฺญผลสฺส เหตุภูโต รโส’’ติ กตฺวา วิมุตฺติรโส นาม อมตํ นิพฺพานํ ‘‘สพฺพสงฺขารสมโถ’’ติ กตฺวา.

335. O "sabor do benefício" (attharasa) refere-se aos quatro frutos da vida ascética (sāmaññaphala), considerando-os como "o sabor que é o fruto dos caminhos nobres". O "sabor do Dhamma" (dhammarasa) refere-se aos quatro caminhos (magga), considerando-os como "o sabor que é a causa dos frutos da vida ascética". O "sabor da libertação" (vimuttirasa) refere-se ao imortal Nibbāna, considerando-o como "a pacificação de todas as formações (sankharas)".

จตุตฺถวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A explicação do quarto capítulo está concluída.

ชมฺพุทีปเปยฺยาโล นิฏฺฐิโต.

O texto abreviado sobre Jambudīpa está concluído.

๑๗. ปสาทกรธมฺมวคฺควณฺณนา

17. Explicação do Capítulo sobre as Qualidades que Inspiram Confiança

๓๖๖. อทฺธมิทนฺติ สนฺธิวเสน ปาฬิยํ รสฺสํ กตฺวา วุตฺตํ, ม-กาโร ปทสนฺธิกโรติ อาห – ‘‘อทฺธา อิท’’นฺติ. เอกํโส เอสาติ เอกํโส เหตุ [Pg.233] เอส ลาภานํ. ปาปกํ นามาติ อปฺปกมฺปิ ปาปํ นาม พฺยตฺตํ เอกํเสน น กโรติ. ตถสฺสาติ ตถา สมฺมาปฏิปชฺชมานสฺส อสฺส. อารญฺญิกตฺตํ…เป… เตจีวริกตฺตนฺติ อิเมสํ ธุตธมฺมานํ คหเณเนว อิตเรสมฺปิ ตํสภาคานํ คหิตภาโว ทฏฺฐพฺโพ. ถาวรปฺปตฺตภาโวติ สาสเน ถิรภาวปฺปตฺติ เถรภาโว. อากปฺปสฺส สมฺปตฺตีติ ‘‘อญฺโญ เม อากปฺโป กรณีโย’’ติ เอวํ วุตฺตสฺส อากปฺปสฺส สมฺปตฺติ. โกลปุตฺตีติ โกลปุตฺติยนฺติ อาห – ‘‘กุลปุตฺตภาโว’’ติ. สมฺปนฺนรูปตาติ อุปธิสมฺปทา. วจนกิริยายาติ วจนปฺปโยคสฺส มธุรภาโว มญฺชุสฺสรตา. เตนสฺส ลาโภ อุปฺปชฺชตีติ อิทํ น ลาภุปฺปาทนูปายทสฺสนปรํ, อถ โข เอวํ สมฺมาปฏิปชฺชมานสฺส อนิจฺฉนฺตสฺเสว ลาโภ อุปฺปชฺชตีติ ลาภสฺส อพฺยภิจารเหตุทสฺสนปรํ ทฏฺฐพฺพํ. ยถาห –

366. "Addhamidaṃ" é dito encurtando a vogal no Pāli por causa da junção (sandhi); a letra "ma" funciona como uma junção de palavras, por isso diz-se: "addhā idaṃ" (certamente isto). "Isso é uma certeza" significa que essa é uma causa certa para os ganhos. "O mal" significa que ele claramente não comete, de forma alguma, nem mesmo um pequeno mal. "Para tal pessoa" significa para aquele que está praticando corretamente dessa maneira. "O fato de viver na floresta... etc... o fato de usar as três vestes": pela menção dessas práticas ascéticas (dhutadhamma), deve-se entender que as outras práticas de natureza semelhante também estão incluídas. "O estado de ter alcançado estabilidade" significa alcançar a firmeza na Dispensação (Sāsana), que é o estado de um ancião (therabhāva). "A perfeição do comportamento" significa a perfeição do comportamento daquele que diz: "Outro comportamento deve ser adotado por mim". "Kolaputtī" refere-se a "kolaputtiya", que significa "a condição de um filho de boa família" (kulaputtabhāva). "A perfeição da forma" significa a perfeição dos atributos físicos (upadhisampadā). "Pelo modo de falar" refere-se à doçura e à melodia no uso da fala. "Por meio disso, o ganho surge para ele": isso não visa mostrar um meio de gerar ganhos, mas sim mostrar a causa infalível do ganho, indicando que para quem pratica corretamente dessa maneira, o ganho surge mesmo sem que ele o deseje. Como foi dito:

‘‘อากงฺเขยฺย เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ลาภี อสฺสํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานนฺติ, สีเลสฺเววสฺส ปริปูรการี’’ติ (ม. นิ. ๑.๖๕).

"Se um bhikkhu desejar, ó monges: 'Que eu seja um recebedor de mantos, esmolas de comida, alojamento e requisitos medicinais para os enfermos', ele deve ser um cumpridor perfeito dos preceitos morais." (MN 1.65)

ปสาทกรธมฺมวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A explicação do Capítulo sobre as Qualidades que Inspiram Confiança está concluída.

๑๘. อปรอจฺฉราสงฺฆาตวคฺควณฺณนา

18. Outra explicação do Capítulo sobre o Estalar de Dedos

๓๘๒. อิทมฺปิ สุตฺตนฺติ เอตฺถ ปิ-สทฺโท เหฏฺฐา วุตฺตจูฬจฺฉราสงฺฆาตสุตฺตํ สมฺปิณฺเฑติ. จูฬจฺฉราสงฺฆาตสุตฺเต อปฺปนํ อปฺปตฺตาย เมตฺตาย ตาวมหนฺโต วิปาโก ทสฺสิโต, กิมงฺคํ ปน อิมิสฺสา อปฺปนาปฺปตฺตาย เมตฺตายาติ ทสฺเสตุํ – ‘‘อปฺปนาปฺปตฺตาย หี’’ติอาทิมาห. วิปากกถาเยว นตฺถีติ วิปาเก กถาเยว นตฺถิ, อยเมว วา ปาโฐ. คณนานุปุพฺพตาติ คณนานุปุพฺพตาย. ปฐมํ อุปฺปนฺนนฺติปิ ปฐมํ, ปฐมํ สมาปชฺชตีติ อิทํ ปน น เอกนฺตลกฺขณํ. จิณฺณวสีภาโว หิ อฏฺฐสมาปตฺติลาภี อาทิโต ปฏฺฐาย มตฺถกํ ปาเปนฺโตปิ สมาปชฺชิตุํ สกฺโกติ, มตฺถกโต ปฏฺฐาย อาทึ ปาเปนฺโตปิ, อนฺตรนฺตรา โอกฺกนฺโตปิ สมาปชฺชิตุํ สกฺโกติ เอว. ปุพฺพุปฺปตฺติยฏฺเฐน ปน ปฐมํ นาม โหติ. วิภงฺเคติ ฌานวิภงฺเค. วิปสฺสนํ กยิรมานํ ลกฺขณูปนิชฺฌานกิจฺจํ มคฺเคน สิชฺฌติ ตคฺคตสมฺโมหวิทฺธํสนโต[Pg.234]. อปิจ วิปสฺสนาย ลกฺขณูปนิชฺฌานํ มคฺเคน อุปฺปนฺเนน สิชฺฌติ อิตรถา ปริวตฺตนโต, ตสฺมา มคฺโค ลกฺขณูปนิชฺฌานํ, น อนิจฺจาทิลกฺขณานํ อารมฺมณกรณโต. ยถา ผลํ นิพฺพานสฺส อสงฺขตลกฺขณํ อารมฺมณกรณวเสน อุปนิชฺฌายติ, เอวํ มคฺโคปิ. เอวมฺปิสฺส ลกฺขณูปนิชฺฌานตํ เวทิตพฺพํ. วตฺตพฺพเมว นตฺถิ อริตฺตชฺฌานตาย. เสสํ วิเสสํ, อริตฺตชฺฌานา เอวาติ อตฺโถ.

382. "Também este sutta": aqui, a palavra "pi" (também) conecta com o Cūḷaccharāsaṅghāta Sutta mencionado anteriormente. No Cūḷaccharāsaṅghāta Sutta, foi mostrado um fruto tão grande para a mente benevolente (mettā) que não alcançou a absorção (appanā); quanto mais, então, para esta benevolência que alcançou a absorção? Para mostrar isso, diz-se: "Pois, para aquela que alcançou a absorção...", etc. "Não há sequer necessidade de falar sobre o fruto" significa que não há discussão sobre o fruto, ou esta é a própria leitura do texto. "Pela ordem numérica" significa de acordo com a sequência de contagem. "O que é surge primeiro" também é o primeiro; "entra em absorção primeiro", mas isso não é uma característica absoluta. Pois aquele que dominou a maestria (vasībhāva) e obteve as oito realizações meditativas (samāpatti) é capaz de entrar em absorção progredindo do início ao topo, ou retrocedendo do topo ao início, ou mesmo saltando de forma intercalada. No entanto, é chamado de "primeiro" no sentido de surgir primeiro. "No Vibhaṅga" significa no Jhāna-vibhaṅga. A função de contemplação das características (lakkhaṇūpanijjhāna) realizada durante a meditação de insight (vipassanā) é realizada pelo Caminho (magga), devido à destruição da ilusão associada a ela. Além disso, a contemplação das características na meditação de insight é realizada pelo Caminho quando este surge, pois de outra forma haveria flutuação; portanto, o Caminho é a contemplação das características, não por tomar as características da impermanência, etc., como objeto. Assim como o Fruto (phala) contempla o Nibbāna por meio de tomá-lo como objeto com sua característica incondicionada, o mesmo ocorre com o Caminho. Assim deve ser entendida a sua natureza de contemplação das características. Não há necessidade de dizer que ele não está desprovido de jhana. O restante é específico; o significado é que eles "não estão desprovidos de jhana".

๓๘๖-๓๘๗. หิตผรณนฺติ สตฺเตสุ หิตานุรูปํ ฌานสฺส ผริตฺวา ปวตฺตนํ. เจโตปฏิปกฺขโต วิมุจฺจติ เอตายาติ เจโตวิมุตฺติ, อปฺปนาปฺปตฺตา เมตฺตา. เตนาห – ‘‘อิธา’’ติอาทิ. เอเสว นโยติ อิมินา กรุณาทีนมฺปิ อปฺปนาปฺปตฺตตํ อติทิสติ. วฏฺฏํ โหนฺติ กมฺมวฏฺฏภาวโต. วฏฺฏปาทา โหนฺตีติ วิปากวฏฺฏสฺส การณํ โหนฺติ.

386-387. "Irradiação de bem-estar" significa a ocorrência do jhana que se irradia de acordo com o bem-estar dos seres. "Libertação da mente" (cetovimutti) é aquilo pelo qual a mente se liberta dos seus opostos; refere-se à benevolência (mettā) que alcançou a absorção (appanā). Por isso, diz-se: "Aqui...", etc. "Este mesmo método" estende a aplicação da absorção também à compaixão (karuṇā) e demais qualidades. "Eles são o ciclo" devido à sua natureza de ciclo de kamma (kammavaṭṭa). "Eles são a base do ciclo" significa que eles são a causa do ciclo de maturação (vipākavaṭṭa).

๓๙๐. อชฺฌตฺตปริกมฺมวเสนาติ อตฺตโน เกสาทีสุ ปริกมฺมกรณวเสน. อฏฺฐารสวิเธติ อฏฺฐารสปฺปเภเท. กาเยติ รูปกาเย. รูปกาโย หิ อิธ องฺคปจฺจงฺคานํ เกสาทีนญฺจ ธมฺมานํ สมูหฏฺเฐน หตฺถิกายรถกายาทโย วิย กาโยติ อธิปฺเปโต. สมูหวิสยตาย จสฺส กายสทฺทสฺส สมุทายูปาทนตาย จ อสุภาการสฺส ‘‘กาเย’’ติ เอกวจนํ. ตถา อารมฺมณาทิวิภาเคน อเนกเภทภินฺนมฺปิ จิตฺตํ จิตฺตภาวสามญฺเญน เอกชฺฌํ คเหตฺวา ‘‘จิตฺเต’’ติ เอกวจนํ กตํ. กายานุปสฺสีติ อิมสฺส อตฺถํ ทสฺเสตุํ – ‘‘ตเมว กายํ ปญฺญาย อนุปสฺสนฺโต’’ติ อาห. ตเมว กายนฺติ จ อวธารเณน เวทนาทิอนุปสฺสนํ นิวตฺเตติ. เตน จ ปุน กายคฺคหณสฺส ปโยชนํ สูจิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. ‘‘กาเย’’ติ หิ วตฺวาปิ ปุน ‘‘กายานุปสฺสี’’ติ ทุติยํ กายคฺคหณํ อสมฺมิสฺสโต ววตฺถานฆนวินิพฺโภคาทิทสฺสนตฺถํ กตํ. เตน เวทนาทโยปิ เอตฺถ สิตา, เอตฺถ ปฏิพทฺธาติ กายเวทนาทิอนุปสฺสนปฺปสงฺเคปิ อาปนฺเน น กาเย เวทนานุปสฺสี จิตฺตานุปสฺสี ธมฺมานุปสฺสี วา. อถ โข กายานุปสฺสีเยวาติ กายสงฺขาตวตฺถุสฺมึ กายานุปสฺสนาการสฺเสว ทสฺสเนน อสมฺมิสฺสโต ววตฺถานํ ทสฺสิตํ โหติ. ตถา น กาเย องฺคปจฺจงฺควินิมุตฺตเอกธมฺมานุปสฺสี, นาปิ เกสโลมาทิวินิมุตฺตอิตฺถิปุริสานุปสฺสี. โยปิ เจตฺถ เกสโลมาทิโก ภูตุปาทายสมูหสงฺขาโต กาโย, กตฺถปิ น ภูตุปาทายวินิมุตฺตเอกธมฺมานุปสฺสี, อถ โข รถสมฺภารานุปสฺสโก วิย องฺคปจฺจงฺคสมูหานุปสฺสี[Pg.235], นาคราวยวานุปสฺสโก วิย เกสโลมาทิสมูหานุปสฺสี, กทลิกฺขนฺธปตฺตวฏฺฏิวินิพฺภุชฺชโก ริตฺตมุฏฺฐิวินิเวฐโก วิย จ ภูตุปาทายสมูหานุปสฺสีเยวาติ นานปฺปการโต สมูหวเสเนว กายสงฺขาตสฺส วตฺถุโน ทสฺสเนน ฆนวินิพฺโภโค ทสฺสิโต โหติ. น เหตฺถ ยถาวุตฺตสมูหวินิมุตฺโต กาโย วา อิตฺถี วา ปุริโส วา อญฺโญ วา โกจิ ธมฺโม ทิสฺสติ, ยถาวุตฺตธมฺมสมูหมตฺเตเยว ปน ตถา ตถา สตฺตา มิจฺฉาภินิเวสํ กโรนฺติ.

390. "Por meio da preparação interna" significa por meio da realização da preparação mental (parikamma) nos próprios cabelos, etc. "De dezoito tipos" significa em dezoito divisões. "No corpo" refere-se ao corpo físico (rūpakāya). Pois o corpo físico aqui é entendido como "corpo" no sentido de um grupo de membros, partes, cabelos, etc., assim como um "corpo de elefantes" ou um "corpo de carruagens". E porque a palavra "corpo" tem como objeto um grupo e se refere a um conjunto de aspectos impuros, ela é usada no singular: "no corpo" (kāye). Da mesma forma, embora a mente seja dividida em muitas categorias de acordo com seus objetos, etc., ela é tomada em conjunto sob a característica comum de ser mente, e por isso é usada no singular: "na mente" (citte). Para mostrar o significado de "contemplando o corpo" (kāyānupassī), diz-se: "contemplando com sabedoria esse mesmo corpo". E com a ênfase em "esse mesmo corpo", exclui-se a contemplação das sensações, etc. Com isso, deve-se entender que o propósito de repetir a palavra "corpo" é indicado. Pois, mesmo tendo dito "no corpo", a segunda menção de "corpo" em "contemplando o corpo" é feita para mostrar a definição sem mistura e a desintegração da ilusão de solidez (ghanavinibbhoga), etc. Por isso, embora as sensações e outros estados estejam baseados e conectados aqui, e mesmo que surja a possibilidade de contemplar as sensações no corpo, etc., ele não contempla as sensações, a mente ou os fenômenos no corpo. Em vez disso, ele é apenas "um que contempla o corpo", mostrando assim a definição sem mistura ao exibir apenas o modo de contemplação do corpo no objeto chamado corpo. Da mesma forma, ele não contempla no corpo um único fenômeno separado dos membros e partes, nem contempla um homem ou uma mulher separados dos cabelos, pelos, etc. E quanto a este corpo composto de cabelos, pelos, etc., que é um grupo de elementos primários e derivados, ele em nenhum momento contempla um único fenômeno separado desses elementos primários e derivados. Em vez disso, assim como alguém que examina as partes de uma carruagem contempla o conjunto de membros e partes, ou como alguém que examina as partes de uma cidade contempla o conjunto de cabelos, pelos, etc., ou como alguém que descasca o tronco de uma bananeira ou abre um punho vazio contempla apenas o conjunto de elementos primários e derivados; assim, ao mostrar de várias maneiras o objeto chamado corpo apenas como um grupo, a desintegração da ilusão de solidez é demonstrada. Pois aqui não se vê nenhum corpo, mulher, homem ou qualquer outro fenômeno separado do grupo mencionado; no entanto, os seres apegam-se erroneamente, de várias maneiras, a esse mero grupo de fenômenos descritos.

อฏฺฐารสวิเธนาติ อฏฺฐารสวิธา. สติปฏฺฐานภาวกสฺสาติ สติปฏฺฐานภาวํ ภาเวนฺตสฺส. ตีสุ ภเวสุ กิเลเส อาตเปตีติ อาตาโป, วีริยสฺเสตํ นามํ. ยทิปิ หิ กิเลสานํ ปหานํ อาตาปนนฺติ, ตํ สมฺมาทิฏฺฐิอาทีนมฺปิ อตฺเถว. อาตปสทฺโท วิย ปน อาตาปสทฺโทปิ วีริเยว นิรุฬฺโห. อถ วา ปฏิปกฺขปฺปหาเน สมฺปยุตฺตธมฺมานํ อพฺภุสฺสหนวเสน ปวตฺตมานสฺส วีริยสฺส สาติสยํ ตทาตาปนนฺติ วีริยเมว ตถา วุจฺจติ, น อญฺญธมฺมา, ตสฺมา อาตาโปติ วีริยสฺส นามํ, โส อสฺส อตฺถีติ อาตาปี. อยญฺจ อีกาโร ปสํสาย อติสยสฺส วา ทีปโกติ อาตาปิคฺคหเณน สมฺมปฺปธานสมงฺคิตํ ทสฺเสติ. เตเนวาห – ‘‘อาตาปีติ…เป… วีริเยน วีริยวา’’ติ. สมฺปชาโนติ สมฺปชญฺญสงฺขาเตน ญาเณน สมนฺนาคโต. เตนาห – ‘‘อฏฺฐารสวิเธน…เป… สมฺมา ปชานนฺโต’’ติ. อยํ ปเนตฺถ วจนตฺโถ – สมฺมา สมนฺตโต สามญฺจ ปชานนฺโต สมฺปชาโน, อสมฺมิสฺสโต ววตฺถาเน อญฺญธมฺมานุปสฺสิตาภาเวน สมฺมา อวิปรีตํ สพฺพาการปฺปชาเนน สมนฺตโต อุปรูปริวิเสสาวหภาเวน ปวตฺติยา สมฺมา ปชานนฺโตติ อตฺโถ.

"De dezoito maneiras" significa dezoito tipos. "Para quem desenvolve o estabelecimento da atenção plena" significa para aquele que cultiva o estado de satipaṭṭhāna. "Aquele que queima (ātāpeti) as impurezas nos três planos de existência" é o ardor (ātāpo); este é um nome para a energia (vīriya). Pois, embora o abandono das impurezas seja um "aquecimento" (ātāpana), isso também se aplica à visão correta, etc. No entanto, assim como a palavra "ātapa" (calor), a palavra "ātāpa" (ardor) é tradicionalmente associada apenas à energia. Ou então, como a energia atua por meio do encorajamento dos estados mentais associados no abandono dos opostos, esse "aquecimento" supremo é atribuído apenas à energia, e não a outros estados; portanto, "ātāpa" é o nome da energia, e aquele que a possui é "ardente" (ātāpī). E este sufixo "-ī" indica elogio ou excesso; assim, com a menção de "ātāpī", mostra-se a posse do esforço correto (sammappadhāna). Por isso, diz-se: "'Ardente' significa... etc... dotado de energia através da energia". "Plenamente consciente" (sampajāno) significa dotado de sabedoria conhecida como clara compreensão (sampajañña). Por isso, diz-se: "De dezoito maneiras... etc... compreendendo claramente". E este é o significado etimológico aqui: aquele que compreende corretamente (sammā), completamente (samantato) e por si mesmo (sāmaṃ) é "sampajāno". O significado é: compreendendo corretamente, sem erro, devido à ausência de contemplação de outros estados na definição sem mistura; completamente, por meio da compreensão de todos os aspectos; e por si mesmo, através do funcionamento que traz distinções cada vez mais elevadas.

กาโย จ อิธ ลุชฺชนปฺปลุชฺชนฏฺเฐน โลโกติ อธิปฺเปโตติ อาห – ‘‘ตสฺมึเยว กายสงฺขาเต โลเก’’ติ. ปญฺจกามคุณิกตณฺหนฺติ รูปาทีสุ ปญฺจสุ กามคุเณสุ ปวตฺตมานํ ตณฺหํ. ยสฺมา ปเนตฺถ อภิชฺฌาคหเณน กามจฺฉนฺโท, โทมนสฺสคฺคหเณน พฺยาปาโท สงฺคหํ คจฺฉติ, ตสฺมา นีวรณปริยาปนฺนพลวธมฺมทฺวยทสฺสเนน นีวรณปฺปหานํ วุตฺตํ โหตีติ เวทิตพฺพํ. วิเสเสน เจตฺถ อภิชฺฌาวินเยน กายสมฺปตฺติมูลกสฺส อนุโรธสฺส, โทมนสฺสวินเยน กายวิปตฺติมูลกสฺส วิโรธสฺส, อภิชฺฌาวินเยน จ กาเย อภิรติยา, โทมนสฺสวินเยน กายภาวนาย อนภิรติยา, อภิชฺฌาวินเยน กาเย อภูตานํ [Pg.236] สุภสุขภาวาทีนํ ปกฺเขปสฺส, โทมนสฺสวินเยน กาเย ภูตานํ อสุภาสุขภาวาทีนํ อปนยนสฺส จ ปหานํ วุตฺตํ. เตน โยคาวจรสฺส โยคานุภาโว โยคสมตฺถตา จ ทีปิตา โหติ. โยคานุภาโว หิ เอส, ยทิทํ อนุโรธวิโรธวิปฺปมุตฺโต อรติรติสโห อภูตปกฺเขปภูตาปนยนวิรหิโต จ โหติ. อนุโรธวิโรธวิปฺปมุตฺโต เจส อรติรติสโห อภูตํ อปกฺขิปนฺโต ภูตญฺจ อนปเนนฺโต โยคสมตฺโถ โหตีติ. สุทฺธรูปสมฺมสนเมว กถิตนฺติ เกวลํ กายานุปสฺสนาภาวโต วุตฺตํ.

E o corpo aqui é entendido como "mundo" (loka) no sentido de desintegrar-se e quebrar-se; por isso, diz-se: "nesse mesmo mundo que é o corpo". "O desejo pelos cinco prazeres sensoriais" refere-se ao desejo (taṇhā) que opera em relação aos cinco prazeres sensoriais, como formas, etc. Como aqui o desejo sensorial (kāmacchando) está incluído na menção da cobiça (abhijjhā), e a má vontade (byāpādo) está incluída na menção do descontentamento (domanassa), deve-se entender que o abandono dos obstáculos (nīvaraṇa) é declarado pela exibição desses dois fortes estados pertencentes aos obstáculos. Especialmente aqui, declara-se o abandono da atração baseada na perfeição do corpo através da remoção da cobiça, e da aversão baseada na imperfeição do corpo através da remoção do descontentamento; o abandono do apego ao corpo através da remoção da cobiça, e do descontentamento com o cultivo do corpo através da remoção do descontentamento; o abandono de projetar qualidades inexistentes de beleza e felicidade no corpo através da remoção da cobiça, e de rejeitar as qualidades reais de impureza e sofrimento do corpo através da remoção do descontentamento. Com isso, o poder do yoga (yogānubhāvo) e a capacidade para o yoga (yogasamatthatā) do praticante (yogāvacara) são ilustrados. Pois este é o poder do yoga: estar livre de atração e aversão, superar o descontentamento e o apego, e estar livre de projetar o que não existe e de rejeitar o que existe. E estando livre de atração e aversão, superando o descontentamento e o apego, sem projetar o que não existe e sem rejeitar o que existe, ele se torna capaz para o yoga. "Apenas a investigação da pura matéria é descrita" é dito devido ao estado de mera contemplação do corpo.

สุขาทิเภทาสุ เวทนาสูติ สุขทุกฺขอทุกฺขมสุขสามิสนิรามิสเภทาสุ เวทนาสุ. ตตฺถ สุขยตีติ สุขา, สมฺปยุตฺตธมฺเม กายญฺจ ลทฺธสฺสาเท กโรตีติ อตฺโถ. สุฏฺฐุ วา ขาทติ, ขนติ วา กายิกํ เจตสิกญฺจ อาพาธนฺติ สุขา, สุกรํ โอกาสทานํ เอติสฺสาติ วา สุขา. ทุกฺขยตีติ ทุกฺขา, สมฺปยุตฺตธมฺเม กายญฺจ ปีเฬติ วิพาธตีติ อตฺโถ. ทุฏฺฐุ วา ขาทติ, ขนติ วา กายิกํ เจตสิกญฺจ สาตนฺติ ทุกฺขา, ทุกฺกรํ โอกาสทานํ เอติสฺสาติ วา ทุกฺขา. ทุกฺขสุขปฺปฏิกฺเขเปน อทุกฺขมสุขาติ อุเปกฺขา วุตฺตา. เวทิยติ อารมฺมณรสํ อนุภวตีติ เวทนา. เวทิยมาโนติ อนุภวมาโน. สุขํ เวทนํ เวทิยามีติ ปชานาตีติ กายิกํ วา เจตสิกํ วา สุขํ เวทนํ เวทิยมาโน ‘‘อหํ สุขํ เวทนํ เวทิยามี’’ติ ปชานาตีติ อตฺโถ. ตตฺถ กามํ อุตฺตานเสยฺยกาปิ ทารกา ถญฺญปิวนาทิกาเล สุขํ เวทนํ เวทิยมานา ‘‘สุขํ เวทนํ เวทิยามา’’ติ ปชานนฺติ, น ปเนตํ เอวรูปํ ปชานนํ สนฺธาย วุตฺตํ. เอวรูปญฺหิ ชานนํ สตฺตุปลทฺธึ น ชหติ, อตฺตสญฺญํ น อุคฺฆาเฏติ, กมฺมฏฺฐานํ วา สติปฏฺฐานภาวนา วา น โหติ. อิมสฺส ปน ภิกฺขุโน ชานนํ สตฺตุปลทฺธึ ชหติ, อตฺตสญฺญํ อุคฺฆาเฏติ, กมฺมฏฺฐานญฺเจว สติปฏฺฐานภาวนา จ โหติ. อิทญฺหิ ‘‘โก เวทิยติ, ตสฺส เวทนา, กึ การณา เวทนา’’ติ เอวํ สมฺปชานนฺตสฺส เวทิยนํ สนฺธาย วุตฺตํ.

Nas sensações divididas em agradáveis, etc. significa nas sensações divididas em agradáveis, desagradáveis, nem agradáveis nem desagradáveis, mundanas (com apego) e espirituais (sem apego). Ali, o que agrada é agradável (sukhā); o significado é que torna os estados associados e o corpo dotados de prazer. Ou, consome bem (suṭṭhu khādati) ou escava (khanati) a aflição física e mental, por isso é agradável; ou aquilo para o qual dar oportunidade é fácil é agradável. O que aflige é desagradável (dukkhā); o significado é que oprime e perturba os estados associados e o corpo. Ou, consome mal (duṭṭhu khādati) ou escava (khanati) o bem-estar físico e mental, por isso é desagradável; ou aquilo para o qual dar oportunidade é difícil é desagradável. Pela rejeição do desagradável e do agradável, a sensação nem agradável nem desagradável é chamada de equanimidade (upekkhā). Sente-se, experimenta-se o sabor do objeto, por isso é sensação (vedanā). 'Sentindo' (vediyamāno) significa experimentando. 'Compreende: "Sinto uma sensação agradável"' significa que, ao sentir uma sensação agradável física ou mental, compreende: 'Sinto uma sensação agradável'. A esse respeito, certamente até mesmo os bebês deitados de costas, ao mamarem o leite materno, etc., sentindo uma sensação agradável, compreendem: 'Sentimos uma sensação agradável', mas não é em referência a esse tipo de compreensão que isso foi dito. Pois tal tipo de conhecimento não abandona a percepção de um ser, não elimina a noção de um eu, e não constitui um tema de meditação (kammaṭṭhāna) ou o desenvolvimento do estabelecimento da atenção plena (satipaṭṭhānabhāvanā). Mas o conhecimento deste bhikkhu abandona a percepção de um ser, elimina a noção de um eu, e constitui tanto um tema de meditação quanto o desenvolvimento do estabelecimento da atenção plena. Pois isto foi dito em referência ao sentir daquele que compreende claramente assim: 'Quem sente? De quem é a sensação? Por qual causa é a sensação?'.

ตตฺถ โก เวทิยตีติ? น โกจิ สตฺโต วา ปุคฺคโล วา เวทิยติ. กสฺส เวทนาติ? น กสฺสจิ สตฺตสฺส วา ปุคฺคลสฺส วา เวทนา. กึ การณา เวทนาติ? วตฺถุอารมฺมณา จ ปนสฺส เวทนาติ. ตสฺมา เอส เอวํ ปชานาติ ‘‘ตํ ตํ สุขาทีนํ วตฺถุภูตํ รูปาทึ อารมฺมณํ กตฺวา เวทนาว [Pg.237] เวทิยติ, ตํ ปน เวทนาปวตฺตึ อุปาทาย ‘อหํ เวทิยามี’ติ โวหารมตฺตํ โหตี’’ติ. เอวํ ‘‘สุขาทีนํ วตฺถุภูตํ รูปาทึ อารมฺมณํ กตฺวา เวทนาว เวทิยตี’’ติ สลฺลกฺเขนฺโต เอส ‘‘สุขํ เวทนํ เวทิยามี’’ติ ปชานาตีติ เวทิตพฺโพ.

Ali, quem sente? Nenhum ser ou pessoa sente. De quem é a sensação? A sensação não pertence a nenhum ser ou pessoa. Por qual causa é a sensação? A sensação ocorre devido à base e ao objeto. Portanto, ele compreende assim: 'Tendo feito da forma, etc., que serve de base para o agradável, etc., o seu objeto, apenas a sensação sente; mas, dependendo da ocorrência da sensação, há apenas uma mera expressão convencional: "Eu sinto"'. Assim, observando que 'tendo feito da forma, etc., que serve de base para o agradável, etc., o seu objeto, apenas a sensação sente', deve-se entender que ele 'compreende: "Sinto uma sensação agradável"'.

อถ วา สุขํ เวทนํ เวทิยามีติ ปชานาตีติ สุขเวทนากฺขเณ ทุกฺขาย เวทนาย อภาวโต สุขํ เวทนํ เวทิยมาโน ‘‘สุขํ เวทนํเยว เวทิยามี’’ติ ปชานาติ. เตน ยา ปุพฺเพ ภูตปุพฺพา ทุกฺขา เวทนา, ตสฺสา อิทานิ อภาวโต อิมิสฺสา จ สุขาย เวทนาย อิโต ปรํ ปฐมํ อภาวโต ‘‘เวทนา นาม อนิจฺจา อทฺธุวา วิปริณามธมฺมา’’ติ อิติห ตตฺถ สมฺปชาโน โหติ. ทุกฺขํ เวทนํ เวทิยามีติ ปชานาตีติอาทีสุปิ เอเสว นโย.

Ou ainda, 'compreende: "Sinto uma sensação agradável"' significa que, devido à ausência de sensação desagradável no momento da sensação agradável, ao sentir uma sensação agradável, ele compreende: 'Sinto apenas uma sensação agradável'. Por isso, devido à ausência agora daquela sensação desagradável que existia anteriormente, e devido à futura ausência desta sensação agradável logo após este momento, ele é claramente compreensivo a esse respeito, pensando: 'A sensação é impermanente, não duradoura, sujeita à mudança'. Este mesmo método se aplica também a 'compreende: "Sinto uma sensação desagradável"', etc.

สามิสํ วา สุขนฺติอาทีสุ ยสฺมา กิเลเสหิ อามสิตพฺพโต อามิสา นาม ปญฺจ กามคุณา. อารมฺมณกรณวเสน สห อามิเสหีติ สามิสา, ตสฺมา สามิสา สุขา นาม ปญฺจกามคุณามิสนิสฺสิตา ฉสุ ทฺวาเรสุ อุปฺปนฺนา ฉเคหสฺสิตา โสมนสฺสเวทนา. สามิสา ทุกฺขา นาม ฉเคหสฺสิตา โทมนสฺสเวทนา. สา จ ฉสุ ทฺวาเรสุ ‘‘อิฏฺฐารมฺมณํ นานุภวิสฺสามิ นานุภวามี’’ติ วิตกฺกยโต อุปฺปนฺนา กามคุณนิสฺสิตา โทมนสฺสเวทนา เวทิตพฺพา. นิรามิสา สุขา นาม ฉเนกฺขมฺมสฺสิตา โสมนสฺสเวทนา. สา จ ฉสุ ทฺวาเรสุ อิฏฺฐารมฺมเณ อาปาถคเต อนิจฺจาทิวเสน วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา อุสฺสุกฺกาเปตุํ สกฺโกนฺตสฺส ‘‘อุสฺสกฺกิตา เม วิปสฺสนา’’ติ โสมนสฺสชาตสฺส อุปฺปนฺนา โสมนสฺสเวทนา ทฏฺฐพฺพา.

Em 'ou uma sensação agradável mundana', etc., uma vez que devem ser tocados pelas impurezas (kilesa), os cinco fios dos prazeres sensoriais são chamados de 'apegos' (āmisa). Por estarem associados aos apegos por meio de torná-los seus objetos, são chamados de 'mundanos' (sāmisā). Portanto, a 'sensação agradável mundana' é a sensação de alegria (somanassa) baseada na vida doméstica, surgida nas seis portas dos sentidos, apoiada no apego aos cinco fios dos prazeres sensoriais. A 'sensação desagradável mundana' é a sensação de tristeza (domanassa) baseada na vida doméstica. E esta deve ser entendida como a sensação de tristeza baseada nos prazeres sensoriais, surgida nas seis portas dos sentidos para aquele que pensa: 'Não experimentei e não estou experimentando o objeto desejado'. A 'sensação agradável espiritual (sem apego)' é a sensação de alegria baseada na renúncia (nekkhamma). E esta deve ser vista como a sensação de alegria que surge nas seis portas dos sentidos quando um objeto desejado entra no campo de foco, para aquele que, sendo capaz de aplicar e empenhar-se na visão meditativa (vipassanā) por meio da impermanência, etc., alegra-se pensando: 'Minha visão meditativa progrediu'.

นิรามิสา ทุกฺขา นาม ฉเนกฺขมฺมสฺสิตา โทมนสฺสเวทนา. สา ปน ฉสุ ทฺวาเรสุ อิฏฺฐารมฺมเณ อาปาถคเต อนุตฺตรวิโมกฺขสงฺขาตอริยผลธมฺเมสุ ปิหํ ปฏฺฐเปตฺวา ตทธิคมาย อนิจฺจาทิวเสน วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา อุสฺสุกฺกาเปตุํ อสกฺโกนฺตสฺส ‘‘อิมมฺปิ ปกฺขํ อิมมฺปิ มาสํ อิมมฺปิ สํวจฺฉรํ วิปสฺสนํ อุสฺสุกฺกาเปตฺวา อริยภูมึ ปาปุณิตุํ นาสกฺขิ’’นฺติ อนุโสจโต อุปฺปนฺนา โทมนสฺสเวทนา.

A 'sensação desagradável espiritual (sem apego)' é a sensação de tristeza baseada na renúncia. Esta é a sensação de tristeza que surge nas seis portas dos sentidos quando um objeto desejado entra no campo de foco, para aquele que, tendo estabelecido o anseio pelos estados dos frutos nobres conhecidos como a libertação insuperável, e tendo estabelecido a visão meditativa por meio da impermanência, etc., para alcançá-los, mas sendo incapaz de empenhar-se nela, lamenta-se pensando: 'Nem nesta quinzena, nem neste mês, nem neste ano, empenhando-me na visão meditativa, fui capaz de alcançar o plano nobre'.

สามิสา อทุกฺขมสุขา นาม ฉเคหสฺสิตา อุเปกฺขาเวทนา. สา จ ฉสุ ทฺวาเรสุ อิฏฺฐารมฺมเณ อาปาถคเต คุฬปิณฺฑเก นิลีนมกฺขิกา วิย รูปาทีนิ อนุวตฺตมานา ตตฺเถว ลคฺคา ลคฺคิตา หุตฺวา อุปฺปนฺนา กามคุณนิสฺสิตา [Pg.238] อุเปกฺขาเวทนา. นิรามิสา อทุกฺขมสุขา นาม ฉเนกฺขมฺมสฺสิตา อุเปกฺขาเวทนา. สา ปน ฉสุ ทฺวาเรสุ อิฏฺฐาทิอารมฺมเณ อาปาถคเต อิฏฺเฐ อรชฺชนฺตสฺส, อนิฏฺเฐ อทุสฺสนฺตสฺส, อสมเปกฺขเนน อมุยฺหนฺตสฺส อุปฺปนฺนา วิปสฺสนาญาณสมฺปยุตฺตา อุเปกฺขาเวทนา. เอวํ วุตฺตนฺติ มหาสติปฏฺฐานสุตฺเต วุตฺตํ. สาว เวทนา เวทิตพฺพาติ ลุชฺชนปฺปลุชฺชนฏฺเฐน สา เวทนา ‘‘โลโก’’ติ เวทิตพฺพา.

A 'sensação nem agradável nem desagradável mundana' é a sensação de equanimidade baseada na vida doméstica. E esta é a sensação de equanimidade baseada nos prazeres sensoriais que surge nas seis portas dos sentidos quando um objeto desejado entra no campo de foco, para aquele que, como uma mosca pousada em um pedaço de açúcar, segue as formas, etc., e fica ali mesmo preso e apegado. A 'sensação nem agradável nem desagradável espiritual' é a sensação de equanimidade baseada na renúncia. Esta é a sensação de equanimidade associada ao conhecimento da visão meditativa (vipassanā-ñāṇa) que surge nas seis portas dos sentidos quando um objeto desejado ou indesejado entra no campo de foco, para aquele que não se apega ao desejado, não se irrita com o indesejado e não se ilude devido à observação equânime. 'Assim foi dito' significa o que foi dito no Mahāsatipaṭṭhāna Sutta. 'Essa mesma sensação deve ser conhecida' significa que, no sentido de desintegrar-se e desmoronar-se (lujjanappalujjana), essa sensação deve ser conhecida como 'o mundo' (loko).

เอวํ วิตฺถาริเตติ ‘‘สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ…เป… สโทสํ วา จิตฺตํ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ, สโมหํ วา จิตฺตํ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ, สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ, มหคฺคตํ วา จิตฺตํ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ, สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ, สมาหิตํ วา จิตฺตํ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ, วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตนฺติ ปชานาตี’’ติ เอวํ สติปฏฺฐานสุตฺเต (ที. นิ. ๒.๓๘๑; ม. นิ. ๑.๑๑๔) วิตฺถาเรตฺวา ทสฺสิเต โสฬสวิเธ จิตฺเต.

"Assim detalhado" refere-se aos dezesseis tipos de mente mostrados detalhadamente no Satipaṭṭhāna Sutta assim: "compreende a mente com cobiça como mente com cobiça, ou a mente sem cobiça... [pe]... a mente com aversão, a mente sem aversão, a mente com ilusão, a mente sem ilusão, a mente contraída, a mente dispersa, a mente desenvolvida, a mente não desenvolvida, a mente superável, a mente insuperável, a mente concentrada, a mente não concentrada, a mente libertada, ou compreende a mente não libertada como mente não libertada".

ตตฺถ สราคนฺติ อฏฺฐวิธํ โลภสหคตํ. วีตราคนฺติ โลกิยกุสลาพฺยากตํ. อิทํ ปน ยสฺมา สมฺมสนํ น ธมฺมสโมธานํ, ตสฺมา อิธ เอกปเทปิ โลกุตฺตรํ น ลพฺภติ. เสสานิ จตฺตาริ อกุสลจิตฺตานิ เนว ปุริมปทํ, น ปจฺฉิมปทํ ภชนฺติ. สโทสนฺติ ทุวิธํ โทมนสฺสสหคตํ. วีตโทสนฺติ โลกิยกุสลาพฺยากตํ. เสสานิ ทส อกุสลจิตฺตานิ เนว ปุริมปทํ, น ปจฺฉิมปทํ ภชนฺติ. สโมหนฺติ วิจิกิจฺฉาสหคตญฺเจว อุทฺธจฺจสหคตญฺจาติ ทุวิธํ. ยสฺมา ปน โมโห สพฺพากุสเลสุ อุปฺปชฺชติ, ตสฺมา เสสานิปิ อิธ วตฺตนฺติเยว. อิมสฺมิญฺเญว หิ ทุเก ทฺวาทสากุสลจิตฺตานิ ปริยาทินฺนานีติ. วีตโมหนฺติ โลกิยกุสลาพฺยากตํ.

Ali, "com cobiça" (sarāga) refere-se aos oito tipos de mente associados à ganância (lobha). "Sem cobiça" (vītarāga) refere-se aos estados benéficos (kusala) e indeterminados (abyākata) mundanos. No entanto, como isto se trata de investigação (sammasana) e não de unificação de estados (dhammasamodhāna), nenhum estado supramundano (lokuttara) é incluído aqui, nem mesmo em um único termo. As quatro mentes prejudiciais (akusala) restantes não pertencem nem ao termo anterior nem ao posterior. "Com aversão" (sadosa) refere-se aos dois tipos de mente associados à tristeza (domanassa). "Sem aversão" (vītadosa) refere-se aos estados benéficos e indeterminados mundanos. As dez mentes prejudiciais restantes não pertencem nem ao termo anterior nem ao posterior. "Com ilusão" (samoha) refere-se a dois tipos: aquela associada à dúvida (vicikicchā) e aquela associada à agitação (uddhacca). No entanto, como a ilusão (moha) surge em todas as mentes prejudiciais, as restantes também estão incluídas aqui. De fato, nesta dupla, todas as doze mentes prejudiciais estão esgotadas. "Sem ilusão" (vītamoha) refere-se aos estados benéficos e indeterminados mundanos.

สํขิตฺตนฺติ ถินมิทฺธานุปติตํ. เอตญฺหิ สงฺกุจิตจิตฺตํ นาม อารมฺมเณ สงฺโกจวเสน ปวตฺตนโต. วิกฺขิตฺตนฺติ อุทฺธจฺจสหคตํ. เอตญฺหิ ปสฏจิตฺตํ นาม อารมฺมเณ สวิเสสํ วิกฺเขปวเสน วิสฏภาเวน ปวตฺตนโต. มหคฺคตนฺติ รูปาวจรํ อรูปาวจรญฺจ. อมหคฺคตนฺติ กามาวจรํ. สอุตฺตรนฺติ กามาวจรํ. อนุตฺตรนฺติ รูปาวจรํ อรูปาวจรญฺจ. ตตฺราปิ สอุตฺตรํ รูปาวจรํ, อนุตฺตรํ อรูปาวจรเมว. สมาหิตนฺติ ยสฺส อปฺปนาสมาธิ วา อุปจารสมาธิ วา อตฺถิ. อสมาหิตนฺติ อุภยสมาธิวิรหิตํ. วิมุตฺตนฺติ [Pg.239] ตทงฺควิกฺขมฺภนวิมุตฺตีหิ วิมุตฺตํ. อวิมุตฺตนฺติ อุภยวิมุตฺติรหิตํ. สมุจฺเฉทปฺปฏิปฺปสฺสทฺธินิสฺสรณวิมุตฺตีนํ ปน อิธ โอกาโสว นตฺถิ, โอกาสาภาโว จ สมฺมสนจารสฺส อธิปฺเปตตฺตา เวทิตพฺโพ.

"Contraída" (saṃkhitta) significa dominada pela preguiça e torpor (thina-middha). Pois esta é chamada de mente encolhida, devido ao seu funcionamento de forma contraída em relação ao objeto. "Dispersa" (vikkhitta) significa associada à agitação (uddhacca). Pois esta é chamada de mente espalhada, devido ao seu funcionamento de forma dispersa e difusa em relação ao objeto. "Desenvolvida" (mahaggata) refere-se à esfera da matéria sutil (rūpāvacara) e à esfera imaterial (arūpāvacara). "Não desenvolvida" (amahaggata) refere-se à esfera dos sentidos (kāmāvacara). "Superável" (sauttara) refere-se à esfera dos sentidos. "Insuperável" (anuttara) refere-se à esfera da matéria sutil e à esfera imaterial. Mesmo ali, a esfera da matéria sutil é superável, e apenas a esfera imaterial é insuperável. "Concentrada" (samāhita) refere-se àquela que possui concentração de absorção (appanāsamādhi) ou concentração de acesso (upacārasamādhi). "Não concentrada" (asamāhita) refere-se àquela desprovida de ambos os tipos de concentração. "Libertada" (vimutta) significa libertada pela libertação temporária (tadaṅgavimutti) ou pela libertação por supressão (vikkhambhanavimutti). "Não libertada" (avimutta) significa desprovida de ambas as libertações. No entanto, não há oportunidade aqui para as libertações por erradicação (samuccheda), tranquilização (paṭippassaddhi) ou escape (nissaraṇa); e essa ausência de oportunidade deve ser entendida porque o escopo da investigação (sammasana) é o que se pretende aqui.

อุปาทานสฺส ขนฺธา อุปาทานกฺขนฺธา, อุปาทานสฺส ปจฺจยภูตา ธมฺมปุญฺชา ธมฺมราสโยติ อตฺโถ. อุปาทาเนหิ อารมฺมณกรณาทิวเสน อุปาทาตพฺพา วา ขนฺธา อุปาทานกฺขนฺธา. ฉ อชฺฌตฺติกพาหิรายตนานีติ จกฺขุ โสตํ ฆานํ ชิวฺหา กาโย มโนติ อิมานิ ฉ อชฺฌตฺติกายตนานิ เจว, รูปํ สทฺโท คนฺโธ รโส โผฏฺฐพฺโพ ธมฺมาติ อิมานิ ฉ พาหิรายตนานิ จ. เอตฺถ ปน โลกุตฺตรธมฺมา น คเหตพฺพา สมฺมสนจารสฺส อธิปฺเปตตฺตา. สตฺต สมฺโพชฺฌงฺคาติ สติสมฺโพชฺฌงฺคาทโย สตฺต สมฺโพชฺฌงฺคา. สติอาทโย หิ สมฺโพธิสฺส, สมฺโพธิยา วา องฺคาติ สมฺโพชฺฌงฺคา. ตถา หิ สมฺพุชฺฌติ อารทฺธวิปสฺสกโต ปฏฺฐาย โยคาวจโรติ สมฺโพธิ, ยาย วา โส สติอาทิกาย สตฺตธมฺมสามคฺคิยา สมฺพุชฺฌติ, กิเลสนิทฺทาโต อุฏฺฐาติ, สจฺจานิ วา ปฏิวิชฺฌติ, สา ธมฺมสามคฺคี สมฺโพธิ, ตสฺส สมฺโพธิสฺส, ตสฺสา วา สมฺโพธิยา องฺคาติ สมฺโพชฺฌงฺคา.

"Os agregados do apego" (upādānakkhandhā) significa os agregados que servem de condição para o apego, ou seja, grupos de fenômenos, acúmulos de fenômenos. Ou, os agregados que devem ser apegados pelos apegos por meio de torná-los seus objetos, etc., são os agregados do apego. "As seis bases internas e externas" refere-se a estas seis bases internas: olho, ouvido, nariz, língua, corpo e mente; e a estas seis bases externas: formas, sons, odores, sabores, tangíveis e fenômenos mentais. Aqui, no entanto, os estados supramundanos não devem ser tomados, porque o escopo da investigação é o que se pretende. "Os sete fatores do despertar" refere-se aos sete fatores do despertar, começando com o fator do despertar da atenção plena. Pois a atenção plena, etc., são fatores do pleno despertar (sambodhi) ou para o pleno despertar, por isso são fatores do despertar (sambojjhaṅgā). Pois o praticante (yogāvacara) desperta a partir do momento em que inicia a visão meditativa, por isso há o "despertar" (sambodhi); ou aquela harmonia de sete estados, começando com a atenção plena, pela qual ele desperta, desperta do sono das impurezas ou penetra as verdades, essa harmonia de estados é o "despertar", e os membros desse despertar ou para esse despertar são os "fatores do despertar" (sambojjhaṅgā).

จตฺตาริ อริยสจฺจานีติ ‘‘ทุกฺขํ ทุกฺขสมุทโย ทุกฺขนิโรโธ ทุกฺขนิโรธคามินิปฏิปทา’’ติ (สํ. นิ. ๕.๑๐๗๑-๑๐๗๒) เอวํ วุตฺตานิ จตฺตาริ อริยสจฺจานิ. ตตฺถ ปุริมานิ ทฺเว สจฺจานิ วฏฺฏํ ปวตฺติเหตุภาวโต. ปจฺฉิมานิ วิวฏฺฏํ นิวฏฺฏตทธิคมูปายภาวโต. เตสุ ภิกฺขุโน วฏฺเฏ กมฺมฏฺฐานาภินิเวโส โหติ สรูปโต ปริคฺคหสมฺภวโต. วิวฏฺเฏ นตฺถิ อภินิเวโส อวิสยตฺตา อวิสยตฺเต จ ปโยชนาภาวโต. ปญฺจธา วุตฺเตสูติ สติปฏฺฐานสุตฺเต วุตฺเตสุ. สุทฺธอรูปสมฺมสนเมวาติ รูเปน อมิสฺสิตตฺตา เกวลํ อรูปสมฺมสนเมว. ขนฺธายตนสจฺจโกฏฺฐาสานํ ปญฺจกฺขนฺธสงฺคหโต ‘‘รูปารูปสมฺมสน’’นฺติ วุตฺตํ. ปุพฺพภาคิยานมฺปิ สติปฏฺฐานานํ สงฺคหิตตฺตา ‘‘โลกิยโลกุตฺตรมิสฺสกาเนว กถิตานี’’ติ อาห.

"As quatro nobres verdades" refere-se às quatro nobres verdades assim descritas: "o sofrimento, a origem do sofrimento, a cessação do sofrimento e o caminho que conduz à cessação do sofrimento". Ali, as duas primeiras verdades constituem o ciclo da existência (vaṭṭa), por serem a ocorrência e a sua causa. As duas últimas constituem a cessação do ciclo (vivaṭṭa), por serem a cessação e o meio para alcançá-la. Entre estas, o bhikkhu foca seu tema de meditação no ciclo da existência, porque é possível compreendê-lo em sua própria forma. Ele não foca na cessação do ciclo, por não ser o seu domínio imediato e por não haver utilidade prática em focar naquilo que não é o seu domínio. "Nas cinco formas descritas" significa as descritas no Satipaṭṭhāna Sutta. "Apenas a investigação do puramente imaterial" significa apenas a investigação do imaterial sem mistura com o material. Devido à inclusão das seções dos agregados, das bases e das verdades nos cinco agregados, diz-se "investigação do material e do imaterial". Como os estabelecimentos da atenção plena da fase preliminar também estão incluídos, diz-se: "foram expostos como uma mistura de mundanos e supramundanos".

๓๙๔. อนิพฺพตฺตานนฺติ อชาตานํ. ปโยคํ ปรกฺกมนฺติ เอตฺถ ภุสํ โยโค ปโยโค, ปโยโคว ปรกฺกโม, ปโยคสงฺขาตํ ปรกฺกมนฺติ อตฺโถ. จิตฺตํ อุกฺขิปตีติ โกสชฺชปกฺเข ปติตุํ อปทานวเสน อุกฺขิปติ. ปธานวีริยนฺติ [Pg.240] สมฺมปฺปธานลกฺขณปฺปตฺตวีริยํ. โลกิยาติ โลกิยสมฺมปฺปธานกถา. สพฺพปุพฺพภาเคติ สพฺพมคฺคานํ ปุพฺพภาเค. กสฺสปสํยุตฺตปริยาเยนาติ กสฺสปสํยุตฺเต อาคตสุตฺเตน ‘‘อุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหียมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’’นฺติ (สํ. นิ. ๒.๑๔๕) อาคตตฺตา. สา โลกิยาติ เวทิตพฺพา.

394. "Dos não surgidos" (anibbattānaṃ) significa dos não nascidos. "Esforço e empenho": aqui, o esforço intenso é o empenho, o próprio esforço é o empenho; o significado é o empenho caracterizado pelo esforço. "Eleva a mente" significa que ele a eleva por meio do esforço para evitar que ela caia no lado da preguiça. "Energia de empenho" (padhānavīriyaṃ) significa a energia que alcançou a característica do esforço correto (sammappadhāna). "Mundana" refere-se à exposição sobre o esforço correto mundano. "Em toda a fase preliminar" significa na fase preliminar de todos os caminhos. "Pelo método do Kassapa Saṃyutta" refere-se ao que consta no sutta do Kassapa Saṃyutta: "se os estados prejudiciais e insalubres que surgiram em mim não fossem abandonados, eles conduziriam ao meu malefício". Deve-se entender que esta é mundana.

สมถวิปสฺสนาวาติ อวธารเณน มคฺคํ นิวตฺเตตฺวา ตสฺส นิวตฺตเน การณํ ทสฺเสนฺโต, ‘‘มคฺโค ปนา’’ติอาทิมาห. สกึ อุปฺปชฺชิตฺวาติ อิทํ ภูตกถนมตฺตํ. นิรุทฺธสฺส ปุน อนุปฺปชฺชนโต ‘‘น โกจิ คุโณ’’ติ อาสงฺเกยฺยาติ อาห – ‘‘โส หี’’ติอาทิ. อนนฺตรเมว ยถา ผลํ อุปฺปชฺชติ, ตถา ปวตฺติเยวสฺส ปจฺจยทานํ. ปุริมสฺมิมฺปีติ ‘‘อนุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’’นฺติ เอตฺถปิ. วุตฺตนฺติ โปราณฏฺฐกถายํ. ตํ ปน ตถาวุตฺตวจนํ น ยุตฺตํ ทุติยสฺมึ วิย ปุริมสฺมึ มคฺคสฺส อคฺคหเณ การณาภาวโต. ปุริมสฺมึ อคฺคหิเต มคฺเค อนุปฺปชฺชมาโน มคฺโค อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยาติ อาปชฺเชยฺย, น เจตํ ยุตฺตํ อาปชฺชมาเน ตสฺมึ ปธานตฺถสมฺภวโต. จตุกิจฺจสาธนวเสนาติ อนุปฺปนฺนากุสลานุปฺปาทนาทิจตุกิจฺจสาธนวเสน.

Ao excluir o caminho por meio da restrição 'apenas tranquilidade e insight' (samatha-vipassanā), mostrando a razão para essa exclusão, ele disse 'Mas o caminho...' e assim por diante. 'Tendo surgido uma única vez' é apenas uma declaração de fato. Para evitar a suspeita de que 'não há benefício algum' porque, uma vez cessado, ele não surge novamente, ele disse: 'Pois ele...' e assim por diante. Sua concessão de condição é precisamente a sua ocorrência de tal modo que o fruto surge imediatamente depois. 'Também no primeiro' refere-se a: 'meus estados benéficos não surgidos, se surgissem, levariam ao dano' também aqui. 'Foi dito' significa no antigo comentário. No entanto, essa afirmação assim dita não é adequada, pois não há razão para não compreender o caminho no primeiro caso, assim como no segundo. Se o caminho não fosse compreendido no primeiro caso, resultaria na consequência de que o caminho não surgido levaria ao dano; e isso não é adequado, pois quando ele surge, ocorre a realização do propósito principal. 'Por meio da realização das quatro tarefas' significa por meio da realização das quatro tarefas, tais como o não surgimento de estados prejudiciais não surgidos.

วุตฺตนเยนาติ ‘‘อสมุทาจารวเสน วา อนนุภูตารมฺมณวเสน วา’’ติอาทินา วุตฺตนเยน. วิชฺชมานาติ ธรมานสภาวา. ขณตฺตยปริยาปนฺนตฺตา อุปฺปาทาทิสมงฺคิโน วตฺตมานภาเวน อุปฺปนฺนํ วตฺตมานุปฺปนฺนํ. ตญฺหิ อุปฺปาทโต ปฏฺฐาย ยาว ภงฺคา อุทฺธํ ปนฺนํ ปตฺตนฺติ นิปฺปริยายโต ‘‘อุปฺปนฺน’’นฺติ วุจฺจติ. อนุภวิตฺวา ภวิตฺวา จ วิคตํ ภุตฺวาวิคตํ. อนุภวนภวนานิ หิ ภวนสามญฺเญน ภุตฺวา-สทฺเทน วุตฺตานิ. สามญฺญเมว หิ อุปสคฺเคน วิเสสียติ. อิธ วิปากานุภวนวเสน ตทารมฺมณํ อวิปกฺกวิปากสฺส สพฺพถา อวิคตตฺตา ภวิตฺวาวิคตมตฺตวเสน กมฺมญฺจ ‘‘ภุตฺวาวิคตุปฺปนฺน’’นฺติ วุตฺตํ. น อฏฺฐสาลินิยํ วิย รชฺชนาทิวเสน อนุภูตาปคตํ ชวนํ อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุทฺธตาวเสน ภูตาปคตญฺจ สงฺขตํ ภูตาปคตุปฺปนฺนนฺติ. ตสฺมา อิธ โอกาสกตุปฺปนฺนํ วิปากเมว วทติ, น ตตฺถ วิย กมฺมมฺปิ. อฏฺฐสาลินิยญฺหิ ภูตาวิคตุปฺปนฺนํ โอกาสกตุปฺปนฺนญฺจ อญฺญถา ทสฺสิตํ. วุตฺตญฺหิ ตตฺถ (ธ. ส. อฏฺฐ. ๑ กามาวจรกุสลปทภาชนีย) –

'Pelo método mencionado' significa pelo método mencionado como 'seja por meio da não ocorrência ativa, seja por meio de um objeto não experienciado', etc. 'Existentes' significa aqueles que possuem uma natureza intrínseca presente. O que surgiu no estado presente por estar dotado de surgimento, etc., por estar incluído nos três submomentos, é chamado de 'surgido no presente'. Pois isso, a partir do surgimento até a dissolução, tendo alcançado o que foi projetado para cima, é chamado diretamente de 'surgido'. 'Tendo experienciado e tendo existido, e então desaparecido' é 'tendo sido e desaparecido'. Pois o experienciar e o existir são expressos pela palavra 'tendo sido' devido à sua comunalidade com o existir. Pois a própria generalidade é especificada por um prefixo. Aqui, o objeto de registro por meio da experiência do resultado, e o kamma por meio de meramente ter existido e desaparecido — visto que o resultado ainda não amadurecido não desapareceu de forma alguma —, são chamados de 'surgido por ter sido e desaparecido'. Não é como no Atthasālinī, onde o javana que foi experienciado e desapareceu por meio do apego, etc., e o condicionado que desapareceu por ter surgido e cessado, são chamados de 'surgido por ter sido e desaparecido'. Portanto, aqui, 'surgido por ter tido oportunidade criada' refere-se apenas ao resultado, e não também ao kamma como naquele texto. Pois no Atthasālinī, o 'surgido por ter sido e desaparecido' e o 'surgido por ter tido oportunidade criada' são mostrados de outra maneira. Pois lá foi dito (no comentário ao Dhammasaṅgaṇī, seção sobre os estados benéficos do reino dos sentidos):

‘‘อารมฺมณรสํ [Pg.241] อนุภวิตฺวา นิรุทฺธํ อนุภูตาปคตสงฺขาตํ กุสลากุสลํ, อุปาทาทิตฺตยํ อนุปฺปตฺวา นิรุทฺธํ ภูตาปคตสงฺขาตํ เสสสงฺขตญฺจ ภูตาปคตุปฺปนฺนํ นาม. ‘ยานิสฺส ตานิ ปุพฺเพ กตานิ กมฺมานี’ติ เอวมาทินา นเยน วุตฺตํ กมฺมํ อตีตมฺปิ สมานํ อญฺญํ วิปากํ ปฏิพาหิตฺวา อตฺตโน วิปากสฺโสกาสํ กตฺวา ฐิตตฺตา, ตถากโตกาสญฺจ วิปากํ อนุปฺปนฺนมฺปิ สมานํ เอวํ กเต โอกาเส เอกนฺเตน อุปฺปชฺชนโต โอกาสกตุปฺปนฺนํ นามา’’ติ.

'O benéfico e o prejudicial que cessaram após experienciar o sabor do objeto, conhecidos como tendo sido experienciados e desaparecidos, e o restante do condicionado que cessou após alcançar a tríade de surgimento, etc., conhecidos como tendo existido e desaparecido, são chamados de surgidos por terem existido e desaparecido. O kamma mencionado no método que começa com "Quaisquer que sejam as ações feitas por ele anteriormente", embora seja passado, por ter impedido outro resultado e permanecido após criar uma oportunidade para o seu próprio resultado, e o resultado para o qual a oportunidade foi assim criada, embora ainda não tenha surgido, por surgir inevitavelmente quando a oportunidade é assim criada, é chamado de surgido por ter tido oportunidade criada.'

อิธ ปน สมฺโมหวิโนทนิยํ วุตฺตนเยเนว ภุตฺวาวิคตุปฺปนฺนํ โอกาสกตุปฺปนฺนญฺจ ทสฺสิตํ. วุตฺตญฺหิ, สมฺโมหวิโนทนิยํ (วิภ. อฏฺฐ. ๔๐๖) –

Aqui, no entanto, o 'surgido por ter sido e desaparecido' e o 'surgido por ter tido oportunidade criada' são mostrados precisamente de acordo com o método mencionado no Sammohavinodanī. Pois foi dito no Sammohavinodanī (comentário ao Vibhaṅga):

‘‘กมฺเม ปน ชหิเต อารมฺมณรสํ อนุภวิตฺวา นิรุทฺโธ วิปาโก ภุตฺวาวิคตํ นาม. กมฺมํ อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุทฺธํ ภุตฺวาวิคตํ นาม. ตทุภยมฺปิ ภุตฺวาวิคตุปฺปนฺนนฺติ สงฺขฺยํ คจฺฉติ. กุสลากุสลํ กมฺมํ อญฺญกมฺมสฺส วิปากํ ปฏิพาหิตฺวา อตฺตโน วิปากสฺส โอกาสํ กโรติ. เอวํ กเต โอกาเส วิปาโก อุปฺปชฺชมาโน โอกาสกรณโต ปฏฺฐาย อุปฺปนฺโนติ วุจฺจติ. อิทํ โอกาสกตุปฺปนฺนํ นามา’’ติ.

'Mas, quando o kamma é deixado de lado, o resultado que cessou após experienciar o sabor do objeto é chamado de tendo sido e desaparecido. O kamma que cessou após surgir é chamado de tendo sido e desaparecido. Ambos são classificados como surgidos por terem sido e desaparecido. O kamma benéfico ou prejudicial, tendo impedido o resultado de outro kamma, cria uma oportunidade para o seu próprio resultado. Quando a oportunidade é assim criada, o resultado que surge é dito ter surgido a partir do momento em que a oportunidade foi criada. Isso é chamado de surgido por ter tido oportunidade criada.'

ตตฺถ อฏฺฐสาลินิยา อยมธิปฺปาโย – ‘‘สติปิ สพฺเพสมฺปิ จิตฺตุปฺปาทานํ สํเวทยิตสภาวา อารมฺมณานุภวเน สวิปลฺลาเส ปน สนฺตาเน จิตฺตาภิสงฺขารวเสน ปวตฺติโต อพฺยากเตหิ วิสิฏฺโฐ กุสลากุสลานํ สาติสโย วิสยานุภวนากาโร. ยถา วิกปฺปคฺคาหวเสน ราคาทีหิ ตพฺพิปกฺเขหิ จ อกุสลํ กุสลญฺจ นิปฺปริยายโต อารมฺมณรสํ อนุภวติ, น ตถา วิปาโก กมฺมเวคกฺขิตฺตตฺตา, นาปิ กิริยา อเหตุกานํ อติทุพฺพลตาย, สเหตุกานญฺจ ขีณกิเลสสฺส ฉฬงฺคุเปกฺขาวโต อุปฺปชฺชมานานํ อติสนฺตวุตฺติตฺตา, ตสฺมา รชฺชนาทิวเสน อารมฺมณรสานุภวนํ สาติสยนฺติ อกุสลํ กุสลญฺจ อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุทฺธตาสามญฺเญน เสสสงฺขตญฺจ ภูตาปคต’’นฺติ วุตฺตํ. สมฺโมหวิโนทนิยา ปน วิปากานุภวนวเสน ตทารมฺมณํ อวิปกฺกปากสฺส สพฺพถา อวิคตตฺตา ภวิตฺวาวิคตมตฺตวเสน กมฺมญฺจ ภุตฺวาปคตนฺติ [Pg.242] วุตฺตํ. เตเนว ตตฺถ โอกาสกตุปฺปนฺนนฺติ วิปากเมวาห, น กมฺมมฺปิ, ตสฺมา อิธาปิ สมฺโมหวิโนทนิยํ วุตฺตนเยเนว ภุตฺวาปคตุปฺปนฺนํ โอกาสกตุปฺปนฺนญฺจ วิภตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

A intenção do Atthasālinī sobre isso é a seguinte: 'Embora todos os surgimentos de mente tenham a natureza de sentir ao experienciar um objeto, no fluxo mental que possui distorções, o modo de experienciar o objeto por parte dos estados benéficos e prejudiciais, ocorrendo por meio do condicionamento mental, é superior e distinto daquele dos indeterminados. Assim como o prejudicial e o benéfico experienciam diretamente o sabor do objeto por meio do apego conceitual, através da cobiça, etc., e de seus opostos, o resultado não o faz dessa maneira, por ser lançado pelo impulso do kamma; nem a ação funcional o faz, devido à extrema fraqueza das sem causa, e devido à ocorrência extremamente pacífica das com causa que surgem naquele cujas impurezas foram destruídas e que possui a equanimidade de seis fatores. Portanto, diz-se que a experiência do sabor do objeto por meio do apego, etc., é superior; e o prejudicial e o benéfico, juntamente com o restante do condicionado devido à comunalidade de terem surgido e cessado, são chamados de tendo existido e desaparecido'. No Sammohavinodanī, no entanto, o objeto de registro é chamado de 'tendo existido e desaparecido' por meio da experiência do resultado, e o kamma é chamado de 'tendo existido e desaparecido' por meio de meramente ter existido e desaparecido, visto que o resultado ainda não amadurecido não desapareceu de forma alguma. Por essa mesma razão, lá se diz que 'surgido por ter tido oportunidade criada' refere-se apenas ao resultado, e não também ao kamma; portanto, deve-se entender que aqui também o 'surgido por ter sido e desaparecido' e o 'surgido por ter tido oportunidade criada' são explicados precisamente de acordo com o método mencionado no Sammohavinodanī.

ปญฺจกฺขนฺธา ปน วิปสฺสนาย ภูมิ นามาติ สมฺมสนสฺส ฐานภาวโต วุตฺตํ. เตสูติ อตีตาทิเภเทสุ. อนุสยิตกิเลสาติ อปฺปหีนา มคฺเคน ปหาตพฺพา อธิปฺเปตา. เตนาห – ‘‘อตีตา วา…เป… น วตฺตพฺพา’’ติ. โหนฺตุ ตาว ‘‘อตีตา’’ติ วา ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนา’’ติ วา น วตฺตพฺพา, ‘‘อนาคตา’’ติ ปน กสฺมา น วตฺตพฺพา, นนุ การณลาเภ อุปฺปชฺชนารหา อปฺปหีนฏฺเฐน ถามคตา กิเลสา อนุสยาติ วุจฺจนฺตีติ? สจฺจเมตํ, อนาคตภาโวปิ เนสํ น ปริจฺฉินฺโน อิตรานาคตกฺขนฺธานํ วิยาติ ‘‘อนาคตา วาติ น วตฺตพฺพา’’ติ วุตฺตํ. ยทิ หิ เนสํ ปริจฺฉินฺโน อนาคตภาโว สิยา, ตโต ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนา, อตีตา’’ติ จ วตฺตพฺพา สิยุํ, ปจฺจยสมวาเย ปน อุปฺปชฺชนารหตํ อุปาทาย อนาคตโวหาโร ตตฺถ เวทิตพฺโพ.

Diz-se que os cinco agregados são o solo do insight por serem o lugar de investigação. 'Neles' significa naqueles divididos em passado, etc. 'Impurezas latentes' refere-se àquelas não abandonadas, que devem ser abandonadas pelo caminho. Por isso ele disse: 'Não se deve dizer que são passadas... e assim por diante'. Que não se deva dizer que são 'passadas' ou 'presentes', que assim seja; mas por que não se deve dizer que são 'futuras'? Não é verdade que as impurezas que são capazes de surgir quando as causas são obtidas, e que ganharam força por não terem sido abandonadas, são chamadas de latências? Isso é verdade, mas o estado futuro delas também não é determinado, ao contrário de outros agregados futuros; por isso foi dito: 'Não se deve dizer que são futuras'. Pois se o estado futuro delas fosse determinado, então também se deveria dizer que são 'presentes' ou 'passadas'; no entanto, o uso do termo 'futuro' em relação a elas deve ser entendido com base na sua aptidão para surgir quando houver a combinação de condições.

อิทํ ภูมิลทฺธุปฺปนฺนํ นามาติ อิทํ ยถาวุตฺตํ กิเลสชาตํ อปฺปหีนฏฺเฐน ภูมิลทฺธุปฺปนฺนํ นาม การณลาเภ สติ วิชฺชมานกิจฺจกรณโต. ตาสุ ตาสุ ภูมิสูติ มนุสฺสเทวาทิอตฺตภาวสงฺขาเตสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ. อารมฺมณกรณวเสน หิ ภวนฺติ เอตฺถ กิเลสาติ ภูมิโย, อุปาทานกฺขนฺธา. อสมุคฺฆาตคตาติ ตสฺมึ ตสฺมึ สนฺตาเน อนุปฺปตฺติธมฺมตํ อนาปาทิตตาย สมุคฺฆาตํ สมุจฺเฉทํ น คตาติ อสมุคฺฆาตคตา. ภูมิลทฺธุปฺปนฺนํ นามาติ เอตฺถ ลทฺธภูมิกํ ภูมิลทฺธนฺติ วุตฺตํ อคฺคิอาหิโต วิย. โอกาสกตุปฺปนฺนสทฺเทปิ จ อฏฺฐสาลินิยํ (ธ. ส. อฏฺฐ. ๑ กามาวจรกุสลปทภาชนีย) อาคตนเยน โอกาโส กโต เอเตน กุสลากุสลกมฺเมน, โอกาโส กโต เอตสฺส วิปากสฺสาติ จ ทุวิธตฺเถปิ เอวเมว กตสทฺทสฺส ปรนิปาโต เวทิตพฺโพ. อิธ ปน โอกาสกตุปฺปนฺนสทฺเทน วิปากสฺเสว คหิตตฺตา ‘‘โอกาโส กโต เอตสฺส วิปากสฺสา’’ติ เอวํ วิคฺคโห ทฏฺฐพฺโพ.

Aqui, 'surgido por ter obtido o solo' refere-se a esse grupo de impurezas mencionado, chamado de 'surgido por ter obtido o solo' devido ao fato de não ter sido abandonado, pois realiza sua função existente quando as causas são obtidas. 'Nesses e naqueles solos' refere-se aos agregados do apego que constituem os estados de existência de humanos, devas, etc. Pois as impurezas ocorrem neles por meio da tomada de objetos; por isso os agregados do apego são chamados de 'solos'. 'Não erradicadas' significa que não passaram pela erradicação ou corte completo, por não terem sido tornadas incapazes de surgir novamente naquele respectivo fluxo mental. Em 'surgido por ter obtido o solo', o termo 'tendo obtido o solo' é usado para significar 'aquele cujo solo foi obtido', assim como na expressão 'fogo acendido'. E também na palavra 'surgido por ter tido oportunidade criada', de acordo com o método apresentado no Atthasālinī, seja no sentido duplo de 'a oportunidade foi criada por este kamma benéfico ou prejudicial' ou 'a oportunidade foi criada para este resultado', a posição posterior da palavra 'criada' deve ser entendida exatamente da mesma maneira. Aqui, no entanto, como apenas o resultado é tomado pela palavra 'surgido por ter tido oportunidade criada', a análise deve ser vista como: 'a oportunidade foi criada para este resultado'.

ขณตฺตยสมงฺคิตาย สมุทาจารปฺปตฺตํ สมุทาจารุปฺปนฺนํ. เตนาห – ‘‘สมฺปติ วตฺตมานํเยวา’’ติ. อารมฺมณํ อธิคฺคยฺห ทฬฺหํ คเหตฺวา ปวตฺตํ อารมฺมณาธิคฺคหิตุปฺปนฺนํ. วิกฺขมฺภนปฺปหานวเสน อปฺปหีนา อวิกฺขมฺภิตา. สมุจฺเฉทปฺปหานวเสน อปฺปหีนา อสมุคฺฆาติตา. นิมิตฺตคฺคาหวเสน อารมฺมณสฺส อธิคฺคหิตตฺตา [Pg.243] ตํ อารมฺมณํ อนุสฺสริตานุสฺสริตกฺขเณ กิเลสุปฺปตฺติเหตุภาเวน อุปติฏฺฐนโต อธิคฺคหิตเมว นามํ โหตีติ อาห – ‘‘อารมฺมณสฺส อธิคฺคหิตตฺตา’’ติ. เอตฺถ จ อาหฏขีรรุกฺโข วิย นิมิตฺตคฺคาหวเสน อธิคฺคหิตํ อารมฺมณํ, อนาหฏขีรรุกฺโข วิย อวิกฺขมฺภิตตาย อนฺโตคตกิเลสอารมฺมณํ ทฏฺฐพฺพํ. นิมิตฺตคฺคาหิกา อวิกฺขมฺภิตกิเลสา วา ปุคฺคลา วา อาหฏานาหฏขีรรุกฺขสทิสา. ปุริมนเยเนวาติ อวิกฺขมฺภิตุปฺปนฺเน วุตฺตนเยเนว. วิตฺถาเรตพฺพนฺติ ‘‘อิมสฺมึ นาม ฐาเน นุปฺปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ น วตฺตพฺพา. กสฺมา? อสมุคฺฆาติตตฺตา. ยถา กึ? ยถา สเจ ขีรรุกฺขํ กุฐาริยา อาหเนยฺยุํ, อิมสฺมึ นาม ฐาเน ขีรํ น นิกฺขเมยฺยาติ น วตฺตพฺพํ, เอวํ. อิทํ อสมุคฺฆาติตุปฺปนฺนํ นามาติ เอวํ โยเชตฺวา วิตฺถาเรตพฺพํ.

O que alcançou a ocorrência ativa por estar dotado dos três submomentos é 'surgido por ocorrência ativa'. Por isso ele disse: 'precisamente o presente imediato'. O que ocorre tendo dominado o objeto, segurando-o firmemente, é 'surgido por dominação do objeto'. Aquelas não abandonadas por meio do abandono por supressão são 'não suprimidas'. Aquelas não abandonadas por meio do abandono por erradicação são 'não erradicadas'. Como o objeto é dominado por meio da apreensão de seus sinais, e esse objeto se apresenta como causa para o surgimento de impurezas a cada momento em que é lembrado repetidamente, ele é chamado de 'dominado'; por isso ele disse: 'por causa da dominação do objeto'. E aqui, o objeto dominado por meio da apreensão de sinais deve ser visto como uma árvore de látex que foi cortada, enquanto o objeto das impurezas internas devido ao fato de não serem suprimidas deve ser visto como uma árvore de látex que não foi cortada. As impurezas não suprimidas ou as pessoas que apreendem os sinais são semelhantes às árvores de látex cortadas e não cortadas. 'Precisamente pelo método anterior' significa pelo método mencionado em relação ao 'surgido por não ser suprimido'. Deve ser detalhado assim: 'Não se deve dizer: "elas não surgirão neste determinado lugar"'. Por quê? Por não terem sido erradicadas. Como o quê? Assim como se batessem com um machado em uma árvore de látex, não se deveria dizer: 'o látex não sairá neste determinado lugar', assim também é isso. Deve-se detalhar aplicando isso como: 'Isso é chamado de surgido por não ser erradicado'.

อิเมสุ อุปฺปนฺเนสูติ ยถาวุตฺเตสุ อฏฺฐสุ อุปฺปนฺเนสุ. อิทํ น มคฺควชฺฌํ อปฺปหาตพฺพวตฺถุตฺตา. มคฺควชฺฌํ มคฺเคน ปเหยฺยวตฺถุตฺตา. รตฺโตติ ราเคน สมนฺนาคโต. เอส นโย ทุฏฺโฐ มูฬฺโหติ เอตฺถาปิ. วินิพทฺโธติ มานสํโยชเนน วิรูปํ นิพนฺธิโต. ปรามฏฺโฐติ ทิฏฺฐิปรามาเสน ธมฺมสภาวํ อติกฺกมฺม ปรโต อามฏฺโฐ. อนิฏฺฐงฺคโตติ นิฏฺฐํ อคโต, สํสยาปนฺโนติ อตฺโถ. ถามคโตติ อนุสยวเสน ทฬฺหตํ อุปคโต. ยุคนทฺธาติ ปหาตพฺพปฺปหายกยุเค นทฺธา วิย วตฺตนกา เอกกาลิกตฺตา. สํกิเลสิกาติ สํกิเลสธมฺมสหิตา.

'Nesses surgidos' significa nos oito tipos de surgidos mencionados. Isto não deve ser destruído pelo caminho, por ser algo que não deve ser abandonado. O que deve ser destruído pelo caminho é o que deve ser abandonado pelo caminho. 'Apegado' significa dotado de cobiça. Este mesmo método se aplica também a 'irado' e 'iludido'. 'Acorrentado' significa feio e firmemente atado pelo grilhão do orgulho. 'Apegado erroneamente' significa aquele que, tendo transgredido a verdadeira natureza das coisas por meio do apego a visões, a apreende de forma distorcida. 'Aquele que não chegou à conclusão' significa aquele que não alcançou a certeza, isto é, que caiu na dúvida. 'Fortalecido' significa aquele que alcançou a firmeza por meio da latência. 'Atados como uma parelha' significa que ocorrem como se estivessem atados em uma parelha de 'o que deve ser abandonado' e 'o que abandona', por serem simultâneos. 'Corruptíveis' significa acompanhados de estados de corrupção.

ปาฬิยนฺติ ปฏิสมฺภิทาปาฬิยํ (ปฏิ. ม. ๓.๒๑). ติกาลิเกสุปิ กิเลเสสุ วายามาภาวทสฺสนตฺถํ อชาตผลตรุณรุกฺโข ปาฬิยํ นิทสฺสิโต, อฏฺฐกถายํ ปน ชาโต สตฺโต อสมุทาหฏกิเลโส นาม นตฺถีติ ‘‘ชาตผลรุกฺเขน ทีเปตพฺพ’’นฺติ วตฺวา ตมตฺถํ วิวริตุํ ‘‘ยถา หี’’ติอาทิ วุตฺตํ. อถ วา มคฺเคน ปหีนกิเลสานเมว อตีตาทิเภเทน ติธา นวตฺตพฺพตํ ปากฏํ กาตุํ อชาตผลรุกฺโข อุปมาวเสน ปาฬิยํ อาภโต, อตีตาทีนํ อปฺปหีนตาทสฺสนตฺถมฺปิ ‘‘ชาตผลรุกฺเขน ทีเปตพฺพ’’นฺติ อฏฺฐกถายํ วุตฺตํ. ตตฺถ ยถา อจฺฉินฺเน รุกฺเข นิพฺพตฺตนารหานิ ผลานิ ฉินฺเน อนุปฺปชฺชมานานิ กทาจิ สสภาวานิ อเหสุํ, โหนฺติ, ภวิสฺสนฺติ วาติ อตีตาทิภาเวน น วตฺตพฺพานิ, เอวํ มคฺเคน ปหีนกิเลสา จ ทฏฺฐพฺพา มคฺเค อนุปฺปนฺเน อุปฺปตฺติรหานํ อุปฺปนฺเน สพฺเพน สพฺพํ อภาวโต[Pg.244]. ยถา จ เฉเท อสติ ผลานิ อุปฺปชฺชิสฺสนฺตีติ เฉทนสฺส สาตฺถกตา, เอวํ มคฺคภาวนาย จ สาตฺถกตา โยเชตพฺพา. นาปิ น ปชหตีติ อุปฺปชฺชนารหานํ ปชหนโต วุตฺตํ. อุปฺปชฺชิตฺวาติ ลกฺขเณ ตฺวา-สทฺโท. มคฺคสฺส อุปฺปชฺชนกิริยาย หิ สมุทยปฺปหานนิพฺพานสฉิกรณกิริยา วิย ขนฺธานํ ปริชานนกิริยา ลกฺขียติ.

'No texto canônico' significa no Paṭisambhidāmagga. Para mostrar a ausência de esforço em relação às impurezas nos três períodos de tempo, uma árvore jovem que ainda não produziu frutos é apresentada como exemplo no texto canônico. No entanto, no comentário, considerando que não existe ser nascido que não tenha acumulado impurezas, diz-se: 'deve ser ilustrado por uma árvore que já produziu frutos'; e para explicar esse significado, diz-se 'Assim como...' e assim por diante. Ou então, para tornar claro que as impurezas abandonadas pelo caminho não devem ser descritas de três maneiras, a árvore que ainda não produziu frutos é trazida como metáfora no texto canônico; e para mostrar também que as passadas, etc., não foram abandonadas, diz-se no comentário: 'deve ser ilustrado por uma árvore que já produziu frutos'. Lá, assim como os frutos que poderiam surgir em uma árvore não cortada, mas que não surgem quando ela é cortada, não devem ser descritos em termos de passado, etc., como tendo existido com sua própria natureza no passado, existindo no presente ou vindo a existir no futuro, assim também devem ser vistas as impurezas abandonadas pelo caminho, pois elas não têm possibilidade de surgir quando o caminho não surgiu, e quando o caminho surge, elas deixam de existir por completo. E assim como o corte da árvore é significativo porque, se não houvesse o corte, os frutos surgiriam, da mesma forma deve-se aplicar a significância do desenvolvimento do caminho. E a expressão 'nem deixa de abandonar' é dita porque ele abandona aquelas que são capazes de surgir. Em 'tendo surgido', o sufixo '-tvā' é usado no sentido de característica. Pois, pela ação de surgimento do caminho, a ação de compreender plenamente os agregados é caracterizada, assim como a ação de abandonar a origem e realizar o nibbāna.

เตปิ ปชหติเยวาติ เย เตหิ กิเลเสหิ ชเนตพฺพา อุปาทินฺนกฺขนฺธา, เตปิ ปชหติเยว ตนฺนิมิตฺตสฺส อภิสงฺขารวิญฺญาณสฺส นิโรธนโต. เตนาห – ‘‘วุตฺตมฺปิ เจต’’นฺติอาทิ. อภิสงฺขารวิญฺญาณสฺส นิโรเธนาติ กมฺมวิญฺญาณสฺส อนุปฺปตฺติธมฺมตาปาทเนน. เอตฺถาติ เอตสฺมึ โสตาปตฺติมคฺคญาเณ เหตุภูเต. เอเตติ นามรูปสญฺญิตา สงฺขารา. สพฺพภเวหิ วุฏฺฐาติเยวาติปิ วทนฺตีติ อรหตฺตมคฺโค สพฺพภเวหิ วุฏฺฐาติเยวาติ วทนฺติ ตทุปฺปตฺติโต อุทฺธํ ภวูปปตฺติยา กิเลสสฺสปิ อภาวโต.

'Eles também abandonam': os agregados apropriados (upādinnakkhandhā) que seriam gerados por essas impurezas mentais (kilesas), eles também os abandonam, devido à cessação da consciência de formações volitivas (abhisaṅkhāraviññāṇa) que é a sua causa. Por isso foi dito: 'E isso também foi dito', etc. 'Pela cessação da consciência de formações volitivas': por fazer com que a consciência kármica (kammaviññāṇa) adquira a natureza de não mais surgir. 'Aqui': neste conhecimento do caminho da entrada na corrente (sotāpattimaggañāṇa) que atua como causa. 'Estes': as formações designadas como nome e forma (nāmarūpa). 'Eles também dizem que emerge de todas as existências': eles dizem que o caminho do arahantado emerge de todas as existências, porque após o seu surgimento não há mais renascimento na existência, devido à ausência de impurezas mentais.

เอกจิตฺตกฺขณิกตฺตา มคฺคสฺสาติ อธิปฺปาเยน ‘‘กถํ อนุปฺปนฺนานํ…เป… ฐิติยา ภาวนา โหตี’’ติ ปุจฺฉติ. มคฺคปฺปวตฺติยาเยว อุภยกิจฺจสิทฺธิโต อาห – ‘‘มคฺคปฺปวตฺติยาเยวา’’ติ. มคฺโค หีติอาทินา ตมตฺถํ วิวรติ. อนุปฺปนฺโน นาม วุจฺจติ, ตสฺมา ตสฺส ภาวนา อนุปฺปนฺนานํ อุปฺปาทาย ภาวนา วุตฺตาติ โยเชตพฺพา. วตฺตุํ วฏฺฏตีติ ยาวตา มคฺคสฺส ปวตฺติเยว ฐิติ, ตตฺตกาเนว นิพฺพตฺติตโลกุตฺตรานิ.

Com a intenção de que 'o caminho dura apenas um único momento mental', ele pergunta: 'Como ocorre o desenvolvimento para o surgimento... pe... para a estabilização daqueles que não surgiram?'. Como ambas as funções são realizadas apenas pela ocorrência do caminho, ele diz: 'Apenas pela ocorrência do caminho'. Ele explica esse significado com as palavras 'Pois o caminho...', etc. Ele é chamado de 'não surgido'; portanto, o seu desenvolvimento deve ser associado como 'o desenvolvimento para o surgimento daqueles que não surgiram'. É correto dizer que a própria ocorrência do caminho é a sua estabilização, e apenas nessa medida os estados supramundanos são produzidos.

๓๙๘-๔๐๑. กตฺตุกมฺยตาฉนฺทํ อธิปตึ กริตฺวา ปฏิลทฺธสมาธิ ฉนฺทสมาธีติ อาห – ‘‘ฉนฺทํ นิสฺสาย ปวตฺโต สมาธิ ฉนฺทสมาธี’’ติ ปธานสงฺขาราติ จตุกิจฺจสาธกสฺส สมฺมปฺปธานวีริยสฺเสตํ อธิวจนํ. เตนาห – ‘‘ปธานภูตา สงฺขารา ปธานสงฺขารา’’ติ. ตตฺถ ปธานภูตาติ วีริยภูตา. สงฺขตสงฺขาราทินิวตฺตนตฺถํ ปธานคฺคหณนฺติ. อถ วา ตํ ตํ วิเสสํ สงฺขโรตีติ สงฺขาโร, สพฺพํ วีริยํ. ตตฺถ จตุกิจฺจสาธกโต เสสนิวตฺตนตฺถํ ปธานคฺคหณนฺติ, ปธานภูตา เสฏฺฐภูตาติ อตฺโถ. จตุพฺพิธสฺส ปน วีริยสฺส อธิปฺเปตตฺตา พหุวจนนิทฺเทโส กโต. เตหิ ธมฺเมหีติ ฉนฺทสมาธินา ปธานสงฺขาเรหิ จ. อิทฺธิปาทนฺติ เอตฺถ อิชฺฌตีติ อิทฺธิ, สมิชฺฌติ นิปฺผชฺชตีติ อตฺโถ. อิชฺฌนฺติ วา เอตาย สตฺตา อิทฺธา วุทฺธา อุกฺกํสคตา โหนฺตีติปิ อิทฺธิ. ปฐเมนตฺเถน อิทฺธิ เอว ปาโท [Pg.245] อิทฺธิปาโท, อิทฺธิโกฏฺฐาโสติ อตฺโถ. ทุติเยนตฺเถน อิทฺธิยา ปาโทติ อิทฺธิปาโท, ปาโทติ ปติฏฺฐา, อธิคมูปาโยติ อตฺโถ. เตน หิ ยสฺมา อุปรูปริวิเสสสงฺขาตํ อิทฺธึ ปชฺชนฺติ ปาปุณนฺติ, ตสฺมา ปาโทติ วุจฺจติ. เตนาห – ‘‘อิทฺธิยา ปาทํ, อิทฺธิภูตํ วา ปาทํ อิทฺธิปาท’’นฺติ.

398-401. Tendo feito do desejo de agir (kattukamyatāchanda) o fator predominante, a concentração obtida é a concentração do desejo; por isso ele diz: 'A concentração que ocorre apoiada no desejo é a concentração do desejo'. 'Formações de esforço' (padhānasaṅkhārā) é uma designação para a energia do esforço correto (sammappadhānavīriya) que realiza as quatro funções. Por isso ele diz: 'As formações que são principais são as formações de esforço'. Aqui, 'que são principais' significa 'que consistem em energia'. O termo 'principal' (padhāna) é usado para excluir as formações condicionadas (saṅkhatasaṅkhāra), etc. Ou então, 'formação' (saṅkhāra) é aquilo que forma esta ou aquela distinção, ou seja, toda energia. Aqui, o termo 'principal' é usado para excluir o restante, por realizar as quatro funções; 'que são principais' significa 'que são excelentes'. E a designação no plural é feita porque se refere ao esforço de quatro tipos. 'Por esses estados': pela concentração do desejo e pelas formações de esforço. Quanto a 'base do poder' (iddhipāda): aqui, 'aquilo que prospera' é o poder (iddhi), significando que é bem-sucedido, que se realiza. Ou então, 'poder' é aquilo pelo qual os seres prosperam, tornam-se bem-sucedidos, crescem e alcançam a excelência. De acordo com o primeiro significado, o próprio poder é a base (pāda), logo 'base do poder' (iddhipāda) significa 'uma parte do poder'. De acordo com o segundo significado, a base do poder é a 'base para o poder', onde 'base' (pāda) significa fundamento ou meio de realização. Por isso, visto que eles alcançam e atingem o poder caracterizado por distinções cada vez mais elevadas, ele é chamado de 'base' (pāda). Por isso ele diz: 'A base para o poder, ou a base que consiste em poder, é a base do poder'.

อถ วา อิทฺธิปาทนฺติ นิปฺผตฺติปริยาเยน อิชฺฌนฏฺเฐน, อิชฺฌนฺติ เอตาย สตฺตา อิทฺธา วุทฺธา อุกฺกํสคตา โหนฺตีติ อิมินา วา ปริยาเยน อิทฺธีติ สงฺขํ คตานํ อุปจารชฺฌานาทิกุสลจิตฺตสมฺปยุตฺตานํ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารานํ อธิฏฺฐานฏฺเฐน ปาทภูตํ เสสจิตฺตเจตสิกราสินฺติ อตฺโถ. เตเนว อิทฺธิปาทวิภงฺเค (วิภ. ๔๓๔-๔๓๗) ‘‘อิทฺธิปาโทติ ตถาภูตสฺส เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ’’ติ วุตฺตํ. สา เอว จ ตถาวุตฺตา อิทฺธิ ยสฺมา เหฏฺฐิมา เหฏฺฐิมา อุปริมาย อุปริมาย ตโย ฉนฺทสมาธิปฺปธานสงฺขารา ปาทภูตา อธิฏฺฐานภูตา, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘อิทฺธิภูตํ วา ปาท’’นฺติ. ตถา เหฏฺฐา ธมฺมา อิทฺธิปิ โหนฺติ อิทฺธิปาทาปิ, เสสา ปน สมฺปยุตฺตกา จตฺตาโร ขนฺธา อิทฺธิปาทาเยว. วีริยจิตฺตวีมํสาสมาธิปฺปธานสงฺขารสงฺขาตาปิ ตโย ตโย ธมฺมา อิทฺธิปิ โหนฺติ อิทฺธิปาทาปิ, เสสา ปน สมฺปยุตฺตกา จตฺตาโร ขนฺธา อิทฺธิปาทาเยว.

Ou então, 'base do poder' significa o restante do grupo de mente e fatores mentais (citta-cetasika) que serve como base (pāda), no sentido de fundamento (adhiṭṭhāna), para a concentração do desejo e as formações de esforço associadas com a mente benéfica da concentração de acesso (upacārajjhāna), etc., que são designadas como 'poder' (iddhi) no sentido de realização por meio do método de consecução, ou por meio do método de que 'por isso os seres prosperam, tornam-se bem-sucedidos, crescem e alcançam a excelência'. Por essa mesma razão, no Iddhipādavibhaṅga é dito: 'Base do poder é o agregado da sensação... pe... o agregado da consciência de alguém que é assim'. E como esse mesmo poder assim mencionado serve como base e fundamento para os três fatores sucessivamente mais elevados — a concentração do desejo e as formações de esforço —, por isso foi dito: 'ou a base que consiste em poder'. Assim, os estados inferiores são tanto o poder quanto a base do poder, enquanto os quatro agregados associados restantes são apenas a base do poder. Da mesma forma, os três estados conhecidos como concentração de energia, de mente e de investigação, juntamente com as formações de esforço, são tanto o poder quanto a base do poder, enquanto os quatro agregados associados restantes são apenas a base do poder.

อปิจ ปุพฺพภาโค ปุพฺพภาโค อิทฺธิปาโท นาม, ปฏิลาโภ ปฏิลาโภ อิทฺธิ นามาติ เวทิตพฺพา. อยมตฺโถ อุปจาเรน วา วิปสฺสนาย วา ทีเปตพฺโพ. ปฐมชฺฌานปริกมฺมญฺหิ อิทฺธิปาโท นาม, ปฐมชฺฌานํ อิทฺธิ นาม. ทุติยฌาน… ตติยฌาน… จตุตฺถฌาน… อากาสานญฺจายตน… วิญฺญาณญฺจายตน… อากิญฺจญฺญายตน… เนวสญฺญานาสญฺญายตนปริกมฺมํ อิทฺธิปาโท นาม, เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อิทฺธิ นาม. โสตาปตฺติมคฺคสฺส วิปสฺสนา อิทฺธิปาโท นาม, โสตาปตฺติมคฺโค อิทฺธิ นาม. สกทาคามิ-อนาคามิ-อรหตฺตมคฺคสฺส วิปสฺสนา อิทฺธิปาโท นาม, อรหตฺตมคฺโค อิทฺธิ นาม. ปฏิลาเภนปิ ทีเปตุํ วฏฺฏติเยว. ปฐมชฺฌานญฺหิ อิทฺธิปาโท นาม, ทุติยชฺฌานํ อิทฺธิ นาม. ทุติยชฺฌานํ อิทฺธิปาโท นาม, ตติยชฺฌานํ อิทฺธิ นาม…เป… อนาคามิมคฺโค อิทฺธิปาโท นาม, อรหตฺตมคฺโค อิทฺธิ นาม.

Além disso, deve-se entender que cada estágio preliminar é chamado de 'base do poder', e cada obtenção correspondente é chamada de 'poder'. Este significado deve ser ilustrado por meio do acesso (upacāra) ou da visão libertadora (vipassanā). Pois a preparação para o primeiro jhana é chamada de 'base do poder', e o primeiro jhana é chamado de 'poder'. A preparação para o segundo jhana... terceiro jhana... quarto jhana... esfera do espaço infinito... esfera da consciência infinita... esfera do nada... esfera da nem percepção, nem não-percepção é chamada de 'base do poder', e a esfera da nem percepção, nem não-percepção é chamada de 'poder'. A visão libertadora para o caminho da entrada na corrente é chamada de 'base do poder', e o caminho da entrada na corrente é chamado de 'poder'. A visão libertadora para o caminho do retorno único, do não-retorno e do arahantado é chamada de 'base do poder', e o caminho do arahantado é chamado de 'poder'. Também é apropriado ilustrar isso por meio da própria obtenção. Pois o primeiro jhana é chamado de 'base do poder', e o segundo jhana é chamado de 'poder'. O segundo jhana é chamado de 'base do poder', e o terceiro jhana é chamado de 'poder'... pe... o caminho do não-retorno é chamado de 'base do poder', e o caminho do arahantado é chamado de 'poder'.

เสเสสุปีติ วีริยสมาธิอาทีสุปิ. ตตฺถ หิ วีริยํ, จิตฺตํ, วีมํสํ อธิปตึ กริตฺวา ปฏิลทฺธสมาธิ วีริยสมาธิ, จิตฺตสมาธิ, วีมํสาสมาธีติ [Pg.246] อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ฉนฺทาทีสุ เอกนฺติ ฉนฺทาทีสุ จตูสุ อาทิโต วุตฺตตฺตา อาทิภูตํ เอกํ ปธานํ ฉนฺทนฺติ อธิปฺปาโย. เตเนวาห – ‘‘ตทาสฺส ปฐมิทฺธิปาโท’’ติ. เอวํ เสสาปีติ เอเตน วีริยํ จิตฺตํ วีมํสํ นิสฺสาย วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณนฺตานํ วเสน ทุติยวีริยิทฺธิปาทาทโย โยเชตพฺพาติ ทสฺเสติ. อิมินา หิ สุตฺตนฺเตน จตุนฺนํ ภิกฺขูนํ มตฺถกปฺปตฺตํ กมฺมฏฺฐานํ ทสฺสิตํ. เอโก หิ ภิกฺขุ ฉนฺทํ อวสฺสยติ, กตฺตุกมฺยตากุสลธมฺมจฺฉนฺเทน อตฺถนิปฺผตฺติยํ สติ ‘‘อหํ โลกุตฺตรธมฺมํ นิพฺพตฺเตสฺสามิ, นตฺถิ มยฺหํ เอตสฺส นิพฺพตฺตเน ภาโร’’ติ ฉนฺทํ เชฏฺฐกํ ฉนฺทํ ธุรํ ฉนฺทํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา โลกุตฺตรธมฺมํ นิพฺพตฺเตติ. เอโก วีริยํ อวสฺสยติ, เอโก จิตฺตํ, เอโก ปญฺญํ อวสฺสยติ, ปญฺญาย อตฺถนิปฺผตฺติยํ สติ ‘‘อหํ โลกุตฺตรธมฺมํ นิพฺพตฺเตสฺสามิ, นตฺถิ มยฺหํ เอตสฺส นิพฺพตฺตเน ภาโร’’ติ ปญฺญํ เชฏฺฐกํ ปญฺญํ ธุรํ ปญฺญํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา โลกุตฺตรธมฺมํ นิพฺพตฺเตติ.

'Nos restantes também': na concentração da energia, etc., também. Pois ali, deve-se entender o significado como: a concentração obtida tendo feito da energia, da mente e da investigação o fator predominante é a concentração da energia, a concentração da mente e a concentração da investigação. 'Um entre o desejo, etc.': a intenção é que, por ser mencionado primeiro entre os quatro (desejo, etc.), o desejo é o primeiro e principal. Por isso ele diz: 'Então esta é a sua primeira base do poder'. 'Assim também os restantes': com isso, ele mostra que a segunda base do poder baseada na energia, etc., deve ser aplicada de acordo com aqueles que alcançam o arahantado desenvolvendo a visão libertadora apoiados na energia, na mente e na investigação. Por meio deste sutta, é mostrado o tema de meditação que alcançou o ápice para quatro monges. Pois um monge apoia-se no desejo; quando há a realização do objetivo através do desejo de agir em relação aos estados benéficos, pensando: 'Eu produzirei o estado supramundano, não há fardo para mim em produzi-lo', ele produz o estado supramundano fazendo do desejo o principal, o líder, o precursor. Um apoia-se na energia, um na mente, e um apoia-se na sabedoria; quando há a realização do objetivo através da sabedoria, pensando: 'Eu produzirei o estado supramundano, não há fardo para mim em produzi-lo', ele produz o estado supramundano fazendo da sabedoria a principal, a líder, a precursora.

กถํ? ยถา หิ จตูสุ อมจฺจปุตฺเตสุ ฐานนฺตรํ ปตฺเถตฺวา วิจรนฺเตสุ เอโก อุปฏฺฐานํ อวสฺสยติ, เอโก สูรภาวํ, เอโก ชาตึ, เอโก มนฺตํ. กถํ? เตสุ หิ ปฐโม อุปฏฺฐาเน อปฺปมาทการิตาย อตฺถนิปฺผตฺติยา สติ ลพฺภมานํ ‘‘ลจฺฉาเมตํ ฐานนฺตร’’นฺติ อุปฏฺฐานํ อวสฺสยติ. ทุติโย อุปฏฺฐาเน อปฺปมตฺโตปิ ‘‘เอกจฺโจ สงฺคาเม ปจฺจุปฏฺฐิเต สณฺฐาตุํ น สกฺโกติ, อวสฺสํ ปน รญฺโญ ปจฺจนฺโต กุปฺปิสฺสติ, ตสฺมึ กุปฺปิเต รถสฺส ปุรโต กมฺมํ กตฺวา ราชานํ อาราเธตฺวา อาหราเปสฺสาเมตํ ฐานนฺตร’’นฺติ สูรภาวํ อวสฺสยติ. ตติโย ‘‘สูรภาเวปิ สติ เอกจฺโจ หีนชาติโก โหติ, ชาตึ โสเธตฺวา ฐานนฺตรํ เทนฺโต มยฺหํ ทสฺสตี’’ติ ชาตึ อวสฺสยติ. จตุตฺโถ ‘‘ชาติมาปิ เอโก อมนฺตนีโย โหติ, มนฺเตน กตฺตพฺพกิจฺเจ อุปฺปนฺเน อาหราเปสฺสาเมตํ ฐานนฺตร’’นฺติ มนฺตํ อวสฺสยติ. เต สพฺเพปิ อตฺตโน อตฺตโน อวสฺสยพเลน ฐานนฺตรานิ ปาปุณึสุ.

Como? Assim como entre quatro filhos de ministros que andam por aí desejando uma posição elevada, um apoia-se no serviço (upaṭṭhāna), um na bravura (sūrabhāva), um no nascimento nobre (jāti) e um no conselho (manta). Como? Entre eles, o primeiro, quando há a realização do objetivo devido à sua diligência no serviço, pensando: 'Eu obterei esta posição que está disponível', apoia-se no serviço. O segundo, embora diligente no serviço, pensando: 'Alguns não conseguem manter-se firmes quando a batalha se apresenta; mas certamente a fronteira do rei se rebelará, e quando ela se rebelar, agindo à frente da carruagem e agradando ao rei, eu farei com que ele me dê esta posição', apoia-se na bravura. O terceiro, pensando: 'Mesmo que haja bravura, alguns são de nascimento baixo; o rei, ao verificar o nascimento nobre e conceder a posição, a dará a mim', apoia-se no nascimento nobre. O quarto, pensando: 'Mesmo alguém de nascimento nobre pode ser incapaz de aconselhar; quando surgir um dever a ser realizado por meio de conselho, eu farei com que ele me dê esta posição', apoia-se no conselho. Todos eles alcançaram suas respectivas posições elevadas pela força de seus respectivos apoios.

ตตฺถ อุปฏฺฐาเน อปฺปมตฺโต หุตฺวา ฐานนฺตรํ ปตฺโต วิย ฉนฺทํ อวสฺสาย กตฺตุกมฺยตากุสลธมฺมจฺฉนฺเทน ‘‘อตฺถนิปฺผตฺติยํ สติ อหํ โลกุตฺตรธมฺมํ นิพฺพตฺเตสฺสามิ, นตฺถิ มยฺหํ เอตสฺส นิพฺพตฺตเน สาโร’’ติ ฉนฺทํ เชฏฺฐกํ ฉนฺทํ ธุรํ ฉนฺทํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา โลกุตฺตรธมฺมนิพฺพตฺตโก ทฏฺฐพฺโพ [Pg.247] รฏฺฐปาลตฺเถโร (ม. นิ. ๒.๒๙๓ อาทโย) วิย. โส หิ อายสฺมา ‘‘ฉนฺเท สติ กถํ นานุชานิสฺสนฺตี’’ติ สตฺตาหมฺปิ ภตฺตานิ อภุญฺชิตฺวา มาตาปิตโร อนุชานาเปตฺวา ปพฺพชิตฺวา ฉนฺทเมว อวสฺสาย โลกุตฺตรธมฺมํ นิพฺพตฺเตสิ. สูรภาเวน ราชานํ อาราเธตฺวา ฐานนฺตรํ ปตฺโต วิย วีริยํ เชฏฺฐกํ วีริยํ ธุรํ วีริยํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา โลกุตฺตรธมฺมนิพฺพตฺตโก ทฏฺฐพฺโพ โสณตฺเถโร (มหาว. ๒๔๓ อาทโย) วิย. โส หิ อายสฺมา วีริยํ ธุรํ กตฺวา โลกุตฺตรธมฺมํ นิพฺพตฺเตสิ.

Aqui, assim como aquele que obteve a posição sendo diligente no serviço, aquele que produz o estado supramundano apoiando-se no desejo, através do desejo de agir em relação aos estados benéficos, pensando: 'Quando houver a realização do objetivo, eu produzirei o estado supramundano, não há fardo para mim em produzi-lo', fazendo do desejo o principal, o líder, o precursor, deve ser visto como o Venerável Raṭṭhapāla. Pois aquele venerável, pensando: 'Se houver desejo, como eles não consentirão?', não comeu por sete dias até fazer com que seus pais consentissem, ordenou-se e, apoiando-se apenas no desejo, produziu o estado supramundano. Assim como aquele que obteve a posição agradando ao rei através da bravura, aquele que produz o estado supramundano fazendo da energia a principal, a líder, a precursora, deve ser visto como o Venerável Soṇa. Pois aquele venerável, fazendo da energia o seu líder, produziu o estado supramundano.

ชาติสมฺปตฺติยา ฐานนฺตรํ ปตฺโตวิย จิตฺตํ เชฏฺฐกํ จิตฺตํ ธุรํ จิตฺตํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา โลกุตฺตรธมฺมนิพฺพตฺตโก ทฏฺฐพฺโพ สมฺภูตตฺเถโร (เถรคา. อฏฺฐ. ๒ สมฺภูตตฺเถรคาถาวณฺณนา) วิย. โส หิ อายสฺมา จิตฺตํ เชฏฺฐกํ จิตฺตํ ธุรํ จิตฺตํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา โลกุตฺตรธมฺมํ นิพฺพตฺเตสิ. มนฺตํ อวสฺสาย ฐานนฺตรํ ปตฺโต วิย วีมํสํ เชฏฺฐกํ วีมํสํ ธุรํ วีมํสํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา โลกุตฺตรธมฺมนิพฺพตฺตโก ทฏฺฐพฺโพ เถโร โมฆราชา (สุ. นิ. ๑๑๒๒ อาทโย; จูฬนิ. โมฆราชมาณวปุจฺฉานิทฺเทโส ๘๕) วิย. โส หิ อายสฺมา วีมํสํ เชฏฺฐกํ วีมํสํ ธุรํ วีมํสํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา โลกุตฺตรธมฺมํ นิพฺพตฺเตสิ. ตสฺส หิ ภควา ‘‘สุญฺญโต โลกํ อเวกฺขสฺสู’’ติ (สุ. นิ. ๑๑๒๕; จูฬนิ. โมฆราชมาณวปุจฺฉานิทฺเทโส ๘๘) สุญฺญตากถํ กเถสิ. ปญฺญานิสฺสิตมานนิคฺคหตฺถญฺจ ทฺวิกฺขตฺตุํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ น กเถสิ. เอตฺถ จ ปุนปฺปุนํ ฉนฺทุปฺปาทนํ โตสนํ วิย โหตีติ ฉนฺทสฺส อุปฏฺฐานสทิสตา วุตฺตา, ถามภาวโต วีริยสฺส สูรตฺตสทิสตา, ‘‘ฉทฺวาราธิปติ ราชา’’ติ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๒.เอรกปตฺตนาคราชวตฺถุ) วจนโต ปุพฺพงฺคมตา จิตฺตสฺส วิสิฏฺฐชาติสทิสตา.

Assim como aquele que obteve a posição devido à excelência de seu nascimento nobre, aquele que produz o estado supramundano fazendo da mente a principal, a líder, a precursora, deve ser visto como o Venerável Sambhūta. Pois aquele venerável, fazendo da mente a principal, a líder, a precursora, produziu o estado supramundano. Assim como aquele que obteve a posição apoiando-se no conselho, aquele que produz o estado supramundano fazendo da investigação a principal, a líder, a precursora, deve ser visto como o Venerável Mogharāja. Pois aquele venerável, fazendo da investigação a principal, a líder, a precursora, produziu o estado supramundano. Pois para ele o Abençoado proferiu o discurso sobre o vazio: 'Olhe para o mundo como vazio'. E para subjugar o orgulho baseado na sabedoria, o Abençoado não respondeu à pergunta quando questionado por duas vezes. E aqui, a semelhança do desejo com o serviço é dita porque gerar repetidamente o desejo é como agradar; a semelhança da energia com a bravura deve-se à sua força; e a semelhança da mente com o nascimento nobre distinto deve-se ao seu papel precursor, de acordo com a declaração: 'O rei é o senhor das seis portas'.

๔๐๒-๔๐๖. อตฺตโน สทฺธาธุเรติ อตฺตโน สทฺธากิจฺเจ สทฺทหนกิริยาย. อินฺทฏฺฐํ กาเรตีติ อนุวตฺตนวเสน สมฺปยุตฺตธมฺเมสุ อินฺทฏฺฐํ กาเรติ, ตสฺมา อาธิปเตยฺยฏฺเฐน สทฺธา เอว อินฺทฺริยนฺติ สทฺธินฺทฺริยํ. ตถา วีริยาทีนํ สกสกกิจฺเจสูติ อาห – ‘‘วีริยินฺทฺริยาทีสุปิ เอเสว นโย’’ติ. วิโสเธนฺโตติ วิปกฺขวิวชฺชนสปกฺขนิเสวนสริกฺขูปนิสฺสยสงฺคณฺหนลกฺขเณหิ ตีหิ การเณหิ วิโสธนวเสน โสเธนฺโต.

402-406. 'Em sua própria função de fé': em sua própria atividade de fé, no ato de acreditar. 'Exerce a função de controle': exerce a função de controle sobre os estados associados por meio da conformidade; portanto, no sentido de predominância, a própria fé é uma faculdade, daí 'faculdade da fé' (saddhindriya). Da mesma forma em relação às respectivas funções da energia, etc., por isso ele diz: 'Este mesmo método se aplica também à faculdade da energia, etc.'. 'Purificando': purificando por meio de três fatores caracterizados por evitar o que é oposto, cultivar o que é favorável e apreender o suporte adequado.

อสฺสทฺเธ ปุคฺคเล ปริวชฺชยโตติ พุทฺธาทีสุ ปสาทสิเนหาภาเวน สทฺธารหิเต ลูขปุคฺคเล สพฺพโส วชฺชยโต. สทฺเธ ปุคฺคเล เสวโตติ [Pg.248] พุทฺธาทีสุ สทฺธาธิมุตฺเต วกฺกลิตฺเถรสทิเส เสวโต. ปสาทนีเยติ ปสาทาวเห สมฺปสาทนียสุตฺตาทิเก (ที. นิ. ๓.๑๔๑ อาทโย). ปจฺจเวกฺขโตติ ปาฬิโต อตฺถโต จ ปติ ปติ อเวกฺขนฺตสฺส จินฺเตนฺตสฺส. วิสุชฺฌตีติ ปฏิปกฺขมลวิคมโต ปจฺจยวเสน สภาวสํสุทฺธิโต วิสุทฺธผลนิพฺพตฺติโต จ สทฺธินฺทฺริยํ วิสุชฺฌติ. เอส นโย เสเสสุปิ. สมฺมปฺปธาเนติ สมฺมปฺปธานปฺปฏิสํยุตฺเต (สํ. นิ. ๕.๖๕๑-๖๖๒ อาทโย) สุตฺตนฺเต. เอส นโย เสเสสุปิ. ฌานวิโมกฺเขติ ปฐมชฺฌานาทิชฺฌานานิ เจว ปฐมวิโมกฺขาทิวิโมกฺเข จ. กามญฺเจตฺถ ฌานานิเยว วิโมกฺขา, ปวตฺติอาการวเสน ปน วิสุํ คหณํ.

“Evitando pessoas sem fé” (assaddhe puggale parivajjayato) significa evitar completamente pessoas rudes que carecem de fé devido à ausência de devoção e afeto pelo Buda e assim por diante. “Associando-se com pessoas de fé” (saddhe puggale sevato) significa associar-se com aqueles que são dedicados à fé no Buda e assim por diante, como o Ancião Vakkali. “Em coisas inspiradoras de fé” (pasādanīye) refere-se àquilo que traz inspiração, como o Sampasādanīya Sutta e outros (DN 3.141, etc.). “De quem reflete” (paccavekkhato) refere-se a quem examina e pensa repetidamente, tanto em termos do texto quanto do significado. “Purifica-se” (visujjhatī) significa que a faculdade da fé (saddhindriya) se purifica devido ao afastamento das impurezas opostas, por meio de condições, pela pureza intrínseca de sua própria natureza e pela produção do fruto purificado. Este método aplica-se também aos demais. “Nos grandes esforços” (sammappadhāne) refere-se aos suttas relacionados aos grandes esforços (SN 5.651-662, etc.). Este método aplica-se também aos demais. “Nas absorções e libertações” (jhānavimokkhe) refere-se tanto às absorções que começam com o primeiro jhana quanto às libertações que começam com a primeira libertação. Embora aqui as próprias absorções sejam de fato libertações, elas são tratadas separadamente devido ao seu modo de ocorrência.

คมฺภีรญาณจริยนฺติ คมฺภีรานํ ญาณานํ ปวตฺติฏฺฐานํ. เตนาห – ‘‘สณฺหสุขุม’’นฺติอาทิ. ขนฺธนฺตรนฺติ สภาวชาติภูมิอาทิวเสน ขนฺธานํ นานตฺตํ. เอส นโย เสเสสุปิ. อกตาภินิเวโสติ ปุพฺเพ อกตภาวนาภินิเวโส. สทฺธาธุราทีสูติ สทฺธาธุเร ปญฺญาธุเร จ. อวสาเนติ ภาวนาปริโยสาเน. วิวฏฺเฏตฺวาติ สงฺขารารมฺมณโต วิวฏฺเฏตฺวา นิพฺพานํ อารมฺมณํ กตฺวา. อรหตฺตํ คณฺหาตีติ มคฺคปรมฺปราย อรหตฺตํ คณฺหาติ. อกมฺปิยฏฺเฐนาติ ปฏิปกฺเขหิ อกมฺปิยภาเวน. เอเตเนวสฺส สมฺปยุตฺตธมฺเมสุ ถิรภาโวปิ วิภาวิโต ทฏฺฐพฺโพ. น หิ สมฺปยุตฺตธมฺเมสุ ถิรภาเวน วินา ปฏิปกฺเขหิ อกมฺปิยตา สมฺภวติ. สมฺปยุตฺตธมฺเมสุ ถิรภาเวเนว หิ อกุสลานํ อพฺยากตานญฺจ เนสํ พลวภาวูปปตฺติ. อสฺสทฺธิเยติ อสฺสทฺธิยเหตุ. นิมิตฺตตฺเถ เหตํ ภุมฺมวจนํ. เอส นโย เสเสสุปิ.

“O âmbito de atividade do conhecimento profundo” (gambhīrañāṇacariya) é o lugar de ocorrência de conhecimentos profundos. Por isso foi dito: “sutil e fino”, etc. “A diferença entre os agregados” (khandhantara) refere-se à diversidade dos agregados em termos de sua natureza intrínseca, origem, plano de existência, etc. Este método aplica-se também aos demais. “Aquele que não fez uma aplicação mental” (akatābhiniveso) refere-se àquele que anteriormente não fez uma aplicação mental por meio do desenvolvimento (bhāvanā). “Naqueles que têm a fé como líder, etc.” (saddhādhurādīsū) refere-se à liderança da fé e à liderança da sabedoria. “No final” (avasāne) significa na conclusão do desenvolvimento. “Tendo se desfeito” (vivaṭṭetvā) significa tendo se desfeito do objeto das formações e tomado o Nibbāna como objeto. “Alcança o estado de Arahant” (arahattaṃ gaṇhātī) significa que alcança o estado de Arahant através da sucessão dos caminhos. “No sentido de ser inabalável” (akampiyaṭṭhena) significa pelo estado de ser inabalável diante dos fatores opostos. Por isso mesmo, deve-se compreender que a firmeza nos estados mentais associados também é manifestada. Pois, sem a firmeza nos estados mentais associados, o estado inabalável diante dos fatores opostos não é possível. Pois é precisamente através da firmeza nos estados mentais associados que ocorre o surgimento de sua força contra os estados prejudiciais e indeterminados. “Na falta de fé” (assaddhiye) significa por causa da falta de fé. Este caso locativo é usado no sentido de causa. Este método aplica-se também aos demais.

๔๑๘. อาทิปทานนฺติ สติอาทิปทานํ. สรณฏฺเฐนาติ จิรกตจิรภาสิตานํ อนุสฺสรณฏฺเฐน. อุปฏฺฐานลกฺขณาติ กายาทีสุ อสุภาการาทิสลฺลกฺขณมุเขน ตตฺถ อุปติฏฺฐนสภาวา. อุปติฏฺฐนญฺจ อารมฺมณํ อุปคนฺตฺวา ฐานํ, อวิสฺสชฺชนํ วา อารมฺมณสฺส. อปิลาปนลกฺขณาติ อสมฺมุสฺสนสภาวา, อุทเก อลาพุ วิย อารมฺมเณ ปฺลวิตฺวา คนฺตุํ อปฺปทานํ, ปาสาณสฺส วิย นิจฺจลสฺส อารมฺมณสฺส ฐปนํ สารณํ อสมฺมุฏฺฐกรณํ อปิลาปนํ. สาปเตยฺยนฺติ สนฺตกํ. อปิลาปนํ อสมฺมุฏฺฐํ กโรติ อปิลาเปติ, สายํ ปาตญฺจ ราชานํ อิสฺสริยสมฺปตฺตึ สลฺลกฺขาเปติ สาเรตีติ อตฺโถ. กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเมติ กณฺหสุกฺกสงฺขาเต สปฺปฏิภาเค ธมฺเม. กณฺโห หิ ธมฺโม สุกฺเกน, สุกฺโก [Pg.249] จ กณฺเหน สปฺปฏิภาโค. วิตฺถาร-สทฺโท อาทิสทฺทตฺโถ. เตน ‘‘อิเม จตฺตาโร ธมฺมา สมฺมปฺปธานา, อิเม จตฺตาโร อิทฺธิปาทา, อิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ, อิมานิ ปญฺจ พลานิ, อิเม สตฺต โพชฺฌงฺคา, อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, อยํ สมโถ, อยํ วิปสฺสนา, อยํ วิชฺชา, อยํ วิมุตฺติ, อิเม โลกุตฺตรธมฺมาติ เอวํ โข, มหาราช, อปิลาปนลกฺขณา สตี’’ติ (มิ. ป. ๒.๑.๑๓) อิมํ ปาฬิเสสํ สงฺคณฺหาติ. เถเรนาติ นาคเสนตฺเถเรน. โส หิ ธมฺมานํ กิจฺจํ ลกฺขณํ กตฺวา อสฺเสติ ‘‘อปิลาปนลกฺขณา สติ, อาโกฏนลกฺขโณ วิตกฺโก’’ติอาทินา. เอวญฺหิ ธมฺมา สุโพธา โหนฺตีติ. สมฺโมสปจฺจนีกํ กิจฺจํ อสมฺโมโส, น สมฺโมสาภาวมตฺตนฺติ อาห – ‘‘อสมฺโมสรสา วา’’ติ. ยสฺส ธมฺมสฺส พเลน สมฺปยุตฺตธมฺมา อารมฺมณาภิมุขา ภวนฺติ, สา สติ. ตสฺมา สา เตสํ อารมฺมณาภิมุขภาวํ ปจฺจุปฏฺฐาเปสิ, สยํ วา อารมฺมณาภิมุขภาเวน ปจฺจุปติฏฺฐตีติ วุตฺตํ – ‘‘โคจราภิมุขีภาวปจฺจุปฏฺฐานา’’ติ. สมฺมา ปสตฺโถ โพชฺฌงฺโคติ สมฺโพชฺฌงฺโค. โพธิยา วกฺขมานาย ธมฺมสามคฺคิยา, โพธิสฺส วา อริยสาวกสฺส องฺโคติ โพชฺฌงฺโค. ยา หีติอาทินา ตเมว สงฺเขปโต วุตฺตมตฺถํ วิวรติ. ‘‘ยา หิ อยํ ธมฺมสามคฺคี’’ติ เอตสฺส ‘‘โพธีติ วุจฺจตี’’ติ อิมินา สมฺพนฺโธ. ธมฺมสามคฺคิยาติ ธมฺมสมูเหน, ยาย ธมฺมสามคฺคิยาติ สมฺพนฺโธ. ปติฏฺฐานายูหนา โอฆตรณสุตฺตวณฺณนายํ (สํ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑.๑) ‘‘กิเลสวเสน ปติฏฺฐานํ, อภิสงฺขารวเสน อายูหนา. ตณฺหา ทิฏฺฐิวเสน ปติฏฺฐานํ, อวเสสกิเลสาภิสงฺขาเรหิ อายูหนา. ตณฺหาวเสน ปติฏฺฐานํ, ทิฏฺฐิวเสน อายูหนา. สสฺสตทิฏฺฐิยา ปติฏฺฐานํ, อุจฺเฉททิฏฺฐิยา อายูหนา. ลีนวเสน ปติฏฺฐานํ, อุทฺธจฺจวเสน อายูหนา. กามสุขลฺลิกานุโยควเสน ปติฏฺฐานํ, อตฺตกิลมถานุโยควเสน อายูหนา. สพฺพากุสลาภิสงฺขารวเสน ปติฏฺฐานํ, สพฺพโลกิยกุสลาภิสงฺขารวเสน อายูหนา’’ติ เอวํ วุตฺเตสุ สตฺตสุ ปกาเรสุ อิธ อวุตฺตานํ วเสน เวทิตพฺพา. ปฏิปกฺขภูตายาติ เอตฺถ ลีนปฺปติฏฺฐานกามสุขลฺลิกานุโยคอุจฺเฉทาภินิเวสานํ ธมฺมวิจยวีริยปีติปฺปธานา ธมฺมสามคฺคี ปฏิปกฺโข, อุทฺธจฺจายูหนอตฺตกิลมถานุโยคสสฺสตาภินิเวสานํ ปสฺสทฺธิสมาธิอุเปกฺขาปธานา ธมฺมสามคฺคี ปฏิปกฺโข. สติ ปน อุภยตฺถาปิ อิจฺฉิตพฺพา. ตถา หิ สา ‘‘สพฺพตฺถิกา’’ติ วุตฺตา.

418. “Das palavras iniciais” (ādipadānaṃ) refere-se às palavras iniciais como a atenção plena (sati), etc. “No sentido de lembrar” (saraṇaṭṭhena) significa no sentido de recordar o que foi feito e dito há muito tempo. “Caracterizada por estabelecer-se” (upaṭṭhānalakkhaṇā) refere-se à natureza de estabelecer-se no corpo, etc., por meio da observação de aspectos como a impureza, etc. E “estabelecer-se” (upatiṭṭhana) é aproximar-se do objeto e permanecer nele, ou não abandonar o objeto. “Caracterizada pelo não flutuar” (apilāpanalakkhaṇā) refere-se à natureza de não esquecer; não permitir que o objeto flutue como uma cabaça na água, mas sim fixar o objeto de forma imóvel como uma pedra, lembrando, não esquecendo, não flutuando. “Propriedade” (sāpateyya) significa pertences. “Não esquecer” (apilāpana) significa que torna não esquecido, faz lembrar; o significado é que faz o rei lembrar e observar sua riqueza e soberania de manhã e à noite. “Nos estados que têm contrapartes escuras e claras” (kaṇhasukkasappaṭibhāge dhamme) refere-se aos estados conhecidos como escuros e claros que têm suas respectivas contrapartes. Pois o estado escuro tem o claro como contraparte, e o claro tem o escuro como contraparte. A palavra “detalhe” (vitthāra) tem o significado de “etc.” (ādi). Por isso, inclui o restante do texto em Pāli: “Estes quatro estados são os grandes esforços, estes quatro são as bases do poder espiritual, estas cinco são as faculdades, estes cinco são os poderes, estes sete são os fatores do despertar, este é o nobre caminho óctuplo, este é o samatha, esta é a vipassanā, esta é a clara visão, esta é a libertação, estes são os estados supramundanos — assim, ó grande rei, a atenção plena tem a característica de não flutuar” (Milindapañha 2.1.13). “Pelo Ancião” (therena) refere-se ao Ancião Nāgasena. Pois ele mostra a função e a característica dos estados dizendo: “A atenção plena tem a característica de não flutuar, o pensamento aplicado tem a característica de focar”, etc. Pois assim os estados tornam-se fáceis de compreender. A função que se opõe ao esquecimento é o não esquecimento, não meramente a ausência de esquecimento; por isso ele disse: “ou tem a função de não esquecer” (asammosarasā vā). A atenção plena é aquele estado pelo poder do qual os estados associados se voltam para o objeto. Portanto, ela apresenta o estado de estar voltado para o objeto para eles, ou ela mesma se apresenta como estando voltada para o objeto; por isso foi dito: “manifesta-se como o estado de estar voltado para o seu domínio” (gocarābhimukhībhāvapaccupaṭṭhānā). O fator do despertar que é perfeitamente louvável é o fator do despertar (sambojjhaṅgo). É um fator (aṅga) da harmonia de estados (dhammasāmaggī) chamada de despertar (bodhi) que será explicada, ou um fator do discípulo nobre que desperta (bodhi); por isso é chamado de fator do despertar (bojjhaṅgo). Com as palavras “Pois aquela que...”, etc., ele explica detalhadamente o significado que foi dito de forma resumida. A frase “Pois esta harmonia de estados...” conecta-se com “é chamada de despertar”. “Pela harmonia de estados” (dhammasāmaggiyā) significa pelo conjunto de estados; conecta-se com “pela qual harmonia de estados”. No comentário ao Oghataraṇa Sutta (SN-A 1.1.1), o “estabelecer-se” (patiṭṭhāna) e o “esforçar-se” (āyūhanā) são explicados assim: “estabelecer-se por força das impurezas, esforçar-se por força das formações volitivas. Estabelecer-se por força do desejo e das visões, esforçar-se pelas demais impurezas e formações. Estabelecer-se por força do desejo, esforçar-se por força das visões. Estabelecer-se pela visão de eternidade, esforçar-se pela visão de aniquilação. Estabelecer-se pela preguiça, esforçar-se pela agitação. Estabelecer-se pela busca de prazeres sensuais, esforçar-se pela busca de automortificação. Estabelecer-se por força de todas as formações prejudiciais, esforçar-se por força de todas as formações benéficas mundanas.” Entre esses sete modos, deve-se compreender aqui de acordo com o que não foi mencionado. “Para aquela que é a oposta” (paṭipakkhabhūtāyā): aqui, a harmonia de estados dominada pela investigação dos fenômenos, energia e êxtase é a oposta do estabelecer-se na preguiça, da busca de prazeres sensuais e do apego à visão de aniquilação; a harmonia de estados dominada pela tranquilidade, concentração e equanimidade é a oposta do esforçar-se na agitação, da busca de automortificação e do apego à visão de eternidade. No entanto, a atenção plena é desejável em ambos os casos. De fato, por isso ela é chamada de “útil em todas as circunstâncias” (sabbatthikā).

กิเลสสนฺตานนิทฺทาย [Pg.250] อุฏฺฐหตีติ เอเตน สิขาปฺปตฺตวิปสฺสนาย สหคตานมฺปิ สติอาทีนํ โพชฺฌงฺคภาวํ ทสฺเสติ. วุฏฺฐานคามินิวิปสฺสนา หิ กิเลเส นิโรเธนฺตี เอว ปวตฺตตีติ. จตฺตาริ วาติอาทินา ปน มคฺคผลสหคตานํ โพชฺฌงฺคภาวํ ทสฺเสติ. สตฺตหิ โพชฺฌงฺเคหิ ภาวิเตหิ สจฺจปฺปฏิเวโธ โหตีติ กถมิทํ ชานิตพฺพนฺติ โจทนํ สนฺธายาห – ‘‘ยถาหา’’ติอาทิ. ฌานงฺคมคฺคงฺคาทโย วิยาติ เอเตน โพธิโพชฺฌงฺคสทฺทานํ สมุทายาวยววิสยตํ ทสฺเสติ. เสนงฺครถงฺคาทโย วิยาติ เอเตน ปุคฺคลปญฺญตฺติยา อวิชฺชมานปญฺญตฺติภาวํ ทสฺเสติ.

“Desperta do sono do fluxo de impurezas” (kilesasantānaniddāya uṭṭhahatī) mostra o estado de fator do despertar da atenção plena, etc., mesmo quando associados à visão penetrante que atingiu o seu ápice. Pois a visão penetrante que conduz à emergência (vuṭṭhānagāminī vipassanā) ocorre precisamente cessando as impurezas. Com as palavras “ou quatro” (cattāri vā), etc., mostra o estado de fator do despertar daqueles associados ao caminho e ao fruto. Em relação à objeção “Como se sabe que a penetração nas verdades ocorre quando os sete fatores do despertar são desenvolvidos?”, ele disse: “Como foi dito...”, etc. “Como os fatores da absorção, os fatores do caminho, etc.” (jhānaṅgamaggaṅgādayo viyā) mostra que as palavras “despertar” (bodhi) e “fator do despertar” (bojjhaṅga) referem-se ao todo e às suas partes. “Como os componentes de um exército, os componentes de uma carruagem, etc.” (senaṅgarathaṅgādayo viyā) mostra, por meio da designação de pessoa, o estado de designação de algo que não existe de forma independente.

โพธาย สํวตฺตนฺตีติ โพชฺฌงฺคาติ การณตฺโถ องฺคสทฺโทติ กตฺวา วุตฺตํ. พุชฺฌนฺตีติ โพธิโย, โพธิโย เอว องฺคานิ โพชฺฌงฺคานีติ วุตฺตํ – ‘‘พุชฺฌนฺตีติ โพชฺฌงฺคา’’ติ. วิปสฺสนาทีนํ การณาทีนํ พุชฺฌิตพฺพานญฺจ สจฺจานํ อนุรูปํ ปจฺจกฺขภาเวน ปฏิมุขํ อวิปรีตตาย สมฺมา จ พุชฺฌนฺตีติ เอวํ อตฺถวิเสสทีปเกหิ อุปสคฺเคหิ ‘‘อนุพุชฺฌนฺตี’’ติอาทิ วุตฺตํ. โพธิสทฺโท หิ สพฺพวิเสสยุตฺตพุชฺฌนํ สามญฺเญน สงฺคณฺหาติ. สํ-สทฺโท ปสํสายํ สุนฺทรภาเว จ ทิสฺสตีติ อาห – ‘‘ปสตฺโถ สุนฺทโร จ โพชฺฌงฺโค สมฺโพชฺฌงฺโค’’ติ.

“Conduzem ao despertar, por isso são fatores do despertar” (bodhāya saṃvattantīti bojjhaṅgā) é dito considerando que a palavra “fator” (aṅga) tem o sentido de causa. Aqueles que despertam são os despertares; os próprios despertares são os fatores, daí “fatores do despertar”; por isso foi dito: “aqueles que despertam são os fatores do despertar” (bujjhantīti bojjhaṅgā). Eles despertam de acordo com as causas como a visão penetrante, etc., e em conformidade com as verdades a serem despertadas, de forma direta, face a face, sem distorção e perfeitamente; assim, com prefixos que iluminam distinções de significado, foi dito “compreendem de perto” (anubujjhanti), etc. Pois a palavra “despertar” (bodhi) engloba de modo geral todo despertar dotado de distinções. Visto que o prefixo “saṃ-” é visto nos sentidos de louvor e excelência, ele disse: “o fator do despertar que é louvável e excelente é o fator do despertar (sambojjhaṅgo)”.

ธมฺเม วิจินตีติ ธมฺมวิจโย. ตตฺถ ธมฺเมติ จตุสจฺจธมฺเม ตพฺพินิมุตฺตสฺส สภาวธมฺมสฺส อภาวโต. ตโต เอว โส ปวิจยลกฺขโณ. โอภาสนรโสติ วิสโยภาสนรโส. อสมฺมุยฺหนากาเรน ปจฺจุปติฏฺฐตีติ อสมฺโมหปจฺจุปฏฺฐาโน.

“Investiga os estados, por isso é investigação dos estados” (dhamme vicinatīti dhammavicayo). “Estados” (dhamme) aqui refere-se aos estados das quatro verdades, pois não há estado com natureza intrínseca livre delas. Por isso mesmo, ele tem a característica de examinar minuciosamente. “Tem a função de iluminar” (obhāsanaraso) significa que tem a função de iluminar o objeto. “Manifesta-se como não ilusão” (asammohapaccupaṭṭhāno) significa que se manifesta sob a forma de não se iludir.

วีรสฺส ภาโว, กมฺมํ วาติ วีริยํ. อีรยิตพฺพโตติ ปวตฺเตตพฺพโต. ปคฺคหลกฺขณนฺติ โกสชฺชปกฺเข ปติตุํ อทตฺวา สมฺปยุตฺตธมฺมานํ ปคฺคหลกฺขณํ. ตโต เอว สมฺปยุตฺตธมฺเม อุปตฺถมฺภนรสํ. อโนสีทนํ อสํสีทนํ.

O estado ou a ação de um herói é a energia (vīriya). “Porque deve ser impulsionado” (īrayitabbato) significa porque deve ser posto em movimento. “Caracterizada pelo sustentar” (paggahalakkhaṇaṃ) significa caracterizada por sustentar os estados associados, não permitindo que caiam no lado da preguiça. Por isso mesmo, tem a função de apoiar os estados associados. “Não afundar” (anosīdanaṃ) é o mesmo que não esmorecer.

ปีณยตีติ ตปฺเปติ. ปีณนกิจฺเจน สมฺปยุตฺตธมฺมานํ วิย ตํสมุฏฺฐานปณีตรูเปหิ กายสฺสาพฺยปนํ. ผรณปีติวเสน เหตํ ลกฺขณํ วุตฺตํ, ตถา รโสติ. อุทคฺคภาโว โอทคฺยํ, ตํ ปจฺจุปฏฺฐเปตีติ โอทคฺยปจฺจุปฏฺฐานา. อุพฺเพคปีติวเสน เจตํ วุตฺตํ.

“Satisfaz” (pīṇayati) significa que contenta. Pela função de satisfazer, assim como ocorre com os estados associados, há a difusão no corpo físico por meio de formas sutis originadas disso. Pois esta característica foi dita em termos de êxtase difuso (pharaṇapīti), e o mesmo se aplica à função. O estado de elevação é a exultação; manifesta-se apresentando isso, por isso “manifesta-se como exultação” (odagyapaccupaṭṭhānā). E isto foi dito em termos de êxtase arrebatador (ubbegapīti).

กายจิตฺตทรถปฺปสฺสมฺภนโตติ กายทรถสฺส จิตฺตทรถสฺส จ ปสฺสมฺภนโต วูปสมนโต. เตนาห – ‘‘อุปสมลกฺขณา’’ติ, กายจิตฺตทรถานํ [Pg.251] วูปสมนลกฺขณาติ อตฺโถ. กาโยติ เจตฺถ เวทนาทโย ตโย ขนฺธา. ทรโถ สารมฺโภ, ทุกฺขโทมนสฺสปจฺจยานํ อุทฺธจฺจาทิกานํ กิเลสานํ, ตถาปวตฺตานํ วา จตุนฺนํ ขนฺธานเมตํ อธิวจนํ. ทรถนิมฺมทฺทเนน ปริฬาหปริปฺผนฺทนวิรหิโต สีติภาโว อปริปฺผนฺทนสีติภาโว.

“Devido à tranquilização da aflição do corpo e da mente” (kāyacittadarathappassambhanato) significa devido à tranquilização e cessação da aflição do corpo e da aflição da mente. Por isso foi dito: “caracterizada pela pacificação” (upasamalakkhaṇā), o que significa caracterizada pela cessação da aflição do corpo e da mente. E “corpo” (kāya) aqui refere-se aos três agregados mentais (sensação, percepção e formações). “Aflição” (daratha) é a perturbação; esta é uma designação para as impurezas como a agitação, etc., que são condições para o sofrimento e o descontentamento mental, ou para os quatro agregados que ocorrem dessa maneira. O estado de resfriamento livre da queimação e da agitação devido ao esmagamento da aflição é o estado de resfriamento sem agitação.

สมฺมา จิตฺตสฺส ฐปนํ สมาธานํ. อวิกฺเขโป สมฺปยุตฺตานํ อวิกฺขิตฺตตา. เยน สมฺปยุตฺตา อวิกฺขิตฺตา โหนฺติ, โส ธมฺโม อวิกฺเขโป. อวิสาโร อตฺตโน เอว อวิสรณภาโว. อถ วา วิกฺเขปปฺปฏิปกฺขตาย อวิกฺเขปลกฺขโณ. นฺหานียจุณฺณสฺส อุทกํ วิย สมฺปยุตฺตธมฺมานํ สมฺปิณฺฑนกิจฺจตาย อวิสารภาเวน ลกฺขิตพฺโพ อวิสารลกฺขโณ. นิวาเต ทีปจฺจิฏฺฐิติ วิย เจตโส ฐิติภาเวน ปจฺจุปติฏฺฐตีติ จิตฺตฏฺฐิติปจฺจุปฏฺฐาโน.

O posicionamento correto da mente é a concentração (samādhāna). “A não distração” (avikkhepo) é o estado não disperso dos estados associados. Aquele estado pelo qual os estados associados tornam-se não dispersos é a não distração. “O não espalhamento” (avisāro) é o estado de não se espalhar de si mesmo. Ou, por ser o oposto da distração, é caracterizado pela não distração. Como a água para o pó de banho, por ter a função de aglutinar os estados associados, deve ser reconhecido como caracterizado pelo não espalhamento devido ao estado de não se espalhar. Manifesta-se como a estabilidade da mente, como a chama de uma lâmpada em um lugar sem vento; por isso “manifesta-se como a estabilidade da mente” (cittaṭṭhitipaccupaṭṭhāno).

อชฺฌุเปกฺขนโตติ สมปฺปวตฺเตสุ อสฺเสสุ สารถิ วิย สมฺปยุตฺตธมฺมานํ อชฺฌุเปกฺขนโต. ปฏิสงฺขานลกฺขณาติ มชฺฌตฺตภาเว ฐตฺวา วีมํสนสงฺขาตปฺปฏิสงฺขานลกฺขณา. สมวาหิตลกฺขณาติ สมํ อวิสมํ ยถาสกกิจฺเจสุ สมฺปยุตฺตธมฺมานํ ปวตฺตนลกฺขณา. อุทาสีนภาเวน ปวตฺตมานาปิ เสสสมฺปยุตฺตธมฺเม ยถาสกกิจฺเจสุ ปวตฺเตติ, ยถา ราชา ตุณฺหี นิสินฺโนปิ อตฺถกรเณ ธมฺมฏฺเฐ ยถาสกํ กิจฺเจสุ อปฺปมตฺโต ปวตฺเตติ. อลีนานุทฺธตปฺปวตฺติปจฺจยตฺตา อูนาธิกนิวารณรสา. ปกฺขปาตุปจฺเฉทนรสาติ ‘‘อิทํ นิหีนกิจฺจํ โหตุ, อิทํ อติเรกตรกิจฺจ’’นฺติ เอวํ ปกฺขปาตนวเสน วิย ปวตฺติ ปกฺขปาโต, ตํ อุปจฺฉินฺทนฺตี วิย โหตีติ ปกฺขปาตุปจฺเฉทนรสา. สมฺปยุตฺตธมฺมานํ สกสกกิจฺเจ มชฺฌตฺตภาเวน ปจฺจุปติฏฺฐตีติ มชฺฌตฺตภาวปจฺจุปฏฺฐาโน. โพชฺฌงฺคานํ อุปรูปริ อุปฺปาทนเมว พฺรูหนํ วฑฺฒนญฺจาติ อาห – ‘‘อุปฺปาเทตี’’ติ.

“Devido ao observar com equanimidade” (ajjhupekkhanato) significa devido ao observar com equanimidade os estados associados, como um cocheiro em relação a cavalos que correm em ritmo uniforme. “Caracterizada pela ponderação” (paṭisaṅkhānalakkhaṇā) significa caracterizada pela ponderação conhecida como investigação, permanecendo em um estado de neutralidade. “Caracterizada pela condução equilibrada” (samavāhitalakkhaṇā) significa caracterizada por conduzir os estados associados de forma equilibrada, sem desigualdade, em suas respectivas funções. Embora ocorra com uma atitude de neutralidade, ela faz com que os demais estados associados prossigam em suas respectivas funções, assim como um rei, mesmo sentado em silêncio no tribunal, faz com que os juízes prossigam diligentemente em suas respectivas funções. Por ser a condição para uma ocorrência que não é nem preguiçosa nem agitada, ela tem a função de evitar a deficiência e o excesso. “Tem a função de cortar o favoritismo” (pakkhapātupacchedanarasā) refere-se a uma ocorrência que é como se fosse por favoritismo, do tipo “que isto tenha uma função inferior, que aquilo tenha uma função superior”; ela age como se cortasse isso, por isso tem a função de cortar o favoritismo. Manifesta-se como neutralidade em relação às respectivas funções dos estados associados; por isso “manifesta-se como neutralidade” (majjhattabhāvapaccupaṭṭhāno). O próprio surgimento sucessivo dos fatores do despertar é o seu cultivo e crescimento; por isso ele disse: “produz” (uppādeti).

สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ สติสมฺปชญฺญํ, สติปธานํ วา สมฺปชญฺญํ สติสมฺปชญฺญํ. ตํ สพฺพตฺถ สโตการิภาวาวหตฺตา สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาทาย โหติ. ยถา ปจฺจนีกธมฺมปฺปหานํ อนุรูปธมฺมเสวนา จ อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย โหติ, เอวํ สติรหิตปุคฺคลวิวชฺชนา, สโตการิปุคฺคลเสวนา, ตตฺถ จ ยุตฺตตา สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาทาย [Pg.252] โหตีติ อิมมตฺถํ ทสฺเสติ, ‘‘สติสมฺปชญฺญ’’นฺติอาทินา. สตฺตสุ ฐาเนสูติ ‘‘อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหตี’’ติ (ที. นิ. ๒.๓๗๖; ม. นิ. ๑.๑๐๙) เอวํ วุตฺเตสุ อภิกฺกนฺตาทีสุ สตฺตสุ ฐาเนสุ. ติสฺสทตฺตตฺเถโร นาม โย โพธิมณฺเฑ สุวณฺณสลากํ คเหตฺวา ‘‘อฏฺฐารสสุ ภาสาสุ กตรภาสาย ธมฺมํ กเถมี’’ติ ปริสํ ปธาเรสิ. อภยตฺเถโรติ ทตฺตาภยตฺเถรมาห. อภินิเวสนฺติ วิปสฺสนาภินิเวสํ.

Atenção plena (sati) e clara compreensão (sampajañña) são chamadas de “atenção plena e clara compreensão” (satisampajañña), ou a clara compreensão que é liderada pela atenção plena é “atenção plena e clara compreensão”. Isso, por trazer o estado de agir com atenção plena em todos os lugares, serve para o surgimento do fator de iluminação da atenção plena (satisambojjhaṅga). Assim como o abandono de estados mentais hostis e o cultivo de estados mentais apropriados servem para o surgimento de estados benéficos ainda não surgidos, da mesma forma, evitar pessoas desprovidas de atenção plena, cultivar a associação com pessoas que agem com atenção plena e a dedicação a isso servem para o surgimento do fator de iluminação da atenção plena. Ele mostra esse significado com as palavras “atenção plena e clara compreensão” etc. “Nos sete lugares” refere-se aos sete lugares mencionados como “ao ir e ao voltar, ele age com clara compreensão; ao olhar para frente e ao olhar para os lados, ele age com clara compreensão; ao dobrar e ao estender os membros, ele age com clara compreensão; ao carregar o manto externo, a tigela e as vestes, ele age com clara compreensão; ao comer, beber, mastigar e saborear, ele age com clara compreensão; ao defecar e urinar, ele age com clara compreensão; ao caminhar, ficar de pé, sentar-se, adormecer, acordar, falar e manter silêncio, ele age com clara compreensão” (DN 2.376; MN 1.109), ou seja, nesses sete lugares, começando com “ao ir”. O Élder Tissadatta é aquele que, segurando uma agulha de ouro no Bodhimaṇḍa, desafiou a assembleia dizendo: “Em qual das dezoito línguas devo expor o Dhamma?”. “O Élder Abhaya” refere-se ao Élder Dattābhaya. “Apego” (abhinivesa) significa o apego à meditação de insight (vipassanā).

ปริปุจฺฉกตาติ ปริโยคาเหตฺวา ปุจฺฉกภาโว. อาจริเย ปยิรุปาสิตฺวา ปญฺจปิ นิกาเย สห อฏฺฐกถาย ปริโยคาเหตฺวา ยํ ยํ ตตฺถ คณฺฐิฏฺฐานภูตํ, ตํ ตํ ‘‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ, อิมสฺส โก อตฺโถ’’ติ ขนฺธายตนาทิอตฺถํ ปุจฺฉนฺตสฺส หิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค อุปฺปชฺชติ. เตนาห – ‘‘ขนฺธธาตุ…เป… พหุลตา’’ติ.

“O estado de questionamento” (paripucchakatā) significa a qualidade de perguntar após investigar profundamente. Para quem, tendo se aproximado e servido aos professores, investiga profundamente os cinco Nikāyas junto com seus comentários, e pergunta sobre qualquer ponto difícil que ali se encontre, dizendo: “Senhor, como é isso? Qual é o significado disso?”, indagando sobre o significado dos agregados, bases, etc., o fator de iluminação da investigação dos fenômenos (dhammavicayasambojjhaṅga) surge. Por isso foi dito: “agregados, elementos... etc... abundância”.

วตฺถุวิสทกิริยาติ เอตฺถ จิตฺตเจตสิกานํ ปวตฺติฏฺฐานภาวโต สรีรํ ตปฺปฏิพทฺธานิ จีวราทีนิ จ วตฺถูนีติ อธิปฺเปตานิ. ตานิ ยถา จิตฺตสฺส สุขาวหานิ โหนฺติ, ตถา กรณํ เตสํ วิสทกิริยา. เตนาห – ‘‘อชฺฌตฺติกพาหิราน’’นฺติอาทิ. อุสฺสนฺนโทสนฺติ วาตปิตฺตาทิวเสน อุปจิตโทสํ. เสทมลมกฺขิตนฺติ เสเทน เจว ชลฺลิกาสงฺขาเตน สรีรมเลน จ มกฺขิตํ. จ-สทฺเทน อญฺญมฺปิ สรีรสฺส ปีฬาวหํ อจฺจาสนาทึ สงฺคณฺหาติ. เสนาสนํ วาติ วา-สทฺเทน มลคฺคหิตปตฺตาทีนํ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. ปริภณฺฑกรณาทีหีติ อาทิ-สทฺเทน ปตฺตปจนาทีนํ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. อวิสเทติ วตฺถุมฺหิ อวิสเท สติ, วิสยภูเต วา. กถํ ภาวนมนุยุตฺตสฺส ตานิ อชฺฌตฺติกพาหิรวตฺถูนิ วิสโย? อนฺตรนฺตรา ปวตฺตนกจิตฺตุปฺปาทวเสเนว วุตฺตํ. เต หิ จิตฺตุปฺปาทา จิตฺเตกคฺคตาย อปริสุทฺธภาวาย สํวตฺตนฺติ. จิตฺตเจตสิเกสูติ นิสฺสยาทิปจฺจยภูเตสุ จิตฺตเจตสิเกสุ. ญาณมฺปีติ อปิ-สทฺโท สมฺปิณฺฑนตฺโถ. เตน ‘‘น เกวลํ วตฺถุเยว, อถ โข ตสฺมึ อปริสุทฺเธ ญาณมฺปิ อปริสุทฺธํ [Pg.253] โหตี’’ติ นิสฺสยาปริสุทฺธิยา ตํนิสฺสิตาปริสุทฺธิ วิย วิสยสฺส อปริสุทฺธตาย วิสยิโน อปริสุทฺธึ ทสฺเสติ.

“A purificação das coisas” (vatthuvisadakiriya): aqui, “coisas” (vatthu) refere-se ao corpo físico, por ser o local de ocorrência da mente e dos fatores mentais (citta-cetasika), e às coisas a ele conectadas, como mantos, etc. Torná-las de tal modo que tragam bem-estar à mente é a purificação delas. Por isso foi dito: “das coisas internas e externas”, etc. “Com excesso de humores” (ussannadosa) significa com humores acumulados devido ao vento, bile, etc. “Sujo de suor e impurezas” (sedamalamakkhita) significa manchado de suor e de sujeira corporal conhecida como crosta de sujeira. Com a palavra “ca” (e), inclui-se também qualquer outra coisa que cause desconforto ao corpo, como assentos muito altos, etc. “Ou o alojamento” (senāsanaṃ vā): a palavra “vā” (ou) deve ser entendida como incluindo tigelas sujas, etc. “Fazer reparos, etc.” (paribhaṇḍakaraṇādīhi): a palavra “ādi” (etc.) deve ser entendida como incluindo a queima da tigela, etc. “Quando não está limpo” (avisade) significa quando o objeto físico ou o objeto dos sentidos não está limpo. Como as coisas internas e externas são o objeto de quem se dedica à meditação? Isso é dito em termos dos surgimentos mentais (cittuppāda) que ocorrem de tempos em tempos. Pois esses surgimentos mentais levam a um estado impuro de unifocalidade mental (cittekaggatā). “Na mente e nos fatores mentais” (cittacetasikesu) significa na mente e nos fatores mentais que servem como condições de suporte, etc. Na palavra “também o conhecimento” (ñāṇampi), a partícula “api” (também) tem o sentido de conjunção. Com isso, mostra-se que “não apenas o objeto físico, mas, quando este é impuro, o conhecimento também se torna impuro”. Assim como a impureza daquilo que depende de um suporte decorre da impureza do próprio suporte, a impureza do sujeito cognoscente decorre da impureza do objeto.

สมภาวกรณนฺติ กิจฺจโต อนูนาธิกภาวกรณํ. สทฺธินฺทฺริยํ พลวํ โหติ, สทฺเธยฺยวตฺถุสฺมึ ปจฺจยวเสน อธิโมกฺขกิจฺจสฺส ปฏุตรภาเวน ปญฺญาย อวิสทตาย วีริยาทีนญฺจ สิถิลตาทินา สทฺธินฺทฺริยํ พลวํ โหติ. เตนาห – ‘‘อิตรานิ มนฺทานี’’ติ. ตโตติ ตสฺมา, สทฺธินฺทฺริยสฺส พลวภาวโต อิตเรสญฺจ มนฺทตฺตาติ อตฺโถ. โกสชฺชปกฺเข ปติตุํ อทตฺวา สมฺปยุตฺตธมฺมานํ ปคฺคณฺหนํ อนุพลปฺปทานํ ปคฺคโห. ปคฺคโหว กิจฺจํ ปคฺคหกิจฺจํ. กาตุํ น สกฺโกตีติ อาเนตฺวา สมฺพนฺธิตพฺพํ. อารมฺมณํ อุปคนฺตฺวา ฐานํ, อนิสฺสชฺชนํ วา อุปฏฺฐานํ. วิกฺเขปปฺปฏิปกฺโข, เยน วา สมฺปยุตฺตา อวิกฺขิตฺตา โหนฺติ, โส อวิกฺเขโป. รูปคตํ วิย จกฺขุนา เยน ยาถาวโต วิสยสภาวํ ปสฺสติ, ตํ ทสฺสนกิจฺจํ กาตุํ น สกฺโกติ พลวตา สทฺธินฺทฺริเยน อธิภูตตฺตา. สหชาตธมฺเมสุ หิ อินฺทฏฺฐํ กาเรนฺตานํ สหปวตฺตมานานํ ธมฺมานํ เอกเทสตาวเสเนว อตฺถสิทฺธิ, น อญฺญถา. ตสฺมาติ วุตฺตเมวตฺถํ การณภาเวน ปจฺจามสติ. ตนฺติ สทฺธินฺทฺริยํ. ธมฺมสภาวปจฺจเวกฺขเณนาติ ยสฺส สทฺเธยฺยสฺส วตฺถุโน อุฬารตาทิคุเณ อธิมุจฺจนสฺส สาติสยปฺปวตฺติยา สทฺธินฺทฺริยํ พลวํ ชาตํ, ตสฺส ปจฺจยปจฺจยุปฺปนฺนตาทิวิภาคโต ยาถาวโต วีมํสเนน. เอวญฺหิ เอวํธมฺมตานเยน ยาถาวสรสโต ปริคฺคยฺหมาเน สวิปฺผาโร อธิโมกฺโข น โหติ ‘‘อยํ อิเมสํ ธมฺมานํ สภาโว’’ติ ปริชานนวเสน ปญฺญาพฺยาปารสฺส สาติสยตฺตา. ธุริยธมฺเมสุ หิ ยถา สทฺธาย พลวภาเว ปญฺญาย มนฺทภาโว โหติ, เอวํ ปญฺญาย พลวภาเว สทฺธาย มนฺทภาโว โหติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ตํ ธมฺมสภาวปจฺจเวกฺขเณน หาเปตพฺพ’’นฺติ.

“Equilibrar” (samabhāvakaraṇa) significa fazer com que não haja excesso nem deficiência em termos de função. A faculdade da fé (saddhindriya) torna-se forte; devido à intensidade da função de convicção (adhimokkha) em relação ao objeto de fé por meio de condições, e devido à falta de clareza da sabedoria (paññā) e à frouxidão da energia (vīriya), etc., a faculdade da fé torna-se forte. Por isso foi dito: “as outras são fracas”. “Portanto” (tato) significa por essa razão, devido à força da faculdade da fé e à fraqueza das outras. O ato de sustentar e dar força de apoio aos estados mentais associados, não permitindo que caiam no lado da preguiça (kosajja), é o esforço (paggaha). O esforço em si é a função, daí “função de esforço” (paggahakicca). A frase “não é capaz de realizar” deve ser trazida e conectada aqui. O ato de aproximar-se e estabelecer-se no objeto, ou o não abandono dele, é o estabelecimento (upaṭṭhāna). O oposto da distração, ou aquilo pelo qual os estados associados não se distraem, é a não distração (avikkhepa). Aquilo pelo qual se vê a natureza real do objeto, assim como uma forma visível é vista pelo olho, essa “função de ver” (dassanakicca) não pode ser realizada por estar dominada pela forte faculdade da fé. Pois, entre os estados mentalmente associados que exercem a função de faculdade, a realização do propósito ocorre apenas por meio do equilíbrio mútuo dos estados que coexistem, e não de outra forma. “Portanto” (tasmā) refere-se ao significado já mencionado como causa. “Essa” (taṃ) refere-se à faculdade da fé. “Pela reflexão sobre a natureza dos fenômenos” (dhammasabhāvapaccavekkhaṇena) significa pela investigação correta, em termos de condições e de estados originados por condições, daquele objeto de fé cujas qualidades sublimes geraram uma forte convicção, tornando a faculdade da fé excessivamente forte. Pois, quando a realidade é compreendida de acordo com o seu sabor real por meio desse método da natureza das coisas, não há uma convicção difusa, pois a atividade da sabedoria é proeminente ao compreender: “esta é a natureza real desses fenômenos”. Pois, entre os estados que lideram, assim como quando a fé é forte a sabedoria é fraca, da mesma forma, quando a sabedoria é forte a fé é fraca. Por isso foi dito: “ela deve ser diminuída pela reflexão sobre a natureza dos fenômenos”.

ตถา อมนสิกาเรนาติ เยนากาเรน ภาวนมนุยุญฺชนฺตสฺส สทฺธินฺทฺริยํ พลวํ ชาตํ, เตนากาเรน ภาวนาย อนนุยุญฺชนโตติ วุตฺตํ โหติ. อิธ ทุวิเธน สทฺธินฺทฺริยสฺส พลวภาโว อตฺตโน วา ปจฺจยวิเสเสน กิจฺจุตฺตริยโต วีริยาทีนํ วา มนฺทกิจฺจตาย. ตตฺถ ปฐมวิกปฺเป หาปนวิธิ ทสฺสิโต, ทุติยวิกปฺเป ปน ยถา มนสิกโรโต วีริยาทีนํ มนฺทกิจฺจตาย สทฺธินฺทฺริยํ พลวํ ชาตํ, ตถา อมนสิกาเรน วีริยาทีนํ [Pg.254] ปฏุกิจฺจภาวาวเหน มนสิกาเรน สทฺธินฺทฺริยํ เตหิ สมรสํ กโรนฺเตน หาเปตพฺพํ. อิมินา นเยน เสสินฺทฺริเยสุปิ หาปนวิธิ เวทิตพฺโพ.

“Da mesma forma, pela falta de atenção” (tathā amanasikārena) significa não se dedicar à meditação da mesma maneira que fez com que a faculdade da fé se tornasse forte. Aqui, a força da faculdade da fé ocorre de duas maneiras: ou por sua própria condição específica que excede em função, ou pela fraqueza das funções da energia, etc. Entre essas, no primeiro caso, o método de diminuição foi mostrado. No segundo caso, porém, assim como a faculdade da fé se tornou forte devido à fraqueza das funções da energia, etc., enquanto se prestava atenção, ela deve ser diminuída por meio da não atenção e pela atenção que traz a atividade aguçada da energia, etc., tornando a faculdade da fé equilibrada com elas. Por este método, o modo de diminuição também deve ser compreendido para as demais faculdades.

วกฺกลิตฺเถรวตฺถูติ โส หิ อายสฺมา สทฺธาธิมุตฺตตาย กตาธิกาโร สตฺถุ รูปทสฺสนปฺปสุโต เอว หุตฺวา วิหรนฺโต สตฺถารา ‘‘กึ เต, วกฺกลิ, อิมินา ปูติกาเยน ทิฏฺเฐน, โย โข, วกฺกลิ, ธมฺมํ ปสฺสติ, โส มํ ปสฺสตี’’ติอาทินา (สํ. นิ. ๓.๘๗) นเยน โอวทิตฺวา กมฺมฏฺฐาเน นิโยชิโตปิ ตํ อนนุยุญฺชนฺโต ปณามิโต อตฺตานํ วินิปาเตตุํ ปปาตฏฺฐานํ อภิรุหิ. อถ นํ สตฺถา ยถานิสินฺโนว โอภาสวิสฺสชฺชเนน อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา –

A “história do Élder Vakkali” (Vakkalittheravatthu): aquele venerável, tendo feito aspirações passadas para a liberação pela fé (saddhādhimutta), vivia dedicado apenas a contemplar a forma física do Mestre. Embora o Mestre o tenha aconselhado com as palavras: “De que te serve, Vakkali, ver este corpo impuro? Aquele que vê o Dhamma, Vakkali, me vê” (SN 3.87), e o tenha direcionado ao tema de meditação (kammaṭṭhāna), ele não se dedicou a isso. Sendo mandado embora, ele subiu a um penhasco para se jogar e acabar com a própria vida. Então o Mestre, permanecendo sentado onde estava, mostrou-se a ele emitindo uma aura de luz e disse:

‘‘ปาโมชฺชพหุโล ภิกฺขุ, ปสนฺโน พุทฺธสาสเน;

อธิคจฺเฉ ปทํ สนฺตํ, สงฺขารูปสมํ สุข’’นฺติ. (ธ. ป. ๓๘๑) –

“O bhikkhu cheio de alegria, com fé no ensinamento do Buda, alcançará o estado de paz, a felicidade da cessação das formações condicionadas.” (Dhp. 381)

คาถํ วตฺวา ‘‘เอหิ, วกฺกลี’’ติ อาห. โส เตเนว อมเตน อภิสิตฺโต หฏฺฐตุฏฺโฐ หุตฺวา วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปสิ, สทฺธาย ปน พลวภาเวน วิปสฺสนาวีถึ น โอตริ. ตํ ญตฺวา ภควา ตสฺส อินฺทฺริยสมตฺตปฺปฏิปาทนาย กมฺมฏฺฐานํ โสเธตฺวา อทาสิ. โส สตฺถารา ทินฺนนเย ฐตฺวา วิปสฺสนํ อุสฺสุกฺกาเปตฺวา มคฺคปฺปฏิปาฏิยา อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘วกฺกลิตฺเถรวตฺถุ เจตฺถ นิทสฺสน’’นฺติ. เอตฺถาติ สทฺธินฺทฺริยสฺส อธิมตฺตภาเว เสสินฺทฺริยานํ สกิจฺจากรเณ. อิตรกิจฺจเภทนฺติ อุปฏฺฐานาทิกิจฺจวิเสสํ. ปสฺสทฺธาทีติ อาทิ-สทฺเทน สมาธิอุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคานํ สงฺคโห. หาเปตพฺพนฺติ ยถา สทฺธินฺทฺริยสฺส พลวภาโว ธมฺมสภาวปจฺจเวกฺขเณน หายติ, เอวํ วีริยินฺทฺริยสฺส อธิมตฺตตา ปสฺสทฺธิอาทิภาวนาย หายติ สมาธิปกฺขิยตฺตา ตสฺสา. ตถา หิ สมาธินฺทฺริยสฺส อธิมตฺตตํ โกสชฺชปาตโต รกฺขนฺตี วีริยาทิภาวนา วิย วีริยินฺทฺริยสฺส อธิมตฺตตํ อุทฺธจฺจปาตโต รกฺขนฺตี ปสฺสทฺธาทิภาวนา เอกํสโต หาเปติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ปสฺสทฺธาทิภาวนาย หาเปตพฺพ’’นฺติ.

Tendo recitado este verso, o Mestre disse: “Vem, Vakkali!”. Ele, como se estivesse ungido com o néctar da imortalidade, cheio de alegria e contentamento, iniciou a meditação de insight (vipassanā), mas devido à força excessiva de sua fé, não conseguiu entrar no caminho do insight. Sabendo disso, o Abençoado purificou e lhe deu o tema de meditação para estabelecer o equilíbrio de suas faculdades. Ele, baseando-se no método dado pelo Mestre, esforçou-se na meditação de insight e alcançou o estado de Arahant através da progressão dos caminhos. Por isso foi dito: “e a história do Élder Vakkali é uma ilustração aqui”. “Aqui” (ettha) significa quando a faculdade da fé é excessiva e as outras faculdades não realizam suas funções. “A distinção das outras funções” (itarakiccabheda) refere-se às funções específicas como o estabelecimento da atenção, etc. Em “tranquilidade, etc.” (passaddhādi), a palavra “ādi” (etc.) inclui os fatores de iluminação da concentração (samādhi) e da equanimidade (upekkhā). Deve ser diminuída: assim como a força da faculdade da fé diminui pela reflexão sobre a natureza dos fenômenos, da mesma forma, o excesso da faculdade da energia (vīriyindriya) diminui pelo cultivo da tranquilidade, etc., por pertencerem ao lado da concentração. Pois, assim como o cultivo da energia protege a faculdade da concentração de cair na preguiça, o cultivo da tranquilidade, etc., protege a faculdade da energia de cair na agitação (uddhacca) e certamente a diminui. Por isso foi dito: “deve ser diminuída pelo cultivo da tranquilidade, etc.”.

โสณตฺเถรสฺส วตฺถูติ สุขุมาลโสณตฺเถรสฺส วตฺถุ. โส หิ อายสฺมา สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา สีตวเน วิหรนฺโต ‘‘มม สรีรํ สุขุมาลํ, น จ สกฺกา สุเขเนว สุขํ อธิคนฺตุํ, กิลเมตฺวาปิ สมณธมฺโม [Pg.255] กาตพฺโพ’’ติ ฐานจงฺกมเมว อธิฏฺฐาย ปธานมนุยุญฺชนฺโต ปาทตเลสุ โผเฏสุ อุฏฺฐิเตสุปิ เวทนํ อชฺฌุเปกฺขิตฺวา ทฬฺหวีริยํ กโรนฺโต อจฺจารทฺธวีริยตาย วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ นาสกฺขิ. สตฺถา ตตฺถ คนฺตฺวา วีณูปโมวาเทน โอวทิตฺวา วีริยสมตาโยชนวิธึ ทสฺเสนฺโต กมฺมฏฺฐานํ วิโสเธตฺวา คิชฺฌกูฏํ คโต. เถโรปิ สตฺถารา ทินฺนนเยน วีริยสมตํ โยเชตฺวา ภาเวนฺโต วิปสฺสนมฺปิ อุสฺสุกฺกาเปตฺวา อรหตฺเต ปติฏฺฐาสิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘โสณตฺเถรสฺส วตฺถุ ทสฺเสตพฺพ’’นฺติ. เสเสสุปีติ สติสมาธิปญฺญินฺทฺริเยสุปิ.

A “história do Élder Soṇa” (Soṇattherassa vatthu) refere-se à história do delicado Élder Soṇa. Pois aquele venerável, tendo recebido o tema de meditação do Mestre, vivia na floresta Sītavana. Pensando: “Meu corpo é delicado, e a felicidade não pode ser alcançada através do conforto; o dever de um asceta deve ser praticado mesmo com esforço físico”, ele determinou-se a praticar apenas a meditação caminhando (caṅkama). Dedicando-se ao esforço, mesmo quando bolhas surgiram nas solas de seus pés, ele ignorou a dor e aplicou uma energia firme. No entanto, devido à energia excessivamente tensa (accāraddhavīriya), ele não conseguiu alcançar nenhuma distinção espiritual. O Mestre foi até lá, aconselhou-o com o sermão sobre o símile do alaúde (vīṇūpama), mostrando-lhe o método para ajustar o equilíbrio da energia, purificou seu tema de meditação e partiu para o Pico dos Abutres (Gijjhakūṭa). O Élder também, aplicando o equilíbrio da energia de acordo com o método ensinado pelo Mestre, cultivou a mente, esforçou-se na meditação de insight e estabeleceu-se no estado de Arahant. Por isso foi dito: “a história do Élder Soṇa deve ser mostrada”. “Nas demais também” (sesesupi) significa nas faculdades da atenção plena (sati), concentração (samādhi) e sabedoria (paññā) também.

สมตนฺติ สทฺธาปญฺญานํ อญฺญมญฺญํ อนูนาธิกภาวํ, ตถา สมาธิวีริยานํ. ยถา หิ สทฺธาปญฺญานํ วิสุํ ธุริยธมฺมภูตานํ กิจฺจโต อญฺญมญฺญานติวตฺตนํ วิเสสโต อิจฺฉิตพฺพํ, ยโต เนสํ สมธุรตาย อปฺปนา สมฺปชฺชติ, เอวํ สมาธิวีริยานํ โกสชฺชุทฺธจฺจปกฺขิกานํ สมรสตาย สติ อญฺญมญฺญูปตฺถมฺภนโต สมฺปยุตฺตธมฺมานํ อนฺตทฺวยปาตาภาเวน สมฺมเทว อปฺปนา อิชฺฌติ. พลวสทฺโธติอาทิ พฺยติเรกมุเขน วุตฺตสฺเสวตฺถสฺส สมตฺถนํ. ตสฺสตฺโถ – โย พลวติยา สทฺธาย สมนฺนาคโต อวิสทญาโณ, โส มุธปฺปสนฺโน โหติ, น อเวจฺจปฺปสนฺโน. ตถา หิ อวตฺถุสฺมึ ปสีทติ เสยฺยถาปิ ติตฺถิยสาวกา. เกราฏิกปกฺขนฺติ สาเฐยฺยปกฺขํ ภชติ. สทฺธาหีนาย ปญฺญาย อติธาวนฺโต ‘‘เทยฺยวตฺถุปริจฺจาเคน วินา จิตฺตุปฺปาทมตฺเตนปิ ทานมยํ ปุญฺญํ โหตี’’ติอาทีนิ ปริกปฺเปติ เหตุปฺปฏิรูปเกหิ วญฺจิโต, เอวํภูโต สุกฺขตกฺกวิลุตฺตจิตฺโต ปณฺฑิตานํ วจนํ นาทิยติ, สญฺญตฺตึ น คจฺฉติ. เตนาห – ‘‘เภสชฺชสมุฏฺฐิโต วิย โรโค อเตกิจฺโฉ โหตี’’ติ. ยถา เจตฺถ สทฺธาปญฺญานํ อญฺญมญฺญํ สมภาโว อตฺถาวโห, อนตฺถาวโห วิสมภาโว, เอวํ สมาธิวีริยานํ อญฺญมญฺญํ อวิกฺเขปาวโห สมภาโว, อิตโร วิกฺเขปาวโห จาติ โกสชฺชํ อภิภวติ, เตน อปฺปนํ น ปาปุณาตีติ อธิปฺปาโย. อุทฺธจฺจํ อภิภวตีติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. ตํ อุภยนฺติ สทฺธาปญฺญาทฺวยํ สมาธิวีริยทฺวยญฺจ. สมํ กตฺตพฺพนฺติ สมรสํ กาตพฺพํ.

“Equilíbrio” (samataṃ) significa o estado de não haver excesso nem deficiência mútua entre a fé e a sabedoria, e da mesma forma entre a concentração e a energia. Pois, assim como se deseja especialmente que a fé e a sabedoria, que são estados líderes distintos, não ultrapassem uma à outra em suas funções, de modo que, através de seu peso igual, a absorção (appanā) seja alcançada; da mesma forma, quando há um sabor equilibrado entre a concentração e a energia, que pertencem respectivamente aos lados da preguiça e da agitação, devido ao suporte mútuo, os estados associados não caem em nenhum dos dois extremos, e a absorção é perfeitamente realizada. “Aquele que tem fé forte”, etc., é a corroboração do significado expresso por meio do contraste. Seu significado é: aquele que é dotado de uma fé forte, mas possui uma sabedoria pouco clara, é ingenuamente devoto (mudhappasanna), e não firmemente convicto com base na compreensão (aveccappasanna). Pois ele deposita sua fé naquilo que não é digno de fé, assim como os discípulos de outras seitas. “O lado da hipocrisia” (kerāṭikapakkha) significa que ele se inclina para o lado da falsidade (sāṭheyya). Aquele que vai longe demais com uma sabedoria desprovida de fé imagina coisas como: “Mesmo sem a doação de um objeto material, o mérito da generosidade ocorre apenas pelo mero surgimento do pensamento”, sendo enganado por falsas razões. Alguém assim, com a mente arruinada pela especulação seca, não aceita as palavras dos sábios nem se deixa convencer. Por isso foi dito: “Ele se torna incurável, como uma doença causada pelo próprio remédio”. Assim como aqui o equilíbrio mútuo entre a fé e a sabedoria traz benefício, e o desequilíbrio traz malefício, da mesma forma, o equilíbrio mútuo entre a concentração e a energia traz a não distração, enquanto o outro traz a distração; se a concentração for excessiva, ela domina com a preguiça, e por isso não se alcança a absorção — este é o significado. “Domina com a agitação” (uddhaccaṃ abhibhavati) se a energia for excessiva: aqui também se aplica o mesmo princípio. “Ambos os pares” (taṃ ubhayaṃ) refere-se ao par fé-sabedoria e ao par concentração-energia. “Devem ser equilibrados” (samaṃ kātabbaṃ) significa que devem ser tornados de sabor igual (samarasa).

สมาธิกมฺมิกสฺสาติ สมถกมฺมฏฺฐานิกสฺส. เอวนฺติ เอวํ สนฺเต, สทฺธาย โถกํ พลวภาเว สตีติ อตฺโถ. สทฺทหนฺโตติ ‘‘ปถวี ปถวีติ มนสิกรณมตฺเตน [Pg.256] กถํ ฌานุปฺปตฺตี’’ติ อจินฺเตตฺวา ‘‘อทฺธา สมฺมาสมฺพุทฺเธน วุตฺตวิธิ อิชฺฌิสฺสตี’’ติ สทฺทหนฺโต สทฺธํ ชเนนฺโต. โอกปฺเปนฺโตติ อารมฺมณํ อนุปฺปวิสิตฺวา วิย อธิมุจฺจนวเสน อวกปฺเปนฺโต ปกฺขนฺทนฺโต. เอกคฺคตา พลวตี วฏฺฏติ สมาธิปฺปธานตฺตา ฌานสฺส. อุภินฺนนฺติ สมาธิปญฺญานํ. สมาธิกมฺมิกสฺส สมาธิโน อธิมตฺตตา วิย ปญฺญาย อธิมตฺตตาปิ อิจฺฉิตพฺพาติ อาห – ‘‘สมตายปี’’ติ, สมภาเวนปีติ อตฺโถ. อปฺปนาติ โลกิยอปฺปนา. ตถา หิ ‘‘โหติเยวา’’ติ สาสงฺกํ วทติ. โลกุตฺตรปฺปนา ปน เตสํ สมภาเวเนว อิจฺฉิตา. ยถาห – ‘‘สมถวิปสฺสนํ ยุคนทฺธํ ภาเวตี’’ติ (อ. นิ. ๔.๑๗๐; ปฏิ. ม. ๒.๕).

“Para aquele que pratica a concentração” significa para aquele cujo tema de meditação é a tranquilidade (samatha). “Assim” significa sendo assim, quando há um pouco de força na fé. “Acreditando” significa gerando fé, sem pensar: “Como pode o jhana surgir apenas pela atenção mental de ‘terra, terra’?”, mas sim acreditando: “Certamente o método ensinado pelo Totalmente Iluminado (Sammāsambuddha) terá sucesso”. “Confiando” significa mergulhar, por meio da convicção (adhimuccana), como se estivesse penetrando no objeto. A unicidade mental (ekaggatā) deve ser forte, pois o jhana tem a concentração (samādhi) como principal. “De ambos” significa de concentração e sabedoria. Para aquele que pratica a concentração, assim como a intensidade da concentração é desejada, a intensidade da sabedoria também deve ser desejada; por isso diz: “também pelo equilíbrio”, que significa também pelo estado de igualdade. “Absorção” refere-se à absorção mundana (lokiya-appanā). Pois ele diz com dúvida: “certamente ocorre”. Mas a absorção supramundana (lokuttara-appanā) é desejada apenas pelo equilíbrio deles. Como foi dito: “Ele desenvolve a tranquilidade e a introspecção acopladas (yuganaddha)” (A.N. 4.170; Paṭis. II. 5).

ยทิ วิเสสโต สทฺธาปญฺญานํ สมาธิวีริยานญฺจ สมตาว อิจฺฉิตา, กถํ สตีติ อาห – ‘‘สติ ปน สพฺพตฺถ พลวตี วฏฺฏตี’’ติ. สพฺพตฺถาติ ลีนุทฺธจฺจปกฺขิเกสุ ปญฺจสุ อินฺทฺริเยสุ. อุทฺธจฺจปกฺขิเก คณฺหนฺโต ‘‘สทฺธาวีริยปญฺญาน’’นฺติ อาห. อญฺญถาปีติ จ คเหตพฺพา สิยา. ตถา หิ โกสชฺชปกฺขิเกน จ สมาธินาอิจฺเจว วุตฺตํ, น ‘‘ปสฺสทฺธิสมาธิอุเปกฺขาหี’’ติ. สาติ สติ. สพฺเพสุ ราชกมฺเมสุ นิยุตฺโต สพฺพกมฺมิโก. เตนาติ เตน สพฺพตฺถ อิจฺฉิตพฺพตฺเถน การเณน. อาห อฏฺฐกถายํ. สพฺพตฺถ นิยุตฺตา สพฺพตฺถิกา สพฺพตฺถ ลีเน อุทฺธเต จ จิตฺเต อิจฺฉิตพฺพตฺตา, สพฺเพน วา ลีนุทฺธจฺจปกฺขิเยน โพชฺฌงฺคคเณน อตฺเถตพฺพาติ สพฺพตฺถา, สาว สพฺพตฺถิกา. จิตฺตนฺติ กุสลจิตฺตํ. ตสฺส หิ สติปฏิสรณํ ปรายณํ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย. เตนาห – ‘‘อารกฺขปจฺจุปฏฺฐานา’’ติอาทิ.

Se o equilíbrio é desejado especialmente entre fé e sabedoria, e entre concentração e energia, o que dizer da atenção plena (sati)? Por isso diz: “Mas a atenção plena deve ser forte em todos os lugares”. “Em todos os lugares” significa nas cinco faculdades espirituais (indriyas) que pertencem aos lados da indolência (līna) e da agitação (uddhacca). Ao tomar o lado da agitação, diz-se “fé, energia e sabedoria”. E também deve ser compreendido de outra forma. Pois foi dito apenas “pela concentração que pertence ao lado da preguiça (kosajja)”, e não “por tranquilidade, concentração e equanimidade”. “Ela” é a atenção plena (sati). Aquele que é empregado em todos os assuntos do rei é o ministro geral (sabbakammika). “Por isso” significa pela razão de ser desejada em todos os lugares. Assim diz no Comentário. “Sabbatthikā” significa aplicada em todos os lugares, porque é desejada em todos os lugares, tanto na mente indolente quanto na agitada; ou porque deve ser mantida por todo o grupo de fatores da iluminação (bojjhaṅga) pertencentes aos lados da indolência e da agitação, ela é “sabbattha”, e essa mesma é “sabbatthikā”. “Mente” refere-se à mente benéfica (kusalacitta). Pois para ela, a atenção plena é o refúgio e o destino final para alcançar o que não foi alcançado e realizar o que não foi realizado. Por isso diz: “manifestada como proteção”, etc.

ขนฺธาทิเภเทสุ อโนคาฬฺหปญฺญานนฺติ ปริยตฺติพาหุสจฺจวเสนปิ ขนฺธายตนาทีสุ อปฺปติฏฺฐิตพุทฺธีนํ. พหุสฺสุตเสวนา หิ สุตมยญาณาวหา. ตรุณวิปสฺสนาสมงฺคีปิ ภาวนามยญาเณ ฐิตตฺตา เอกํสโต ปญฺญวา เอว นาม โหตีติ อาห – ‘‘สมปญฺญาส…เป… ปุคฺคลเสวนา’’ติ. เญยฺยธมฺมสฺส คมฺภีรภาววเสน ตปฺปริจฺเฉทกญาณสฺส คมฺภีรภาวคฺคหณนฺติ อาห – ‘‘คมฺภีเรสุ ขนฺธาทีสุ ปวตฺตาย คมฺภีรปญฺญายา’’ติ. ตญฺหิ เญยฺยํ ตาทิสาย ปญฺญาย จริตพฺพโต คมฺภีรญาณจริยํ. ตสฺสา วา ปญฺญาย ตตฺถ ปเภทโต ปวตฺติ คมฺภีรญาณจริยา, ตสฺสา ปจฺจเวกฺขณาติ อาห – ‘‘คมฺภีรปญฺญาย ปเภทปจฺจเวกฺขณา’’ติ.

“Daqueles cuja sabedoria não penetrou nas divisões dos agregados (khandha), etc.” refere-se àqueles cujo intelecto não se estabeleceu nos agregados, bases (āyatana), etc., mesmo por meio do aprendizado e do grande conhecimento das escrituras (pariyatti-bāhusacca). Pois associar-se com os de grande conhecimento traz a sabedoria baseada no aprendizado (sutamaya-ñāṇa). Mesmo aquele que possui a introspecção jovem (taruṇa-vipassanā), por estar estabelecido na sabedoria baseada no desenvolvimento mental (bhāvanāmaya-ñāṇa), é certamente chamado de sábio; por isso diz: “associação com pessoas de sabedoria igual... etc.”. Devido à natureza profunda daquilo que deve ser conhecido (ñeyyadhamma), a sabedoria que o delimita é considerada profunda; por isso diz: “pela sabedoria profunda que opera nos profundos agregados, etc.”. Pois aquele objeto a ser conhecido, por ser percorrido por tal sabedoria, é a conduta do conhecimento profundo (gambhīrañāṇacariya). Ou a atividade dessa sabedoria ali, de acordo com suas divisões, é a conduta do conhecimento profundo, e a sua revisão é o que se quer dizer por: “a revisão detalhada da sabedoria profunda”.

ปญฺจวิธพนฺธนกมฺมการณํ [Pg.257] นิรเย นิพฺพตฺตสตฺตสฺส เยภุยฺเยน สพฺพปฐมํ กโรนฺตีติ เทวทูตสุตฺตาทีสุ อาทิโต วุตฺตตฺตา จ อาห – ‘‘ปญฺจวิธพนฺธนกมฺมการณโต ปฏฺฐายา’’ติ. สกฏวหนาทิกาเลติ อาทิ-สทฺเทน ตทญฺญํ มนุสฺเสหิ ติรจฺฉาเนหิ จ วิพาธิตพฺพกาลํ สงฺคณฺหาติ. เอกํ พุทฺธนฺตรนฺติ อิทํ อปราปเรสุ เปเตสุเยว อุปฺปชฺชนกสตฺตวเสน วุตฺตํ, เอกจฺจานํ วา เปตานํ เอกจฺจติรจฺฉานานํ วิย ทีฆายุกตา สิยาติ ตถา วุตฺตํ. ตถา หิ กาโฬ นาคราชา จตุนฺนํ พุทฺธานํ สมฺมุขีภาวํ ลภิตฺวา ฐิโตปิ เมตฺเตยฺยสฺสปิ ภควโต สมฺมุขีภาวํ ลภิสฺสตีติ วทนฺติ, ยตสฺส กปฺปายุกตา วุตฺตา.

Como a tortura das cinco formas de aprisionamento é geralmente a primeiríssima coisa feita ao ser nascido no inferno, conforme dito desde o início no Devadūta Sutta, etc., diz-se: “a começar pela tortura das cinco formas de aprisionamento”. Em “no momento de puxar carroças, etc.”, a palavra “etc.” inclui outros momentos em que são atormentados por humanos e animais. “O intervalo entre dois Budas” (buddhantara) é dito em relação a seres que nascem repetidamente como fantasmas famintos (petas), ou é dito assim porque alguns fantasmas famintos, como alguns animais, podem ter uma vida longa. Pois dizem que o rei naga Kāḷa, embora tenha estado na presença de quatro Budas, também estará na presença do Abençoado Metteyya, visto que sua expectativa de vida é dita ser de um kappa (ciclo cósmico).

เอวํ อานิสํสทสฺสาวิโนติ วีริยายตฺโต เอว สพฺโพ โลกิโย โลกุตฺตโร จ วิเสสาธิคโมติ เอวํ วีริเย อานิสํสทสฺสนสีลสฺส. คมนวีถินฺติ สปุพฺพภาคํ นิพฺพานคามินิปฏิปทํ, สห วิปสฺสนาย อริยมคฺคปฺปฏิปาฏิ, สตฺตวิสุทฺธิปรมฺปรา วา. สา หิ ‘‘ภิกฺขุโน วฏฺฏนิยฺยานาย คนฺตพฺพา ปฏิปชฺชิตพฺพา ปฏิปทา’’ติ กตฺวา คมนวีถิ นาม.

“Assim, daquele que vê os benefícios” refere-se àquele que tem o hábito de ver os benefícios na energia, sabendo que toda realização distinta, tanto mundana quanto supramundana, depende exclusivamente da energia. “O caminho da jornada” (gamanavīthi) refere-se à prática preliminar que conduz ao Nibbāna, à sequência do nobre caminho junto com a introspecção, ou à sucessão das sete purificações. Pois ela é chamada de “caminho da jornada” porque é “a prática que deve ser percorrida e praticada pelo monge para a saída do ciclo de existências (vaṭṭa)”.

กายทฬฺหีพหุโลติ ยถา ตถา กายสฺส ทฬฺหีกมฺมปฺปสุโต. ปิณฺฑปาตนฺติ รฏฺฐปิณฺฑํ. ปจฺจยทายกานํ อตฺตนิ การสฺส อตฺตโน สมฺมาปฏิปตฺติยา มหปฺผลภาวสฺส กรเณน ปิณฺฑสฺส ภิกฺขาย ปฏิปูชนา ปิณฺฑปาตาปจายนํ.

“Aquele que é dedicado ao fortalecimento do corpo” significa aquele que se empenha de qualquer maneira em fortalecer o corpo físico. “Esmola de comida” (piṇḍapāta) refere-se à comida doada pelo país. “Honrar a esmola de comida” é a veneração da comida recebida como esmola, tornando a ação dos doadores de requisitos em relação a si mesmo de grande fruto por meio de sua própria prática correta.

นีหรนฺโตติ ปตฺตตฺถวิกโต นีหรนฺโต. ตํ สทฺทํ สุตฺวาติ ตํ อุปาสิกาย วจนํ ปณฺณสาลาทฺวาเร ฐิโตว ปญฺจาภิญฺญตาย ทิพฺพโสเตน สุตฺวา. มนุสฺสสมฺปตฺติ, ทิพฺพสมฺปตฺติ, นิพฺพานสมฺปตฺตีติ อิมา ติสฺโส สมฺปตฺติโย. ทาตุํ สกฺขิสฺสสีติ ตยิ กเตน ทานมเยน เวยฺยาวจฺจมเยน จ ปุญฺญกมฺเมน เขตฺตวิเสสภาวูปคมเนน อปราปรํ เทวมนุสฺสานํ สมฺปตฺติโย อนฺเต นิพฺพานสมฺปตฺติญฺจ ทาตุํ สกฺขิสฺสสีติ เถโร อตฺตานํ ปุจฺฉติ. สิตํ กโรนฺโตติ ‘‘อกิจฺเฉเนว มยา วฏฺฏทุกฺขํ สมติกฺกนฺต’’นฺติ ปจฺจเวกฺขณาวสาเน สญฺชาตปาโมชฺชวเสน สิตํ กโรนฺโต.

“Retirando” significa retirando da bolsa da tigela. “Ouvindo aquele som” significa ouvindo as palavras da devota leiga (upāsikā) por meio do ouvido divino (dibbasota), graças às suas cinco formas de conhecimento direto (abhiññā), enquanto permanecia na entrada da cabana de folhas. “Prosperidade humana, prosperidade divina e a prosperidade do Nibbāna” são estas três realizações. “Serás capaz de dar?” — o ancião pergunta a si mesmo: “Serás capaz de conceder, por meio do mérito gerado pela generosidade e pelo serviço prestado a ti, tornando-te um campo especial de mérito, as sucessivas prosperidades de deuses e humanos e, finalmente, a prosperidade do Nibbāna?”. “Sorrindo” significa sorrindo devido à alegria surgida ao final de sua revisão mental: “Sem dificuldade superei o sofrimento do ciclo de existências (vaṭṭa)”.

นิปฺปริสฺสยกาโลติ นิรุปทฺทวกาโล, ตทา ภิกฺขุสงฺฆสฺส สุลภา ปจฺจยา โหนฺตีติ ปจฺจยเหตุกา จิตฺตปีฬา นตฺถีติ อธิปฺปาโย. ปสฺสนฺตานํเยวาติ อนาทเร สามิวจนํ. ขีรเธนุนฺติ ขีรทายิกํ เธนุํ[Pg.258]. กิญฺจิเทว กตฺวาติ กิญฺจิเทว ภติกมฺมํ กตฺวา. อุจฺฉุยนฺตกมฺมนฺติ อุจฺฉุยนฺตสาลาย กาตพฺพํ กิจฺจํ. ตเมว มคฺคนฺติ อุปาสเกน ปฏิปนฺนมคฺคํ. อุปกฏฺฐายาติ อาสนฺนาย. วิปฺปฏิปนฺนนฺติ ชาติธมฺมกุลธมฺมาทิลงฺฆเนน อสมฺมาปฏิปนฺนํ. เอวนฺติ ยถา อสมฺมาปฏิปนฺโน ปุตฺโต ตาย เอว อสมฺมาปฏิปตฺติยา กุลสนฺตานโต พาหิโร หุตฺวา ปิตุ สนฺติกา ทายชฺชสฺส น ภาคี, เอวํ กุสีโตปิ เตเนว กุสีตภาเวน น สมฺมาปฏิปนฺโน สตฺถุ สนฺติกา ลทฺธพฺพอริยธนทายชฺชสฺส น ภาคี. อารทฺธวีริโยว ลภติ สมฺมาปฏิปชฺชนโต. อุปฺปชฺชติ วีริยสมฺโพชฺฌงฺโคติ โยชนา, เอวํ สพฺพตฺถ.

“Tempo livre de perigos” significa tempo sem atribulações; a intenção é que, nessa época, os requisitos sejam fáceis de obter para a comunidade de monges (bhikkhusaṅgha), de modo que não haja aflição mental causada pela falta de requisitos. “Mesmo enquanto olham” é um caso genitivo usado no sentido de desconsideração. “Vaca leiteira” significa uma vaca que dá leite. “Tendo feito algo” significa tendo feito algum trabalho assalariado. “Trabalho no engenho de cana” significa a tarefa a ser realizada na casa do engenho de cana-de-açúcar. “Aquele mesmo caminho” significa o caminho percorrido pelo devoto leigo (upāsaka). “Próxima” significa perto. “Aquele que agiu incorretamente” significa aquele que pratica incorretamente ao violar os costumes de nascimento, os costumes da família, etc. “Assim” significa: assim como um filho que age incorretamente, devido a essa mesma conduta incorreta, torna-se excluído da linhagem familiar e não herda do pai, da mesma forma, o preguiçoso, devido à sua própria preguiça, não pratica corretamente e não herda a nobre riqueza que deveria receber do Mestre. Apenas aquele que iniciou a energia obtém a herança, por praticar corretamente. “Surge o fator de iluminação da energia” é a conexão sintática; e assim em todos os casos.

มหาติ สีลาทิคุเณหิ มหนฺโต วิปุโล อนญฺญสาธารโณ. ตํ ปนสฺส คุณมหตฺตํ ทสสหสฺสิโลกธาตุกมฺปเนน โลเก ปากฏนฺติ ทสฺเสนฺโต ‘‘สตฺถุโน หี’’ติอาทิมาห.

“Grande” significa grande, vasto e incomum devido a qualidades como a virtude (sīla), etc. Mostrando que a grandeza de suas qualidades é manifestada no mundo pelo tremor do sistema de dez mil mundos, ele diz: “Do Mestre, de fato...”, etc.

ยสฺมา สตฺถุสาสเน ปพฺพชิตสฺส ปพฺพชฺชูปคมเนน สกฺยปุตฺติยภาโว สญฺชายติ, ตสฺมา พุทฺธปุตฺตภาวํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อสมฺภินฺนายา’’ติอาทิมาห.

Como o estado de ser um filho dos Sakyas (sakyaputtiya) nasce para aquele que se ordenou no ensinamento do Mestre ao receber a ordenação, para mostrar o estado de ser um filho do Buda, ele diz: “da linhagem ininterrupta...”, etc.

อลสานํ ภาวนาย นามมตฺตมฺปิ อชานนฺตานํ กายทฬฺหีพหุลานํ ยาวทตฺถํ ภุญฺชิตฺวา เสยฺยสุขาทิอนุยุญฺชนกานํ ติรจฺฉานคติกานํ ปุคฺคลานํ ทูรโต วชฺชนา กุสีตปุคฺคลปริวชฺชนาติ อาห – ‘‘กุจฺฉึ ปูเรตฺวา ฐิตอชครสทิเส’’ติอาทิ. ‘‘ทิวสํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธสฺสามา’’ติอาทินา ภาวนารมฺภวเสน อารทฺธวีริยานํ ทฬฺหปรกฺกมานํ กาเลน กาลํ อุปสงฺกมนา อารทฺธวีริยปุคฺคลเสวนาติ อาห – ‘‘อารทฺธวีริเย’’ติอาทิ. วิสุทฺธิมคฺเค (วิสุทฺธิ. ๑.๖๔-๖๕) ปน ชาติมหตฺตปจฺจเวกฺขณา สพฺรหฺมจาริมหตฺตปจฺจเวกฺขณาติ อิทํ ทฺวยํ น คหิตํ, ถินมิทฺธวิโนทนตา สมฺมปฺปธานปจฺจเวกฺขณตาติ อิทํ ทฺวยํ คหิตํ. ตตฺถ อานิสํสทสฺสาวิตาย เอว สมฺมปฺปธานปจฺจเวกฺขณา คหิตา โหติ โลกิยโลกุตฺตรวิเสสาธิคมสฺส วีริยายตฺตตาทสฺสนภาวโต, ถินมิทฺธวิโนทนํ ปน ตทธิมุตฺตตาย เอว คหิตํ โหติ. วีริยุปฺปาทเน ยุตฺตปฺปยุตฺตสฺส ถินมิทฺธวิโนทนํ อตฺถสิทฺธเมวาติ. ตตฺถ [Pg.259] ถินมิทฺธวิโนทนกุสีตปุคฺคลปริวชฺชนอารทฺธวีริยปุคฺคลเสวนตทธิ- มุตฺตตาปฏิปกฺขวิธมนปจฺจยูปสํหารวเสน อปายภยปจฺจเวกฺขณาทโย สมุตฺเตชนวเสน วีริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฺปาทกา ทฏฺฐพฺพา.

“Evitar pessoas preguiçosas” significa evitar de longe pessoas que são indolentes, que não sabem sequer o nome do desenvolvimento mental (bhāvanā), que são dedicadas ao fortalecimento do corpo, que comem o quanto querem e se entregam ao prazer de dormir, etc., assemelhando-se a animais; por isso diz: “semelhantes a uma jiboia que permanece com a barriga cheia”, etc. “Associar-se com pessoas de energia iniciada” significa aproximar-se de tempos em tempos daqueles que iniciaram a energia e possuem firme esforço, por meio do início do desenvolvimento mental, pensando: “Durante o dia, purificarei a mente dos estados que a obstruem por meio da meditação caminhando e sentando”, etc.; por isso diz: “com aqueles de energia iniciada”, etc. No Visuddhimagga (Visuddhi. 1.64-65), porém, estas duas coisas não foram incluídas: a revisão da grandeza do nascimento e a revisão da grandeza dos companheiros de vida santa; em vez disso, foram incluídas estas duas: a dissipação da preguiça e do torpor (thina-middha) e a revisão do esforço correto (sammappadhāna). Ali, a revisão do esforço correto está incluída precisamente na visão dos benefícios, por mostrar que a realização distinta mundana e supramundana depende da energia; e a dissipação da preguiça e do torpor está incluída precisamente na dedicação a isso. Pois para aquele que está plenamente empenhado em gerar energia, a dissipação da preguiça e do torpor é algo que se realiza por si só. Ali, por meio da dissipação da preguiça e do torpor, de evitar pessoas preguiçosas, de associar-se com pessoas de energia iniciada, da dedicação a isso, de afastar os estados opostos e de reunir as condições favoráveis, a revisão do perigo dos reinos de sofrimento (apāya), etc., deve ser vista como geradora do fator de iluminação da energia por meio do estímulo.

พุทฺธานุสฺสติยา อุปจารสมาธินิฏฺฐตฺตา วุตฺตํ – ‘‘ยาว อุปจารา’’ติ. สกลสรีรํ ผรมาโนติ ปีติสมุฏฺฐาเนหิ ปณีตรูเปหิ สกลสรีรํ ผรมาโน, ธมฺมสงฺฆคุเณ อนุสฺสรนฺตสฺสปิ ยาว อุปจารา สกลสรีรํ ผรมาโน ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค อุปฺปชฺชตีติ เอวํ เสสอนุสฺสตีสุ, ปสาทนียสุตฺตนฺตปจฺจเวกฺขณาย จ โยเชตพฺพํ ตสฺสาปิ วิมุตฺตายตนภาเวน ตคฺคติกตฺตา. เอวรูเป กาเลติ ‘‘ทุพฺภิกฺขภยาทีสู’’ติ วุตฺตกาเล. สมาปตฺติ…เป… น สมุทาจรนฺตีติ อิทํ อุปสมานุสฺสติยา วเสน วุตฺตํ. สงฺขารานญฺหิ วเสน สปฺปเทสวูปสเมปิ นิปฺปเทสวูปสเม วิย ตถา สญฺญาย ปวตฺติโต ภาวนามนสิกาโร กิเลสวิกฺขมฺภนสมตฺโถ หุตฺวา อุปจารสมาธึ อาวหนฺโต ตถารูปปีติโสมนสฺสสมนฺนาคโต ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปาทาย โหตีติ. ตตฺถ ‘‘วิกฺขมฺภิตา กิเลสา’’ติ ปาโฐ. น สมุทาจรนฺตีติ อิติ-สทฺโท การณตฺโถ. ยสฺมา น สมุทาจรนฺติ, ตสฺมา ตํ เนสํ อสมุทาจารํ ปจฺจเวกฺขนฺตสฺสาติ โยชนา. น หิ กิเลเส ปจฺจเวกฺขนฺตสฺส โพชฺฌงฺคุปฺปตฺติ ยุตฺตา, ปสาทนีเยสุ ฐาเนสุ ปสาทสิเนหาภาเวน ลูขหทยตาย ลูขตา. สา ตตฺถ อาทรคารวากรเณน วิญฺญายตีติ อาห – ‘‘อสกฺกจฺจกิริยาย สํสูจิตลูขภาเว’’ติ.

Como a recordação do Buda (buddhānussati) culmina na concentração de acesso (upacārasamādhi), diz-se: “até o acesso”. “Preenchendo todo o corpo” significa preenchendo todo o corpo com formas sutis originadas do êxtase (pīti); e para aquele que recorda as qualidades do Dhamma e do Sangha, até o acesso, preenchendo todo o corpo, surge o fator de iluminação do êxtase (pītisambojjhaṅga) — assim deve ser aplicado às demais recordações e à revisão de discursos inspiradores (pasādanīyasuttanta), pois estes também pertencem à mesma categoria por serem bases de libertação (vimuttāyatana). “Em tal momento” refere-se ao momento descrito como “em tempos de perigo de fome, etc.”. “As realizações meditativas... etc... não ocorrem” é dito em relação à recordação da paz (upasamānussati). Pois a atenção mental do desenvolvimento (bhāvanā-manasikāra), que opera com tal percepção mesmo no apaziguamento parcial das formações (saṅkhāras) como se fosse um apaziguamento total, sendo capaz de suprimir as defilezas (kilesas) e trazendo a concentração de acesso, acompanhada de tal êxtase e alegria, torna-se uma condição para o fator de iluminação do êxtase. Ali, a leitura é “as defilezas são suprimidas”. Em “não ocorrem”, a palavra “iti” tem sentido causal. A conexão sintática é: “porque não ocorrem, para aquele que revisa essa não ocorrência delas”. Pois não é apropriado que os fatores de iluminação surjam para quem revisa as defilezas. A “aspereza” (lūkhatā) é a secura do coração devido à ausência de afeto e devoção em relação a objetos inspiradores. Ela é conhecida ali pela falta de demonstração de respeito e reverência; por isso diz: “no estado de aspereza indicado pela ação feita sem respeito”.

ปณีตโภชนเสวนตาติ ปณีตสปฺปายโภชนเสวนตา. อุตุอิริยาปถสุขคฺคหเณน สปฺปายอุตุอิริยาปถคฺคหณํ ทฏฺฐพฺพํ. ตญฺหิ ติวิธมฺปิ สปฺปายํ เสวิยมานํ กายสฺส กลฺยตาปาทนวเสน จิตฺตสฺส กลฺยตํ อาวหนฺตํ ทุวิธายปิ ปสฺสทฺธิยา การณํ โหติ. อเหตุกสตฺเตสุ ลพฺภมานํ สุขทุกฺขนฺติ อยเมโก อนฺโต, อิสฺสราทิวิสมเหตุกนฺติ ปน อยํ ทุติโย. เอเต อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม ยถาสกํ กมฺมุนา โหตีติ อยํ มชฺฌิมา ปฏิปตฺติ. มชฺฌตฺโต ปโยโค ยสฺส โส มชฺฌตฺตปโยโค, ตสฺส ภาโว มชฺฌตฺตปโยคตา. อยญฺหิ สภาวาสารทฺธตาย ตํปสฺสทฺธกายตาย การณํ โหติ, ปสฺสทฺธิทฺวยํ [Pg.260] อาวหติ. เอเตเนว สารทฺธกายปุคฺคลปริวชฺชนปสฺสทฺธกายปุคฺคลเสวนานํ ตทาวหนตา สํวณฺณิตาติ ทฏฺฐพฺพํ.

“O uso de alimentos finos” significa o uso de alimentos finos e adequados (sappāya). Pela expressão “obtenção de conforto no clima e nas posturas”, deve-se entender a obtenção de clima e posturas adequados. Pois esses três tipos de coisas adequadas, quando usufruídos, ao promoverem a saúde do corpo, trazem a saúde da mente, tornando-se a causa para ambos os tipos de tranquilidade (passaddhi). “O prazer e a dor experimentados pelos seres ocorrem sem causa” é um extremo; “ocorrem devido a uma causa desigual, como um criador (issara), etc.” é o segundo extremo. Sem se aproximar desses dois extremos, compreender que “ocorre de acordo com o próprio kamma” é o caminho do meio (majjhimā paṭipatti). Aquele cujo esforço é equilibrado tem um esforço equilibrado (majjhattapayoga); o estado disso é a atitude de esforço equilibrado (majjhattapayogatā). Pois esta, devido à ausência de tensão natural, é a causa para a tranquilidade do corpo e traz ambos os tipos de tranquilidade. Por isso mesmo, deve-se entender que a eficácia de evitar pessoas de corpo tenso e de associar-se com pessoas de corpo tranquilo em trazer isso foi descrita.

วตฺถุวิสทกิริยา อินฺทฺริยสมตฺตปฺปฏิปาทนา จ ปญฺญาวหา วุตฺตา, สมาธานาวหาปิ ตา โหนฺติ. สมาธานาวหภาเวเนว ปญฺญาวหภาวโตติ วุตฺตํ – ‘‘วตฺถุวิสทกิริยา…เป… เวทิตพฺพา’’ติ.

“A purificação das bases físicas e o alinhamento equilibrado das faculdades espirituais” são ditos como geradores de sabedoria, mas eles também geram concentração (samādhāna). É precisamente por gerarem concentração que eles geram sabedoria; por isso foi dito: “a purificação das bases físicas... etc... deve ser compreendida”.

การณโกสลฺลภาวนาโกสลฺลานํ นานนฺตริยภาวโต รกฺขนาโกสลฺลสฺส จ ตํมูลกตฺตา ‘‘นิมิตฺตกุสลตา นาม กสิณนิมิตฺตสฺส อุคฺคหกุสลตา’’อิจฺเจว วุตฺตํ. กสิณนิมิตฺตสฺสาติ จ นิทสฺสนมตฺตํ ทฏฺฐพฺพํ. อสุภนิมิตฺตาทิกสฺสปิ หิ ยสฺส กสฺสจิ ฌานุปฺปตฺตินิมิตฺตสฺส อุคฺคหโกสลฺลํ นิมิตฺตกุสลตา เอวาติ. อติสิถิลวีริยตาทีหีติ อาทิ-สทฺเทน ปญฺญาปโยคมนฺทตํ ปโยคเวกลฺลญฺจ สงฺคณฺหาติ. ตสฺส ปคฺคณฺหนนฺติ ตสฺส ลีนสฺส จิตฺตสฺส ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคาทิสมุฏฺฐาปเนน ลยาปตฺติโต สมุทฺธรณํ. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา –

Devido à sucessão imediata da habilidade nas causas e da habilidade no desenvolvimento, e porque a habilidade na proteção está enraizada nisso, foi dito: "A habilidade no sinal significa habilidade na apreensão do sinal do kasiṇa". E "do sinal do kasiṇa" deve ser considerado apenas como uma ilustração. Pois a habilidade na apreensão de qualquer sinal que dê origem ao jhāna, como o sinal da impureza, etc., é de fato habilidade no sinal. Pela palavra "etc." em "devido à energia extremamente frouxa, etc.", inclui-se a lentidão na aplicação da sabedoria e a deficiência na aplicação. "Seu encorajamento" significa o resgate daquela mente entorpecida de cair no torpor, por meio do despertar do fator de iluminação da investigação dos fenômenos, etc. Pois isso foi dito pelo Abençoado:

‘‘ยสฺมิญฺจ โข, ภิกฺขเว, สมเย ลีนํ จิตฺตํ โหติ, กาโล ตสฺมึ สมเย ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย, กาโล วีริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย, กาโล ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย. ตํ กิสฺส เหตุ? ลีนํ, ภิกฺขเว, จิตฺตํ, ตํ เอเตหิ ธมฺเมหิ สุสมุฏฺฐาปยํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส ปริตฺตํ อคฺคึ อุชฺชาเลตุกาโม อสฺส. โส ตตฺถ สุกฺขานิ เจว ติณานิ ปกฺขิเปยฺย, สุกฺขานิ จ โคมยานิ ปกฺขิเปยฺย, สุกฺขานิ จ กฏฺฐานิ ปกฺขิเปยฺย, มุขวาตญฺจ ทเทยฺย, น จ ปํสุเกน โอกิเรยฺย, ภพฺโพ นุ โข โส ปุริโส ปริตฺตํ อคฺคึ อุชฺชาเลตุนฺติ? เอวํ, ภนฺเต’’ติ (สํ. นิ. ๕.๒๓๔).

“Monjes, em qualquer ocasião em que a mente estiver entorpecida, essa é a ocasião adequada para o desenvolvimento do fator de iluminação da investigação dos fenômenos, a ocasião adequada para o desenvolvimento do fator de iluminação da energia, a ocasião adequada para o desenvolvimento do fator de iluminação do êxtase. Por que isso? Monjes, quando a mente está entorpecida, ela é facilmente despertada por esses estados. Assim como se, monjes, um homem quisesse acender um pequeno fogo. Ele jogaria ali capim seco, esterco seco de vaca, lenha seca, sopraria com a boca e não o cobriria com poeira. Seria esse homem capaz de acender aquele pequeno fogo?” “Sim, senhor”.

เอตฺถ จ ยถาสกํ อาหารวเสน ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคาทีนํ ภาวนา สมุฏฺฐาปนาติ เวทิตพฺพา, สา อนนฺตรํ วิภาวิตา เอว.

E aqui, deve-se entender o desenvolvimento e o despertar do fator de iluminação da investigação dos fenômenos, etc., por meio de seus respectivos alimentos; isso acabou de ser explicado.

อจฺจารทฺธวีริยตาทีหีติ อาทิ-สทฺเทน ปญฺญาปโยคพลวตํ ปโมทุปฺปิลาปนญฺจ สงฺคณฺหาติ. ตสฺส นิคฺคณฺหนนฺติ ตสฺส อุทฺธตสฺส จิตฺตสฺส สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคาทิสมุฏฺฐาปเนน อุทฺธตาปตฺติโต นิเสธนํ. วุตฺตมฺปิ เจตํ ภควตา –

Pela palavra "etc." em "devido à energia excessivamente aplicada, etc.", inclui-se a força excessiva na aplicação da sabedoria e o transbordamento de alegria. "Sua contenção" significa a restrição daquela mente agitada de cair na agitação, por meio do despertar do fator de iluminação da concentração, etc. E isso também foi dito pelo Abençoado:

‘‘ยสฺมิญฺจ [Pg.261] โข, ภิกฺขเว, สมเย อุทฺธตํ จิตฺตํ โหติ, กาโล ตสฺมึ สมเย ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย, กาโล สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย, กาโล อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย. ตํ กิสฺส เหตุ? อุทฺธตํ, ภิกฺขเว, จิตฺตํ, ตํ เอเตหิ ธมฺเมหิ สุวูปสมํ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส มหนฺตํ อคฺคิกฺขนฺธํ นิพฺพาเปตุกาโม อสฺส, โส ตตฺถ อลฺลานิ เจว ติณานิ ปกฺขิเปยฺย, อลฺลานิ จ โคมยานิ นิกฺขิเปยฺย, อลฺลานิ จ กฏฺฐานิ ปกฺขิเปยฺย, มุขวาตญฺจ น ทเทยฺย, ปํสุเกน จ โอกิเรยฺย, ภพฺโพ นุ โข โส ปุริโส มหนฺตํ อคฺคิกฺขนฺธํ นิพฺพาเปตุนฺติ? เอวํ, ภนฺเต’’ติ (สํ. นิ. ๕.๒๓๔).

“Monjes, em qualquer ocasião em que a mente estiver agitada, essa é a ocasião adequada para o desenvolvimento do fator de iluminação da tranquilidade, a ocasião adequada para o desenvolvimento do fator de iluminação da concentração, a ocasião adequada para o desenvolvimento do fator de iluminação da equanimidade. Por que isso? Monjes, quando a mente está agitada, ela é facilmente acalmada por esses estados. Assim como se, monjes, um homem quisesse apagar uma grande fogueira. Ele jogaria ali capim úmido, colocaria esterco úmido de vaca, jogaria lenha úmida, não sopraria com a boca e a cobriria com poeira. Seria esse homem capaz de apagar aquela grande fogueira?” “Sim, senhor”.

เอตฺถาปิ ยถาสกํ อาหารวเสน ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคาทีนํ ภาวนา สมุฏฺฐาปนาติ เวทิตพฺพา. ตตฺถ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนา วุตฺตา เอว, สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส วุจฺจมานา, อิตรสฺส อนนฺตรํ วกฺขติ.

Aqui também, deve-se entender o desenvolvimento e o despertar do fator de iluminação da tranquilidade, etc., por meio de seus respectivos alimentos. Disso, o desenvolvimento do fator de iluminação da tranquilidade já foi exposto; o do fator de iluminação da concentração está sendo exposto; e o do outro será exposto logo em seguida.

ปญฺญาปโยคมนฺทตายาติ ปญฺญาพฺยาปารสฺส อปฺปกภาเวน. ยถา หิ ทานํ อโลภปฺปธานํ, สีลํ อโทสปฺปธานํ, เอวํ ภาวนา อโมหปฺปธานา. ตตฺถ ยทา ปญฺญา น พลวตี โหติ, ตทา ภาวนา ปุพฺเพนาปรํ วิเสสาวหา น โหติ. อนภิสงฺคโต วิย อาหาโร ปุริสสฺส, โยคิโน จิตฺตสฺส อภิรุจึ น ชเนติ, เตน ตํ นิรสฺสาทํ โหติ. ตถา ภาวนาย สมฺมเทว อวีถิปฏิปตฺติยา อุปสมสุขํ น วินฺทติ, เตนปิ จิตฺตํ นิรสฺสาทํ โหติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ปญฺญาปโยคมนฺทตายา…เป… นิรสฺสาทํ โหตี’’ติ. ตสฺส สํเวคุปฺปาทนํ ปสาทุปฺปาทนญฺจ ติกิจฺฉนนฺติ ตํ ทสฺเสนฺโต, ‘‘อฏฺฐ สํเวควตฺถูนี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ชาติชราพฺยาธิมรณานิ ยถารหํ สุคติยํ ทุคฺคติยญฺจ โหนฺตีติ ตทญฺญเมว ปญฺจวิธพนฺธนาทิขุปฺปิปาสาทิอญฺญมญฺญวิเหฐนาทิเหตุกํ อปายทุกฺขํ ทฏฺฐพฺพํ. ตยิทํ สพฺพํ เตสํ เตสํ สตฺตานํ ปจฺจุปฺปนฺนภวนิสฺสิตํ คหิตนฺติ อตีเต อนาคเต จ กาเล วฏฺฏมูลกทุกฺขานิ วิสุํ คหิตานิ. เย ปน สตฺตา อาหารูปชีวิโน, ตตฺถ จ อุฏฺฐานผลูปชีวิโน, เตสํ อญฺเญหิ อสาธารณชีวิตทุกฺขํ อฏฺฐมํ สํเวควตฺถุ คหิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. อยํ วุจฺจติ สมเย สมฺปหํสนตาติ อยํ ภาวนาจิตฺตสฺส สมฺปหํสิตพฺพสมเย วุตฺตนเยเนว สํเวคชนนวเสน [Pg.262] เจว ปสาทุปฺปาทนวเสน จ สมฺมเทว ปหํสนา, สํเวคชนนปุพฺพกปสาทุปฺปาทเนน โตสนาติ อตฺโถ.

“Devido à lentidão na aplicação da sabedoria” significa devido à pequenez da atividade da sabedoria. Pois assim como a doação tem a não cobiça como principal, e a moralidade tem o não ódio como principal, assim o desenvolvimento mental tem a não ilusão como principal. Nele, quando a sabedoria não é forte, então o desenvolvimento mental não traz distinção do início ao fim. Como o alimento que não é bem preparado para um homem, não gera prazer na mente do iogue, e por isso ela se torna insípida. Da mesma forma, por não experimentar devidamente a felicidade da paz através do curso correto do desenvolvimento mental, por isso também a mente se torna insípida. Por isso foi dito: “devido à lentidão na aplicação da sabedoria... pe... torna-se insípida”. Mostrando que o remédio para isso é a geração de urgência espiritual e a geração de confiança, ele disse: “as oito bases de urgência espiritual”, etc. Nelas, o nascimento, a velhice, a doença e a morte ocorrem conforme o caso no destino feliz e no destino infeliz; além disso, deve-se ver o sofrimento dos estados de privação causado pelo aprisionamento quíntuplo, etc., pela fome e sede, etc., e pela agressão mútua, etc. Tudo isso é tomado como relacionado à existência presente de cada um desses seres, enquanto os sofrimentos enraizados no ciclo de renascimentos no passado e no futuro são tomados separadamente. Mas para os seres que vivem dependentes de alimento, e ali dependentes dos frutos de seu esforço, o sofrimento da subsistência, que não é compartilhado com outros, deve ser considerado como a oitava base de urgência espiritual. “Isto é chamado de encorajamento na ocasião adequada”: isto significa alegrar devidamente a mente de desenvolvimento na ocasião em que ela deve ser alegrada, da maneira descrita, tanto gerando urgência espiritual quanto gerando confiança; o significado é contentá-la gerando confiança precedida pela geração de urgência espiritual.

สมฺมาปฏิปตฺตึ อาคมฺมาติ ลีนุทฺธจฺจวิรเหน สมถวีถิปฏิปตฺติยา จ สมฺมา อวิสมํ สมฺมเทว ภาวนาปฏิปตฺตึ อาคมฺม. อลีนนฺติอาทีสุ โกสชฺชปกฺขิยานํ ธมฺมานํ อนธิมตฺตตาย อลีนํ, อุทฺธจฺจปกฺขิกานํ อนธิมตฺตตาย อนุทฺธตํ, ปญฺญาปโยคสมฺปตฺติยา อุปสมสุขาธิคเมน จ อนิรสฺสาทํ, ตโต เอว อารมฺมเณ สมปฺปวตฺตํ สมถวีถิปฏิปนฺนํ. อลีนานุทฺธตาหิ วา อารมฺมเณ สมปฺปวตฺตํ, อนิรสฺสาทตาย สมถวีถิปฏิปนฺนํ. สมปฺปวตฺติยา วา อลีนํ อนุทฺธตํ, สมถวีถิปฏิปตฺติยา อนิรสฺสาทนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. ตตฺถ อลีนตาย ปคฺคเห, อนุทฺธตตาย นิคฺคเห, อนิรสฺสาทตาย สมฺปหํสเน น พฺยาปารํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ สมเย อชฺฌุเปกฺขนตาติ อยํ อชฺฌุเปกฺขิตพฺพสมเย ภาวนาจิตฺตสฺส ปคฺคหนิคฺคหสมฺปหํสเนสุ พฺยาวฏตาสงฺขาตํ ปฏิปกฺขํ อภิภุยฺย อชฺฌุเปกฺขนา วุจฺจติ. ปฏิปกฺขวิกฺขมฺภนโต วิปสฺสนาย อธิฏฺฐานภาวูปคมนโต จ อุปจารชฺฌานมฺปิ สมาธานกิจฺจนิปฺผตฺติยา ปุคฺคลสฺส สมาหิตภาวสาธนเมวาติ ตตฺถ สมธุรภาเวนาห – ‘‘อุปจารํ วา อปฺปนํ วา’’ติ. เอส อุปฺปชฺชตีติ เอส สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค อนุปฺปนฺโน อุปฺปชฺชติ.

“Tendo recorrido à prática correta” significa tendo recorrido à prática do desenvolvimento mental de forma correta e equilibrada, livre de torpor e agitação, e através do curso da prática da tranquilidade. Em “não entorpecida, etc.”, é “não entorpecida” devido à não excessividade dos estados pertencentes ao lado da preguiça; “não agitada” devido à não excessividade dos estados pertencentes ao lado da agitação; “não insípida” devido ao alcance da felicidade da paz pela perfeição na aplicação da sabedoria; e, por isso mesmo, prossegue de forma equilibrada no objeto, tendo entrado no curso da tranquilidade. Ou, prossegue de forma equilibrada no objeto por não ser entorpecida nem agitada, e entra no curso da tranquilidade por não ser insípida. Ou ainda, deve-se entender que é não entorpecida e não agitada devido ao prosseguimento equilibrado, e não insípida devido ao curso da tranquilidade. Nele, por não ser entorpecida, não se ocupa com o encorajamento; por não ser agitada, não se ocupa com a contenção; por não ser insípida, não se ocupa com o alegrar. “Isto é chamado de observação com equanimidade na ocasião adequada”: isto é chamado de observar com equanimidade na ocasião em que se deve observar com equanimidade, superando a oposição que consiste na atividade de encorajar, conter e alegrar a mente de desenvolvimento. Devido à supressão da oposição e por servir como base para a visão penetrante, até mesmo o jhāna de acesso, ao realizar a função de concentração, de fato estabelece o estado concentrado do indivíduo; por isso, considerando sua igualdade de peso, ele disse: “seja o acesso ou a absorção”. “Este surge” significa que este fator de iluminação da concentração, que não havia surgido, surge.

อนุโรธวิโรธปฺปหานวเสน มชฺฌตฺตภาโว อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส การณํ ตสฺมึ สติ สิชฺฌนโต, อสติ จ อสิชฺฌนโต, โส จ มชฺฌตฺตภาโว วิสยวเสน ทุวิโธติ อาห – ‘‘สตฺตมชฺฌตฺตตา สงฺขารมชฺฌตฺตตา’’ติ. ตทุภเยน จ วิรุชฺฌนํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคภาวนาย เอว ทูรีกตนฺติ อนุรุชฺฌนสฺเสว ปหานวิธึ ทสฺเสตุํ – ‘‘สตฺตมชฺฌตฺตตา’’ติอาทิ วุตฺตํ. เตนาห – ‘‘สตฺตสงฺขารเกลายนปุคฺคลปริวชฺชนตา’’ติ. อุเปกฺขาย หิ วิเสสโต ราโค ปฏิปกฺโข. ตถา จาห – ‘‘อุเปกฺขา ราคพหุลสฺส วิสุทฺธิมคฺโค’’ติ (วิสุทฺธิ. ๑.๒๖๙). ทฺวีหากาเรหีติ กมฺมสฺสกตาปจฺจเวกฺขณํ, อตฺตสุญฺญตาปจฺจเวกฺขณนฺติ, อิเมหิ ทฺวีหิ การเณหิ. ทฺวีเหวาติ อวธารณํ สงฺขฺยาสมานตาทสฺสนตฺถํ. สงฺขฺยา เอว เหตฺถ สมานา, น สงฺขฺเยยฺยํ สพฺพถา สมานนฺติ. อสฺสามิกภาโว อนตฺตนิยตา. สติ หิ อตฺตนิ ตสฺส กิญฺจนภาเวน จีวรํ อญฺญํ วา กิญฺจิ อตฺตนิยํ นาม สิยา, โส [Pg.263] ปน โกจิ นตฺเถวาติ อธิปฺปาโย. อนทฺธนิยนฺติ น อทฺธานกฺขมํ, น จิรฏฺฐายี อิตฺตรํ อนิจฺจนฺติ อตฺโถ. ตาวกาลิกนฺติ ตสฺเสว เววจนํ.

O estado de neutralidade por meio do abandono da complacência e da oposição é a causa do fator de iluminação da equanimidade, pois, quando está presente, ele se realiza, e quando está ausente, não se realiza. E esse estado de neutralidade é duplo por meio do objeto, por isso ele disse: “neutralidade em relação aos seres, neutralidade em relação às formações”. E como a oposição a ambos é afastada pelo próprio desenvolvimento do fator de iluminação da tranquilidade, para mostrar o método de abandono apenas da complacência, ele disse “neutralidade em relação aos seres”, etc. Por isso ele disse: “evitar pessoas que apegam-se a seres e formações”. Pois a cobiça é especialmente o oposto da equanimidade. E assim ele disse: “A equanimidade é o caminho da purificação para quem é cheio de cobiça”. “Por dois modos” significa por estas duas razões: a reflexão sobre a propriedade do kamma e a reflexão sobre o vazio de si mesmo. A restrição “por dois apenas” serve para mostrar a igualdade de número. Pois aqui apenas o número é igual, não que as coisas numeradas sejam totalmente iguais. “Estado sem dono” significa a não pertença a um si mesmo. Pois, se houvesse um si mesmo, então, por ter algo, um manto ou qualquer outra coisa seria chamado de “pertencente a si mesmo”, mas não existe tal coisa; este é o significado. “Não duradouro” significa que não suporta uma longa jornada, não dura muito tempo, é temporário, impermanente; este é o significado. “Temporário” é um sinônimo para isso.

มมายตีติ มมตฺตํ กโรติ, มมาติ ตณฺหาย ปริคฺคยฺห ติฏฺฐติ. ธนายนฺตาติ ธนํ ทพฺพํ กโรนฺตา.

“Apega-se como meu” significa que torna algo “meu”, permanece agarrando-o com o desejo como “meu”. “Tratando como riqueza” significa tornando-o riqueza ou substância.

๔๑๙. สมฺมาทสฺสนลกฺขณาติ สมฺมา อวิปรีตํ อนิจฺจาทิวเสน ทสฺสนสภาวา. สมฺมาอภินิโรปนลกฺขโณติ สมฺมเทว อารมฺมเณ จิตฺตสฺส อภินิโรปนสภาโว. จตุรงฺคสมนฺนาคตา วาจา ชนํ สงฺคณฺหาตีติ ตพฺพิปกฺขวิรติสภาวา สมฺมาวาจา เภทกรมิจฺฉาวาจาปหาเนน ชเน สมฺปยุตฺเต จ ปริคฺคณฺหนกิจฺจวตี โหตีติ ‘‘ปริคฺคหลกฺขณา’’ติ วุตฺตา. วิสํวาทนาทิกิจฺจตาย หิ ลูขานํ อปริคฺคาหกานํ มุสาวาทาทีนํ ปฏิปกฺขภูตา สินิทฺธภาเวน ปริคฺคหณสภาวา สมฺมาชปฺปนกิจฺจา สมฺมาวาจา ตปฺปจฺจยสุภาสิตสมฺปฏิคฺคาหเก ชเน สมฺปยุตฺตธมฺเม จ ปริคฺคณฺหนฺตี ปวตฺตตีติ ปริคฺคหลกฺขณา. ยถา จีวรกมฺมาทิปฺปโยคสงฺขาโต กมฺมนฺโต กาตพฺพํ จีวรรชนาทิกํ สมุฏฺฐาเปติ นิปฺผาเทติ, ตํตํกิริยานิปฺผาทโก วา เจตนาสงฺขาโต กมฺมนฺโต หตฺถจลนาทิกํ กิริยํ สมุฏฺฐาเปติ, เอวํ สาวชฺชกตฺตพฺพกิริยาสมุฏฺฐาปกมิจฺฉากมฺมนฺตปฺปหาเนน สมฺมากมฺมนฺโต นิรวชฺชสฺส กตฺตพฺพสฺส นิรวชฺชากาเรน สมุฏฺฐาปนกิจฺจวา โหตีติ อาห – ‘‘สมฺมาสมุฏฺฐาปนลกฺขโณ’’ติ. สมฺปยุตฺตธมฺมานํ วา อุกฺขิปนํ สมุฏฺฐาปนํ กายิกกิริยาย ภารุกฺขิปนํ วิย. สมฺมาโวทาปนลกฺขโณติ ชีวมานสฺส ปุคฺคลสฺส, สมฺปยุตฺตธมฺมานํ วา ชีวิตินฺทฺริยวุตฺติยา, อาชีวสฺเสว วา สมฺมเทว โสธนํ โวทาปนํ ลกฺขณํ เอตสฺสาติ สมฺมาโวทาปนลกฺขโณ. อถ วา กายวาจานํ ขนฺธสนฺตานสฺส จ สํกิเลสภูตมิจฺฉาอาชีวปฺปหาเนน สมฺมาอาชีโว ‘‘โวทาปนลกฺขโณ’’ติ วุตฺโต. สมฺมาวายามสติสมาธีสุ วตฺตพฺพํ เหฏฺฐา วุตฺตเมว.

419. “Caracterizado pela visão correta” significa que tem a natureza de ver corretamente, sem distorção, por meio da impermanência, etc. “Caracterizado pelo direcionamento correto” significa que tem a natureza de direcionar corretamente a mente ao objeto. “A fala dotada de quatro fatores atrai as pessoas”: a fala correta, que tem a natureza de abster-se do seu oposto, ao abandonar a fala incorreta e divisiva, tem a função de acolher as pessoas e os estados associados; por isso é dita “caracterizada pelo acolhimento”. Pois, sendo o oposto da fala mentirosa, etc., que são ásperas e não acolhedoras devido à falsidade, etc., a fala correta, que tem a natureza de acolher através da suavidade e tem a função de falar corretamente, ocorre acolhendo as pessoas que recebem as palavras bem ditas devido a isso, bem como os estados associados; por isso é caracterizada pelo acolhimento. Assim como a ação que consiste na aplicação da confecção de mantos, etc., desperta e produtos o tingimento de mantos, etc., a ser feito, ou a ação que consiste na volição que produz várias ações desperta ações como o movimento das mãos, assim a ação correta, ao abandonar a ação incorreta que desperta ações censuráveis a serem feitas, tem a função de despertar corretamente o que é irrepreensível de maneira irrepreensível; por isso ele disse: “caracterizado pelo correto despertar”. Ou o erguer dos estados associados é como o erguer de um fardo por meio da ação corporal. “Caracterizado pela purificação correta” significa aquilo que tem como característica a purificação correta do meio de vida de uma pessoa viva, ou da ocorrência da faculdade da vida dos estados associados, ou do próprio meio de vida. Ou ainda, o meio de vida correto, ao abandonar o meio de vida incorreto que é uma impureza do corpo, da fala e do fluxo dos agregados, é dito “caracterizado pela purificação”. O que deve ser dito sobre o esforço correto, a atenção plena correta e a concentração correta já foi exposto acima.

ปญฺญาย กุสลานํ ธมฺมานํ ปุพฺพงฺคมภาวโต สพฺเพปิ อกุสลา ธมฺมา ตสฺสา ปฏิปกฺขาวาติ วุตฺตํ – ‘‘อญฺเญหิปิ อตฺตโน ปจฺจนีกกิเลเสหิ สทฺธิ’’นฺติ. อถ วา อตฺตโน ปจฺจนีกกิเลสา ทิฏฺเฐกฏฺฐา อวิชฺชาทโย ปญฺญาย อุชุปจฺจนีกภาวโต. ปสฺสตีติ ปสฺสนฺตี [Pg.264] วิย โหติ วิพนฺธาภาวโต. เตนาห – ‘‘ตปฺปฏิจฺฉาทก…เป… อสมฺโมหโต’’ติ. สมฺมาสงฺกปฺปาทีนํ มิจฺฉาสงฺกปฺปาทโย อุชุวิปจฺจนีกาติ อาห – ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปาทโย…เป… ปชหนฺตี’’ติ. ตเถวาติ อิมินา อตฺตโน ปจฺจนีกกิเลเสหิ สทฺธินฺติ อิมมตฺถํ อนุกฑฺฒติ. วิเสสโตติ สมฺมาทิฏฺฐิยา วุตฺตกิจฺจโต วิเสเสน. เอตฺถาติ เอเตสุ สมฺมาสงฺกปฺปาทีสุ.

Como a sabedoria é a precursora dos estados benéficos, todos os estados prejudiciais são seus opostos; por isso foi dito: “junto com outras impurezas que são suas próprias adversárias”. Ou ainda, as impurezas que são suas próprias adversárias são a ignorância, etc., que estão no mesmo plano das visões, por serem adversárias diretas da sabedoria. “Vê” significa que é como se estivesse vendo, devido à ausência de obstrução. Por isso ele disse: “devido à não ilusão a respeito daquilo que a encobre... pe...”. Como o pensamento incorreto, etc., são os opostos diretos do pensamento correto, etc., ele disse: “o pensamento correto, etc... abandonam...”. Por “da mesma forma”, ele atrai este significado: “junto com suas próprias impurezas adversárias”. “Especialmente” significa especialmente em contraste com a função declarada para a visão correta. “Aqui” significa nestes fatores de pensamento correto, etc.

เอสา สมฺมาทิฏฺฐิ นามาติ โลกิยํ โลกุตฺตรญฺจ เอกชฺฌํ กตฺวา วทติ มิสฺสกตาภาวโต. เตนาห – ‘‘ปุพฺพภาเค’’ติอาทิ. เอการมฺมณา นิพฺพานารมฺมณตฺตา. กิจฺจโตติ ปุพฺพภาเค ทุกฺขาทีหิ ญาเณหิ กาตพฺพกิจฺจสฺส อิธ นิปฺผตฺติโต, อิมสฺเสว วา ญาณสฺส ทุกฺขาทิปฺปกาสนกิจฺจโต. จตฺตาริ นามานิ ลภติ ทุกฺขปริญฺญาทิจตุกิจฺจสาธนโต. ตีณิ นามานิ ลภติ กามสงฺกปฺปาทิปฺปหานกิจฺจนิปฺผตฺติโต. สิกฺขาปทวิภงฺเค (วิภ. ๗๐๓ อาทโย) ‘‘วิรติเจตนา ตํสมฺปยุตฺตา จ ธมฺมา สิกฺขาปทานี’’ติ วุตฺตานิ, ตตฺถ ปธานานํ วิรติเจตนานํ วเสน ‘‘วิรติโยปิ โหนฺติ เจตนาทโยปี’’ติ อาห. ‘‘สมฺมา วทติ เอตายา’’ติอาทินา อตฺถสมฺภวโต สมฺมาวาจาทโย ตโย วิรติโยปิ โหนฺติ เจตนาทโยปิ. มุสาวาทาทีหิ วิรมณกาเล วิรติโย, สุภาสิตาทิวาจาภาสนาทิกาเล เจตนาทโย โยเชตพฺพา. มคฺคกฺขเณ ปน วิรติโยว มคฺคลกฺขณปฺปตฺติโต. น หิ เจตนา นิยฺยานสภาวา. อถ วา เอกสฺส ญาณสฺส ทุกฺขาทิญาณตา วิย เอกาย วิรติยา มุสาวาทาทิวิรติภาโว วิย จ เอกาย เจตนาย สมฺมาวาจาทิกิจฺจตฺตยสาธนสภาวา สมฺมาวาจาทิภาวาสิทฺธิโต ‘‘มคฺคกฺขเณ วิรติโยวา’’ติ วุตฺตํ.

Esta chamada 'visão correta' (sammādiṭṭhi) é dita combinando o mundano (lokiya) e o supramundano (lokuttara) em um só, devido ao seu estado misto. Por isso foi dito: 'na fase preliminar' (pubbabhāge) etc. 'De único objeto' (ekārammaṇā) por ter o nibbāna como objeto. 'Em termos de função' (kiccatoti) porque a função a ser realizada na fase preliminar pelos conhecimentos do sofrimento, etc., é aqui realizada; ou por causa da função deste próprio conhecimento de revelar o sofrimento, etc. Ela recebe quatro nomes por realizar as quatro funções de plena compreensão do sofrimento, etc. Recebe três nomes por realizar a função de abandonar o pensamento sensual, etc. No Sikkhāpadavibhaṅga (Vibh. 703 etc.) é dito: 'as intenções de abstinência e os estados associados a elas são os preceitos de treinamento'; ali, por meio das intenções de abstinência principais, diz-se: 'há tanto abstinências quanto intenções, etc.'. Pela possibilidade de significado em expressões como 'por meio dela fala-se corretamente', os três fatores como fala correta, etc., são tanto abstinências quanto intenções, etc. No momento de se abster de mentira, etc., eles devem ser aplicados como abstinências; no momento de proferir palavras bem ditas, etc., como intenções, etc. No momento do caminho (maggakkhaṇe), contudo, são apenas abstinências, por terem alcançado a característica do caminho. Pois a intenção (cetanā) não tem a natureza de conduzir à libertação (niyyāna). Ou então, assim como um único conhecimento é o conhecimento do sofrimento, etc., e assim como uma única abstinência é a abstinência de mentira, etc., devido à natureza de uma única intenção realizar as três funções de fala correta, etc., a existência de fala correta, etc., não sendo estabelecida separadamente, foi dito: 'no momento do caminho, são apenas abstinências'.

จตฺตาริ นามานิ ลภตีติ จตุสมฺมปฺปธานจตุสติปฏฺฐานวเสน ลภติ. มคฺคกฺขเณติ อาเนตฺวา สมฺพนฺโธ. ปุพฺพภาเคปิ มคฺคกฺขเณปิ สมฺมาสมาธิ เอวาติ ยทิปิ สมาธิอุปการกานํ อภินิโรปนานุมชฺชนสมฺปิยายนพฺรูหนสนฺตสุขานํ วิตกฺกาทีนํ วเสน จตูหิ ฌาเนหิ สมฺมาสมาธิ วิภตฺโต, ตถาปิ วายาโม วิย อนุปฺปนฺนากุสลานุปฺปาทนาทิจตุวายามกิจฺจํ, สติ วิย จ อสุภาสุขานิจฺจานตฺเตสุ กายาทีสุ สุภาทิสญฺญาปหานลกฺขณํ จตุสติกิจฺจํ, เอโก สมาธิ จตุชฺฌานสมาธิกิจฺจํ น สาเธตีติ ปุพฺพภาเคปิ ปฐมชฺฌานสมาธิ, ปฐมชฺฌานสมาธิ [Pg.265] เอว มคฺคกฺขเณปิ, ตถา ปุพฺพภาเคปิ จตุตฺถชฺฌานสมาธิ, จตุตฺถชฺฌานสมาธิ เอว มคฺคกฺขเณปีติ อตฺโถ.

'Recebe quatro nomes' significa que os recebe em virtude dos quatro esforços corretos (catusammappadhāna) e dos quatro estabelecimentos da atenção plena (catusatipaṭṭhāna). A expressão 'no momento do caminho' deve ser trazida e conectada aqui. Mesmo na fase preliminar e no momento do caminho, é apenas a concentração correta (sammāsamādhi). Embora a concentração correta seja dividida em quatro jhānas por meio do pensamento aplicado (vitakka), etc., que auxiliam a concentração — a saber, direcionamento, exploração, afeição, intensificação, paz e felicidade —, ainda assim, assim como o esforço realiza a função dos quatro esforços de não gerar estados prejudiciais não surgidos, etc., e assim como a atenção plena realiza a função das quatro atenções plenas caracterizadas pelo abandono da percepção de beleza, etc., no corpo, etc., que são feios, dolorosos, impermanentes e sem eu, uma única concentração não realiza a função da concentração dos quatro jhānas. Portanto, mesmo na fase preliminar, há a concentração do primeiro jhāna, e essa mesma concentração do primeiro jhāna ocorre também no momento do caminho; da mesma forma, mesmo na fase preliminar, há a concentração do quarto jhāna, e essa mesma concentração do quarto jhāna ocorre também no momento do caminho. Este é o significado.

‘‘กึ ปนายํ มคฺคธมฺมานํ เทสนานุกฺกโม, เกวลํ วาจาย กมวตฺตินิภาวโต, อุทาหุ กญฺจิ วิเสสํ อุปาทายา’’ติ วิจารณายํ กญฺจิ วิเสสํ อุปาทายาติ ทสฺเสนฺโต อาห – ‘‘อิเมสู’’ติอาทิ. ตตฺถ ภาวนานุภาวา หิตผลาย สาติสยํ ติกฺขวิสทภาวปฺปตฺติยา อจฺฉริยพฺภุตสมตฺถตาโยเคน สพฺพโส ปฏิปกฺขวิธมเนน ยาถาวโต ธมฺมสภาวโพธเนน จ สมฺมาทิฏฺฐิยา พหุการตา เวทิตพฺพา. เตนาห – ‘‘อยํ หี’’ติอาทิ.

Na investigação: 'Mas qual é a ordem de ensino dos fatores do caminho? É meramente devido à ordem de ocorrência na fala, ou baseia-se em alguma distinção especial?', mostrando que se baseia em alguma distinção especial, ele disse: 'Destes', etc. Ali, a grande utilidade da visão correta (sammādiṭṭhi) deve ser compreendida por meio do poder do desenvolvimento mental (bhāvanā), para um fruto benéfico, pela obtenção de um estado extremamente agudo e claro, pela posse de uma capacidade maravilhosa e extraordinária, pela destruição completa dos opositores e pelo despertar para a verdadeira natureza das coisas como elas são. Por isso ele disse: 'Pois esta', etc.

ตสฺสาติ สมฺมาทิฏฺฐิยา. พหุกาโรติ ธมฺมสมฺปฏิเวเธ พหูปกาโร. อิทานิ ตมตฺถํ อุปมาหิ วิภาเวตุํ, ‘‘ยถา หี’’ติอาทิ วุตฺตํ.

'Dela' (tassā) refere-se à visão correta. 'De grande utilidade' (bahukāro) significa de grande ajuda na penetração do Dhamma. Agora, para ilustrar esse significado com analogias, foi dito: 'Assim como', etc.

วจีเภทสฺส การโก วิตกฺโก สาวชฺชานวชฺชวจีเภทนิวตฺตนปฺปวตฺตนาการาย สมฺมาวาจายปิ อุปการโก เอวาติ อาห – ‘‘สฺวายํ…เป… สมฺมาวาจายปิ อุปการโก’’ติ. สมฺมาสงฺกปฺโป หิ สจฺจวาจาย วิรติวาจายปิ วิเสสปจฺจโย มิจฺฉาสงฺกปฺปตเทกฏฺฐกิเลสปฺปหานโต.

O pensamento aplicado (vitakka), que produz a articulação da fala, é de fato útil também para a fala correta (sammāvācā), na forma de cessar a articulação de fala censurável e promover a de fala irrepreensível; por isso ele disse: 'Este mesmo... pe... é útil também para a fala correta'. Pois o pensamento correto (sammāsaṅkappa) é uma condição especial para a fala verdadeira e para a fala de abstinência, devido ao abandono do pensamento incorreto e das defilezas que com ele coexistem.

สํวิทหิตฺวาติอาทีสุ สมฺมา วิทหนํ กมฺมนฺตปฺปโยชนญฺจ เอกนฺตานวชฺชวจีกายกมฺมวเสน อิจฺฉิตพฺพนฺติ วิรติวาจาวเสน สํวิทหนํ วิรติกมฺมนฺตสฺเสว ปโยชนญฺจ นิทสฺสิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ หิสฺส สมฺมาวาจาย สมฺมากมฺมนฺตสฺสาปิ พหุการตา โชติตา สิยา. วจีเภทนิยามิกา หิ วจีทุจฺจริตวิรติ กายิกกิริยนิยามิกาย กายทุจฺจริตวิรติยา อุปการิกา. ตถา หิ วิสํวาทนาทิมิจฺฉาวาจโต อวิรโต มิจฺฉากมฺมนฺตโตปิ น วิรมเตว. ยถาห – ‘‘เอกํ ธมฺมํ อตีตสฺส…เป… นตฺถิ ปาปํ อการิย’’นฺติ. ตสฺมา อวิสํวาทนาทิสมฺมาวาจาย ฐิโต สมฺมากมฺมนฺตมฺปิ ปูเรติเยวาติ วจีทุจฺจริตวิรติ กายทุจฺจริตวิรติยา อุปการิกา.

Nas passagens que começam com 'tendo planejado' (saṃvidahitvā), o planejamento correto e o propósito da ação devem ser desejados por meio de ações corporais e verbais inteiramente irrepreensíveis; portanto, deve-se entender que o planejamento por meio da fala de abstinência e o propósito da própria ação de abstinência foram demonstrados. Pois, dessa forma, a grande utilidade da fala correta para a ação correta também seria iluminada. De fato, a abstinência da má conduta verbal, que regula a articulação da fala, auxilia a abstinência da má conduta corporal, que regula a ação física. Pois aquele que não se abstém da fala incorreta, como a mentira, etc., tampouco se abstém da ação incorreta. Como foi dito: 'Para quem transgride uma única lei... pe... não há mal que não possa fazer'. Portanto, aquele que está estabelecido na fala correta, como a não mentira, etc., certamente preenche também a ação correta; assim, a abstinência da má conduta verbal auxilia a abstinência da má conduta corporal.

ยสฺมา อาชีวปาริสุทฺธิ นาม ทุสฺสีลฺยปฺปหานปุพฺพิกา, ตสฺมา สมฺมาวาจากมฺมนฺตานนฺตรํ สมฺมาอาชีโว เทสิโตติ ทสฺเสตุํ – ‘‘จตุพฺพิธํ ปนา’’ติอาทิ [Pg.266] วุตฺตํ. เอตฺตาวตาติ ปริสุทฺธสีลาชีวิกามตฺเตน. อิทํ วีริยนฺติ จตุสมฺมปฺปธานวีริยํ.

Como a purificação do meio de vida (ājīvapārisuddhi) é precedida pelo abandono da má conduta moral, para mostrar que o meio de vida correto (sammā-ājīva) é ensinado imediatamente após a fala correta e a ação correta, foi dito: 'Mas o de quatro tipos', etc. 'Apenas com isso' (ettāvatā) significa apenas com a moralidade e o meio de vida purificados. 'Este esforço' (idaṃ vīriyaṃ) refere-se ao esforço dos quatro grandes esforços corretos.

วีริยารมฺโภปิ สมฺมาสติปริคฺคหิโต เอว นิพฺพานาวโห, น เกวโลติ ทสฺเสตุํ – ‘‘ตโต’’ติอาทิ วุตฺตํ. สูปฏฺฐิตาติ พหิทฺธาวิกฺเขปํ ปหาย สุฏฺฐุ อุปฏฺฐิตา กาตพฺพา. สมาธิสฺส อุปการธมฺมา นาม ยถาวุตฺตวตฺถุวิสทกิริยาทโย. ตปฺปฏิปกฺขโต อนุปการธมฺมา เวทิตพฺพา. คติโยติ นิปฺผตฺติโย. สมนฺเวสิตฺวาติ สมฺมา ปริเยสิตฺวา.

Para mostrar que mesmo o início do esforço, quando amparado pela atenção plena correta (sammāsati), conduz ao nibbāna, e não por si só, foi dito: 'Depois disso', etc. 'Bem estabelecida' (sūpaṭṭhitā) significa que deve ser bem estabelecida após abandonar a distração externa. Os 'estados auxiliares da concentração' são a purificação das bases mencionadas, etc. Os 'estados não auxiliares' devem ser compreendidos pelo seu oposto. 'Destinos' (gatiyo) significa realizações. 'Tendo investigado' (samanvesitvā) significa tendo buscado corretamente.

๔๒๗. ยถา อิตฺถีสุ กถา ปวตฺตา อธิตฺถีติ วุจฺจติ, เอวํ อตฺตานํ อธิกิจฺจ ปวตฺตา อชฺฌตฺตํ. ‘‘เอวํ ปวตฺตมานา มยํ ‘อตฺตา’ติ คหณํ คมิสฺสามา’’ติ อิมินา วิย อธิปฺปาเยน อตฺตานํ อธิกิจฺจ อุทฺทิสฺส ปวตฺตา สตฺตสนฺตติปริยาปนฺนา อชฺฌตฺตํ. ตสฺมึ อชฺฌตฺตรูเป, อตฺตโน เกสาทิวตฺถุเก กสิณรูเปติ อตฺโถ. ปริกมฺมวเสน อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญีติ ปริกมฺมกรณวเสน อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี, น อปฺปนาวเสน. น หิ ปฏิภาคนิมิตฺตารมฺมณา อปฺปนา อชฺฌตฺตวิสยา สมฺภวติ. ตํ ปน อชฺฌตฺตํ ปริกมฺมวเสน ลทฺธํ กสิณนิมิตฺตํ อวิสุทฺธเมว โหติ, น พหิทฺธา ปริกมฺมวเสน ลทฺธํ วิย วิสุทฺธํ. เตนาห – ‘‘ตํ ปนา’’ติอาทิ.

427. Assim como uma conversa que ocorre sobre mulheres é chamada de 'adhitthī' (sobre mulheres), da mesma forma, o que ocorre referindo-se a si mesmo é 'interno' (ajjhatta). Com a intenção expressa em: 'Agindo assim, chegaremos a nos apegar a um "eu"', o que ocorre referindo-se e visando a si mesmo, contido no fluxo de continuidade do ser, é 'interno'. 'Nessa forma interna' significa na forma do kasiṇa que tem como base o próprio cabelo, etc. 'Percebendo formas internamente por meio do trabalho preliminar' significa percebendo formas internamente por meio da realização do trabalho preliminar (parikamma), não por meio da absorção (appanā). Pois a absorção que tem o sinal de contraparte (paṭibhāganimitta) como objeto não pode ter o âmbito interno como seu objeto. No entanto, esse sinal de kasiṇa obtido internamente por meio do trabalho preliminar é impuro, não puro como aquele obtido externamente por meio do trabalho preliminar. Por isso ele disse: 'Mas isso', etc.

ยสฺเสวํ ปริกมฺมํ อชฺฌตฺตํ อุปฺปนฺนนฺติ ยสฺส ปุคฺคลสฺส เอวํ วุตฺตปฺปกาเรน อชฺฌตฺตํ ปริกมฺมํ ชาตํ. นิมิตฺตํ ปน พหิทฺธาติ ปฏิภาคนิมิตฺตํ สสนฺตติปริยาปนฺนํ น โหตีติ พหิทฺธา. ปริตฺตานีติ ยถาลทฺธานิ สุปฺปสราวมตฺตานิ. เตนาห – ‘‘อวฑฺฒิตานี’’ติ. ปริตฺตวเสเนวาติ วณฺณวเสน อาโภเค วิชฺชมาเนปิ ปริตฺตวเสเนว อิทํ อภิภายตนํ วุตฺตํ ปริตฺตตา เหตฺถ อภิภวนสฺส การณํ. วณฺณาโภเค สติปิ อสติปิ อภิภวตีติ อภิภุ, ปริกมฺมํ, ญาณํ วา. อภิภุ อายตนํ เอตสฺสาติ อภิภายตนํ, ฌานํ. อภิภวิตพฺพํ วา อารมฺมณสงฺขาตํ อายตนํ เอตสฺสาติ อภิภายตนํ. อถ วา อารมฺมณาภิภวนโต อภิภุ จ ตํ อายตนญฺจ โยคิโน สุขวิเสสานํ อธิฏฺฐานภาวโต มนายตนธมฺมายตนภาวโต จาติ สสมฺปยุตฺตชฺฌานํ อภิภายตนํ. อภิภายตนภาวนา นาม ติกฺขปญฺญสฺเสว สมฺภวติ, น อิตรสฺสาติ อาห – ‘‘ญาณุตฺตริโก ปุคฺคโล’’ติ. อภิภวิตฺวา สมาปชฺชตีติ เอตฺถ อภิภวนํ [Pg.267] สมาปชฺชนญฺจ อุปจารชฺฌานาธิคมนสมนนฺตรเมว อปฺปนาฌานุปฺปาทนนฺติ อาห – ‘‘สห นิมิตฺตุปฺปาเทเนเวตฺถ อปฺปนํ ปาเปตี’’ติ. สห นิมิตฺตุปฺปาเทนาติ จ อปฺปนาปริวาสาภาวสฺส ลกฺขณวจนเมตํ. โย ขิปฺปาภิญฺโญติ วุจฺจติ, ตโตปิ ญาณุตฺตรสฺเสว อภิภายตนภาวนา. เอตฺถาติ เอตสฺมึ นิมิตฺเต. อปฺปนํ ปาเปตีติ ภาวนาอปฺปนํ เนติ.

'Aquele para quem tal trabalho preliminar surgiu internamente' significa a pessoa para quem o trabalho preliminar surgiu internamente da maneira mencionada. 'Mas o sinal é externo' significa que o sinal de contraparte (paṭibhāganimitta) não está contido no próprio fluxo de continuidade, sendo, portanto, externo. 'Limitadas' (parittāni) significa conforme obtidas, do tamanho de um prato pequeno. Por isso ele disse: 'não expandidas' (avaḍḍhitāni). 'Apenas em termos de limitação' significa que, embora haja atenção voltada para a cor, esta base de transcendência (abhibhāyatana) é descrita apenas em termos de limitação, pois a limitação aqui é a causa da transcendência. 'Aquele que transcende, quer haja atenção voltada para a cor ou não, é o transcendente' (abhibhu) — isto é, o trabalho preliminar ou o conhecimento. 'A base daquele que transcende é a base de transcendência' (abhibhāyatana) — isto é, o jhāna. Ou 'aquilo cuja base é o objeto a ser transcendido é a base de transcendência'. Ou ainda, por transcender o objeto, é 'transcendental' (abhibhu) e é uma 'base' (āyatana) por ser o suporte para as felicidades especiais do iogue, e por ser a base da mente (manāyatana) e a base dos fenômenos (dhammāyatana); assim, o jhāna junto com seus estados associados é a base de transcendência. O desenvolvimento das bases de transcendência ocorre apenas para quem tem sabedoria afiada, não para outros; por isso ele disse: 'a pessoa de sabedoria superior' (ñāṇuttariko puggalo). 'Tendo transcendido, ele entra em absorção': aqui, a transcendência e a entrada em absorção referem-se à produção do jhāna de absorção imediatamente após a obtenção do jhāna de acesso; por isso ele disse: 'junto com o surgimento do sinal, ele alcança a absorção aqui'. E 'junto com o surgimento do sinal' é uma descrição da ausência de intervalo para a absorção. Aquele que é chamado de 'de penetração rápida' (khippābhiñño) tem o desenvolvimento das bases de transcendência por ser de sabedoria superior. 'Aqui' significa neste sinal. 'Alcança a absorção' significa que ele conduz à absorção do desenvolvimento mental.

เอตฺถ จ เกจิ ‘‘อุปฺปนฺเน อุปจารชฺฌาเน ตํ อารพฺภ เย เหฏฺฐิมนฺเตน ทฺเว ตโย ชวนวารา ปวตฺตนฺติ, เต อุปจารชฺฌานปกฺขิกา เอว, ตทนนฺตรํ ภวงฺคปริวาเสน อุปจารเสวนาย จ วินา อปฺปนา โหติ, สห นิมิตฺตุปฺปาเทเนว อปฺปนํ ปาเปตี’’ติ วทนฺติ, ตํ เตสํ มติมตฺตํ. น หิ ปาริวาสิกปริกมฺเมน อปฺปนาวาโร อิจฺฉิโต, นาปิ มหคฺคตปฺปมาณชฺฌาเนสุ วิย อุปจารชฺฌาเน เอกนฺตโต ปจฺจเวกฺขณา อิจฺฉิตพฺพา. ตสฺมา อุปจารชฺฌานาธิคมโต ปรํ กติปยภวงฺคจิตฺตาวสาเน อปฺปนํ ปาปุณนฺโต ‘‘สห นิมิตฺตุปฺปาเทเนเวตฺถ อปฺปนํ ปาเปตี’’ติ วุตฺโต. สห นิมิตฺตุปฺปาเทนาติ จ อธิปฺปายิกมิทํ วจนํ, น นีตตฺถํ, ตตฺถ อธิปฺปาโย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. น อนฺโตสมาปตฺติยํ ตทา ตถารูปสฺส อาโภคสฺส อสมฺภวโต. สมาปตฺติโต วุฏฺฐิตสฺส อาโภโค ปุพฺพภาคภาวนาวเสน ฌานกฺขเณ ปวตฺตํ อภิภวนาการํ คเหตฺวา ปวตฺโตติ ทฏฺฐพฺพํ. อภิธมฺมฏฺฐกถายํ ปน ‘‘อิมินาสฺส ปุพฺพาโภโค กถิโต’’ติ วุตฺตํ. อนฺโตสมาปตฺติยํ ตทา ตถา อาโภคาภาเว กสฺมา ฌานสญฺญายปีติ วุตฺตนฺติ อาห – ‘‘อภิภวสญฺญา หิสฺส อนฺโตสมาปตฺติยมฺปิ อตฺถี’’ติ.

E aqui, alguns dizem: 'Quando o jhāna de acesso surge, os dois ou três processos de impulsão (javana) mais baixos que ocorrem tendo-o como objeto pertencem de fato ao lado do jhāna de acesso; imediatamente depois, sem o intervalo do bhavaṅga e sem a prática do acesso, ocorre a absorção; ele alcança a absorção junto com o surgimento do sinal'. Isso é mera opinião deles. Pois o processo de absorção não é desejado por meio de um trabalho preliminar de intervalo, nem a revisão deve ser necessariamente desejada no jhāna de acesso como ocorre nos jhānas sublimes e imensuráveis. Portanto, aquele que alcança a absorção após o término de alguns momentos de mente de fluxo vital (bhavaṅgacitta) após a obtenção do jhāna de acesso é dito: 'junto com o surgimento do sinal, ele alcança a absorção aqui'. E a expressão 'junto com o surgimento do sinal' é intencional, não de sentido literal; a intenção ali deve ser compreendida da maneira explicada. Pois dentro da realização da absorção, tal tipo de atenção voltada ao objeto não é possível naquele momento. Deve-se entender que a atenção daquele que emergiu da absorção ocorre tendo apreendido o modo de transcendência que ocorreu no momento do jhāna por meio do desenvolvimento preliminar. No Comentário do Abhidhamma, contudo, foi dito: 'Com isso, sua atenção preliminar foi descrita'. Se não há tal atenção dentro da absorção naquele momento, por que foi dito 'também pela percepção do jhāna'? Por isso ele disse: 'Pois ele tem a percepção de transcendência mesmo dentro da absorção'.

วฑฺฒิตปฺปมาณานีติ วิปุลปฺปมาณานีติ อตฺโถ, น เอกงฺคุลทฺวงฺคุลาทิวฑฺฒึ ปาปิตานิ ตถา วฑฺฒนสฺเสเวตฺถ อสมฺภวโต. เตนาห – ‘‘มหนฺตานี’’ติ. ภตฺตวฑฺฒิตกนฺติ ภุญฺชนภาชเน วฑฺเฒตฺวา ทินฺนํ ภตฺตํ, เอกาสเน ปุริเสน ภุญฺชิตพฺพภตฺตโต อุปฑฺฒภตฺตนฺติ อตฺโถ.

'De tamanho expandido' significa de tamanho vasto, não que tenham sido expandidos por uma ou duas polegadas, pois tal tipo de expansão é impossível aqui. Por isso ele disse: 'grandes' (mahantāni). 'Bhattavaḍḍhitaka' refere-se ao alimento servido em abundância em um prato de refeição, significando metade do alimento que pode ser consumido por um homem em uma única refeição.

รูเป สญฺญา รูปสญฺญา, สา อสฺส อตฺถีติ รูปสญฺญี, น รูปสญฺญี อรูปสญฺญี. สญฺญาสีเสน ฌานํ วทติ. รูปสญฺญาย อนุปฺปาทนเมเวตฺถ อลาภิตา. พหิทฺธาว อุปฺปนฺนนฺติ พหิทฺธาวตฺถุสฺมึเยว อุปฺปนฺนํ. เอตฺถ จ –

A percepção de formas é 'rūpasaññā'; aquele que a possui é 'rūpasaññī' (percebendo formas); aquele que não a possui é 'arūpasaññī' (não percebendo formas). Ele se refere ao jhāna sob a liderança da percepção. A não geração da percepção de formas é, neste caso, a sua não obtenção. 'Surgido apenas externamente' significa surgido apenas no objeto externo. E aqui:

‘‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ[Pg.268]. อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานี’’ติ (ที. นิ. ๓.๓๓๘, ๓๕๘; อ. นิ. ๘.๖๕; ๑๐.๒๙) –

'Percebendo formas internamente, ele vê formas externamente, limitadas, belas ou feias. Percebendo formas internamente, ele vê formas externamente, imensuráveis, belas ou feias. Não percebendo formas internamente, ele vê formas externamente, limitadas, belas ou feias. Não percebendo formas internamente, ele vê formas externamente, imensuráveis, belas ou feias' (DN 3.338, 358; AN 8.65; 10.29) —

เอวมิธ จตฺตาริ อภิภายตนานิ อาคตานิ. อภิธมฺเม (ธ. ส. ๒๔๔-๒๔๕) ปน ‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานี’’ติ เอวมาคตานิ. ตตฺถ จ การณํ อภิธมฺมฏฺฐกถายํ วุตฺตเมว. ตถา หิ วุตฺตํ อฏฺฐสาลินิยํ (ธ. ส. อฏฺฐ. ๒๐๔) –

Assim, aqui são apresentadas quatro bases de transcendência. No Abhidhamma (Dhs. 244-245), contudo, elas aparecem assim: 'Não percebendo formas internamente, ele vê formas externamente, limitadas, belas ou feias; imensuráveis, belas ou feias'. E a razão para isso já foi dita no Comentário do Abhidhamma. Pois assim foi dito no Atthasālinī (Dhs-a. 204):

‘‘กสฺมา ปน ยถา สุตฺตนฺเต ‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานี’ติอาทิ วุตฺตํ, เอวํ อวตฺวา อิธ จตูสุปิ อภิภายตเนสุ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญิตาว วุตฺตาติ. อชฺฌตฺตรูปานํ อนภิภวนียโต. ตตฺถ วา หิ อิธ วา พหิทฺธา รูปาเนว อภิภวิตพฺพานิ, ตสฺมา ตานิ นิยมโต วตฺตพฺพานี’’ติ.

'Mas por que, em vez de dizer como no Suttanta: "Um que percebe formas internamente vê formas externamente, limitadas", etc., aqui, em todas as quatro bases de transcendência, é dita apenas a não percepção de formas internamente? Porque as formas internas não podem ser transcendidas. Pois, seja lá ou aqui, são apenas as formas externas que devem ser transcendidas; portanto, estas devem ser necessariamente mencionadas'.

ตตฺราปิ อิธปิ วุตฺตานิ ‘‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญีติ อิทํ ปน สตฺถุ เทสนาวิลาสมตฺตเมวา’’ติ. อยํ ปเนตฺถ อธิปฺปาโย – อิธ วณฺณาโภครหิตานิ สหิตานิ จ สพฺพานิ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ อภิภุยฺยาติ. ปริยายกถา หิ สุตฺตนฺตเทสนาติ. อภิธมฺเม ปน นิปฺปริยายเทสนตฺตา วณฺณาโภครหิตานิ วิสุํ วุตฺตานิ, ตถา สหิตานิ. อตฺถิ หิ อุภยตฺถ อภิภวนวิเสโสติ. ตถา อิธ ปริยายเทสนตฺตา วิโมกฺขานมฺปิ อภิภวนปริยาโย อตฺถีติ ‘‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี’’ติอาทินา ปฐมทุติยอภิภายตเนสุ ปฐมวิโมกฺโข, ตติยจตุตฺถอภิภายตเนสุ ทุติยวิโมกฺโข, วณฺณาภิภายตเนสุ ตติยวิโมกฺโข จ อภิภวนปตฺติโต สงฺคหิโต. อภิธมฺเม ปน นิปฺปริยายเทสนตฺตา วิโมกฺขาภิภายตนานิ อสงฺกรโต เทเสตุํ วิโมกฺเข วชฺเชตฺวา อภิภายตนานิ กถิตานิ. สพฺพานิ จ วิโมกฺขกิจฺจานิ ฌานานิ วิโมกฺขเทสนายํ วุตฺตานิ. ตเทตํ ‘‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี’’ติ อาคตสฺส อภิภายตนทฺวยสฺส อภิธมฺเม อภิภายตเนสุ อวจนโต ‘‘รูปี รูปานิ ปสฺสตี’’ติอาทีนญฺจ สพฺพวิโมกฺขกิจฺจสาธารณวจนภาวโต ววตฺถานํ กตนฺติ วิญฺญายติ.

Tanto lá quanto aqui, diz-se: 'Percebendo formas internamente, percebendo o que é sem forma internamente — isto é apenas a elegância do ensinamento do Mestre'. Este é o significado aqui: aqui, superando todas as formas limitadas, belas e feias, tanto as desprovidas de atenção à cor quanto as acompanhadas por ela. Pois o ensinamento dos Suttas é uma exposição figurativa (pariyāya). No Abhidhamma, porém, por ser um ensinamento não figurativo (nippariyāya), as formas desprovidas de atenção à cor são ditas separadamente, e da mesma forma aquelas acompanhadas por ela. Pois há uma distinção na superação em ambos os casos. Assim, aqui, por ser um ensinamento figurativo, há também um método de superação para as libertações (vimokkhas); portanto, por meio de 'percebendo formas internamente', etc., a primeira libertação está incluída na primeira e na segunda bases de superação (abhibhāyatana), a segunda libertação na terceira e na quarta bases de superação, e a terceira libertação nas bases de superação de cores, devido ao alcance da superação. No Abhidhamma, porém, por ser um ensinamento não figurativo, a fim de ensinar as bases de superação sem confusão, as bases de superação são expostas excluindo as libertações. E todos os jhanas que realizam a função de libertação são ditos no ensinamento sobre as libertações. Assim, entende-se que esta definição é feita porque as duas bases de superação que começam com 'percebendo formas internamente' não são mencionadas entre as bases de superação no Abhidhamma, e porque expressões como 'tendo forma, ele vê formas' são termos comuns para todas as funções de libertação.

อชฺฌตฺตรูปานํ [Pg.269] อนภิภวนียโตติ อิทํ อภิธมฺเม กตฺถจิปิ ‘‘อชฺฌตฺตรูปานิ ปสฺสตี’’ติ อวตฺวา สพฺพตฺถ ยํ วุตฺตํ – ‘‘พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสตี’’ติ, ตสฺส การณวจนํ. เตน ยํ อญฺญเหตุกํ สุตฺตนฺเต ‘‘พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสตี’’ติ วจนํ, ตํ เตน เหตุนา วุตฺตํ. ยํ ปน เทสนาวิลาสเหตุกํ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญิตาย เอว อภิธมฺเม วจนํ, น ตสฺส อญฺญํ การณํ มคฺคิตพฺพนฺติ ทสฺเสติ. อชฺฌตฺตรูปานํ อนภิภวนียตา จ เตสํ พหิทฺธารูปานํ วิย อวิภูตตฺตา. เทสนาวิลาโส จ ยถาวุตฺตววตฺถานวเสน เวทิตพฺโพ เวเนยฺยชฺฌาสยวเสน วิชฺชมานปริยายกถนภาวโต. เทสนาวิลาโส หิ นาม เวเนยฺยชฺฌาสยานุรูปํ วิชฺชมานสฺส จ ปริยายสฺส วิภาวนํ, น ยสฺส กสฺสจิ, ตสฺมา ‘‘อิธ ปริยายเทสนตฺตา’’ติอาทินา วุตฺตปฺปการํ ววตฺถานํ เทสนาวิลาสนิพนฺธนนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

'Devido à impossibilidade de superar as formas internas' — esta é a declaração do motivo pelo qual no Abhidhamma, em lugar nenhum se diz 'ele vê formas internas', mas em toda parte se diz 'ele vê formas externas'. Por isso, a declaração no Suttanta 'ele vê formas externas', que tem outra causa, é dita por essa razão. Mas a declaração no Abhidhamma, que se deve à elegância do ensinamento, baseada apenas na percepção do que é sem forma internamente, mostra que nenhuma outra causa deve ser buscada para ela. E a impossibilidade de superar as formas internas deve-se ao fato de elas não serem manifestas como as formas externas. E a elegância do ensinamento deve ser entendida por meio da definição acima mencionada, por ser uma exposição figurativa existente de acordo com a inclinação daqueles que devem ser guiados. Pois a chamada 'elegância do ensinamento' é a elucidação de um método existente de acordo com a inclinação daqueles que devem ser guiados, e não de qualquer pessoa; portanto, deve-se considerar que a definição do modo acima mencionado, como em 'aqui, por ser um ensinamento figurativo', etc., é baseada na elegância do ensinamento.

สุวณฺณทุพฺพณฺณานีติ เอเตเนว สิทฺธตฺตา น นีลาทิอภิภายตนานิ วตฺตพฺพานีติ เจ? น นีลาทีสุ กตาธิการานํ นีลาทิภาวสฺเสว อภิภวนการณตฺตา. น หิ เตสํ ปริสุทฺธาปริสุทฺธวณฺณานํ ปริตฺตตา อปฺปมาณตา วา อภิภวนการณํ, อถ โข นีลาทิภาโว เอวาติ. เอเตสุ จ ปริตฺตาทิกสิณรูเปสุ ยํยํจริตสฺส อิมานิ อภิภายตนานิ อิชฺฌนฺติ, ตํ ทสฺเสตุํ – ‘‘อิเมสุ ปนา’’ติอาทิ วุตฺตํ.

Se for dito: 'Uma vez que isso é estabelecido por "belas e feias", as bases de superação como o azul, etc., não precisam ser mencionadas'? Não, porque para aqueles que fizeram preparações nas cores azul, etc., o próprio estado de ser azul, etc., é a causa da superação. Pois a limitação ou a imensidão dessas cores puras ou impuras não é a causa da superação, mas sim o próprio estado de ser azul, etc. E para mostrar para qual temperamento essas bases de superação são bem-sucedidas entre essas formas de kasina limitadas, etc., foi dito: 'Mas nestas...', etc.

สพฺพสงฺคาหิกวเสนาติ นีลวณฺณนีลนิทสฺสนนีลนิภาสานํ สาธารณวเสน. วณฺณวเสนาติ สภาววณฺณวเสน. นิทสฺสนวเสนาติ ปสฺสิตพฺพตาวเสน, จกฺขุวิญฺญาณวีถิยา คเหตพฺพตาวเสน. โอภาสวเสนาติ สปฺปภาสตาย อวภาสนวเสน. วณฺณธาตุยา วาติ อญฺชนรชตวตฺถาทิวณฺณธาตุยา. โลกิยาเนว รูปาวจรชฺฌานภาวโต.

'Por meio da inclusão de tudo' significa por meio do que é comum ao de cor azul, de aparência azul e de brilho azul. 'Por meio da cor' significa por meio da cor intrínseca. 'Por meio da aparência' (nidassana) significa por meio da visibilidade, por meio de ser apreensível pelo processo de consciência visual. 'Por meio do brilho' significa por meio de resplandecer por ser luminoso. 'Ou pelo elemento cor' significa pelo elemento cor do colírio, da prata, do tecido, etc. São apenas mundanos, por serem jhanas da esfera da forma (rūpāvacara).

๔๓๕. รูปีติ เอตฺถ เยนายํ สสนฺตติปริยาปนฺเนน รูเปน สมนฺนาคโต, ตํ ยสฺส ฌานสฺส เหตุภาเวน วิสิฏฺฐรูปํ โหติ. เยน วิสิฏฺเฐน รูปีติ วุจฺเจยฺย, ตเทว สสนฺตติปริยาปนฺนรูปนิมิตฺตํ ฌานํ. อิธ ปน ปรมตฺถโต รูปิภาวสาธกนฺติ อาห – ‘‘อชฺฌตฺตํ เกสาทีสู’’ติอาทิ. รูปชฺฌานํ รูปนฺติ อุตฺตรปทโลเปน วุตฺตํ – ‘‘รูปูปปตฺติยา’’ติอาทีสุ (ธ. ส. ๑๖๐-๑๖๑, ๑๘๕-๑๙๐ อาทโย, ๒๔๔-๒๔๕ อาทโย; วิภ. ๖๒๕) วิย.

435. 'Aquele que tem forma' (rūpī): aqui, a forma pertencente ao seu próprio fluxo de continuidade com a qual ele está dotado torna-se uma forma distinta por ser a causa de um jhana. Aquilo pelo qual, sendo distinto, ele seria chamado de 'possuidor de forma' é o próprio jhana que tem como sinal a forma pertencente ao seu próprio fluxo de continuidade. Mas aqui, para mostrar o que realiza o estado de ter forma no sentido supremo, ele disse: 'internamente, nos cabelos, etc.'. O jhana da forma é chamado de 'forma' (rūpa) com a elisão do termo posterior, como em 'nascimento no reino da forma' (rūpūpapatti), etc.

สุภนฺตฺเวว [Pg.270] อธิมุตฺโต โหตีติ อยํ ตติยวิโมกฺโข. อิธ สุปริสุทฺธนีลาทิวณฺณกสิณชฺฌานวเสน วุตฺโตติ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ปฏิสมฺภิทาปาฬิยํ ตสฺส พฺรหฺมวิหารชฺฌานวเสน อาคตภาวํ ทสฺเสตุํ – ‘‘ปฏิสมฺภิทามคฺเค ปนา’’ติอาทิ อารทฺธํ. อิธ ปน อุปริปาฬิยํเยว พฺรหฺมวิหารานํ อาคตตฺตา ตํ นยํ ปฏิกฺขิปิตฺวา ปริสุทฺธนีลาทิวณฺณกสิณวเสเนว สุภวิโมกฺโข อนุญฺญาโต.

'Ele está resolvido apenas no belo' — esta é a terceira libertação. Tendo mostrado que aqui ela é dita por meio do jhana do kasina de cor azul extremamente pura, etc., agora, para mostrar que no texto do Paṭisambhidāmagga ela é apresentada por meio do jhana das moradas divinas (brahmavihāra), ele começou com 'No Paṭisambhidāmagga, porém...', etc. Mas aqui, como as próprias moradas divinas aparecem mais adiante no texto canônico, rejeitando esse método, a libertação bela (subhavimokkha) é admitida apenas por meio do kasina de cor azul pura, etc.

๔๔๓. ปริกมฺมปถวิยาปีติ อกตาย วา กตาย วา ทฬฺหมณฺฑลาทิสงฺขาตปริกมฺมปถวิยาปิ. อุคฺคหนิมิตฺตาทีนํ ปถวีกสิณนฺติ นามํ นิสฺสิเต นิสฺสยโวหารวเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ, ยถา ‘‘มญฺจา อุกฺกุฏฺฐึ กโรนฺตี’’ติ.

443. 'Mesmo da terra de preparação' significa mesmo da terra de preparação, seja ela não preparada ou preparada, conhecida como um disco firme, etc. Deve-se entender que o nome 'kasina de terra' para o sinal de aprendizagem (uggahanimitta), etc., é dito por meio do uso figurativo do que é apoiado para o que apoia, assim como na expressão 'os leitos gritam' (ou seja, as pessoas nos leitos).

สีลานีติ ปาติโมกฺขสํวราทีนิ จตฺตาริ สีลานิ. โสเธตฺวาติ อนาปชฺชเนน อาปนฺนวุฏฺฐาปเนน กิเลเสหิ อปฺปฏิปีฬเนน จ วิโสเธตฺวา. ติวิธญฺหิ สีลสฺส วิโสธนํ นาม – อนาปชฺชนํ อาปนฺนวุฏฺฐาปนํ กิเลเสหิ จ อปฺปฏิปีฬนนฺติ. กมฺมฏฺฐานภาวนํ ปริพุนฺเธติ อุปโรเธติ ปวตฺติตุํ น เทตีติ ปลิโพโธ รการสฺส ลการํ กตฺวา, ปริพนฺโธติ อตฺโถ. อุปจฺฉินฺทิตฺวาติ สมาปนฺเนน สงฺคาหเณน วา อุปรุนฺธิตฺวา, อปลิโพธํ กตฺวาติ อตฺโถ. กลฺยาณมิตฺตํ อุปสงฺกมิตฺวาติ –

'As virtudes' (sīlāni) são as quatro virtudes de restrição, como a restrição do Pātimokkha. 'Tendo purificado' significa purificar por não cometer ofensas, por reabilitar-se das ofensas cometidas e por não ser oprimido pelas impurezas mentais (kilesas). Pois a purificação da virtude é de três tipos: não cometer ofensas, reabilitar-se das ofensas cometidas e não ser oprimido pelas impurezas mentais. 'Obstáculo' (palibodha) é o que obstrui, impede ou não permite que o desenvolvimento do tema de meditação (kammaṭṭhāna) prossiga; a letra 'r' é substituída por 'l', significando 'bloqueio' (paribandha). 'Tendo cortado' significa tendo interrompido por meio de realização ou controle, significando 'tornar livre de obstáculos'. 'Tendo se aproximado de um amigo admirável' (kalyāṇamitta) significa —

‘‘ปิโย ครุ ภาวนีโย, วตฺตา จ วจนกฺขโม;

คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา, โน จฏฺฐาเน นิโยชโก’’ติ. (อ. นิ. ๗.๓๗) –

'Querido, respeitável, adorável, um conselheiro, paciente com as palavras, que fala sobre temas profundos e não incita a ações inadequadas.'

เอวมาทิคุณสมนฺนาคตํ เอกนฺตหิเตสึ วุทฺธิปกฺเข ฐิตํ กลฺยาณมิตฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา.

Tendo se aproximado de um amigo admirável dotado de tais qualidades, que deseja unicamente o bem-estar de alguém e que está do lado do crescimento espiritual.

อนนุรูปํ วิหารนฺติ อฏฺฐารสนฺนํ โทสานํ อญฺญตเรน สมนฺนาคตํ. วุตฺตญฺเหตํ อฏฺฐกถาสุ –

'Uma morada inadequada' significa aquela dotada de um dos dezoito defeitos. Pois isto foi dito nos comentários:

‘‘มหาวาสํ นวาวาสํ, ชราวาสญฺจ ปนฺถนึ;

โสณฺฑึ ปณฺณญฺจ ปุปฺผญฺจ, ผลํ ปตฺถิตเมว จ.

'Uma grande morada, uma nova morada, uma morada em ruínas, uma na beira da estrada, uma com um poço de água, uma com folhas, uma com flores, uma com frutos, uma que é cobiçada,

‘‘นครํ ทารุนา เขตฺตํ, วิสภาเคน ปฏฺฏนํ;

ปจฺจนฺตสีมา สปฺปายํ, ยตฺถ มิตฺโต น ลพฺภติ.

uma cidade, uma floresta de lenha, um campo cultivado, uma morada incompatível, um porto, uma região de fronteira, uma morada inadequada e onde um amigo não é encontrado.

‘‘อฏฺฐารเสตานิ ฐานานิ, อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต;

อารกา ปริวชฺเชยฺย, มคฺคํ สปฺปฏิภยํ ยถา’’ติ. (วิสุทฺธิ. ๑.๕๒);

O sábio, conhecendo esses dezoito lugares, deve evitá-los de longe, assim como evitaria um caminho perigoso.'

อนุรูเปติ [Pg.271] โคจรคามโต นาติทูรนจฺจาสนฺนตาทีหิ ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคเต. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา –

'Em uma morada adequada' significa aquela dotada de cinco fatores, como não ser nem muito longe nem muito perto da aldeia de esmola, etc. Pois isto foi dito pelo Abençoado:

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, เสนาสนํ ปญฺจงฺคสมนฺนาคตํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เสนาสนํ นาติทูรํ โหติ นจฺจาสนฺนํ คมนาคมนสมฺปนฺนํ ทิวา อปฺปากิณฺณํ รตฺตึ อปฺปสทฺทํ อปฺปนิคฺโฆสํ อปฺปฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสํ. ตสฺมึ โข ปน เสนาสเน วิหรนฺตสฺส อปฺปกสิเรน อุปฺปชฺชนฺติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารา. ตสฺมึ โข ปน เสนาสเน เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา. เต กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉติ ปริปญฺหติ ‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ อิมสฺส โก อตฺโถ’ติ. ตสฺส เต อายสฺมนฺโต อวิวฏญฺเจว วิวรนฺติ, อนุตฺตานีกตญฺจ อุตฺตานึ กโรนฺติ, อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, เสนาสนํ ปญฺจงฺคสมนฺนาคตํ โหตี’’ติ (อ. นิ. ๑๐.๑๑).

'E como, bhikkhus, uma morada é dotada de cinco fatores? Aqui, bhikkhus, uma morada não é muito longe nem muito perto, é de fácil acesso, pouco frequentada de dia, silenciosa e sem ruídos à noite, com poucos mosquitos, moscas, vento, sol e rastejantes. E para quem vive nessa morada, os requisitos de mantos, esmolas de alimentos, morada e medicamentos para os enfermos são obtidos sem dificuldade. E nessa morada vivem bhikkhus anciãos que são muito instruídos, conhecedores das escrituras, que preservam o Dhamma, o Vinaya e as Matrizes (mātikā). De tempos em tempos, aproximando-se deles, ele pergunta e questiona: "Como é isso, venerável senhor? Qual é o significado disso?". E esses veneráveis revelam o que não estava revelado, tornam claro o que não estava claro e removem as dúvidas sobre vários ensinamentos que geram dúvidas. Assim, bhikkhus, uma morada é dotada de cinco fatores.'

เอตฺถ จ นาติทูรํ นจฺจาสนฺนํ คมนาคมนสมฺปนฺนนฺติ เอกํ องฺคํ, ทิวา อปฺปากิณฺณํ รตฺตึ อปฺปสทฺทํ อปฺปนิคฺโฆสนฺติ เอกํ, อปฺปฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสนฺติ เอกํ, ตสฺมึ โข ปน เสนาสเน วิหรนฺตสฺส…เป… ปริกฺขาราติ เอกํ, ตสฺมึ โข ปน เสนาสเน เถรา…เป… กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺตีติ เอกนฺติ เอวํ ปญฺจงฺคานิ เวทิตพฺพานิ.

E aqui, 'não muito longe, nem muito perto, de fácil acesso' é um fator; 'pouco frequentada de dia, silenciosa e sem ruídos à noite' é um fator; 'com poucos mosquitos, moscas, vento, sol e rastejantes' é um fator; 'para quem vive nessa morada... os requisitos' é um fator; 'nessa morada vivem bhikkhus anciãos... removem as dúvidas' é um fator. Assim devem ser entendidos os cinco fatores.

ขุทฺทกปลิโพธํ อุปจฺฉินฺทิตฺวาติ ทีฆเกสนขโลมานํ เฉทเนน จีวรกมฺมจีวรรชนปตฺตปจนมญฺจปีฐาทิโสธนวเสน ขุทฺทกปลิโพธํ อุปจฺฉินฺทิตฺวา.

'Tendo cortado os pequenos obstáculos' significa ter cortado os pequenos obstáculos por meio do corte de cabelos, unhas e pelos longos, do trabalho com os mantos, do tingimento dos mantos, do cozimento da tigela, da limpeza da cama, da cadeira, etc.

๔๕๓. อุทฺธุมาตกาทีสูติ เอตฺถ อาทิ-สทฺเทน วินีลกวิปุพฺพกวิจฺฉิทฺทกวิกฺขายิตกหตวิกฺขิตฺตกโลหิตกปุฬวกอฏฺฐิกานํ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. ตตฺถ ภสฺตา วิย วายุนา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา ยถานุกฺกมํ สมุคฺคเตน สูนภาเวน ธุมาตตฺตา อุทฺธุมาตํ, อุทฺธุมาตเมว อุทฺธุมาตกํ, ปฏิกูลตฺตา วา กุจฺฉิตํ อุทฺธุมาตนฺติ อุทฺธุมาตกํ, ตถารูปสฺส ฉวสรีรสฺเสตํ อธิวจนํ. วินีลํ วุจฺจติ วิปริภินฺนนีลวณฺณํ, วินีลเมว วินีลกํ, ปฏิกูลตฺตา วา กุจฺฉิตํ วินีลนฺติ วินีลกํ, มํสุสฺสทฏฺฐาเนสุ รตฺตวณฺณสฺส[Pg.272], ปุพฺพสนฺนิจยฏฺฐาเนสุ เสตวณฺณสฺส, เยภุยฺเยน จ นีลวณฺณสฺส นิลฏฺฐาเน นีลสาฏกปารุตสฺเสว ฉวสรีรสฺเสตํ อธิวจนํ. ปริภินฺนฏฺฐาเนสุ วิสฺสนฺทมานปุพฺพํ วิปุพฺพํ, วิปุพฺพเมว วิปุพฺพกํ, ปฏิกูลตฺตา วา กุจฺฉิตํ วิปุพฺพนฺติ วิปุพฺพกํ, ตถารูปสฺส ฉวสรีรสฺเสตํ อธิวจนํ. วิจฺฉิทฺทํ วุจฺจติ ทฺวิธา ฉินฺทเนน อปธาริตํ, วิจฺฉิทฺทเมว วิจฺฉิทฺทกํ, ปฏิกูลตฺตา วา กุจฺฉิตํ วิจฺฉิทฺทนฺติ วิจฺฉิทฺทกํ, เวมชฺเฌ ฉินฺนสฺส ฉวสรีรสฺเสตํ อธิวจนํ. อิโต จ เอตฺโต จ วิวิธากาเรน โสณสิงฺคาลาทีหิ ขายิตํ วิกฺขายิตํ, วิกฺขายิตเมว วิกฺขายิตกํ, ปฏิกูลตฺตา วา กุจฺฉิตํ วิกฺขายิตนฺติ วิกฺขายิตกํ, ตถารูปสฺส ฉวสรีรสฺเสตํ อธิวจนํ.

453. Em 'o cadáver inchado, etc.', pela palavra 'etc.', deve-se entender a inclusão do cadáver lívido, do cadáver purulento, do cadáver fendido, do cadáver dilacerado, do cadáver desmembrado, do cadáver disperso, do cadáver sangrento, do cadáver infestado de vermes e do esqueleto. Ali, 'inchado' (uddhumāta) é o que está inflado devido ao estado de inchaço que surge gradualmente após o fim da vida, como um fole cheio de ar; 'inchado' é o mesmo que 'uddhumātaka'; ou é chamado de 'uddhumātaka' por ser repulsivo e desprezível; esta é a designação para um cadáver desse tipo. 'Lívido' (vinīla) é o que tem uma cor azulada misturada; 'lívido' é o mesmo que 'vinīlaka'; ou é chamado de 'vinīlaka' por ser repulsivo e desprezível; esta é a designação para um cadáver que é vermelho nos locais onde a carne é abundante, branco nos locais onde o pus se acumula e, na sua maior parte, azulado, como se estivesse coberto por um manto azul. 'Purulento' (vipubba) é o pus que escorre das partes rompidas; 'purulento' é o mesmo que 'vipubbaka'; ou é chamado de 'vipubbaka' por ser repulsivo e desprezível; esta é a designação para um cadáver desse tipo. 'Fendido' (vicchidda) é o que foi cortado em dois; 'fendido' é o mesmo que 'vicchiddaka'; ou é chamado de 'vicchiddaka' por ser repulsivo e desprezível; esta é a designação para um cadáver cortado ao meio. 'Dilacerado' (vikkhāyita) é o que foi comido aqui e ali de várias maneiras por cães, chacais, etc.; 'dilacerado' é o mesmo que 'vikkhāyitaka'; ou é chamado de 'vikkhāyitaka' por ser repulsivo e desprezível; esta é a designação para um cadáver desse tipo.

วิวิธา ขิตฺตํ วิกฺขิตฺตํ, วิกฺขิตฺตเมว วิกฺขิตฺตกํ, ปฏิกูลตฺตา วา กุจฺฉิตํ วิกฺขิตฺตนฺติ วิกฺขิตฺตกํ, อญฺเญน หตฺถํ, อญฺเญน ปาทํ, อญฺเญน สีสนฺติ เอวํ ตโต ตโต วิกฺขิตฺตสฺส ฉวสรีรสฺเสตํ อธิวจนํ. หตญฺจ ตํ ปุริมนเยเนว วิกฺขิตฺตกญฺจาติ หตวิกฺขิตฺตกํ, กากปทากาเรน องฺคปจฺจงฺเคสุ สตฺเถน หนิตฺวา วุตฺตนเยเนว วิกฺขิตฺตสฺส ฉวสรีรสฺเสตํ อธิวจนํ. โลหิตํ กิรติ วิกฺขิปติ อิโต จิโต จ ปคฺฆรตีติ โลหิตกํ, ปคฺฆริตโลหิตมกฺขิตสฺส ฉวสรีรสฺเสตํ อธิวจนํ. ปุฬวา วุจฺจนฺติ กิมโย, ปุฬเว กิรตีติ ปุฬวกํ, กิมิปริปุณฺณสฺส ฉวสรีรสฺเสตํ อธิวจนํ. อฏฺฐิเยว อฏฺฐิกํ, ปฏิกูลตฺตา วา กุจฺฉิตํ อฏฺฐีติ อฏฺฐิกํ, อฏฺฐิสงฺขลิกายปิ เอกฏฺฐิกสฺสปิ เอตํ อธิวจนํ. อิเมสุ ทสสุ อสุเภสุ ปฐมชฺฌานเมว อุปฺปชฺชติ, น ทุติยาทีนิ. เตนาห – อิธ ‘‘ปฐมชฺฌานสหคตา สญฺญา’’ติ. ตถา หิ อปริสณฺฐิตชลาย สีฆโสตาย นทิยา อริตฺตพเลเนว นาวา ติฏฺฐติ, วินา อริตฺเตน น สกฺกา ฐเปตุํ. เอวเมวํ ทุพฺพลตฺตา อารมฺมณสฺส วิตกฺกพเลเนว จิตฺตํ เอกคฺคํ หุตฺวา ติฏฺฐติ, วินา วิตกฺเกน น สกฺกา ฐเปตุํ. ตสฺมา ปฐมชฺฌานเมเวตฺถ โหติ, น ทุติยาทีนิ. อารมฺมณสฺส ทุพฺพลตา เจตฺถ ปฏิกูลภาเวน จิตฺตํ ฐเปตุํ อสมตฺถตา.

Espalhado de várias maneiras é 'desmembrado' (vikkhittaṃ); o que é propriamente desmembrado é 'desmembrado' (vikkhittakaṃ), ou é chamado de 'desmembrado' por ser repulsivo e desprezível. Este é o termo para um cadáver que foi desmembrado aqui e ali, com a mão em um lugar, o pé em outro, a cabeça em outro. O que é mutilado e, da mesma maneira descrita anteriormente, desmembrado, é 'mutilado e desmembrado' (hatavikkhittakaṃ). Este é o termo para um cadáver que foi cortado nos membros e partes do corpo com uma arma na forma de pegadas de corvo, e desmembrado da maneira descrita. O sangue é espalhado, dispersado e flui de cá e de lá, por isso é 'sangrento' (lohitakaṃ). Este é o termo para um cadáver manchado com sangue que flui. Vermes são chamados de 'puḷavā'; o que espalha vermes é 'infestado de vermes' (puḷavakaṃ). Este é o termo para um cadáver cheio de vermes. Apenas o osso é 'esqueleto' (aṭṭhikaṃ), ou o osso é chamado de 'esqueleto' por ser repulsivo e desprezível. Este é o termo tanto para um esqueleto (cadeia de ossos) quanto para um único osso. Nesses dez tipos de impureza (asubha), apenas o primeiro jhana (paṭhamajjhāna) surge, não o segundo e os demais. Por isso foi dito aqui: 'a percepção acompanhada pelo primeiro jhana'. Pois, assim como em um rio de águas instáveis e correnteza rápida, um barco se mantém firme apenas pela força do remo, e sem o remo não é possível mantê-lo firme; da mesma forma, devido à fraqueza do objeto, a mente se torna concentrada e se mantém firme apenas pela força do pensamento aplicado (vitakka), e sem o vitakka não é possível mantê-la firme. Portanto, apenas o primeiro jhana ocorre aqui, não o segundo e os demais. E a fraqueza do objeto aqui é a sua incapacidade de manter a mente firme devido à sua natureza repulsiva.

‘‘รุกฺโข มโต, โลหํ มต’’นฺติอาทีสุ ยํ ขนฺธปฺปพนฺธํ อุปาทาย รุกฺขาทิสมญฺญา, ตสฺมึ อนุปจฺฉินฺเนปิ อลฺลตาทิวิคมนํ นิสฺสาย มตโวหาโร สมฺมุติมรณํ. สงฺขารานํ ขณภงฺคสงฺขาตํ ขณิกมรณํ. สมุจฺเฉทมรณนฺติ อรหโต สนฺตานสฺส สพฺพโส อุจฺเฉทภูตํ มรณํ. วิปสฺสนาภาวนาวเสน เจตํ วุตฺตํ. มรณานุสฺสติภาวนายํ ปน ติวิธมฺเปตํ นาธิปฺเปตํ [Pg.273] อสํเวควตฺถุโต อนุปฏฺฐหนโต อพาหุลฺลโต จ. มรณานุสฺสติยญฺหิ เอเกน ภเวน ปริจฺฉินฺนสฺส ชีวิตินฺทฺริยปฺปพนฺธสฺส วิจฺเฉโท มรณนฺติ อธิปฺเปโต สํเวควตฺถุโต อุปฏฺฐหนโต พาหุลฺลโต จ. อิทานิ อิมเมว มรณํ สนฺธาย วิกปฺปนฺตรํ ทสฺเสนฺโต, ‘‘เหฏฺฐา วุตฺตลกฺขณา วา’’ติอาทิมาห.

Em expressões como "a árvore está morta", "o ferro está morto", etc., embora a continuidade dos agregados que dá origem à designação comum de "árvore", etc., não seja interrompida, o uso do termo "morto" devido ao desaparecimento da umidade, etc., é a morte convencional (sammutimaraṇa). A dissolução momento a momento das formações (saṅkhāra) é chamada de morte momentânea (khaṇikamaraṇa). A "morte por corte definitivo" (samucchedamaraṇa) é a morte que consiste na cessação completa do fluxo de continuidade de um Arahant. Isso é dito em termos do desenvolvimento da visão libertadora (vipassanā-bhāvanā). No entanto, no desenvolvimento da recordação da morte (maraṇānussati), nenhum desses três tipos é pretendido, pois não servem como base para a urgência espiritual (saṃvega), não se apresentam facilmente à mente e não são comuns. Pois, na recordação da morte, a "morte" pretendida é a interrupção da continuidade da faculdade da vida limitada a uma única existência, porque serve como base para a urgência espiritual, apresenta-se facilmente e é comum. Agora, referindo-se a esta mesma morte e mostrando outra alternativa, ele diz: "ou com as características mencionadas abaixo", etc.

อสิตปีตาทิเภเทติ อสิตปีตขายิตสายิตปฺปเภเท, อสิตพฺพขาทิตพฺพสายิตพฺพวิภาเคติ อตฺโถ กาลเภทวจนิจฺฉาย อภาวโต ยถา ‘‘ทุทฺธ’’นฺติ. กพฬํ กรียตีติ กพฬีกาโร, อาหรียตีติ อาหาโร, กพฬีกาโร จ โส อาหาโร จาติ กพฬีการาหาโร. วตฺถุวเสน เจตํ วุตฺตํ. สวตฺถุโก เอว หิ อาหาโร อิธ กมฺมฏฺฐานภาเวน อธิปฺเปโต. โอชาลกฺขโณ ปน อาหาโร โอชฏฺฐมกํ รูปํ อาหรตีติ อาหาโรติ วุจฺจติ. โส อิธ นาธิปฺเปโต ปฏิกูลาการคฺคหณสฺส อสมฺภวโต. นว ปฏิกูลานีติ คมนปริเยสนปริโภคาสยนิทานอปริปกฺกปริปกฺกผลนิสฺสนฺทปฺปฏิกูลวเสน นว ปฏิกูลานิ. สมกฺขนปฺปฏิกูลํ ปน ปริโภคาทีสุ ลพฺภมานตฺตา อิธ วิสุํ น คหิตํ, อญฺญถา เตน สทฺธึ ‘‘ทส ปฏิกูลานี’’ติ วตฺตพฺพํ. วิสุทฺธิมคฺเค (วิสุทฺธิ. ๑.๓๐๓-๓๐๔) ปน สมกฺขนํ ปริโภคาทีสุ ลพฺภมานมฺปิ นิสฺสนฺทวเสน วิเสสโต ปฏิกูลนฺติ วิสุํ คเหตฺวา ทสหากาเรหิ ปฏิกูลตา วุตฺตา.

"Com as divisões de comido, bebido, etc." significa com as divisões de comido, bebido, mastigado e saboreado; o significado é a distinção entre o que deve ser comido, mastigado e saboreado, pois não há intenção de expressar uma diferença de tempo, assim como na palavra "leite" (duddha). O que é feito em bocados é 'kabaḷīkāra' (feito em bocados); o que é trazido para dentro é 'āhāra' (alimento); e sendo tanto feito em bocados quanto alimento, é 'alimento em bocados' (kabaḷīkārāhāra). Isso é dito em termos da substância física. Pois o alimento junto com sua base física é o que se pretende aqui como tema de meditação (kammaṭṭhāna). Por outro lado, o alimento caracterizado pelo nutriente (ojā) é chamado de alimento porque traz a matéria que tem o nutriente como oitavo elemento (ojaṭṭhamaka-rūpa). Este não é o pretendido aqui, pois é impossível apreender nele um aspecto repulsivo. "Nove aspectos repulsivos" significa nove aspectos repulsivos em termos de: ir buscar, procurar, consumir, o receptáculo, a secreção, o não digerido, o digerido, o fruto e o fluxo de saída. No entanto, a repulsividade do "untar" (samakkhana), por ser encontrada no consumo, etc., não é tomada separadamente aqui; caso contrário, junto com ela, deveria ser dito "dez aspectos repulsivos". No Visuddhimagga, porém, embora o "untar" seja encontrado no consumo, etc., ele é tomado separadamente como especialmente repulsivo em termos de fluxo de saída (nissanda), e assim a repulsividade é descrita em dez aspectos.

อุปฺปชฺชนกสญฺญนฺติ ปฏิกูลาการคฺคหณวเสน อุปฺปชฺชนกสญฺญํ. สญฺญาสทฺโท จายํ ‘‘รูปสญฺญา สทฺทสญฺญา’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๓.๕๗) สญฺชานนลกฺขเณ ธมฺเม อาคโต, ‘‘อนิจฺจสญฺญา ทุกฺขสญฺญา’’ติอาทีสุ วิปสฺสนาย อาคโต, ‘‘อุทฺธุมาตกสญฺญาติ วา โสปากรูปสญฺญาติ วา อิเม ธมฺมา เอกฏฺฐา, อุทาหุ นานฏฺฐา’’ติอาทีสุ สมเถ อาคโต. อิธ ปน สมถสฺส ปริกมฺเม ทฏฺฐพฺโพ. อาหาเรหิ ปฏิกูลาการคฺคหณํ, ตปฺปภาวิตํ วา อุปจารชฺฌานํ อิธ ‘‘อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา’’ติ อธิปฺเปตํ.

"A percepção que surge" significa a percepção que surge por meio da apreensão do aspecto repulsivo. E esta palavra 'percepção' (saññā) ocorre no sentido de um estado mental caracterizado pelo reconhecimento em passagens como "percepção de formas, percepção de sons", etc.; ocorre no sentido de visão libertadora (vipassanā) em passagens como "percepção de impermanência, percepção de sofrimento", etc.; e ocorre no sentido de tranquilidade (samatha) em passagens como "percepção de um cadáver inchado ou percepção de uma forma esquelética: esses estados têm o mesmo significado ou significados diferentes?", etc. Aqui, no entanto, deve ser vista como a preparação (parikamma) para a tranquilidade (samatha). A apreensão do aspecto repulsivo nos alimentos, ou a concentração de acesso (upacārajjhāna) produzida por ela, é o que se pretende aqui por 'percepção da repulsividade do alimento' (āhāre paṭikūlasaññā).

อุกฺกณฺฐิตสญฺญนฺติ นิพฺพินฺทนากาเรน อุปฺปชฺชนกสญฺญํ. อนิจฺจสญฺญนฺติ เอตฺถ อนิจฺจํ ขนฺธปญฺจกํ อุปฺปาทวยญฺญถตฺตภาวโต, หุตฺวา อภาวโต วา, ตสฺมึ อนิจฺเจ ขนฺธปญฺจเก อนิจฺจนฺติ อุปฺปชฺชมานา อนิจฺจลกฺขณปริคฺคาหิกา สญฺญา อนิจฺจสญฺญา. เตนาห – ‘‘ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธาน’’นฺติอาทิ. ตตฺถ อุทโย [Pg.274] นิพฺพตฺติลกฺขณํ, วโย วิปริณามลกฺขณํ, อญฺญถตฺตํ ชรา. อุทยพฺพยญฺญถตฺตคฺคหเณน อนิจฺจลกฺขณํ ทสฺเสติ. อุปฺปาทวยญฺญถตฺตภาวโต หิ ขนฺธปญฺจกํ อนิจฺจนฺติ วุจฺจติ. ยสฺส จ สภาเวน ขนฺธปญฺจกํ อนิจฺจนฺติ วุจฺจติ, ตํ อนิจฺจลกฺขณํ. เตน หิ ตํ อนิจฺจนฺติ ลกฺขียติ, อนิจฺจลกฺขณญฺจ อุทยพฺพยานํ อมนสิการา สนฺตติยา ปฏิจฺฉนฺนตฺตา น อุปฏฺฐาติ, อุทยพฺพยํ ปน ปริคฺคเหตฺวา สนฺตติยา วิโกปิตาย อนิจฺจลกฺขณํ ยาถาวสรสโต อุปฏฺฐาติ. น หิ สมฺมเทว อุทยพฺพยํ สลฺลกฺเขนฺตสฺส ปุพฺพาปริเยน ปวตฺตมานานํ ธมฺมานํ อญฺโญญฺญภาวํ สลฺลกฺขเณน สนฺตติยา อุคฺฆาฏิตาย ธมฺมา สมฺพนฺธภาเวน อุปฏฺฐหนฺติ, อถ โข อโยสลากา วิย อสมฺพนฺธภาเวนาติ สุฏฺฐุตรํ อนิจฺจลกฺขณํ ปากฏํ โหติ.

"Percepção de desapego" (ukkaṇṭhitasaññā) significa a percepção que surge na forma de desencanto (nibbidā). Quanto a 'percepção de impermanência' (aniccasaññā): aqui, os cinco agregados são impermanentes (anicca) devido ao seu surgimento, desaparecimento e alteração, ou por passarem a não existir após terem existido. A percepção que surge em relação a esses cinco agregados impermanentes como 'impermanentes', apreendendo a característica da impermanência, é a percepção de impermanência. Por isso foi dito: "dos cinco agregados de apego", etc. Ali, o surgimento (udaya) é a característica de nascimento; o desaparecimento (vaya) é a característica de mudança; a alteração (aññathatta) é a velhice (jarā). Ao apreender o surgimento, o desaparecimento e a alteração, mostra-se a característica da impermanência. Pois, devido ao estado de surgimento, desaparecimento e alteração, os cinco agregados são chamados de impermanentes. E aquilo por cuja própria natureza os cinco agregados são chamados de impermanentes é a característica da impermanência. Pois por ela eles são caracterizados como impermanentes. E a característica da impermanência não se manifesta porque está oculta pela continuidade (santati) devido à falta de atenção ao surgimento e ao desaparecimento. No entanto, quando o surgimento e o desaparecimento são apreendidos e a continuidade é desfeita, a característica da impermanência se manifesta de acordo com a sua verdadeira natureza. Pois, para quem observa corretamente o surgimento e o desaparecimento, quando a continuidade é desfeita pela observação da distinção mútua dos fenômenos que ocorrem em sucessão (antes e depois), os fenômenos não se apresentam como conectados, mas sim como desconectados, como agulhas de ferro, e assim a característica da impermanência se torna muito mais evidente.

‘‘ยทนิจฺจํ, ตํ ทุกฺข’’นฺติ (สํ. นิ. ๓.๑๕, ๔๕, ๔๖, ๗๖, ๗๗, ๘๕; ๒.๔.๑, ๔) วจนโต ตเทว ขนฺธปญฺจกํ อภิณฺหปฺปฏิปีฬนโต ทุกฺขํ, อภิณฺหปฺปฏิปีฬนากาโร ปน ทุกฺขลกฺขณํ. เตเนวาห – ‘‘อนิจฺเจ ขนฺธปญฺจเก…เป… สญฺญํ ภาเวตี’’ติ. ตตฺถ ปฏิปีฬนํ นาม ยถาปริคฺคหิตํ อุทยวยวเสน สงฺขารานํ นิรนฺตรํ ปฏิปีฬิยมานตา วิพาธิยมานตา. ทุกฺขลกฺขณญฺจ อภิณฺหสมฺปฏิปีฬนสฺส อมนสิการา อิริยาปเถหิ ปฏิจฺฉนฺนตฺตา น อุปฏฺฐาติ, อภิณฺหสมฺปฏิปีฬนํ ปน มนสิ กริตฺวา อิริยาปเถ ลพฺภมานทุกฺขปฺปฏิจฺฉาทกภาเว อุคฺฆาฏิเต ทุกฺขลกฺขณํ ยาถาวสรสโต อุปฏฺฐาติ. ตถา หิ อิริยาปเถหิ ปฏิจฺฉนฺนตฺตา ทุกฺขลกฺขณํ น อุปฏฺฐาติ, เต จ อิริยาปถา อภิณฺหสมฺปฏิปีฬนามนสิกาเรน ปฏิจฺฉาทกา ชาตา. เอกสฺมิญฺหิ อิริยาปเถ อุปฺปนฺนสฺส ทุกฺขสฺส วิโนทกํ อิริยาปถนฺตรํ ตสฺส ปฏิจฺฉาทกํ วิย โหติ, เอวํ เสสาปิ. อิริยาปถานํ ปน ตํตํทุกฺขปติตาการภาเว ยาถาวโต ญาเต เตสํ ทุกฺขปฺปฏิจฺฉาทกภาโว อุคฺฆาฏิโต นาม โหติ สงฺขารานํ นิรนฺตรํ ทุกฺขาภิตุนฺนตาย ปากฏภาวโต. ตสฺมา อภิณฺหสมฺปฏิปีฬนํ มนสิ กริตฺวา อิริยาปเถ ลพฺภมานทุกฺขปฺปฏิจฺฉาทกภาเว อุคฺฆาฏิเต ทุกฺขลกฺขณํ ยาถาวสรสโต อุปฏฺฐาติ.

De acordo com o ensinamento "o que é impermanente é sofrimento", esses mesmos cinco agregados são sofrimento (dukkha) devido à opressão constante, e o aspecto da opressão constante é a característica do sofrimento (dukkhalakkhaṇa). Por isso foi dito: "nos cinco agregados impermanentes... desenvolve a percepção". Ali, 'opressão' significa o estado de ser continuamente oprimido e afligido pelas formações (saṅkhāra) por meio do surgimento e desaparecimento, conforme apreendido. E a característica do sofrimento não se manifesta porque está oculta pelas posturas corporais (iriyāpatha) devido à falta de atenção à opressão constante. No entanto, quando se presta atenção à opressão constante e o ocultamento do sofrimento pelas posturas corporais é desfeito, a característica do sofrimento se manifesta de acordo com a sua verdadeira natureza. Pois a característica do sofrimento não se manifesta por estar oculta pelas posturas corporais, e essas posturas corporais tornam-se ocultadoras devido à falta de atenção à opressão constante. Pois a mudança para outra postura, que alivia o sofrimento surgido em uma postura, funciona como um ocultador deste sofrimento, e o mesmo ocorre com as demais. Mas quando a natureza das posturas corporais de estarem sujeitas a este ou àquele sofrimento é conhecida como realmente é, o ocultamento do sofrimento por elas é considerado desfeito, devido à evidência de que as formações são continuamente fustigadas pelo sofrimento. Portanto, quando se presta atenção à opressão constante e o ocultamento do sofrimento pelas posturas corporais é desfeito, a característica do sofrimento se manifesta de acordo com a sua verdadeira natureza.

‘‘ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา’’ติ วจนโต ตเทว ขนฺธปญฺจกํ อวสวตฺตนโต อนตฺตา, อวสวตฺตนากาโร ปน อนตฺตลกฺขณํ. เตนาห – ‘‘ปฏิปีฬนฏฺเฐนา’’ติอาทิ[Pg.275]. อนตฺตลกฺขณญฺจ นานาธาตุวินิพฺโภคสฺส อมนสิการา ฆเนน ปฏิจฺฉนฺนตฺตา น อุปฏฺฐาติ, นานาธาตุโย ปน วินิพฺภุชฺชิตฺวา ‘‘อญฺญา ปถวีธาตุ, อญฺญา อาโปธาตู’’ติอาทินา, ‘‘อญฺโญ ผสฺโส, อญฺญา เวทนา’’ติอาทินา จ วิสุํ วิสุํ กตฺวา ฆนวินิพฺโภเค กเต สมูหฆเน กิจฺจารมฺมณฆเน จ เภทิเต อนตฺตลกฺขณํ ยาถาวสรสโต อุปฏฺฐาติ. ยา เหสา อญฺญมญฺญูปตฺถมฺเภสุ สมุทิเตสุ รูปารูปธมฺเมสุ เอกตฺตาภินิเวสวเสน อปริมทฺทิตสงฺขาเรหิ มมายมานา สมูหฆนตา, ตถา เตสํ เตสํ ธมฺมานํ กิจฺจเภทสฺส สติปิ ปฏินิยตภาเว เอกโต คยฺหมานา กิจฺจฆนตา, ตถา สารมฺมณธมฺมานํ สติปิ อารมฺมณกรณเภเท เอกโต คยฺหมานา อารมฺมณฆนตา. สา จตูสุ ธาตูสุ ญาเณน วินิพฺภุชิตฺวา ทิสฺสมานาสุ หตฺเถน ปริมทฺทิยมาโน เผณปิณฺโฑ วิย วิลีนํ อาคจฺฉติ, ยถาปจฺจยํ ปวตฺตมานา สุญฺญา เอเต ธมฺมมตฺตาติ อวสวตฺตนาการสงฺขาตํ อนตฺตลกฺขณํ ปากฏตรํ โหติ.

De acordo com o ensinamento "o que é sofrimento é não-eu", esses mesmos cinco agregados são não-eu (anattā) devido à ausência de controle, e o aspecto da ausência de controle é a característica do não-eu (anattalakkhaṇa). Por isso ele disse: "pelo sentido de opressão", etc. E a característica do não-eu não se manifesta porque está oculta pela compactação (ghana) devido à falta de atenção à análise dos vários elementos. No entanto, quando os vários elementos são analisados e separados como "um é o elemento terra, outro é o elemento água", etc., e "um é o contato, outra é a sensação", etc., e quando a resolução da compactação é feita, quebrando-se a compactação do grupo (samūhaghana), a compactação da função (kiccaghana) e a compactação do objeto (ārammaṇaghana), a característica do não-eu se manifesta de acordo com a sua verdadeira natureza. Pois esta compactação do grupo é o apego egoísta ('isto é meu') por parte daqueles que não examinaram as formações, devido à insistência na unidade dos fenômenos materiais e imateriais que surgiram apoiando-se mutuamente; da mesma forma, a compactação da função é a apreensão como uma unidade, embora haja uma diferença específica nas funções de cada um desses fenômenos; da mesma forma, a compactação do objeto é a apreensão como uma unidade, embora haja uma diferença na apreensão dos objetos pelos fenômenos que possuem objetos. Quando estes são analisados pelo conhecimento e vistos nos quatro elementos, eles se dissolvem como uma bola de espuma sendo espremida pela mão; e a característica do não-eu, que consiste no aspecto da ausência de controle, torna-se muito mais evidente: 'estes são meros fenômenos, vazios, que ocorrem de acordo com as condições'.

อปรอจฺฉราสงฺฆาตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Aqui termina a explicação do outro capítulo sobre o estalar de dedos (Apara-accharāsaṅghāta-vagga).

๑๙. กายคตาสติวคฺควณฺณนา

19. Explicação do Capítulo sobre a Atenção Plena no Corpo (Kāyagatāsati-vagga)

๕๖๓. เจตสา ผุโฏติ จิตฺเตน ผริโต. จิตฺเตน ผรณญฺจ สมุทฺทสฺส ทฺวิธา สมฺภวตีติ อาห – ‘‘ทุวิธํ ผรณ’’นฺติอาทิ. ปุริเมน อตฺเถนาติ ‘‘สมฺปโยควเสน วิชฺชํ ภชนฺตี’’ติ วุตฺเตน อตฺเถน. ปจฺฉิเมนาติ ‘‘วิชฺชาภาเค วิชฺชาโกฏฺฐาเส วตฺตนฺตี’’ติ วุตฺเตน.

563. 'Tocado com a mente' (cetasā phuṭo) significa permeado pela mente. E como a permeação pela mente ocorre de duas maneiras para o oceano, ele disse: 'a permeação é de dois tipos', etc. 'Pelo primeiro significado' refere-se ao significado expresso por 'associam-se ao conhecimento por meio da associação (sampayoga)'. 'Pelo último' refere-se ao expresso por 'existem na parte do conhecimento, na divisão do conhecimento'.

๕๖๔. มหโต สํเวคาย สํวตฺตตีติอาทีสุ อยํ ปน อปโร นโย. ยาถาวโต กายสภาวปฺปเวทนโต มหโต สํเวคาย สํวตฺตติ. อตฺถายาติ ทิฏฺฐธมฺมิกาทิอตฺถาย. โยคกฺเขมายาติ จตูหิ โยเคหิ เขมภาวาย. สติสมฺปชญฺญายาติ สพฺพตฺถ สติอวิปฺปวาสาย สตฺตฏฺฐานิยสมฺปชญฺญาย จ. ญาณทสฺสนปฺปฏิลาภายาติ วิปสฺสนาญาณาธิคมาย. วิชฺชาวิมุตฺติผลสจฺฉิกิริยายาติ ติสฺโส วิชฺชา จิตฺตสฺส อธิมุตฺติ นิพฺพานํ จตฺตาริ สามญฺญผลานีติ เอเตสํ ปจฺจกฺขกรณาย.

564. Em passagens como 'conduz a uma grande urgência espiritual' (mahato saṃvegāya saṃvattati), este é outro método. Conduz a uma grande urgência espiritual devido à revelação da verdadeira natureza do corpo. 'Para o benefício' (atthāya) significa para o benefício visível nesta vida, etc. 'Para a segurança dos grilhões' (yogakkhemāya) significa para o estado de segurança dos quatro grilhões (yoga). 'Para a atenção plena e a clara compreensão' (satisampajaññāya) significa para a não perda da atenção plena em todos os lugares e para a clara compreensão em relação aos sete lugares. 'Para a obtenção do conhecimento e da visão' (ñāṇadassanappaṭilābhāya) significa para a realização do conhecimento da visão libertadora (vipassanā-ñāṇa). 'Para a realização do fruto do conhecimento e da libertação' (vijjāvimuttiphalasacchikiriyāya) significa para a realização direta dos três conhecimentos (vijjā), da libertação da mente (adhimutti), do nibbāna e dos quatro frutos da vida ascética (sāmaññaphala).

๕๘๔. ปญฺญาปฏิลาภายาติอาทีสุ [Pg.276] โสฬสสุ ปเทสุ ปญฺญาปฏิลาภาย ปญฺญาวุทฺธิยา ปญฺญาเวปุลฺลาย ปญฺญาพาหุลฺลายาติ อิมานิ จตฺตาริ ปญฺญาวเสน ภาววจนานิ, เสสานิ ทฺวาทส ปุคฺคลวเสน ภาววจนานิ. สปฺปุริสสํเสโวติ สปฺปุริสานํ ภชนํ. สทฺธมฺมสฺสวนนฺติ เตสํ สปฺปุริสานํ สนฺติเก สีลาทิปฺปฏิปตฺติทีปกสฺส สทฺธมฺมวจนสฺส สวนํ. โยนิโส มนสิกาโรติ สุตานํ ธมฺมานํ อตฺถูปปริกฺขาวเสน อุปาเยน มนสิกาโร. ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺตีติ โลกุตฺตรธมฺเม อนุคตสฺส สีลาทิปฺปฏิปทาธมฺมสฺส ปฏิปชฺชนํ.

584. Nas dezesseis expressões que começam com 'para a aquisição da sabedoria' (paññāpaṭilābhāya), estas quatro: 'para a aquisição da sabedoria', 'para o crescimento da sabedoria', 'para a abundância da sabedoria', 'para a multiplicidade da sabedoria', são declarações de estado em termos de sabedoria (paññā); as doze restantes são declarações de estado em termos de pessoa (puggala). 'Associação com pessoas íntegras' (sappurisasaṃsevo) significa associar-se com pessoas íntegras. 'Ouvir o verdadeiro Dhamma' (saddhammassavana) significa ouvir, na presença dessas pessoas íntegras, as palavras do verdadeiro Dhamma que iluminam a prática da moralidade (sīla), etc. 'Atenção sábia' (yoniso manasikāro) significa a atenção prestada de forma apropriada por meio do exame do significado dos ensinamentos ouvidos. 'Prática do Dhamma de acordo com o Dhamma' (dhammānudhammappaṭipatti) significa a prática do Dhamma da conduta que começa com a moralidade, etc., que é condizente com o Dhamma supramundano (lokuttara-dhamma).

ฉนฺนํ อภิญฺญาญาณานนฺติ อิทฺธิวิธทิพฺพโสตเจโตปริยปุพฺเพนิวาสทิพฺพจกฺขุอาสวกฺขยญาณานํ. เตสตฺตตีนํ ญาณานนฺติ ปฏิสมฺภิทาปาฬิยํ (ปฏิ. ม. ๑.๑-๒ มาติกา) ‘‘โสตาวธาเน ปญฺญา สุตมเย ญาณํ, สุตฺวาน สํวเร ปญฺญา สีลมเย ญาณ’’นฺติอาทินา ญาณกถาย นิทฺทิฏฺฐานํ สาวกสาธารณาสาธารณานํ ญาณานํ. อิเมสญฺหิ เตสตฺตติญาณานํ สุตมยญาณาทีนิ สตฺตสฏฺฐิญาณานิ สาวกสฺส สาธารณานิ, ‘‘อินฺทฺริยปโรปริยตฺเต ญาณํ, สตฺตานํ อาสยานุสเย ญาณํ, ยมกปาฏิหีเร ญาณํ, มหากรุณาสมาปตฺติยา ญาณํ, สพฺพญฺญุตญฺญาณํ, อนาวรณญาณ’’นฺติ (ปฏิ. ม. ๑.๖๘-๗๓ มาติกา) อิมานิ ฉ อสาธารณญาณานิ สาวเกหิ.

Quanto a 'das seis classes de conhecimento por meio de poderes diretos' (channaṃ abhiññāñāṇānaṃ), refere-se aos conhecimentos dos poderes psíquicos, do ouvido divino, da leitura da mente alheia, das vidas passadas, do olho divino e da destruição das impurezas mentais. Quanto a 'dos setenta e três conhecimentos' (tesattatīnaṃ ñāṇānaṃ), refere-se aos conhecimentos comuns e incomuns aos discípulos, expostos na 'Discussão sobre o Conhecimento' no texto do Paṭisambhidāmagga (Paṭi. Ma. 1.1-2, Matika), começando com: 'A sabedoria em prestar atenção ao que é ouvido é o conhecimento baseado no aprendizado; a sabedoria na contenção após ter ouvido é o conhecimento baseado na virtude', e assim por diante. Pois, dentre esses setenta e três conhecimentos, os sessenta e sete conhecimentos que começam com o conhecimento baseado no aprendizado são comuns aos discípulos, enquanto estes seis conhecimentos são incomuns aos discípulos: 'o conhecimento do grau de maturidade das faculdades dos seres, o conhecimento das inclinações e tendências latentes dos seres, o conhecimento do milagre dos pares, o conhecimento da realização da grande compaixão, o conhecimento da onisciência e o conhecimento desobstruído' (Paṭi. Ma. 1.68-73, Matika).

สตฺตสตฺตตีนํ ญาณานนฺติ เอตฺถ –

Quanto a 'dos setenta e sete conhecimentos' (sattasattatīnaṃ ñāṇānaṃ), aqui:

‘‘ชาติปจฺจยา ชรามรณนฺติ ญาณํ, อสติ ชาติยา นตฺถิ ชรามรณนฺติ ญาณํ. อตีตมฺปิ อทฺธานํ ชาติปจฺจยา ชรามรณนฺติ ญาณํ, อสติ ชาติยา นตฺถิ ชรามรณนฺติ ญาณํ. อนาคตมฺปิ อทฺธานํ ชาติปจฺจยา ชรามรณนฺติ ญาณํ, อสติ ชาติยา นตฺถิ ชรามรณนฺติ ญาณํ. ยมฺปิสฺส ตํ ธมฺมฏฺฐิติญาณํ, ตมฺปิ ขยธมฺมํ วยธมฺมํ วิราคธมฺมํ นิโรธธมฺมนฺติ ญาณํ. ภวปจฺจยา ชาตีติ ญาณํ…เป… อุปาทานปจฺจยา ภโวติ ญาณํ, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานนฺติ ญาณํ, เวทนาปจฺจยา ตณฺหาติ ญาณํ, ผสฺสปจฺจยา เวทนาติ ญาณํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโสติ ญาณํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนนฺติ ญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปนฺติ ญาณํ, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณนฺติ ญาณํ, อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขาราติ ญาณํ, อสติ [Pg.277] อวิชฺชาย นตฺถิ สงฺขาราติ ญาณํ, อตีตมฺปิ อทฺธานํ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขาราติ ญาณํ, อสติ อวิชฺชาย นตฺถิ สงฺขาราติ ญาณํ, อนาคตมฺปิ อทฺธานํ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขาราติ ญาณํ, อสติ อวิชฺชาย นตฺถิ สงฺขาราติ ญาณํ, ยมฺปิสฺส ตํ ธมฺมฏฺฐิติญาณํ, ตมฺปิ ขยธมํ วยธมฺมํ วิราคธมฺมํ นิโรธธมฺมนฺติ ญาณ’’นฺติ –

“O conhecimento de que ‘com o nascimento como condição, há velhice e morte’; o conhecimento de que ‘quando não há nascimento, não há velhice e morte’; o conhecimento de que ‘também no tempo passado, com o nascimento como condição, houve velhice e morte; quando não houve nascimento, não houve velhice e morte’; o conhecimento de que ‘também no tempo futuro, com o nascimento como condição, haverá velhice e morte; quando não houver nascimento, não haverá velhice e morte’; e o conhecimento de que ‘mesmo esse conhecimento da estabilidade das coisas (dhammaṭṭhitiñāṇa) é de natureza sujeita à destruição, ao declínio, ao desapego e à cessação’. O conhecimento de que ‘com o devir como condição, há nascimento’... [e assim por diante]... ‘com o apego como condição, há devir’; ‘com o desejo como condição, há apego’; ‘com a sensação como condição, há desejo’; ‘com o contato como condição, há sensação’; ‘com as seis bases dos sentidos como condição, há contato’; ‘com a mentalidade-materialidade como condição, há as seis bases dos sentidos’; ‘com a consciência como condição, há mentalidade-materialidade’; ‘com as formações volitivas como condição, há consciência’; ‘com a ignorância como condição, há formações volitivas’; o conhecimento de que ‘quando não há ignorância, não há formações volitivas’; o conhecimento de que ‘também no tempo passado, com a ignorância como condição, houve formações volitivas; quando não houve ignorância, não houve formações volitivas’; o conhecimento de que ‘também no tempo futuro, com a ignorância como condição, haverá formações volitivas; quando não houver ignorância, não haverá formações volitivas’; e o conhecimento de que ‘mesmo esse conhecimento da estabilidade das coisas é de natureza sujeita à destruição, ao declínio, ao desapego e à cessação’.” —

ภควตา นิทานวคฺเค (สํ. นิ. ๒.๓๔-๓๕) ชรามรณาทีสุ เอกาทสสุ ปฏิจฺจสมุปฺปาทงฺเคสุ ปจฺเจกํ สตฺต สตฺต กตฺวา วุตฺตานิ สตฺตสตฺตติญาณานิ.

Estes são os setenta e sete conhecimentos declarados pelo Abençoado no Nidānavagga (SN 12.34-35), estabelecendo sete conhecimentos para cada um dos onze elos da originação dependente, a começar por velhice e morte.

ตตฺถ ธมฺมฏฺฐิติญาณนฺติ ปจฺจยาการญาณํ. ปจฺจยากาโร หิ ธมฺมานํ ปวตฺติสงฺขาตาย ฐิติยา การณตฺตา ‘‘ธมฺมฏฺฐิตี’’ติ วุจฺจติ, ตตฺถ ญาณํ ธมฺมฏฺฐิติญาณํ, ‘‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’นฺติอาทินา วุตฺตสฺเสว ฉพฺพิธสฺส ญาณสฺเสตํ อธิวจนํ. ขยธมฺมนฺติ ขยคมนสภาวํ. วยธมฺมนฺติ วยคมนสภาวํ. วิราคธมฺมนฺติ วิรชฺชนสภาวํ. นิโรธธมฺมนฺติ นิรุชฺฌนสภาวนฺติ อตฺโถ.

Ali, 'conhecimento da estabilidade das coisas' (dhammaṭṭhitiñāṇa) significa o conhecimento do modo de condicionalidade (paccayākāra). Pois o modo de condicionalidade é chamado de 'estabilidade das coisas' (dhammaṭṭhiti) porque é a causa da estabilidade dos fenômenos, que é conhecida como a sua ocorrência contínua; o conhecimento a esse respeito é o 'conhecimento da estabilidade das coisas'. Esta é uma designação alternativa para o conhecimento de seis aspectos que foi declarado como 'com o nascimento como condição, há velhice e morte', e assim por diante. 'De natureza sujeita à destruição' (khayadhamma) significa que tem a natureza de ir para a destruição. 'De natureza sujeita ao declínio' (vayadhamma) significa que tem a natureza de ir para o declínio. 'De natureza sujeita ao desapego' (virāgadhamma) significa que tem a natureza de desapegar-se. 'De natureza sujeita à cessação' (nirodhadhamma) significa que tem a natureza de cessar. Este é o significado.

ลาโภติอาทีสุ ลาโภเยว อุปสคฺเคน วิเสเสตฺวา ‘‘ปฏิลาโภ’’ติ วุตฺโต. ปุน ตสฺเสว อตฺถวิวรณวเสน ‘‘ปตฺติ สมฺปตฺตี’’ติ วุตฺตํ. ผุสนาติ อธิคมนวเสน ผุสนา. สจฺฉิกิริยาติ ปฏิลาภสจฺฉิกิริยา. อุปสมฺปทาติ นิปฺผาทนา.

Nas passagens que começam com 'ganho' (lābha), o próprio 'ganho', qualificado por um prefixo, é chamado de 'aquisição' (paṭilābha). Novamente, para explicar o seu significado, diz-se 'obtenção' (patti) e 'realização' (sampatti). 'Toque' (phusanā) significa tocar por meio do alcance/realização. 'Realização direta' (sacchikiriyā) significa a realização direta da aquisição. 'Entrada' (upasampadā) significa a consumação.

สตฺตนฺนญฺจ เสกฺขานนฺติ ติสฺโส สิกฺขา สิกฺขนฺตีติ เสกฺขสญฺญิตานํ โสตาปตฺติมคฺคฏฺฐาทีนํ สตฺตนฺนํ. ปุถุชฺชนกลฺยาณกสฺส จาติ นิพฺพานคามินิยา ปฏิปทาย ยุตฺตตฺตา สุนฺทรฏฺเฐน กลฺยาณสญฺญิตสฺส ปุถุชฺชนสฺส. วฑฺฒิตํ วฑฺฒนํ เอกายาติ วฑฺฒิตวฑฺฒนา. ยถาวุตฺตานํ อฏฺฐนฺนมฺปิ ปญฺญานํ วเสน วิเสสโตว อรหโต ปญฺญาวเสน ปญฺญาวุทฺธิยา. ตถา ปญฺญาเวปุลฺลาย.

Quanto a 'e dos sete em treinamento' (sattannañca sekkhānaṃ), refere-se aos sete que são chamados de 'em treinamento' (sekha) porque treinam nos três treinamentos, a começar por aquele que está no caminho da entrada na corrente. Quanto a 'e do homem comum virtuoso' (puthujjanakalyāṇakassa ca), refere-se ao homem comum que é chamado de 'virtuoso' (kalyāṇa) no sentido de ser excelente por estar engajado na prática que conduz ao Nibbāna. 'O crescimento que foi aumentado' é o 'crescimento aumentado' (vaḍḍhitavaḍḍhanā). Por meio das oito sabedorias mencionadas anteriormente, e especialmente por meio da sabedoria do Arahant, ocorre o crescimento da sabedoria. Da mesma forma, para a abundância da sabedoria.

ยสฺส กสฺสจิปิ วิเสสโต อนุรูปธมฺมสฺส มหนฺตํ นาม กิจฺจสิทฺธิยา เวทิตพฺพนฺติ ตทสฺส กิจฺจสิทฺธิยา ทสฺเสนฺโต ‘‘มหนฺเต อตฺเถ ปริคฺคณฺหาตี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อตฺถาทีนํ มหนฺตภาโว มหาวิสยตาย เวทิตพฺโพ, มหาวิสยตา จ เตสํ ปฏิสมฺภิทามคฺเค อาคตนเยน เวทิตพฺพา. สีลกฺขนฺธสฺส ปน เหตุมหนฺตตาย, ปจฺจยมหนฺตตาย, นิสฺสยมหนฺตตาย[Pg.278], ปเภทมหนฺตตาย, กิจฺจมหนฺตตาย, ผลมหนฺตตาย, อานิสํสมหนฺตตาย จ มหนฺตภาโว เวทิตพฺโพ. ตตฺถ เหตุ อโลภาทโย. ปจฺจโย หิโรตฺตปฺปสทฺธาสติวีริยาทโย. นิสฺสโย สาวกโพธิปจฺเจกโพธินิยตตา ตํสมงฺคิโน จ ปุริสวิเสสา. ปเภโท จาริตฺตวาริตฺตาทิวิภาโค. กิจฺจํ ตทงฺคาทิวเสน ปฏิปกฺขวิธมนํ. ผลํ สคฺคสมฺปทา นิพฺพานสมฺปทา จ. อานิสํโส ปิยมนาปตาทิ. อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถาโร ปน วิสุทฺธิมคฺเค (วิสุทฺธิ. ๑.๙) อากงฺเขยฺยสุตฺตาทีสุ (ม. นิ. ๑.๖๔ อาทโย) จ อาคตนเยน เวทิตพฺโพ. อิมินา นเยน สมาธิกฺขนฺธาทีนมฺปิ มหนฺตตา ยถารหํ นิทฺธาเรตฺวา วตฺตพฺพา. ฐานาฏฺฐานาทีนํ มหนฺตภาโว ปน มหาวิสยตาย เวทิตพฺโพ. ตตฺถ ฐานาฏฺฐานานํ มหาวิสยตา พหุธาตุกสุตฺตาทีสุ อาคตนเยน เวทิตพฺพา.

Para mostrar que a grandeza de qualquer fenômeno apropriado deve ser conhecida especialmente através do cumprimento de sua função, ele disse: 'compreende grandes propósitos' (mahante atthe pariggaṇhāti), e assim por diante. Ali, a grandeza dos propósitos, etc., deve ser compreendida por meio de seu grande escopo, e o seu grande escopo deve ser compreendido de acordo com o método apresentado no Paṭisambhidāmagga. No entanto, a grandeza do grupo da virtude (sīlakkhandha) deve ser compreendida através da grandeza de sua causa, de sua condição, de seu suporte, de suas divisões, de sua função, de seu fruto e de seus benefícios. Ali, as causas são a não cobiça, etc. As condições são a vergonha moral, o temor moral, a fé, a atenção plena, a energia, etc. O suporte é a certeza do despertar de um discípulo ou do despertar de um Paccekabuda, e as pessoas extraordinárias que possuem isso. As divisões são a distinção entre virtude de desempenho (cāritta) e virtude de abstenção (vāritta), etc. A função é a destruição dos opostos por meio da substituição por opostos, etc. O fruto é a realização celestial e a realização do Nibbāna. Os benefícios são ser querido, agradável, etc. Este é o resumo aqui; os detalhes, porém, devem ser compreendidos de acordo com o método apresentado no Visuddhimagga (Vism. 1.9) e no Ākaṅkheyya Sutta, etc. (MN 6, etc.). Por este método, a grandeza do grupo da concentração (samādhikkhandha), etc., também deve ser determinada e explicada conforme apropriado. A grandeza do que é possível e do que é impossível (ṭhānāṭṭhāna), etc., deve ser compreendida por meio de seu grande escopo. Ali, o grande escopo do que é possível e do que é impossível deve ser compreendido de acordo com o método apresentado no Bahudhātuka Sutta, etc.

วิหารสมาปตฺตีนํ มหาวิสยตา สมาธิกฺขนฺเธ มหาวิสยตานิทฺธารณนเยน เวทิตพฺพา, อริยสจฺจานํ สกลยานสงฺคาหกโต สจฺจวิภงฺเค (วิภ. ๑๘๙ อาทโย) ตํสํวณฺณนาสุ (วิภ. อฏฺฐ. ๑๘๙ อาทโย) จ อาคตนเยน, สติปฏฺฐานาทีนํ สติปฏฺฐานวิภงฺคาทีสุ (วิภ. ๓๕๕ อาทโย) ตํสํวณฺณนาทีสุ (วิภ. อฏฺฐ. ๓๕๕ อาทโย) จ อาคตนเยน, สามญฺญผลานํ มหโต หิตสฺส มหโต สุขสฺส มหโต อตฺถสฺส มหโต โยคกฺเขมสฺส นิปฺผตฺติภาวโต สนฺตปณีตอตกฺกาวจรปณฺฑิตเวทนียภาวโต, อภิญฺญานํ มหาสมฺภารโต มหาวิสยโต มหากิจฺจโต มหานุภาวโต มหานิปฺผตฺติโต, นิพฺพานสฺส มทนิมฺมทนาทิมหตฺถสิทฺธิโต จ มหนฺตภาโว เวทิตพฺโพ. ปริคฺคณฺหาตีติ สภาวาทิโต ปริจฺฉิชฺช คณฺหาติ ชานาติ, ปฏิวิชฺฌตีติ อตฺโถ.

O grande escopo das moradas e realizações meditativas (vihārasamāpatti) deve ser compreendido pelo método de determinar o grande escopo no grupo da concentração. A grandeza das Nobres Verdades, por abrangerem todo o veículo, deve ser compreendida de acordo com o método apresentado no Saccavibhaṅga (Vibh. 189, etc.) e em seus comentários. A grandeza dos fundamentos da atenção plena, etc., deve ser compreendida de acordo com o método apresentado no Satipaṭṭhānavibhaṅga, etc. (Vibh. 355, etc.) e em seus comentários. A grandeza dos frutos da vida ascética (sāmaññaphala) deve ser compreendida por produzirem grande benefício, grande felicidade, grande propósito e grande segurança contra o cativeiro, e por serem pacíficos, sublimes, além do raciocínio e a serem experimentados pelos sábios. A grandeza dos conhecimentos diretos (abhiññā) deve ser compreendida por suas grandes provisões, grande escopo, grande função, grande poder e grande realização. E a grandeza do Nibbāna deve ser compreendida por realizar o grande propósito de esmagar a vaidade, e assim por diante. 'Compreende' (pariggaṇhāti) significa que delimita a partir de sua natureza intrínseca, apreende e conhece; o significado é que penetra.

ปุถุปญฺญาติ เอตฺถาปิ วุตฺตนยานุสาเรน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อยํ ปน วิเสโส – ปุถุ นานากฺขนฺเธสุ ญาณํ ปวตฺตตีติ ‘‘อยํ รูปกฺขนฺโธ นาม…เป… อยํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ นามา’’ติ เอวํ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ นานากรณํ ปฏิจฺจ ญาณํ ปวตฺตติ. เตสุปิ เอกวิเธน รูปกฺขนฺโธ…เป… เอกาทสวิเธน รูปกฺขนฺโธ. เอกวิเธน เวทนากฺขนฺโธ…เป… พหุวิเธน เวทนากฺขนฺโธ. เอกวิเธน สญฺญากฺขนฺโธ…เป… พหุวิเธน สญฺญากฺขนฺโธ. เอกวิเธน สงฺขารกฺขนฺโธ…เป… พหุวิเธน สงฺขารกฺขนฺโธ. เอกวิเธน วิญฺญาณกฺขนฺโธ…เป… พหุวิเธน [Pg.279] วิญฺญาณกฺขนฺโธติ เอวํ เอเกกสฺส ขนฺธสฺส เอกวิธาทิวเสน อตีตาทิวเสนปิ นานากรณํ ปฏิจฺจ ญาณํ ปวตฺตติ.

Quanto a 'sabedoria ampla' (puthupaññā), aqui também o significado deve ser compreendido de acordo com o método mencionado. Esta, porém, é a distinção: o conhecimento opera amplamente em vários agregados, de modo que o conhecimento opera em relação à diferenciação dos cinco agregados: 'este é o agregado da forma... [e assim por diante]... este é o agregado da consciência'. Mesmo entre eles, o agregado da forma é de um modo... [e assim por diante]... o agregado da forma é de onze modos. O agregado da sensação é de um modo... [e assim por diante]... o agregado da sensação é de muitos modos. O agregado da percepção é de um modo... [e assim por diante]... o agregado da percepção é de muitos modos. O agregado das formações volitivas é de um modo... [e assim por diante]... o agregado das formações volitivas é de muitos modos. O agregado da consciência é de um modo... [e assim por diante]... o agregado da consciência é de muitos modos. Assim, o conhecimento opera em relação à diferenciação de cada agregado individual por meio de um modo, etc., e também por meio do passado, etc.

ปุถุ นานาธาตูสูติ ‘‘อยํ จกฺขุธาตุ นาม…เป… อยํ มโนวิญฺญาณธาตุ นาม. ตตฺถ โสฬส ธาตุโย กามาวจรา, ทฺเว จาตุภูมิกา’’ติ เอวํ ธาตูสุ นานากรณํ ปฏิจฺจ ญาณํ ปวตฺตติ. ตยิทํ อุปาทินฺนธาตุวเสน วุตฺตํ. ปจฺเจกพุทฺธานญฺหิ ทฺวินฺนญฺจ อคฺคสาวกานํ อุปาทินฺนธาตูสุ เอว นานากรณํ ปฏิจฺจ ญาณํ ปวตฺตติ, ตญฺจ โข เอกเทสโตว, น นิปฺปเทสโต. พหิทฺธา อนุปาทินฺนธาตูนํ นานากรณํ เตสํ อวิสโยว, สพฺพญฺญุพุทฺธานํเยว ปน ‘‘อิมาย ธาตุยา อุสฺสนฺนตฺตา อิมสฺส รุกฺขสฺส ขนฺโธ เสโต โหติ, อิมสฺส กาโฬ, อิมสฺส มฏฺโฐ, อิมสฺส ขโร, อิมสฺส พหลตโจ, อิมสฺส สุกฺขตโจ. อิมสฺส ปตฺตํ วณฺณสณฺฐานาทิวเสน เอวรูปํ. อิมสฺส ปุปฺผํ นีลํ, ปีตํ, โลหิตํ, โอทาตํ, สุคนฺธํ, ทุคฺคนฺธํ, มิสฺสกคนฺธํ. ผลํ ขุทฺทกํ, มหนฺตํ, ทีฆํ, วฏฺฏํ, สุวณฺณํ, ทุพฺพณฺณํ, มฏฺฐํ, ผรุสํ, สุคนฺธํ, ทุคฺคนฺธํ, มธุรํ, ติตฺตกํ, อมฺพิลํ, กฏุกํ, กสาวํ. กณฺฏโก ติขิโณ, อติขิโณ, อุชุโก, กุฏิโล, ตมฺโพ, นีโล, โลหิโต, โอทาโต’’ติอาทินา ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ ญาณํ ปวตฺตติ.

Quanto a 'amplamente em vários elementos' (puthu nānādhātūsu), o conhecimento opera em relação à diferenciação dos elementos: 'este é o elemento do olho... [e assim por diante]... este é o elemento da consciência mental. Ali, dezesseis elementos pertencem à esfera dos sentidos, e dois pertencem aos quatro planos'. Isto é dito em relação aos elementos orgânicos (upādinnadhātu). Pois, para os Paccekabudas e para os dois principais discípulos, o conhecimento opera em relação à diferenciação apenas nos elementos orgânicos, e isso apenas parcialmente, não de forma completa. A diferenciação dos elementos inorgânicos externos (anupādinnadhātu) está fora de seu alcance; no entanto, apenas para os Budas Oniscientes o conhecimento opera em relação à diversidade de elementos, como: 'Devido à predominância deste elemento, o tronco desta árvore é branco, o daquela é preto, o daquela é liso, o daquela é áspero, o daquela tem casca grossa, o daquela tem casca fina. A folha desta é assim em termos de cor, forma, etc. A flor desta é azul, amarela, vermelha, branca, perfumada, malcheirosa, de fragrância mista. O fruto é pequeno, grande, longo, redondo, de cor bonita, de cor feia, liso, áspero, perfumado, malcheiroso, doce, amargo, azedo, picante, adstringente. O espinho é afiado, muito afiado, reto, curvo, acobreado, azul, vermelho, branco', e assim por diante.

ปุถุ นานาอายตเนสูติ ‘‘อิทํ จกฺขายตนํ นาม…เป… อิทํ ธมฺมายตนํ นาม. ตตฺถ ทสายตนา กามาวจรา, ทฺเว จาตุภูมกา’’ติ เอวํ อายตนนานตฺตํ ปฏิจฺจ ญาณํ ปวตฺตติ.

Quanto a 'amplamente em várias bases dos sentidos' (puthu nānāāyatanesu), o conhecimento opera em relação à diversidade de bases dos sentidos: 'esta é a base do olho... [e assim por diante]... esta é a base dos objetos mentais. Ali, dez bases pertencem à esfera dos sentidos, e duas pertencem aos quatro planos'.

ปุถุ นานาปฏิจฺจสมุปฺปาเทสูติ อชฺฌตฺตพหิทฺธาเภทโต สนฺตานเภทโต จ นานปฺปเภเทสุ ปฏิจฺจสมุปฺปาทงฺเคสุ. อวิชฺชาทิองฺคานิ หิ ปจฺเจกํ ปฏิจฺจสมุปฺปาทสญฺญิตานิ. เตนาห – สงฺขารปิฏเก ‘‘ทฺวาทส ปจฺจยา ทฺวาทส ปฏิจฺจสมุปฺปาทา’’ติ (สํ. นิ. ฏี. ๑.๑.๑๑๐).

Quanto a 'amplamente em várias origens dependentes' (puthu nānāpaṭiccasamuppādesu), refere-se aos elos da originação dependente que possuem várias divisões de acordo com a distinção entre o interno e o externo, e a distinção de fluxos de continuidade. Pois os elos que começam com a ignorância são individualmente designados como originação dependente. Por isso foi dito no Saṅkhārapiṭaka: 'Doze condições são doze origens dependentes'.

ปุถุ นานาสุญฺญตมนุปลพฺเภสูติ นานาสภาเวสุ นิจฺจสาราทิวิรหิเตสุ สุญฺญสภาเวสุ, ตโต เอว อิตฺถิปุริสอตฺตตฺตนิยาทิวเสน อนุปลพฺภมานสภาเวสุ. ม-กาโร เหตฺถ ปทสนฺธิกโร.

Quanto a 'amplamente em vários vazios e no que não é encontrado' (puthu nānāsuññatamanupalabbhesu), refere-se às várias naturezas intrínsecas que são vazias, desprovidas de essência permanente, etc., e que, por essa mesma razão, não são encontradas sob a forma de mulher, homem, eu, o que pertence ao eu, e assim por diante. A letra 'm' aqui serve como elemento de ligação eufônica (padasandhi).

ปุถุ นานาอตฺเถสูติ อตฺถปฏิสมฺภิทาวิสเยสุ ปจฺจยุปฺปนฺนาทินานาอตฺเถสุ. ธมฺเมสูติ ธมฺมปฏิสมฺภิทาวิสเยสุ ปจฺจยาทินานาธมฺเมสุ. นิรุตฺตีสูติ [Pg.280] เตสํเยว อตฺถธมฺมานํ นิทฺธารณวจนสงฺขาเตสุ นานานิรุตฺตีสุ. ปุถุ นานาปฏิภาเนสูติ อตฺถปฏิสมฺภิทาทิวิสเยสุ อิมานิ ญาณานิ อิทมตฺถโชตกานีติ ตถา ตถา ปฏิภานโต อุปติฏฺฐนโต ปฏิภานานีติ ลทฺธนาเมสุ นานาญาเณสุ.

Quanto a 'amplamente em vários significados' (puthu nānāatthesu), refere-se aos vários significados que são o objeto da análise discriminativa do significado (atthapaṭisambhidā), tais como o que é originado por condições, e assim por diante. Quanto a 'em fenômenos' (dhammesu), refere-se aos vários fenômenos que são o objeto da análise discriminativa dos fenômenos (dhammapaṭisambhidā), tais como as condições, e assim por diante. Quanto a 'em expressões' (niruttīsu), refere-se às várias expressões linguísticas que são conhecidas como as palavras que definem esses mesmos significados e fenômenos. Quanto a 'amplamente em várias perspicácias' (puthu nānāpaṭibhānesu), refere-se aos vários conhecimentos que receberam o nome de 'perspicácias' (paṭibhāna) porque se manifestam de tal maneira que revelam o significado desses objetos da análise discriminativa do significado, etc., como 'estes conhecimentos iluminam este significado'.

ปุถุ นานาสีลกฺขนฺเธสูติอาทีสุ สีลสฺส ปุถุตฺตํ นานตฺตญฺจ วุตฺตเมว, อิตเรสํ ปน วุตฺตนยานุสาเรน สุวิญฺเญยฺยตฺตา ปากฏเมว. ยํ ปน อภินฺนํ เอกเมว นิพฺพานํ, ตตฺถ อุปจารวเสน ปุถุตฺตํ คเหตพฺพนฺติ อาห – ‘‘ปุถุ นานาชนสาธารเณ ธมฺเม สมติกฺกมฺมา’’ติ. เตนสฺส มทนิมฺมทนาทิปริยาเยน ปุถุตฺตํ ปริทีปิตํ โหติ.

Nas passagens que começam com 'amplamente em vários grupos de virtude' (puthu nānāsīlakkhandhesu), a amplitude e a diversidade da virtude já foram explicadas; quanto aos outros grupos, isso é evidente por ser fácil de compreender de acordo com o método mencionado. No entanto, em relação ao Nibbāna, que é indivisível e único, a amplitude deve ser entendida por meio de uma figura de linguagem; por isso ele disse: 'tendo superado amplamente os vários fenômenos comuns às pessoas comuns'. Com isso, a sua amplitude é ilustrada por meio de sinônimos como o esmagamento da vaidade, e assim por diante.

วิปุเล อตฺเถติ มหนฺเต อตฺเถ. มหนฺตปริยาโย หิ วิปุลสทฺโท. คมฺภีเรสูติ สสาทีหิ วิย มหาสมุทฺโท อนุปจิตญาณสมฺภาเรหิ อลพฺภเนยฺยปฺปติฏฺเฐสุ ขนฺเธสุ ญาณํ ปวตฺตตีติ วิสยสฺส คมฺภีรตาย ญาณสฺส คมฺภีรตา วิภาวิตา.

Quanto a 'em propósitos amplos' (vipule atthe), significa em grandes propósitos. Pois a palavra 'amplo' (vipula) é um sinônimo de 'grande'. Quanto a 'em profundos' (gambhīresu), assim como o grande oceano não pode ser alcançado por lebres e outros animais semelhantes, o conhecimento opera nos agregados que não oferecem apoio àqueles que não acumularam as provisões de conhecimento; assim, a profundidade do conhecimento é demonstrada através da profundidade de seu objeto.

ติกฺขวิสทภาวาทิคุเณหิ อสาธารณตฺตา ปเรสํ ปญฺญาย น สามนฺตา, อถ โข สุวิทูรวิทูเรติ อสมนฺตปญฺญา อาการสฺส รสฺสตฺตํ กตฺวา. เกจิ ‘‘อสมตฺถปญฺญา’’ติ ปฐนฺติ, เตสํ ยถาวุตฺตคุเณหิ อญฺเญหิ อสาธารณตฺตา นตฺถิ เอติสฺสา กายจิ สมตฺถนฺติ อสมตฺถา ปญฺญาติ โยชนา. อตฺถววตฺถานโตติ อตฺถปฺปเภทสฺส ยาถาวโต สนฺนิฏฺฐานโต. น อญฺโญ โกจิ สกฺโกติ อภิสมฺภวิตุนฺติ ญาณคติยา สมฺปาปุณิตุํ น อญฺโญ โกจิปิ สกฺโกติ, ตสฺมา อยํ สุวิทูรวิทูเรติ อสมนฺตปญฺญา. อิทานิ ปุคฺคลนฺตรวเสน อสมนฺตปญฺญํ วิภาเวตุํ, ‘‘ปุถุชฺชนกลฺยาณกสฺสา’’ติอาทิ อารทฺธํ.

Por não ser comum à sabedoria de outros devido a qualidades como agudeza e clareza, ela não é 'próxima' (sāmanta), mas sim 'muito, muito distante' (suvidūravidūra); por isso é chamada de 'sabedoria incomparável' (asamantapaññā), tendo a vogal 'ā' encurtada. Alguns leem 'asamatthapaññā' (sabedoria inigualável); para eles, a interpretação é: por não ser comum a outros devido às qualidades mencionadas, não há nada que se iguale a ela, portanto é 'sabedoria inigualável' (asamatthā paññā). 'Pela determinação do significado' (atthavavatthānato) significa pela determinação correta da distinção dos significados. 'Ninguém mais é capaz de superá-la' significa que ninguém mais é capaz de alcançá-la através do curso do conhecimento; por isso, ela é 'muito, muito distante', ou seja, uma sabedoria incomparável. Agora, para explicar a sabedoria incomparável por meio de diferentes tipos de pessoas, inicia-se com 'do puthujjana virtuoso' (puthujjanakalyāṇakassa), etc.

‘‘ปญฺญาปเภทกุสโล อภินฺนญาโณ อธิคตปฺปฏิสมฺภิโท จตุเวสารชฺชปฺปตฺโต ทสพลธารี ปุริสาสโภ ปุริสสีโห ปุริสนาโค ปุริสาชญฺโญ ปุริสโธรยฺโห อนนฺตญาโณ อนนฺตเตโช อนนฺตยโส อฑฺโฒ มหทฺธโน พลวา เนตา วิเนตา อนุเนตา ปญฺญาเปตา วินิชฺฌาเปตา เปกฺขตา ปสาเทตา. โส หิ ภควา อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา, อสญฺชาตสฺส มคฺคสฺส สญฺชเนตา, อนกฺขาตสฺส มคฺคสฺส อกฺขาตา, มคฺคญฺญู มคฺควิทู มคฺคโกวิโท. มคฺคานุคามี จ ปน เอตรหิ สาวกา วิหรนฺติ ปจฺฉา สมนฺนาคตา.

“Habilidoso nas distinções da sabedoria, de conhecimento ininterrupto, que alcançou as análises discriminativas, que obteve as quatro destemidezes, portador dos dez poderes, o touro entre os homens, o leão entre os homens, o elefante entre os homens, o corcel nobre entre os homens, o líder que carrega o fardo entre os homens, de conhecimento infinito, de esplendor infinito, de glória infinita, rico, de grande riqueza, poderoso, guia, disciplinador, conciliador, instrutor, esclarecedor, observador, aquele que inspira confiança. Pois o Abençoado é o gerador do caminho não surgido, o produtor do caminho não nascido, o revelador do caminho não declarado, o conhecedor do caminho, o descobridor do caminho, o perito no caminho. E agora os discípulos vivem seguindo o caminho, vindo a possuí-lo posteriormente.”

‘‘โส [Pg.281] หิ ภควา ชานํ ชานาติ, ปสฺสํ ปสฺสติ, จกฺขุภูโต ญาณภูโต ธมฺมภูโต พฺรหฺมภูโต วตฺตา ปวตฺตา อตฺถสฺส นินฺเนตา อมตสฺส ทาตา ธมฺมสฺสามี ตถาคโต, นตฺถิ ตสฺส ภควโต อญฺญาตํ อทิฏฺฐํ อวิทิตํ อสจฺฉิกตํ อผสฺสิตํ ปญฺญาย. อตีตํ อนาคตํ ปจฺจุปฺปนฺนํ อุปาทาย สพฺเพ ธมฺมา สพฺพากาเรน พุทฺธสฺส ภควโต ญาณมุเข อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, ยํ กิญฺจิ เนยฺยํ นาม อตฺถิ ตํ สพฺพํ ชานิตพฺพํ, อตฺตตฺโถ วา ปรตฺโถ วา อุภยตฺโถ วา ทิฏฺฐธมฺมิโก วา อตฺโถ สมฺปรายิโก วา อตฺโถ อุตฺตาโน วา อตฺโถ คมฺภีโร วา อตฺโถ คูฬฺโห วา อตฺโถ ปฏิจฺฉนฺโน วา อตฺโถ เนยฺโย วา อตฺโถ นีโต วา อตฺโถ อนวชฺโช วา อตฺโถ นิกฺกิเลโส วา อตฺโถ โวทาโน วา อตฺโถ ปรมตฺโถ วา อตฺโถ, สพฺพํ ตํ อนฺโตพุทฺธญาเณ ปริวตฺตติ.

“Pois o Abençoado, sabendo, sabe; vendo, vê; tornou-se a visão, tornou-se o conhecimento, tornou-se o Dhamma, tornou-se o Sublime, o orador, o proclamador, o revelador do significado, o doador do Imortal, o senhor do Dhamma, o Tathāgata. Não há nada desconhecido, não visto, não compreendido, não realizado ou não tocado pela sabedoria para o Abençoado. Tomando o passado, o futuro e o presente, todos os fenômenos, em todos os seus aspectos, entram no campo do conhecimento do Buda, o Abençoado. Tudo o que é cognoscível, tudo isso deve ser conhecido: seja o próprio bem, o bem alheio, o bem de ambos, o bem desta vida, o bem da vida futura, o significado óbvio, o significado profundo, o significado oculto, o significado encoberto, o significado a ser interpretado, o significado já interpretado, o significado irrepreensível, o significado livre de máculas, o significado purificado ou o significado supremo — tudo isso gira dentro do conhecimento do Buda.”

‘‘สพฺพํ กายกมฺมํ พุทฺธสฺส ภควโต ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ วจีกมฺมํ พุทฺธสฺส ภควโต ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ มโนกมฺมํ พุทฺธสฺส ภควโต ญาณานุปริวตฺติ. อตีเต พุทฺธสฺส ภควโต อปฺปฏิหตํ ญาณํ, อนาคเต พุทฺธสฺส ภควโต อปฺปฏิหตํ ญาณํ, ปจฺจุปฺปนฺเน พุทฺธสฺส ภควโต อปฺปฏิหตํ ญาณํ, ยาวตกํ เนยฺยํ, ตาวตกํ ญาณํ. ยาวตกํ ญาณํ, ตาวตกํ เนยฺยํ. เนยฺยปริยนฺติกํ ญาณํ, ญาณปริยนฺติกํ เนยฺยํ, เนยฺยํ อติกฺกมิตฺวา ญาณํ นปฺปวตฺตติ, ญาณํ อติกฺกมิตฺวา เนยฺยปโถ นตฺถิ, อญฺญมญฺญปริยนฺตฏฺฐายิโน เต ธมฺมา, ยถา ทฺวินฺนํ สมุคฺคปฏลานํ สมฺมา ผุสิตานํ เหฏฺฐิมํ สมุคฺคปฏลํ อุปริมํ นาติวตฺตติ, อุปริมํ สมุคฺคปฏลํ เหฏฺฐิมํ นาติวตฺตติ, อญฺญมญฺญปริยนฺตฏฺฐายิโน, เอวเมวํ พุทฺธสฺส ภควโต เนยฺยญฺจ ญาณญฺจ อญฺญมญฺญปริยนฺตฏฺฐายิโน. ยาวตกํ เนยฺยํ, ตาวตกํ ญาณํ. ยาวตกํ ญาณํ, ตาวตกํ เนยฺยํ, เนยฺยปริยนฺติกํ ญาณํ, ญาณปริยนฺติกํ เนยฺยํ, เนยฺยํ อติกฺกมิตฺวา ญาณํ นปฺปวตฺตติ, ญาณํ อติกฺกมิตฺวา เนยฺยปโถ นตฺถิ. อญฺญมญฺญปริยนฺตฏฺฐายิโน เต ธมฺมา. สพฺพธมฺเมสุ พุทฺธสฺส ภควโต ญาณํ ปวตฺตติ.

“Toda ação corporal do Buda, o Abençoado, é acompanhada pelo conhecimento; toda ação verbal do Buda, o Abençoado, é acompanhada pelo conhecimento; toda ação mental do Buda, o Abençoado, é acompanhada pelo conhecimento. No passado, o conhecimento do Buda, o Abençoado, é desobstruído; no futuro, o conhecimento do Buda, o Abençoado, é desobstruído; no presente, o conhecimento do Buda, o Abençoado, é desobstruído. Tanto quanto há de cognoscível, tanto há de conhecimento. Tanto quanto há de conhecimento, tanto há de cognoscível. O conhecimento tem como limite o cognoscível, o cognoscível tem como limite o conhecimento. O conhecimento não opera além do cognoscível, e não há caminho do cognoscível além do conhecimento. Esses dois fenômenos permanecem limitando-se mutuamente. Assim como, de duas metades de uma caixa bem ajustadas, a metade inferior não excede a superior, e a metade superior não excede a inferior, permanecendo limitando-se mutuamente; exatamente assim, o cognoscível e o conhecimento do Buda, o Abençoado, permanecem limitando-se mutuamente. Tanto quanto há de cognoscível, tanto há de conhecimento. Tanto quanto há de conhecimento, tanto há de cognoscível. O conhecimento tem como limite o cognoscível, o cognoscível tem como limite o conhecimento. O conhecimento não opera além do cognoscível, e não há caminho do cognoscível além do conhecimento. Esses dois fenômenos permanecem limitando-se mutuamente. Em todos os fenômenos, o conhecimento do Buda, o Abençoado, opera.”

‘‘สพฺเพ [Pg.282] ธมฺมา พุทฺธสฺส ภควโต อาวชฺชนปฺปฏิพทฺธา อากงฺขปฺปฏิพทฺธา มนสิการปฺปฏิพทฺธา จิตฺตุปฺปาทปฺปฏิพทฺธา, สพฺพสตฺเตสุ พุทฺธสฺส ภควโต ญาณํ ปวตฺตติ. สพฺเพสํ สตฺตานํ พุทฺโธ อาสยํ ชานาติ, อนุสยํ ชานาติ, จริตํ ชานาติ, อธิมุตฺตึ ชานาติ, อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย ภพฺพา สพฺเพ สตฺเต ปชานาติ, สเทวโก โลโก สมารโก สพฺรหฺมโก สสฺสมณพฺราหฺมณี ปชา สเทวมนุสฺสา อนฺโตพุทฺธญาเณ ปริวตฺตติ.

“Todos os fenômenos estão vinculados à atenção, vinculados ao desejo, vinculados à consideração mental, vinculados ao surgimento da mente do Buda, o Abençoado. Em todos os seres sencientes, o conhecimento do Buda, o Abençoado, opera. O Buda conhece as inclinações, as tendências latentes, o temperamento e as convicções de todos os seres. Ele compreende todos os seres: aqueles com pouca poeira nos olhos e aqueles com muita poeira nos olhos, de faculdades agudas e de faculdades brandas, de boas qualidades e de malas qualidades, fáceis de ensinar e difíceis de ensinar, os capazes e os incapazes. O mundo com seus deuses, Māras e Brahmas, esta geração com seus ascetas e brâmanes, deuses e humanos, gira dentro do conhecimento do Buda.”

‘‘ยถา เย เกจิ มจฺฉกจฺฉปา อนฺตมโส ติมิติมิงฺคลํ อุปาทาย อนฺโตมหาสมุทฺเท ปริวตฺตนฺติ, เอวเมว สเทวโก โลโก สมารโก สพฺรหฺมโก สสฺสมณพฺราหฺมณี ปชา สเทวมนุสฺสา อนฺโตพุทฺธญาเณ ปริวตฺตติ. ยถา เย เกจิ ปกฺขิโน อนฺตมโส ครุฬํ เวนเตยฺยํ อุปาทาย อากาสสฺส ปเทเส ปริวตฺตนฺติ, เอวเมว เยปิ เต สาริปุตฺตสมา ปญฺญาย, เตปิ พุทฺธญาณสฺส ปเทเส ปริวตฺตนฺติ, พุทฺธญาณํ เทวมนุสฺสานํ ปญฺญํ ผริตฺวา อติฆํสิตฺวา ติฏฺฐติ. เยปิ เต ขตฺติยปณฺฑิตา พฺราหฺมณปณฺฑิตา คหปติปณฺฑิตา สมณปณฺฑิตา นิปุณา กตปรปฺปวาทา วาลเวธิรูปา, โวภินฺทนฺตา มญฺเญ จรนฺติ ปญฺญาคเตน ทิฏฺฐิคตานิ, เต เต ปญฺหํ อภิสงฺขริตฺวา อภิสงฺขริตฺวา’’ติ (ปฏิ. ม. ๓.๕) –

“Assim como quaisquer peixes e tartarugas, incluindo até mesmo o monstro marinho Timitimiṅgala, movem-se dentro do grande oceano, exatamente assim, o mundo com seus deuses, Māras e Brahmas, esta geração com seus ascetas e brâmanes, deuses e humanos, gira dentro do conhecimento do Buda. Assim como quaisquer pássaros, incluindo até mesmo o Garuḍa, filho de Vinatā, voam dentro de uma porção do espaço, exatamente assim, mesmo aqueles que são iguais a Sāriputta em sabedoria movem-se apenas em uma porção do conhecimento do Buda. O conhecimento do Buda permanece permeando e superando a sabedoria dos deuses e dos seres humanos. Mesmo aqueles sábios kshatriyas, sábios brâmanes, sábios chefes de família e sábios ascetas que são sutis, hábeis em debater com outros, capazes de dividir um fio de cabelo com uma flecha, que andam por aí como se estivessem destruindo visões errôneas com sua própria sabedoria, eles formulam e preparam perguntas...” (Paṭisambhidāmagga 3.5) —

อาทินา นิทฺทิฏฺฐปาฬึ เปยฺยาลมุเขน สํขิปิตฺวา ทสฺเสนฺโต ‘‘ปญฺญาปเภทกุสโล ปภินฺนญาโณ…เป… เต ปญฺหํ อภิสงฺขริตฺวา อภิสงฺขริตฺวา’’ติอาทิมาห.

Mostrando o texto em Pāli indicado por este início de forma abreviada por meio de uma elipse (peyyāla), ele disse: 'Habilidoso nas distinções da sabedoria, de conhecimento discriminativo... pe... eles formulam e preparam perguntas', etc.

ตตฺถ ปภินฺนญาโณติ อตฺถาทีสุ ปเภทคตญาโณ. ‘‘ปเภทญาโณ’’ติปิ ปฐนฺติ, โสเยว อตฺโถ. เต ปญฺหนฺติ เต เต อตฺตนา อธิปฺเปตํ ปญฺหํ. นิทฺทิฏฺฐการณาติ วิสฺสชฺชิตการณา. อุปกฺขิตฺตกาติ ภควโต ปญฺญาเวยฺยตฺติเยน สมีเป ขิตฺตกา อนฺเตวาสิกา สมฺปชฺชนฺติ.

Aqui, 'pabhinnañāṇo' (de conhecimento discriminativo) significa aquele cujo conhecimento alcançou a distinção nos significados, etc. Alguns também leem 'pabhedañāṇo'; o significado é o mesmo. 'Eles [formulam] perguntas' refere-se às respectivas perguntas pretendidas por eles mesmos. 'Por razões indicadas' (niddiṭṭhakāraṇā) significa por razões explicadas. 'Atraídos' (upakkhittakā) significa que, devido à clareza da sabedoria do Abençoado, eles são atraídos para perto dele e se tornam seus discípulos.

ภวติ [Pg.283] อภิภวตีติ ภูริ. กึ? ราคาทึ. อุปสคฺเค สติปิ ตเทว ปทํ ตมตฺถํ วทตีติ อุปสคฺเคน วินาปิ โส อตฺโถ วิญฺเญยฺโย อเนกตฺถตฺตา ธาตูนนฺติ วุตฺตํ – ‘‘อภิภุยฺยตี’’ติ. การกพฺยตฺตเยน เจตํ วุตฺตํ, ตสฺมา ราคํ อภิภุยฺยตีติ สา สา มคฺคปญฺญา อตฺตนา อตฺตนา วชฺฌํ ราคํ อภิภุยฺยติ อภิภวติ, มทตีติ อตฺโถ. อภิภวตีติ สา สา ผลปญฺญา ตํ ตํ ราคํ ภวิ อภิภวิ มทฺทีติ ภูริปญฺญา. ‘‘อภิภวิตา’’ติ วา ปาโฐ, ‘‘อภิภวิตฺวา’’ติปิ ปฐนฺติ. อภิภวิตฺวาติ จ กิริยาย สิทฺธภาวทสฺสนํ. ปญฺญา เจ สิทฺธา, ราคาภิภโว จ สิทฺโธ เอวาติ. เสเสสุปิ เอเสว นโย.

'Bhūri' é aquilo que existe (bhavati) ou supera (abhibhavati). O quê? A cobiça, etc. Mesmo quando há um prefixo, a mesma palavra expressa esse significado; portanto, mesmo sem o prefixo, esse significado deve ser compreendido, pois as raízes verbais têm múltiplos significados; por isso foi dito: 'é superado' (abhibhuyyati). E isso é dito com uma inversão de caso; portanto, 'supera a cobiça' significa que a respectiva sabedoria do caminho (maggapaññā) supera, domina e esmaga a cobiça que deve ser eliminada por ela mesma. 'Supera' significa que a respectiva sabedoria do fruto (phalapaññā) superou, dominou e esmagou aquela cobiça; por isso é 'sabedoria abundante' (bhūripaññā). Há também a leitura 'abhibhavitā' (superador), e alguns também leem 'abhibhavitvā' (tendo superado). E 'tendo superado' mostra a realização da ação. Se a sabedoria é realizada, a superação da cobiça também é realizada. O mesmo método se aplica aos demais.

ราคาทีสุ ปน รชฺชนลกฺขโณ ราโค. ทุสฺสนลกฺขโณ โทโส. มุยฺหนลกฺขโณ โมโห. กุชฺฌนลกฺขโณ โกโธ, อุปนนฺธนลกฺขโณ อุปนาโห. ปุพฺพกาลํ โกโธ, อปรกาลํ อุปนาโห. ปรคุณมกฺขนลกฺขโณ มกฺโข, ยุคคฺคาหลกฺขโณ ปลาโส. ปรสมฺปตฺติขียนลกฺขณา อิสฺสา, อตฺตโน สมฺปตฺตินิคฺคูหนลกฺขณํ มจฺฉริยํ. อตฺตนา กตปาปปฺปฏิจฺฉาทนลกฺขณา มายา, อตฺตโน อวิชฺชมานคุณปฺปกาสนลกฺขณํ สาเฐยฺยํ. จิตฺตสฺส อุทฺธุมาตภาวลกฺขโณ ถมฺโภ, กรณุตฺตริยลกฺขโณ สารมฺโภ. อุนฺนติลกฺขโณ มาโน, อพฺภุนฺนติลกฺขโณ อติมาโน. มตฺตภาวลกฺขโณ มโท, ปญฺจกามคุเณสุ จิตฺตโวสฺสคฺคลกฺขโณ ปมาโท. ภวติ อภิภวติ อรินฺติ ภูริ อสรูปโต ปรสฺส อการสฺส โลปํ กตฺวา. เตนาห – ‘‘อรึ มทฺทนิปญฺญาติ ภูริปญฺญา’’ติ. ภวติ เอตฺถ ถาวรชงฺคมนฺติ ภูริ วุจฺจติ ปถวี ยถา ‘‘ภูมี’’ติ ภูริ วิยาติ ภูริปญฺญา วิตฺถตวิปุลฏฺเฐน สพฺพํ สหตาย จ. เตนาห – ‘‘ตายา’’ติอาทิ. ตตฺถ ปถวิสมายาติ วิตฺถตวิปุลฏฺเฐเนว ปถวิสมาย. วิตฺถตายาติ ปชานิตพฺเพ วิสเย วิตฺถตาย, น เอกเทเส วตฺตมานาย. วิปุลายาติ อุฬารภูตาย. สมนฺนาคโตติ ปุคฺคโล. อิติ-สทฺโท การณตฺเถ, อิมินา การเณน ปุคฺคลสฺส ภูริปญฺญาย สมนฺนาคตตฺตา ตสฺส ปญฺญา ภูริปญฺญา นามาติ อตฺโถ. ‘‘ภูริปญฺญสฺส ปญฺญา ภูริปญฺญปญฺญา’’ติ วตฺตพฺเพ เอกสฺส ปญฺญาสทฺทสฺส โลปํ กตฺวา ‘‘ภูริปญฺญา’’ติ วุตฺตํ.

Entre a cobiça, etc., a cobiça (rāga) tem a característica de apegar-se. A aversão (dosa) tem a característica de corromper. A ilusão (moha) tem a característica de iludir. A raiva (kodha) tem a característica de irritar-se; a hostilidade (upanāha) tem a característica de guardar rancor. A raiva ocorre no momento inicial, a hostilidade no momento posterior. A depreciação (makkha) tem a característica de apagar as qualidades alheias; a rivalidade (palāsa) tem a característica de igualar-se a outrem. A inveja (issā) tem a característica de ressentir-se do sucesso alheio; a avareza (macchariya) tem a característica de ocultar a própria prosperidade. A hipocrisia (māyā) tem a característica de ocultar o mal cometido por si mesmo; a falsidade (sāṭheyya) tem a característica de exibir qualidades inexistentes em si mesmo. A obstinação (thambha) tem a característica de inflar a mente; a rivalidade obstinada (sārambha) tem a característica de tentar superar os outros em ações. O orgulho (māna) tem a característica de autoelevação; a arrogância (atimāna) tem a característica de excessiva autoelevação. A vaidade (mada) tem a característica de estar inebriado; a negligência (pamāda) tem a característica de abandonar a mente aos cinco prazeres sensoriais. 'Bhūri' é aquilo que existe ou supera o inimigo (ari), tendo omitido a letra 'a' subsequente devido à sua forma dissemelhante. Por isso foi dito: 'A sabedoria que esmaga o inimigo é a sabedoria abundante (bhūripaññā)'. A terra é chamada de 'bhūri' porque nela existem as coisas móveis e imóveis, assim como 'bhūmi'. 'Como a terra' (bhūri viya) é a sabedoria abundante (bhūripaññā), no sentido de ser vasta e ampla, e por suportar tudo. Por isso foi dito: 'por ela', etc. Aqui, 'igual à terra' significa igual à terra precisamente no sentido de ser vasta e ampla. 'Vasta' significa vasta no objeto a ser conhecido, não operando apenas em uma parte. 'Ampla' significa grandiosa. 'Dotado de' refere-se à pessoa. A palavra 'iti' tem o sentido de causa; o significado é que, por esta razão, por estar a pessoa dotada de sabedoria abundante, sua sabedoria é chamada de 'sabedoria abundante' (bhūripaññā). Onde se deveria dizer 'a sabedoria daquele que tem sabedoria abundante' (bhūripaññassa paññā), omitiu-se uma das palavras 'paññā' e disse-se simplesmente 'bhūripaññā'.

อปิจาติ [Pg.284] ปญฺญาปริยายทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. ปญฺญายเมตนฺติ ปญฺญาย เอตํ. อธิวจนนฺติ อธิกํ วจนํ. ภูรีติ ภูเต อตฺเถ ขนฺธาทิเก รมติ สจฺจสภาเวน, ทิฏฺฐิ วิย น อภูเตติ ภูริ. เมธาติ อสนิ วิย สิลุจฺจเย กิเลเส เมธติ หึสตีติ เมธา, ขิปฺปํ คหณธารณฏฺเฐน วา เมธา. ปริณายิกาติ ยสฺสุปฺปชฺชติ, ตํ สตฺตํ อตฺตหิตปฺปฏิปตฺติยํ สมฺปยุตฺตธมฺเม จ ยาถาวลกฺขณปฺปฏิเวเธ ปริเณตีติ ปริณายิกา. อิเมเหว อญฺญานิปิ ปญฺญาปริยายวจนานิ โหนฺติ.

'Além disso' (apica) é dito para mostrar os sinônimos de sabedoria. 'Isto é compreendido' (paññāyametaṃ) significa isto é pela sabedoria. 'Designação' (adhivacana) significa um termo adicional. 'Bhūri' é aquilo que se deleita na realidade existente (bhūta attha), como os agregados, etc., por meio de sua natureza verdadeira, e não naquilo que é irreal como as visões errôneas. 'Medhā' (inteligência) é chamada assim porque destrói ou fere (medhati) as defilezas como um raio destrói uma montanha de pedra; ou 'medhā' no sentido de rápida apreensão e retenção. 'Guia' (pariṇāyikā) é chamada assim porque conduz o ser em quem ela surge à prática do próprio benefício, e conduz os estados mentais associados à penetração das características reais. Por meio destes, há também outros termos sinônimos para sabedoria.

ปญฺญาพาหุลฺลนฺติ ปญฺญา พหุลา อสฺสาติ ปญฺญาพหุโล, ตสฺส ภาโว ปญฺญาพาหุลฺลํ. ตญฺจ ปญฺญาย พาหุลฺลํ ปวตฺติ เอวาติ ตมตฺถํ ปญฺญาครุกสฺส ปุคฺคลสฺส วเสน ทสฺเสนฺโต, ‘‘อิเธกจฺโจ ปญฺญาครุโก โหตี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อิเธกจฺโจติ ปุถุชฺชนกลฺยาณโก, อริโย วา. ปญฺญา ครุ เอกสฺสาติ ปญฺญาครุโก. ปญฺญาย จริโต ปวตฺติโต ปญฺญาจริโต, ปญฺญาย จริตํ ปวตฺตํ อสฺสาติ วา ปญฺญาจริโต. อนุโลมิกขนฺติอาทิวิภาคา ปญฺญา อาสโย เอตสฺสาติ ปญฺญาสโย. ปญฺญาย อธิมุตฺโต ตนฺนินฺโนติ ปญฺญาธิมุตฺโต. สมุสฺสิตฏฺเฐน ปญฺญา ธโช เอตสฺสาติ ปญฺญาธโช. ปญฺญาเกตูติ ตสฺเสว เววจนํ. ปญฺญานิมิตฺตํ อาธิปเตยฺยํ เอตสฺสาติ ปญฺญาธิปเตยฺโย. ปญฺญาสงฺขาโต วิจโย, ธมฺมสภาววิจินนํ วา พหุลํ เอตสฺสาติ วิจยพหุโล. นานปฺปกาเรน ธมฺมสภาววิจินนํ พหุลํ อสฺสาติ ปวิจยพหุโล. โอกฺขายนํ ยาถาวโต ธมฺมานํ อุปฏฺฐานํ พหุลํ เอตสฺสาติ โอกฺขายนพหุโล. ปญฺญาย ตสฺส ตสฺส ธมฺมสฺส สมฺมาเปกฺขนา สมฺเปกฺขา, สมฺเปกฺขาย อยนํ ปวตฺตนํ สมฺเปกฺขายนํ, สมฺเปกฺขายนํ ธมฺโม ปกติ อสฺสาติ สมฺเปกฺขายนธมฺโม. สมฺเปกฺขายนํ วา ยาถาวโต ทสฺสนธมฺโม สภาโว เอตสฺสาติ สมฺเปกฺขายนธมฺโม. สพฺพํ ธมฺมชาตํ วิภูตํ วิภาวิตํ กตฺวา วิหรณสีโลติ วิภูตวิหารี.

'Abundância de sabedoria' (paññābāhulla) significa o estado daquele que tem muita sabedoria (paññābahulo). E para mostrar que essa abundância de sabedoria é de fato o seu funcionamento por meio de uma pessoa que valoriza a sabedoria, ele disse: 'Aqui, alguém valoriza a sabedoria', etc. Aqui, 'alguém' (idhekacco) refere-se a um puthujjana virtuoso ou a um nobre. 'Aquele que valoriza a sabedoria' (paññāgaruko) é aquele para quem a sabedoria é importante. 'Aquele que se conduz pela sabedoria' (paññācarito) é aquele cuja conduta é guiada pela sabedoria, ou aquele cuja conduta se desenvolveu através da sabedoria. 'Aquele cuja inclinação é a sabedoria' (paññāsayo) é aquele cuja inclinação é a sabedoria dividida em aceitação em conformidade (anulomika-khanti), etc. 'Dedicado à sabedoria' (paññādhimutto) é aquele que é inclinado a ela, focado nela. 'Aquele que tem a sabedoria como bandeira' (paññādhajo) é aquele para quem a sabedoria é uma bandeira no sentido de ser erguida bem alto. 'Aquele que tem a sabedoria como estandarte' (paññāketu) é um sinônimo do mesmo termo. 'Aquele que tem a sabedoria como soberania' (paññādhipateyyo) é aquele cuja supremacia tem como causa a sabedoria. 'Aquele que é abundante em investigação' (vicayabahulo) é aquele em quem a investigação chamada sabedoria, ou a investigação da natureza dos fenômenos, é abundante. 'Aquele que é abundante em profunda investigação' (pavicayabahulo) é aquele em quem a investigação da natureza dos fenômenos de várias maneiras é abundante. 'Aquele que é abundante em discernimento claro' (okkhāyanabahulo) é aquele em quem a manifestação clara dos fenômenos como eles realmente são é abundante. A correta observação de cada fenômeno pela sabedoria é a 'observação correta' (sampekkhā); o curso ou funcionamento da observação correta é o 'curso de observação correta' (sampekkhāyana); aquele cuja natureza ou hábito é o curso de observação correta é 'aquele cuja natureza é o curso de observação correta' (sampekkhāyanadhammo). Ou 'sampekkhāyanadhammo' é aquele cuja natureza ou essência é o curso de observação correta, que é a visão correta das coisas como elas são. 'Aquele que vive na clareza' (vibhūtavihārī) é aquele cujo hábito é viver tendo tornado clara e evidente toda a variedade de fenômenos.

ตจฺจริโตติอาทีสุ ตํ-สทฺเทน ปญฺญา ปจฺจามฏฺฐา, ตสฺมา ตตฺถ ‘‘ปญฺญาจริโต’’ติอาทินา อตฺโถ เวทิตพฺโพ. สา ปญฺญา จริตา ครุกา พหุลา อสฺสาติ ตจฺจริโต ตคฺครุโก ตพฺพหุโล. ตสฺสํ ปญฺญายํ นินฺโน โปโณ ปพฺภาโร อธิมุตฺโตติ ตนฺนินฺโน ตปฺโปโณ ตปฺปพฺภาโร ตทธิมุตฺโต. สา ปญฺญา อธิปติ ตทธิปติ, ตทธิปติโต อาคโต [Pg.285] ตทาธิปเตยฺโย. ปญฺญาครุโกติอาทีนิ ‘‘กามํ เสวนฺตํเยว ชานาติ, อยํ ปุคฺคโล เนกฺขมฺมครุโก’’ติอาทีสุ (ปฏิ. ม. ๑.๑๑๔) วิย ปุริมชาติโต ปภุติ วุตฺตานิ. ตจฺจริโตติอาทีนิ อิมิสฺสา ชาติยา วุตฺตานิ. อิทานิ วุตฺตเมวตฺถํ นิทสฺสนวเสนปิ ทสฺเสตุํ – ‘‘ยถา’’ติอาทิ วุตฺตํ. เอวเมวนฺติอาทีนิ ทสฺสิตพฺพนิคมนํ.

Nas passagens que começam com 'taccarito' ('aquele cujo comportamento é esse'), a sabedoria (paññā) é referida pela palavra 'taṃ' ('esse'); portanto, ali o significado deve ser entendido como 'aquele cujo comportamento é a sabedoria' (paññācarito), e assim por diante. Aquele para quem essa sabedoria é o seu comportamento, o seu foco principal e a sua abundância é chamado de 'taccarito' (aquele cujo comportamento é esse), 'taggaruko' (aquele para quem isso é principal), 'tabbahulo' (aquele para quem isso é abundante). Aquele que é inclinado, propenso, pendente e dedicado a essa sabedoria é chamado de 'tanninno' (inclinado a isso), 'tappoṇo' (propenso a isso), 'tappabbhāro' (pendente para isso), 'tadadhimutto' (dedicado a isso). Aquela sabedoria que é soberana é 'tadadhipati' (soberania disso); o que provém dessa soberania é 'tadādhipateyyo' (influenciado pela soberania disso). Termos como 'paññāgaruko' (aquele que valoriza a sabedoria) e outros são ditos a partir de vidas passadas, como na passagem: 'Ele sabe que, mesmo desfrutando dos prazeres sensuais, esta pessoa valoriza a renúncia' (Paṭis. I, 114). Já termos como 'taccarito' e outros são ditos em relação a esta presente vida. Agora, a fim de mostrar o significado já mencionado também por meio de um exemplo, diz-se 'yathā' ('assim como') e assim por diante. As palavras que começam com 'evameva' ('da mesma forma') constituem a conclusão a ser demonstrada.

สีฆปญฺญาติ อตฺตโน วิสเย สีฆปฺปวตฺติกา ปญฺญา, ยา สมารทฺธา อตฺตโน ปญฺญากิจฺจํ อทนฺธายนฺตี อวิตฺถายนฺตี ขิปฺปเมว สมฺปาเปติ. เตนาห – ‘‘สีฆํ สีฆํ สีลานิ ปริปูเรตี’’ติอาทิ. ตตฺถ สีฆํ สีฆนฺติ พหูนํ สีลาทีนํ สงฺคหตฺถํ ทฺวิกฺขตฺตุํ วุตฺตํ. สีลานีติ จาริตฺตวาริตฺตวเสน ปญฺญตฺตานิ ปาติโมกฺขสํวรสีลานิ, ฐเปตฺวา วา อินฺทฺริยสํวรํ ตสฺส วิสุํ คหิตตฺตา อิตรานิ ติวิธสีลานิ. อินฺทฺริยสํวรนฺติ จกฺขาทีนํ ฉนฺนํ อินฺทฺริยานํ ราคปฺปฏิฆปฺปเวสํ อกตฺวา สติกวาเฏน นิวารณํ ถกนํ. โภชเน มตฺตญฺญุตนฺติ ปจฺจเวกฺขิตปริโภควเสน โภชเน ปมาณญฺญุภาวํ. ชาคริยานุโยคนฺติ ทิวสสฺส ตีสุ โกฏฺฐาเสสุ รตฺติยา ปฐมมชฺฌิมโกฏฺฐาเสสุ จ ชาครติ น นิทฺทายติ, สมณธมฺมเมว กโรตีติ ชาคโร, ชาครสฺส ภาโว, กมฺมํ วา ชาคริยํ, ชาคริยสฺส อนุโยโค ชาคริยานุโยโค, ตํ ชาคริยานุโยคํ. สีลกฺขนฺธนฺติ เสกฺขํ วา อเสกฺขํ วา สีลกฺขนฺธํ. เอวมิตเรปิ ขนฺธา เวทิตพฺพา. ปญฺญากฺขนฺธนฺติ มคฺคปญฺญา จ เสกฺขาเสกฺขานํ โลกิยปญฺญา จ. วิมุตฺติกฺขนฺธนฺติ ผลวิมุตฺติ. วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺธนฺติ ปจฺจเวกฺขณญาณํ. สีฆปญฺญานิทฺเทสสทิโสเยว ลหุปญฺญานิทฺเทโส, ตถา หาสปญฺญานิทฺเทโส. ชวนปญฺญานิทฺเทโส ปน กลาปสมฺมสนนเยน ปวตฺโต. ติกฺขปญฺญานิทฺเทโส วีริยสฺส อุสฺสุกฺกาปนวเสน, นิพฺเพธิกปญฺญานิทฺเทโส สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญาวเสน ปวตฺโต. ตตฺถ ตุริตกิริยา สีฆตา. อทนฺธตา ลหุตา. เวคายิตตฺตํ ขิปฺปตา.

'Sabedoria rápida' (sīghapaññā) é a sabedoria que opera rapidamente em seu próprio domínio, a qual, uma vez iniciada, realiza a função da sabedoria sem hesitação e sem demora, alcançando o objetivo muito rapidamente. Por isso foi dito: 'Rapidamente, rapidamente ele cumpre as virtudes', e assim por diante. Ali, 'rapidamente, rapidamente' é dito duas vezes com o propósito de abranger as muitas virtudes e outras qualidades. 'Virtudes' (sīlāni) refere-se aos preceitos de restrição do Pātimokkha prescritos em termos de regras de conduta a serem seguidas (cāritta) e a serem evitadas (vāritta); ou, excluindo a restrição das faculdades sensoriais (indriyasaṃvara) por esta ter sido tomada separadamente, refere-se aos outros três tipos de virtude. 'Restrição das faculdades sensoriais' (indriyasaṃvara) significa o bloqueio e a obstrução, por meio do portal da atenção plena, da entrada da cobiça e da aversão através das seis faculdades sensoriais, como o olho e as demais. 'Moderação na alimentação' (bhojane mattaññutā) significa conhecer a medida adequada na alimentação por meio do consumo reflexivo. 'Dedicação à vigilância' (jāgariyānuyoga) significa: aquele que permanece acordado e não dorme durante as três partes do dia e durante a primeira e a última vigília da noite, praticando apenas o dever de um asceta (samaṇadhamma), é chamado de 'jāgara' (vigilante); o estado ou a atividade de quem é vigilante é 'jāgariya' (vigilância); a dedicação à vigilância é 'jāgariyānuyogo' — a isso se refere 'dedicação à vigilância'. 'Agrupamento da virtude' (sīlakkhandha) refere-se ao agrupamento da virtude de um discípulo em treinamento (sekkha) ou de um além do treinamento (asekkha). Da mesma forma devem ser entendidos os outros agrupamentos (khandha). 'Agrupamento da sabedoria' (paññākkhandha) refere-se à sabedoria do caminho (maggapaññā) e à sabedoria mundana dos que estão em treinamento e dos que estão além do treinamento. 'Agrupamento da libertação' (vimuttikkhandha) refere-se à libertação do fruto (phalavimutti). 'Agrupamento do conhecimento e visão da libertação' (vimuttiñāṇadassanakkhandha) refere-se ao conhecimento de revisão (paccavekkhaṇañāṇa). A exposição sobre a sabedoria leve (lahupaññā) é exatamente semelhante à exposição sobre a sabedoria rápida; o mesmo ocorre com a exposição sobre a sabedoria alegre (hāsapaññā). No entanto, a exposição sobre a sabedoria veloz (javanapaññā) procede pelo método de investigação em grupos (kalāpasammasana). A exposição sobre a sabedoria afiada (tikkhapaññā) procede por meio do estímulo da energia (vīriya), e a exposição sobre a sabedoria penetrante (nibbedhikapaññā) procede por meio da percepção de descontentamento com o mundo inteiro (sabbaloke anabhiratasaññā). Ali, a ação apressada é a rapidez (sīghatā). A ausência de lentidão é a leveza (lahutā). O estado de movimento acelerado é a velocidade (khippatā).

หาสพหุโลติ ปีติพหุโล. เสสปทานิ ตสฺเสว เววจนานิ. อถ วา หาสพหุโลติ มูลปทํ. เวทพหุโลติ ตสฺสา เอว ปีติยา สมฺปยุตฺตโสมนสฺสเวทนาวเสน นิทฺเทสปทํ. ตุฏฺฐิพหุโลติ นาติพลวปีติยา ตุฏฺฐาการวเสน. ปาโมชฺชพหุโลติ พลวปีติยา ปมุทิตภาววเสน. สีลานิ ปริปูเรตีติ หฏฺฐปฺปหฏฺโฐ อุทคฺคูทคฺโค [Pg.286] สมฺปิยายมาโน สีลานิ สมฺปาเทติ. ปีติโสมนสฺสสหคตา หิ ปญฺญา อภิรติวเสน อารมฺมเณ ผุลฺลิตา วิกสิตา วิย ปวตฺตติ, น เอวํ อุเปกฺขาสหคตาติ.

'Abundante em alegria' (hāsabahulo) significa abundante em êxtase (pītibahulo). As palavras restantes são sinônimos desta mesma expressão. Ou então, 'abundante em alegria' é o termo básico. 'Abundante em entusiasmo' (vedabahulo) é o termo explicativo em termos da sensação de contentamento (somanassavedanā) associada a esse mesmo êxtase. 'Abundante em satisfação' (tuṭṭhibahulo) é em termos do aspecto de contentamento decorrente de um êxtase não excessivamente forte. 'Abundante em júbilo' (pāmojjabahulo) é em termos do estado de grande alegria decorrente de um êxtase forte. 'Cumpre as virtudes' significa que, extremamente alegre, exultante e cheio de apreço, ele realiza as virtudes. Pois a sabedoria acompanhada de êxtase e contentamento opera no objeto como se estivesse florescendo e desabrochando devido ao prazer, o que não ocorre com a sabedoria acompanhada de equanimidade.

อนิจฺจโต ขิปฺปํ ชวตีติ ‘‘ขนฺธปญฺจกํ อนิจฺจ’’นฺติ เวคายิเตน ปวตฺตติ, ปฏิปกฺขทูรีภาเวน ปุพฺพาภิสงฺขารสฺส สาติสยตฺตา อินฺเทน วิสฺสฏฺฐวชิรํ วิย ลกฺขณํ อวิรชฺฌนฺตี อทนฺธายนฺตี อนิจฺจลกฺขณํ เวคสา ปฏิวิชฺฌติ, ตสฺมา สา ชวนปญฺญา นามาติ อตฺโถ. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. เอวํ ลกฺขณารมฺมณิกวิปสฺสนาวเสน ชวนปญฺญํ ทสฺเสตฺวา พลววิปสฺสนาวเสน ทสฺเสตุํ – ‘‘รูป’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ขยฏฺเฐนาติ ยตฺถ ยตฺถ อุปฺปชฺชติ, ตตฺถ ตตฺเถว ภิชฺชนโต ขยสภาวตฺตา. ภยฏฺเฐนาติ ภยานกภาวโต. อสารกฏฺเฐนาติ อตฺตสารวิรหโต นิจฺจสาราทิวิรหโต จ. ตุลยิตฺวาติ ตุลาภูตาย วิปสฺสนาปญฺญาย ตุเลตฺวา. ตีรยิตฺวาติ ตาย เอว ตีรณภูตาย ตีเรตฺวา. วิภาวยิตฺวาติ ยาถาวโต ปกาเสตฺวา ปากฏํ กตฺวา. อถ วา ตุลยิตฺวาติ กลาปสมฺมสนวเสน ตุลยิตฺวา. ตีรยิตฺวาติ อุทยพฺพยานุปสฺสนาวเสน ตีเรตฺวา. วิภาวยิตฺวาติ ภงฺคานุปสฺสนาทิวเสน ปากฏํ กตฺวา. วิภูตํ กตฺวาติ สงฺขารุเปกฺขานุโลมวเสน ผุฏํ กตฺวา. รูปนิโรเธติ รูปกฺขนฺธสฺส นิโรธภูเต นิพฺพาเน. ขิปฺปํ ชวตีติ นินฺนโปณปพฺภารวเสน ชวติ ปวตฺตติ. อิทานิ สิขาปฺปตฺตวิปสฺสนาวเสน ชวนปญฺญํ ทสฺเสตุํ, ปุน ‘‘รูป’’นฺติอาทิ วุตฺตํ.

'Corre rapidamente em relação à impermanência' significa que ela opera com velocidade, compreendendo que 'o grupo dos cinco agregados é impermanente'. Devido ao distanciamento dos fatores opostos e à excelência do esforço prévio, como um raio lançado por Indra, sem errar a característica e sem hesitação, ela penetra rapidamente na característica da impermanência; por isso, ela é chamada de 'sabedoria veloz' (javanapaññā) — este é o significado. O mesmo método se aplica aos termos restantes. Tendo assim mostrado a sabedoria veloz por meio da inteligência de insight focada nas características e objetos, para mostrá-la por meio do insight forte, diz-se 'forma' (rūpa) e assim por diante. Ali, 'no sentido de destruição' (khayaṭṭhena) significa que, onde quer que surja, ali mesmo se desintegra, tendo a natureza da destruição. 'No sentido de perigo' (bhayaṭṭhena) significa devido ao seu estado temível. 'No sentido de ausência de essência' (asārakaṭṭhena) significa por ser desprovido de uma essência do eu e desprovido de uma essência de permanência, etc. 'Tendo pesado' (tulayitvā) significa tendo pesado com a sabedoria do insight que atua como uma balança. 'Tendo julgado' (tīrayitvā) significa tendo julgado com essa mesma sabedoria que atua como julgamento. 'Tendo esclarecido' (vibhāvayitvā) significa tendo revelado e tornado claro conforme a realidade. Ou então, 'tendo pesado' significa tendo pesado por meio da investigação em grupos (kalāpasammasana). 'Tendo julgado' significa tendo julgado por meio da contemplação do surgimento e desaparecimento (udayabbayānupassanā). 'Tendo esclarecido' significa tendo tornado claro por meio da contemplação da dissolução (bhaṅgānupassanā), etc. 'Tendo tornado evidente' (vibhūtaṃ katvā) significa tendo tornado manifesto por meio da equanimidade em relação às formações (saṅkhārupekkhā) e da conformidade (anuloma). 'Na cessação da forma' (rūpanirodhe) significa no nibbāna, que é a cessação do agregado da forma. 'Corre rapidamente' significa que corre e opera em direção a isso, sendo inclinada, propenso e pendente para isso. Agora, para mostrar a sabedoria veloz por meio do insight que atingiu o seu ápice, diz-se novamente 'forma' (rūpa) e assim por diante.

ญาณสฺส ติกฺขภาโว นาม สวิเสสํ ปฏิปกฺขสมุจฺฉินฺทเนน เวทิตพฺโพติ ‘‘ขิปฺปํ กิเลเส ฉินฺทตีติ ติกฺขปญฺญา’’ติ วตฺวา เต ปน กิเลเส วิภาเคน ทสฺเสนฺโต, ‘‘อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺก’’นฺติอาทิมาห. สมถวิปสฺสนาหิ วิกฺขมฺภนตทงฺควเสน ปหีนมฺปิ อริยมคฺเคน อสมูหตตฺตา อุปฺปตฺติธมฺมตํ อนตีตตาย อสมูหตุปฺปนฺนนฺติ วุจฺจติ, ตํ อิธ ‘‘อุปฺปนฺน’’นฺติ อธิปฺเปตํ. นาธิวาเสตีติ สนฺตานํ อาโรเปตฺวา น วาเสติ. ปชหตีติ สมุจฺเฉทวเสน ปชหติ. วิโนเทตีติ ขิปติ. พฺยนฺตึ กโรตีติ วิคตนฺตํ กโรติ. อนภาวํ คเมตีติ อนุ อภาวํ คเมติ, วิปสฺสนากฺกเมน อริยมคฺคํ ปตฺวา สมุจฺเฉทวเสเนว อภาวํ คมยตีติ อตฺโถ. เอตฺถ จ กามปฺปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก กามวิตกฺโก. ‘‘อิเม สตฺตา [Pg.287] มรนฺตู’’ติ ปเรสํ มรณปฺปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก. ‘‘อิเม สตฺตา วิหึสิยนฺตู’’ติ ปเรสํ วิหึสาปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก. ปาปเกติ ลามเก. อกุสเล ธมฺเมติ อโกสลฺลสมฺภูเต ธมฺเม. ติกฺขปญฺโญ นาม ขิปฺปาภิญฺโญ โหติ, ปฏิปทา จสฺส น จลตีติ อาห – ‘‘เอกมฺหิ อาสเน จตฺตาโร อริยมคฺคา’’ติอาทิ.

O estado afiado do conhecimento deve ser conhecido especialmente pela erradicação dos fatores opostos. Tendo dito: 'A sabedoria afiada (tikkhapaññā) é aquela que corta rapidamente as impurezas', e para mostrar essas impurezas em detalhes, diz-se: 'um pensamento sensual surgido' (uppannaṃ kāmavitakkaṃ) e assim por diante. Embora algo tenha sido abandonado por meio da supressão (vikkhambhana) ou da substituição por opostos (tadaṅga) através da tranquilidade (samatha) e do insight (vipassanā), por não ter sido erradicado pelo caminho nobre, diz-se que 'surgiu sem ter sido erradicado' porque não superou a natureza de surgir; isso é o que se entende aqui por 'surgido' (uppanna). 'Não tolera' (nādhivāsetī) significa que não permite que permaneça, estabelecendo-se no fluxo mental. 'Abandona' (pajahati) significa que abandona por meio da erradicação (samuccheda). 'Dispersa' (vinodeti) significa que afasta. 'Põe fim' (byantiṃ karoti) significa que faz com que chegue ao fim. 'Leva à não existência' (anabhāvaṃ gameti) significa que faz com que se torne inexistente; o significado é que, tendo alcançado o caminho nobre através do processo de insight, faz com que se torne inexistente precisamente por meio da erradicação. E aqui, o pensamento associado ao desejo sensual é o 'pensamento sensual' (kāmavitakka). O pensamento associado à morte de outros, como 'que estes seres morram', é o 'pensamento de má-vontade' (byāpādavitakka). O pensamento associado à agressão a outros, como 'que estes seres sejam feridos', é o 'pensamento de crueldade' (vihiṃsāvitakka). 'Maliciosos' (pāpake) significa vis. 'Estados prejudiciais' (akusale dhamme) significa estados nascidos da falta de habilidade espiritual. Aquele que possui sabedoria afiada é alguém de compreensão rápida (khippābhiñño), e sua prática não vacila; por isso foi dito: 'em um único assento, os quatro caminhos nobres', e assim por diante.

‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา’’ติ ยาถาวโต ทสฺสเนน สจฺจปฺปฏิเวโธ อิชฺฌติ, น อญฺญถาติ การณมุเขน นิพฺเพธิกปญฺญํ ทสฺเสตุํ – ‘‘สพฺพสงฺขาเรสุ อุพฺเพคพหุโล โหตี’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ อุพฺเพคพหุโลติ ‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติอาทินา (ธ. ป. ๒๗๗) นเยน สพฺพสงฺขาเรสุ อภิณฺหปฺปวตฺตสํเวโค. อุตฺตาสพหุโลติ ญาณภยวเสน สพฺพสงฺขาเรสุ พหุโส อุตฺรสฺตมานโส. เตน อาทีนวานุปสฺสนมาห. อุกฺกณฺฐนพหุโลติ สงฺขารโต อุทฺธํ วิสงฺขาราภิมุขตาย อุกฺกณฺฐนพหุโล. อิมินา นิพฺพิทานุปสฺสนมาห. อรติพหุโลติอาทินา ตสฺสา เอว อปราปรูปปตฺตึ. พหิมุโขติ สพฺพสงฺขารโต พหิภูตํ นิพฺพานํ อุทฺทิสฺส ปวตฺตญาณมุโข. ตถา ปวตฺติตวิโมกฺขมุโข. นิพฺพิชฺฌนํ ปฏิวิชฺฌนํ นิพฺเพโธ, โส เอติสฺสา อตฺถีติ นิพฺเพธิกา, นิพฺพิชฺฌตีติ วา นิพฺเพธิกา, สา เอว ปญฺญา นิพฺเพธิกปญฺญา. อนิพฺพิทฺธปุพฺพนฺติ อนมตคฺเค สํสาเร อนฺตํ ปาเปตฺวา อนิวิทฺธปุพฺพํ. อปฺปทาลิตปุพฺพนฺติ ตสฺเสว อตฺถวจนํ, อนฺตกรเณเนว อปฺปทาลิตปุพฺพนฺติ อตฺโถ. โลภกฺขนฺธนฺติ โลภราสึ, โลภโกฏฺฐาสํ วา.

A penetração nas verdades é realizada pela visão correta de que 'todas as formações são impermanentes, insatisfatórias, sujeitas à mudança, condicionadas, originadas de forma dependente, sujeitas à destruição, sujeitas ao declínio, sujeitas ao desapego, sujeitas à cessação', e não de outra forma. Para mostrar a sabedoria penetrante por meio de sua causa, diz-se: 'ele é abundante em agitação em relação a todas as formações' e assim por diante. Ali, 'abundante em agitação' (ubbegabahulo) significa uma urgência espiritual (saṃvega) constantemente ativa em relação a todas as formações, conforme o método de 'todas as formações são impermanentes' (Dhp. 277), etc. 'Abundante em temor' (uttāsabahulo) significa que a mente está frequentemente aterrorizada em relação a todas as formações devido ao conhecimento do medo; com isso, descreve-se a contemplação do perigo (ādīnavānupassanā). 'Abundante em cansaço' (ukkaṇṭhanabahulo) significa abundante em cansaço em relação às formações, voltando-se para o incondicionado que está além delas; com isso, descreve-se a contemplação do desencanto (nibbidānupassanā). Com 'abundante em descontentamento' (aratibahulo) e assim por diante, descreve-se a recorrência desse mesmo estado. 'Voltado para fora' (bahimukho) significa que o portal do conhecimento opera direcionado ao nibbāna, que está fora de todas as formações; da mesma forma, opera o portal da libertação. Penetração, perfuração é 'nibbedha'; aquela que possui isso é 'nibbedhikā' (penetrante), ou aquela que penetra é 'nibbedhikā'; essa mesma sabedoria é a 'sabedoria penetrante' (nibbedhikapaññā). 'Nunca antes penetrado' (anibbiddhapubbaṃ) significa nunca antes penetrado ao longo do saṃsāra sem início discernível, levando-o ao fim. 'Nunca antes despedaçado' (appadālitapubbaṃ) é uma explicação do mesmo termo, significando nunca antes despedaçado pela própria realização do fim. 'Agrupamento da cobiça' (lobhakkhandha) significa a massa de cobiça ou a porção de cobiça.

กายคตาสติวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A explicação do Capítulo sobre a Atenção Plena no Corpo está concluída.

๒๐. อมตวคฺควณฺณนา

20. Explicação do Capítulo sobre o Imortal

๖๐๐-๖๑๑. นตฺถิ เอตฺถ มตํ มรณํ วินาโสติ อมตํ, นิพฺพานนฺติ อาห – ‘‘มรณวิรหิตํ นิพฺพานํ ปริภุญฺชนฺตี’’ติ. อมตสฺส วา นิพฺพานสฺส อธิคมเหตุตาย [Pg.288] อมตสทิสอตปฺปกสุขปติตตาย จ กายคตาสติ ‘‘อมต’’นฺติ วุตฺตา. ปริภุญฺชนฺตีติ ฌานสมาปชฺชเนน วฬญฺชนฺติ. วิรทฺธนฺติ อนธิคเมน วิรชฺฌิตํ. เตนาห – ‘‘วิราธิตํ นาธิคต’’นฺติ. อารทฺธนฺติ สาธิตํ นิปฺผาทิตํ. ตญฺจ ปริปุณฺณํ นาม โหตีติ อาห – ‘‘อารทฺธนฺติ ปริปุณฺณ’’นฺติ. ปมาทึสูติ กาลพฺยตฺตเยเนทํ วุตฺตนฺติ อาห – ‘‘ปมชฺชนฺตี’’ติ.

600-611. Aquilo em que não há morte (mataṃ), falecimento ou destruição é o Imortal (amata), isto é, o nibbāna; por isso foi dito: 'eles desfrutam do nibbāna livre da morte'. Ou então, por ser a causa para a realização do Imortal ou nibbāna, e por proporcionar uma felicidade imperturbável semelhante ao Imortal, a atenção plena no corpo é chamada de 'o Imortal'. 'Eles desfrutam' (paribhuñjanti) significa que eles usufruem por meio da realização das absorções meditativas (jhāna). 'Fracassado' (viraddha) significa perdido por não ter sido alcançado. Por isso foi dito: 'fracassado significa não alcançado'. 'Empreendido' (āraddha) significa realizado, produzido. E isso é chamado de completo; por isso foi dito: 'empreendido significa completo'. 'Eles negligenciaram' (pamādiṃsu) — isto foi dito no passado devido ao decurso do tempo; por isso foi dito: 'eles negligenciam' (pamajjanti).

อมตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A explicação do Capítulo sobre o Imortal está concluída.

อิติ มโนรถปูรณิยา องฺคุตฺตรนิกาย-อฏฺฐกถาย

Assim, no Manorathapūraṇī, o comentário do Aṅguttara Nikāya,

เอกกนิปาตวณฺณนาย อนุตฺตานตฺถทีปนา สมตฺตา.

está concluída a elucidação dos significados implícitos na explicação do Livro dos Unos.

ปฐโม ภาโค นิฏฺฐิโต.

A primeira parte está concluída.