Tipiṭaka Translation

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

Con xin thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác.

အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ

Kinh Tăng Chi Bộ

ဧကကနိပါတ-ဋီကာ

Phụ Chú Giải Phẩm Một Pháp

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

Lời Mở Đầu

အနန္တဉာဏံ [Pg.1] ကရုဏာနိကေတံ,နမာမိ နာထံ ဇိတပဉ္စမာရံ;

ဓမ္မံ ဝိသုဒ္ဓံ ဘဝနာသဟေတုံ,သံဃဉ္စ သေဋ္ဌံ ဟတသဗ္ဗပါပံ.

Con xin đảnh lễ đấng Đạo Sư, bậc trí tuệ vô biên, là trú xứ của lòng bi mẫn, người đã chiến thắng năm loại ma; (con xin đảnh lễ) Giáo pháp thanh tịnh, là nhân đưa đến sự đoạn tận hiện hữu; và (con xin đảnh lễ) Tăng chúng tối thượng, các vị đã diệt trừ tất cả điều ác.

ကဿပံ တံ မဟာထေရံ, သံဃဿ ပရိဏာယကံ;

ဒီပသ္မိံ တမ္ဗပဏ္ဏိမှိ, သာသနောဒယကာရကံ.

Vị Đại Trưởng Lão Kassapa ấy, là người lãnh đạo Tăng chúng, là người đã làm cho giáo pháp được hưng thịnh ở hòn đảo Tambapaṇṇi (Tích Lan).

ပဋိပတ္တိပရာဓီနံ, သဒါရညနိဝါသိနံ;

ပါကဋံ ဂဂနေ စန္ဒ-မဏ္ဍလံ ဝိယ သာသနေ.

Vị chuyên tâm vào phận sự thực hành, thường trú ở nơi rừng núi, nổi bật trong giáo pháp này giống như vầng trăng trên bầu trời.

သံဃဿ ပိတရံ ဝန္ဒေ, ဝိနယေ သုဝိသာရဒံ;

ယံ နိဿာယ ဝသန္တောဟံ, ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တောသ္မိ သာသနေ.

Con xin đảnh lễ bậc Thầy của Tăng chúng, vị tinh thông luật tạng, là người mà nương theo trong khi sống, con đã được thành tựu sự tấn hóa trong giáo pháp này.

အနုထေရံ မဟာပညံ, သုမေဓံ သုတိဝိဿုတံ;

အဝိခဏ္ဍိတသီလာဒိ-ပရိသုဒ္ဓဂုဏောဒယံ.

Vị Trưởng lão kế vị, bậc đại trí tuệ, bậc hiền trí, có danh tiếng lừng lẫy, là sự sanh khởi của các đức tánh trong sạch như là giới hạnh không bị vi phạm.

ဗဟုဿုတံ သတိမန္တံ, ဒန္တံ သန္တံ သမာဟိတံ;

နမာမိ သိရသာ ဓီရံ, ဂရုံ မေ ဂဏဝါစကံ.

Bậc đa văn, có chánh niệm, được thu thúc, tịch tịnh, và có định tĩnh, con xin cúi đầu đảnh lễ bậc hiền trí, là vị Thầy của con, là vị giảng sư.

အာဂတာဂမတက္ကေသု[Pg.2], သဒ္ဒသတ္ထနယညုသု;

ယဿန္တေဝါသိဘိက္ခူသု, သာသနံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ.

Nơi các vị tỳ khưu đệ tử của ngài, những vị am tường Thánh điển, các bộ luận, luận lý học, và phương pháp văn phạm, giáo pháp đã được thiết lập vững vàng.

ယော သီဟဠိန္ဒော ဓိတိမာ ယသဿီ,ဥဠာရပညော နိပုဏော ကလာသု;

ဇာတော ဝိသုဒ္ဓေ ရဝိသောမဝံသေ,မဟဗ္ဗလော အဗ္ဘုတဝုတ္တိတေဇော.

Vị vua của xứ Sīhaḷa (Tích Lan) ấy là người có sự kiên định, có danh tiếng, có trí tuệ cao thượng, và thiện xảo trong các ngành nghệ thuật; người đã sanh ra trong dòng dõi trong sạch của mặt trời và mặt trăng, có đại oai lực, có uy lực và đức hạnh kỳ diệu.

ဇိတွာရိဝဂ္ဂံ အတိဒုပ္ပသယှံ,အနညသာဓာရဏဝိက္ကမေန;

ပတ္တာဘိသေကော ဇိနဓမ္မသေဝီ,အဘိပ္ပသန္နော ရတနတ္တယမှိ.

Sau khi chinh phục được nhóm kẻ thù rất khó khuất phục bằng lòng dũng cảm phi thường, vị ấy đã thành tựu lễ đăng quang, là người phục vụ giáo pháp của đấng Chiến Thắng, và có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo.

စိရံ ဝိဘိန္နေ ဇိနသာသနသ္မိံ,ပစ္စတ္ထိကေ သုဋ္ဌု ဝိနိဂ္ဂဟေတွာ;

သုဓံဝ သာမဂ္ဂိရသံ ပသတ္ထံ,ပါယေသိ ဘိက္ခူ ပရိသုဒ္ဓသီလေ.

Sau khi khéo nhiếp phục các đối phương ở trong giáo pháp của đấng Chiến Thắng vốn đã bị chia rẽ từ lâu, vị ấy đã làm cho các vị tỳ khưu có giới hạnh trong sạch được nếm trải hương vị hòa hợp cao quý, giống như là vị cam lồ.

ကတွာ ဝိဟာရေ ဝိပုလေ စ ရမ္မေ,တတြပ္ပိတေနေကသဟဿသင်္ခေ;

ဘိက္ခူ အသေသေ စတုပစ္စယေဟိ,သန္တပ္ပယန္တော သုစိရံ အခဏ္ဍံ.

Sau khi cho xây dựng các ngôi tự viện rộng lớn và khả ái, ở tại những nơi ấy, vị ấy đã làm cho tất cả các vị tỳ khưu, với số lượng nhiều ngàn, được mãn nguyện với bốn món vật dụng một cách liên tục và trong thời gian lâu dài.

သဒ္ဓမ္မဝုဒ္ဓိံ အဘိကင်္ခမာနော,သယမ္ပိ ဘိက္ခူ အနုသာသယိတွာ;

နိယောဇယံ ဂန္ထဝိပဿနာသု,အကာသိ ဝုဒ္ဓိံ ဇိနသာသနဿ.

Do mong mỏi sự lớn mạnh của Chánh pháp, sau khi tự mình giáo huấn các vị tỳ khưu và khuyến khích trong việc học tập và thiền quán, vị ấy đã làm cho giáo pháp của đấng Chiến Thắng được tăng trưởng.

တေနာဟမစ္စန္တမနုဂ္ဂဟီတော,အနညသာဓာရဏသင်္ဂဟေန;

ယသ္မာ ပရက္ကန္တဘုဇဝှယေန,အဇ္ဈေသိတော ဘိက္ခုဂဏဿ မဇ္ဈေ.

Do đã được vị vua có danh hiệu là Parakkantabhuja thỉnh cầu ở giữa hội chúng tỳ khưu, tôi đã được ngài hỗ trợ một cách đặc biệt với sự giúp đỡ phi thường.

တသ္မာ [Pg.3] အနုတ္တာနပဒါနမတ္ထံ,သေဋ္ဌာယ အင်္ဂုတ္တရဝဏ္ဏနာယ;

သန္ဒဿယိဿံ သကလံ သုဗောဒ္ဓုံ,နိဿာယ ပုဗ္ဗာစရိယပ္ပဘာဝံ.

Do đó, nương theo uy lực của các vị cổ sư, tôi sẽ trình bày toàn bộ ý nghĩa của các từ ngữ sâu sắc của bộ Chú Giải Tăng Chi cao quý để cho được dễ hiểu.

ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ

Chú Giải Về Lời Mở Đầu

၁. သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယံ နမဿိတုကာမော တဿ ဝိသိဋ္ဌဂုဏယောဂသန္ဒဿနတ္ထံ ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဝိသိဋ္ဌဂုဏယောဂေန ဟိ ဝန္ဒနာရဟဘာဝေါ, ဝန္ဒနာရဟေ စ ကတာ ဝန္ဒနာ ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ သာဓေတိ. ဧတ္ထ စ သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယပ္ပဏာမကရဏပ္ပယောဇနံ တတ္ထ တတ္ထ ဗဟုဓာ ပပဉ္စေန္တိ အာစရိယာ, မယံ ပန ဣဓာဓိပ္ပေတမေဝ ပယောဇနံ ဒဿယိဿာမ, တသ္မာ သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယပ္ပဏာမကရဏံ ယထာပဋိညာတသံဝဏ္ဏနာယ အနန္တရာယေန ပရိသမာပနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒမေဝ ဟိ ပယောဇနံ အာစရိယေန ဣဓာဓိပ္ပေတံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ –

1. Khi bắt đầu bài chú giải, do có ý muốn đảnh lễ Tam Bảo, với mục đích trình bày sự liên hệ đến các đức tánh đặc biệt của đối tượng ấy, vị ấy đã nói câu: “Tâm mát dịu do lòng bi mẫn” và v.v... Quả vậy, do sự liên hệ đến các đức tánh đặc biệt nên mới có được trạng thái đáng được đảnh lễ, và sự đảnh lễ đã được thực hiện đến đối tượng đáng được đảnh lễ thì sẽ thành tựu được ý nghĩa theo như đã chủ trương. Và ở đây, các vị luận sư đã giải thích theo nhiều cách ở các nơi về mục đích của việc thực hiện sự đảnh lễ Tam Bảo khi bắt đầu bài chú giải, nhưng chúng tôi sẽ chỉ trình bày mục đích đã được chủ trương ở đây. Do đó, cần phải được hiểu rằng việc thực hiện sự đảnh lễ Tam Bảo khi bắt đầu bài chú giải là với mục đích hoàn tất bài chú giải theo như đã cam kết mà không có sự trở ngại. Quả vậy, chính mục đích này đã được vị luận sư chủ trương ở đây. Tương tự, điều ấy sẽ được nói rằng:

‘‘ဣတိ မေ ပသန္နမတိနော, ရတနတ္တယဝန္ဒနာမယံ ပုညံ;

ယံ သုဝိဟတန္တရာယော, ဟုတွာ တဿာနုဘာဝေနာ’’တိ.

“Như vậy, do năng lực của phước thiện của tôi là việc đảnh lễ Tam Bảo với tâm ý trong sạch này, sau khi đã trở thành người có các sự trở ngại được khéo loại trừ.”

ရတနတ္တယပ္ပဏာမကရဏေန စေတ္ထ ယထာပဋိညာတသံဝဏ္ဏနာယ အနန္တရာယေန ပရိသမာပနံ ရတနတ္တယပူဇာယ ပညာပါဋဝတော, တာယ ပညာပါဋဝဉ္စ ရာဂါဒိမလဝိဓမနတော. ဝုတ္တဉှေတံ –

Và ở đây, việc hoàn tất bài chú giải theo như đã cam kết mà không có sự trở ngại bằng việc thực hiện sự đảnh lễ Tam Bảo là do sự thuần thục của trí tuệ từ việc cúng dường Tam Bảo, và sự thuần thục của trí tuệ ấy là do sự loại trừ các cấu uế như là tham ái. Điều này đã được nói đến:

‘‘ယသ္မိံ, မဟာနာမ, သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ, နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၆.၁၀; ၁၁.၁၁).

“Này Mahānāma, vào lúc vị Thánh đệ tử niệm tưởng đến Như Lai, vào lúc ấy tâm của vị ấy không bị tham ái chi phối, tâm không bị sân hận chi phối, tâm không bị si mê chi phối; vào lúc ấy, tâm của vị ấy trở nên ngay thẳng” và v.v...

တသ္မာ ရတနတ္တယပူဇနေန ဝိက္ခာလိတမလာယ ပညာယ ပါဋဝသိဒ္ဓိ.

Do đó, bằng việc cúng dường Tam Bảo, có được sự thành tựu về sự thuần thục đối với trí tuệ mà các cấu uế đã được tẩy sạch.

အထ ဝါ ရတနတ္တယပူဇနဿ ပညာပဒဋ္ဌာနသမာဓိဟေတုတ္တာ ပညာပါဋဝံ. ဝုတ္တဉှိ တဿ သမာဓိဟေတုတ္တံ –

Hoặc là, sự thuần thục của trí tuệ (có được) là do việc cúng dường Tam Bảo là nhân của định, là nền tảng gần của trí tuệ. Quả vậy, việc ấy là nhân của định đã được nói đến:

‘‘ဥဇုဂတစိတ္တော [Pg.4] ခေါ ပန, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတီ’’တိ (အ. နိ. ၆.၁၀; ၁၁.၁၁).

“Này Mahānāma, với tâm ngay thẳng, vị Thánh đệ tử đạt được sự hiểu biết về ý nghĩa, đạt được sự hiểu biết về Giáo pháp, đạt được sự hân hoan liên hệ đến Giáo pháp. Đối với người có sự hân hoan, hỷ sanh khởi. Đối với người có tâm hỷ, thân được an tịnh. Người có thân an tịnh, cảm nhận được sự an lạc. Tâm của người an lạc được định tĩnh.”

သမာဓိဿ စ ပညာယ ပဒဋ္ဌာနဘာဝေါ ဝုတ္တောယေဝ – ‘‘သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၅; ၄.၉၉; ၅.၁၀၇၁). တတော ဧဝံ ပဋုဘူတာယ ပညာယ ပဋိညာမဟတ္တကတံ ခေဒမဘိဘုယျ အနန္တရာယေန သံဝဏ္ဏနံ သမာပယိဿတိ.

Và trạng thái là nền tảng gần của trí tuệ của định đã được nói đến: “Người có định tĩnh, biết được đúng theo thực tại.” Do đó, với trí tuệ đã trở nên thuần thục như vậy, sau khi khắc phục được sự mệt nhọc được tạo ra bởi sự cam kết to lớn, vị ấy sẽ hoàn tất bài chú giải mà không có sự trở ngại.

အထ ဝါ ရတနတ္တယပူဇာယ အာယုဝဏ္ဏသုခဗလဝဍ္ဎနတော အနန္တရာယေန ပရိသမာပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရတနတ္တယပ္ပဏာမေန ဟိ အာယုဝဏ္ဏသုခဗလာနိ ဝဍ္ဎန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

Hoặc là, cần phải được hiểu rằng việc hoàn tất không có sự trở ngại là do sự tăng trưởng của tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc, và sức mạnh bằng việc cúng dường Tam Bảo. Quả vậy, bằng sự đảnh lễ Tam Bảo, tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc, và sức mạnh được tăng trưởng. Điều này đã được nói đến:

‘‘အဘိဝါဒနသီလိဿ, နိစ္စံ ဝုဍ္ဎာပစာယိနော;

စတ္တာရော ဓမ္မာ ဝဍ္ဎန္တိ, အာယု ဝဏ္ဏော သုခံ ဗလ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၁၀၉) –

“Đối với người có thói quen đảnh lễ, luôn luôn kính trọng các bậc trưởng thượng, bốn pháp được tăng trưởng: tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc, và sức mạnh.”

တတော အာယုဝဏ္ဏသုခဗလဝုဒ္ဓိယာ ဟောတေဝ ကာရိယနိဋ္ဌာနံ.

Do đó, do sự tăng trưởng của tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc, và sức mạnh, chắc chắn có được sự hoàn thành của công việc.

အထ ဝါ ရတနတ္တယဂါရဝဿ ပဋိဘာနာပရိဟာနာဝဟတ္တာ. အပရိဟာနာဝဟဉှိ တီသုပိ ရတနေသု ဂါရဝံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

Hoặc là, vì sự tôn kính Tam Bảo dẫn đến việc không bị suy giảm trí tuệ biện tài. Quả thật, sự tôn kính đối với cả ba ngôi báu không dẫn đến sự suy giảm. Điều này đã được nói rằng –

‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, အပရိဟာနီယာ ဓမ္မာ. ကတမေ သတ္တ? သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, သမာဓိဂါရဝတာ, သောဝစဿတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ’’တိ (အ. နိ. ၇.၃၄).

“Này các Tỳ khưu, có bảy pháp không đưa đến sự suy giảm này. Bảy pháp ấy là gì? Tôn kính bậc Đạo Sư, tôn kính Giáo pháp, tôn kính Tăng chúng, tôn kính học giới, tôn kính định, tính dễ dạy, và thân cận bạn lành.” (Tăng Chi Bộ, chương Bảy Pháp, kinh số 34).

ဟောတေဝ စ တတော ပဋိဘာနာပရိဟာနေန ယထာပဋိညာတပရိသမာပနံ.

Và quả thật, do sự không suy giảm trí tuệ biện tài ấy, việc hoàn thành (công trình) như đã cam kết sẽ được thành tựu.

အထ ဝါ ပသာဒဝတ္ထူသု ပူဇာယ ပုညာတိသယဘာဝတော. ဝုတ္တဉှိ တဿာ ပုညာတိသယတ္တံ –

Hoặc là, do có được phước báu thù thắng qua việc cúng dường đến các đối tượng đáng tịnh tín. Quả thật, tính chất thù thắng về phước báu của việc ấy đã được nói rằng –

‘‘ပူဇာရဟေ ပူဇယတော, ဗုဒ္ဓေ ယဒိ ဝ သာဝကေ;

ပပဉ္စသမတိက္ကန္တေ, တိဏ္ဏသောကပရိဒ္ဒဝေ.

“Người cúng dường đến các bậc đáng cúng dường, là chư Phật hay các vị Thinh văn, những vị đã vượt qua các hý luận, đã thoát khỏi sầu bi.

တေ [Pg.5] တာဒိသေ ပူဇယတော, နိဗ္ဗုတေ အကုတောဘယေ;

န သက္ကာ ပုညံ သင်္ခါတုံ, ဣမေတ္တမပိ ကေနစီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၉၅-၁၉၆;

အပ. ထေရ ၁.၁၀.၁-၂);

Người cúng dường đến các bậc như thế, đã tịch tịnh, không còn sợ hãi từ bất cứ đâu, thì phước báu ấy không ai có thể tính lường được rằng ‘chừng ấy’.” (Pháp Cú 195-196; Trưởng Lão Kệ, Apadāna 1.10.1-2).

ပုညာတိသယော စ ယထာဓိပ္ပေတပရိသမာပနူပါယော. ယထာဟ –

Và phước báu thù thắng là phương tiện để hoàn thành (công trình) như ý nguyện. Như đã được nói rằng –

‘‘ဧသ ဒေဝမနုဿာနံ, သဗ္ဗကာမဒဒေါ နိဓိ;

ယံ ယဒေဝါဘိပတ္ထေန္တိ, သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတီ’’တိ. (ခု. ပါ. ၈.၁၀);

“Kho tàng này ban cho mọi điều mong muốn của chư thiên và loài người. Bất cứ điều gì họ mong mỏi, tất cả đều đạt được nhờ kho tàng này.” (Tiểu Tụng, kinh 8, kệ 10).

ဥပါယေသု စ ပဋိပန္နဿ ဟောတေဝ ကာရိယနိဋ္ဌာနံ. ရတနတ္တယပူဇာ ဟိ နိရတိသယပုညက္ခေတ္တသမ္ဗုဒ္ဓိယာ အပရိမေယျပ္ပဘာဝေါ ပုညာတိသယောတိ ဗဟုဝိဓန္တရာယေပိ လောကသန္နိဝါသေ အန္တရာယနိဗန္ဓနသကလသံကိလေသဝိဒ္ဓံသနာယ ပဟောတိ, ဘယာဒိဥပဒ္ဒဝဉ္စ နိဝါရေတိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယပ္ပဏာမကရဏံ ယထာပဋိညာတသံဝဏ္ဏနာယ အနန္တရာယေန ပရိသမာပနတ္ထ’’န္တိ.

Và đối với người đã thực hành các phương tiện, việc hoàn thành công việc quả thật sẽ có được. Quả thật, việc cúng dường Tam Bảo, do sự giác ngộ về ruộng phước vô song, là một phước báu thù thắng có hiệu lực không thể lường được; do đó, ngay cả trong thế gian có nhiều loại chướng ngại, nó vẫn có khả năng phá tan tất cả phiền não là nguyên nhân của chướng ngại, và ngăn ngừa các tai họa như sự sợ hãi. Vì vậy, đã được nói rằng: “Việc đảnh lễ Tam Bảo lúc bắt đầu sớ giải là nhằm mục đích hoàn thành bộ sớ giải như đã cam kết mà không bị chướng ngại.”

ဧဝဉ္စ သပ္ပယောဇနံ ရတနတ္တယဝန္ဒနံ ကတ္တုကာမော ပဌမံ တာဝ ဘဂဝတော ဝန္ဒနံ ကာတုံ တမ္မူလကတ္တာ သေသရတနာနံ ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယံ…ပေ… ဂတိဝိမုတ္တ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ယဿာ ဒေသနာယ သံဝဏ္ဏနံ ကတ္တုကာမော, သာ န ဝိနယဒေသနာ ဝိယ ကရုဏာပဓာနာ, နာပိ အဘိဓမ္မဒေသနာ ဝိယ ပညာပဓာနာ, အထ ခေါ ကရုဏာပညာပဓာနာတိ တဒုဘယပ္ပဓာနမေဝ တာဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ထောမနံ ကာတုံ ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယံ, ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကိရတီတိ ကရုဏာ, ပရဒုက္ခံ ဝိက္ခိပတိ အပနေတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ကိဏာတီတိ ကရုဏာ, ပရဒုက္ခေ သတိ ကာရုဏိကံ ဟိံသတိ ဝိဗာဓတီတိ အတ္ထော. ပရဒုက္ခေ သတိ သာဓူနံ ကမ္ပနံ ဟဒယခေဒံ ကရောတီတိ ဝါ ကရုဏာ. အထ ဝါ ကမိတိ သုခံ, တံ ရုန္ဓတီတိ ကရုဏာ. ဧသာ ဟိ ပရဒုက္ခာပနယနကာမတာလက္ခဏာ အတ္တသုခနိရပေက္ခတာယ ကာရုဏိကာနံ သုခံ ရုန္ဓတိ ဝိဗန္ဓတီတိ အတ္ထော. ကရုဏာယ သီတလံ ကရုဏာသီတလံ, ကရုဏာသီတလံ ဟဒယံ အဿာတိ ကရုဏာသီတလဟဒယော, တံ ကရုဏာသီတလဟဒယံ.

Và như vậy, với mong muốn thực hiện việc đảnh lễ Tam Bảo có mục đích này, trước hết, để đảnh lễ Đức Thế Tôn, vì Ngài là cội nguồn của hai ngôi báu còn lại, ngài (tác giả) đã nói (kệ bắt đầu bằng) ‘karuṇāsītalahadayaṃ… (cho đến)… gativimuttaṃ’. Trong đó, bài thuyết pháp mà ngài (tác giả) muốn sớ giải, bài thuyết pháp ấy không phải là bài thuyết pháp về Luật tạng với lòng bi làm trọng, cũng không phải là bài thuyết pháp về Vi Diệu Pháp với trí tuệ làm trọng, mà là (bài thuyết pháp về Kinh tạng) với cả lòng bi và trí tuệ làm trọng. Do đó, để tán thán bậc Chánh Đẳng Giác với cả hai đặc tính ấy làm trọng, ngài đã nói ‘karuṇāsītalahadayaṃ, paññāpajjotavihatamohatamaṃ’ (tâm mát mẻ vì bi, bóng tối vô minh bị xua tan bởi ánh sáng trí tuệ). Trong đó, được gọi là karuṇā (bi) vì nó rải đi, nghĩa là nó xua tan, loại bỏ nỗi khổ của người khác. Hoặc, được gọi là karuṇā vì nó làm tổn thương, nghĩa là khi có nỗi khổ của người khác, nó làm tổn thương, làm phiền não người có lòng bi. Hoặc, được gọi là karuṇā vì khi có nỗi khổ của người khác, nó làm cho tâm của bậc thiện nhân rung động, đau khổ. Hoặc, ‘kam’ là sự an lạc, được gọi là karuṇā vì nó ngăn chặn điều đó. Nghĩa là, vì có đặc tính mong muốn loại trừ nỗi khổ của người khác, nên nó ngăn chặn, cản trở sự an lạc của người có lòng bi do sự không màng đến hạnh phúc của bản thân. Mát mẻ vì lòng bi là karuṇāsītalaṃ. Vị nào có tâm mát mẻ vì lòng bi là karuṇāsītalahadayo. (Con xin đảnh lễ) vị ấy, người có tâm mát mẻ vì lòng bi (karuṇāsītalahadayaṃ).

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပရေသံ ဟိတောပသံဟာရသုခါဒိအပရိဟာနိစ္ဆနသဘာဝတာယ, ဗျာပါဒါရတီနံ ဥဇုဝိပစ္စနီကတာယ စ သတ္တသန္တာနဂတသန္တာပဝိစ္ဆေဒနာကာရပ္ပဝတ္တိယာ မေတ္တာမုဒိတာနမ္ပိ စိတ္တသီတလဘာဝကာရဏတာ ဥပလဗ္ဘတိ, တထာပိ ဒုက္ခာပနယနာကာရပ္ပဝတ္တိယာ ပရူပတာပါသဟနရသာ အဝိဟိံသဘူတာ [Pg.6] ကရုဏာ ဝိသေသေန ဘဂဝတော စိတ္တဿ စိတ္တပ္ပဿဒ္ဓိ ဝိယ သီတိဘာဝနိမိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ – ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယ’’န္တိ. ကရုဏာမုခေန ဝါ မေတ္တာမုဒိတာနမ္ပိ ဟဒယသီတလဘာဝကာရဏတာ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ အသာဓာရဏဉာဏဝိသေသနိဗန္ဓနဘူတာ သာတိသယံ နိရဝသေသဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဝိယ သဝိသယဗျာပိတာယ မဟာကရုဏာဘာဝံ ဥပဂတာ ကရုဏာဝ ဘဂဝတော အတိသယေန ဟဒယသီတလဘာဝဟေတူတိ အာဟ – ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယ’’န္တိ. အထ ဝါ သတိပိ မေတ္တာမုဒိတာနံ သာတိသယေ ဟဒယသီတိဘာဝနိဗန္ဓနတ္တေ သကလဗုဒ္ဓဂုဏဝိသေသကာရဏတာယ တာသမ္ပိ ကာရဏန္တိ ကရုဏာဝ ဘဂဝတော ‘‘ဟဒယသီတလဘာဝကာရဏ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ကရုဏာနိဒါနာ ဟိ သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ. ကရုဏာနုဘာဝနိဗ္ဗာပိယမာနသံသာရဒုက္ခသန္တာပဿ ဟိ ဘဂဝတော ပရဒုက္ခာပနယနကာမတာယ အနေကာနိပိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပာနံ အကိလန္တရူပဿေဝ နိရဝသေသဗုဒ္ဓကရဓမ္မသမ္ဘရဏနိရတဿ သမဓိဂတဓမ္မာဓိပတေယျဿ စ သန္နိဟိတေသုပိ သတ္တသင်္ခါရသမုပနီတဟဒယူပတာပနိမိတ္တေသု န ဤသကမ္ပိ စိတ္တသီတိဘာဝဿ အညထတ္တမဟောသီတိ. ဧတသ္မိဉ္စ အတ္ထဝိကပ္ပေ တီသုပိ အဝတ္ထာသု ဘဂဝတော ကရုဏာ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Trong đó, mặc dù tâm từ và tâm hỷ cũng được nhận thấy là nguyên nhân làm cho tâm mát mẻ, do bản chất mong muốn mang lại lợi ích và duy trì hạnh phúc cho người khác, do là pháp đối trị trực tiếp với sân hận và bất mãn, và do vận hành theo cách thức đoạn trừ sự nóng nảy trong tâm chúng sanh; tuy nhiên, lòng bi, với sự vận hành theo cách thức loại trừ khổ đau, với vai trò không thể chịu đựng được sự thống khổ của người khác, và với bản chất vô hại, một cách đặc biệt, là dấu hiệu của sự mát mẻ cho tâm của Đức Thế Tôn, giống như sự an tịnh của tâm. Do đó, đã được nói là ‘karuṇāsītalahadayaṃ’ (tâm mát mẻ vì bi). Hoặc, nên hiểu rằng, qua lòng bi là chính, tính chất là nguyên nhân làm cho tâm mát mẻ của cả tâm từ và tâm hỷ cũng đã được nói đến. Hoặc là, lòng bi, vốn là nền tảng cho các loại trí tuệ đặc biệt phi thường, đã đạt đến trạng thái đại bi do bao trùm khắp đối tượng của nó một cách thù thắng và không sót một ai, giống như Nhất thiết trí, chính lòng bi ấy là nguyên nhân làm cho tâm của Đức Thế Tôn mát mẻ một cách tột bậc. Do đó, ngài đã nói ‘karuṇāsītalahadayaṃ’. Hoặc là, mặc dù tâm từ và tâm hỷ là nền tảng thù thắng cho sự mát mẻ của tâm, nhưng vì lòng bi là nguyên nhân của tất cả các phẩm chất đặc biệt của một vị Phật, nên nó cũng là nguyên nhân của cả hai tâm ấy. Do đó, chính lòng bi được nói là ‘nguyên nhân làm cho tâm mát mẻ’ của Đức Thế Tôn. Quả thật, tất cả các Phật đức đều có lòng bi làm nhân duyên. Quả thật, đối với Đức Thế Tôn, người có sự nóng nảy của khổ đau luân hồi được dập tắt bởi năng lực của lòng bi, người đã miệt mài tích lũy không sót một pháp nào cần làm của một vị Phật trong vô số a-tăng-kỳ kiếp mà không hề mệt mỏi vì mong muốn loại trừ khổ đau cho chúng sanh, và người đã đạt được quyền tối thượng về Pháp, thì ngay cả khi có mặt những dấu hiệu gây ra sự thống khổ cho tâm do các hành của chúng sanh mang lại, sự mát mẻ của tâm Ngài cũng không hề thay đổi dù chỉ một chút. Và nên hiểu rằng, trong cách giải thích ý nghĩa này, lòng bi của Đức Thế Tôn trong cả ba thời kỳ đều được bao gồm.

ပဇာနာတီတိ ပညာ, ယထာသဘာဝံ ပကာရေဟိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော. ပညာဝ ဉေယျာဝရဏပ္ပဟာနတော ပကာရေဟိ ဓမ္မသဘာဝါဝဇောတနဋ္ဌေန ပဇ္ဇောတောတိ ပညာပဇ္ဇောတော. သဝါသနပ္ပဟာနတော ဝိသေသေန ဟတံ သမုဂ္ဃာတိတံ ဝိဟတံ. ပညာပဇ္ဇောတေန ဝိဟတံ ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတံ, မုယှန္တိ တေန, သယံ ဝါ မုယှတိ, မောဟနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ မောဟော, အဝိဇ္ဇာ. သွေဝ ဝိသယသဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒနတော အန္ဓကာရသရိက္ခတာယ တမော ဝိယာတိ မောဟတမော, ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတော မောဟတမော ဧတဿာတိ ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမော, တံ ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမံ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟိ ခီဏာသဝါနံ သတိပိ ပညာပဇ္ဇောတေန အဝိဇ္ဇန္ဓကာရဿ ဝိဟတဘာဝေ သဒ္ဓါဓိမုတ္တေဟိ ဝိယ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တာနံ သာဝကေဟိ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ စ သဝါသနပ္ပဟာနေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ကိလေသပ္ပဟာနဿ ဝိသေသော ဝိဇ္ဇတီတိ သာတိသယေန အဝိဇ္ဇာပဟာနေန ဘဂဝန္တံ ထောမေန္တော အာဟ – ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ.

Trí tuệ (paññā) là vì biết rõ (pajānāti). Nghĩa là thâm nhập (paṭivijjhati) theo nhiều cách (pakārehi) đúng như tự tánh (yathāsabhāvaṃ). Chính trí tuệ, do đoạn trừ chướng ngại đối với đối tượng cần biết (ñeyyāvaraṇa), có ý nghĩa soi sáng (avajotana) tự tánh của các pháp theo nhiều cách, nên được gọi là ngọn đèn trí tuệ (paññāpajjoto). Do đoạn trừ cả tập khí (savāsana), (phiền não) được diệt trừ (hataṃ), nhổ bật gốc (samugghātitaṃ), phá tan (vihataṃ) một cách đặc biệt. Bị phá tan bởi ngọn đèn trí tuệ là paññāpajjotavihataṃ. Chúng sanh si mê (muyhanti) bởi nó, hoặc tự nó si mê, hoặc chỉ đơn thuần là sự si mê, đó là si (moho), tức là vô minh (avijjā). Chính nó, do che lấp (paṭicchādana) tự tánh của đối tượng, giống như bóng tối (andhakārasarikkhatāya), nên được gọi là bóng tối si mê (mohatamo). Vị nào có bóng tối si mê bị phá tan bởi ngọn đèn trí tuệ, vị ấy là paññāpajjotavihatamohatamo. (Kính lễ) vị ấy, người đã phá tan bóng tối si mê bằng ngọn đèn trí tuệ. Bởi vì, đối với tất cả các vị Lậu Tận, mặc dù bóng tối vô minh đã bị phá tan bởi ngọn đèn trí tuệ, nhưng sự đoạn trừ phiền não của các bậc Chánh Đẳng Giác có sự khác biệt so với các vị Thanh văn Tùy Tín Giải Thoát và Kiến Đáo, và các vị Độc Giác Phật ở chỗ đoạn trừ cả tập khí. Do đó, để tán thán Đức Thế Tôn về sự đoạn trừ vô minh một cách vượt trội, (tác giả) đã nói: ‘người đã phá tan bóng tối si mê bằng ngọn đèn trí tuệ’.

အထ [Pg.7] ဝါ အန္တရေန ပရောပဒေသံ အတ္တနော သန္တာနေ အစ္စန္တံ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရဝိဂမဿ နိဗ္ဗတ္တိတတ္တာ, တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတာယ ဗလေသု စ ဝသီဘာဝဿ သမဓိဂတတ္တာ, ပရသန္တတိယဉ္စ ဓမ္မဒေသနာတိသယာနုဘာဝေန သမ္မဒေဝ တဿ ပဝတ္တိတတ္တာ ဘဂဝါဝ ဝိသေသတော မောဟတမဝိဂမေန ထောမေတဗ္ဗောတိ အာဟ – ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ. ဣမသ္မိဉ္စ အတ္ထဝိကပ္ပေ ‘‘ပညာပဇ္ဇောတော’’တိ ပဒေန ဘဂဝတော ပဋိဝေဓပညာ ဝိယ ဒေသနာပညာပိ သာမညနိဒ္ဒေသေန, ဧကသေသနယေန ဝါ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Hoặc là, vì đã tự mình làm cho bóng tối vô minh hoàn toàn tan biến trong dòng tâm thức của mình mà không cần sự chỉ dạy của người khác, và vì đã đạt được Nhất thiết trí và sự thuần thục trong các lực, và vì đã làm cho (trí tuệ) ấy khởi lên một cách đúng đắn trong dòng tâm thức của người khác nhờ oai lực của việc thuyết pháp siêu việt, nên chính Đức Thế Tôn đáng được tán thán một cách đặc biệt về sự tan biến của bóng tối si mê. Do đó, (tác giả) đã nói: ‘người đã phá tan bóng tối si mê bằng ngọn đèn trí tuệ’. Trong cách giải thích này, cần phải hiểu rằng với từ ‘ngọn đèn trí tuệ’, không chỉ trí tuệ chứng ngộ của Đức Thế Tôn mà cả trí tuệ thuyết pháp cũng được bao hàm, hoặc bằng cách chỉ định chung, hoặc bằng phương pháp tỉnh lược.

အထ ဝါ ဘဂဝတော ဉာဏဿ ဉေယျပရိယန္တိကတ္တာ သကလဉေယျဓမ္မသဘာဝါဝဗောဓနသမတ္ထေန အနာဝရဏဉာဏသင်္ခါတေန ပညာပဇ္ဇောတေန သဗ္ဗဉေယျဓမ္မသဘာဝစ္ဆာဒကဿ မောဟန္ဓကာရဿ ဝိဓမိတတ္တာ အနညသာဓာရဏော ဘဂဝတော မောဟတမဝိနာသောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ. ဧတ္ထ စ မောဟတမဝိဓမနန္တေ အဓိဂတတ္တာ အနာဝရဏဉာဏံ ကာရဏောပစာရေန သသန္တာနမောဟတမဝိဓမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဘိနီဟာရသမ္ပတ္တိယာ သဝါသနပ္ပဟာနမေဝ ဟိ ကိလေသာနံ ဉေယျာဝရဏပ္ပဟာနန္တိ, ပရသန္တာနေ ပန မောဟတမဝိဓမနဿ ကာရဏဘာဝတော အနာဝရဏဉာဏံ ‘‘မောဟတမဝိဓမန’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ.

Hoặc là, vì trí của Đức Thế Tôn bao trùm mọi đối tượng cần biết, nên bằng ngọn đèn trí tuệ, tức là Vô ngại trí có khả năng liễu tri tự tánh của tất cả các pháp cần biết, Ngài đã thổi bay bóng tối si mê che lấp tự tánh của tất cả các pháp cần biết. Do đó, sự hủy diệt bóng tối si mê của Đức Thế Tôn là phi thường, nên đã nói: ‘người đã phá tan bóng tối si mê bằng ngọn đèn trí tuệ’. Ở đây, cần phải hiểu rằng Vô ngại trí, vì được đạt đến sau khi đã thổi bay bóng tối si mê, nên được gọi là ‘sự thổi bay bóng tối si mê trong tự thân’ theo phép ẩn dụ về nguyên nhân. Bởi vì, sự đoạn trừ phiền não cùng với tập khí chính là sự đoạn trừ chướng ngại đối với đối tượng cần biết nhờ sự viên mãn của lời phát nguyện. Tuy nhiên, Vô ngại trí được gọi là ‘sự thổi bay bóng tối si mê’ vì nó là nguyên nhân của việc thổi bay bóng tối si mê trong dòng tâm thức của người khác.

ကိံ ပန ကာရဏံ အဝိဇ္ဇာသမုဂ္ဃာတောယေဝေကော ပဟာနသမ္ပတ္တိဝသေန ဘဂဝတော ထောမနာနိမိတ္တံ ဂယှတိ, န ပန သာတိသယနိရဝသေသကိလေသပ္ပဟာနန္တိ? တပ္ပဟာနဝစနေနေဝ တဒေကဋ္ဌတာယ သကလသံကိလေသဂဏသမုဂ္ဃာတဿ ဝုတ္တတ္တာ. န ဟိ သော တာဒိသော ကိလေသော အတ္ထိ, ယော နိရဝသေသအဝိဇ္ဇာပဟာနေန န ပဟီယတီတိ.

Nhưng vì lý do gì mà chỉ riêng sự nhổ bật gốc vô minh được lấy làm dấu hiệu để tán thán Đức Thế Tôn về phương diện thành tựu đoạn trừ, mà không phải là sự đoạn trừ tất cả phiền não không còn dư sót một cách vượt trội? Bởi vì, chính qua lời nói về sự đoạn trừ ấy (vô minh), sự nhổ bật gốc của toàn bộ nhóm cấu uế cũng đã được nói đến, do chúng có cùng một bản chất. Thật vậy, không có phiền não nào như vậy mà không bị đoạn trừ khi vô minh được đoạn trừ không còn dư sót.

အထ ဝါ ဝိဇ္ဇာ ဝိယ သကလကုသလဓမ္မသမုပ္ပတ္တိယာ, နိရဝသေသာကုသလဓမ္မနိဗ္ဗတ္တိယာ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ စ အဝိဇ္ဇာ ပဓာနကာရဏန္တိ တဗ္ဗိဃာတဝစနေန သကလသံကိလေသဂဏသမုဂ္ဃာတော ဝုတ္တော ဧဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ.

Hoặc là, giống như minh là nguyên nhân chính cho sự sinh khởi của tất cả các pháp thiện, vô minh là nguyên nhân chính cho sự sinh khởi của tất cả các pháp bất thiện không còn dư sót và cho sự vận hành của luân hồi. Do đó, qua lời nói về sự phá hủy nó, sự nhổ bật gốc của toàn bộ nhóm cấu uế cũng đã được nói đến. Vì vậy đã nói: ‘người đã phá tan bóng tối si mê bằng ngọn đèn trí tuệ’.

နရာ စ အမရာ စ နရာမရာ, သဟ နရာမရေဟီတိ သနရာမရော, သနရာမရော စ သော လောကော စာတိ သနရာမရလောကော, တဿ ဂရူတိ သနရာမရလောကဂရု, တံ သနရာမရလောကဂရုံ. ဧတေန ဒေဝမနုဿာနံ ဝိယ တဒဝသိဋ္ဌသတ္တာနမ္ပိ ယထာရဟံ ဂုဏဝိသေသာဝဟတာယ ဘဂဝတော ဥပကာရတံ [Pg.8] ဒဿေတိ. န စေတ္ထ ပဓာနပ္ပဓာနဘာဝေါ စောဒေတဗ္ဗော. အညော ဟိ သဒ္ဒက္ကမော, အညော အတ္ထက္ကမော. ဤဒိသေသု ဟိ သမာသပဒေသု ပဓာနမ္ပိ အပ္ပဓာနံ ဝိယ နိဒ္ဒိသီယတိ ယထာ ‘‘သရာဇိကာယ ပရိသာယာ’’တိ (စူဠဝ. ၃၃၆). ကာမဉ္စေတ္ထ သတ္တသင်္ခါရဘာဇနဝသေန တိဝိဓော လောကော, ဂရုဘာဝဿ ပန အဓိပ္ပေတတ္တာ ဂရုကရဏသမတ္ထဿေဝ ယုဇ္ဇနတော သတ္တလောကဿ ဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. သော ဟိ လောကီယန္တိ ဧတ္ထ ပုညပါပါနိ တဗ္ဗိပါကော စာတိ ‘‘လောကော’’တိ ဝုစ္စတိ. အမရဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ဥပပတ္တိဒေဝါ အဓိပ္ပေတာ.

Người (narā) và bất tử (amarā) là người và bất tử (narāmarā). Cùng với người và bất tử là sanarāmaro. Thế gian (loko) ấy cùng với người và bất tử là sanarāmaraloko. Bậc đạo sư (garu) của thế gian ấy là sanarāmaralokagaru. (Kính lễ) vị ấy, bậc đạo sư của thế gian gồm cả trời và người. Qua điều này, (tác giả) chỉ ra sự hữu ích của Đức Thế Tôn trong việc mang lại những phẩm chất đặc biệt một cách thích đáng, không chỉ cho chư thiên và loài người mà còn cho các chúng sanh còn lại. Ở đây, không nên chất vấn về vai trò chính phụ. Bởi vì trật tự của từ ngữ khác với trật tự của ý nghĩa. Trong những hợp từ như vậy, ngay cả thành phần chính cũng được chỉ định như thành phần phụ, ví dụ như ‘hội chúng cùng với nhà vua’. Mặc dù ở đây thế gian có ba loại: chúng sanh, hành, và khí thế gian, nhưng vì ý nghĩa được nhắm đến là bậc đạo sư, nên ý nghĩa cần được hiểu theo chúng sanh thế gian, là đối tượng có khả năng tôn kính. Bởi vì, nơi mà phước và tội cùng với quả dị thục của chúng được nhìn thấy, nơi đó được gọi là ‘thế gian’. Ở đây, qua việc dùng từ ‘bất tử’, các vị hóa sanh thiên được ám chỉ.

အထ ဝါ သမူဟတ္ထော လောကသဒ္ဒေါ သမုဒါယဝသေန လောကီယတိ ပညာပီယတီတိ. သဟ နရေဟီတိ သနရာ, သနရာ စ တေ အမရာ စာတိ သနရာမရာ, တေသံ လောကောတိ သနရာမရလောကောတိ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. အမရသဒ္ဒေန စေတ္ထ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါပိ သင်္ဂယှန္တိ. တေပိ ဟိ မရဏာဘာဝတော ပရမတ္ထတော အမရာ. နရာမရာနံယေဝ စ ဂဟဏံ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသဝသေန ယထာ ‘‘သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၅၇). တထာ ဟိ သဗ္ဗာနတ္ထပရိဟရဏပုဗ္ဗင်္ဂမာယ နိရဝသေသဟိတသုခဝိဓာနတပ္ပရာယ နိရတိသယာယ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ သဒေဝမနုဿာယ ပဇာယ အစ္စန္တူပကာရိတာယ အပရိမိတနိရုပမပ္ပဘာဝဂုဏဝိသေသသမင်္ဂိတာယ စ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော ဘဂဝါ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ ဥတ္တမဂါရဝဋ္ဌာနံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သနရာမရလောကဂရု’’န္တိ.

Hoặc là, từ ‘loka’ có nghĩa là tập hợp, vì nó được thấy, được biết đến như một cộng đồng. Cùng với người là sanarā. Những vị bất tử cùng với người là sanarāmarā. Tập hợp của họ là sanarāmaraloko. Cần được kết hợp theo cách trước. Ở đây, với từ ‘bất tử’, các vị Thanh tịnh thiên cũng được bao gồm. Bởi vì các vị ấy, do không có sự chết, nên theo nghĩa tối hậu là bất tử. Việc chỉ đề cập đến người và bất tử là theo cách chỉ định những gì ưu việt nhất, giống như trong câu ‘Bậc Đạo sư của trời và người’. Thật vậy, Đức Thế Tôn, bậc tối thượng trong tất cả chúng sanh, là đối tượng tôn kính cao nhất của vô lượng chúng sanh trong vô lượng thế giới, vì Ngài có sự thành tựu về phương tiện vô song, chuyên tâm tạo ra lợi ích và hạnh phúc không còn dư sót, đi trước là sự loại bỏ mọi điều bất lợi; vì Ngài vô cùng hữu ích cho chúng sanh gồm cả trời và người; và vì Ngài được trang bị những phẩm chất đặc biệt có oai lực vô lượng, không thể so sánh. Do đó đã nói: ‘bậc đạo sư của thế gian gồm cả trời và người’.

သောဘနံ ဂတံ ဂမနံ ဧတဿာတိ သုဂတော. ဘဂဝတော ဟိ ဝေနေယျဇနူပသင်္ကမနံ ဧကန္တေန တေသံ ဟိတသုခနိပ္ဖာဒနတော သောဘနံ, တထာ လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနပ္ပဋိမဏ္ဍိတရူပကာယတာယ ဒုတဝိလမ္ဗိတခလိတာနုကဍ္ဎနနိပ္ပီဠနုက္ကုဋိကကုဋိလာကုဋိလတာဒိ- ဒေါသရဟိတမဝဟသိတရာဇဟံသဝသဘဝါရဏမိဂရာဇဂမနံ ကာယဂမနံ ဉာဏဂမနဉ္စ ဝိပုလနိမ္မလကရုဏာသတိဝီရိယာဒိဂုဏဝိသေသသဟိတမဘိနီဟာရတော ယာဝ မဟာဗောဓိ အနဝဇ္ဇတာယ သောဘနမေဝါတိ. အထ ဝါ သယမ္ဘုဉာဏေန သကလမ္ပိ လောကံ ပရိညာဘိသမယဝသေန ပရိဇာနန္တော ဉာဏေန သမ္မာ ဂတော အဝဂတောတိ သုဂတော, တထာ လောကသမုဒယံ ပဟာနာဘိသမယဝသေန ပဇဟန္တော အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒေန္တော သမ္မာ ဂတော အတီတောတိ သုဂတော, လောကနိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန သမ္မာ ဂတော အဓိဂတောတိ [Pg.9] သုဂတော, လောကနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒံ ဘာဝနာဘိသမယဝသေန သမ္မာ ဂတော ပဋိပန္နောတိ သုဂတော. ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ယေ ကိလေသာ ပဟီနာ, တေ ကိလေသေ န ပုနေတိ န ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ သုဂတော’’တိအာဒိနာ (စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၂၇) နယေန အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. အထ ဝါ သုန္ဒရံ ဌာနံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ ဂတော အဓိဂတောတိ သုဂတော, ယသ္မာ ဝါ ဘူတံ တစ္ဆံ အတ္ထသံဟိတံ ဝေနေယျာနံ ယထာရဟံ ကာလယုတ္တမေဝ စ ဓမ္မံ ဘာသတိ, တသ္မာ သမ္မာ ဂဒတီတိ သုဂတော, ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ. ဣတိ သောဘနဂမနတာဒီဟိ သုဂတော, တံ သုဂတံ.

Ngài có sự đi tốt đẹp, nên gọi là Sugato (Thiện Thệ). Thật vậy, sự đi đến với chúng sanh cần được giáo hóa của Đức Thế Tôn là tốt đẹp vì chắc chắn tạo ra lợi ích và an lạc cho họ. Tương tự, thân đi của ngài được trang hoàng bởi các tướng tốt và tướng phụ, không có các lỗi lầm như đi quá nhanh, quá chậm, vấp ngã, kéo lê, dồn ép, nhón gót, cong queo, quanh co v.v..., giống như dáng đi của thiên nga chúa, bò đực chúa, voi chúa, sư tử chúa. Và trí đi của ngài, cùng với các phẩm chất đặc biệt như lòng bi rộng lớn và thanh tịnh, niệm, tinh tấn v.v..., từ lúc phát nguyện cho đến khi đạt đại Bồ-đề, là hoàn toàn không thể chê trách, nên gọi là tốt đẹp. Hoặc, do đã đi đúng đắn, tức là đã liễu tri toàn thể thế gian bằng trí tuệ tự sanh qua sự thông đạt bằng thắng trí, nên gọi là Sugato. Tương tự, do đã đi đúng đắn, tức là đã vượt qua, đã làm cho không còn tái sanh bằng cách từ bỏ tập đế qua sự thông đạt bằng đoạn tận, nên gọi là Sugato. Do đã đi đúng đắn, tức là đã chứng đắc Niết-bàn, sự diệt tận của thế gian, qua sự thông đạt bằng sự chứng ngộ, nên gọi là Sugato. Do đã đi đúng đắn, tức là đã thực hành con đường đưa đến sự diệt tận của thế gian qua sự thông đạt bằng sự tu tập, nên gọi là Sugato. Ý nghĩa này cần được làm sáng tỏ theo phương pháp trong (Cūḷaniddesa, Mettagūmāṇavapucchāniddeso 27): ‘Những phiền não nào đã được đoạn trừ bằng đạo Tu-đà-hoàn, ngài không quay lại, không trở lại, không trở về với những phiền não ấy, nên gọi là Sugato,’ v.v... Hoặc, do đã đi đến, đã chứng đắc nơi tốt đẹp là Chánh Đẳng Giác, hay chính là Niết-bàn, nên gọi là Sugato. Hoặc, vì ngài nói pháp chân thật, xác thực, có lợi ích, phù hợp với chúng sanh cần được giáo hóa và đúng thời, nên ngài nói đúng đắn (sammā gadati), do đó là Sugato, bằng cách đổi chữ ‘da’ thành chữ ‘ta’. Như vậy, do có sự đi tốt đẹp v.v..., ngài là Sugato. Con xin đảnh lễ bậc Thiện Thệ ấy.

ပုညပါပကမ္မေဟိ ဥပပဇ္ဇနဝသေန ဂန္တဗ္ဗတော ဂတိယော, ဥပပတ္တိဘဝဝိသေသာ. တာ ပန နိရယာဒိဝသေန ပဉ္စဝိဓာ. တာဟိ သကလဿပိ ဘဝဂါမိကမ္မဿ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန အဝိပါကာရဟဘာဝကရဏေန နိဝတ္တိတတ္တာ ဘဂဝါ ပဉ္စဟိပိ ဂတီဟိ သုဋ္ဌု မုတ္တော ဝိသံယုတ္တောတိ အာဟ – ‘‘ဂတိဝိမုတ္တ’’န္တိ. ဧတေန ဘဂဝတော ကတ္ထစိပိ ဂတိယာ အပရိယာပန္နတံ ဒဿေတိ, ယတော ဘဂဝါ ‘‘ဒေဝါတိဒေဝေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေနေဝါဟ –

Do phải đi đến bằng các nghiệp phước và nghiệp tội qua sự tái sanh, nên gọi là các cõi (gatiyo); đó là những loại hữu tái sanh đặc biệt. Chúng có năm loại, bắt đầu từ địa ngục. Do đã làm cho toàn bộ nghiệp dẫn đến cõi hữu không còn khả năng cho quả bằng việc chứng đắc Thánh đạo, nên đã được xoay chuyển khỏi chúng, vì vậy Đức Thế Tôn đã hoàn toàn giải thoát, đã ly hệ khỏi cả năm cõi, nên nói là ‘gativimuttaṃ’ (bậc giải thoát khỏi các cõi). Qua đó, câu này cho thấy rằng Đức Thế Tôn không bị bao gồm trong bất cứ cõi nào, do đó ngài được gọi là ‘devātidevo’ (vị trời của các vị trời). Vì thế, ngài đã nói:

‘‘ယေန ဒေဝူပပတျဿ, ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဝိဟင်္ဂမော;

ယက္ခတ္တံ ယေန ဂစ္ဆေယျံ, မနုဿတ္တဉ္စ အဗ္ဗဇေ;

တေ မယှံ အာသဝါ ခီဏာ, ဝိဒ္ဓသ္တာ ဝိနဠီကတာ’’တိ. (အ. နိ. ၄.၃၆);

‘Nghiệp nào khiến ta sanh làm trời, hay làm càn-thát-bà, hoặc loài chim; nghiệp nào khiến ta đến trạng thái dạ-xoa, hay trở thành người; những lậu hoặc ấy của ta đã được đoạn tận, đã bị phá tan, đã bị nhổ sạch.’ (A. Ni. 4.36);

တံတံဂတိသံဝတ္တနိကာနဉှိ ကမ္မကိလေသာနံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ဗောဓိမူလေယေဝ သုပ္ပဟီနတ္တာ နတ္ထိ ဘဂဝတော ဂတိပရိယာပန္နတာတိ အစ္စန္တမေဝ ဘဂဝါ သဗ္ဗဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသသတ္တနိကာယေဟိ သုပရိမုတ္တော, တံ ဂတိဝိမုတ္တံ. ဝန္ဒေတိ နမာမိ, ထောမေမီတိ ဝါ အတ္ထော.

Thật vậy, do các nghiệp và phiền não dẫn đến cõi này hay cõi khác đã được đoạn trừ hoàn toàn bằng đạo cao nhất ngay tại cội Bồ-đề, nên không có sự bao gồm trong các cõi đối với Đức Thế Tôn. Do đó, Đức Thế Tôn đã hoàn toàn giải thoát khỏi tất cả các cõi hữu, các thai sanh, các cõi đi, các thức trú, các chúng sanh cư, các loài chúng sanh. Con xin đảnh lễ bậc giải thoát khỏi các cõi ấy. ‘Vande’ có nghĩa là con xin đảnh lễ, hoặc con xin tán thán.

အထ ဝါ ဂတိဝိမုတ္တန္တိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုပ္ပတ္တိယာ ဘဂဝန္တံ ထောမေတိ. ဧတ္ထ ဟိ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ ဘဂဝတော ထောမနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိတော ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိတော စ. တေသု အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ အနာဝရဏဉာဏာဓိဂမတော သဝါသနာနံ သဗ္ဗေသံ ကိလေသာနံ အစ္စန္တပ္ပဟာနတော အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိတော စ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ လာဘသက္ကာရာဒိနိရပေက္ခစိတ္တဿ သဗ္ဗဒုက္ခနိယျာနိကဓမ္မဒေသနတော ဝိရုဒ္ဓေသုပိ နိစ္စံ ဟိတဇ္ဈာသယတော ဉာဏပရိပါကကာလာဂမနတော စ. သာ ပနေတ္ထ အာသယတော ပယောဂတော စ ဒုဝိဓာ, ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ တိဝိဓာ စ, အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ [Pg.10] ပကာသိတာ ဟောတိ. ကထံ? ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယ’’န္တိ ဧတေန အာသယတော ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ, သမ္မာဂဒနတ္ထေန သုဂတသဒ္ဒေန ပယောဂတော ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ, ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမံ ဂတိဝိမုတ္တ’’န္တိ ဧတေဟိ စတုသစ္စသမ္ပဋိဝေဓနတ္ထေန စ သုဂတသဒ္ဒေန တိဝိဓာပိ အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ, အဝသိဋ္ဌေန ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ ဧတေန စာပိ အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ ပကာသိတာ ဟောတီတိ.

Hoặc, với từ ‘gativimuttaṃ’, tác giả tán thán Đức Thế Tôn vì ngài đã chứng đắc Vô Dư Y Niết-bàn giới. Ở đây, sự tán thán Đức Thế Tôn cần được hiểu theo hai phương diện: từ sự thành tựu tự lợi và từ sự thực hành lợi tha. Trong đó, sự thành tựu tự lợi cần được hiểu từ việc chứng đắc trí tuệ vô ngại, từ việc đoạn tận hoàn toàn tất cả các phiền não cùng với tập khí, và từ việc chứng đắc Vô Dư Y Niết-bàn. Sự thực hành lợi tha cần được hiểu từ việc thuyết giảng pháp đưa ra khỏi mọi khổ đau với tâm không mong cầu lợi lộc, danh vọng v.v..., từ việc luôn có ý muốn lợi ích ngay cả đối với những người chống đối, và từ việc chờ đợi thời điểm trí tuệ của chúng sanh chín muồi. Ở đây, sự thực hành lợi tha có hai loại: về ý hướng và về sự áp dụng; còn sự thành tựu tự lợi có ba loại được biểu thị. Như thế nào? Qua câu ‘Karuṇāsītalahadayaṃ’ (bậc có trái tim mát lạnh vì lòng bi), đó là sự thực hành lợi tha về ý hướng. Qua từ ‘Sugata’ với ý nghĩa nói đúng đắn, đó là sự thực hành lợi tha về sự áp dụng. Qua các câu ‘paññāpajjotavihatamohatamaṃ’ (bậc đã xua tan bóng tối si mê bằng ánh sáng trí tuệ) và ‘gativimuttaṃ’ (bậc giải thoát khỏi các cõi), và qua từ ‘Sugata’ với ý nghĩa thấu triệt Tứ Thánh Đế, cả ba loại thành tựu tự lợi đều được biểu thị. Và qua câu còn lại ‘paññāpajjotavihatamohatamaṃ’, cả sự thành tựu tự lợi và sự thực hành lợi tha cũng được biểu thị.

အထ ဝါ တီဟိ အာကာရေဟိ ဘဂဝတော ထောမနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဟေတုတော, ဖလတော, ဥပကာရတော စ. တတ္ထ ဟေတု မဟာကရုဏာ, သာ ပဌမပဒေန ဒဿိတာ. ဖလံ စတုဗ္ဗိဓံ ဉာဏသမ္ပဒါ, ပဟာနသမ္ပဒါ, အာနုဘာဝသမ္ပဒါ, ရူပကာယသမ္ပဒါ စာတိ. တာသု ဉာဏပ္ပဟာနသမ္ပဒါ ဒုတိယပဒေန သစ္စပ္ပဋိဝေဓနတ္ထေန စ သုဂတသဒ္ဒေန ပကာသိတာ ဟောန္တိ, အာနုဘာဝသမ္ပဒါ တတိယပဒေန, ရူပကာယသမ္ပဒါ ယထာဝုတ္တကာယဂမနသောဘနတ္ထေန သုဂတသဒ္ဒေန လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနပါရိပူရိယာ ဝိနာ တဒဘာဝတော. ဥပကာရော အနန္တရံ အဗာဟိရံ ကရိတွာ တိဝိဓယာနမုခေန ဝိမုတ္တိဓမ္မဒေသနာ. သော သမ္မာဂဒနတ္ထေန သုဂတသဒ္ဒေန ပကာသိတော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Hoặc, sự tán thán Đức Thế Tôn cần được hiểu theo ba phương diện: từ nhân, từ quả, và từ sự giúp đỡ. Trong đó, nhân là lòng đại bi, được thể hiện qua câu đầu tiên. Quả có bốn loại: trí tuệ thành tựu, đoạn tận thành tựu, oai lực thành tựu, và sắc thân thành tựu. Trong số đó, trí tuệ thành tựu và đoạn tận thành tựu được biểu thị qua câu thứ hai và qua từ ‘Sugata’ với ý nghĩa thấu triệt các chân lý. Oai lực thành tựu được biểu thị qua câu thứ ba. Sắc thân thành tựu được biểu thị qua từ ‘Sugata’ với ý nghĩa thân đi tốt đẹp như đã nói, vì nếu không có sự viên mãn của các tướng tốt và tướng phụ thì không thể có được điều đó. Sự giúp đỡ là việc thuyết giảng pháp giải thoát qua cửa ngõ của ba thừa, làm cho nó trở nên trực tiếp và không còn xa lạ. Điều này được biểu thị qua từ ‘Sugata’ với ý nghĩa nói đúng đắn. Cần phải hiểu như vậy.

တတ္ထ ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယ’’န္တိ ဧတေန သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ မူလံ ဒဿေတိ. မဟာကရုဏာသဉ္စောဒိတမာနသော ဟိ ဘဂဝါ သံသာရပင်္ကတော သတ္တာနံ သမုဒ္ဓရဏတ္ထံ ကတာဘိနီဟာရော အနုပုဗ္ဗေန ပါရမိယော ပူရေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂတောတိ ကရုဏာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ မူလံ. ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ ဧတေန သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ဒဿေတိ. အနာဝရဏဉာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ မဂ္ဂဉာဏံ, မဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ အနာဝရဏဉာဏံ ‘‘သမ္မာသမ္ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ. သမ္မာဂမနတ္ထေန သုဂတသဒ္ဒေန သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနကာမသုခလ္လိကတ္တကိလမထာနုယောဂသဿတုစ္ဆေဒါဘိနိဝေသာဒိအန္တဒွယရဟိတာယ ကရုဏာပညာပရိဂ္ဂဟိတာယ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပတ္တိယာ ပကာသနတော သုဂတသဒ္ဒဿ. ဣတရေဟိ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ပဓာနပ္ပဓာနဘေဒံ ပယောဇနံ ဒဿေတိ. သံသာရမဟောဃတော သတ္တသန္တာရဏဉှေတ္ထ ပဓာနံ ပယောဇနံ, တဒညမပ္ပဓာနံ. တေသု ပဓာနေန ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ, ဣတရေန အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိံ. တဒုဘယေန အတ္တဟိတာယ [Pg.11] ပဋိပန္နာဒီသု စတူသု ပုဂ္ဂလေသု ဘဂဝတော စတုတ္ထပုဂ္ဂလဘာဝံ ဒဿေတိ. တေန စ အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျဘာဝံ ဥတ္တမဝန္ဒနေယျဘာဝံ အတ္တနော စ ဝန္ဒနကိရိယာယ ခေတ္တင်္ဂတဘာဝံ ဒဿေတိ.

Ở đây, qua câu ‘tâm mát lạnh vì bi mẫn,’ ngài chỉ ra cội rễ của Chánh Đẳng Giác. Quả vậy, do tâm được thúc đẩy bởi đại bi, Đức Thế Tôn đã lập nguyện cứu vớt chúng sanh khỏi vũng lầy sanh tử, đã tuần tự viên mãn các ba-la-mật và chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Giác. Vì thế, lòng bi mẫn là cội rễ của Chánh Đẳng Giác. Qua câu ‘bóng tối vô minh bị xua tan bởi ánh sáng trí tuệ,’ ngài chỉ ra Chánh Đẳng Giác. Quả vậy, Đạo tuệ có trí vô ngại làm nhân cần thiết, và trí vô ngại có Đạo tuệ làm nhân cần thiết được gọi là ‘Chánh Đẳng Giác.’ Qua danh từ Sugata (Thiện Thệ) với ý nghĩa là sự đi đến chân chánh, ngài chỉ ra pháp hành của Chánh Đẳng Giác, vì danh từ Sugata tuyên thuyết về trung đạo, một con đường được bi và tuệ dẫn dắt, không có hai cực đoan như thụ động, trạo cử, cố chấp, nỗ lực, thực hành khổ hạnh và hưởng thụ dục lạc, chấp thủ thường kiến và đoạn kiến. Qua các từ khác, ngài chỉ ra mục đích của Chánh Đẳng Giác với sự phân biệt chính và phụ. Ở đây, việc đưa chúng sanh vượt qua dòng lũ sanh tử là mục đích chính, còn lại là mục đích phụ. Trong đó, mục đích chính chỉ ra sự thực hành vì lợi ích của người khác, mục đích phụ chỉ ra sự thành tựu lợi ích của bản thân. Qua cả hai, ngài chỉ ra rằng trong bốn hạng người như người thực hành vì lợi ích bản thân v.v..., Đức Thế Tôn là hạng người thứ tư. Và qua đó, ngài chỉ ra Ngài là bậc xứng đáng thọ nhận cúng dường vô thượng, là bậc đáng tôn kính tối cao, và hành động đảnh lễ Ngài là một phước điền.

ဧတ္ထ စ ကရုဏာဂဟဏေန လောကိယေသု မဟဂ္ဂတဘာဝပ္ပတ္တာသာဓာရဏဂုဏဒီပနတော ဘဂဝတော သဗ္ဗလောကိယဂုဏသမ္ပတ္တိ ဒဿိတာ ဟောတိ, ပညာဂဟဏေန သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနမဂ္ဂဉာဏဒီပနတော သဗ္ဗလောကုတ္တရဂုဏသမ္ပတ္တိ. တဒုဘယဂ္ဂဟဏသိဒ္ဓေါ ဟိ အတ္ထော ‘‘သနရာမရလောကဂရု’’န္တိအာဒိနာ ပပဉ္စီယတီတိ. ကရုဏာဂဟဏေန စ ဥပဂမနံ နိရုပက္ကိလေသံ ဒဿေတိ, ပညာဂဟဏေန အပဂမနံ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန လောကသမညာနုရူပံ ဘဂဝတော ပဝတ္တိံ ဒဿေတိ လောကဝေါဟာရဝိသယတ္တာ ကရုဏာယ, ပညာဂဟဏေန သမညာယ အနတိဓာဝနံ. သဘာဝါနဝဗောဓေန ဟိ ဓမ္မာနံ သမညံ အတိဓာဝိတွာ သတ္တာဒိပရာမသနံ ဟောတီတိ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဝိဟာရံ ဒဿေတိ, ပညာဂဟဏေန တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏံ စတုသစ္စဉာဏံ, စတုပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏံ, စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ. ကရုဏာဂဟဏေန မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏဿ ဂဟိတတ္တာ သေသာသာဓာရဏဉာဏာနိ, ဆ အဘိညာ, အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏာနိ, ဒသ ဗလာနိ, စုဒ္ဒသ ဗုဒ္ဓဉာဏာနိ, သောဠသ ဉာဏစရိယာ, အဋ္ဌာရသ ဗုဒ္ဓဓမ္မာ, စတုစတ္တာလီသ ဉာဏဝတ္ထူနိ, သတ္တသတ္တတိ ဉာဏဝတ္ထူနီတိ ဧဝမာဒီနံ အနေကေသံ ပညာပဘေဒါနံ ဝသေန ဉာဏစာရံ ဒဿေတိ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန စရဏသမ္ပတ္တိံ, ပညာဂဟဏေန ဝိဇ္ဇာသမ္ပတ္တိံ. ကရုဏာဂဟဏေန အတ္တာဓိပတိတာ, ပညာဂဟဏေန ဓမ္မာဓိပတိတာ. ကရုဏာဂဟဏေန လောကနာထဘာဝေါ, ပညာဂဟဏေန အတ္တနာထဘာဝေါ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန ပုဗ္ဗကာရိဘာဝေါ, ပညာဂဟဏေန ကတညုတာ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန အပရန္တပတာ, ပညာဂဟဏေန အနတ္တန္တပတာ. ကရုဏာဂဟဏေန ဝါ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မသိဒ္ဓိ, ပညာဂဟဏေန ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန ပရေသံ တာရဏံ, ပညာဂဟဏေန သယံတရဏံ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန သဗ္ဗသတ္တေသု အနုဂ္ဂဟစိတ္တတာ, ပညာဂဟဏေန သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိရတ္တစိတ္တတာ ဒဿိတာ ဟောတိ.

Và ở đây, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, sự viên mãn tất cả các đức tánh thế gian của Đức Thế Tôn được chỉ ra, vì nó cho thấy các phẩm chất phi thường đã đạt đến trạng thái cao thượng trong cõi đời; qua việc đề cập đến trí tuệ, sự viên mãn tất cả các đức tánh siêu thế được chỉ ra, vì nó cho thấy Đạo tuệ là nhân cần thiết của Nhất thiết trí. Ý nghĩa được thành tựu do đề cập đến cả hai quả thật được trình bày chi tiết qua các câu như ‘bậc Thầy của thế gian cùng với chư thiên và loài người.’ Và qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra sự tiếp cận không phiền não; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra sự từ bỏ. Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra cách hành xử của Đức Thế Tôn phù hợp với quy ước thế gian, vì lòng bi mẫn là đối tượng của giao tế thế gian; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra sự không vượt qua quy ước. Quả vậy, do không liễu tri được tự tánh của các pháp mà người ta vượt qua quy ước và chấp thủ vào chúng sanh v.v... Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra sự an trú trong đại bi định; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra trí vô ngại trong ba thời, trí về Tứ đế, bốn Tuệ phân tích, bốn sự vô sở úy. Do việc đề cập đến lòng bi mẫn đã bao hàm trí về đại bi định, nên (việc đề cập đến trí tuệ) chỉ ra phạm vi của trí tuệ qua nhiều phân loại khác nhau như: các trí bất cộng khác, sáu thắng trí, các trí không lay động trong tám hội chúng, mười lực, mười bốn Phật trí, mười sáu trí hạnh, mười tám pháp bất cộng của Phật, bốn mươi bốn nền tảng trí tuệ, bảy mươi bảy nền tảng trí tuệ, v.v... Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra sự viên mãn về hạnh (caraṇa); qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra sự viên mãn về minh (vijjā). Qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra sự tự chủ; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra sự lấy Pháp làm chủ. Qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra địa vị là bậc bảo hộ thế gian; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra địa vị là bậc tự bảo hộ mình. Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra việc là người khởi sự trước; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra lòng biết ơn. Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra sự không rơi vào cực đoan về tương lai; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra sự không rơi vào cực đoan về tự ngã. Hoặc, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra sự thành tựu các pháp tạo nên một vị Phật; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra sự thành tựu Phật quả. Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra việc cứu độ người khác; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra việc tự độ. Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, tâm thương xót tất cả chúng sanh được chỉ ra; qua việc đề cập đến trí tuệ, tâm ly tham đối với tất cả các pháp được chỉ ra.

သဗ္ဗေသဉ္စ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ကရုဏာ အာဒိ တန္နိဒါနဘာဝတော, ပညာ ပရိယောသာနံ တတော ဥတ္တရိကရဏီယာဘာဝတော. ဣတိ အာဒိပရိယောသာနဒဿနေန [Pg.12] သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန သီလက္ခန္ဓပုဗ္ဗင်္ဂမော သမာဓိက္ခန္ဓော ဒဿိတော ဟောတိ. ကရုဏာနိဒါနဉှိ သီလံ တတော ပါဏာတိပါတာဒိဝိရတိပ္ပဝတ္တိတော, သာ စ ဈာနတ္တယသမ္ပယောဂိနီတိ. ပညာဝစနေန ပညာက္ခန္ဓော. သီလဉ္စ သဗ္ဗေသံ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ အာဒိ, သမာဓိ မဇ္ဈေ, ပညာ ပရိယောသာနန္တိ ဧဝမ္ပိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကလျာဏာ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ နယတော ဒဿိတတ္တာ. ဧသော ဧဝ ဟိ နိရဝသေသတော ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ဒဿနုပါယော, ယဒိဒံ နယဂ္ဂဟဏံ, အညထာ ကော နာမ သမတ္ထော ဘဂဝတော ဂုဏေ အနုပဒံ နိရဝသေသတော ဒဿေတုံ? တေနေဝါဟ –

Và trong tất cả các Phật đức, lòng bi mẫn là khởi đầu, vì nó là nhân của các đức tánh ấy; trí tuệ là kết thúc, vì sau đó không còn gì phải làm nữa. Như vậy, qua việc chỉ ra khởi đầu và kết thúc, tất cả các Phật đức đều được trình bày. Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, định uẩn có giới uẩn đi trước được chỉ ra. Quả vậy, giới có lòng bi mẫn làm nhân, vì từ đó phát sinh sự từ bỏ sát sanh v.v..., và lòng bi mẫn ấy tương ưng với ba bậc thiền. Qua từ ‘trí tuệ,’ tuệ uẩn được chỉ ra. Và giới là khởi đầu của tất cả các Phật đức, định là ở giữa, tuệ là kết thúc. Như vậy, tất cả các Phật đức, toàn thiện ở phần đầu, phần giữa, và phần cuối, cũng được chỉ ra, vì chúng được chỉ ra một cách gián tiếp. Đây quả thật là phương pháp duy nhất để trình bày các Phật đức một cách không thiếu sót, tức là nắm bắt phương pháp luận. Nếu không, ai có thể trình bày các đức tánh của Đức Thế Tôn một cách tuần tự và không thiếu sót? Vì thế, có lời dạy rằng –

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ,ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော;

ခီယေထ ကပ္ပော စိရဒီဃမန္တရေ,ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၀၄;

၃.၁၄၁;

မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄၂၅;

ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၃;

ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၄.၄;

အပ. အဋ္ဌ. ၂.၇.ပရပ္ပသာဒကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ);

‘Dầu một vị Phật tán dương đức Phật, suốt cả một kiếp không nói lời nào khác; kiếp dài lâu ấy rồi cũng sẽ qua, nhưng lời tán dương Như Lai vẫn không hết.’ (Trường Bộ Chú giải 1.304; 3.141; Trung Bộ Chú giải 2.425; Phật Quang Chú giải 53; Phật Sử Chú giải 4.4; Trưởng Lão Tăng Kệ Chú giải 2.7, đoạn chú giải về kệ của Trưởng lão Parappasādaka);

တေနေဝ စ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တတ္ထေရေနပိ ဗုဒ္ဓဂုဏပရိစ္ဆေဒနံ ပတိ အနုယုတ္တေန ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘အပိစ မေ, ဘန္တေ, ဓမ္မနွယော ဝိဒိတော’’တိ ဝုတ္တံ.

Cũng chính vì lý do đó, khi được hỏi về việc xác định các đức tánh của Đức Phật, Trưởng lão Sāriputta đã từ chối rằng: ‘Bạch ngài, không phải vậy,’ và đã nói rằng: ‘Tuy nhiên, bạch ngài, con đã biết được dòng pháp.’

၂. ဧဝံ သင်္ခေပေန သကလသဗ္ဗညုဂုဏေဟိ ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝိတွာ ဣဒါနိ သဒ္ဓမ္မံ ထောမေတုံ ‘‘ဗုဒ္ဓေါပီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓေါတိ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော. ဗုဒ္ဓဘာဝန္တိ ကမ္မနိဒ္ဒေသော. ဘာဝေတွာ သစ္ဆိကတွာတိ စ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာနိဒ္ဒေသော. ယန္တိ အနိယမတော ကမ္မနိဒ္ဒေသော. ဥပဂတောတိ အပရကာလကိရိယာနိဒ္ဒေသော. ဝန္ဒေတိ ကိရိယာနိဒ္ဒေသော. တန္တိ နိယမနံ. ဓမ္မန္တိ ဝန္ဒနကိရိယာယ ကမ္မနိဒ္ဒေသော. ဂတမလံ အနုတ္တရန္တိ စ တဗ္ဗိသေသနံ.

2. Sau khi tán dương Đức Thế Tôn với toàn bộ các đức tính của bậc Toàn Giác một cách tóm tắt như vậy, bây giờ để tán dương Chánh Pháp, ngài nói câu bắt đầu bằng «buddhopī». Trong đó, «buddho» là chỉ định chủ cách. «Buddhabhāvaṃ» là chỉ định đối cách. «Bhāvetvā sacchikatvā» là chỉ định bất biến quá khứ phân từ. «Yaṃ» là chỉ định đối cách không xác định. «Upagato» là chỉ định quá khứ phân từ. «Vande» là chỉ định động từ. «Taṃ» là sự xác định. «Dhammaṃ» là chỉ định đối cách của động từ «vande». «Gatamalaṃ» và «anuttaraṃ» là tính từ của nó.

တတ္ထ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒဿ တာဝ ‘‘ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၉၂; စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသော ၉၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၆၂) နိဒ္ဒေသနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ သဝါသနာယ အညာဏနိဒ္ဒါယ အစ္စန္တဝိဂမတော, ဗုဒ္ဓိယာ ဝါ ဝိကသိတဘာဝတော ဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ ဇာဂရဏဝိကသနတ္ထဝသေန. အထ ဝါ ကဿစိပိ ဉေယျဓမ္မဿ အနဝဗုဒ္ဓဿ အဘာဝေန ဉေယျဝိသေသဿ ကမ္မဘာဝေန အဂ္ဂဟဏတော ကမ္မဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝေန အဝဂမနတ္ထဝသေနေဝ [Pg.13] ကတ္တုနိဒ္ဒေသော လဗ္ဘတီတိ ဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ ယထာ ‘‘ဒိက္ခိတော န ဒဒါတီ’’တိ. အတ္ထတော ပန ပါရမိတာပရိဘာဝိတော သယမ္ဘုဉာဏေန သဟ ဝါသနာယ ဝိဟတဝိဒ္ဓံသိတနိရဝသေသကိလေသော မဟာကရုဏာသဗ္ဗညုတညာဏာဒိအပရိမေယျဂုဏဂဏာဓာရော ခန္ဓသန္တာနော ဗုဒ္ဓေါ. ယထာဟ –

Trước hết, trong đó, ý nghĩa của từ «buddha» nên được hiểu theo phương pháp giải thích bắt đầu bằng: «Vị đã giác ngộ các chân lý là Phật, vị làm cho chúng sanh giác ngộ là Phật» (Mahāni. 192; Cūḷani. Pārāyanatthutigāthāniddeso 97; Paṭi. Ma. 1.162). Hoặc là, do sự đoạn trừ hoàn toàn giấc ngủ vô minh cùng với các tiềm tàng, hoặc do trí tuệ đã nở rộ, nên gọi là Phật (buddha) theo nghĩa là tỉnh thức và nở rộ. Hoặc là, do không có bất kỳ pháp nào cần biết mà chưa được giác ngộ, do không nắm giữ một đối tượng đặc biệt nào cần biết như là đối tượng của hành động, do không có ý muốn dùng thể thụ động, nên chỉ có thể dùng chủ cách theo nghĩa là đã hiểu biết, do đó gọi là Phật (buddha), giống như câu «người đã thọ giới không cho đi». Tuy nhiên, về mặt ý nghĩa, Phật là dòng tương tục của các uẩn, là nền tảng của vô lượng các đức tính như đại bi, toàn giác trí, v.v., là người đã đoạn trừ và phá hủy hoàn toàn các phiền não cùng với các tiềm tàng bằng trí tuệ tự chứng (sayambhuñāṇa) đã được vun bồi bởi các ba-la-mật. Như có lời dạy rằng –

‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ယော သော ဘဂဝါ သယမ္ဘူ အနာစရိယကော ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု သာမံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ, တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော ဗလေသု စ ဝသီဘာဝ’’န္တိ (မဟာနိ. ၁၉၂; စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသော ၉၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၆၁).

«Phật là Đức Thế Tôn ấy, bậc Tự Giác Ngộ, không có thầy chỉ dạy, đã tự mình giác ngộ các chân lý về những pháp chưa từng được nghe trước đây, và ở đó đã đạt đến toàn giác và sự tự tại trong các năng lực.» (Mahāni. 192; Cūḷani. Pārāyanatthutigāthāniddeso 97; Paṭi. Ma. 1.161).

အပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနေ. တေန ‘‘ဧဝံ ဂုဏဝိသေသယုတ္တော သောပိ နာမ ဘဂဝါ’’တိ ဝက္ခမာနဂုဏဓမ္မေ သမ္ဘာဝနံ ဒီပေတိ. ဗုဒ္ဓဘာဝန္တိ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ. ဘာဝေတွာတိ ဥပ္ပာဒေတွာ ဝဍ္ဎေတွာ စ. သစ္ဆိကတွာတိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ဥပဂတောတိ ပတ္တော, အဓိဂတောတိ အတ္ထော. ဧတဿ ဗုဒ္ဓဘာဝန္တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓော. ဂတမလန္တိ ဝိဂတမလံ, နိဒ္ဒေါသန္တိ အတ္ထော. ဝန္ဒေတိ ပဏမာမိ, ထောမေမိ ဝါ. အနုတ္တရန္တိ ဥတ္တရရဟိတံ, လောကုတ္တရန္တိ အတ္ထော. ဓမ္မန္တိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ အပါယတော စ သံသာရတော စ အပတမာနေ ကတွာ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဧဝံ ဝိဝိဓဂုဏဂဏသမန္နာဂတော ဗုဒ္ဓေါပိ ဘဂဝါ ယံ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတံ ဓမ္မံ ဘာဝေတွာ, ဖလနိဗ္ဗာနံ ပန သစ္ဆိကတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂတော, တမေဝံ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ဗုဒ္ဓဘာဝဟေတုဘူတံ သဗ္ဗဒေါသမလရဟိတံ အတ္တနော ဥတ္တရိတရာဘာဝေန အနုတ္တရံ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မံ နမာမီတိ. ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မဿပိ တပ္ပကာသနတ္တာ ဣဓ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Từ «api» có nghĩa là khả năng. Do đó, nó cho thấy khả năng về các pháp đức tính sẽ được nói đến: «Ngay cả Đức Thế Tôn, bậc được trang bị những đức tính đặc biệt như vậy». «Buddhabhāvaṃ» nghĩa là Chánh Đẳng Giác. «Bhāvetvā» nghĩa là sau khi làm cho sanh khởi và phát triển. «Sacchikatvā» nghĩa là sau khi chứng ngộ trực tiếp. «Upagato» nghĩa là đã đạt đến, tức là đã chứng đắc. Nó có liên quan đến «buddhabhāvaṃ». «Gatamalaṃ» nghĩa là đã đoạn trừ cấu uế, tức là không có lỗi lầm. «Vande» nghĩa là tôi đảnh lễ, hoặc tôi tán dương. «Anuttaraṃ» nghĩa là không có gì cao hơn, tức là siêu thế. «Dhammaṃ» là pháp vì nó nâng đỡ những người thực hành theo lời dạy, làm cho họ không bị rơi vào khổ cảnh và luân hồi. Đây là ý nghĩa tóm tắt: «Ngay cả Đức Phật, Đức Thế Tôn, bậc hội đủ các loại đức tính như vậy, sau khi đã tu tập pháp được gọi là Thánh đạo, và chứng ngộ quả vị và Niết-bàn, đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác vô thượng; tôi xin đảnh lễ Chánh Pháp chứng ngộ ấy, pháp là nhân cho sự thành Phật của chư Phật, pháp không còn mọi lỗi lầm và cấu uế, pháp là vô thượng vì không có gì cao hơn chính nó.» Cần phải hiểu rằng Pháp học (pariyattisaddhamma) cũng được bao gồm ở đây vì nó làm sáng tỏ pháp ấy.

အထ ဝါ ‘‘အဘိဓမ္မနယသမုဒ္ဒံ အဓိဂဉ္ဆိ, တီဏိ ပိဋကာနိ သမ္မသီ’’တိ စ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ပရိယတ္တိဓမ္မဿပိ သစ္ဆိကိရိယာသမ္မသနပရိယာယော လဗ္ဘတီတိ သောပိ ဣဓ ဝုတ္တော ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ‘‘ယံ ဓမ္မံ ဘာဝေတွာ သစ္ဆိကတွာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မဘူတာဟိ ပါရမိတာဟိ သဟ ပုဗ္ဗဘာဂေ အဓိသီလသိက္ခာဒယောပိ ဣဓ ဓမ္မသဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တာပိ ဟိ ဝိဂတပ္ပဋိပက္ခတာယ ဂတမလာ, အနညသာဓာရဏတာယ အနုတ္တရာ စာတိ. တထာ ဟိ သတ္တာနံ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခနိဿရဏာယ ကတမဟာဘိနီဟာရော မဟာကရုဏာဓိဝါသနပေသလဇ္ဈာသယော [Pg.14] ပညာဝိသေသပရိယောဒါတနိမ္မလာနံ ဒါနဒမသညမာဒီနံ ဥတ္တမဓမ္မာနံ သတသဟဿာဓိကာနိ ကပ္ပာနံ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ သက္ကစ္စံ နိရန္တရံ နိရဝသေသာနံ ဘာဝနာပစ္စက္ခကရဏေဟိ ကမ္မာဒီသု အဓိဂတဝသီဘာဝေါ အစ္ဆရိယာစိန္တေယျမဟာနုဘာဝေါ အဓိသီလအဓိစိတ္တာနံ ပရမုက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တော ဘဂဝါ ပစ္စယာကာရေ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿမုခေန မဟာဝဇိရဉာဏံ ပေသေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ.

Hoặc là, vì trong Chú giải có nói: «Ngài đã thấu triệt biển phương pháp của Thắng Pháp, đã quán xét ba tạng kinh điển», nên cần hiểu rằng Pháp học cũng được nói đến ở đây, vì có thể có cách giải thích về sự chứng ngộ và quán xét đối với Pháp học. Tương tự, vì có nói «sau khi đã tu tập và chứng ngộ pháp nào», nên cần biết rằng các pháp như tăng thượng giới học v.v. trong giai đoạn đầu cùng với các ba-la-mật là những pháp tạo nên một vị Phật cũng được bao gồm trong từ «pháp» ở đây. Bởi vì những pháp ấy cũng là «đã đoạn trừ cấu uế» do đã diệt trừ các pháp đối nghịch, và là «vô thượng» do không chung với các vị khác. Thật vậy, Đức Thế Tôn, bậc đã phát đại nguyện để chúng sanh thoát khỏi toàn bộ khổ đau luân hồi, bậc có khuynh hướng thiện xảo được thấm nhuần bởi đại bi, bậc đã đạt đến sự tự tại trong các nghiệp v.v. qua việc tu tập và chứng ngộ một cách trọn vẹn, liên tục, và tôn trọng trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp các pháp tối thượng như bố thí, tự chủ, chế ngự v.v., những pháp trong sạch và thanh tịnh nhờ trí tuệ đặc biệt, bậc có thần lực kỳ diệu và không thể nghĩ bàn, bậc đã đạt đến sự hoàn hảo tối cao của tăng thượng giới và tăng thượng tâm, đã hướng trí tuệ kim cương vĩ đại của mình qua hai mươi bốn trăm ngàn ức cách của duyên khởi, và đã giác ngộ Chánh Đẳng Giác vô thượng.

ဧတ္ထ စ ‘‘ဘာဝေတွာ’’တိ ဧတေန ဝိဇ္ဇာသမ္ပဒါယ ဓမ္မံ ထောမေတိ, ‘‘သစ္ဆိကတွာ’’တိ ဧတေန ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါယ. တထာ ပဌမေန ဈာနသမ္ပဒါယ, ဒုတိယေန ဝိမောက္ခသမ္ပဒါယ. ပဌမေန ဝါ သမာဓိသမ္ပဒါယ, ဒုတိယေန သမာပတ္တိသမ္ပဒါယ. အထ ဝါ ပဌမေန ခယဉာဏဘာဝေန, ဒုတိယေန အနုပ္ပာဒဉာဏဘာဝေန. ပဌမေန ဝါ ဝိဇ္ဇူပမတာယ, ဒုတိယေန ဝဇိရူပမတာယ. ပုရိမေန ဝါ ဝိရာဂသမ္ပတ္တိယာ, ဒုတိယေန နိရောဓသမ္ပတ္တိယာ. တထာ ပဌမေန နိယျာနဘာဝေန, ဒုတိယေန နိဿရဏဘာဝေန. ပဌမေန ဝါ ဟေတုဘာဝေန, ဒုတိယေန အသင်္ခတဘာဝေန. ပဌမေန ဝါ ဒဿနဘာဝေန, ဒုတိယေန ဝိဝေကဘာဝေန. ပဌမေန ဝါ အဓိပတိဘာဝေန, ဒုတိယေန အမတဘာဝေန ဓမ္မံ ထောမေတိ. အထ ဝါ ‘‘ယံ ဓမ္မံ ဘာဝေတွာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဥပဂတော’’တိ ဧတေန သွာက္ခာတတာယ ဓမ္မံ ထောမေတိ, ‘‘သစ္ဆိကတွာ’’တိ ဧတေန သန္ဒိဋ္ဌိကတာယ. တထာ ပုရိမေန အကာလိကတာယ, ပစ္ဆိမေန ဧဟိပဿိကတာယ. ပုရိမေန ဝါ ဩပနေယျိကတာယ, ပစ္ဆိမေန ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗတာယ ဓမ္မံ ထောမေတိ. ‘‘ဂတမလ’’န္တိ ဣမိနာ သံကိလေသာဘာဝဒီပနေန ဓမ္မဿ ပရိသုဒ္ဓတံ ဒဿေတိ, ‘‘အနုတ္တရ’’န္တိ ဧတေန အညဿ ဝိသိဋ္ဌဿ အဘာဝဒီပနေန ဝိပုလပရိပုဏ္ဏတံ. ပဌမေန ဝါ ပဟာနသမ္ပဒံ ဓမ္မဿ ဒဿေတိ, ဒုတိယေန ပဘဝသမ္ပဒံ. ဘာဝေတဗ္ဗတာယ ဝါ ဓမ္မဿ ဂတမလဘာဝေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ဘာဝနာဂုဏေန ဟိ သော ဒေါသာနံ သမုဂ္ဃာတကော ဟောတီတိ. သစ္ဆိကာတဗ္ဗဘာဝေန အနုတ္တရဘာဝေါ ယောဇေတဗ္ဗော. သစ္ဆိကိရိယာနိဗ္ဗတ္တိတော ဟိ တဒုတ္တရိကရဏီယာဘာဝတော အနညသာဓာရဏတာယ အနုတ္တရောတိ. တထာ ‘‘ဘာဝေတွာ’’တိ ဧတေန သဟ ပုဗ္ဗဘာဂသီလာဒီဟိ သေက္ခာ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. ‘‘သစ္ဆိကတွာ’’တိ ဧတေန သဟ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ အသေက္ခာ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓာ ဒဿိတာ ဟောန္တီတိ.

Và ở đây, với từ ‘bhāvetvā’ (sau khi đã tu tập), vị ấy tán dương Pháp bằng phương diện minh thành tựu; với từ ‘sacchikatvā’ (sau khi đã chứng ngộ), bằng phương diện giải thoát thành tựu. Tương tự, với từ thứ nhất là bằng phương diện thiền thành tựu, với từ thứ hai là bằng phương diện thắng giải thành tựu. Hoặc với từ thứ nhất là bằng phương diện định thành tựu, với từ thứ hai là bằng phương diện đẳng nhập thành tựu. Hoặc là, với từ thứ nhất là bằng trạng thái tận trí, với từ thứ hai là bằng trạng thái vô sanh trí. Hoặc với từ thứ nhất là bằng sự ví như tia chớp, với từ thứ hai là bằng sự ví như kim cương. Hoặc với từ thứ nhất là bằng sự thành tựu ly tham, với từ thứ hai là bằng sự thành tựu diệt tận. Tương tự, với từ thứ nhất là bằng trạng thái xuất ly, với từ thứ hai là bằng trạng thái thoát ly. Hoặc với từ thứ nhất là bằng trạng thái nhân duyên, với từ thứ hai là bằng trạng thái vô vi. Hoặc với từ thứ nhất là bằng trạng thái thấy biết, với từ thứ hai là bằng trạng thái viễn ly. Hoặc với từ thứ nhất là bằng trạng thái tối thượng, với từ thứ hai là bằng trạng thái bất tử, vị ấy tán dương Pháp. Hoặc là, với câu ‘Pháp nào mà sau khi đã tu tập, vị ấy đã đạt đến Phật quả,’ vị ấy tán dương Pháp bằng phương diện khéo thuyết; với từ ‘sacchikatvā’ (sau khi đã chứng ngộ), bằng phương diện tự mình thấy rõ. Tương tự, với từ trước là bằng phương diện không có thời gian, với từ sau là bằng phương diện đến để mà thấy. Hoặc với từ trước là bằng phương diện có tính hướng thượng, với từ sau là bằng phương diện được người trí tự mình giác hiểu, vị ấy tán dương Pháp. Với từ ‘gatamala’ (đã ly cấu), bằng cách chỉ ra sự không có phiền não, vị ấy cho thấy sự thanh tịnh của Pháp; với từ ‘anuttara’ (vô thượng), bằng cách chỉ ra sự không có điều gì khác cao tột hơn, vị ấy cho thấy sự rộng lớn và viên mãn. Hoặc với từ thứ nhất, vị ấy cho thấy sự thành tựu đoạn trừ của Pháp, với từ thứ hai là sự thành tựu hiệu năng. Hoặc trạng thái ly cấu của Pháp nên được liên kết với tính chất cần được tu tập. Vì rằng, do nhờ phẩm chất của sự tu tập mà Pháp trở thành phương tiện nhổ bật các lỗi lầm. Trạng thái vô thượng nên được liên kết với tính chất cần được chứng ngộ. Vì rằng, do được tạo ra từ sự chứng ngộ, Pháp là vô thượng do không còn việc gì phải làm cao hơn nữa và do tính chất không chung với các pháp khác. Tương tự, với từ ‘bhāvetvā’ (sau khi đã tu tập), các uẩn về giới, định, và tuệ của bậc hữu học cùng với các giới thuộc phần đầu, v.v... được chỉ ra. Với từ ‘sacchikatvā’ (sau khi đã chứng ngộ), các uẩn về giới, định, và tuệ của bậc vô học cùng với giới vô vi được chỉ ra.

၃. ဧဝံ [Pg.15] သင်္ခေပေနေဝ သဗ္ဗဓမ္မဂုဏေဟိ သဒ္ဓမ္မံ အဘိတ္ထဝိတွာ ဣဒါနိ အရိယသံဃံ ထောမေတုံ ‘‘သုဂတဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဂတဿာတိ သမ္ဗန္ဓနိဒ္ဒေသော. ‘‘တဿ ပုတ္တာန’’န္တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓော. ဩရသာနန္တိ ပုတ္တဝိသေသနံ. မာရသေနမထနာနန္တိ ဩရသပုတ္တဘာဝေ ကာရဏနိဒ္ဒေသော တေန ကိလေသပ္ပဟာနမေဝ ဘဂဝတော ဩရသပုတ္တဘာဝေ ကာရဏံ အနုဇာနာတီတိ ဒဿေတိ. အဋ္ဌန္နန္တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒနိဒ္ဒေသော. တေန စ သတိပိ တေသံ သတ္တဝိသေသဘာဝေန အနေကသတသဟဿဘာဝေ ဣမံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒံ နာတိဝတ္တန္တီတိ ဒဿေတိ မဂ္ဂဋ္ဌဖလဋ္ဌဘာဝါနတိဝတ္တနတော. သမူဟန္တိ သမုဒါယနိဒ္ဒေသော. အရိယသံဃန္တိ ဂုဏဝိသိဋ္ဌသံဟတဘာဝနိဒ္ဒေသော. တေန အသတိပိ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ကာယသာမဂ္ဂိယံ အရိယသံဃဘာဝံ ဒဿေတိ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတဘာဝတော.

3. Như vậy, sau khi đã tán dương Chánh Pháp bằng tất cả các phẩm chất của Pháp một cách tóm tắt, bây giờ để tán dương Thánh Tăng, vị ấy nói câu bắt đầu bằng ‘sugatassa.’ Trong đó, ‘sugatassa’ (của bậc Thiện Thệ) là sự chỉ định về mối liên hệ. Mối liên hệ ấy là với câu ‘tassa puttānaṃ’ (của các người con của vị ấy). ‘Orasānaṃ’ (những người con ruột) là tính từ của ‘puttānaṃ’ (những người con). ‘Mārasenamathanānaṃ’ (những vị đã nhiếp phục quân ma) là sự chỉ định nguyên nhân về trạng thái là con ruột; qua đó, câu ấy cho thấy rằng chính sự đoạn trừ phiền não là nguyên nhân được thừa nhận cho trạng thái là con ruột của đức Thế Tôn. ‘Aṭṭhannaṃ’ (của tám vị) là sự chỉ định về sự phân định số lượng. Và qua đó, câu ấy cho thấy rằng mặc dù các vị ấy có đến nhiều trăm ngàn vị xét theo phương diện là các chúng sanh đặc biệt, các vị ấy không vượt qua sự phân định số lượng này, bởi vì không vượt qua trạng thái của các vị trú trong đạo và các vị trú trong quả. ‘Samūhaṃ’ (đoàn thể) là sự chỉ định về sự tập hợp. ‘Ariyasaṅghaṃ’ (Thánh Tăng) là sự chỉ định về trạng thái hợp nhất và đặc thù bởi các phẩm chất. Qua đó, câu ấy cho thấy rằng mặc dù không có sự hòa hợp về thân của các bậc Thánh nhân, trạng thái Thánh Tăng vẫn hiện hữu do bởi trạng thái hợp nhất qua sự tương đồng về tri kiến và giới hạnh.

တတ္ထ ဥရသိ ဘဝါ ဇာတာ သံဗဒ္ဓါ စ ဩရသာ. ယထာ ဟိ သတ္တာနံ ဩရသပုတ္တာ အတ္တဇတာယ ပိတု သန္တကဿ ဒါယဇ္ဇဿ ဝိသေသေန ဘာဂိနော ဟောန္တိ, ဧဝမေတေပိ အရိယပုဂ္ဂလာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သဝနန္တေ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတတာယ ဘဂဝတော သန္တကဿ ဝိမုတ္တိသုခဿ အရိယဓမ္မရတနဿ ဧကန္တေန ဘာဂိနောတိ ဩရသာ ဝိယ ဩရသာ. အထ ဝါ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာနုဘာဝေန အရိယဘူမိံ ဩက္ကမမာနာ ဩက္ကန္တာ စ အရိယသာဝကာ ဘဂဝတော ဥရေ ဝါယာမဇနိတာဘိဇာတိတာယ နိပ္ပရိယာယေန ဩရသပုတ္တာတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟန္တိ. သာဝကေဟိ ပဝတ္တိယမာနာပိ ဟိ ဓမ္မဒေသနာ ‘‘ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ’’ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတိ တံမူလကတ္တာ လက္ခဏာဒိဝိသေသာဘာဝတော စ.

Trong đó, ‘orasā’ là những vị được sanh ra, được tạo ra, và được liên kết ở nơi ngực. Ví như các người con ruột của chúng sanh, do được sanh ra từ chính mình, là những người thừa hưởng đặc biệt đối với tài sản thừa kế của người cha, cũng vậy, các bậc Thánh nhân này, do được sanh ra bằng sự sanh cao quý vào lúc kết thúc việc nghe (Pháp) của đức Chánh Đẳng Giác, là những người thừa hưởng một cách chắc chắn đối với hạnh phúc giải thoát và bảo vật Thánh Pháp là tài sản của đức Thế Tôn, nên (gọi là) ‘orasā’ (con ruột) giống như những người con ruột. Hoặc là, các vị Thánh đệ tử đang bước vào hoặc đã bước vào Thánh địa nhờ vào năng lực thuyết Pháp của đức Thế Tôn, xứng đáng được gọi là ‘con ruột’ theo nghĩa đen, do sự sanh trưởng cao quý được tạo ra từ sự nỗ lực ở nơi ngực của đức Thế Tôn. Vì rằng, bài thuyết Pháp dù được các vị đệ tử trình bày cũng vẫn được gọi là ‘bài thuyết Pháp của đức Thế Tôn,’ do bởi Ngài là cội nguồn và do bởi không có sự khác biệt về các đặc tính, v.v...

ယဒိပိ အရိယသာဝကာနံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမသမယေ ဘဂဝတော ဝိယ တဒန္တရာယကရဏတ္ထံ ဒေဝပုတ္တမာရော, မာရဝါဟိနီ ဝါ န ဧကန္တေန အပသာဒေတိ, တေဟိ ပန အပသာဒေတဗ္ဗတာယ ကာရဏေ ဝိမထိတေ တေပိ ဝိမထိတာ ဧဝ နာမ ဟောန္တီတိ အာဟ – ‘‘မာရသေနမထနာန’’န္တိ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ‘‘မာရမာရသေနမထနာန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘မာရသေနမထနာန’’န္တိ ဧကဒေသသရူပေကသေသော ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ခန္ဓာဘိသင်္ခါရမာရာနံ ဝိယ ဒေဝပုတ္တမာရဿပိ ဂုဏမာရဏေ သဟာယဘာဝူပဂမနတော ကိလေသဗလကာယော ‘‘သေနာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ‘‘ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ’’တိအာဒိ [Pg.16] (သု. နိ. ၄၃၈; မဟာနိ. ၂၈, ၆၈, ၁၄၉). သာ စ တေဟိ ဒိယဍ္ဎသဟဿဘေဒါ, အနန္တဘေဒါ ဝါ ကိလေသဝါဟိနီ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယသမထာဒိဂုဏပ္ပဟရဏေဟိ ဩဓိသော ဝိမထိတာ ဝိဟတာ ဝိဒ္ဓသ္တာ စာတိ မာရသေနမထနာ, အရိယသာဝကာ. ဧတေန တေသံ ဘဂဝတော အနုဇာတပုတ္တတံ ဒဿေတိ.

Mặc dù vào thời điểm chứng đắc Thánh đạo, Thiên tử Ma hoặc quân đội của Ma không nhất thiết tấn công các vị Thánh đệ tử để gây chướng ngại như đối với đức Thế Tôn, nhưng vì nguyên nhân khiến họ bị tấn công đã được các vị ấy nhiếp phục, nên họ cũng được xem là đã bị nhiếp phục. Do đó, ngài nói – ‘mārasenamathanānaṃ’ (những vị đã nhiếp phục quân ma). Tuy nhiên, trong ý nghĩa này, đáng lẽ phải nói là ‘māramārasenamathanānaṃ’ (những vị đã nhiếp phục Ma và quân ma), nhưng cần phải hiểu rằng phép tu từ ‘ekadesasarūpekaseso’ (lược bỏ một phần tương tự) đã được thực hiện để thành ‘mārasenamathanānaṃ.’ Hoặc là, tập hợp các phiền não được gọi là ‘senā’ (quân đội) bởi vì, giống như Uẩn ma và Hành ma, Thiên tử Ma cũng trở thành đồng minh trong việc hủy hoại các phẩm chất. Như có lời dạy: ‘Này Ma, các dục vọng là đạo quân thứ nhất của ngươi,’ v.v... (Tập 438). Và đạo quân phiền não ấy, với một ngàn năm trăm loại hoặc vô số loại, đã bị các vị ấy nhiếp phục, đánh bại, và phá hủy một cách có giới hạn bằng các vũ khí là các phẩm chất như niệm, trạch pháp, tinh tấn, chỉ, v.v... nên các vị Thánh đệ tử là những vị đã nhiếp phục quân ma. Qua đó, điều này cho thấy các vị ấy là những người con tùy sanh của đức Thế Tôn.

အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ, အနယေ န ဣရိယနတော, အယေ စ ဣရိယနတော အရိယာ နိရုတ္တိနယေန. အထ ဝါ သဒေဝကေန လောကေန သရဏန္တိ အရဏီယတော ဥပဂန္တဗ္ဗတော, ဥပဂတာနဉ္စ တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော အရိယာ, အရိယာနံ သံဃောတိ အရိယသံဃော, အရိယော စ သော သံဃော စာတိ ဝါ အရိယသံဃော, တံ အရိယသံဃံ. ဘဂဝတော အပရဘာဂေ ဗုဒ္ဓဓမ္မရတနာနမ္ပိ သမဓိဂမော သံဃရတနာဓီနောတိ အဿ အရိယသံဃဿ ဗဟူပကာရတံ ဒဿေတုံ ဣဓေဝ ‘‘သိရသာ ဝန္ဒေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Theo từ nguyên học, các ngài là bậc Thánh (ariyā) vì đã xa lìa (ārakattā) các phiền não (kilesehi), vì không đi vào (na iriyanato) con đường bất thiện (anaye), và vì đi vào (iriyanato) con đường thiện (aye). Hoặc là, các ngài là bậc Thánh vì là nơi đáng được (araṇīyato) thế gian cùng với chư thiên (sadevakena lokena) đi đến (upagantabbato) nương tựa (saraṇanti), và vì những ai đã đi đến nương tựa đều được thành tựu mục đích ấy (upagatānañca tadatthasiddhito). Tăng chúng của các bậc Thánh là Thánh Tăng (ariyasaṅgho). Hoặc là, Tăng chúng ấy là bậc Thánh, do đó là Thánh Tăng. (Con xin đảnh lễ) bậc Thánh Tăng ấy. Việc chứng ngộ Phật bảo và Pháp bảo sau thời Đức Thế Tôn cũng phải tùy thuộc vào Tăng bảo, để cho thấy sự hỗ trợ to lớn của Thánh Tăng này, chính ở đây đã nói rằng “con xin cúi đầu đảnh lễ” (sirasā vande), cần phải được hiểu như vậy.

ဧတ္ထ စ ‘‘သုဂတဿ ဩရသာနံ ပုတ္တာန’’န္တိ ဧတေန အရိယသံဃဿ ပဘဝသမ္ပဒံ ဒဿေတိ, ‘‘မာရသေနမထနာန’’န္တိ ဧတေန ပဟာနသမ္ပဒံ သကလသံကိလေသပ္ပဟာနဒီပနတော. ‘‘အဋ္ဌန္နမ္ပိ သမူဟ’’န္တိ ဧတေန ဉာဏသမ္ပဒံ မဂ္ဂဋ္ဌဖလဋ္ဌဘာဝဒီပနတော. ‘‘အရိယသံဃ’’န္တိ ဧတေန ပဘဝသမ္ပဒံ ဒဿေတိ သဗ္ဗသံဃာနံ အဂ္ဂဘာဝဒီပနတော. အထ ဝါ ‘‘သုဂတဿ ဩရသာနံ ပုတ္တာန’’န္တိ အရိယသံဃဿ ဝိသုဒ္ဓနိဿယဘာဝဒီပနံ, ‘‘မာရသေနမထနာန’’န္တိ သမ္မာဥဇုဉာယသာမီစိပ္ပဋိပန္နဘာဝဒီပနံ, ‘‘အဋ္ဌန္နမ္ပိ သမူဟ’’န္တိ အာဟုနေယျာဒိဘာဝဒီပနံ, ‘‘အရိယသံဃ’’န္တိ အနုတ္တရပုညက္ခေတ္တဘာဝဒီပနံ. တထာ ‘‘သုဂတဿ ဩရသာနံ ပုတ္တာန’’န္တိ ဧတေန အရိယသံဃဿ လောကုတ္တရသရဏဂမနသဗ္ဘာဝံ ဒီပေတိ. လောကုတ္တရသရဏဂမနေန ဟိ တေ ဘဂဝတော ဩရသပုတ္တာ ဇာတာ. ‘‘မာရသေနမထနာန’’န္တိ ဧတေန အဘိနီဟာရသမ္ပဒါသိဒ္ဓံ ပုဗ္ဗဘာဂေ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ. ကတာဘိနီဟာရာ ဟိ သမ္မာပဋိပန္နာ မာရံ မာရပရိသံ ဝါ အဘိဝိဇိနန္တိ. ‘‘အဋ္ဌန္နမ္ပိ သမူဟ’’န္တိ ဧတေန ဝိဒ္ဓသ္တဝိပက္ခေ သေက္ခာသေက္ခဓမ္မေ ဒဿေတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန မဂ္ဂဖလဓမ္မာနံ ပကာသိတတ္တာ. ‘‘အရိယသံဃ’’န္တိ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျဘာဝံ ဒဿေတိ. သရဏဂမနဉ္စ သာဝကာနံ သဗ္ဗဂုဏာနံ အာဒိ, သပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ သေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော မဇ္ဈေ, အသေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော ပရိယောသာနန္တိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကလျာဏာ သင်္ခေပတော သဗ္ဗေ အရိယသံဃဂုဏာ ပကာသိတာ ဟောန္တိ.

Ở đây, qua câu “những người con chính thống của bậc Thiện Thệ” (sugatassa orasānaṃ puttānaṃ), tác giả cho thấy sự toàn hảo về nguồn gốc (pabhavasampadaṃ) của Thánh Tăng. Qua câu “những vị đã nhiếp phục ma quân” (mārasenamathanānaṃ), tác giả cho thấy sự toàn hảo về đoạn trừ (pahānasampadaṃ), vì nó chỉ ra sự đoạn trừ tất cả các phiền não. Qua câu “tập hợp của tám hạng” (aṭṭhannampi samūhaṃ), tác giả cho thấy sự toàn hảo về trí tuệ (ñāṇasampadaṃ), vì nó chỉ ra trạng thái của các bậc trú trong đạo và quả. Qua câu “Thánh Tăng” (ariyasaṅghaṃ), tác giả cho thấy sự toàn hảo về nguồn gốc, vì nó chỉ ra trạng thái là bậc tối thượng trong tất cả các Tăng chúng. Hoặc là, câu “những người con chính thống của bậc Thiện Thệ” chỉ ra trạng thái có nơi nương tựa thanh tịnh của Thánh Tăng. Câu “những vị đã nhiếp phục ma quân” chỉ ra trạng thái đã thực hành đúng đắn, ngay thẳng, hợp lý, và chân chánh. Câu “tập hợp của tám hạng” chỉ ra trạng thái đáng được cúng dường v.v... Câu “Thánh Tăng” chỉ ra trạng thái là ruộng phước vô thượng. Tương tự, qua câu “những người con chính thống của bậc Thiện Thệ”, tác giả chỉ ra thực chất của việc quy y siêu thế của Thánh Tăng. Chính nhờ quy y siêu thế mà các vị ấy trở thành những người con chính thống của Đức Thế Tôn. Qua câu “những vị đã nhiếp phục ma quân”, tác giả cho thấy sự thực hành đúng đắn trong giai đoạn đầu, được thành tựu nhờ sự toàn hảo về ước nguyện. Chính những vị đã lập nguyện và thực hành đúng đắn mới chiến thắng được Ma vương và ma chúng. Qua câu “tập hợp của tám hạng”, tác giả cho thấy các pháp hữu học và vô học với các pháp đối nghịch đã bị tiêu diệt, vì các pháp đạo và quả được chỉ ra với cá nhân làm nền tảng. Qua câu “Thánh Tăng”, tác giả cho thấy trạng thái là đối tượng thọ thí tối thượng. Việc quy y là khởi đầu của tất cả các đức hạnh của các vị Thanh văn, các uẩn như giới v.v... của bậc hữu học cùng với sự thực hành giai đoạn đầu là phần giữa, các uẩn như giới v.v... của bậc vô học là phần cuối. Như vậy, tất cả các đức hạnh của Thánh Tăng được thiện ở phần đầu, phần giữa, và phần cuối, đã được giải thích một cách tóm tắt.

၄. ဧဝံ [Pg.17] ဂါထာတ္တယေန သင်္ခေပတော သကလဂုဏသံကိတ္တနမုခေန ရတနတ္တယဿ ပဏာမံ ကတွာ ဣဒါနိ တံနိပစ္စကာရံ ယထာဓိပ္ပေတေ ပယောဇနေ ပရိဏာမေန္တော ‘‘ဣတိ မေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနံ, ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃာ. တေသဉှိ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ယထာဘူတဂုဏေ အာဝဇ္ဇေန္တဿ အမတာဓိဂမဟေတုဘူတံ အနပ္ပကံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာဟ –

4. Như vậy, sau khi đã đảnh lễ Tam bảo qua việc tán dương tóm tắt tất cả các đức hạnh bằng ba bài kệ, bây giờ, khi hướng sự tôn kính ấy đến mục đích đã định, ngài nói câu “iti me” v.v... Ở đây, Phật, Pháp, Tăng là bảo vật (ratanaṃ) theo nghĩa là làm phát sinh sự hoan hỷ (ratijananaṭṭhena). Thật vậy, đối với người đang suy niệm về các đức hạnh như thật của các ngài, bắt đầu bằng câu “itipi so bhagavā” v.v..., một niềm hỷ lạc không nhỏ, là nhân để chứng ngộ bất tử, sẽ phát sinh. Như có lời dạy rằng:

‘‘ယသ္မိံ, မဟာနာမ, သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ, နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသ…ပေ… န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ တထာဂတံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၆.၁၀; ၁၁.၁၁).

“Này Mahānāma, vào lúc nào vị Thánh đệ tử niệm tưởng đến Như Lai, vào lúc ấy tâm của vị ấy không bị tham chi phối, không bị sân... không bị si chi phối. Vào lúc ấy, tâm của vị ấy trở nên ngay thẳng, hướng về Như Lai. Này Mahānāma, với tâm ngay thẳng, vị Thánh đệ tử được cảm hứng về ý nghĩa, được cảm hứng về Chánh pháp, được niềm hân hoan đi liền với Chánh pháp. Khi đã hân hoan, hỷ phát sinh” v.v...

စိတ္တီကတာဒိဘာဝေါ ဝါ ရတနဋ္ဌော. ဝုတ္တဉှေတံ –

Hoặc là, ý nghĩa của bảo vật (ratana) là trạng thái được trân trọng v.v... Điều này đã được nói rằng:

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ;

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၃;

သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၂၂၃;

ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၆.၃;

သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၂၆);

“Được trân trọng, giá trị lớn, không gì sánh bằng, khó được thấy; là vật thọ dụng của các bậc cao thượng, do đó được gọi là bảo vật.”

စိတ္တီကတဘာဝါဒယော စ အနညသာဓာရဏာ ဗုဒ္ဓါဒီသု ဧဝ လဗ္ဘန္တီတိ.

Và các trạng thái như được trân trọng v.v... là những điều không chung cho các đối tượng khác, chỉ có thể tìm thấy ở nơi Đức Phật v.v...

ဝန္ဒနာဝ ဝန္ဒနာမယံ ယထာ ‘‘ဒါနမယံ, သီလမယ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅; ဣတိဝု. ၆၀). ဝန္ဒနာ စေတ္ထ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏနိန္နတာ, ထောမနာ ဝါ. ပုဇ္ဇဘာဝဖလနိဗ္ဗတ္တနတော ပုညံ, အတ္တနော သန္တာနံ ပုနာတီတိ ဝါ. သုဝိဟတန္တရာယောတိ သုဋ္ဌု ဝိဟတန္တရာယော. ဧတေန အတ္တနော ပသာဒသမ္ပတ္တိယာ, ရတနတ္တယဿ စ ခေတ္တဘာဝသမ္ပတ္တိယာ တံ ပုညံ အတ္ထပ္ပကာသနဿ ဥပဃာတကဥပဒ္ဒဝါနံ ဝိဟနနေ သမတ္ထန္တိ ဒဿေတိ. ဟုတွာတိ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ. တဿ ‘‘အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီ’’တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓော. တဿာတိ ယံ ရတနတ္တယဝန္ဒနာမယံ ပုညံ, တဿ. အာနုဘာဝေနာတိ ဗလေန.

“Do sự lễ bái mà thành” (vandanāmayaṃ) chính là sự lễ bái (vandanā), giống như “do sự bố thí mà thành” (dānamayaṃ), “do giới hạnh mà thành” (sīlamayaṃ). Ở đây, sự lễ bái là sự hướng tâm về các đức hạnh của Tam bảo bằng thân, khẩu, ý, hoặc là sự tán dương. Là phước (puññaṃ) vì nó tạo ra quả là trạng thái đáng được tôn kính, hoặc là vì nó thanh lọc (punāti) dòng tâm thức của chính mình. “Với các chướng ngại đã được khéo dẹp trừ” (suvihatantarāyo) có nghĩa là với các chướng ngại đã được dẹp trừ hoàn toàn. Qua đó, tác giả cho thấy rằng phước báu ấy, nhờ sự toàn hảo về niềm tin của chính mình và sự toàn hảo về trạng thái là ruộng phước của Tam bảo, có khả năng tiêu diệt các tai họa gây phương hại đến việc giải thích ý nghĩa. “Hutvā” là một bất biến quá khứ phân từ. Nó có liên hệ với câu “con sẽ giải thích ý nghĩa” (atthaṃ pakāsayissāmī). “Của phước báu ấy” (tassa) có nghĩa là: của phước báu do sự lễ bái Tam bảo mà thành. “Nhờ oai lực” (ānubhāvena) có nghĩa là: nhờ sức mạnh.

၅. ဧဝံ [Pg.18] ရတနတ္တယဿ နိပစ္စကာရကရဏေ ပယောဇနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယဿာ ဓမ္မဒေသနာယ အတ္ထံ သံဝဏ္ဏေတုကာမော, တဿာ တာဝ ဂုဏာဘိတ္ထဝနဝသေန ဥပညာပနတ္ထံ ‘‘ဧကကဒုကာဒိပဋိမဏ္ဍိတဿာ’’တိအာဒိမာဟ, ဧကကာဒီနိ အင်္ဂါနိ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎေတွာ ဒေသိတေဟိ သုတ္တန္တေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတဿ ဝိသိဋ္ဌဿာတိ အတ္ထော. ဧတေန ‘‘အင်္ဂုတ္တရော’’တိ အယံ ဣမဿ အာဂမဿ အတ္ထာနုဂတာ သမညာတိ ဒဿေတိ. နနု စ ဧကကာဒိဝသေန ဒေသိတာနိ သုတ္တာနိယေဝ အာဂမော. ကဿ ပန ဧကကဒုကာဒီဟိ ပဋိမဏ္ဍိတဘာဝေါတိ? သစ္စမေတံ ပရမတ္ထတော, သုတ္တာနိ ပန ဥပါဒါယ ပညတ္တော အာဂမော. ယထေဝ ဟိ အတ္ထဗျဉ္ဇနသမုဒါယေ သုတ္တန္တိ ဝေါဟာရော, ဧဝံ သုတ္တသမုဒါယေ အာဂမောတိ ဝေါဟာရော. ဧကကာဒီဟိ အင်္ဂေဟိ ဥပရူပရိ ဥတ္တရော အဓိကောတိ အင်္ဂုတ္တရော, အာဂမိဿန္တိ ဧတ္ထ, ဧတေန, ဧတသ္မာ ဝါ အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒယောတိ အာဂမော, အာဒိကလျာဏာဒိဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဥတ္တမဋ္ဌေန တံတံအဘိပတ္ထိတသမိဒ္ဓိဟေတုတာယ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝရိတဗ္ဗတော ဝရော, အာဂမော စ သော ဝရော စ သေဋ္ဌဋ္ဌေနာတိ အာဂမဝရော, အာဂမသမ္မတေဟိ ဝါ ဝရောတိ အာဂမဝရော. အင်္ဂုတ္တရော စ သော အာဂမဝရော စာတိ အင်္ဂုတ္တရာဂမဝရော, တဿ.

5. Sau khi đã trình bày lợi ích của việc thực hành sự tôn kính đối với Tam Bảo như vậy, bây giờ, vì muốn giải thích ý nghĩa của bài thuyết pháp nào, trước tiên để giới thiệu bài thuyết pháp ấy bằng cách tán thán các phẩm chất, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘của (bộ kinh) được trang hoàng bởi một chi, hai chi, v.v.’. Ý nghĩa là: của (bộ kinh) đặc biệt, được trang hoàng bởi các bài kinh được thuyết giảng bằng cách tăng dần các chi phần như một chi, hai chi, v.v. Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng ‘Aṅguttaro’ (Tăng Chi) là danh xưng phù hợp với ý nghĩa của bộ kinh này. Chẳng phải các bài kinh được thuyết giảng theo cách một chi, hai chi, v.v. chính là bộ kinh sao? Vậy thì, cái gì có đặc tính được trang hoàng bởi một chi, hai chi, v.v.? Về mặt chân đế, điều này là đúng. Tuy nhiên, bộ kinh (āgamo) được quy định dựa vào các bài kinh. Giống như có cách gọi là ‘kinh’ (sutta) cho sự tập hợp của ý nghĩa và văn tự, cũng vậy, có cách gọi là ‘bộ kinh’ (āgamo) cho sự tập hợp của các bài kinh. Aṅguttaro (Tăng Chi) là vì cao hơn, nhiều hơn về các chi phần tăng dần như một chi, hai chi, v.v. Āgamo (bộ kinh) là vì các lợi ích cho bản thân, lợi ích cho người khác, v.v. sẽ đến ở đây, do đây, hoặc từ đây. Varo (tuyệt hảo) là vì được các bậc hiền trí lựa chọn do là nhân thành tựu các điều mong muốn tương ứng, theo nghĩa là tối thượng do sự thành tựu các phẩm chất như tốt đẹp ở đoạn đầu, v.v. Āgamavaro là vì đó là bộ kinh (āgamo) và là điều tuyệt hảo (varo) theo nghĩa là cao quý nhất. Hoặc āgamavaro là vì được các bộ kinh khác công nhận là tuyệt hảo. Aṅguttarāgamavaro là vì đó là Aṅguttaro và là Āgamavaro. (Câu kệ nói) ‘của bộ kinh ấy’.

ပုင်္ဂဝါ ဝုစ္စန္တိ ဥသဘာ, အသန္တသနပရိဿယသဟနဿ ပရိပါလနာဒိဂုဏေဟိ တံသဒိသတာယ ဓမ္မကထိကာ ဧဝ ပုင်္ဂဝါတိ ဓမ္မကထိကပုင်္ဂဝါ, တေသံ. ဟေတူပမာဒိပ္ပဋိမဏ္ဍိတနာနာဝိဓဒေသနာနယဝိစိတ္တတာယ ဝိစိတ္တပဋိဘာနဇနနဿ. သုမင်္ဂလဝိလာသိနီအာဒီသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ; သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ) ပန ‘‘ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ သစ္စပ္ပဋိဝေဓံ အနုဂမ္မ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စာ အဂ္ဂသာဝကာဒယော အရိယာ ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓါ. အယမ္ပိ အာဂမော တေဟိ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဝသေန ဂုဏသံဝဏ္ဏနာဝသေန စ သံဝဏ္ဏိတော ဧဝ. အထ ဝါ ဗုဒ္ဓါ စ အနုဗုဒ္ဓါ စ ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓါတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနေဝ ဟိ တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ အတ္ထဝဏ္ဏနာက္ကမော ဘာသိတော, ယာ ‘‘ပကိဏ္ဏကဒေသနာ’’တိ ဝုစ္စတိ. တတော သင်္ဂါယနာဒိဝသေနေဝ သာဝကေဟီတိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ. ဣဓ ပန ‘‘ဓမ္မကထိကပုင်္ဂဝါနံ ဝိစိတ္တပဋိဘာနဇနနဿ’’ဣစ္စေဝ ထောမနာ ကတာ. သံဝဏ္ဏနာသု စာယံ အာစရိယဿ ပကတိ, ယာ တံတံသံဝဏ္ဏနာသု အာဒိတော တဿ တဿ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗဿ ဓမ္မဿ ဝိသေသဂုဏကိတ္တနေန ထောမနာ. တထာ ဟိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနီပပဉ္စသူဒနီသာရတ္ထပ္ပကာသနီသု အဋ္ဌသာလိနီအာဒီသု [Pg.19] စ ယထာက္ကမံ ‘‘သဒ္ဓါဝဟဂုဏဿ, ပရဝါဒမထနဿ, ဉာဏပ္ပဘေဒဇနနဿ, တဿ ဂမ္ဘီရဉာဏေဟိ ဩဂါဠှဿ အဘိဏှသော နာနာနယဝိစိတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ ထောမနာ ကတာ.

Puṅgavā được gọi là những con bò đực đầu đàn. Do sự tương đồng với chúng về các phẩm chất như hộ trì, chịu đựng các hiểm nguy không nao núng, v.v., chính các vị thuyết pháp là những bậc tối thượng (puṅgavā), do đó (gọi là) dhammakathikapuṅgavā (những bậc thuyết pháp tối thượng); (câu kệ nói) ‘của các vị ấy’. (Câu kệ nói) ‘của (bộ kinh) làm phát sinh trí tuệ biện tài đa dạng’ do sự đa dạng trong các phương pháp thuyết giảng khác nhau được trang hoàng bởi các ví dụ, nhân duyên, v.v. Tuy nhiên, trong các bộ như Sumaṅgalavilāsinī, v.v., có nói rằng: ‘của (bộ kinh) được tán thán bởi các vị Phật và các vị tùy giác’. Thật vậy, các bậc Thánh như các vị Thượng thủ Thinh văn, v.v., những vị đã thâm nhập chân lý theo sau sự thâm nhập chân lý của các vị Phật, là các vị tùy giác (buddhānubuddhā). Bộ kinh này cũng đã được các vị ấy tán thán bằng cách giải thích ý nghĩa và tán thán các phẩm chất. Hoặc nên được kết hợp là: các vị Phật và các vị tùy giác (buddhānubuddhā). Thật vậy, chính Đức Chánh Đẳng Giác đã thuyết giảng phương thức giải thích ý nghĩa của ba tạng, điều được gọi là ‘pakiṇṇakadesanā’ (thuyết giảng tạp loại). Các vị đạo sư nói rằng, sau đó, (phương thức ấy) đã được các vị thinh văn (thực hiện) vào ngày kết tập, v.v. Tuy nhiên, ở đây, sự tán thán đã được thực hiện chỉ là: ‘của (bộ kinh) làm phát sinh trí tuệ biện tài đa dạng cho các bậc thuyết pháp tối thượng’. Và đây là thông lệ của vị đạo sư trong các bộ sớ giải, đó là sự tán thán bằng cách kể lại các phẩm chất đặc biệt của pháp cần được giải thích tương ứng ở phần đầu của các bộ sớ giải tương ứng. Thật vậy, trong các bộ Sumaṅgalavilāsinī, Papañcasūdanī, Sāratthappakāsanī, Aṭṭhasālinī, v.v., theo thứ tự, sự tán thán đã được thực hiện bằng các câu bắt đầu bằng: ‘của (bộ kinh) có phẩm chất mang lại đức tin’, ‘của (bộ kinh) phá tan tà thuyết’, ‘của (bộ kinh) làm phát sinh các loại trí tuệ’, ‘của (bộ kinh) ấy đã được thâm nhập thường xuyên bằng các trí tuệ sâu sắc, đa dạng với nhiều phương pháp khác nhau’.

၆. အတ္ထော ကထီယတိ ဧတာယာတိ အတ္ထကထာ, သာ ဧဝ အဋ္ဌကထာ, တ္ထ-ကာရဿ ဋ္ဌ-ကာရံ ကတွာ ယထာ ‘‘ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၇; ၂.၈). အာဒိတောတိအာဒိမှိ ပဌမသင်္ဂီတိယံ. ဆဠဘိညတာယ ပရမေန စိတ္တဝသီဘာဝေန သမန္နာဂတတ္တာ ဈာနာဒီသု ပဉ္စဝိဓဝသိတာသဗ္ဘာဝတော စ ဝသိနော, ထေရာ မဟာကဿပါဒယော, တေသံ သတေဟိ ပဉ္စဟိ. ယာတိ ယာ အဋ္ဌကထာ. သင်္ဂီတာတိ အတ္ထံ ပကာသေတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ ‘‘အယံ ဧတဿ အတ္ထော, အယံ ဧတဿ အတ္ထော’’တိ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တာ. အနုသင်္ဂီတာ စ ယသတ္ထေရာဒီဟိ ပစ္ဆာပိ ဒုတိယတတိယသင်္ဂီတီသု. ဣမိနာ အတ္တနော သံဝဏ္ဏနာယ အာဂမနဝိသုဒ္ဓိံ ဒဿေတိ.

6. Aṭṭhakathā là vì ý nghĩa được nói ra bởi nó. Chính nó là aṭṭhakathā, bằng cách biến âm ‘ttha’ thành ‘ṭṭha’, giống như trong câu ‘ý nghĩa bức bách của khổ’. Ādito (ban đầu) có nghĩa là vào lúc ban đầu, tức là trong cuộc kết tập lần thứ nhất. Vasino (những bậc tự chủ) là vì các vị ấy sở hữu sự tự chủ về tâm ở mức độ cao nhất do có sáu thắng trí, và vì có sự hiện hữu của năm loại tự chủ trong các tầng thiền, v.v.; các vị trưởng lão như ngài Mahākassapa, v.v.; (câu kệ nói) ‘bởi năm trăm vị ấy’. Yā (bản nào) có nghĩa là bản sớ giải nào. Saṅgītā (được kết tập) có nghĩa là đã được nói ra bằng cách thu thập (ý nghĩa) ở những chỗ thích hợp để làm sáng tỏ ý nghĩa rằng ‘đây là ý nghĩa của điều này, đây là ý nghĩa của điều này’. Và anusaṅgītā (được kết tập sau đó) là vì cũng đã được các vị như trưởng lão Yasa, v.v. kết tập sau này trong các cuộc kết tập lần thứ hai và thứ ba. Bằng điều này, ngài chỉ ra sự trong sạch về nguồn gốc của bộ sớ giải của mình.

၇. သီဟဿ လာနတော ဂဟဏတော သီဟဠော, သီဟကုမာရော. တံဝံသဇာတတာယ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ခတ္တိယာနံ, တေသံ နိဝါသတာယ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပဿ စ သီဟဠဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာဘတာတိ ဇမ္ဗုဒီပတော အာနီတာ. အထာတိ ပစ္ဆာ. အပရဘာဂေ ဟိ အသင်္ကရတ္ထံ သီဟဠဘာသာယ အဋ္ဌကထာ ဌပိတာတိ. တေန သာ မူလဋ္ဌကထာ သဗ္ဗသာဓာရဏာ န ဟောတီတိ ဣဒံ အတ္ထပ္ပကာသနံ ဧကန္တေန ကရဏီယန္တိ ဒဿေတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဒီပဝါသီနမတ္ထာယာ’’တိ. တတ္ထ ဒီပဝါသီနန္တိ ဇမ္ဗုဒီပဝါသီနံ, ဒီပဝါသီနန္တိ ဝါ သီဟဠဒီပဝါသီနံ အတ္ထာယ သီဟဠဘာသာယ ဌပိတာတိ ယောဇနာ.

7. Sīhaḷo (người Sư Tử) là vì đã bắt, đã nắm giữ con sư tử; (đó là) hoàng tử Sīha. Nên hiểu rằng các vị Sát-đế-lỵ ở đảo Tambapaṇṇi có tên là Sīhaḷa do được sinh ra trong dòng dõi của vị ấy, và đảo Tambapaṇṇi cũng có tên là Sīhaḷa do là nơi cư ngụ của các vị ấy. Ābhatā (được mang đến) có nghĩa là được mang đến từ Jambudīpa (Ấn Độ). Athā (sau đó) có nghĩa là về sau. Thật vậy, về sau, để tránh sự pha trộn, bản sớ giải đã được thiết lập bằng tiếng Sīhaḷa. Do đó, ngài chỉ ra rằng bản sớ giải gốc ấy không phổ biến cho tất cả mọi người, và việc soạn bộ Atthappakāsanī (bản sớ giải này) chắc chắn phải được thực hiện. Chính vì vậy, ngài đã nói: ‘vì lợi ích của những người sống trên đảo’. Ở đây, cách kết hợp là: dīpavāsīnaṃ có nghĩa là của những người sống ở Jambudīpa; hoặc dīpavāsīnaṃ có nghĩa là (bản sớ giải) đã được thiết lập bằng tiếng Sīhaḷa vì lợi ích của những người sống trên đảo Sīhaḷa.

၈. အပနေတွာနာတိ ကဉ္စုကသဒိသံ သီဟဠဘာသံအပနေတွာန. တတောတိ အဋ္ဌကထာတော. အဟန္တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. မနောရမံ ဘာသန္တိ မာဂဓဘာသံ. သာ ဟိ သဘာဝနိရုတ္တိဘူတာ ပဏ္ဍိတာနံ မနံ ရမယတီတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘တန္တိနယာနုစ္ဆဝိက’’န္တိ, ပါဠိဂတိယာ အနုလောမိကံ ပါဠိစ္ဆာယာနုဝိဓာယိနိန္တိ အတ္ထော. ဝိဂတဒေါသန္တိ အသဘာဝနိရုတ္တိဘာသန္တရရဟိတံ.

8. Apanetvāna (sau khi loại bỏ) có nghĩa là sau khi loại bỏ tiếng Sīhaḷa vốn giống như lớp vỏ bọc. Tato (từ đó) có nghĩa là từ bản sớ giải ấy. Ahaṃ (ta) là ngài chỉ chính mình. (Dịch sang) ngôn ngữ làm hài lòng tâm trí, tức là tiếng Māgadha (Pāli). Thật vậy, ngôn ngữ ấy, vốn là ngôn ngữ tự nhiên, làm cho tâm của các bậc hiền trí vui thích. Chính vì vậy, ngài đã nói: ‘phù hợp với phương pháp của Thánh điển’. Ý nghĩa là: thuận theo văn phong Pāli, theo sát hình thức của Pāli. Vigatadosaṃ (không có lỗi) có nghĩa là không có các ngôn ngữ khác vốn không phải là ngôn ngữ tự nhiên.

၉. သမယံ အဝိလောမေန္တောတိ သိဒ္ဓန္တံ အဝိရောဓေန္တော. ဧတေန အတ္ထဒေါသာဘာဝမာဟ. အဝိရုဒ္ဓတ္တာ ဧဝ ဟိ ထေရဝါဒါပိ ဣဓ ပကာသီယိဿန္တိ. ထေရဝံသဒီပါနန္တိ ထိရေဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ထေရာ[Pg.20], မဟာကဿပါဒယော, တေဟိ အာဂတာ အာစရိယပရမ္ပရာ ထေရဝံသော. တပ္ပရိယာပန္နာ ဟုတွာ အာဂမာဓိဂမသမ္ပန္နတ္တာ ပညာပဇ္ဇောတေန တဿ သမုဇ္ဇလနတော ထေရဝံသဒီပါ, မဟာဝိဟာရဝါသိနော ထေရာ, တေသံ. ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ နိစ္ဆီယတီတိ ဝိနိစ္ဆယော, ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနေသု ခီလမဒ္ဒနာကာရေန ပဝတ္တာ ဝိမတိစ္ဆေဒကထာ. သုဋ္ဌု နိပုဏော သဏှော ဝိနိစ္ဆယော ဧတေသန္တိ သုနိပုဏဝိနိစ္ဆယာ. အထ ဝါ ဝိနိစ္ဆိနောတီတိ ဝိနိစ္ဆယော, ယထာဝုတ္တတ္ထဝိသယံ ဉာဏံ. သုဋ္ဌု နိပုဏော ဆေကော ဝိနိစ္ဆယော ဧတေသန္တိ သုနိပုဏဝိနိစ္ဆယာ. ဧတေန မဟာကဿပါဒိတ္ထေရပရမ္ပရာဘတော, တတောယေဝ စ အဝိပရီတော သဏှသုခုမော မဟာဝိဟာရဝါသီနံ ဝိနိစ္ဆယောတိ တဿ ပမာဏဘူတတံ ဒဿေတိ.

9. Samayaṃ avilomento có nghĩa là không mâu thuẫn với học thuyết. Qua đó, ngài nói lên sự không có lỗi về ý nghĩa. Vì không mâu thuẫn nên các giáo lý của Trưởng Lão bộ cũng sẽ được trình bày ở đây. Theravaṃsadīpānaṃ (của các bậc Trưởng Lão là ngọn đèn soi sáng dòng truyền thừa): Các vị Trưởng Lão (therā) là những vị được phú bẩm các uẩn như giới uẩn vững chắc, như ngài Mahākassapa (Đại Ca Diếp) v.v... Dòng truyền thừa của các vị thầy xuất phát từ các ngài được gọi là Theravaṃsa (dòng truyền thừa của các bậc Trưởng Lão). Các vị Trưởng Lão ở Đại Tự viện (Mahāvihāra) là những ngọn đèn soi sáng dòng truyền thừa (Theravaṃsadīpā) vì thuộc về dòng truyền thừa ấy, lại đầy đủ cả pháp học (āgama) và pháp hành (adhigama), và làm rạng rỡ dòng truyền thừa ấy bằng ngọn đèn trí tuệ. Tesaṃ là của các vị ấy. Vividhehi ākārehi nicchīyatīti vinicchayo, là lời luận giải đoạn trừ mối nghi, diễn ra theo cách thức đóng cọc vào chỗ khúc mắc. Suṭṭhu nipuṇo saṇho vinicchayo etesanti sunipuṇavinicchayā. Hoặc, vinicchinotīti vinicchayo, là trí tuệ liên quan đến ý nghĩa đã được nói. Suṭṭhu nipuṇo cheko vinicchayo etesanti sunipuṇavinicchayā. Qua đó, ngài cho thấy tính thẩm quyền của sự quyết đoán của các vị Trưởng Lão ở Đại Tự viện, vì nó được truyền thừa từ dòng dõi các bậc Trưởng Lão bắt đầu từ ngài Mahākassapa, và do đó không bị sai lệch, lại tinh tế và sâu sắc.

၁၀. သုဇနဿ စာတိ စ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. တေန ‘‘န ကေဝလံ ဇမ္ဗုဒီပဝါသီနံယေဝ အတ္ထာယ, အထ ခေါ သာဓုဇနာနံ တောသနတ္ထဉ္စာ’’တိ ဒဿေတိ. တေန စ ‘‘တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပဝါသီနမ္ပိ အတ္ထာယာ’’တိ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ ဥဂ္ဂဟဏာဒိသုကရတာယ တေသမ္ပိ ဗဟူပကာရတ္တာ. စိရဋ္ဌိတတ္ထန္တိ စိရဋ္ဌိတိအတ္ထံ, စိရကာလာဝဋ္ဌာနာယာတိ အတ္ထော. ဣဒဉှိ အတ္ထပ္ပကာသနံ အဝိပရီတဗျဉ္ဇနသုနိက္ခေပဿ အတ္ထသုနီတဿ စ ဥပါယဘာဝတော သဒ္ဓမ္မဿ စိရဋ္ဌိတိယာ သံဝတ္တတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

10. Sujanassa cāti: từ ca có nghĩa là bao gồm. Qua đó, ngài cho thấy rằng “không chỉ vì lợi ích của cư dân xứ Jambudīpa (Diêm Phù Đề), mà còn để làm hài lòng những người thiện”. Và do đó, ý nghĩa “cũng vì lợi ích của cư dân đảo Tambapaṇṇi (Tích Lan)” được thành tựu, bởi vì nó cũng rất hữu ích cho họ do sự dễ dàng trong việc học hỏi v.v... Ciraṭṭhitatthanti có nghĩa là vì sự tồn tại lâu dài. Việc giải thích ý nghĩa này dẫn đến sự trường tồn của Chánh pháp, vì nó là phương tiện cho văn cú được trình bày đúng đắn và ý nghĩa được dẫn dắt khéo léo. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói rằng –

‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သဒ္ဓမ္မဿ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ အနန္တရဓာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ဒွေ? သုနိက္ခိတ္တဉ္စ ပဒဗျဉ္ဇနံ, အတ္ထော စ သုနီတော’’တိ (အ. နိ. ၂.၂၁).

“Này các Tỳ khưu, có hai pháp này đưa đến sự tồn tại, không lẫn lộn, không biến mất của Chánh pháp. Thế nào là hai? Văn cú được trình bày đúng đắn, và ý nghĩa được dẫn dắt khéo léo.” (A. Ni. 2.21).

၁၁-၁၂. ယံ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကတ္ထုကာမော, တဿာ မဟန္တတ္တံ ပရိဟရိတုံ ‘‘သာဝတ္ထိပဘူတီန’’န္တိအာဒိမာဟ. တေနာဟ – ‘‘န ဣဓ ဝိတ္ထာရကထံ ကရိဿာမိ, န တံ ဣဓ ဝိစာရယိဿာမီ’’တိ စ. တတ္ထ ဒီဃဿာတိ ဒီဃနိကာယဿ. မဇ္ဈိမဿာတိ မဇ္ဈိမနိကာယဿ. ‘‘သင်္ဂီတီနံ ဒွိန္နံ ယာ မေ အတ္ထံ ဝဒန္တေနာ’’တိပိ ပါဌော. တတ္ထပိ သင်္ဂီတီနံ ဒွိန္နန္တိ ဒီဃမဇ္ဈိမနိကာယာနန္တိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. မေတိ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ, မယာတိ အတ္ထော. သုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. ဟေဋ္ဌာ ဒီဃဿ မဇ္ဈိမဿ စ အတ္ထံ ဝဒန္တေန သာဝတ္ထိပဘုတီနံ နဂရာနံ ယာ ဝဏ္ဏနာ ကတာ, တဿာ ဝိတ္ထာရကထံ န ဣဓ ဘိယျော ကရိဿာမီတိ [Pg.21] ယောဇေတဗ္ဗံ. ယာနိ စ တတ္ထ ဝတ္ထူနိ ဝိတ္ထာရဝသေန ဝုတ္တာနိ, တေသမ္ပိ ဝိတ္ထာရကထံ န ဣဓ ဘိယျော ကရိဿာမီတိ သမ္ဗန္ဓော.

11-12. Muốn soạn bản giải thích ý nghĩa, để tránh sự dài dòng của nó, ngài đã nói “của Sāvatthi v.v...”. Do đó, ngài nói: “Ta sẽ không trình bày chi tiết ở đây, ta sẽ không khảo sát điều đó ở đây”. Trong đó, dīghassa là của Trường Bộ Kinh. Majjhimassa là của Trung Bộ Kinh. Cũng có bản đọc là: “Saṅgītīnaṃ dvinnaṃ yā me atthaṃ vadantenā”. Ở đó, saṅgītīnaṃ dvinnaṃ (của hai kỳ kết tập) cũng nên được hiểu là của Trường Bộ và Trung Bộ Kinh. Me là sở hữu cách được dùng theo nghĩa của công cụ cách, có nghĩa là “bởi ta”. Sudaṃ chỉ là một tiểu từ. Nên được liên kết như sau: “Phần mô tả về các thành phố như Sāvatthi v.v... mà ta đã thực hiện trước đây khi giải thích ý nghĩa của Trường Bộ và Trung Bộ, ta sẽ không trình bày chi tiết về nó ở đây một lần nữa”. Và cũng có sự liên kết rằng: “Những câu chuyện đã được kể chi tiết ở đó, ta cũng sẽ không trình bày chi tiết về chúng ở đây một lần nữa”.

၁၃. ဣဒါနိ ‘‘န ဣဓ ဝိတ္ထာရကထံ ကရိဿာမီ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ပဝရံ ဒဿေတုံ – ‘‘သုတ္တာနံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သုတ္တာနံ ယေ အတ္ထာ ဝတ္ထူဟိ ဝိနာ န ပကာသန္တီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

13. Bây giờ, để cho thấy sự ưu việt của ý nghĩa đã được nói một cách tổng quát là “Ta sẽ không trình bày chi tiết ở đây”, ngài đã nói “Còn đối với các bài kinh...” v.v... Nên được liên kết như sau: “Những ý nghĩa của các bài kinh mà không thể được làm sáng tỏ nếu không có các câu chuyện (duyên sự)”.

၁၄. ယံ အဋ္ဌကထံ ကတ္တုကာမော, တဒေကဒေသဘာဝေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ စ ဂဟေတဗ္ဗောတိ ကထိကာနံ ဥပဒေသံ ကရောန္တော တတ္ထ ဝိစာရိတဓမ္မေ ဥဒ္ဒေသဝသေန ဒဿေတိ – ‘‘သီလကထာ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ သီလကထာတိ စာရိတ္တဝါရိတ္တာဒိဝသေန သီလဿ ဝိတ္ထာရကထာ. ဓုတဓမ္မာတိ ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂါဒယော တေရသ ကိလေသဓုနနကဓမ္မာ. ကမ္မဋ္ဌာနာနိ သဗ္ဗာနီတိ ပါဠိယံ အာဂတာနိ အဋ္ဌတိံသ, အဋ္ဌကထာယံ ဒွေတိ နိရဝသေသာနိ ယောဂကမ္မဿ ဘာဝနာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနာနိ. စရိယာဝိဓာနသဟိတောတိ ရာဂစရိတာဒီနံ သဘာဝါဒိဝိဓာနေန သဟိတော. ဈာနာနိ စတ္တာရိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ, သမာပတ္တိယော စတဿော အာရုပ္ပသမာပတ္တိယော. အဋ္ဌပိ ဝါ ပဋိလဒ္ဓမတ္တာနိ ဈာနာနိ သမာပဇ္ဇနဝသီဘာဝပ္ပတ္တိယာ သမာပတ္တိယော. ဈာနာနိ ဝါ ရူပါရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ, သမာပတ္တိယော ဖလသမာပတ္တိနိရောဓသမာပတ္တိယော.

14. Muốn soạn bộ Chú giải, và trong khi đưa ra lời chỉ dẫn cho các nhà thuyết giảng rằng Thanh Tịnh Đạo cũng nên được xem như một phần của nó, ngài đã trình bày các pháp được khảo sát trong đó bằng cách đề mục, bắt đầu bằng “luận về giới” v.v... Trong đó, sīlakathā (luận về giới) là sự luận giải chi tiết về giới theo phương diện hành trì giới và phòng hộ giới v.v... Dhutadhammā (các pháp đầu đà) là mười ba pháp rũ bỏ phiền não, như hạnh khất thực v.v... Kammaṭṭhānāni sabbāni (tất cả các đề mục thiền) là ba mươi tám đề mục có trong Pāli tạng, và hai đề mục trong Chú giải, tức là tất cả không sót một đề mục nào, là những nền tảng cho sự tiến hành tu tập nghiệp xứ của hành giả. Cariyāvidhānasahito (cùng với phương pháp về các tánh): cùng với phương pháp về bản chất v.v... của các tánh như tham tánh v.v... Jhānāni (các thiền) là bốn thiền sắc giới; samāpattiyo (các chứng đắc) là bốn chứng đắc vô sắc. Hoặc, tám thiền, ngay khi vừa chứng đắc, trở thành samāpattiyo (các chứng đắc) khi đạt đến sự thuần thục trong việc nhập thiền. Hoặc, jhānāni là các thiền sắc giới và vô sắc giới; samāpattiyo là quả chứng đắc và diệt tận định.

၁၅. လောကိယလောကုတ္တရဘေဒါ ဆ အဘိညာယော သဗ္ဗာ အဘိညာယော. ဉာဏဝိဘင်္ဂါဒီသု အာဂတနယေန ဧကဝိဓာဒိနာ ပညာယ သံကလေတွာ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ နိစ္ဆယော ပညာသင်္ကလနနိစ္ဆယော.

15. Sabbā abhiññāyo (tất cả các thắng trí) là sáu thắng trí, được phân chia thành hiệp thế và siêu thế. Paññāsaṅkalananicchayo (sự quyết đoán bằng cách tổng hợp trí tuệ) là sự quyết đoán được thực hiện bằng cách thu thập và tóm lược trí tuệ theo các cách như một pháp v.v..., theo phương pháp được trình bày trong Phân Tích về Trí (Ñāṇavibhaṅga) v.v...

၁၆. ပစ္စယဓမ္မာနံ ဟေတုအာဒီနံ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာနံ ဟေတုပစ္စယာဒိဘာဝေါ ပစ္စယာကာရော, တဿ ဒေသနာ ပစ္စယာကာရဒေသနာ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကထာတိ အတ္ထော. သာ ပန ဃနဝိနိဗ္ဘောဂဿ သုဒုက္ကရတာယ သဏှသုခုမာ, နိကာယန္တရလဒ္ဓိသင်္ကရရဟိတာ, ဧကတ္တနယာဒိသဟိတာ စ တတ္ထ ဝိစာရိတာတိ အာဟ – ‘‘သုပရိသုဒ္ဓနိပုဏနယာ’’တိ. ပဋိသမ္ဘိဒါဒီသု အာဂတနယံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ ဝိစာရိတတ္တာ အဝိမုတ္တတန္တိမဂ္ဂါ.

16. Trạng thái làm duyên, như nhân duyên v.v..., của các pháp làm duyên đối với các pháp do duyên sanh được gọi là paccayākāro (phương thức duyên hệ). Sự thuyết giảng về điều đó là paccayākāradesanā (sự thuyết giảng về phương thức duyên hệ), có nghĩa là luận về Duyên khởi. Và sự luận giải ấy thì tinh tế và sâu sắc do sự rất khó khăn trong việc phân tích khối đặc, không bị pha trộn với các học thuyết của các bộ phái khác, và được trang bị phương pháp nhất quán v.v... Điều này được ngài nói qua cụm từ “suparisuddhanipuṇanayā” (có phương pháp rất trong sạch và khéo léo). Avimuttatantimaggā (không từ bỏ con đường của thánh điển) vì nó được khảo sát mà không từ bỏ phương pháp được trình bày trong Vô Ngại Giải Đạo (Paṭisambhidāmagga) v.v...

၁၇. ဣတိ ပန သဗ္ဗန္တိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ပရိသမာပနေ, ပန-သဒ္ဒေါ ဝစနာလင်္ကာရေ, ဧတံ သဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဣဓာတိ ဣမိဿာ အဋ္ဌကထာယ န ဝိစာရယိဿာမိ ပုနရုတ္တိဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော.

17. Iti pana sabbaṃ (tất cả những điều ấy): từ iti dùng để kết thúc, từ pana là một từ trang trí cho lời nói; có nghĩa là “tất cả những điều này”. Idha (ở đây): trong bộ Chú giải này, “ta sẽ không khảo sát, vì sẽ là sự lặp lại” – đó là chủ ý.

၁၈. ဣဒါနိ [Pg.22] တဿေဝ အဝိစာရဏဿ ဧကန္တကာရဏံ နိဒ္ဓါရေန္တော ‘‘မဇ္ဈေ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘မဇ္ဈေ ဌတွာ’’တိ ဧတေန မဇ္ဈဘာဝဒီပနေန ဝိသေသတော စတုန္နံ အာဂမာနံ သာဓာရဏဋ္ဌကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ, န သုမင်္ဂလဝိလာသိနီအာဒယော ဝိယ အသာဓာရဏဋ္ဌကထာတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဝိသေသတော’’တိ စ ဣဒံ ဝိနယာဘိဓမ္မာနမ္ပိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ ယထာရဟံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ဟောတိ ဧဝါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ.

18. Bây giờ, trong khi xác định nguyên nhân duy nhất của việc không khảo sát điều ấy, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “Thanh Tịnh Đạo ở giữa”. Trong ấy, qua việc chỉ rõ vị trí ở giữa bằng câu “đứng ở giữa”, ngài cho thấy rằng Thanh Tịnh Đạo đặc biệt là bộ sớ giải chung (sādhāraṇaṭṭhakathā) cho bốn bộ Āgama, chứ không phải là bộ sớ giải riêng (asādhāraṇaṭṭhakathā) như Sumaṅgalavilāsinī và các bộ khác. Và từ “đặc biệt” (visesato) này được nói ra vì cho rằng Thanh Tịnh Đạo cũng là sự luận giải ý nghĩa của Tạng Luật và Tạng Vi Diệu Pháp một cách tương xứng.

၁၉. ဣစ္စေဝါတိ ဣတိ ဧဝ. တမ္ပီတိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမ္ပိ. ဧတာယာတိ မနောရထပူရဏိယာ. ဧတ္ထ စ ‘‘သီဟဠဒီပံ အာဘတာ’’တိအာဒိနာ အတ္ထပ္ပကာသနဿ နိမိတ္တံ ဒဿေတိ, ‘‘ဒီပဝါသီနမတ္ထာယ သုဇနဿ စ တုဋ္ဌတ္ထံ စိရဋ္ဌိတတ္ထဉ္စ ဓမ္မဿာ’’တိ ဧတေန ပယောဇနံ, အပနေတွာန တတောဟံ, သီဟဠဘာသ’’န္တိအာဒိနာ. ‘‘သာဝတ္ထိပဘုတီန’’န္တိအာဒိနာ စ ကရဏပ္ပကာရံ. ဟေဋ္ဌိမနိကာယေသု ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ စ ဝိစာရိတာနံ အတ္ထာနံ အဝိစာရဏမ္ပိ ဟိ ဣဓ ကရဏပ္ပကာရော ဧဝါတိ.

19. Iccevā là iti eva. Tampīti là visuddhimaggampi (cũng cả Thanh Tịnh Đạo). Etāyāti là manorathapūraṇiyā (bởi bộ Manorathapūraṇī). Và ở đây, qua câu bắt đầu bằng “được mang đến đảo Sīhaḷa”, ngài chỉ ra nguyên nhân (nimitta) của việc xiển minh ý nghĩa. Qua câu “vì lợi ích của các cư dân trên đảo, vì sự hoan hỷ của người thiện trí, và vì sự trường tồn của Chánh pháp”, ngài chỉ ra mục đích (payojana). Qua câu bắt đầu bằng “sau khi đã loại bỏ khỏi đó tiếng Sīhaḷa”, và câu bắt đầu bằng “của Sāvatthī v.v...”, ngài chỉ ra phương pháp thực hiện (karaṇappakāra). Quả vậy, việc không khảo sát ở đây những ý nghĩa đã được khảo sát trong các bộ Nikāya trước và trong Thanh Tịnh Đạo cũng chính là phương pháp thực hiện.

ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần luận giải về lời nói đầu sách đã kết thúc.

၁. ရူပါဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

1. Luận giải về Phẩm Sắc, v.v...

နိဒါနဝဏ္ဏနာ

Luận giải về Lời Nói Đầu

ဝိဘာဂဝန္တာနံ သဘာဝဝိဘာဝနံ ဝိဘာဂဒဿနဝသေနေဝ ဟောတီတိ ပဌမံ တာဝ နိပါတသုတ္တဝသေန ဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ အင်္ဂုတ္တရာဂမော နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ‘‘အင်္ဂုတ္တရာဂမဿ အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီ’’တိ ယဒိဒံ ဝုတ္တံ, တသ္မိံ ဝစနေ, ‘‘ယဿ အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီ’’တိ ပဋိညာတံ, သော အင်္ဂုတ္တရာဂမော နာမ နိပါတသုတ္တဝသေန ဧဝံ ဝိဘာဂေါတိ အတ္ထော. အထ ဝါ တတ္ထာတိ ‘‘အင်္ဂုတ္တရနိဿိတံ အတ္ထ’’န္တိ ဧတသ္မိံ ဝစနေ ယော အင်္ဂုတ္တရာဂမော ဝုတ္တော, သော နိပါတသုတ္တာဒိဝသေန ဧဒိသောတိ အတ္ထော.

Vì việc làm sáng tỏ tự tánh của các pháp có sự phân chia chỉ có thể thực hiện bằng cách chỉ ra sự phân chia, nên trước hết, để chỉ ra sự phân chia theo các chương (nipāta) và các bài kinh (sutta), ngài đã nói câu bắt đầu bằng “trong đó, Aṅguttarāgama (Tăng Chi Thánh Điển) tên là”. Trong đó, “tattha” (trong đó) có nghĩa là: trong lời nói đã được phát biểu rằng “tôi sẽ xiển minh ý nghĩa của Aṅguttarāgama”, thì Aṅguttarāgama, vốn đã được hứa hẹn qua câu “ý nghĩa của bộ nào mà tôi sẽ xiển minh”, được phân chia như vậy theo các chương và các bài kinh. Hoặc, “tattha” có nghĩa là: trong lời nói “ý nghĩa liên hệ đến Aṅguttara”, Aṅguttarāgama đã được đề cập đến là như thế này theo các chương, các bài kinh, v.v...

ဣဒါနိ တံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သံဝဏ္ဏိတုကာမော အတ္တနော သံဝဏ္ဏနာယ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိယံ နိက္ခိတ္တာနုက္ကမေန ပဝတ္တဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘တဿ နိပါတေသု…ပေ… ဝုတ္တံ နိဒါနမာဒီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယထာပစ္စယံ တတ္ထ တတ္ထ ဒေသိတတ္တာ ပညတ္တတ္တာ စ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာနံ ဓမ္မဝိနယာနံ သင်္ဂဟေတွာ ဂါယနံ ကထနံ သင်္ဂီတိ. ဧတေန တံတံသိက္ခာပဒါနံ သုတ္တာနဉ္စ အာဒိပရိယောသာနေသု [Pg.23] အန္တရန္တရာ စ သမ္ဗန္ဓဝသေန ဌပိတံ သင်္ဂီတိကာရဝစနံ သင်္ဂဟိတံ ဟောတိ. သင်္ဂီယမာနဿ အတ္ထဿ မဟန္တတာယ ပူဇနီယတာယ စ မဟတီ သင်္ဂီတိ မဟာသင်္ဂီတိ, ပဌမာ မဟာသင်္ဂီတိ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ, တဿာ ပဝတ္တိကာလော ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလော, တသ္မိံ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ. နိဒဒါတိ ဒေသနံ ဒေသကာလာဒိဝသေန အဝိဒိတံ ဝိဒိတံ ကတွာ နိဒဿေတီတိ နိဒါနံ. ယော လောကိယေဟိ ဥပေါဂ္ဃာတောတိ ဝုစ္စတိ, သွာယမေတ္ထ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိကော ဂန္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. န ‘‘သနိဒါနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မံ ဒေသေမီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၃.၁၂၆) ဝိယ အဇ္ဈာသယာဒိဒေသနုပ္ပတ္တိဟေတု. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧဝံ မေ သုတန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ ဝုတ္တံ နိဒါနမာဒီ’’တိ.

Bây giờ, với mong muốn luận giải điều đó từ đầu, và để cho thấy rằng sự luận giải của chính ngài diễn ra theo trình tự đã được thiết lập trong kỳ Đại Kết tập lần thứ nhất, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “trong các chương của bộ ấy... lời nói đầu đã được nói lên, v.v...”. Trong đó, saṅgīti (kết tập) là việc thu thập, trùng tụng, và đọc lại Pháp và Luật đã bị phân tán, do đã được thuyết giảng và chế định ở nơi này nơi kia tùy theo nhân duyên. Qua đó, lời của các vị kết tập sư, được đặt ở đầu, cuối, và ở giữa các học giới và các bài kinh khác nhau để tạo sự liên kết, cũng được bao gồm. Do sự vĩ đại và đáng tôn kính của ý nghĩa được trùng tụng, nên một cuộc kết tập lớn được gọi là mahāsaṅgīti (đại kết tập). Cuộc đại kết tập đầu tiên là paṭhamamahāsaṅgīti (đại kết tập lần thứ nhất); thời gian diễn ra của nó là paṭhamamahāsaṅgītikālo (thời kỳ đại kết tập lần thứ nhất); (cụm từ có nghĩa là) “trong thời kỳ Đại Kết tập lần thứ nhất”. Nidāna (lời nói đầu) là điều trình bày, chỉ ra bài pháp bằng cách làm cho điều chưa biết trở thành điều đã biết liên quan đến người thuyết, thời gian, v.v... Điều mà người đời gọi là upogghāta (lời tựa), ở đây nên được hiểu là đoạn văn bắt đầu bằng “Như vầy tôi nghe”. Chứ không phải là nguyên nhân cho sự phát sinh của bài pháp như là khuynh hướng (của người nghe) v.v..., như trong câu “Này các Tỳ khưu, Ta thuyết Pháp có nhân duyên” (A. Ni. 3.126). Vì thế, ngài đã nói: “Lời nói đầu bắt đầu bằng ‘Như vầy tôi nghe’, v.v... đã được Tôn giả Ānanda nói ra vào thời kỳ Đại Kết tập lần thứ nhất”.

၁. ‘‘သာ ပနေသာ’’တိအာဒိနာ ဗာဟိရနိဒါနေ ဝတ္တဗ္ဗံ အတိဒိသိတွာ ဣဒါနိ အဗ္ဘန္တရနိဒါနံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သံဝဏ္ဏိတုံ ‘‘ယံ ပနေတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယသ္မာ သံဝဏ္ဏနံ ကရောန္တေန သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗေ ဓမ္မေ ပဒါနိ ပဒဝိဘာဂံ တဒတ္ထဉ္စ ဒဿေတွာ တတော ပရံ ပိဏ္ဍတ္ထာဒိနိဒဿနဝသေန စ သံဝဏ္ဏနာ ကာတဗ္ဗာ, တသ္မာ ပဒါနိ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝန္တိ နိပါတပဒ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဒဝိဘာဂေါတိ ပဒါနံ ဝိသေသော, န ပဒဝိဂ္ဂဟော. အထ ဝါ ပဒါနိ စ ပဒဝိဘာဂေါ စ ပဒဝိဘာဂေါ, ပဒဝိဂ္ဂဟော စ ပဒဝိဘာဂေါ စ ပဒဝိဘာဂေါတိ ဝါ ဧကသေသဝသေန ပဒပဒဝိဂ္ဂဟာ ပဒဝိဘာဂသဒ္ဒေန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပဒဝိဂ္ဂဟော ‘‘ဇေတဿ ဝနံ ဇေတဝန’’န္တိအာဒိနာ သမာသပဒေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

1. Sau khi áp dụng những điều cần nói trong phần duyên khởi bên ngoài (bāhiranidāna) bằng câu bắt đầu bằng “Sā panesā”, bây giờ, để luận giải phần duyên khởi bên trong (abbhantaranidāna) từ đầu, câu “yaṃ panetaṃ” đã được nói ra. Trong đó, vì người làm sớ giải, khi luận giải về một pháp, cần phải chỉ ra các từ (padāni), sự phân tích từ (padavibhāga), và ý nghĩa của chúng (tadatta), rồi sau đó mới thực hiện việc luận giải bằng cách trình bày ý nghĩa tóm tắt, v.v..., cho nên, trước hết, trong khi chỉ ra các từ, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “evaṃ là một bất biến từ”. Trong đó, padavibhāga (phân tích từ) có nghĩa là các đặc điểm của từ, chứ không phải là padaviggaha (phân tích ngữ pháp của từ). Hoặc, nên hiểu rằng: padāni (các từ) và padavibhāgo (sự phân tích từ) được gọi chung là padavibhāgo; hoặc padaviggaho (phân tích ngữ pháp) và padavibhāgo (sự phân tích từ) được gọi chung là padavibhāgo; theo cách nói tỉnh lược (ekasesa), pada (từ) và padaviggaha (phân tích ngữ pháp) được diễn đạt bằng từ padavibhāga. Trong đó, padaviggaho (phân tích ngữ pháp) nên được thấy trong các từ ghép, như trong câu “‘khu vườn của Jeta’ là Jetavana”.

အတ္ထတောတိ ပဒတ္ထတော. တံ ပန ပဒတ္ထံ အတ္ထုဒ္ဓါရက္ကမေန ပဌမံ ဧဝံ-သဒ္ဒဿ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ-သဒ္ဒေါ တာဝါ’’တိအာဒိမာဟ. အဝဓာရဏာဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဣဒမတ္ထပုစ္ဆာပရိမာဏာဒိအတ္ထာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ ဟိ ‘‘ဧဝံဂတာနိ ပုထုသိပ္ပာယတနာနိ, ဧဝမာဒီနီ’’တိအာဒီသု ဣဒံ-သဒ္ဒဿ အတ္ထေ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ. ဂတ-သဒ္ဒေါ ဟိ ပကာရပရိယာယော, တထာ ဝိဓာကာရ-သဒ္ဒါ စ. တထာ ဟိ ဝိဓယုတ္တဂတသဒ္ဒေ လောကိယာ ပကာရတ္ထေ ဝဒန္တိ. ‘‘ဧဝံ သု တေ သုနှာတာ သုဝိလိတ္တာ ကပ္ပိတကေသမဿူ အာမုက္ကမဏိကုဏ္ဍလာဘရဏာ ဩဒါတဝတ္ထဝသနာ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတာ သမင်္ဂီဘူတာ ပရိစာရေန္တိ သေယျထာပိ တွံ ဧတရဟိ [Pg.24] သာစရိယကောတိ. နော ဟိဒံ, ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၈၆) ပုစ္ဆာယံ. ‘‘ဧဝံ လဟုပရိဝတ္တံ (အ. နိ. ၁.၄၈), ဧဝမာယုပရိယန္တော’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄; ပါရာ. ၁၂) စ အာဒီသု ပရိမာဏေ.

Atthato có nghĩa là “về mặt ý nghĩa của từ”. Trong khi trình bày ý nghĩa của từ ấy theo phương pháp trích xuất ý nghĩa, trước hết đối với từ evaṃ, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “trước hết, từ evaṃ”. Trong cụm từ avadhāraṇādi (nhấn mạnh, v.v...), qua từ ādi (v.v...), cần hiểu rằng nó bao hàm các ý nghĩa như “cái này”, “câu hỏi”, “sự đo lường”, v.v... Thật vậy, trong các câu như “các ngành nghề thủ công đa dạng là như vậy”, “những thứ như vậy”, v.v..., từ evaṃ có ý nghĩa của từ idaṃ (cái này). Vì từ gata là một từ đồng nghĩa với pakāra (cách thức), và các từ vidha và ākāra cũng vậy. Thật vậy, người đời thường dùng các từ vidha, yutta, và gata với ý nghĩa là “cách thức”. Trong các câu như “Phải chăng các (đệ tử) của ngài... cũng giống như chính ngài bây giờ cùng với vị thầy của mình? Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy” (Dī. Ni. 1.286), (từ evaṃ) được dùng trong câu hỏi. Và trong các câu như “thay đổi nhanh chóng như vậy” (A. Ni. 1.48), “giới hạn của tuổi thọ là như vậy” (Dī. Ni. 1.244; Pārā. 12), v.v..., (nó được dùng) với ý nghĩa đo lường.

နနု စ ‘‘ဧဝံ သု တေ သုနှာတာ သုဝိလိတ္တာ ဧဝမာယုပရိယန္တော’’တိ ဧတ္ထ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ပုစ္ဆနာကာရပရိမာဏာကာရာနံ ဝုတ္တတ္တာ အာကာရတ္ထော ဧဝ ဧဝံ-သဒ္ဒေါတိ? န, ဝိသေသသဗ္ဘာဝတော. အာကာရမတ္တဝါစကော ဟိ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ အာကာရတ္ထောတိ အဓိပ္ပေတော ယထာ ‘‘ဧဝံ ဗျာခေါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၃၄; ပါစိ. ၄၁၇; စူဠဝ. ၆၅), န ပန အာကာရဝိသေသဝါစကော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ဧဝံ ဇာတေန မစ္စေနာ’’တိအာဒီနိ (ဓ. ပ. ၅၃) ဥပမာဒိဥဒါဟရဏာနိ ဥပပန္နာနိ ဟောန္တိ. တထာ ဟိ ‘‘ယထာ ဟိ…ပေ… ဗဟု’’န္တိ (ဓ. ပ. ၅၃) ဧတ္ထ ပုပ္ဖရာသိဋ္ဌာနိယတော မနုဿူပပတ္တိသပ္ပုရိသူပနိဿယသဒ္ဓမ္မဿဝနယောနိသောမနသိကာရဘောဂသမ္ပတ္တိ- အာဒိဒါနာဒိပုညကိရိယာဟေတုသမုဒါယတော သောဘာသုဂန္ဓတာဒိဂုဏယောဂတော မာလာဂုဏသဒိသိယော ပဟူတာ ပုညကိရိယာ မရိတဗ္ဗသဘာဝတာယ မစ္စေန သတ္တေန ကတ္တဗ္ဗာတိ ဇောတိတတ္တာ ပုပ္ဖရာသိမာလာဂုဏာဝ ဥပမာ. တေသံ ဥပမာကာရော ယထာ-သဒ္ဒေန အနိယမတော ဝုတ္တောတိ ‘‘ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဥပမာကာရနိဂမနတ္ထော’’တိ ဝတ္တုံ ယုတ္တံ, သော ပန ဥပမာကာရော နိယမိယမာနော အတ္ထတော ဥပမာဝ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဥပမာယံ အာဂတော’’တိ. တထာ ‘‘ဧဝံ ဣမိနာ အာကာရေန အဘိက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ ဥပဒိသိယမာနာယ သမဏသာရုပ္ပာယ အာကပ္ပသမ္ပတ္တိယာ ယော တတ္ထ ဥပဒိသနာကာရော, သော အတ္ထတော ဥပဒေသော ဧဝါတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ တေ…ပေ… ဥပဒေသေ’’တိ. တထာ ဧဝမေတံ ဘဂဝါ, ဧဝမေတံ သုဂတာတိ ဧတ္ထ ဘဂဝတာ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ အဝိပရီတတော ဇာနန္တေဟိ ကတံ တတ္ထ သံဝိဇ္ဇမာနဂုဏာနံ ပကာရေဟိ ဟံသနံ ဥဒဂ္ဂတာကရဏံ သမ္ပဟံသနံ, ယော တတ္ထ သမ္ပဟံသနာကာရောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

Chẳng phải trong câu: ‘evaṃ su te sunhātā suvilittā evamāyupariyanto’ (được như vậy, các ngươi được tắm gội sạch sẽ, được xức dầu thơm, tuổi thọ được như vậy là cùng tận), do từ ‘evaṃ’ được nói đến trong thể cách nghi vấn và thể cách giới hạn nên từ ‘evaṃ’ chỉ có nghĩa là thể cách thôi sao? Thưa không, vì có sự hiện hữu của ý nghĩa đặc biệt. Thật vậy, từ ‘evaṃ’ được chủ trương có nghĩa là thể cách khi chỉ diễn đạt thể cách, giống như trong các câu: ‘evaṃ byākho’ (con cọp là như vậy), v.v…, chứ không phải diễn đạt thể cách đặc biệt. Và do làm như vậy, các ví dụ về ví von, v.v… như: ‘evaṃ jātena maccenā’ (chúng sanh đã sanh ra là phải chết là như vậy) trở nên thích hợp. Thật vậy, trong câu: ‘yathā hi…pe… bahu’ (cũng như từ một đống hoa… nhiều), ở đây, từ chỗ đứng là đống hoa, do sự hội tụ các nhân của các phước sự như bố thí, v.v… là sự tái sanh làm người, sự thân cận bậc chân nhân, sự lắng nghe Chánh pháp, sự tác ý như lý, sự thành tựu tài sản, v.v…, do sự hợp thành các phẩm chất như vẻ đẹp, hương thơm, v.v… nên nhiều phước sự tương tự như phẩm chất của tràng hoa cần được thực hiện bởi chúng sanh có bản chất phải chết, do được làm sáng tỏ như vậy nên đống hoa và phẩm chất của tràng hoa chính là sự ví von. Thể cách ví von của chúng được nói đến một cách không xác định bằng từ ‘yathā,’ vì thế nói rằng: ‘từ evaṃ có nghĩa là sự kết luận về thể cách ví von’ là hợp lý. Nhưng thể cách ví von ấy khi được xác định thì về mặt ý nghĩa chính là sự ví von, vì vậy ngài đã nói: ‘đã đến trong nghĩa ví von.’ Tương tự, trong câu: ‘evaṃ iminā ākārena abhikkamitabba’ (nên đi tới bằng thể cách này) v.v…, đối với sự thành tựu về oai nghi thích hợp với sa-môn đang được chỉ dạy, thể cách chỉ dạy ở đó về mặt ý nghĩa chính là sự chỉ dạy, vì thế đã được nói rằng: ‘evaṃ te…pe… upadese’ (trong nghĩa chỉ dạy). Tương tự, trong câu: ‘evametaṃ bhagavā, evametaṃ sugatā’ (bạch Thế Tôn, điều ấy là như vậy; bạch Thiện Thệ, điều ấy là như vậy), ở đây, sự tán dương, sự làm cho hân hoan, sự tán thán bằng các cách thức về các phẩm chất hiện hữu ở đó đã được thực hiện bởi những vị biết được ý nghĩa do đức Thế Tôn đã nói ra một cách không sai lạc, nên được hiểu là thể cách tán thán ở đó.

ဧဝမေဝံ ပနာယန္တိ ဧတ္ထ ဂရဟဏာကာရောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ, သော စ ဂရဟဏာကာရော ‘‘ဝသလီ’’တိအာဒိခုံသနသဒ္ဒသန္နိဓာနတော ဣဓ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ပကာသိတောတိ ဝိညာယတိ. ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ဥပမာကာရာဒယောပိ ဥပမာဒိဝသေန ဝုတ္တာနံ ပုပ္ဖရာသိအာဒိသဒ္ဒါနံ သန္နိဓာနတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ, ဘန္တေတိ ခေါတိအာဒီသု ပန ဓမ္မဿ သာဓုကံ သဝနမနသိကာရေန နိယောဇိတေဟိ ဘိက္ခူဟိ အတ္တနော တတ္ထ ဌိတဘာဝဿ ပဋိဇာနနဝသေန ဝုတ္တတ္တာ [Pg.25] ဧတ္ထ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဝစနသမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထော ဝုတ္တော, တေန ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ, သာဓု ဘန္တေ, သုဋ္ဌု ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝဉ္စ ဝဒေဟီတိ ‘‘ယထာဟံ ဝဒါမိ, ဧဝံ သမဏံ အာနန္ဒံ ဝဒေဟီ’’တိ ဝဒနာကာရော ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗော ဧဝံ-သဒ္ဒေန နိဒဿီယတီတိ နိဒဿနတ္ထော ဝုတ္တော. ဧဝံ နောတိ ဧတ္ထာပိ တေသံ ယထာဝုတ္တဓမ္မာနံ အဟိတဒုက္ခာဝဟဘာဝေ သန္နိဋ္ဌာနဇနနတ္ထံ အနုမတိဂ္ဂဟဏဝသေန ‘‘နော ဝါ, ကထံ ဝေါ ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆာယ ကတာယ ‘‘ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တဒါကာရသန္နိဋ္ဌာနံ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ဝိဘာဝိတန္တိ ဝိညာယတိ. သော ပန တေသံ ဓမ္မာနံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တနာကာရော နိယမိယမာနော အဝဓာရဏတ္ထော ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတီတိအာဒီသု အဝဓာရဏေ’’တိ.

Trong câu: ‘Evamevaṃ panāyanti’ (họ đến như vậy, như vậy), ở đây nên được hiểu là thể cách khiển trách. Và thể cách khiển trách ấy được biết là được biểu thị ở đây bằng từ ‘evaṃ’ do sự gần gũi của các từ mắng nhiếc như: ‘vasalī’ (đồ tiện dân), v.v… Và cũng như ở đây, nên được hiểu rằng các thể cách ví von, v.v… cũng là do sự gần gũi của các từ như ‘puppharāsi’ (đống hoa), v.v… đã được nói theo nghĩa ví von, v.v… Tuy nhiên, trong các câu như: ‘Evaṃ, bhante’ (xin vâng, bạch ngài), v.v…, do được nói bởi các vị tỳ khưu đã được đặt vào việc lắng nghe và tác ý Chánh pháp một cách tốt đẹp, theo nghĩa thừa nhận tình trạng đã an trú trong ấy của mình, nên ở đây từ ‘evaṃ’ được nói là có nghĩa chấp nhận lời nói. Do đó, câu ấy có nghĩa là: ‘evaṃ, bhante, sādhu bhante, suṭṭhu bhante’ (xin vâng, bạch ngài; lành thay, bạch ngài; rất hay, bạch ngài). Trong câu: ‘Evañca vadehīti’ (và hãy nói như vậy), thể cách nói rằng: ‘yathāhaṃ vadāmi, evaṃ samaṇaṃ ānandaṃ vadehī’ (như ta nói, ngươi hãy nói với sa-môn Ānanda như vậy) hiện đang được chỉ ra bằng từ ‘evaṃ,’ vì thế được nói là có nghĩa chỉ thị. Cũng trong câu: ‘Evaṃ no’ (đối với chúng tôi là như vậy), khi câu hỏi: ‘no vā, kathaṃ vo ettha hotī’ (hay là không? ở đây, ý kiến của các ngươi là thế nào?) được đặt ra với mục đích tạo ra sự kết luận về bản chất không lợi ích và đem lại đau khổ của các pháp đã được nói đến ấy theo nghĩa nhận lấy sự đồng thuận, do đã được nói rằng: ‘evaṃ no ettha hotī’ (ở đây, ý kiến của chúng tôi là như vậy), nên được biết rằng sự kết luận về thể cách ấy đã được làm rõ bằng từ ‘evaṃ.’ Nhưng thể cách đưa đến sự không lợi ích và đau khổ của các pháp ấy, khi được xác định, có nghĩa là sự nhấn mạnh, vì vậy ngài đã nói: ‘trong các câu như evaṃ no ettha hotī, v.v… là trong nghĩa nhấn mạnh.’”

နာနာနယနိပုဏန္တိ ဧကတ္တနာနတ္တအဗျာပါရဧဝံဓမ္မတာသင်္ခါတာ, နန္ဒိယာဝဋ္ဋတိပုက္ခလသီဟဝိက္ကီဠိတအင်္ကုသဒိသာလောစနသင်္ခါတာ ဝါ အာဓာရာဒိဘေဒဝသေန နာနာဝိဓာ နယာ နာနာနယာ. နယာ ဝါ ပါဠိဂတိယော, တာ စ ပညတ္တိအာဒိဝသေန သံကိလေသဘာဂိယာဒိလောကိယာဒိတဒုဘယဝေါမိဿကတာဒိဝသေန ကုသလာဒိဝသေန ခန္ဓာဒိဝသေန သင်္ဂဟာဒိဝသေန သမယဝိမုတ္တာဒိဝသေန ပဓာနာဒိဝသေန ကုသလမူလာဒိဝသေန တိကပဋ္ဌာနာဒိဝသေန စ နာနပ္ပကာရာတိ နာနာနယာ, တေဟိ နိပုဏံ သဏှံ သုခုမန္တိ နာနာနယနိပုဏံ. အာသယောဝ အဇ္ဈာသယော, တေ စ သဿတာဒိဘေဒေန တတ္ထ စ အပ္ပရဇက္ခတာဒိဘေဒေန စ အနေကေ, အတ္တဇ္ဈာသယာဒယော ဧဝ ဝါ သမုဋ္ဌာနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတု ဧတဿာတိ အနေကဇ္ဈာသယသမုဋ္ဌာနံ. အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နန္တိ အတ္ထဗျဉ္ဇနပရိပုဏ္ဏံ ဥပနေတဗ္ဗာဘာဝတော. သင်္ကာသနပကာသနဝိဝရဏဝိဘဇနဥတ္တာနီကရဏပညတ္တိဝသေန ဆဟိ အတ္ထပဒေဟိ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသဝသေန ဆဟိ ဗျဉ္ဇနပဒေဟိ စ သမန္နာဂတန္တိ ဝါ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

‘Nānānayanipuṇan’ti (tinh thông nhiều phương pháp): các phương pháp (nayā) có nhiều loại do sự phân chia theo căn cứ, v.v… được gọi là nhất tánh, dị tánh, vô tác vi, và như thị pháp tánh; hoặc được gọi là pháp loa hữu triền, tam túc, sư tử hý, và quán sát tương tợ cái móc câu, là các phương pháp đa dạng (nānānayā). Hoặc các phương pháp (nayā) là các đường lối của Pāḷi, và chúng có nhiều loại do chế định, v.v…; do thuộc phần phiền não, v.v…, thuộc thế gian, v.v…, thuộc sự pha trộn cả hai, v.v…; do thiện, v.v…; do uẩn, v.v…; do sự tóm lược, v.v…; do thời giải thoát, v.v…; do tinh cần, v.v…; do thiện căn, v.v…; và do tam đối chiếu, v.v… nên là các phương pháp đa dạng (nānānayā). ‘Nipuṇaṃ’ (tinh thông) với các phương pháp ấy có nghĩa là tế nhị, vi tế. ‘Anekajjhāsayasamuṭṭhānan’ti (phát sanh từ nhiều khuynh hướng): Tâm địa (āsayo) chính là khuynh hướng (ajjhāsayo). Và chúng có nhiều loại do sự phân chia theo thường kiến, v.v… và ở đó do sự phân chia theo ít bụi trần, v.v… Hoặc tự thân khuynh hướng, v.v… chính là sự phát sanh, là nhân sanh khởi của pháp ấy, nên là ‘anekajjhāsayasamuṭṭhānaṃ.’ ‘Atthabyañjanasampannan’ti (đầy đủ văn và nghĩa): là trọn vẹn văn và nghĩa do không có gì cần phải thêm vào. Hoặc nên hiểu ý nghĩa là: được trang bị sáu từ ngữ về nghĩa là sự soi sáng, sự hiển thị, sự giải thích, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, sự chế định; và sáu từ ngữ về văn là mẫu tự, từ, văn cú, thể cách, từ nguyên, và sự trình bày.

ဝိဝိဓပါဋိဟာရိယန္တိ ဧတ္ထ ပါဋိဟာရိယပဒဿ ဝစနတ္ထံ ‘‘ပဋိပက္ခဟရဏတော ရာဂါဒိကိလေသာပနယနတော စ ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဘဂဝတော ပန ပဋိပက္ခာ ရာဂါဒယော န သန္တိ, ယေ ဟရိတဗ္ဗာ. ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ အဋ္ဌဂုဏသမန္နာဂတေ စိတ္တေ ဟတပဋိပက္ခေ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပဝတ္တတိ, တသ္မာ တတ္ထ ပဝတ္တဝေါဟာရေန စ န သက္ကာ ဣဓ ‘‘ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝတ္ထုံ. သစေ ပန မဟာကာရုဏိကဿ ဘဂဝတော ဝေနေယျဂတာ စ ကိလေသာ [Pg.26] ပဋိပက္ခာ, တေသံ ဟရဏတော ‘‘ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ သတိ ယုတ္တမေတံ. အထ ဝါ ဘဂဝတော စ သာသနဿ စ ပဋိပက္ခာ တိတ္ထိယာ, တေသံ ဟရဏတော ပါဋိဟာရိယံ. တေ ဟိ ဒိဋ္ဌိဟရဏဝသေန စ ဒိဋ္ဌိပ္ပကာသနေ အသမတ္ထဘာဝေန စ ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနီဟိ ဟရိတာ အပနီတာ ဟောန္တီတိ. ‘‘ပဋီ’’တိ ဝါ အယံ သဒ္ဒေါ ‘‘ပစ္ဆာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဗောဓေတိ ‘‘တသ္မိံ ပဋိပဝိဋ္ဌမှိ, အညော အာဂဉ္ဆိ ဗြာဟ္မဏော’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၉၈၅; စူဠနိ. ပါရာယနဝဂ္ဂေါ, ဝတ္ထုဂါထာ ၄) ဝိယ, တသ္မာ သမာဟိတေ စိတ္တေ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ ကတကိစ္စေန ပစ္ဆာ ဟရိတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ပဋိဟာရိယံ, အတ္တနော ဝါ ဥပက္ကိလေသေသု စတုတ္ထဇ္ဈာနမဂ္ဂေဟိ ဟရိတေသု ပစ္ဆာ ဟရဏံ ပဋိဟာရိယံ, ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနိယော စ ဝိဂတူပက္ကိလေသေန ကတကိစ္စေန စ သတ္တဟိတတ္ထံ ပုန ပဝတ္တေတဗ္ဗာ, ဟရိတေသု စ အတ္တနော ဥပက္ကိလေသေသု ပရသတ္တာနံ ဥပက္ကိလေသဟရဏာနိ ဟောန္တီတိ ပဋိဟာရိယာနိ ဘဝန္တိ. ပဋိဟာရိယမေဝ ပါဋိဟာရိယံ, ပဋိဟာရိယေ ဝါ ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနိသမုဒါယေ ဘဝံ ဧကမေကံ ပါဋိဟာရိယန္တိ ဝုစ္စတိ. ပဋိဟာရိယံ ဝါ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ မဂ္ဂေါ စ ပဋိပက္ခဟရဏတော, တတ္ထ ဇာတံ, တသ္မိံ ဝါ နိမိတ္တဘူတေ, တတော ဝါ အာဂတန္တိ ပါဋိဟာရိယံ. တဿ ပန ဣဒ္ဓိအာဒိဘေဒေန ဝိသယဘေဒေန စ ဗဟုဝိဓဿ ဘဂဝတော ဒေသနာယံ လဗ္ဘမာနတ္တာ အာဟ – ‘‘ဝိဝိဓပါဋိဟာရိယ’’န္တိ.

Trong câu Vividhapāṭihāriyanti (nhiều loại thần thông), ở đây, về ý nghĩa của từ pāṭihāriya, người ta nói rằng: “Do vì loại trừ đối nghịch, và do vì dẹp bỏ các phiền não như tham v.v... nên gọi là pāṭihāriya (thần thông).” Tuy nhiên, đối với đức Thế Tôn, không có các đối nghịch như tham v.v... cần phải được loại trừ. Ngay cả đối với các phàm nhân, các loại thần thông cũng khởi lên trong tâm đã trừ sạch các tùy phiền não, đã thành tựu tám phẩm chất, đã diệt trừ các đối nghịch. Do đó, không thể nói ở đây là “pāṭihāriya” theo cách dùng thông thường ở đó. Tuy nhiên, nếu nói rằng các phiền não thuộc về chúng sanh cần được giáo hóa là đối nghịch của đức Thế Tôn, bậc Đại Bi, và do vì loại trừ chúng nên được gọi là “pāṭihāriya”, thì điều này là hợp lý. Hoặc là, các ngoại đạo là đối nghịch của đức Thế Tôn và giáo pháp, do vì loại trừ họ nên gọi là pāṭihāriya. Bởi vì họ bị loại trừ, bị dẹp bỏ bởi thần thông, thuyết tâm và giáo giới thông qua việc loại trừ tà kiến và việc không có khả năng trình bày chánh kiến. Hoặc là, từ “paṭi” này có nghĩa là “sau đó”, giống như trong các câu như “tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo” (khi vị ấy đã vào trong, một vị Bà-la-môn khác đến). Do đó, việc cần được thực hiện sau khi tâm đã được định tĩnh, đã trừ sạch các tùy phiền não, đã làm xong việc cần làm, nên gọi là paṭihāriya. Hoặc là, sau khi các tùy phiền não của chính mình đã được loại trừ bởi các đạo của thiền thứ tư, việc loại trừ (phiền não của người khác) là paṭihāriya. Và thần thông, thuyết tâm, giáo giới cần được thực hiện lại vì lợi ích của chúng sanh bởi người đã trừ sạch các tùy phiền não và đã làm xong việc cần làm. Và sau khi các tùy phiền não của chính mình đã được loại trừ, việc loại trừ các tùy phiền não của các chúng sanh khác xảy ra, nên chúng trở thành các pāṭihāriya. Paṭihāriya chính là pāṭihāriya. Hoặc là, mỗi một pháp sinh khởi trong tập hợp thần thông, thuyết tâm và giáo giới được gọi là pāṭihāriya. Hoặc là, thiền thứ tư và đạo là paṭihāriya do vì loại trừ đối nghịch; sinh ra ở đó, hoặc có đó làm đối tượng, hoặc đến từ đó, nên gọi là pāṭihāriya. Do vì pháp ấy có nhiều loại, do sự khác biệt về thần thông v.v... và do sự khác biệt về đối tượng, được tìm thấy trong lời dạy của đức Thế Tôn, nên ngài nói – “vividhapāṭihāriya” (nhiều loại thần thông).

န အညထာတိ ဘဂဝတော သမ္မုခါ သုတာကာရတော န အညထာတိ အတ္ထော, န ပန ဘဂဝတော ဒေသိတာကာရတော. အစိန္တေယျာနုဘာဝါ ဟိ ဘဂဝတော ဒေသနာ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗပ္ပကာရေန ကော သမတ္ထော ဝိညာတု’’န္တိ ဣဒံ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဘဝတိ, ဓာရဏဗလဒဿနဉ္စ န ဝိရုဇ္ဈတိ သုတာကာရာဝိရုဇ္ဈနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. န ဟေတ္ထ အတ္ထန္တရတာပရိဟာရော ဒွိန္နံ အတ္ထာနံ ဧကဝိသယတ္တာ, ဣတရထာ ထေရော ဘဂဝတော ဒေသနာယ သဗ္ဗထာ ပဋိဂ္ဂဟဏေ သမတ္ထော အသမတ္ထော စာတိ အာပဇ္ဇေယျာတိ.

Na aññathā (không khác) có nghĩa là không khác với cách thức đã được nghe trực tiếp từ đức Thế Tôn, chứ không phải là không khác với cách thức đức Thế Tôn đã thuyết giảng. Bởi vì lời thuyết giảng của đức Thế Tôn có uy lực không thể nghĩ bàn. Và khi hiểu như vậy, câu nói “ai có thể hiểu được bằng tất cả mọi cách?” trở nên được chứng minh, và việc thể hiện năng lực ghi nhớ cũng không mâu thuẫn, vì ý muốn nói là không mâu thuẫn với cách thức đã được nghe. Ở đây không có sự mất mát của một ý nghĩa khác, vì hai ý nghĩa có cùng một đối tượng. Nếu không, sẽ dẫn đến kết luận rằng vị Trưởng lão vừa có khả năng vừa không có khả năng tiếp thu trọn vẹn lời dạy của đức Thế Tôn.

‘‘ယော ပရော န ဟောတိ, သော အတ္တာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာယ နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတာယ သသန္တတိယံ ဝတ္တနတော တိဝိဓောပိ မေ-သဒ္ဒေါ ကိဉ္စာပိ ဧကသ္မိံယေဝ အတ္ထေ ဒိဿတိ, ကရဏသမ္ပဒါနသာမိနိဒ္ဒေသဝသေန ပန ဝိဇ္ဇမာနဘေဒံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘မေ-သဒ္ဒေါ တီသု အတ္ထေသု ဒိဿတီ’’တိ.

Do vì được dùng trong dòng tương tục của chính mình, được gọi là của riêng, thuộc về nội thân, được nói đến như là “cái gì không phải là người khác, cái đó là tự ngã”, nên mặc dù từ me (của tôi, cho tôi, bởi tôi) cả ba loại đều được thấy chỉ trong một ý nghĩa duy nhất, nhưng liên quan đến sự khác biệt hiện có về phương diện chỉ định cách công cụ, cách chỉ định và cách sở hữu, ngài đã nói – “từ me được thấy trong ba ý nghĩa”.

ကိဉ္စာပိ [Pg.27] ဥပသဂ္ဂေါ ကိရိယံ ဝိသေသေတိ, ဇောတကဘာဝတော ပန သတိပိ တသ္မိံ သုတ-သဒ္ဒေါ ဧဝ တံ တမတ္ထံ ဝဒတီတိ အနုပသဂ္ဂဿ သုတ-သဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရေ သဥပသဂ္ဂဿ ဂဟဏံ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဥပသဂ္ဂေါ စ အနုပသဂ္ဂေါ စာ’’တိ အာဟ. အဿာတိ သုတသဒ္ဒဿ. ကမ္မဘာဝသာဓနာနိ ဣဓ သုတသဒ္ဒေ သမ္ဘဝန္တီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပဓာရိတန္တိ ဝါ ဥပဓာရဏန္တိ ဝါ အတ္ထော’’တိ. မယာတိ အတ္ထေ သတီတိ ယဒါ မေ-သဒ္ဒဿ ကတ္တုဝသေန ကရဏနိဒ္ဒေသော, တဒါတိ အတ္ထော. မမာတိ အတ္ထေ သတီတိ ယဒါ သမ္ဗန္ဓဝသေန သာမိနိဒ္ဒေသော, တဒါ.

Mặc dù tiếp đầu ngữ làm đặc biệt hóa động từ, nhưng do vì có tính chất chỉ thị, nên ngay cả khi có nó, chính từ suta vẫn nói lên ý nghĩa này hay ý nghĩa kia. Để chỉ ra rằng việc lấy từ có tiếp đầu ngữ khi trích dẫn ý nghĩa của từ suta không có tiếp đầu ngữ là không mâu thuẫn, ngài đã nói – “có tiếp đầu ngữ và không có tiếp đầu ngữ”. Assa có nghĩa là của từ suta. Do vì các từ phái sinh ở thể bị động (kamma) và thể trạng thái (bhāva) có thể có ở từ suta này, nên đã được nói – “có nghĩa là ‘upadhāritaṃ’ (điều được ghi nhớ) hoặc ‘upadhāraṇaṃ’ (sự ghi nhớ)”. Khi có ý nghĩa là mayā (bởi tôi), có nghĩa là khi từ me là sự chỉ định cách công cụ ở vị trí của chủ thể. Khi có ý nghĩa là mama (của tôi), đó là khi nó là sự chỉ định cách sở hữu thông qua mối quan hệ.

သုတသဒ္ဒသန္နိဋ္ဌာနေ ပယုတ္တေန ဧဝံ-သဒ္ဒေန သဝနကိရိယာဇောတကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝန္တိ သောတဝိညာဏာဒိဝိညာဏကိစ္စနိဒဿန’’န္တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနံ သောတဒွါရိကဝိညာဏာနံ တဒဘိနီဟဋာနဉ္စ မနောဒွါရိကဝိညာဏာနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါကျာနံ ဧဝကာရတ္ထသဟိတတ္တာ ‘‘သုတ’’န္တိ ဧတဿ သုတမေဝါတိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အာဟ – ‘‘အဿဝနဘာဝပ္ပဋိက္ခေပတော’’တိ. ဧတေန အဝဓာရဏေန နိယာမတံ ဒဿေတိ. ယထာ စ သုတံ သုတမေဝါတိ နိယာမေတဗ္ဗံ, တံ သမ္မာ သုတံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အနူနာဓိကာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿန’’န္တိ. အထ ဝါ သဒ္ဒန္တရတ္ထာပေါဟနဝသေန သဒ္ဒေါ အတ္ထံ ဝဒတီတိ သုတန္တိ အဿုတံ န ဟောတီတိ အယမေတဿ အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ – ‘‘အဿဝနဘာဝပ္ပဋိက္ခေပတော’’တိ. ဣမိနာ ဒိဋ္ဌာဒိဝိနိဝတ္တနံ ကရောတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – န ဣဒံ မယာ ဒိဋ္ဌံ, န သယမ္ဘုဉာဏေန သစ္ဆိကတံ, အထ ခေါ သုတံ, တဉ္စ သမ္မဒေဝါတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘အနူနာဓိကာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿန’’န္တိ. အဝဓာရဏတ္ထေ ဝါ ဧဝံ-သဒ္ဒေ အယမတ္ထယောဇနာ – ‘‘ကရီယတီ’’တိ တဒပေက္ခဿ သုတ-သဒ္ဒဿ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ‘‘အဿဝနဘာဝပ္ပဋိက္ခေပတော’’တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘အနူနာဓိကာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿန’’န္တိ. သဝန-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ကမ္မတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘သုယျတီ’’တိ.

Do vì từ evaṃ được dùng trong sự kết hợp với từ suta nên phải là từ chỉ thị cho hành động nghe, nên đã được nói – “evaṃ là sự chỉ dẫn về phận sự của nhĩ thức và các thức khác”. Nên hiểu rằng từ ādi (và các thức khác) bao gồm các thức thuộc nhĩ môn như tiếp thọ v.v... và các thức thuộc ý môn được dẫn khởi từ đó. Do vì tất cả các câu đều bao hàm ý nghĩa của từ eva (chắc chắn, chỉ), nên ý nghĩa của “suta” được hiểu là sutam eva (chắc chắn đã nghe). Ngài nói điều này bằng câu – “do vì phủ định trạng thái không nghe”. Bằng sự nhấn mạnh này, ngài chỉ ra tính xác định. Và cũng như “đã nghe” cần được xác định là “chắc chắn đã nghe”, điều đó có nghĩa là đã được nghe một cách đúng đắn. Ngài nói điều này bằng câu – “sự chỉ dẫn về việc tiếp thu không thiếu, không thừa, không sai lệch”. Hoặc là, do vì một từ nói lên ý nghĩa của nó bằng cách loại trừ ý nghĩa của các từ khác, nên sutaṃ có nghĩa là “không phải là không được nghe”. Ý nghĩa này được nói bằng câu – “do vì phủ định trạng thái không nghe”. Bằng điều này, ngài loại trừ “đã thấy” v.v... Điều này có nghĩa là: “Điều này không phải do tôi thấy, không phải do tôi chứng ngộ bằng trí tuệ tự sinh, mà là đã được nghe, và đã được nghe một cách chân chánh.” Do đó, ngài đã nói – “sự chỉ dẫn về việc tiếp thu không thiếu, không thừa, không sai lệch”. Hoặc là, khi từ evaṃ có ý nghĩa nhấn mạnh, đây là cách giải thích ý nghĩa: ý nghĩa của từ suta phụ thuộc vào nó được nói là “do vì phủ định trạng thái không nghe”. Do đó, ngài đã nói – “sự chỉ dẫn về việc tiếp thu không thiếu, không thừa, không sai lệch”. Và ở đây, từ savana (sự nghe) nên được hiểu theo nghĩa bị động (kammattho), là “suyyati” (được nghe).

ဧဝံ သဝနဟေတုသဝနဝိသေသဝသေန ပဒတ္တယဿ ဧကေန ပကာရေန အတ္ထယောဇနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပကာရန္တရေဟိ တံ ဒဿေတုံ – ‘‘တထာ ဧဝ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တဿာတိ ယာ သာ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဓမ္မဿဝနာကာရေန ပဝတ္တာ မနောဒွါရဝိညာဏဝီထိ, တဿာ. သာ ဟိ နာနပ္ပကာရေန အာရမ္မဏေ ပဝတ္တိတုံ သမတ္ထာ. တထာ စ ဝုတ္တံ – ‘‘သောတဒွါရာနုသာရေနာ’’တိ. နာနပ္ပကာရေနာတိ ဝက္ခမာနာနံ အနေကဝိဟိတာနံ [Pg.28] ဗျဉ္ဇနတ္ထဂ္ဂဟဏာနံ နာနာကာရေန. ဧတေန ဣမိဿာ ယောဇနာယ အာကာရတ္ထော ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဂဟိတောတိ ဒီပေတိ. ပဝတ္တိဘာဝပ္ပကာသနန္တိ ပဝတ္တိယာ အတ္ထိဘာဝပ္ပကာသနံ. သုတန္တိ ဓမ္မပ္ပကာသနန္တိ ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဝိညာဏဝီထိ နာနပ္ပကာရေန ပဝတ္တာ, တဿ ဓမ္မတ္တာ ဝုတ္တံ, န သုတသဒ္ဒဿ ဓမ္မတ္ထတ္တာ. ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ပါကဋီကရဏံ ‘‘အယဉှေတ္ထာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဝိညာဏဝီထိယာတိ ကရဏတ္ထေ ကရဏဝစနံ, မယာတိ ကတ္တုအတ္ထေ.

Sau khi đã trình bày sự liên kết ý nghĩa của ba từ theo một cách thức, qua phương diện nhân tố nghe và sự nghe đặc biệt, bây giờ để trình bày điều ấy theo những cách thức khác, câu «tathā eva» v.v... đã được nói. Ở đây, (từ) «tassā» là: lộ trình ý môn thức nào đã khởi lên theo cách thức nghe pháp trực tiếp từ đức Thế Tôn, (chính là) của lộ trình ấy. Vì rằng, lộ trình ấy có khả năng khởi lên nơi đối tượng theo nhiều cách thức. Và như vậy đã được nói: «theo sau nhĩ môn». «Theo nhiều cách thức» là: theo nhiều cách thức của việc nắm bắt văn tự và ý nghĩa đa dạng sẽ được nói đến. Bằng điều này, (chú giải) cho thấy rằng trong sự liên kết này, từ «evaṃ» được hiểu theo nghĩa là cách thức. «Sự trình bày về sự hiện hữu của việc khởi lên» là sự trình bày về sự hiện hữu của việc khởi lên. «Sutaṃ là sự trình bày về pháp» là: đối tượng nào mà lộ trình thức theo cách thức đã nói đã khởi lên theo nhiều cách thức, do đối tượng ấy là pháp nên đã được nói như vậy, chứ không phải vì từ «sutaṃ» có nghĩa là pháp. Câu «ayañhettha» v.v... là sự làm cho rõ ràng ý nghĩa đã được nói. Ở đây, «viññāṇavīthiyā» là cách nói về công cụ trong ý nghĩa công cụ, «mayā» là trong ý nghĩa chủ thể.

ဧဝန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗပ္ပကာသနန္တိ နိဒဿနတ္ထံ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ နိဒဿေတဗ္ဗဿ နိဒဿိတဗ္ဗတ္တာဘာဝါဘာဝတော. တေန ဧဝံ-သဒ္ဒေန သကလမ္ပိ သုတ္တံ ပစ္စာမဋ္ဌန္တိ ဒဿေတိ. သုတသဒ္ဒဿ ကိရိယာသဒ္ဒတ္တာ သဝနကိရိယာယ စ သာဓာရဏဝိညာဏပ္ပဗန္ဓပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ တတ္ထ စ ပုဂ္ဂလဝေါဟာရောတိ ဝုတ္တံ – ‘‘သုတန္တိ ပုဂ္ဂလကိစ္စပ္ပကာသန’’န္တိ. န ဟိ ပုဂ္ဂလဝေါဟာရရဟိတေ ဓမ္မပ္ပဗန္ဓေ သဝနကိရိယာ လဗ္ဘတီတိ.

«Evaṃ là sự trình bày về điều cần được chỉ ra» là: đã được nói bằng cách hiểu từ «evaṃ» theo nghĩa chỉ thị, bởi vì không có sự không thể chỉ ra của điều cần được chỉ ra. Bằng điều đó, (chú giải) cho thấy rằng từ «evaṃ» này bao hàm toàn bộ bài kinh. Do từ «sutaṃ» là một động từ, và do hành động nghe có liên quan đến dòng tương tục của thức thông thường, và ở đó có sự sử dụng từ ngữ «cá nhân», nên đã được nói: «sutaṃ là sự trình bày về phận sự của cá nhân». Vì rằng, trong dòng tương tục của các pháp không có sự sử dụng từ ngữ «cá nhân», hành động nghe không thể được tìm thấy.

ယဿ စိတ္တသန္တာနဿာတိအာဒိပိ အာကာရတ္ထမေဝ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ပုရိမယောဇနာယ အညထာ အတ္ထယောဇနံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အာကာရပညတ္တီတိ ဥပါဒါပညတ္တိ ဧဝ ဓမ္မာနံ ပဝတ္တိအာကာရုပါဒါနဝသေန တထာ ဝုတ္တာ. သုတန္တိ ဝိသယနိဒ္ဒေသောတိ သောတဗ္ဗဘူတော ဓမ္မော သဝနကိရိယာကတ္တုပုဂ္ဂလဿ သဝနကိရိယာဝသေန ပဝတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. စိတ္တသန္တာနဝိနိမုတ္တဿ ပရမတ္ထတော ကဿစိ ကတ္တုအဘာဝေပိ သဒ္ဒဝေါဟာရေန ဗုဒ္ဓိပရိကပ္ပိတဘေဒဝစနိစ္ဆာယ စိတ္တသန္တာနတော အညံ ဝိယ တံသမင်္ဂိံ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘စိတ္တသန္တာနေန တံသမင်္ဂီနော’’တိ. သဝနကိရိယာဝိသယောပိ သောတဗ္ဗဓမ္မော သဝနကိရိယာဝသေန ပဝတ္တစိတ္တသန္တာနဿ ဣဓ ပရမတ္ထတော ကတ္တုဘာဝတော, သဝနဝသေန စိတ္တပဝတ္တိယာ ဧဝ ဝါ သဝနကိရိယာဘာဝတော တံကိရိယာကတ္တု စ ဝိသယော ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘တံသမင်္ဂီနော ကတ္တုဝိသယေ’’တိ. သုတာကာရဿ စ ထေရဿ သမ္မာနိစ္ဆိတဘာဝတော အာဟ – ‘‘ဂဟဏသန္နိဋ္ဌာန’’န္တိ. ဧတေန ဝါ အဝဓာရဏတ္ထံ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ အယမတ္ထယောဇနာ ကတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Câu «Yassa cittasantānassa» v.v... cũng đã được nói để trình bày sự liên kết ý nghĩa một cách khác với sự liên kết trước, bằng cách hiểu từ «evaṃ» theo nghĩa là cách thức. Ở đây, «chế định về cách thức» chính là chế định do nương tựa, được gọi như vậy do nương vào cách thức khởi lên của các pháp. «Sutaṃ là sự chỉ định đối tượng» là: đã được nói vì cho rằng pháp cần được nghe là nơi khởi lên cho cá nhân thực hiện hành động nghe, thông qua hành động nghe. Mặc dù theo nghĩa chân đế, không có bất kỳ chủ thể nào tách rời khỏi dòng tâm, nhưng do mong muốn nói về sự phân biệt được tưởng tượng bởi trí tuệ qua cách dùng từ ngữ, nên đã nói «bởi dòng tâm của người có liên quan đến nó» bằng cách xem người có liên quan đến nó như là một thực thể khác với dòng tâm. Pháp cần được nghe, là đối tượng của hành động nghe, cũng là đối tượng của chủ thể thực hiện hành động ấy, vì ở đây, theo nghĩa chân đế, dòng tâm khởi lên qua hành động nghe chính là chủ thể, hoặc vì hành động nghe chính là sự khởi lên của tâm qua việc nghe, nên đã được nói: «đối tượng của chủ thể có liên quan đến nó». Và do cách thức nghe đã được Trưởng lão xác quyết đúng đắn, nên (chú giải) nói: «sự xác quyết về việc nắm bắt». Hoặc nên hiểu rằng sự liên kết ý nghĩa này được thực hiện bằng cách hiểu từ «evaṃ» theo nghĩa xác định.

ပုဗ္ဗေ သုတာနံ နာနာဝိဟိတာနံ သုတ္တသင်္ခါတာနံ အတ္ထဗျဉ္ဇနာနံ ဥပဓာရိတရူပဿ အာကာရဿ နိဒဿနဿ, အဝဓာရဏဿ ဝါ ပကာသနသဘာဝေါ [Pg.29] ဧဝံ-သဒ္ဒေါတိ တဒါကာရာဒိဥပဓာရဏဿ ပုဂ္ဂလပညတ္တိယာ ဥပါဒါနဘူတဓမ္မပ္ပဗန္ဓဗျာပါရတာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝန္တိ ပုဂ္ဂလကိစ္စနိဒ္ဒေသော’’တိ. သဝနကိရိယာ ပန ပုဂ္ဂလဝါဒိနောပိ ဝိညာဏနိရပေက္ခာ နတ္ထီတိ ဝိသေသတော ဝိညာဏဗျာပါရောတိ အာဟ – ‘‘သုတန္တိ ဝိညာဏကိစ္စနိဒ္ဒေသော’’တိ. မေတိ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိယာ ဧကန္တေနေဝ သတ္တဝိသယတ္တာ ဝိညာဏကိစ္စဿ စ တတ္ထေဝ သမောဒဟိတဗ္ဗတော ‘‘မေတိ ဥဘယကိစ္စယုတ္တပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသော’’တိ ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိသဘာဝါ ယထာက္ကမံ ဧဝံသဒ္ဒသုတသဒ္ဒါနံ အတ္ထာတိ တေ တထာရူပပညတ္တိဥပါဒါနဗျာပါရဘာဝေန ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဧဝန္တိ ပုဂ္ဂလကိစ္စနိဒ္ဒေသော, သုတန္တိ ဝိညာဏကိစ္စနိဒ္ဒေသော’’တိ. ဧတ္ထ စ ကရဏကိရိယာကတ္တုကမ္မဝိသေသပ္ပကာသနဝသေန ပုဂ္ဂလဗျာပါရဝိသယပုဂ္ဂလဗျာပါရနိဒဿနဝသေန ဂဟဏာကာရဂ္ဂါဟကတဗ္ဗိသယဝိသေသနိဒ္ဒေသဝသေန ကတ္တုကရဏဗျာပါရကတ္တုနိဒ္ဒေသဝသေန စ ဒုတိယာဒယော စတဿော အတ္ထယောဇနာ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Từ «evaṃ» có bản chất trình bày về sự chỉ thị hoặc sự xác định của cách thức đã được ghi nhận về văn tự và ý nghĩa của các bài kinh đa dạng đã được nghe trước đây; do việc ghi nhận cách thức ấy v.v... là hoạt động của dòng tương tục các pháp, vốn là cơ sở cho chế định về cá nhân, nên đã được nói: «evaṃ là sự chỉ định phận sự của cá nhân». Hơn nữa, hành động nghe, ngay cả đối với những người theo thuyết cá nhân, cũng không thể độc lập với thức, vì vậy nó đặc biệt là hoạt động của thức, nên (chú giải) nói: «sutaṃ là sự chỉ định phận sự của thức». «Me» do sự vận hành của từ ngữ hoàn toàn thuộc về lĩnh vực chúng sanh, và do phận sự của thức cũng phải được kết hợp ngay tại đó, nên đã được nói: «me là sự chỉ định cá nhân liên quan đến phận sự của cả hai». Bản chất của chế định không hiện hữu và chế định hiện hữu lần lượt là ý nghĩa của các từ «evaṃ» và «sutaṃ»; để trình bày chúng qua phương diện hoạt động làm cơ sở cho các chế định như vậy, (chú giải) nói: «evaṃ là sự chỉ định phận sự của cá nhân, sutaṃ là sự chỉ định phận sự của thức». Và ở đây, nên hiểu rằng bốn sự liên kết ý nghĩa từ thứ hai trở đi đã được trình bày theo các phương diện: trình bày sự phân biệt về công cụ, hành động, chủ thể, đối tượng; chỉ thị về hoạt động của cá nhân, đối tượng, hoạt động của cá nhân; chỉ định sự phân biệt về cách thức nắm bắt, người nắm bắt, đối tượng cần nắm bắt; và chỉ định về chủ thể, hoạt động của công cụ, chủ thể.

သဗ္ဗဿပိ သဒ္ဒါဓိဂမနီယဿ အတ္ထဿ ပညတ္တိမုခေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ သဗ္ဗပညတ္တီနဉ္စ ဝိဇ္ဇမာနာဒိဝသေန ဆသု ပညတ္တိဘေဒေသု အန္တောဂဓတ္တာ တေသု ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒီနံ ပညတ္တီနံ သရူပံ နိဒ္ဓါရေန္တော အာဟ – ‘‘ဧဝန္တိ စ မေတိ စာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဧဝန္တိ စ မေတိ စ ဝုစ္စမာနဿတ္ထဿ အာကာရာဒိနော ဓမ္မာနံ အသလ္လက္ခဏဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝေါတိ အာဟ – ‘‘သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိ. တတ္ထ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေနာတိ ဘူတတ္ထဥတ္တမတ္ထဝသေန. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော မာယာမရီစိအာဒယော ဝိယ အဘူတတ္ထော, အနုဿဝါဒီဟိ ဂဟေတဗ္ဗော ဝိယ အနုတ္တမတ္ထော စ န ဟောတိ, သော ရူပသဒ္ဒါဒိသဘာဝေါ, ရုပ္ပနာနုဘဝနာဒိသဘာဝေါ ဝါ အတ္ထော သစ္စိကဋ္ဌော ပရမတ္ထော စာတိ ဝုစ္စတိ, န တထာ ‘‘ဧဝံ မေ’’တိပဒါနံ အတ္ထောတိ. ဧတမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ကိဉှေတ္ထ တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သုတန္တိ ပန သဒ္ဒါယတနံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိ. တေနေဝ ဟိ ‘‘ယဉှိ တံ ဧတ္ထ သောတေန ဥပလဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပလဒ္ဓ’’န္တိ ပန ဝုတ္တေ အတ္ထဗျဉ္ဇနာဒိ သဗ္ဗံ လဗ္ဘတိ. တံ တံ ဥပါဒါယ ဝတ္တဗ္ဗတောတိ သောတပထမာဂတေ ဓမ္မေ ဥပါဒါယ တေသံ ဥပဓာရိတာကာရာဒိနော ပစ္စာမသနဝသေန ဧဝန္တိ, သသန္တတိပရိယာပန္နေ ခန္ဓေ ဥပါဒါယ မေတိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌာဒိသဘာဝရဟိတေ သဒ္ဒါယတနေ ပဝတ္တမာနောပိ [Pg.30] သုတဝေါဟာရော ‘‘ဒုတိယံ တတိယ’’န္တိအာဒိကော ဝိယ ပဌမာဒီနိ ဒိဋ္ဌမုတဝိညာတေ အပေက္ခိတွာ ပဝတ္တောတိ အာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌာဒီနိ ဥပနိဓာယ ဝတ္တဗ္ဗတော’’တိ. အဿုတံ န ဟောတီတိ ဟိ သုတန္တိ ပကာသိတော အယမတ္ထောတိ.

Bởi vì tất cả ý nghĩa có thể được thấu hiểu bằng lời nói đều phải được tiếp cận thông qua phương tiện chế định, và bởi vì tất cả các chế định đều được bao gồm trong sáu loại chế định bắt đầu bằng hiện hữu chế định, nên để xác định bản chất của các chế định như “evaṃ”, ngài đã nói: “evanti ca meti cā” v.v... Ở đây, vì ý nghĩa được nói đến của “evaṃ” và “me” không phải là đặc tính của các pháp như là hình thái v.v..., nên đó là phi hiện hữu chế định, ngài đã nói: “phi hiện hữu chế định theo nghĩa chân thật và tối hậu”. Ở đây, “theo nghĩa chân thật và tối hậu” là theo nghĩa thực tại và nghĩa cao siêu. Điều này được nói như sau: ý nghĩa nào không phải là phi thực tại như ảo ảnh, v.v..., và không phải là nghĩa không cao siêu như có thể được lĩnh hội qua truyền thống, v.v..., ý nghĩa đó là bản chất của sắc, thanh, v.v..., hoặc là bản chất của sự biến hoại, sự cảm thọ, v.v..., được gọi là nghĩa chân thật và tối hậu, nhưng ý nghĩa của các từ “evaṃ me” thì không như vậy. Để làm cho ý nghĩa này rõ ràng hơn, câu “kiñhettha taṃ” v.v... đã được nói đến. Còn “sutaṃ” (đã nghe) thì ngài nói liên quan đến thanh xứ: “hiện hữu chế định”. Chính vì thế mà có câu: “cái gì ở đây được lĩnh hội bởi tai”. Khi nói “được lĩnh hội theo nhĩ môn” thì bao gồm tất cả ý nghĩa, văn tự, v.v... Điều này có nghĩa là: “evaṃ” được nói bằng cách hồi tưởng lại các hình thái đã được xác định của các pháp đã đi vào phạm vi của tai, và “me” được nói liên quan đến các uẩn thuộc về dòng tương tục của chính mình. Mặc dù cách dùng từ “suta” (đã nghe) diễn ra trong thanh xứ, nơi không có bản chất của cái được thấy, v.v..., nhưng nó vẫn tiến hành bằng cách dựa vào những gì đã được thấy, được cảm nhận, được biết, v.v..., giống như “thứ hai”, “thứ ba”, v.v... tiến hành bằng cách quy chiếu đến cái thứ nhất đã được thấy, được cảm nhận, được biết. Do đó, ngài nói: “vì phải được nói bằng cách dựa vào những gì đã được thấy, v.v...”. Ý nghĩa này được làm sáng tỏ rằng “sutaṃ” là vì “nó không phải là không được nghe”.

အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓါ သုတ္တဿ ပကာရဝိသေသာ ဧဝန္တိ ထေရေန ပစ္စာမဋ္ဌာတိ အာဟ – ‘‘အသမ္မောဟံ ဒီပေတီ’’တိ. နာနပ္ပကာရပ္ပဋိဝေဓသမတ္ထော ဟောတီတိ ဧတေန ဝက္ခမာနဿ သုတ္တဿ နာနပ္ပကာရတံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတဉ္စ ဒဿေတိ. သုတဿ အသမ္မောသံ ဒီပေတီတိ သုတာကာရဿ ယာထာဝတော ဒဿိယမာနတ္တာ ဝုတ္တံ. အသမ္မောဟေနာတိ သမ္မောဟာဘာဝေန, ပညာယ ဧဝ ဝါ သဝနကာလသမ္ဘူတာယ တဒုတ္တရိကာလပညာသိဒ္ဓိ. ဧဝံ အသမ္မောသေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဗျဉ္ဇနာနံ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော အာကာရော နာတိဂမ္ဘီရော, ယထာသုတဓာရဏမေဝ တတ္ထ ကရဏီယန္တိ သတိယာ ဗျာပါရော အဓိကော, ပညာ တတ္ထ ဂုဏီဘူတာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယာ’’တိအာဒိ ‘‘ပညာယ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ’’တိ ကတွာ. ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ စေတ္ထ ပဓာနဘာဝေါ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁, ၂) ဝိယ, ပုဗ္ဗင်္ဂမတာယ ဝါ စက္ခုဝိညာဏာဒီသု အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဝိယ အပ္ပဓာနတ္တေ ပညာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဧတိဿာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ, ဧဝံ သတိပုဗ္ဗင်္ဂမာယာတိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ယထာသမ္ဘဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နဿာတိ အတ္ထဗျဉ္ဇနပရိပုဏ္ဏဿ, သင်္ကာသနပ္ပကာသနဝိဝရဏဝိဘဇနဥတ္တာနီကရဏပညတ္တိဝသေန ဆဟိ အတ္ထပဒေဟိ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသဝသေန ဆဟိ ဗျဉ္ဇနပဒေဟိ စ သမန္နာဂတဿာတိ ဝါ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Ngài nói: “trình bày sự không mê mờ” có nghĩa là trưởng lão đã hồi tưởng lại rằng: “đây là những phương diện đặc biệt của bài kinh đã được chính ta liễu ngộ”. Bằng câu “có khả năng liễu ngộ theo nhiều phương diện khác nhau”, ngài cho thấy tính đa dạng và khó liễu ngộ của bài kinh sắp được nói đến. “Trình bày sự không lẫn lộn về điều đã nghe” được nói đến vì phương thức nghe được trình bày đúng như thật. “Với sự không mê mờ” là do không có sự mê mờ, hoặc là sự thành tựu trí tuệ ở thời điểm sau này nhờ vào trí tuệ đã phát sinh vào lúc nghe. Điều này cũng cần được nói tương tự trong trường hợp “asammosena”. Hình thái của văn tự cần được liễu ngộ không quá sâu sắc, ở đây chỉ cần ghi nhớ đúng như đã nghe, do đó vai trò của niệm là chính, còn tuệ là phụ. Vì vậy, có câu: “paññāpubbaṅgamāyā” v.v..., được hiểu là “được đi trước bởi tuệ”. Ở đây, sự đi trước có nghĩa là vai trò chính, giống như trong câu “manopubbaṅgamā” (ý dẫn đầu) v.v... (Pháp Cú 1, 2), hoặc sự đi trước có nghĩa là vai trò phụ, giống như sự hướng tâm v.v... trong nhãn thức v.v..., thì ý nghĩa “trí tuệ đi trước nó (niệm)” này cũng phù hợp. Tương tự, trong câu “satipubbaṅgamāyā”, ý nghĩa cũng cần được hiểu theo cách đã nói tùy theo trường hợp. “Đầy đủ về ý nghĩa và văn tự” có nghĩa là trọn vẹn về ý nghĩa và văn tự, hoặc cần được hiểu là có đầy đủ sáu phương diện ý nghĩa: sự chỉ dẫn, sự trình bày, sự giải thích, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, sự chế định; và sáu phương diện văn tự: chữ, từ, câu, hình thái, ngữ nguyên, sự chỉ định.

ယောနိသောမနသိကာရံ ဒီပေတိ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ဝုစ္စမာနာနံ အာကာရနိဒဿနာဝဓာရဏတ္ထာနံ အဝိပရီတသဒ္ဓမ္မဝိသယတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. အဝိက္ခေပံ ဒီပေတီတိ ‘‘စိတ္တပရိယာဒါနံ ကတ္ထ ဘာသိတ’’န္တိအာဒိပုစ္ဆာဝသေ ပကရဏပ္ပတ္တဿ ဝက္ခမာနဿ သုတ္တဿ သဝနံ သမာဓာနမန္တရေန န သမ္ဘဝတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဝိက္ခိတ္တစိတ္တဿာတိအာဒိ တဿေဝတ္ထဿ သမတ္ထနဝသေန ဝုတ္တံ. သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထဗျဉ္ဇနဒေသကပ္ပယောဇနာဒိသမ္ပတ္တိယာ. အဝိပရီတသဒ္ဓမ္မဝိသယေဟိ ဝိယ အာကာရနိဒဿနာဝဓာရဏတ္ထေဟိ ယောနိသောမနသိကာရဿ, သဒ္ဓမ္မဿဝနေန ဝိယ စ အဝိက္ခေပဿ ယထာ ယောနိသောမနသိကာရေန ဖလဘူတေန အတ္တသမ္မာပဏိဓိပုဗ္ဗေကတပုညတာနံ သိဒ္ဓိ ဝုတ္တာ [Pg.31] တဒဝိနာဘာဝတော. ဧဝံ အဝိက္ခေပေန ဖလဘူတေန ကာရဏဘူတာနံ သဒ္ဓမ္မဿဝနသပ္ပုရိသူပနိဿယာနံ သိဒ္ဓိ ဒဿေတဗ္ဗာ သိယာ အဿုတဝတော သပ္ပုရိသူပနိဿယရဟိတဿ စ တဒဘာဝတော. န ဟိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တောတိအာဒိနာ သမတ္ထနဝစနေန ပန အဝိက္ခေပေန ကာရဏဘူတေန သပ္ပုရိသူပနိဿယေန စ ဖလဘူတဿ သဒ္ဓမ္မဿဝနဿ သိဒ္ဓိ ဒဿိတာ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော ယုတ္တော သိယာ, သဒ္ဓမ္မဿဝနသပ္ပုရိသူပနိဿယာ န ဧကန္တေန အဝိက္ခေပဿ ကာရဏံ ဗာဟိရင်္ဂတ္တာ, အဝိက္ခေပေါ ပန သပ္ပုရိသူပနိဿယော ဝိယ သဒ္ဓမ္မဿဝနဿ ဧကန္တကာရဏန္တိ. ဧဝမ္ပိ အဝိက္ခေပေန သပ္ပုရိသူပနိဿယသိဒ္ဓိဇောတနာ န သမတ္ထိတာဝ. နော န သမတ္ထိတာ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာနံ သပ္ပုရိသပယိရုပါသနာဘာဝဿ အတ္ထသိဒ္ဓတ္တာ. ဧတ္ထ စ ပုရိမံ ဖလေန ကာရဏဿ သိဒ္ဓိဒဿနံ နဒီပူရေန ဝိယ ဥပရိ ဝုဋ္ဌိသဗ္ဘာဝဿ, ဒုတိယံ ကာရဏေန ဖလဿ သိဒ္ဓိဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဧကန္တဝဿိနာ ဝိယ မေဃဝုဋ္ဌာနေန ဝုဋ္ဌိပ္ပဝတ္တိယာ.

Làm sáng tỏ như lý tác ý, với chủ ý rằng do là đối tượng của chánh pháp không sai lạc, nên có các ý nghĩa là sự chỉ rõ, sự xác định về thể cách được nói đến bằng từ ‘evaṃ’. (Chú giải) nói rằng: ‘Làm sáng tỏ sự không tán loạn’ là do vì việc lắng nghe bài kinh sắp được thuyết giảng, đã đến trong văn mạch, trong trường hợp câu hỏi v.v… là ‘sự thanh lọc tâm được nói ở đâu?’ là không thể có được nếu không có sự định tĩnh. Câu v.v… là ‘Đối với người có tâm tán loạn’ đã được nói với ý nghĩa hỗ trợ cho chính ý nghĩa ấy. ‘Do sự thành tựu tất cả’ là do sự thành tựu về ý nghĩa, văn tự, người thuyết giảng, mục đích, v.v… Giống như sự thành tựu của việc tự thân hướng đến chánh đạo và phước đã tạo trong quá khứ được nói đến bởi như lý tác ý là quả, do vì sự không tách rời ấy, bởi các ý nghĩa là sự chỉ rõ, sự xác định về thể cách giống như các đối tượng của chánh pháp không sai lạc, và bởi sự không tán loạn giống như việc lắng nghe chánh pháp. Tương tự như vậy, sự thành tựu của việc lắng nghe chánh pháp và thân cận bậc chân nhân là nhân nên được chỉ ra bởi sự không tán loạn là quả, do vì sự vắng mặt của điều ấy đối với người chưa từng nghe và người không có sự thân cận bậc chân nhân. Tuy nhiên, bằng lời hỗ trợ v.v… là ‘Bởi vì không có (việc lắng nghe chánh pháp) đối với người có tâm tán loạn’, sự thành tựu của việc lắng nghe chánh pháp là quả đã được chỉ ra bởi sự không tán loạn là nhân và bởi sự thân cận bậc chân nhân. Ở đây, chủ ý này có lẽ là hợp lý: Việc lắng nghe chánh pháp và thân cận bậc chân nhân không phải là nhân duy nhất của sự không tán loạn, vì là ngoại phần; nhưng sự không tán loạn, giống như sự thân cận bậc chân nhân, là nhân duy nhất của việc lắng nghe chánh pháp. Ngay cả như vậy, việc làm sáng tỏ sự thành tựu của việc thân cận bậc chân nhân bằng sự không tán loạn vẫn chưa được hỗ trợ. Không phải là không được hỗ trợ, vì sự vắng mặt của việc hầu cận bậc chân nhân đối với những người có tâm tán loạn là điều tự thành về mặt ý nghĩa. Và ở đây, trường hợp đầu tiên, việc chỉ ra sự thành tựu của nhân bằng quả, nên được hiểu giống như (việc biết) sự hiện hữu của cơn mưa ở thượng nguồn do sự dâng đầy của dòng sông; trường hợp thứ hai, việc chỉ ra sự thành tựu của quả bằng nhân, nên được hiểu giống như (việc biết) sự diễn tiến của cơn mưa do sự khởi lên của đám mây chắc chắn sẽ mưa.

ဘဂဝတော ဝစနဿ အတ္ထဗျဉ္ဇနပ္ပဘေဒပရိစ္ဆေဒဝသေန သကလသာသနသမ္ပတ္တိဩဂါဟနာကာရော နိရဝသေသပရဟိတပါရိပူရိတာကာရဏန္တိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ ဘဒ္ဒကော အာကာရော’’တိ. ယသ္မာ န ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပစ္ဆိမစက္ကဒွယသမ္ပတ္တိန္တိ အတ္တသမ္မာပဏိဓိပုဗ္ဗေကတပုညတာသင်္ခါတဂုဏဒွယံ. အပရာပရံ ဝုတ္တိယာ စေတ္ထ စက္ကဘာဝေါ, စရန္တိ ဧတေဟိ သတ္တာ သမ္ပတ္တိဘဝေသူတိ ဝါ. ယေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကာနိ, ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာနံ စတုစက္ကံ ဝတ္တတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၄.၃၁). ပုရိမပစ္ဆိမဘာဝေါ စေတ္ထ ဒေသနာက္ကမဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပစ္ဆိမစက္ကဒွယသိဒ္ဓိယာတိ ပစ္ဆိမစက္ကဒွယဿ အတ္ထိတာယ. သမ္မာပဏိဟိတတ္တော ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညော သုဒ္ဓါသယော ဟောတိ တဒသိဒ္ဓိဟေတူနံ ကိလေသာနံ ဒူရီဘာဝတောတိ အာဟ – ‘‘အာသယသုဒ္ဓိ သိဒ္ဓါ ဟောတီ’’တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘သမ္မာပဏိဟိတံ စိတ္တံ, သေယျသော နံ တတော ကရေ’’တိ (ဓ. ပ. ၄၃), ‘‘ကတပုညောသိ တွံ, အာနန္ဒ, ပဓာနမနုယုဉ္ဇ, ခိပ္ပံ ဟောဟိသိ အနာသဝေါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၀၇) စ. တေနေဝါဟ – ‘‘အာသယသုဒ္ဓိယာ အဓိဂမဗျတ္တိသိဒ္ဓီ’’တိ. ပယောဂသုဒ္ဓိယာတိ ယောနိသောမနသိကာရပုဗ္ဗင်္ဂမဿ ဓမ္မဿဝနပ္ပယောဂဿ ဝိသဒဘာဝေန. တထာ စာဟ – ‘‘အာဂမဗျတ္တိသိဒ္ဓီ’’တိ, သဗ္ဗဿ ဝါ ကာယဝစီပယောဂဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝေန. ပရိသုဒ္ဓကာယဝစီပယောဂေါ ဟိ ဝိပ္ပဋိသာရာဘာဝတော အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ပရိယတ္တိယံ ဝိသာရဒေါ ဟောတီတိ.

Thể cách thâm nhập vào sự thành tựu của toàn bộ giáo pháp qua việc phân định các loại ý nghĩa và văn tự trong lời dạy của Đức Thế Tôn, và thể cách viên mãn lợi ích cho người khác một cách không dư sót được gọi là: ‘thể cách tốt đẹp như vậy’. Có sự liên kết là ‘bởi vì không có’. ‘Sự thành tựu của hai bánh xe sau’ là hai phẩm chất được gọi là sự tự thân hướng đến chánh đạo và phước đã tạo trong quá khứ. Ở đây, bản chất bánh xe là do sự diễn tiến nối tiếp nhau, hoặc là chúng sanh đi đến các cõi thành tựu bằng những điều này. Về điều này đã được nói rằng: ‘Này các Tỳ khưu, có bốn bánh xe này, khi chư thiên và loài người được trang bị, bánh xe bốn phần sẽ vận hành’ v.v… Và ở đây, bản chất trước và sau nên được hiểu theo trình tự thuyết giảng. ‘Do sự thành tựu của hai bánh xe sau’ là do sự hiện hữu của hai bánh xe sau. Người có tự thân hướng đến chánh đạo và đã tạo phước trong quá khứ thì có ý hướng trong sạch, do sự loại bỏ các phiền não là nhân của sự không thành tựu ấy, nên (chú giải) nói: ‘sự trong sạch về ý hướng được thành tựu’. Thật vậy, đã được nói rằng: ‘Tâm được hướng chánh, có thể làm cho người ấy tốt đẹp hơn thế nữa’, và ‘Này Ānanda, ông đã tạo phước, hãy nỗ lực tinh tấn, ông sẽ sớm trở thành bậc vô lậu’. Do đó, (chú giải) nói: ‘Do sự trong sạch về ý hướng, sự thành tựu về sự sáng tỏ trong chứng ngộ (được thành tựu)’. ‘Do sự trong sạch về sự thực hành’ là do sự trong sáng của việc thực hành lắng nghe Pháp, với như lý tác ý đi trước. Và do đó, (chú giải) nói: ‘sự thành tựu về sự sáng tỏ trong học tập (được thành tựu)’, hoặc là do sự không có lỗi lầm của tất cả sự thực hành về thân và lời. Thật vậy, người có sự thực hành về thân và lời trong sạch, do không có hối hận, nên có tâm không tán loạn và trở nên thông thạo trong pháp học.

နာနပ္ပကာရပဋိဝေဓဒီပကေနာတိအာဒိနာ [Pg.32] အတ္ထဗျဉ္ဇနေသု ထေရဿ ဧဝံ-သဒ္ဒသုတ-သဒ္ဒါနံ အသမ္မောဟဒီပနတော စတုပ္ပဋိသမ္ဘိဒါဝသေန အတ္ထယောဇနံ ဒဿေတိ. တတ္ထ သောတပ္ပဘေဒပဋိဝေဓဒီပကေနာတိ ဧတေန အယံ သုတ-သဒ္ဒေါ ဧဝံ-သဒ္ဒသန္နိဓာနတော, ဝက္ခမာနာပေက္ခာယ ဝါ သာမညေနေဝ သောတဗ္ဗဓမ္မဝိသေသံ အာမသတီတိ ဒဿေတိ. မနောဒိဋ္ဌိကရဏာနံ ပရိယတ္တိဓမ္မာနံ အနုပေက္ခနသုပ္ပဋိဝေဓာ ဝိသေသတော မနသိကာရပ္ပဋိဗဒ္ဓါတိ တေ ဝုတ္တနယေန ယောနိသောမနသိကာရဒီပကေန ဧဝံ-သဒ္ဒေန ယောဇေတွာ, သဝနဓာရဏဝစီပရိစယာ ပရိယတ္တိဓမ္မာ ဝိသေသေန သောတာဝဓာနပ္ပဋိဗဒ္ဓါတိ တေ အဝိက္ခေပဒီပကေန သုတ-သဒ္ဒေန ယောဇေတွာ ဒဿေန္တော သာသနသမ္ပတ္တိယာ ဓမ္မဿဝနေ ဥဿာဟံ ဇနေတိ. တတ္ထ ဓမ္မာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မာ. မနသာ အနုပေက္ခိတာတိ ‘‘ဣဓ သီလံ ကထိတံ, ဣဓ သမာဓိ, ဣဓ ပညာ, ဧတ္တကာ ဧတ္ထ အနုသန္ဓယော’’တိအာဒိနာ နယေန မနသာ အနု အနု ပေက္ခိတာ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ နိဇ္ဈာနက္ခန္တိ ဘူတာယ, ဉာတပရိညာသင်္ခါတာယ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တရူပါရူပဓမ္မေ ‘‘ဣတိ ရူပံ, ဧတ္တကံ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ သုဋ္ဌု ဝဝတ္ထပေတွာ ပဋိဝိဒ္ဓါ.

Bằng câu v.v… là ‘bằng sự làm sáng tỏ sự thông suốt các loại khác nhau’, (chú giải) chỉ ra sự giải thích ý nghĩa theo cách của bốn Tuệ phân tích, do việc làm sáng tỏ sự không nhầm lẫn của Trưởng lão về các từ ‘evaṃ’ và ‘suta’ trong ý nghĩa và văn tự. Trong đó, bằng câu ‘bằng sự làm sáng tỏ sự thông suốt các loại được nghe’, (chú giải) chỉ ra rằng từ ‘suta’ này, do ở gần từ ‘evaṃ’ hoặc do sự mong đợi điều sẽ được nói, đề cập đến một pháp đặc biệt cần được nghe một cách tổng quát. Sự tùy quán và sự khéo thông suốt các pháp học là những điều được thực hiện bằng tâm và bằng tri kiến thì đặc biệt liên quan đến tác ý, nên ngài đã kết hợp chúng với từ ‘evaṃ’ là từ làm sáng tỏ như lý tác ý theo phương cách đã nói; việc lắng nghe, ghi nhớ, và quen thuộc qua lời nói là các pháp học thì đặc biệt liên quan đến sự chú ý của tai, nên ngài đã kết hợp chúng với từ ‘suta’ là từ làm sáng tỏ sự không tán loạn, và trong khi chỉ ra (như vậy), ngài tạo ra sự nhiệt tâm trong việc lắng nghe Pháp vì sự thành tựu của giáo pháp. Ở đây, ‘pháp’ là các pháp học. ‘Được tùy quán bằng tâm’ là được tùy quán đi tùy quán lại bằng tâm theo phương cách v.v… là: ‘Ở đây giới được nói, ở đây định được nói, ở đây tuệ được nói, có bấy nhiêu mối liên kết ở đây’. ‘Được khéo thông suốt bằng tri kiến’ là được thông suốt sau khi đã xác định rõ ràng các pháp sắc và phi sắc được nói đến ở chỗ này chỗ kia v.v… là: ‘Đây là sắc, chừng này là sắc’, bằng tri kiến đã trở thành sự kham nhẫn trong thẩm sát, hoặc bằng tri kiến được gọi là liễu tri.

သကလေန ဝစနေနာတိ ပုဗ္ဗေ တီဟိ ပဒေဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇိတတ္တာ ဝုတ္တံ. အသပ္ပုရိသဘူမိန္တိ အကတညုတံ, ‘‘ဣဓေကစ္စော ပါပဘိက္ခု တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ ဓမ္မဝိနယံ ပရိယာပုဏိတွာ အတ္တနော ဒဟတီ’’တိ (ပါရာ. ၁၉၅) ဧဝံ ဝုတ္တံ အနရိယဝေါဟာရာဝတ္ထံ. သာ ဧဝ အနရိယဝေါဟာရာဝတ္ထာ အသဒ္ဓမ္မော. နနု စ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ‘‘မမေဒံ ဝစန’’န္တိ အဓိမာနဿ, မဟာကဿပတ္ထေရာဒီနဉ္စ တဒါသင်္ကာယ အဘာဝတော အသပ္ပုရိသဘူမိသမတိက္ကမာဒိဝစနံ နိရတ္ထကန္တိ? နယိဒမေဝံ, ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိ ဝဒန္တေန အယမ္ပိ အတ္ထော ဝိဘာဝိတောတိ ဒဿနတော. ကေစိ ပန ‘‘ဒေဝတာနံ ပရိဝိတက္ကာပေက္ခံ တထာဝစနန္တိ ဧဒိသီ စောဒနာ အနဝကာသာ’’တိ ဝဒန္တိ. တသ္မိံ ကိရ ခဏေ ဧကစ္စာနံ ဒေဝတာနံ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတော, အယဉ္စ အာယသ္မာ ဒေသနာကုသလော ဣဒါနိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သကျကုလပ္ပသုတော တထာဂတဿ ဘာတာ စူဠပိတုပုတ္တော, ကိံ နု ခေါ သယံ သစ္ဆိကတံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဥဒါဟု ဘဂဝတော ဧဝ ဝစနံ ယထာသုတ’’န္တိ, ဧဝံ တဒါသင်္ကိတပ္ပကာရတော အသပ္ပုရိသဘူမိသမောက္ကမာဒိတော အတိက္ကမာဒိ ဝိဘာဝိတန္တိ. အတ္တနော အဒဟန္တောတိ ‘‘မမေဒ’’န္တိ အတ္တနိ အဋ္ဌပေန္တော. အပ္ပေတီတိ [Pg.33] နိဒဿေတိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေသု ယထာရဟံ သတ္တေ နေတီတိ နေတ္တိ, ဓမ္မောယေဝ နေတ္တိ ဓမ္မနေတ္တိ.

Bằng toàn bộ lời nói: được nói đến do đã được liên kết riêng biệt với ba từ trước đó. Cảnh giới của bậc phi chân nhân nghĩa là sự vô ơn, trường hợp của cách hành xử không phải của bậc Thánh đã được nói đến như vầy: ‘Ở đây, có tỳ khưu xấu ác, sau khi học hỏi Giáo pháp và Giới luật do Như Lai tuyên thuyết, đã nhận làm của mình.’ Chính trường hợp của cách hành xử không phải của bậc Thánh ấy là phi diệu pháp. Phải chăng lời nói về việc vượt qua cảnh giới của bậc phi chân nhân v.v... là vô ích, vì trưởng lão Ānanda không có sự ngã mạn rằng ‘đây là lời của tôi’ và các vị như trưởng lão Mahākassapa v.v... cũng không có sự nghi ngờ như vậy? Không phải vậy. (Lời ấy được nói) để chỉ ra rằng ý nghĩa này cũng được làm sáng tỏ bởi người nói ‘như vầy tôi nghe.’ Tuy nhiên, một số vị nói rằng: ‘Lời nói như vậy là do xem xét đến sự suy tầm của chư thiên, nên sự chất vấn như thế là không có cơ hội.’ Tương truyền, vào khoảnh khắc ấy, sự suy tầm trong tâm của một số chư thiên đã khởi lên như vầy: ‘Đức Thế Tôn đã viên tịch, và vị tôn giả này, người khéo léo trong việc thuyết giảng, nay đang thuyết Pháp. Ngài xuất thân từ dòng dõi Sakya, là em con chú của Như Lai. Liệu ngài thuyết giảng Pháp do chính mình chứng ngộ, hay đó chính là lời của Đức Thế Tôn như đã được nghe?’ Như vậy, việc vượt qua v.v... khỏi sự rơi vào cảnh giới của bậc phi chân nhân v.v... đã được làm sáng tỏ từ cách thức nghi ngờ đó. Nhận làm của mình nghĩa là đặt vào chính mình rằng ‘đây là của tôi.’ Gán cho nghĩa là chỉ ra. Netti là cái dẫn dắt chúng sinh một cách tương xứng trong các mục đích hiện tại, tương lai, và tối hậu; chính Pháp là netti, nên gọi là dhammanetti (pháp dẫn).

ဒဠှတရနိဝိဋ္ဌာ ဝိစိကိစ္ဆာ ကင်္ခါ. နာတိသံသပ္ပနံ မတိဘေဒမတ္တံ ဝိမတိ. အဿဒ္ဓိယံ ဝိနာသေတိ ဘဂဝတာ ဘာသိတတ္တာ သမ္မုခါ စဿ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ ခလိတဒုရုတ္တာဒိဂ္ဂဟဏဒေါသာဘာဝတော စ. ဧတ္ထ စ ပဉ္စမာဒယော တိဿော အတ္ထယောဇနာ အာကာရာဒိအတ္ထေသု အဂ္ဂဟိတဝိသေသမေဝ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဒဿိတာ, တတော ပရာ စတဿော အာကာရတ္ထမေဝ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဝိဘာဝိတာ, ပစ္ဆိမာ ပန တိဿော ယထာက္ကမံ အာကာရတ္ထံ နိဒဿနတ္ထံ အဝဓာရဏတ္ထဉ္စ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ယောဇိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Hoài nghi (vicikicchā) đã ăn sâu một cách vững chắc hơn là sự phân vân (kaṅkhā). Sự do dự (vimati) chỉ là sự khác biệt về quan điểm, không lan rộng lắm. (Lời này) tiêu diệt sự không tin tưởng, vì đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng, vì đã được chính ngài tiếp nhận trực tiếp, và vì không có lỗi lầm trong việc nắm bắt như là sự sai sót, lời nói vụng về, v.v... Ở đây, cần phải hiểu rằng: ba cách giải thích ý nghĩa bắt đầu từ cách thứ năm đã được trình bày bằng cách lấy từ ‘evaṃ’ mà không nắm bắt đặc tính riêng trong các ý nghĩa như là thể cách v.v...; bốn cách sau đó đã được làm sáng tỏ bằng cách lấy từ ‘evaṃ’ chỉ theo nghĩa thể cách; còn ba cách cuối cùng đã được liên kết bằng cách lấy từ ‘evaṃ’ lần lượt theo nghĩa thể cách, nghĩa ví dụ, và nghĩa xác định.

ဧက-သဒ္ဒေါ အညသေဋ္ဌအသဟာယသင်္ခါဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ ဣတ္ထေကေ အဘိဝဒန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၇) အညတ္ထေ ဒိဿတိ, ‘‘စေတသော ဧကောဒိဘာဝ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၂၈; ပါရာ. ၁၁) သေဋ္ဌေ, ‘‘ဧကော ဝူပကဋ္ဌော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၄၀၅; ၂.၂၁၅; မ. နိ. ၁.၈၀; သံ. နိ. ၃.၆၃; စူဠဝ. ၄၄၅) အသဟာယေ ‘‘ဧကောဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ခဏော စ သမယော စ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယာ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၂၉) သင်္ခါယံ. ဣဓာပိ သင်္ခါယန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဧကန္တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒနိဒ္ဒေသော’’တိ. ကာလဉ္စ သမယဉ္စာတိ ယုတ္တကာလဉ္စ ပစ္စယသာမဂ္ဂိဉ္စ. ခဏောတိ ဩကာသော. တထာဂတုပ္ပာဒါဒိကော ဟိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ဩကာသော တပ္ပစ္စယပ္ပဋိလာဘဟေတုတ္တာ. ခဏော ဧဝ စ သမယော. ယော ခဏောတိ စ သမယောတိ စ ဝုစ္စတိ, သော ဧကော ဧဝါတိ ဟိ အတ္ထော. မဟာသမယောတိ မဟာသမူဟော. သမယောပိ ခေါတိ သိက္ခာပဒပူရဏဿ ဟေတုပိ. သမယပ္ပဝါဒကေတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပဝါဒကေ. တတ္ထ ဟိ နိသိန္နာ တိတ္ထိယာ အတ္တနော အတ္တနော သမယံ ပဝဒန္တီတိ. အတ္ထာဘိသမယာတိ ဟိတပ္ပဋိလာဘာ. အဘိသမေတဗ္ဗောတိ အဘိသမယော, အဘိသမယော အတ္ထော အဘိသမယဋ္ဌောတိ ပီဠနာဒီနိ အဘိသမေတဗ္ဗဘာဝေန ဧကီဘာဝံ ဥပနေတွာ ဝုတ္တာနိ. အဘိသမယဿ ဝါ ပဋိဝေဓဿ ဝိသယဘူတော အတ္ထော အဘိသမယဋ္ဌောတိ တာနေဝ တထာ ဧကတ္တေန ဝုတ္တာနိ. တတ္ထ [Pg.34] ပီဠနံ ဒုက္ခသစ္စဿ တံသမင်္ဂိနော ဟိံသနံ အဝိပ္ဖာရိကတာကရဏံ. သန္တာပေါ ဒုက္ခဒုက္ခတာဒိဝသေန သန္တပနံ ပရိဒဟနံ.

Từ ‘eka’ (một) được thấy trong các nghĩa như là khác, cao tột, không bạn đồng hành, số lượng, v.v... Thật vậy, từ này được thấy với nghĩa ‘khác’ trong các câu như: ‘Tự ngã và thế gian là thường hằng, chỉ điều này là sự thật, điều khác là sai lầm,’ như vậy một số người tuyên bố; với nghĩa ‘cao tột’ trong các câu như: ‘sự nhất tâm;’ với nghĩa ‘không bạn đồng hành’ trong các câu như: ‘một mình, sống viễn ly;’ với nghĩa ‘số lượng’ trong các câu như: ‘Này các tỳ khưu, chỉ có một thời điểm và một thời cơ để sống đời phạm hạnh.’ Ở đây cũng vậy, để chỉ ra nghĩa số lượng, ngài nói: ‘“Một” là sự chỉ định về sự phân định bằng cách đếm.’ Thời điểm và thời cơ nghĩa là thời điểm thích hợp và sự hội đủ của các duyên. Thời điểm (khaṇa) là cơ hội. Thật vậy, sự xuất hiện của Như Lai v.v... là cơ hội cho đời sống phạm hạnh của đạo quả, vì đó là nhân để đạt được các duyên của nó. Và chính thời điểm là thời cơ. Thật vậy, ý nghĩa là cái được gọi là thời điểm và thời cơ chỉ là một. Đại hội (mahāsamaya) là sự tụ tập lớn. Thời cơ (samaya) cũng là nhân để hoàn thiện các học giới. Những người tranh luận về học thuyết (samayappavādaka) là những người tranh luận về tà kiến. Vì ở đó, các người ngoại đạo ngồi xuống và tuyên bố học thuyết của riêng mình. Sự chứng ngộ ý nghĩa (atthābhisamaya) là sự đạt được lợi ích. Abhisamayo là cái cần được chứng ngộ; ý nghĩa của sự chứng ngộ (abhisamayaṭṭho) là sự bức bách v.v... được nói đến bằng cách quy về một thể thống nhất do bản chất cần được chứng ngộ. Hoặc, ý nghĩa là đối tượng của sự chứng ngộ hay sự thâm nhập là ý nghĩa của sự chứng ngộ; chính những điều ấy được nói đến như vậy trong một thể thống nhất. Trong đó, sự bức bách là sự gây tổn hại, sự làm cho không thể tách rời đối với người có khổ đế. Sự thiêu đốt là sự làm cho nóng bức, sự cháy bỏng theo cách khổ vì đau khổ v.v...

တတ္ထ သဟကာရိကာရဏေ သနိဇ္ဈံ သမေတိ သမဝေတီတိ သမယော, သမဝါယော. သမေတိ သမာဂစ္ဆတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ တဒါဓာရပုဂ္ဂလေဟီတိ သမယော, ခဏော. သမေတိ ဧတ္ထ, ဧတေန ဝါ သံဂစ္ဆတိ သတ္တော, သဘာဝဓမ္မော ဝါ သဟဇာတာဒီဟိ, ဥပ္ပာဒါဒီဟိ ဝါတိ သမယော, ကာလော. ဓမ္မပ္ပဝတ္တိမတ္တတာယ အတ္ထတော အဘူတောပိ ဟိ ကာလော ဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အဓိကရဏံ ကရဏံ ဝိယ စ ကပ္ပနာမတ္တသိဒ္ဓေန ရူပေန ဝေါဟရီယတီတိ. သမံ, သဟ ဝါ အဝယဝါနံ အယနံ ပဝတ္တိ အဝဋ္ဌာနန္တိ သမယော, သမူဟော ယထာ ‘‘သမုဒါယော’’တိ. အဝယဝသဟာဝဋ္ဌာနမေဝ ဟိ သမူဟောတိ. အဝသေသပစ္စယာနံ သမာဂမေ ဧတိ ဖလံ ဧတသ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပဝတ္တတိ စာတိ သမယော, ဟေတု ယထာ ‘‘သမုဒယော’’တိ. သမေတိ သံယောဇနဘာဝတော သမ္ဗဒ္ဓေါ ဧတိ အတ္တနော ဝိသယေ ပဝတ္တတိ, ဒဠှဂ္ဂဟဏဘာဝတော ဝါ သံယုတ္တာ အယန္တိ ပဝတ္တန္တိ သတ္တာ ယထာဘိနိဝေသံ ဧတေနာတိ သမယော, ဒိဋ္ဌိ. ဒိဋ္ဌိသံယောဇနေန ဟိ သတ္တာ အတိဝိယ ဗဇ္ဈန္တီတိ. သမိတိ သင်္ဂတိ သမောဓာနန္တိ သမယော, ပဋိလာဘော. သမဿ ယာနံ, သမ္မာ ဝါ ယာနံ အပဂမောတိ သမယော, ပဟာနံ. အဘိမုခံ ဉာဏေန သမ္မာ ဧတဗ္ဗော အဘိသမေတဗ္ဗောတိ အဘိသမယော, ဓမ္မာနံ အဝိပရီတော သဘာဝေါ. အဘိမုခဘာဝေန သမ္မာ ဧတိ ဂစ္ဆတိ ဗုဇ္ဈတီတိ အဘိသမယော, ဓမ္မာနံ အဝိပရီတသဘာဝါဝဗောဓော. ဧဝံ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္ထေ သမယသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သမယသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရေ အဘိသမယသဒ္ဒဿ ဥဒါဟရဏံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဿာတိ သမယသဒ္ဒဿ. ကာလော အတ္ထော သမဝါယာဒီနံ အတ္ထာနံ ဣဓ အသမ္ဘဝတော, ဒေသဒေသကပရိသာနံ ဝိယ သုတ္တဿ နိဒါနဘာဝေန ကာလဿ အပဒိသိတဗ္ဗတော စ.

Ở đây, do các trợ duyên được hội đủ nên đi đến, hội tụ là samayo, (nghĩa là) sự hội hợp. Thánh đạo phạm hạnh cùng với các vị hành trì đi đến, tụ hội tại đây là samayo, (nghĩa là) khoảnh khắc. Chúng sanh hoặc tự tánh pháp đi đến, gặp gỡ tại đây hoặc do duyên này cùng với các pháp câu sanh v.v..., với sự sanh khởi v.v... là samayo, (nghĩa là) thời gian. Thật vậy, thời gian dù về phương diện ý nghĩa là không hiện hữu do chỉ là sự diễn tiến của các pháp, nhưng được sử dụng với hình thức chỉ do khái niệm tạo thành như là nơi nương và là công cụ cho sự diễn tiến của các pháp. Sự đi đến, sự diễn tiến, sự hiện hữu của các thành phần một cách đồng đều hoặc cùng nhau là samayo, (nghĩa là) tập hợp, giống như từ ‘samudāyo’ (sự tập khởi). Thật vậy, chính sự cùng hiện hữu của các thành phần là tập hợp. Khi các duyên còn lại hội tụ, quả từ đó đi đến, sanh khởi và diễn tiến là samayo, (nghĩa là) nguyên nhân, giống như từ ‘samudayo’ (nguyên nhân của sự khổ). Do trạng thái là kiết sử nên đi đến một cách ràng buộc, diễn tiến trong đối tượng của nó, hoặc do trạng thái chấp thủ một cách kiên cố mà chúng sanh đi đến một cách bị trói buộc, diễn tiến theo sự chấp trước bởi cái này là samayo, (nghĩa là) tà kiến. Thật vậy, chúng sanh bị trói buộc một cách nặng nề bởi tà kiến kiết sử. Sự hội họp, sự gặp gỡ, sự tụ hội là samayo, (nghĩa là) sự chứng đắc. Sự ra đi của phiền não, hoặc sự ra đi một cách chân chánh, sự từ bỏ là samayo, (nghĩa là) sự đoạn trừ. Cần được đi đến, cần được liễu tri một cách chân chánh bằng trí tuệ một cách đối diện là abhisamayo, (nghĩa là) tự tánh không sai lạc của các pháp. Do trạng thái đối diện mà đi đến, đi tới, giác ngộ một cách chân chánh là abhisamayo, (nghĩa là) sự liễu ngộ tự tánh không sai lạc của các pháp. Như vậy, cần phải hiểu sự vận dụng của từ ‘samaya’ trong mỗi ý nghĩa ấy. Trong phần trích dẫn ý nghĩa của từ ‘samaya’, ví dụ về từ ‘abhisamaya’ cần được hiểu theo phương cách đã nói. (Assāti) là của từ ‘samaya’. Ý nghĩa là thời gian, do các ý nghĩa như sự hội hợp v.v... không thể có ở đây, và cũng do thời gian cần được chỉ định làm nhân duyên của bài kinh, giống như người thuyết, nơi thuyết và thính chúng.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ အနိယမိတဝသေနေဝ ကာလော နိဒ္ဒိဋ္ဌော, န ဥတုသံဝစ္ဆရာဒိဝသေန နိယမေတွာတိ အာဟ – ‘‘တတ္ထ ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ. ဥတုသံဝစ္ဆရာဒိဝသေန နိယမံ အကတွာ သမယသဒ္ဒဿ ဝစနေ အယမ္ပိ ဂုဏော လဒ္ဓေါ ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ ဝါ ဣမေ’’တိအာဒိမာဟ. သာမညဇောတနာ ဟိ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတီတိ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရသမယော ဒေဝသိကံ ဈာနသမာပတ္တီဟိ ဝီတိနာမနကာလော, ဝိသေသတော သတ္တသတ္တာဟာနိ. သုပ္ပကာသာတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ ပကမ္ပနဩဘာသပါတုဘာဝါဒီဟိ [Pg.35] ပါကဋာ. ယထာဝုတ္တဘေဒေသု ဧဝ သမယေသု ဧကဒေသံ ပကာရန္တရေဟိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယော စာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တထာ ဟိ ဉာဏကိစ္စသမယော အတ္တဟိတပ္ပဋိပတ္တိသမယော စ အဘိသမ္ဗောဓိသမယော, အရိယတုဏှီဘာဝသမယော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရသမယော, ကရုဏာကိစ္စပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိဓမ္မိကထာသမယော ဒေသနာသမယောယေဝ.

Tại sao ở đây thời gian được chỉ định một cách không xác định, mà không được xác định theo mùa, năm, v.v...? (Vị ấy) nói – ‘Ở đó, mặc dù...’ v.v... Để chỉ ra rằng khi không xác định theo mùa, năm, v.v... mà nói từ ‘samaya’, lợi ích này cũng được thành tựu, (vị ấy) nói ‘Hoặc những... này’ v.v... Vì rằng sự trình bày tổng quát cũng đứng vững trong trường hợp đặc biệt. Trong đó, thời điểm hiện tại lạc trú là thời gian trải qua hằng ngày với các thiền chứng, đặc biệt là bảy tuần lễ. Được tuyên thuyết rõ ràng là được biểu hiện rõ ràng qua sự rúng động của mười ngàn thế giới, sự xuất hiện của ánh sáng, v.v... Để trình bày một phần trong các loại thời điểm đã được nói bằng cách tóm thâu lại theo những cách khác, (vị ấy) nói ‘Và cái này...’ v.v... Thật vậy, thời điểm phận sự của trí tuệ và thời điểm thực hành vì lợi ích bản thân là thời điểm chánh đẳng giác; thời điểm thánh im lặng là thời điểm hiện tại lạc trú; thời điểm phận sự của lòng bi, thực hành vì lợi ích chúng sanh, và thuyết pháp chính là thời điểm thuyết giảng.

ကရဏဝစနေန နိဒ္ဒေသော ကတောတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ အဘိဓမ္မဝိနယေသု. တထာတိ ဘုမ္မကရဏေဟိ. အဓိကရဏတ္ထော အာဓာရတ္ထော. ဘာဝေါ နာမ ကိရိယာ, ကိရိယာယ ကိရိယန္တရလက္ခဏံ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏံ. တတ္ထ ယထာ ကာလော သဘာဝဓမ္မပရိစ္ဆိန္နော သယံ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနောပိ အာဓာရဘာဝေန ပညာတော တင်္ခဏပ္ပဝတ္တာနံ တတော ပုဗ္ဗေ ပရတော စ အဘာဝတော ‘‘ပုဗ္ဗဏှေ ဇာတော, သာယနှေ ဂစ္ဆတီ’’တိ စ အာဒီသု, သမူဟော စ အဝယဝဝိနိမုတ္တော အဝိဇ္ဇမာနောပိ ကပ္ပနာမတ္တသိဒ္ဓေါ အဝယဝါနံ အာဓာရဘာဝေန ပညာပီယတိ ‘‘ရုက္ခေ သာခါ, ယဝရာသိယံ သမ္ဘူတော’’တိအာဒီသု, ဧဝံ ဣဓာပီတိ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘အဓိကရဏံ…ပေ… ဓမ္မာန’’န္တိ. ယသ္မိံ ကာလေ, ဓမ္မပုဉ္ဇေ ဝါ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, တသ္မိံ ဧဝ ကာလေ, ဓမ္မပုဉ္ဇေ စ ဖဿာဒယောပိ ဟောန္တီတိ အယဉှိ တတ္ထ အတ္ထော. ယထာ ‘‘ဂါဝီသု ဒုယှမာနာသု ဂတော, ဒုဒ္ဓါသု အာဂတော’’တိ ဒေါဟနကိရိယာယ ဂမနကိရိယာ လက္ခီယတိ, ဧဝံ ဣဓာပိ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ, တသ္မိံ သမယေ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘သတီ’’တိ အယမတ္ထော ဝိညာယမာနော ဧဝ ဟောတိ ပဒတ္ထဿ သတ္တာဝိရဟာဘာဝတောတိ သမယဿ သတ္တာကိရိယာယ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒကိရိယာ, ဖဿာဒီနံ ဘဝနကိရိယာ စ လက္ခီယတီတိ. ယသ္မိံ သမယေတိ ယသ္မိံ နဝမေ ခဏေ, ယသ္မိံ ယောနိသောမနသိကာရာဒိဟေတုမှိ, ပစ္စယသမဝါယေ ဝါ သတိ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, တသ္မိံယေဝ ခဏေ ဟေတုမှိ ပစ္စယသမဝါယေ စ ဖဿာဒယောပိ ဟောန္တီတိ ဥဘယတ္ထ သမယသဒ္ဒေ ဘုမ္မနိဒ္ဒေသော ကတော လက္ခဏဘူတဘာဝယုတ္တောတိ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ခဏ…ပေ… လက္ခီယတီ’’တိ.

Sự liên quan là: sự chỉ định được thực hiện bằng cách nói ở công cụ cách. ‘Ở đó’ là trong tạng Luận và tạng Luật. ‘Như vậy’ là bằng vị trí cách và công cụ cách. Ý nghĩa của nơi nương là ý nghĩa của nền tảng. Trạng thái được gọi là hành động; sự đánh dấu một hành động khác bằng một hành động là ‘sự đánh dấu trạng thái bằng trạng thái’. Ở đây, giống như thời gian, được giới hạn bởi tự tánh pháp, tự nó dù không hiện hữu về mặt chân đế, vẫn được chế định với vai trò là nền tảng cho các pháp diễn tiến trong khoảnh khắc ấy do sự không hiện hữu của chúng trước đó và sau đó, như trong các câu ‘sanh vào buổi sáng, đi vào buổi chiều’ v.v...; và tập hợp, dù không hiện hữu tách rời khỏi các thành phần, được tạo thành chỉ do khái niệm, vẫn được chế định với vai trò là nền tảng của các thành phần, như trong các câu ‘cành trên cây, được sanh trong đống lúa mạch’ v.v...; để chỉ ra rằng ở đây cũng vậy, (vị ấy) nói – ‘nơi nương... của các pháp’. Ý nghĩa ở đây thật sự là thế này: Vào thời điểm nào, hoặc trong tập hợp pháp nào, tâm thiện dục giới đã sanh khởi, thì vào chính thời điểm đó, trong tập hợp pháp đó, xúc v.v... cũng hiện hữu. Giống như trong câu ‘(anh ta) đã đi khi những con bò đang được vắt sữa, đã đến khi (chúng) đã được vắt sữa xong’, hành động ra đi được đánh dấu bởi hành động vắt sữa, cũng vậy ở đây, khi nói ‘vào thời điểm nào, vào thời điểm đó’, ý nghĩa này là ‘khi có’ được hiểu do ý nghĩa của từ không thể thiếu sự hiện hữu. Do đó, hành động sanh khởi của tâm và hành động hiện hữu của xúc v.v... được đánh dấu bởi hành động hiện hữu của thời điểm. ‘Vào thời điểm nào’ có nghĩa là: khi vào khoảnh khắc thứ chín nào, vào nguyên nhân nào như tác ý đúng đắn v.v..., hoặc vào sự hội hợp của các duyên nào, tâm thiện dục giới đã sanh khởi, thì vào chính khoảnh khắc đó, nguyên nhân đó, và sự hội hợp của các duyên đó, xúc v.v... cũng hiện hữu. Để chỉ ra rằng sự chỉ định ở vị trí cách được thực hiện cho từ ‘samaya’ ở cả hai nơi là phù hợp với trạng thái làm dấu hiệu, (vị ấy) nói – ‘khoảnh khắc... được đánh dấu’.

ဟေတုအတ္ထော ကရဏတ္ထော စ သမ္ဘဝတိ ‘‘အန္နေန ဝသတိ, အဇ္ဈေနေန ဝသတိ, ဖရသုနာ ဆိန္ဒတိ, ကုဒါလေန ခဏတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဝီတိက္ကမဉှိ သုတွာ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိံ တံ ပုဂ္ဂလံ ပဋိပုစ္ဆိတွာ [Pg.36] ဝိဂရဟိတွာ စ တံ တံ ဝတ္ထုံ ဩတိဏ္ဏကာလံ အနတိက္ကမိတွာ တေနေဝ ကာလေန သိက္ခာပဒါနိ ပညာပေန္တော ဘဂဝါ ဝိဟရတိ သိက္ခာပဒပညတ္တိဟေတုဉ္စ အပေက္ခမာနော တတိယပါရာဇိကာဒီသု ဝိယ.

Ý nghĩa nguyên nhân và ý nghĩa công cụ có thể có, giống như trong các ví dụ như: ‘sống nhờ vật thực’, ‘sống nhờ học tập’, ‘chặt bằng búa’, ‘đào bằng cuốc’ v.v... Thật vậy, sau khi nghe về sự vi phạm, sau khi cho triệu tập chúng Tỳ khưu, khi sự việc đã xảy ra, sau khi thẩm vấn và khiển trách vị ấy, không để cho thời điểm mà sự việc ấy xảy ra trôi qua, Đức Thế Tôn trú trong khi chế định các học giới vào chính thời điểm đó, và trong khi xem xét đến nguyên nhân chế định học giới, giống như trong trường hợp tội Ba-la-di thứ ba v.v...

အစ္စန္တမေဝ အာရမ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒေသနာနိဋ္ဌာနံ ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိသင်္ခါတေန ကရုဏာဝိဟာရေန. တဒတ္ထဇောတနတ္ထန္တိ အစ္စန္တသံယောဂတ္ထဇောတနတ္ထံ. ဥပယောဂဝစနနိဒ္ဒေသော ကတော ယထာ ‘‘မာသံ အဇ္ဈေတီ’’တိ. ပေါရာဏာတိ အဋ္ဌကထာစရိယာ. အဘိလာပမတ္တဘေဒေါတိ ဝစနမတ္တေန ဝိသေသော. တေန သုတ္တဝိနယေသု ဝိဘတ္တိဗျတ္တယော ကတောတိ ဒဿေတိ.

Hoàn toàn, từ lúc bắt đầu cho đến khi kết thúc bài thuyết giảng, bằng cách an trú trong lòng bi, được gọi là sự thực hành vì lợi ích của người khác. (Cụm từ) ‘Tadatthajotanatthaṃ’ có nghĩa là để làm sáng tỏ ý nghĩa của sự liên kết hoàn toàn. Sự chỉ định của từ ngữ được sử dụng được thực hiện, giống như trong câu ‘học trong một tháng’. ‘Porāṇā’ (những vị xưa) có nghĩa là các vị sớ giải sư. ‘Abhilāpamattabhedo’ có nghĩa là sự khác biệt chỉ do lời nói. Điều đó cho thấy rằng sự thay đổi biến cách đã được thực hiện trong Kinh và Luật.

ဣဒါနိ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဣမဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဘဂဝါတိ ဂရူ’’တိအာဒိ. ဘဂဝါတိ ဝစနံ သေဋ္ဌန္တိ သေဋ္ဌဝါစကံ ဝစနံ, သေဋ္ဌဂုဏသဟစရဏံ သေဋ္ဌန္တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ဝုစ္စတီတိ ဝစနံ, အတ္ထော. ယသ္မာ ယော ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝစနေန ဝစနီယော အတ္ထော, သော သေဋ္ဌောတိ အတ္ထော. ဘဂဝါတိ ဝစနမုတ္တမန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဂါရဝယုတ္တောတိ ဂရုဘာဝယုတ္တော ဂရုဂုဏယောဂတော. ဂရုကရဏံ ဝါ သာတိသယံ အရဟတီတိ ဂါရဝယုတ္တော, ဂါရဝါရဟောတိ အတ္ထော. သိပ္ပာဒိသိက္ခာပကာ ဂရူ ဟောန္တိ, န စ ဂါရဝယုတ္တာ, အယံ ပန တာဒိသော န ဟောတိ, တသ္မာ ဂရူတိ ဝတွာ ဂါရဝယုတ္တောတိ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ. ဝုတ္တောယေဝ, န ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဿ ဣမိဿာ အဋ္ဌကထာယ ဧကဒေသဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော.

Bây giờ, để chỉ ra ý nghĩa của từ ‘bhagavā’, ngài nói – ‘bhagavā có nghĩa là bậc đáng kính’ v.v... ‘Bhagavā là một từ cao quý’ có nghĩa là một từ chỉ sự cao quý, được gọi là cao quý vì nó đi kèm với các đức tính cao quý. Hoặc là, `vacanaṃ` (lời nói) là cái được nói ra, tức là ý nghĩa. Bởi vì ý nghĩa được biểu thị bằng từ ‘bhagavā’ là cao quý, nên (từ đó) có nghĩa là cao quý. Trong câu ‘Bhagavā là từ tối thượng’ cũng theo phương pháp tương tự. ‘Gāravayutto’ (xứng đáng được tôn kính) có nghĩa là người có phẩm chất đáng kính, do sự liên hệ với các đức tính đáng kính. Hoặc là, người xứng đáng được tôn kính một cách đặc biệt, nên gọi là `gāravayutto`, có nghĩa là người đáng được tôn kính. Các vị thầy dạy nghề v.v... là những người đáng kính (`garū`), nhưng không phải là những người xứng đáng được tôn kính (`gāravayuttā`). Nhưng vị này thì không như vậy, do đó, sau khi nói `garū`, lại nói `gāravayutto`, một số người nói như vậy. (Ý nghĩa) đã được nói đến rồi, không cần phải nói ở đây, với ý rằng (Thanh Tịnh Đạo) là một phần của bộ sớ giải này.

ဓမ္မသရီရံ ပစ္စက္ခံ ကရောတီတိ ‘‘ယော ဝေါ, အာနန္ဒ, မယာ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော, သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၆) ဝစနတော ဓမ္မဿ သတ္ထုဘာဝပရိယာယော ဝိဇ္ဇတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဝဇိရသံဃာတသမာနကာယော ပရေဟိ အဘေဇ္ဇသရီရတ္တာ. န ဟိ ဘဂဝတော ရူပကာယေ ကေနစိ သက္ကာ အန္တရာယော ကာတုန္တိ. ဒေသနာသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ဝက္ခမာနဿ သကလသုတ္တဿ ဧဝန္တိ နိဒ္ဒိသနတော. သာဝကသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တေန ပဉ္စသု ဌာနေသု ဘဂဝတာ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတေန မယာ မဟာသာဝကေန သုတံ, တဉ္စ ခေါ မယာ သုတံ, န အနုဿုတိကံ, န ပရမ္ပရာဘတန္တိ ဣမဿ အတ္ထဿ ဒီပနတော. ကာလသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ပဒဿ သန္နိဓာနေ ပယုတ္တဿ သမယသဒ္ဒဿ ကာလဿ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒပ္ပဋိမဏ္ဍိတဘာဝဒီပနတော[Pg.37]. ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒပရမာ ဟိ ကာလသမ္ပဒါ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

(Ngài) trực nhận Pháp thân, theo như lời dạy: "Này Ānanda, Pháp và Luật nào đã được Ta thuyết giảng và chế định cho các ngươi, sau khi Ta diệt độ, đó sẽ là Bậc Đạo Sư của các ngươi", nên được nói rằng có một phương diện mà Pháp là Bậc Đạo Sư. Thân của ngài giống như kim cương cứng chắc, vì thân thể không thể bị kẻ khác phá hoại. Thật vậy, không ai có thể gây nguy hại cho sắc thân của Đức Thế Tôn. (Từ 'evaṃ') chỉ ra sự thành tựu về bài thuyết giảng, vì nó chỉ định toàn bộ bài kinh sắp được nói đến. (Từ 'me sutaṃ') chỉ ra sự thành tựu về thính chúng, vì nó làm sáng tỏ ý nghĩa rằng: "đã được nghe bởi tôi, một vị đại thinh văn đã chứng đắc các tuệ phân tích, đã được Đức Thế Tôn đặt vào vị trí tối thượng trong năm phương diện, và điều đó đã được chính tôi nghe, không phải là nghe lại, không phải là được truyền lại từ đời này sang đời khác". (Từ 'samayaṃ') chỉ ra sự thành tựu về thời gian, vì nó làm sáng tỏ rằng thời gian được đề cập bởi từ 'samaya' được sử dụng gần với từ 'bhagavā' là thời gian được trang hoàng bởi sự xuất hiện của một vị Phật. Thật vậy, sự thành tựu về thời gian cao nhất là sự xuất hiện của một vị Phật. Do đó, điều này được nói rằng –

‘‘ကပ္ပကသာယေ ကလိယုဂေ, ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ အဟော မဟစ္ဆရိယံ;

ဟုတာဝဟမဇ္ဈေ ဇာတံ, သမုဒိတမကရန္ဒမရဝိန္ဒ’’န္တိ. (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၁;

သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁ ဒေဝတာသံယုတ္တ);

"Trong thời đại Kali, thời kiếp suy tàn, sự xuất hiện của một vị Phật, ôi, thật là một điều kỳ diệu vĩ đại; giống như một đóa sen với mật hoa dồi dào sinh ra giữa đám cháy."

ဘဂဝါတိ ဒေသကသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ဂုဏဝိသိဋ္ဌသတ္တုတ္တမဂရုဂါရဝါဓိဝစနဘာဝတော.

Từ 'Bhagavā' chỉ ra sự thành tựu về người thuyết giảng, bởi vì nó là một danh xưng chỉ bậc tối thượng, bậc đáng kính, bậc đáng tôn kính, một chúng sanh đặc biệt với các đức tính.

ဧဝံနာမကေ နဂရေတိ ကထံ ပနေတံ နဂရံ ဧဝံနာမကံ ဇာတန္တိ? ဝုစ္စတေ, ယထာ ကာကန္ဒဿ ဣသိနော နိဝါသဋ္ဌာနေ မာပိတာ နဂရီ ကာကန္ဒီ, မာကန္ဒဿ နိဝါသဋ္ဌာနေ မာပိတာ မာကန္ဒီ, ကုသမ္ဗဿ နိဝါသဋ္ဌာနေ မာပိတာ ကောသမ္ဗီတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ သဝတ္ထဿ ဣသိနော နိဝါသဋ္ဌာနေ မာပိတာ နဂရီ သာဝတ္ထီတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ တာဝ အက္ခရစိန္တကာ ဝဒန္တိ. အဋ္ဌကထာစရိယာ ပန ဘဏန္တိ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ, သဗ္ဗမေတ္ထ အတ္ထီ’’တိ သာဝတ္ထိ. သတ္ထသမာယောဂေ စ ‘ကိံ ဘဏ္ဍမတ္ထီ’တိ ပုစ္ဆိတေ ‘သဗ္ဗမတ္ထီ’တိ ဝစနမုပါဒါယ သာဝတ္ထိ.

Trong thành phố có tên như vậy, nhưng làm thế nào mà thành phố này lại có tên như vậy? Được nói rằng, giống như thành phố được xây dựng tại nơi ở của vị ẩn sĩ Kākanda được gọi là Kākandī, (thành phố) được xây dựng tại nơi ở của (ẩn sĩ) Mākanda được gọi là Mākandī, (thành phố) được xây dựng tại nơi ở của (ẩn sĩ) Kusamba được gọi là Kosambī, tương tự như vậy, thành phố được xây dựng tại nơi ở của vị ẩn sĩ Savattha được gọi là Sāvatthī. Các nhà ngữ pháp học nói như vậy. Nhưng các vị sớ giải sư thì nói rằng: "Bất cứ thứ gì là vật dụng và đồ dùng của con người, tất cả đều có ở đây", do đó (gọi là) Sāvatthi. Và khi các đoàn lữ hành gặp nhau, khi được hỏi "Có hàng hóa gì?", dựa vào câu trả lời "Có tất cả mọi thứ" (sabbam atthi), (thành phố được gọi là) Sāvatthi.

‘‘သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗူပကရဏံ, သာဝတ္ထိယံ သမောဟိတံ;

တသ္မာ သဗ္ဗမုပါဒါယ, သာဝတ္ထီတိ ပဝုစ္စတိ. (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄;

ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၅.မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာ;

ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅;

ပဋိ. မ. ၂.၁.၁၈၄);

"Luôn luôn, tất cả các vật dụng, được tập trung tại Sāvatthī; do đó, dựa vào (việc có) tất cả mọi thứ, nó được gọi là Sāvatthī."

‘‘ကောသလာနံ ပုရံ ရမ္မံ, ဒဿနေယျံ မနောရမံ;

ဒသဟိ သဒ္ဒေဟိ အဝိဝိတ္တံ, အန္နပါနသမာယုတံ.

"Thành phố của xứ Kosala, khả ái, đáng chiêm ngưỡng, làm vui lòng tâm trí; không vắng lặng mười loại âm thanh, đầy đủ thức ăn và thức uống."

‘‘ဝုဒ္ဓိံ ဝေပုလ္လတံ ပတ္တံ, ဣဒ္ဓံ ဖီတံ မနောရမံ;

အာဠကမန္ဒာဝ ဒေဝါနံ, သာဝတ္ထိပုရမုတ္တမ’’န္တိ. (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄;

ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၅.မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာ);

"Đã đạt đến sự tăng trưởng và phát triển, thịnh vượng, giàu có, làm vui lòng tâm trí; giống như Āḷakamandā của chư thiên, thành phố Sāvatthī tối thượng."

အဝိသေသေနာတိ န ဝိသေသေန, ဝိဟာရဘာဝသာမညေနာတိ အတ္ထော. ဣရိယာပထဝိဟာရော…ပေ… ဝိဟာရေသူတိ ဣရိယာပထဝိဟာရော ဒိဗ္ဗဝိဟာရော ဗြဟ္မဝိဟာရော အရိယဝိဟာရောတိ ဧတေသု စတူသု ဝိဟာရေသု. သမင်္ဂိပရိဒီပနန္တိ သမင်္ဂိဘာဝပရိဒီပနံ. ဧတန္တိ ဝိဟရတီတိ ဧတံ ပဒံ. တထာ ဟိ တံ ‘‘ဣဓေကစ္စော ဂိဟိသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ သဟနန္ဒီ သဟသောကီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၂၄၁) ဣရိယာပထဝိဟာရေ အာဂတံ, ‘‘ယသ္မိံ သမယေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ [Pg.38]… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၄၉၉; ဝိဘ. ၆၂၄) ဒိဗ္ဗဝိဟာရေ, ‘‘သော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၅၅၆; ၃.၃၀၈; မ. နိ. ၁.၇၇, ၄၅၉, ၅၀၉; ၂.၃၀၉, ၃၁၅, ၄၅၁, ၄၇၁; ၃.၂၃၀, ဝိဘ. ၆၄၂, ၆၄၃) ဗြဟ္မဝိဟာရေ, ‘‘သော ခေါဟံ, အဂ္ဂိဝေဿန, တဿာယေဝ ကထာယ ပရိယောသာနေ တသ္မိံယေဝ ပုရိမသ္မိံ သမာဓိနိမိတ္တေ အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေမိ သန္နိသာဒေမိ ဧကောဒိံ ကရောမိ, သမာဒဟာမိ, ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၈၇) အရိယဝိဟာရေ.

‘Avisesena’ có nghĩa là không có sự khác biệt, ý nghĩa là theo nghĩa chung của sự an trú. Oai nghi trú... v.v... trong các cách an trú, có nghĩa là trong bốn cách an trú này: oai nghi trú, thiên trú, phạm trú, và thánh trú. ‘Samaṅgiparidīpanaṃ’ có nghĩa là sự làm sáng tỏ trạng thái thành tựu. ‘Etaṃ’ có nghĩa là từ ‘viharati’ (an trú). Thật vậy, từ đó xuất hiện trong oai nghi trú, (trong các câu) như: "Ở đây, có người sống chung với gia chủ, cùng vui cùng buồn"...; trong thiên trú, (trong các câu) như: "Này các Tỳ khưu, vào lúc nào vị Tỳ khưu ly dục... chứng và trú thiền thứ nhất"...; trong phạm trú, (trong các câu) như: "Vị ấy an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ"...; trong thánh trú, (trong các câu) như: "Này Aggivessana, sau khi kết thúc cuộc nói chuyện đó, Ta đã an trí, làm lắng dịu, nhất tâm, và định tĩnh tâm của Ta ngay trong định tướng trước đó, nhờ đó Ta thường xuyên an trú".

တတ္ထ ဣရိယနံ ပဝတ္တနံ ဣရိယာ, ကာယပ္ပယောဂေါ. တဿာ ပဝတ္တနူပါယဘာဝတော ဌာနာဒိ ဣရိယာပထော. ဌာနသမင်္ဂီ ဝါ ဟိ ကာယေန ကိဉ္စိ ကရေယျ ဂမနာဒီသု အညတရသမင်္ဂီ ဝါ. အထ ဝါ ဣရိယတိ ပဝတ္တတိ ဧတေန အတ္တဘာဝေါ, ကာယကိစ္စံ ဝါတိ ဣရိယာ, တဿာ ပဝတ္တိယာ ဥပါယဘာဝတော ပထောတိ ဣရိယာပထော, ဌာနာဒိ ဧဝ. သော စ အတ္ထတော ဂတိနိဝတ္တိအာဒိအာကာရေန ပဝတ္တော စတုသန္တတိရူပပ္ပဗန္ဓော ဧဝ. ဝိဟရဏံ, ဝိဟရတိ ဧတေနာတိ ဝါ ဝိဟာရော. ဒိဝိ ဘဝေါ ဒိဗ္ဗော, တတ္ထ ဗဟုလပ္ပဝတ္တိယာ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာဒိဒေဝလောကေ ဘဝေါတိ အတ္ထော. တတ္ထ ယော ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေါ, တဒတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ ဝါ ဒိဗ္ဗော, အဘိညာဘိနီဟာရဝသေန မဟာဂတိကတ္တာ ဝါ ဒိဗ္ဗော, ဒိဗ္ဗော စ သော ဝိဟာရော စာတိ ဒိဗ္ဗဝိဟာရော, စတဿော ရူပါဝစရသမာပတ္တိယော. အရူပသမာပတ္တိယောပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. ဗြဟ္မာနံ, ဗြဟ္မာနော ဝါ ဝိဟာရာ ဗြဟ္မဝိဟာရာ, စတဿော အပ္ပမညာယော. အရိယော, အရိယာနံ ဝါ ဝိဟာရော အရိယဝိဟာရော, စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ. သော ဟိ ဧကံ ဣရိယာပထဗာဓနန္တိအာဒိ ယဒိပိ ဘဂဝါ ဧကေနပိ ဣရိယာပထေန စိရတရံ ကာလံ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေတုံ သက္ကောတိ, တထာပိ ဥပါဒိန္နကသရီရဿ အယံ သဘာဝေါတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ဝါ ဘဂဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသန္တော ဝေနေယျာနံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော နာနာသမာပတ္တီဟိ စ ကာလံ ဝီတိနာမေန္တော ဝသတီတိ သတ္တာနံ အတ္တနော စ ဝိဝိဓဟိတသုခံ ဟရတိ ဥပနေတိ ဥပ္ပာဒေတိ, တသ္မာ ဝိဝိဓံ ဟရတီတိ ဝိဟရတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Ở đây, sự diễn tiến của các oai nghi là ‘iriyā’, là sự vận dụng của thân. Do là phương tiện diễn tiến của oai nghi ấy nên việc đi, đứng, v.v... là oai nghi lộ. Thật vậy, người có sự đứng vững vàng có thể làm điều gì đó bằng thân, hoặc người có sự đi, v.v... vững vàng cũng vậy. Hoặc là, do nhờ điều này mà tự thể được vận hành, được diễn tiến, hoặc là phận sự của thân, nên gọi là ‘iriyā’ (oai nghi); do là phương tiện cho sự diễn tiến của oai nghi ấy nên gọi là ‘patho’ (lộ), chính là việc đi, đứng, v.v... Và điều ấy, về mặt ý nghĩa, chính là sự nối kết của bốn dòng tương tục sắc pháp đã diễn tiến theo cách thức đi tới, đi lui, v.v... Sự an trú, hoặc do nhờ điều này mà vị ấy an trú, nên gọi là ‘vihāro’ (sự an trú). Sanh ở cõi trời là ‘dibbo’ (thuộc cõi trời); ở đây, có ý nghĩa là sanh ở cõi trời Phạm Chúng Thiên, v.v... do sự diễn tiến nhiều lần ở nơi ấy. Ở đây, oai lực nào của chư thiên, hoặc là điều ấy đưa đến vì mục đích ấy nên là ‘dibbo’ (thuộc cõi trời), hoặc là ‘dibbo’ (thuộc cõi trời) do là hành xứ vĩ đại theo cách hướng tâm đến thắng trí, và sự an trú ấy là thuộc cõi trời nên là ‘dibbavihāro’ (thiên trú), (đó là) bốn sự chứng đắc thiền Sắc Giới. Các sự chứng đắc thiền Vô Sắc cũng được bao gồm ở đây. Của các Phạm thiên, hoặc các sự an trú của các Phạm thiên là ‘brahmavihārā’ (phạm trú), (đó là) bốn vô lượng tâm. Bậc Thánh, hoặc sự an trú của các bậc Thánh là ‘ariyavihāro’ (thánh trú), (đó là) bốn quả Sa-môn. Thật vậy, điều này “sự não hại của một oai nghi lộ,” v.v... đã được nói đến để cho thấy rằng: “Đây là bản chất của thân thể đã được chấp thủ,” mặc dù đức Thế Tôn có thể khiến cho tự thể diễn tiến trong một thời gian dài hơn chỉ với một oai nghi lộ. Hoặc là, vì đức Thế Tôn, trong khi đang trú ở bất cứ nơi nào, thuyết giảng Chánh pháp cho chúng sanh cần được tế độ và trải qua thời gian với nhiều sự chứng đắc khác nhau, nên Ngài mang lại, đem đến, làm sanh khởi nhiều loại lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh và cho chính mình. Do đó, ở đây nên được hiểu ý nghĩa như vầy: “Ngài mang lại nhiều loại (lợi ích và hạnh phúc)” nên là ‘viharati’ (Ngài an trú).

ဇေတဿ [Pg.39] ရာဇကုမာရဿာတိ ဧတ္ထ အတ္တနော ပစ္စတ္ထိကဇနံ ဇိနာတီတိ ဇေတော. သောတသဒ္ဒေါ ဝိယ ဟိ ကတ္တုသာဓနော ဇေတသဒ္ဒေါ. အထ ဝါ ရညာ ပသေနဒိကောသလေန အတ္တနော ပစ္စတ္ထိကဇနေ ဇိတေ ဇာတောတိ ဇေတော. ရညော ဟိ ဇယံ အာရောပေတွာ ကုမာရော ဇိတဝါတိ ဇေတောတိ ဝုတ္တော. မင်္ဂလကာမတာယ ဝါ တဿ ဧဝံနာမမေဝ ကတန္တိ ဇေတော. မင်္ဂလကာမတာယ ဟိ ဇေယျောတိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ဇေတောတိ ဝုတ္တံ. ဝိတ္ထာရော ပနာတိအာဒိနာ ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’’တိ ဧတ္ထ သုဒတ္တော နာမ သော, ဂဟပတိ, မာတာပိတူဟိ ကတနာမဝသေန, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓတာယ ပန ဝိဂတမစ္ဆေရတာယ ကရုဏာဒိဂုဏသမင်္ဂိတာယ စ နိစ္စကာလံ အနာထာနံ ပိဏ္ဍမဒါသိ. တေန အနာထပိဏ္ဍိကောတိ သင်္ခံ ဂတော. အာရမန္တိ ဧတ္ထ ပါဏိနော, ဝိသေသေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတာတိ အာရာမော, တဿ ပုပ္ဖဖလာဒိသောဘာယ နာတိဒူရနစ္စာသန္နတာဒိပဉ္စဝိဓသေနာသနင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ စ တတော တတော အာဂမ္မ ရမန္တိ အဘိရမန္တိ, အနုက္ကဏ္ဌိတာ ဟုတွာ နိဝသန္တီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဝါ သမ္ပတ္တိယာ တတ္ထ တတ္ထ ဂတေပိ အတ္တနော အဗ္ဘန္တရံယေဝ အာနေတွာ ရမေတီတိ အာရာမော. သော ဟိ အနာထပိဏ္ဍိကေန ဂဟပတိနာ ဇေတဿ ရာဇကုမာရဿ ဟတ္ထတော အဋ္ဌာရသဟိရညကောဋီဟိ သန္ထာရေန ကိဏိတွာ အဋ္ဌာရသဟိရညကောဋီဟိ သေနာသနာနိ ကာရာပေတွာ အဋ္ဌာရသဟိရညကောဋီဟိ ဝိဟာရမဟံ နိဋ္ဌာပေတွာ ဧဝံ စတုပညာသဟိရညကောဋိပရိစ္စာဂေန ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာတိတော, တသ္မာ ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမော’’တိ ဝုစ္စတီတိ ဣမမတ္ထံ နိဒဿေတိ.

Ở đây, trong câu “của vương tử Jeta,” (vị ấy) chiến thắng kẻ thù của mình nên là Jeta (Kỳ-đà, Thắng). Thật vậy, từ ‘jeta’ là từ được tạo thành theo nghĩa tác nhân giống như từ ‘sota.’ Hoặc là, (vị ấy) được sanh ra khi kẻ thù của mình đã bị đức vua Pasenadi của xứ Kosala chiến thắng, nên là Jeta. Thật vậy, do quy chiến thắng cho đức vua, vương tử đã chiến thắng nên được gọi là Jeta. Hoặc là, do mong muốn điềm lành nên tên như vậy đã được đặt cho vị ấy là Jeta. Thật vậy, do mong muốn điềm lành, với ý nghĩa là “người nên được chiến thắng” nên được gọi là Jeta. Bằng câu “nhưng sự giải thích rộng rãi,” v.v... (vị Sớ Giải chủ) cho thấy ý nghĩa này: Ở đây, trong câu “trong khu vườn của Anāthapiṇḍika,” vị gia chủ ấy tên là Sudatta, theo cái tên do cha mẹ đặt. Nhưng do sự thành tựu tất cả các dục, do đã đoạn trừ sự bỏn xẻn, và do có được các đức tính như lòng bi, v.v... nên vị ấy đã luôn luôn bố thí các vật thực cho những người không nơi nương tựa. Do đó, vị ấy đã được biết đến là Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc). Chúng sanh vui thích ở nơi này, hoặc đặc biệt là các vị xuất gia, nên là ‘ārāmo’ (khu vườn); có ý nghĩa là, do vẻ đẹp của hoa, quả, v.v... của khu vườn ấy và do sự thành tựu năm chi phần của trú xứ như không quá xa, không quá gần, v.v... nên (họ) từ nơi này nơi kia đến, vui thích, hoan hỷ, và sống không có sự bồn chồn, lo lắng. Hoặc là, do sự thành tựu đã được nói đến, khu vườn ấy làm cho những người đã đi đến nơi này nơi kia vui thích bằng cách đưa họ vào bên trong của chính nó, nên là ‘ārāmo.’ Thật vậy, khu vườn ấy đã được gia chủ Anāthapiṇḍika mua lại từ tay của vương tử Jeta bằng cách trải mười tám koṭi đồng tiền vàng, đã cho xây dựng các trú xứ với mười tám koṭi đồng tiền vàng, đã hoàn tất lễ khánh thành ngôi tịnh xá với mười tám koṭi đồng tiền vàng, như vậy, với sự xả thí năm mươi bốn koṭi đồng tiền vàng, đã được dâng cúng đến chư Tăng chúng với đức Phật là vị dẫn đầu. Do đó, được gọi là “khu vườn của Anāthapiṇḍika.”

တတ္ထာတိ ‘‘ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’’တိ ယံ ဝုတ္တံ ဝါကျံ, တတ္ထ. သိယာတိ ကဿစိ ဧဝံ ပရိဝိတက္ကော သိယာ, ဝက္ခမာနာကာရေန ကဒါစိ စောဒေယျ ဝါတိ အတ္ထော. အထ တတ္ထ ဝိဟရတီတိ ယဒိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ ဝိဟရတိ. န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ နာနာဌာနဘူတတ္တာ သာဝတ္ထိဇေတဝနာနံ, ‘‘ဧကံ သမယ’’န္တိ စ ဝုတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ စောဒကော တမေဝ အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ ‘‘န ဟိ သက္ကာ’’တိအာဒိနာ ဝိဝရတိ. ဣတရော သဗ္ဗမေတံ အဝိပရီတံ အတ္ထံ အဇာနန္တေန တယာ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧတန္တိ ‘‘သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’’တိ ဧတံ ဝစနံ. ဧဝန္တိ ‘‘ယဒိ တာဝ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ [Pg.40] ယံ တံ ဘဝတာ စောဒိတံ, တံ အတ္ထတော ဧဝံ န ခေါ ပန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, န ဥဘယတ္ထ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဝိဟာရဒဿနတ္ထန္တိ အတ္ထော. ဣဒါနိ အတ္တနာ ယထာဓိပ္ပေတံ အဝိပရီတမတ္ထံ, တဿ စ ပဋိကစ္စေဝ ဝုတ္တဘာဝံ, တေန စ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓတံ ပကာသေန္တော ‘‘နနု အဝေါစုမှ…ပေ… ဇေတဝနေ’’တိ အာဟ. ဧဝမ္ပိ ‘‘ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ ဝိဟရတိ’’စ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ, န ‘‘သာဝတ္ထိယ’’န္တိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဂေါစရဂါမနိဒဿနတ္ထ’’န္တိအာဒိ.

Ở đây, trong câu đã được nói: “Một thời, đức Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, trong khu vườn của Anāthapiṇḍika.” ‘Siyā’ (có thể có) có nghĩa là: Có thể có sự suy xét như vầy của một người nào đó, hoặc có thể có lúc người ấy chất vấn theo cách thức sẽ được nói đến. Nếu Ngài trú ở nơi ấy, tức là nếu Ngài trú ở Jetavana, trong khu vườn của Anāthapiṇḍika. Không nên nói (như vậy), với chủ ý rằng do Sāvatthī và Jetavana là những nơi chốn khác nhau, và do đã nói là “một thời.” Bây giờ, người chất vấn ấy giải thích rõ chủ ý của chính mình bằng câu “thật không thể,” v.v... Vị kia, trong khi cho thấy rằng: “Tất cả điều này đã được ông nói đến do không biết ý nghĩa không sai lạc,” đã nói câu “nhưng điều này không nên được hiểu như vậy,” v.v... Ở đây, ‘etaṃ’ (điều này) là câu nói này: “trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, trong khu vườn của Anāthapiṇḍika.” ‘Evaṃ’ (như vậy) có nghĩa là: Điều mà đã được ngài chất vấn bằng câu “nếu như đức Thế Tôn,” v.v..., về mặt ý nghĩa, điều ấy không nên được hiểu như vậy, không phải với mục đích cho thấy sự an trú ở cả hai nơi không trước không sau. Bây giờ, trong khi tuyên bố ý nghĩa không sai lạc như đã được mình chủ ý, và việc điều ấy đã được nói đến từ trước, và do đó là điều không bị bác bỏ, vị ấy đã nói: “Chẳng phải chúng tôi đã nói... (cho đến)... ở Jetavana hay sao?” Ngay cả như vậy, với sự chất vấn “chỉ nên nói là ‘trú ở Jetavana, trong khu vườn của Anāthapiṇḍika,’ chứ không phải là ‘ở Sāvatthī’” ở trong tâm, (vị Sớ Giải chủ) đã nói: “với mục đích chỉ ra ngôi làng đi khất thực,” v.v...

အဝဿဉ္စေတ္ထ ဂေါစရဂါမကိတ္တနံ ကတ္တဗ္ဗံ. တထာ ဟိ တံ ယထာ ဇေတဝနာဒိကိတ္တနံ ပဗ္ဗဇိတာနုဂ္ဂဟကရဏာဒိအနေကပ္ပယောဇနံ, ဧဝံ ဂေါစရဂါမကိတ္တနမ္ပိ ဂဟဋ္ဌာနုဂ္ဂဟကရဏာဒိဝိဝိဓပယောဇနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သာဝတ္ထိဝစနေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပစ္စယဂ္ဂဟဏေန ဥပသင်္ကမပယိရုပါသနာနံ ဩကာသဒါနေန ဓမ္မဒေသနာယ သရဏေသု သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာပနေန ယထူပနိဿယံ ဥပရိဝိသေသာဓိဂမာဝဟနေန စ ဂဟဋ္ဌာနုဂ္ဂဟကရဏံ, ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာနံ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂဿ စ အနုရူပဝသနဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟေနေတ္ထ ပဗ္ဗဇိတာနုဂ္ဂဟကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကရုဏာယ ဥပဂမနံ, န လာဘာဒိနိမိတ္တံ. ပညာယ အပဂမနံ, န ဝိရောဓာဒိနိမိတ္တန္တိ ဥပဂမနာပဂမနာနံ နိရုပက္ကိလေသတံ ဝိဘာဝေတိ. ဓမ္မိကသုခံ နာမ အနဝဇ္ဇသုခံ. ဒေဝတာနံ ဥပကာရဗဟုလတာ ဇနဝိဝိတ္တတာယ. ပစုရဇနဝိဝိတ္တဉှိ ဌာနံ ဒေဝါ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညန္တိ. တဒတ္ထပရိနိပ္ဖာဒနန္တိ လောကတ္ထနိပ္ဖာဒနံ, ဗုဒ္ဓကိစ္စသမ္ပာဒနန္တိ အတ္ထော. ဧဝမာဒိနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သာဝတ္ထိကိတ္တနေန ရူပကာယဿ အနုဂ္ဂဏှနံ ဒဿေတိ, ဇေတဝနာဒိကိတ္တနေန ဓမ္မကာယဿ. တထာ ပုရိမေန ပရာဓီနကိရိယာကရဏံ, ဒုတိယေန အတ္တာဓီနကိရိယာကရဏံ. ပုရိမေန ဝါ ကရုဏာကိစ္စံ, ဣတရေန ပညာကိစ္စံ. ပုရိမေန စဿ ပရမာယ အနုကမ္ပာယ သမန္နာဂမံ, ပစ္ဆိမေန ပရမာယ ဥပေက္ခာယ သမန္နာဂမံ ဒီပေတိ. ဘဂဝါ ဟိ သဗ္ဗသတ္တေ ပရမာယ အနုကမ္ပာယ အနုကမ္ပတိ, န စ တတ္ထ သိနေဟဒေါသာနုပတိတော ပရမုပေက္ခကဘာဝတော. ဥပေက္ခကော စ န ပရဟိတသုခကရဏေ အပ္ပောဿုက္ကော မဟာကာရုဏိကဘာဝတော. တဿ မဟာကာရုဏိကတာယ လောကနာထတာ, ဥပေက္ခကတာယ အတ္တနာထတာ.

Và ở đây, việc kể về ngôi làng khất thực chắc chắn phải được thực hiện. Bởi vì, cũng giống như việc kể về Jetavana v.v... có nhiều mục đích như là việc trợ giúp các vị xuất gia, tương tự như vậy, việc kể về ngôi làng khất thực cũng có nhiều mục đích khác nhau như là việc trợ giúp các gia chủ, ngài đã nói ‘bằng lời nói Sāvatthī’ v.v... để trình bày điều ấy. Ở đây, việc trợ giúp các gia chủ nên được hiểu là qua việc nhận các vật dụng, qua việc ban cho cơ hội để đến gần và hầu cận, qua việc thuyết giảng Chánh pháp, qua việc làm cho an trú trong các nơi quy y và các giới, và qua việc mang lại sự chứng đắc các pháp cao thượng hơn tùy theo duyên hỗ trợ. Việc trợ giúp các vị xuất gia ở đây nên được hiểu là qua việc chọn lựa nơi cư trú thích hợp cho việc học hỏi, tra vấn, và thực hành các đề mục thiền định. Việc đến gần là do lòng bi mẫn, không phải vì lợi lộc v.v... Việc rời đi là do trí tuệ, không phải vì sự chống đối v.v..., như vậy, ngài phân tích sự không phiền não của việc đến và đi. Hạnh phúc chơn chánh (dhammikasukha) được gọi là hạnh phúc không bị chê trách. Sự giúp đỡ nhiều của chư thiên là do sự vắng lặng người. Quả vậy, chư thiên cho rằng nơi vắng lặng nhiều người là nơi nên đến gần. ‘Việc hoàn thành mục tiêu ấy’ có nghĩa là việc hoàn thành lợi ích cho thế gian, nghĩa là việc hoàn thành Phật sự. ‘Bằng những điều như vậy’ v.v..., bằng từ ‘ādi’ (v.v...), ngài cho thấy rằng việc kể về Sāvatthī là sự hỗ trợ cho sắc thân, việc kể về Jetavana là sự hỗ trợ cho pháp thân. Tương tự, điều trước là việc làm phụ thuộc vào người khác, điều sau là việc làm phụ thuộc vào chính mình. Hoặc điều trước là phận sự của lòng bi, điều sau là phận sự của trí tuệ. Điều trước trình bày sự thành tựu lòng thương xót tối thượng của ngài, điều sau trình bày sự thành tựu lòng xả ly tối thượng. Quả vậy, Đức Thế Tôn thương xót tất cả chúng sanh bằng lòng thương xót tối thượng, và ngài không bị rơi vào tình thương và sân hận ở đó do bản chất xả ly tối thượng. Và là người có tâm xả, ngài không thờ ơ trong việc làm lợi ích và hạnh phúc cho người khác do bản chất đại bi. Do lòng đại bi của ngài mà có sự làm chủ thế gian, do lòng xả ly mà có sự làm chủ chính mình.

တထာ ဟေသ ဗောဓိသတ္တဘူတော မဟာကရုဏာယ သဉ္စောဒိတမာနသော သကလလောကဟိတာယ ဥဿုက္ကမာပန္နော မဟာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ [Pg.41] တဒတ္ထနိပ္ဖာဒနတ္ထံ ပုညဉာဏသမ္ဘာရေ သမ္ပာဒေန္တော အပရိမိတံ ကာလံ အနပ္ပကံ ဒုက္ခမနုဘောသိ, ဥပေက္ခကတာယ သမ္မာ ပတိတေဟိ ဒုက္ခေဟိ န ဝိကမ္ပိတတာ. မဟာကာရုဏိကတာယ သံသာရာဘိမုခတာ, ဥပေက္ခကတာယ တတော နိဗ္ဗိန္ဒနာ. တထာ ဥပေက္ခကတာယ နိဗ္ဗာနာဘိမုခတာ, မဟာကာရုဏိကတာယ တဒဓိဂမော. တထာ မဟာကာရုဏိကတာယ ပရေသံ အဟိံသာပနံ, ဥပေက္ခကတာယ သယံ ပရေဟိ အဘာယနံ. မဟာကာရုဏိကတာယ ပရံ ရက္ခတော အတ္တနော ရက္ခဏံ, ဥပေက္ခကတာယ အတ္တာနံ ရက္ခတော ပရေသံ ရက္ခဏံ. တေနဿ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နာဒီသု စတုတ္ထပုဂ္ဂလဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. တထာ မဟာကာရုဏိကတာယ သစ္စာဓိဋ္ဌာနဿ စ စာဂါဓိဋ္ဌာနဿ စ ပါရိပူရီ, ဥပေက္ခကတာယ ဥပသမာဓိဋ္ဌာနဿ စ ပညာဓိဋ္ဌာနဿ စ ပါရိပူရီ. ဧဝံ ပုရိသုဒ္ဓါသယပ္ပယောဂဿ မဟာကာရုဏိကတာယ လောကဟိတတ္ထမေဝ ရဇ္ဇသမ္ပဒါဒိဘဝသမ္ပတ္တိယာ ဥပဂမနံ, ဥပေက္ခကတာယ တိဏာယပိ အမညမာနဿ တတော အပဂမနံ. ဣတိ သုဝိသုဒ္ဓဥပဂမာပဂမဿ မဟာကာရုဏိကတာယ လောကဟိတတ္ထမေဝ ဒါနဝသေန သမ္ပတ္တီနံ ပရိစ္စဇနာ, ဥပေက္ခကတာယ စဿ ဖလဿ အတ္တနော အပစ္စာသီသနာ. ဧဝံ သမုဒါဂမနတော ပဋ္ဌာယ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဂုဏသမန္နာဂတဿ မဟာကာရုဏိကတာယ ပရေသံ ဟိတသုခတ္ထံ အတိဒုက္ကရကာရိတာ, ဥပေက္ခကတာယ ကာယမ္ပိ အနလင်္ကာရိတာ.

Tương tự như vậy, vị này, khi còn là Bồ-tát, với tâm được thúc đẩy bởi lòng đại bi, đã nỗ lực vì lợi ích của toàn thể thế gian, bắt đầu từ đại nguyện, trong khi tích lũy các tư lương phước đức và trí tuệ để hoàn thành mục tiêu ấy, đã trải qua khổ đau không ít trong thời gian vô lượng, và do lòng xả ly, không bị dao động bởi những khổ đau đã xảy đến một cách đúng đắn. Do lòng đại bi mà có sự hướng về luân hồi, do lòng xả ly mà có sự nhàm chán đối với nó. Tương tự, do lòng xả ly mà có sự hướng về Niết-bàn, do lòng đại bi mà có sự chứng đắc Niết-bàn ấy. Tương tự, do lòng đại bi mà có sự không làm hại người khác, do lòng xả ly mà tự mình không sợ hãi người khác. Do lòng đại bi, khi bảo vệ người khác là bảo vệ chính mình; do lòng xả ly, khi bảo vệ chính mình là bảo vệ người khác. Do đó, địa vị là hạng người thứ tư trong số những người thực hành vì lợi ích của bản thân v.v... của ngài được thành tựu. Tương tự, do lòng đại bi mà có sự viên mãn của quyết định về sự thật và quyết định về sự xả thí; do lòng xả ly mà có sự viên mãn của quyết định về sự an tịnh và quyết định về trí tuệ. Như vậy, đối với vị có ý hướng và hành động hoàn toàn trong sạch, do lòng đại bi mà có sự tiếp nhận các tài sản thế gian như tài sản vương quốc v.v... chỉ vì lợi ích của thế gian; do lòng xả ly mà có sự từ bỏ chúng, không xem chúng dù chỉ bằng cọng cỏ. Như vậy, đối với vị có sự đến và đi hoàn toàn trong sạch, do lòng đại bi mà có sự từ bỏ các tài sản bằng cách bố thí chỉ vì lợi ích của thế gian; do lòng xả ly mà có sự không mong đợi quả báo cho chính mình. Như vậy, từ khi xuất hiện, vị ấy đã thành tựu các phẩm chất kỳ diệu và phi thường, do lòng đại bi mà có sự làm những việc vô cùng khó khăn vì lợi ích và hạnh phúc của người khác; do lòng xả ly mà ngay cả thân cũng không trang điểm.

တထာ မဟာကာရုဏိကတာယ စရိမတ္တဘာဝေ ဇိဏ္ဏာတုရမတဒဿနေန သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ, ဥပေက္ခကတာယ ဥဠာရေသု ဒေဝဘောဂသဒိသေသု ဘောဂေသု နိရပေက္ခော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိ. တထာ မဟာကာရုဏိကတာယ ‘‘ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၅၇; သံ. နိ. ၂.၄, ၁၀) ကရုဏာမုခေနေဝ ဝိပဿနာရမ္ဘော, ဥပေက္ခကတာယ ဗုဒ္ဓဘူတဿ သတ္တ သတ္တာဟာနိ ဝိဝေကသုခေနေဝ ဝီတိနာမနံ. မဟာကာရုဏိကတာယ ဓမ္မဂမ္ဘီရတံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဓမ္မဒေသနာယ အပ္ပောဿုက္ကနံ အာပဇ္ဇိတွာပိ မဟာဗြဟ္မုနော အဇ္ဈေသနာပဒေသေန ဩကာသကရဏံ, ဥပေက္ခကတာယ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာဒိဝေနေယျာနံ အနနုရူပသမုဒါစာရေပိ အနညထာဘာဝေါ. မဟာကာရုဏိကတာယ ကတ္ထစိ ပဋိဃာတာဘာဝေနဿ သဗ္ဗတ္ထ အမိတ္တသညာဘာဝေါ, ဥပေက္ခကတာယ ကတ္ထစိပိ အနုရောဓာဘာဝေန သဗ္ဗတ္ထ သိနေဟသန္ထဝါဘာဝေါ. မဟာကာရုဏိကတာယ ပရေသံ ပသာဒနာ, ဥပေက္ခကတာယ [Pg.42] ပသန္နာကာရေဟိ န ဝိကမ္ပနာ. မဟာကာရုဏိကတာယ ဓမ္မာနုရာဂါဘာဝေန တတ္ထ အာစရိယမုဋ္ဌိအဘာဝေါ, ဥပေက္ခကတာယ သာဝကာနုရာဂါဘာဝေန ပရိဝါရပရိကမ္မတာဘာဝေါ. မဟာကာရုဏိကတာယ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ပရေဟိ သံသဂ္ဂမုပဂစ္ဆတောပိ ဥပေက္ခကတာယ န တတ္ထ အဘိရတိ. မဟာကာရုဏိကတာယ ဂါမာဒီနံ အာသန္နဋ္ဌာနေ ဝသတောပိ ဥပေက္ခကတာယ အရညဋ္ဌာနေ ဧဝ ဝိဟရဏံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပုရိမေနဿ ပရမာယ အနုကမ္ပာယ သမန္နာဂမံ ဒီပေတီ’’တိ.

Tương tự, do lòng đại bi, trong kiếp sống cuối cùng, ngài đã sanh lòng chấn động khi thấy người già, người bệnh, người chết; do lòng xả ly, không luyến tiếc những tài sản to lớn tương tự như tài sản của chư thiên, ngài đã thực hiện cuộc đại xuất gia. Tương tự, do lòng đại bi, ngài đã bắt đầu thiền minh sát chính là bằng cửa ngõ của lòng bi với câu ‘Thế gian này thật đã rơi vào khổ não’ v.v...; do lòng xả ly, sau khi thành Phật, ngài đã trải qua bảy tuần lễ chỉ với hạnh phúc của sự viễn ly. Do lòng đại bi, sau khi quán xét sự thâm sâu của Chánh pháp và đã trở nên không hăng hái trong việc thuyết pháp, ngài vẫn tạo cơ hội dưới danh nghĩa lời thỉnh cầu của Đại Phạm thiên; do lòng xả ly, ngài không có thái độ khác ngay cả khi các vị cần được giáo hóa như nhóm năm vị có cách hành xử không thích hợp. Do lòng đại bi, vì không có sự chống đối ở bất cứ đâu, nên ngài không có tưởng về kẻ thù ở khắp nơi; do lòng xả ly, vì không có sự quyến luyến ở bất cứ đâu, nên ngài không có sự thân mật quyến luyến ở khắp nơi. Do lòng đại bi mà có sự làm cho người khác phát sanh tín tâm; do lòng xả ly mà không bị dao động bởi những biểu hiện của người có tín tâm. Do lòng đại bi, vì không có sự luyến ái đối với Chánh pháp, nên ở đó không có ‘nắm tay của vị thầy’; do lòng xả ly, vì không có sự luyến ái đối với các đệ tử, nên không có sự chăm sóc của đoàn tùy tùng. Do lòng đại bi, dù có giao tiếp với người khác để thuyết giảng Chánh pháp, nhưng do lòng xả ly, ngài không có sự ưa thích ở đó. Do lòng đại bi, dù có sống ở nơi gần các làng mạc v.v..., nhưng do lòng xả ly, ngài chỉ sống ở nơi rừng núi. Do đó, đã được nói rằng: ‘Điều trước trình bày sự thành tựu lòng thương xót tối thượng của ngài’.

တန္တိ တတြာတိ ပဒံ. ‘‘ဒေသကာလပရိဒီပန’’န္တိ ယေ ဒေသကာလာ ဣဓ ဝိဟရဏကိရိယာဝိသေသနဘာဝေန ဝုတ္တာ, တေသံ ပရိဒီပနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယံ သမယံ…ပေ… ဒီပေတီ’’တိ အာဟ. တံ-သဒ္ဒေါ ဟိ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ပဋိနိဒ္ဒေသော, တသ္မာ ဣဓ ကာလဿ ဒေသဿ ဝါ ပဋိနိဒ္ဒေသော ဘဝိတုမရဟတိ, န အညဿ. အယံ တာဝ တတြ-သဒ္ဒဿ ပဋိနိဒ္ဒေသဘာဝေ အတ္ထဝိဘာဝနာ. ယသ္မာ ပန ဤဒိသေသု ဌာနေသု တတြ-သဒ္ဒေါ ဓမ္မဒေသနာဝိသိဋ္ဌံ ဒေသကာလဉ္စ ဝိဘာဝေတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဘာသိတဗ္ဗယုတ္တေ ဝါ ဒေသကာလေ ဒီပေတီ’’တိ. တေန တတြာတိ ယတြ ဘဂဝါ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဘိက္ခူ အာလပတိ ဘာသတိ, တာဒိသေ ဒေသေ, ကာလေ ဝါတိ အတ္ထော. န ဟီတိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ. နနု စ ယတ္ထ ဌိတော ဘဂဝါ ‘‘အကာလော ခေါ တာဝါ’’တိအာဒိနာ ဗာဟိယဿ ဓမ္မဒေသနံ ပဋိက္ခိပိ, တတ္ထေဝ အန္တရဝီထိယံ ဌိတော တဿ ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ? သစ္စမေတံ, အဒေသေတဗ္ဗကာလေ အဒေသနာယ ဣဒံ ဥဒါဟရဏံ. တေနေဝါဟ – ‘‘အကာလော ခေါ တာဝါ’’တိ.

Từ ‘tatra’ (ở đó) là như vầy. (Chú giải nói) ‘Sự chỉ rõ về nơi chốn và thời gian’ có nghĩa là: Để trình bày rằng (từ ‘tatra’) là sự chỉ rõ về những nơi chốn và thời gian đã được nói đến ở đây với tính cách là đặc điểm cho hành động an trú, (chú giải) đã nói ‘vào lúc nào... cho đến... chỉ rõ.’ Thật vậy, từ ‘taṃ’ là sự quy chiếu đến ý nghĩa đã được nói đến. Do đó, ở đây nó phải là sự quy chiếu đến thời gian hoặc nơi chốn, chứ không phải đến điều gì khác. Trước hết, đây là sự giải thích ý nghĩa của từ ‘tatra’ trong vai trò quy chiếu. Tuy nhiên, vì ở những trường hợp như thế này, từ ‘tatra’ cũng làm rõ nơi chốn và thời gian đặc thù cho việc thuyết Pháp, do đó đã được nói rằng: ‘hoặc chỉ rõ nơi chốn, thời gian thích hợp để nói.’ Bởi điều ấy, ‘tatra’ có nghĩa là: tại nơi chốn như thế ấy, hoặc vào thời gian như thế ấy, nơi mà đức Thế Tôn gọi và nói với các vị tỳ khưu với mục đích thuyết Pháp. (Chú giải) xác chứng chính ý nghĩa ấy bằng (đoạn) bắt đầu với ‘Na hi’ (chẳng phải). (Câu hỏi:) Chẳng phải rằng, tại nơi mà đức Thế Tôn đang đứng đã từ chối việc thuyết Pháp cho Bāhiya bằng câu ‘Này, chưa phải thời,’ rồi cũng chính tại nơi đó, đang đứng giữa đường, Ngài đã thuyết Pháp cho vị ấy hay sao? (Trả lời:) Điều này đúng vậy. Đây là ví dụ về việc không thuyết giảng vào thời điểm không nên thuyết giảng. Chính vì thế, Ngài đã nói: ‘Này, chưa phải thời.’

ယံ ပန တတ္ထ ဝုတ္တံ – ‘‘အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌမှာ’’တိ, တမ္ပိ တဿ အကာလဘာဝဿေဝ ပရိယာယေန ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တဿ ဟိ တဒါ အဒ္ဓါနပရိဿမေန ရူပကာယေ အကမ္မညတာ အဟောသိ, ဗလဝပီတိဝေဂေန နာမကာယေ. တဒုဘယဿ ဝူပသမံ အာဂမေန္တော ပပဉ္စပရိဟာရတ္ထံ ဘဂဝါ ‘‘အကာလော ခေါ’’တိ ပရိယာယေန ပဋိက္ခိပိ. အဒေသေတဗ္ဗဒေသေ အဒေသနာယ ပန ဥဒါဟရဏံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄), ဝိဟာရပစ္ဆာယာယံ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၆၃) စ ဧဝမာဒိကံ ဣဓ အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတံ. ‘‘အထ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဗာလော ဣဓ ပုဗ္ဗေ နေသာဒေါ ဣဓ ပါပါနိ ကမ္မာနိ ကရိတွာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၅၁) ပဒပူရဏမတ္တေ ခေါ-သဒ္ဒေါ, ‘‘ဒုက္ခံ ခေါ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ [Pg.43] အပ္ပတိဿော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၂၁) အဝဓာရဏေ, ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, အာဝုသော, သတ္ထု ပဝိဝိတ္တဿ ဝိဟရတော သာဝကာ ဝိဝေကံ နာနုသိက္ခန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၁) အာဒိကာလတ္ထေ, ဝါကျာရမ္ဘေတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပဒပူရဏေန ဝစနာလင်္ကာရမတ္တံ ကတံ ဟောတိ, အာဒိကာလတ္ထေန ဝါကျဿ ဥပညာသမတ္တံ. အဝဓာရဏတ္ထေန ပန နိယမဒဿနံ, တသ္မာ အာမန္တေသိ ဧဝါတိ အာမန္တနေ နိယမော ဒဿိတော ဟောတိ.

Còn điều đã được nói ở đó: ‘chúng ta đã đi vào trong xóm nhà,’ điều ấy cũng được nói với mục đích trình bày một cách gián tiếp về tình trạng không phải thời của việc ấy. Bởi vì lúc bấy giờ, thân thể vật chất của vị ấy đã không được thích ứng do sự mệt mỏi của cuộc hành trình, và thân thể danh pháp (cũng không thích ứng) do sự thôi thúc mạnh mẽ của cơn đói. Trong khi chờ đợi sự lắng dịu của cả hai điều ấy và để tránh sự lan man, đức Thế Tôn đã từ chối một cách gián tiếp rằng: ‘Này, chưa phải thời.’ Còn ví dụ về việc không thuyết giảng ở nơi không nên thuyết giảng là: ‘Khi ấy, đức Thế Tôn đi lệch ra khỏi con đường, ngồi xuống dưới gốc cây nọ,’ và ‘đã ngồi xuống trên chỗ ngồi được soạn sẵn trong bóng mát phía sau ngôi tịnh xá,’ và những trường hợp tương tự như vậy được bao gồm ở đây bằng từ ‘ādi’ (vân vân). Trong các câu như: ‘Này các tỳ khưu, khi ấy kẻ ngu si kia ở đây, trước đây là người thợ săn, ở đây đã làm các nghiệp ác...’ từ ‘kho’ chỉ là từ đệm. Trong các câu như: ‘Sống không tôn kính, không tùy thuận, thật là khổ,’ (từ ‘kho’) có nghĩa nhấn mạnh. Trong các câu như: ‘Thưa chư hiền, đến mức độ nào thì các vị đệ tử không thực hành theo sự độc cư trong khi bậc Đạo Sư đang sống độc cư?’ (từ ‘kho’) có nghĩa là thời điểm ban đầu, tức là ở đầu câu. Trong các trường hợp ấy, với (nghĩa) từ đệm, nó chỉ là sự trang hoàng cho lời nói. Với nghĩa thời điểm ban đầu, nó chỉ là sự giới thiệu câu văn. Còn với nghĩa nhấn mạnh, nó cho thấy sự xác định. Do đó, (câu) ‘āmantesi eva’ (đã gọi vậy) cho thấy sự xác định trong việc gọi.

ဘဂဝါတိ လောကဂရုဒီပနန္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု ပုဗ္ဗေပိ ဘဂဝါသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝုတ္တောတိ? ယဒိပိ ဝုတ္တော, တံ ပနဿ ယထာဝုတ္တေ ဌာနေ ဝိဟရဏကိရိယာယ ကတ္တု ဝိသေသဒဿနတ္ထံ ကတံ, န အာမန္တနကိရိယာယ, ဣဓ ပန အာမန္တနကိရိယာယ, တသ္မာ တဒတ္ထံ ပုန ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ တဿတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဂဝါတိ လောကဂရုဒီပန’’န္တိ အာဟ. တေန လောကဂရုဘာဝတော တဒနုရူပံ ပဋိပတ္တိံ ပတ္ထေန္တော အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတာနံ ဘိက္ခူနံ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ တေ အာမန္တေသီတိ ဒဿေတိ. ကထာသဝနယုတ္တပုဂ္ဂလဝစနန္တိ ဝက္ခမာနာယ စိတ္တပရိယာဒါနဒေသနာယ သဝနယောဂ္ဂပုဂ္ဂလဝစနံ. စတူသုပိ ပရိသာသု ဘိက္ခူ ဧဝ ဧဒိသာနံ ဒေသနာနံ ဝိသေသေန ဘာဇနဘူတာတိ သာတိသယံ သာသနသမ္ပဋိဂ္ဂါဟကဘာဝဒဿနတ္ထံ ဣဓ ဘိက္ခုဂ္ဂဟဏန္တိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဒ္ဒတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘိက္ခကောတိ ဘိက္ခူတိ ဘိက္ခနဓမ္မတာယ ဘိက္ခူတိ အတ္ထော. ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အဇ္ဈုပဂတံ ဘိက္ခာစရိယံ, ဥဉ္ဆာစရိယံ, အဇ္ဈုပဂတတ္တာ အနုဋ္ဌိတတ္တာ ဘိက္ခု. ယော ဟိ အပ္ပံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓံ ပဟာယ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော, သော ကသိဂေါရက္ခာဒိဇီဝိကာကပ္ပနံ ဟိတွာ လိင်္ဂသမ္ပဋိစ္ဆနေနေဝ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတတ္တာ ဘိက္ခု, ပရပ္ပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကတ္တာ ဝါ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ကာဇဘတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဘိက္ခု, ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥဿာဟဇာတတ္တာ ဝါ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဘိက္ခူတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာဒိနာ နယေနာတိ ‘‘ဆိန္နဘိန္နပဋဓရောတိ ဘိက္ခု, ဘိန္ဒတိ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေတိ ဘိက္ခု, ဘိန္နတ္တာ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၅၁၀) ဝိဘင်္ဂေ အာဂတနယေန. ဉာပနေတိ အဝဗောဓနေ, ပဋိဝေဒနေတိ အတ္ထော.

Tại sao lại nói: ‘(Từ) Bhagavā là sự chỉ rõ bậc Đạo Sư của thế gian,’ chẳng phải ý nghĩa của từ Bhagavā đã được nói đến trước đây rồi sao? Mặc dù đã được nói đến, nhưng điều đó được thực hiện để cho thấy sự đặc biệt của chủ thể trong hành động an trú tại nơi đã được đề cập, chứ không phải cho hành động gọi. Còn ở đây là cho hành động gọi. Do đó, để trình bày ý nghĩa của việc từ ‘Bhagavā’ được nói lại trong bản Pāḷi với mục đích ấy, (chú giải) đã nói: ‘(Từ) Bhagavā là sự chỉ rõ bậc Đạo Sư của thế gian.’ Qua đó, (chú giải) cho thấy rằng, do là bậc Đạo Sư của thế gian, và mong muốn một sự thực hành tương xứng, Ngài đã gọi các vị tỳ khưu đã đến gần mình để thuyết giảng giáo pháp phù hợp với khuynh hướng của họ. ‘Lời nói về người thích hợp nghe câu chuyện’ có nghĩa là lời nói về người có khả năng nghe bài thuyết giảng về sự thanh lọc tâm sắp được nói đến. Trong cả bốn hội chúng, chính các vị tỳ khưu là những người đặc biệt là vật chứa đựng cho những bài thuyết giảng như vậy. Để cho thấy vai trò tiếp nhận giáo pháp một cách vượt trội, ở đây đã dùng từ ‘bhikkhū’ (các tỳ khưu). Sau khi trình bày điều này, bây giờ để trình bày ý nghĩa của từ, (chú giải) đã nói đoạn bắt đầu bằng ‘Hơn nữa.’ Ở đó, ‘bhikkhū’ có nghĩa là tỳ khưu do có bản chất khất thực. ‘Đã thực hành đời sống khất thực’ có nghĩa là: là tỳ khưu do đã thực hành, đã đảm nhận đời sống khất thực, đời sống lượm lặt, vốn được các đức Phật và các vị khác thực hành. Thật vậy, người nào từ bỏ khối tài sản ít hay nhiều, xuất gia từ gia đình, sống không gia đình, người ấy là tỳ khưu do đã thực hành đời sống khất thực chỉ bằng việc thọ nhận tướng mạo (của tu sĩ), sau khi đã từ bỏ các phương tiện sinh nhai như cày cấy, chăn nuôi. Hoặc, do có đời sống phụ thuộc vào người khác, ngay cả khi đang dùng bữa ăn trong tu viện, vị ấy cũng được xem là đã thực hành đời sống khất thực, nên là tỳ khưu. Hoặc, do lòng hăng hái xuất gia được sinh khởi nhờ vào việc thọ dụng vật thực khất thực, vị ấy được xem là đã thực hành đời sống khất thực, nên là tỳ khưu. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. ‘Theo phương pháp bắt đầu bằng’ có nghĩa là theo phương pháp được trình bày trong bộ Phân Tích, bắt đầu bằng: ‘Là tỳ khưu do mặc y vá víu rách rưới,’ ‘Là tỳ khưu do phá tan các pháp ác, bất thiện,’ ‘Là tỳ khưu do đã phá tan các pháp ác, bất thiện.’ (Trong câu) ‘Ñāpane’ (trong sự làm cho biết)’ có nghĩa là trong sự làm cho liễu tri, tức là trong sự chứng ngộ.

ဘိက္ခနသီလတာတိ [Pg.44] ဘိက္ခနေန ဇီဝနသီလတာ, န ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိနာ ဇီဝနသီလတာ. ဘိက္ခနဓမ္မတာတိ ‘‘ဥဒ္ဒိဿ အရိယာ တိဋ္ဌန္တီ’’တိ (ဇာ. ၁.၇.၅၉) ဧဝံ ဝုတ္တာ ဘိက္ခနသဘာဝတာ, န ယာစနကောဟညသဘာဝတာ. ဘိက္ခနေ သာဓုကာရိတာတိ ‘‘ဥတ္တိဋ္ဌေ နပ္ပမဇ္ဇေယျာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၆၈) ဝစနံ အနုဿရိတွာ တတ္ထ အပ္ပမဇ္ဇနာ. အထ ဝါ သီလံ နာမ ပကတိသဘာဝေါ, ဣဓ ပန တဒဓိဋ္ဌာနံ. ဓမ္မောတိ ဝတံ. သာဓုကာရိတာတိ သက္ကစ္စကာရိတာ အာဒရကိရိယာ. ဟီနာဓိကဇနသေဝိတန္တိ ယေ ဘိက္ခုဘာဝေ ဌိတာပိ ဇာတိမဒါဒိဝသေန ဥဒ္ဓတာ ဥန္နဠာ, ယေ စ ဂိဟိဘာဝေ ပရေသံ အဓိကဘာဝမ္ပိ အနုပဂတတ္တာ ဘိက္ခာစရိယံ ပရမကာရုညတံ မညန္တိ, တေသံ ဥဘယေသမ္ပိ ယထာက္ကမံ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဝစနေန ဟီနဇနေဟိ ဒလိဒ္ဒေဟိ ပရမကာရုညတံ ပတ္တေဟိ ပရကုလေသု ဘိက္ခာစရိယာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တေဟိ သေဝိတံ ဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဥဒ္ဓတဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတိ. အဓိကဇနေဟိ ဥဠာရဘောဂခတ္တိယကုလာဒိတော ပဗ္ဗဇိတေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အာဇီဝဝိသောဓနတ္ထံ သေဝိတံ ဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဒီနဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ယသ္မာ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဝစနံ အာမန္တနဘာဝတော အဘိမုခီကရဏံ, ပကရဏတော သာမတ္ထိယတော စ သုဿုသာဇနနံ သက္ကစ္စသဝနမနသိကာရနိယောဇနဉ္စ ဟောတိ, တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘိက္ခဝေါတိ ဣမိနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာဓုကံ သဝနမနသိကာရေတိ သာဓုကသဝနေ သာဓုကမနသိကာရေ စ. ကထံ ပန ပဝတ္တိတာ သဝနာဒယော သာဓုကံ ပဝတ္တိတာ ဟောန္တီတိ? ‘‘အဒ္ဓါ ဣမာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ သကလသာသနသမ္ပတ္တိ ဟတ္ထဂတာ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဒရဂါရဝယောဂေန ကထာဒီသု အပရိဘဝါဒိနာ စ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ကထံ န ပရိဘောတိ, ကထိတံ န ပရိဘောတိ, န အတ္တာနံ ပရိဘောတိ, အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဓမ္မံ သုဏာတိ ဧကဂ္ဂစိတ္တော, ယောနိသော စ မနသိကရောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တ’’န္တိ (အ. နိ. ၅.၁၅၁). တေနေဝါဟ – ‘‘သာဓုကံ သဝနမနသိကာရာယတ္တာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တီ’’တိ.

‘Có giới hạnh khất thực’ nghĩa là có giới hạnh sống bằng việc khất thực, không phải có giới hạnh sống bằng việc cày cấy, buôn bán, v.v... ‘Có pháp khất thực’ nghĩa là có bản chất khất thực đã được nói đến như vầy: ‘Các bậc Thánh đứng vững nhắm đến (mục đích)’ (jā. 1.7.59), không phải là bản chất xin xỏ, lừa dối. ‘Khéo thực hành trong việc khất thực’ nghĩa là không xao lãng trong việc ấy, bằng cách tưởng nhớ lời dạy: ‘Nên đứng dậy, không nên xao lãng’ (Dhp. 168). Hoặc là, ‘giới’ (sīla) là bản chất tự nhiên, nhưng ở đây là sự quyết tâm về điều ấy. ‘Pháp’ (Dhamma) là phận sự. ‘Khéo thực hành’ là sự thực hành một cách cung kính, hành động với sự tôn trọng. ‘Được người thấp kém và cao thượng thực hành’ có nghĩa là: đối với cả hai hạng người, những vị dù đã ở trong thân phận tỳ khưu nhưng kiêu căng, ngã mạn do ngã mạn về dòng dõi, v.v..., và những vị ở trong thân phận tại gia, do chưa đạt đến địa vị cao hơn người khác nên xem việc đi khất thực là lòng bi mẫn tột cùng, thì theo thứ tự, bằng lời ‘này các Tỳ khưu,’ Ngài chế ngự sự kiêu căng bằng cách chỉ ra lối sống được thực hành bởi những người thấp kém, nghèo khó, đã đạt đến lòng bi mẫn tột cùng, đang duy trì mạng sống bằng việc đi khất thực trong các gia đình khác. Cần phải hiểu rằng, Ngài chế ngự sự tự ti bằng cách chỉ ra lối sống được thực hành để thanh lọc mạng sống bởi những bậc cao thượng như Đức Phật, v.v..., những vị đã xuất gia từ các dòng dõi Sát-đế-lỵ có tài sản lớn. Bởi vì lời ‘này các Tỳ khưu’ do là lời gọi nên có tác dụng làm cho hướng về, và do văn mạch và khả năng nên có tác dụng làm phát sinh lòng muốn nghe và hướng đến việc lắng nghe và tác ý một cách cung kính, do đó, để chỉ ra ý nghĩa ấy, ngài (Chú giải) đã nói ‘bằng lời này: Này các Tỳ khưu,’ v.v... Trong đó, ‘lắng nghe và tác ý một cách khéo léo’ là trong việc khéo lắng nghe và trong việc khéo tác ý. Nhưng làm thế nào việc lắng nghe, v.v... đã diễn ra được gọi là đã diễn ra một cách khéo léo? Là do áp dụng lòng tôn trọng và kính mến với suy nghĩ rằng: ‘Chắc chắn rằng, với sự thực hành chân chánh này, toàn bộ tài sản của giáo pháp sẽ nằm trong tay ta,’ và do không khinh thường bài pháp, v.v... Quả vậy, đã được nói rằng: ‘Này các Tỳ khưu, người nghe được trang bị năm pháp, khi nghe diệu pháp, có khả năng đi vào định pháp, sự đúng đắn trong các thiện pháp. Thế nào là năm? Không khinh thường bài pháp, không khinh thường người thuyết pháp, không khinh thường chính mình, lắng nghe pháp với tâm không tán loạn, tâm chuyên nhất, và tác ý như lý. Này các Tỳ khưu, người nghe được trang bị năm pháp này, khi nghe diệu pháp, có khả năng đi vào định pháp, sự đúng đắn trong các thiện pháp’ (A. Ni. 5.151). Chính vì thế, ngài (Chú giải) đã nói: ‘Vì tài sản của giáo pháp phụ thuộc vào việc lắng nghe và tác ý một cách khéo léo.’

ပုဗ္ဗေ သဗ္ဗပရိသာသာဓာရဏတ္တေပိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာယ ‘‘ဇေဋ္ဌသေဋ္ဌာ’’တိအာဒိနာ ဘိက္ခူနံ ဧဝ အာမန္တနေ ကာရဏံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဘိက္ခူ [Pg.45] အာမန္တေတွာဝ ဓမ္မဒေသနာယ ပယောဇနံ ဒဿေတုံ ‘‘ကိမတ္ထံ ပန ဘဂဝါ’’တိ စောဒနံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တတ္ထ အညံ စိန္တေန္တာတိ အညဝိဟိတာ. ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာတိ အသမာဟိတစိတ္တာ. ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တာတိ ဟိယျော တတော ပရံ ဒိဝသေသု ဝါ သုတဓမ္မံ ပတိ ပတိ မနသာ အဝေက္ခန္တာ. ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဒေသနံ သလ္လက္ခေတုံ သက္ကောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဗျတိရေကမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘တေ အနာမန္တေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Trước đây, mặc dù bài thuyết pháp của Đức Thế Tôn là chung cho tất cả hội chúng, (ngài Chú giải) đã chỉ ra lý do trong việc chỉ gọi các vị tỳ khưu bằng (các từ) ‘bậc trưởng thượng, bậc tối thắng,’ v.v... Bây giờ, để chỉ ra mục đích của bài thuyết pháp sau khi đã gọi các vị tỳ khưu, ngài nêu lên câu hỏi: ‘Nhưng vì mục đích gì Đức Thế Tôn...?’ Trong đó, ‘suy nghĩ đến việc khác’ là đang bận tâm đến việc khác. ‘Tâm bị phân tán’ là tâm không định tĩnh. ‘Quán xét lại pháp’ là dùng tâm xem xét lại nhiều lần pháp đã được nghe vào ngày hôm qua hoặc những ngày trước đó. Để chỉ ra ý nghĩa này bằng phương pháp phủ định rằng: ‘Khi pháp được thuyết giảng sau khi đã gọi các vị tỳ khưu, họ có thể ghi nhận bài pháp ngay từ đầu,’ (ngài Chú giải) đã nói ‘không gọi họ,’ v.v...

ဘိက္ခဝေါတိ စေတ္ထ သန္ဓိဝသေန ဣ-ကာရလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘိက္ခဝေါ ဣတီတိ အယံ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုပရိသမာပနာဒိအတ္ထပဒတ္ထဝိပရိယာယပကာရာဝဓာရဏနိဒဿနာဒိအနေကတ္ထပ္ပဘေဒေါ. တထာ ဟေသ ‘‘ရုပ္ပတီတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တသ္မာ ရူပန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၇၉) ဟေတွတ္ထေ ဒိဿတိ. ‘‘တသ္မာတိဟ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝထ, မာ အာမိသဒါယာဒါ. အတ္ထိ မေ တုမှေသု အနုကမ္ပာ. ကိန္တိ မေ သာဝကာ ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝေယျုံ, နော အာမိသဒါယာဒါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၉) ပရိသမာပနေ. ‘‘ဣတိ ဝါ ဣတိ ဧဝရူပါ နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၃) အာဒိအတ္ထေ. ‘‘မာဂဏ္ဍိယောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမံ နာမကမ္မံ နာမဓေယျံ နိရုတ္တိ ဗျဉ္ဇနမဘိလာပေါ’’တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၇၃, ၇၅) ပဒတ္ထဝိပရိယာယေ. ‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သပ္ပဋိဘယော ဗာလော, အပ္ပဋိဘယော ပဏ္ဍိတော, သဥပဒ္ဒဝေါ ဗာလော, အနုပဒ္ဒဝေါ ပဏ္ဍိတော, သဥပသဂ္ဂေါ ဗာလော, အနုပသဂ္ဂေါ ပဏ္ဍိတော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၂၄) ပကာရေ. ‘‘အတ္ထိ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ပုဋ္ဌေန သတာ, ‘အာနန္ဒ, အတ္ထီ’တိဿ ဝစနီယံ. ‘ကိံ ပစ္စယာ ဇရာမရဏ’န္တိ ဣတိ စေ ဝဒေယျ. ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ ဣစ္စဿ ဝစနီယ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၉၆) အဝဓာရဏေ. ‘‘အတ္ထီတိ ခေါ, ကစ္စာန, အယမေကော အန္တော, နတ္ထီတိ ခေါ, ကစ္စာန, အယံ ဒုတိယော အန္တော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁၅; သံ. နိ. ၃.၉၀) နိဒဿနေ. ဣဓာပိ နိဒဿနေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘိက္ခဝေါတိ ဟိ အာမန္တနာကာရော. တမေသ ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿေတိ ‘‘ဘိက္ခဝေါတိ အာမန္တေသီ’’တိ. ဣမိနာ နယေန ‘‘ဘဒ္ဒန္တေ’’တိအာဒီသုပိ ယထာရဟံ ဣတိ-သဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပုဗ္ဗေ ‘‘ဘဂဝါ အာမန္တေသီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဘဂဝတော ပစ္စဿောသု’’န္တိ [Pg.46] ဣဓ ‘‘ဘဂဝတော’’တိ သာမိဝစနံ အာမန္တနမေဝ သမ္ဗန္ဓိအန္တရံ အပေက္ခတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဘဂဝတော အာမန္တနံ ပဋိအဿောသု’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဘဂဝတော’’တိ ပန ဣဒံ ပဋိဿဝသမ္ဗန္ဓေန သမ္ပဒါနဝစနံ ယထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တာယ ပဋိဿုဏောတီ’’တိ. ယံ နိဒါနံ ဘာသိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမဿ သုတ္တဿ သုခါဝဂါဟဏတ္ထန္တိ ကမလကုဝလယုဇ္ဇလဝိမလသာဒုရသသလိလာယ ပေါက္ခရဏိယာ သုခါဝတရဏတ္ထံ နိမ္မလသိလာတလရစနာဝိလာသသောဘိတရတနသောပါနံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏမုတ္တာတလသဒိသဝါလုကာစုဏ္ဏပဏ္ဍရဘူမိဘာဂံ တိတ္ထံ ဝိယ သုဝိဘတ္တဘိတ္တိဝိစိတြဝေဒိကာပရိက္ခိတ္တဿ နက္ခတ္တပထံ ဖုသိတုကာမတာယ ဝိယ ပဋိဝိဇမ္ဘိတသမုဿယဿ ပါသာဒဝရဿ သုခါရောဟနတ္ထံ ဒန္တမယသဏှမုဒုဖလကဉ္စနလတာဝိနဒ္ဓမဏိဂဏပ္ပဘာသမုဒယုဇ္ဇလသောဘံ သောပါနံ ဝိယ သုဝဏ္ဏဝလယနူပုရာဒိသံဃဋ္ဋနသဒ္ဒသမ္မိဿိတဿ ကထိတဟသိတမဓုရဿရဂေဟဇနဝိဇမ္ဘိတဝိစရိတဿ ဥဠာရဣဿရိယဝိဘဝသောဘိတဿ မဟာဃရဿ သုခပ္ပဝေသနတ္ထံ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာပဝါဠာဒိဇုတိဝိဿရဝိဇ္ဇောတိတသုပ္ပတိဋ္ဌိတဝိသာလဒွါရဗာဟံ မဟာဒွါရံ ဝိယ စ အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နဿ ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာဉာဏဂမ္ဘီရဘာဝသံသူစကဿ ဣမဿ သုတ္တဿ သုခါဝဂါဟတ္ထံ.

Ở đây, trong từ ‘Bhikkhavoti’, sự biến mất của mẫu tự ‘i’ nên được hiểu là do phép nối âm (sandhi). Từ ‘iti’ này có nhiều nghĩa khác nhau như: nguyên nhân, kết thúc, vân vân, trích dẫn từ để giải thích, thể loại, nhấn mạnh, và ví dụ minh họa. Thật vậy, từ này được thấy với nghĩa là nguyên nhân trong các đoạn kinh như: ‘Này các Tỳ khưu, vì bị hoại diệt, do đó được gọi là sắc’ (Tương Ưng Bộ 3.79). Trong các đoạn kinh như: ‘Vì vậy, này các Tỳ khưu, hãy là những người thừa tự Pháp của ta, đừng là những người thừa tự tài vật. Ta có lòng thương tưởng đối với các ngươi. Làm thế nào để các đệ tử của ta có thể là những người thừa tự Pháp, không phải là những người thừa tự tài vật?’ (Trung Bộ 1.19), nó có nghĩa là kết thúc. Trong các đoạn kinh như: ‘Vị ấy từ bỏ việc xem múa, hát, nhạc, và các buổi trình diễn không thích hợp, vân vân’ (Trường Bộ 1.13), nó có nghĩa là ‘vân vân’ (ādi). Trong các đoạn kinh như: ‘Māgaṇḍiya là tên gọi, danh xưng, khái niệm, cách dùng, danh, danh nghiệp, danh hiệu, từ nguyên, từ ngữ, và cách gọi của vị Bà la môn ấy’ (Đại Phân Tích 73, 75), nó có nghĩa là trích dẫn từ để giải thích. Trong các đoạn kinh như: ‘Như vậy, này các Tỳ khưu, kẻ ngu có sợ hãi, bậc trí không sợ hãi; kẻ ngu có tai họa, bậc trí không tai họa; kẻ ngu có phiền não, bậc trí không phiền não’ (Trung Bộ 3.124), nó có nghĩa là ‘thể loại’ (pakāra). Trong các đoạn kinh như: ‘Khi được hỏi: “Có phải già-chết do duyên này mà có không?”, nên trả lời rằng: “Này Ānanda, có.” Nếu có người hỏi: “Già-chết do duyên gì?”, nên trả lời rằng: “Già-chết do duyên sanh”’ (Trường Bộ 2.96), nó có nghĩa là nhấn mạnh. Trong các đoạn kinh như: ‘Này Kaccāna, “có” là một cực đoan, “không có” là cực đoan thứ hai’ (Tương Ưng Bộ 2.15; 3.90), nó có nghĩa là ví dụ minh họa. Ở đây, nó cũng nên được hiểu với nghĩa là ví dụ minh họa. Vì ‘Bhikkhavo’ là một cách gọi. Từ ‘iti’ này minh họa cho điều đó, như trong câu ‘vị ấy đã gọi là Bhikkhavo’. Theo cách này, ý nghĩa của từ ‘iti’ trong các trường hợp như ‘bhaddante’, v.v., cũng nên được hiểu một cách thích hợp. Vì trước đó đã nói ‘Đức Thế Tôn gọi’, nên trong câu ‘họ đã vâng đáp Đức Thế Tôn’, sở hữu cách ‘bhagavato’ ở đây đòi hỏi chính sự gọi đó làm đối tượng liên quan; với ý này, nên được hiểu là ‘họ đã vâng đáp lời gọi của Đức Thế Tôn’. Tuy nhiên, từ ‘bhagavato’ này, trong mối liên hệ với sự vâng đáp, lại là chỉ định cách, giống như trong câu ‘vị ấy vâng đáp Devadatta’. Đây là mối liên hệ với phần nhân duyên đã được nói đến. (Lời giải thích này được đưa ra) vì để dễ dàng thâm nhập vào bài kinh này, một bài kinh đầy đủ cả về ý nghĩa và văn tự, và biểu thị cho sự sâu sắc trong trí tuệ thuyết pháp của chư Phật; cũng giống như một bến nước có những bậc thềm bằng ngọc được sắp đặt mỹ lệ trên nền đá trong suốt, với nền đất trắng phau bởi cát mịn tựa như những hạt ngọc trai được rải ra, để dễ dàng đi xuống một hồ sen có làn nước ngọt ngào, trong sạch, tinh khiết, rực rỡ với hoa sen và hoa súng; giống như một cầu thang được làm bằng những tấm ngà voi mịn màng, mềm mại, được trang trí bằng những dây leo vàng và lộng lẫy bởi ánh sáng tỏa ra từ các loại ngọc, để dễ dàng đi lên một tòa lâu đài tráng lệ, cao vút và vươn rộng như muốn chạm đến đường đi của các vì sao, được bao quanh bởi những bức tường được phân chia rõ ràng và lan can được trang trí đa dạng; và giống như một cánh cổng lớn với những trụ cửa rộng rãi, vững chắc, được chiếu sáng bởi ánh quang huy lan tỏa của vàng, bạc, ngọc, trai, san hô, v.v., để dễ dàng đi vào một ngôi nhà lớn, được tô điểm bởi sự giàu sang và huy hoàng tột bậc, nơi những người ở đi lại hoạt bát với những lời nói, tiếng cười, và giọng nói ngọt ngào hòa lẫn với âm thanh va chạm của vòng vàng, lắc chân, v.v.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ကိမတ္ထံ ပန ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟေ ကယိရမာနေ နိဒါနဝစနံ, နနု ဘဂဝတာ ဘာသိတဝစနဿေဝ သင်္ဂဟော ကာတဗ္ဗော’’တိ? ဝုစ္စတေ, ဒေသနာယ ဌိတိအသမ္မောသသဒ္ဓေယျဘာဝသမ္ပာဒနတ္ထံ. ကာလဒေသဒေသကနိမိတ္တပရိသာပဒေသေဟိ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ဌပိတာ ဟိ ဒေသနာ စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ အသမ္မောသဓမ္မာ သဒ္ဓေယျာ စ. ဒေသကာလကတ္တုဟေတုနိမိတ္တေဟိ ဥပနိဗဒ္ဓေါ ဝိယ ဝေါဟာရဝိနိစ္ဆယော. တေနေဝ စ အာယသ္မတာ မဟာကဿပေန ‘‘စိတ္တပရိယာဒါနသုတ္တံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ကတ္ထ ဘာသိတ’’န္တိအာဒိနာ ဒေသာဒိပုစ္ဆာသု ကတာသု တာသံ ဝိဿဇ္ဇနံ ကရောန္တေန ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကေန ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိနာ ဣမဿ သုတ္တဿ နိဒါနံ ဘာသိတံ. အပိစ သတ္ထုသမ္ပတ္တိပ္ပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ. တထာဂတဿ ဟိ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗစရဏာနုမာနာဂမတက္ကာဘာဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ. န ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဿ ပုဗ္ဗစရဏာဒီဟိ အတ္ထော အတ္ထိ သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတဉာဏစာရတာယ ဧကပ္ပမာဏတ္တာ စ ဉေယျဓမ္မေသု. တထာ အာစရိယမုဋ္ဌိဓမ္မမစ္ဆရိယသာသနသာဝကာနာနုရာဂါဘာဝတော ခီဏာသဝဘာဝသိဒ္ဓိ. န ဟိ သဗ္ဗသော ခီဏာသဝဿ တေ သမ္ဘဝန္တီတိ သုဝိသုဒ္ဓဿ ပရာနုဂ္ဂဟပ္ပဝတ္တိ. ဧဝံ [Pg.47] ဒေသကသံကိလေသဘူတာနံ ဒိဋ္ဌိသီလသမ္ပဒါဒူသကာနံ အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ အစ္စန္တာဘာဝသံသူစကေဟိ ဉာဏပ္ပဟာနသမ္ပဒါဘိဗျဉ္ဇနကေဟိ စ သမ္ဗုဒ္ဓဝိသုဒ္ဓဘာဝေဟိ ပုရိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသိဒ္ဓိ, တတော စ အန္တရာယိကနိယျာနိကဓမ္မေသု သမ္မောဟာဘာဝသိဒ္ဓိတော ပစ္ဆိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသိဒ္ဓီတိ ဘဂဝတော စတုဝေသာရဇ္ဇသမန္နာဂမော အတ္တဟိတပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ စ နိဒါနဝစနေန ပကာသိတာ ဟောတိ. တတ္ထ တတ္ထ သမ္ပတ္တပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဌာနုပ္ပတ္တိကပ္ပဋိဘာနေန ဓမ္မဒေသနာဒီပနတော, ဣဓ ပန ရူပဂရုကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဌာနုပ္ပတ္တိကပ္ပဋိဘာနေန ဓမ္မဒေသနာဒီပနတောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သတ္ထုသမ္ပတ္တိပ္ပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစန’’န္တိ.

Ở đây, có người nói: “Nhưng vì mục đích gì lại có lời tựa trong khi đang thực hiện việc kết tập Pháp và Luật? Chẳng phải chỉ nên thực hiện việc kết tập những lời dạy do đức Thế Tôn thuyết giảng hay sao?” Được trả lời rằng: (Lời tựa) là nhằm mục đích tạo nên sự vững chắc, không sai lạc, và đáng tin cậy cho lời giáo huấn. Thật vậy, lời giáo huấn được thiết lập bằng cách liên kết với thời gian, địa điểm, người thuyết giảng, duyên cớ, và hội chúng thì sẽ tồn tại lâu dài, có pháp không sai lạc, và đáng tin cậy. Giống như việc phán quyết một vụ việc được liên kết với người nói, thời gian, người thực hiện, nguyên nhân, và duyên cớ. Chính vì thế, trưởng lão Mahākassapa, khi đã đặt ra các câu hỏi về địa điểm v.v... bằng câu: “Này hiền giả Ānanda, kinh Cittapariyādāna đã được thuyết giảng ở đâu?”, và vị Pháp bảo tạng chủ, trong khi trả lời những câu hỏi ấy, đã nói lên lời tựa của kinh này bằng câu: “Tôi nghe như vầy” v.v... Hơn nữa, lời tựa còn nhằm mục đích tuyên thuyết sự thành tựu của bậc Đạo Sư. Thật vậy, sự thành tựu quả vị Chánh Đẳng Giác của đức Như Lai, đức Thế Tôn, là do không có sự suy luận từ hành vi quá khứ, không có truyền thống, không có lý luận suông. Vì rằng, bậc Chánh Đẳng Giác không cần đến những thứ như hành vi quá khứ v.v..., do trí tuệ của ngài vận hành không bị ngăn ngại ở khắp mọi nơi và có cùng một mức độ đối với các pháp cần biết. Tương tự, sự thành tựu quả vị Lậu Tận là do không có nắm tay của vị thầy (giáo pháp bí truyền), không có sự keo kiệt về giáo pháp, và không có sự luyến ái đối với các đệ tử của giáo pháp. Vì rằng, những điều ấy không thể có đối với bậc đã hoàn toàn tận diệt các lậu hoặc, nên sự hành động của ngài, vốn hoàn toàn trong sạch, là vì lợi ích của người khác. Như vậy, sự thành tựu hai Vô Sở Úy đầu tiên là nhờ vào các trạng thái thanh tịnh của bậc Giác Ngộ, vốn là những dấu hiệu cho thấy sự vắng mặt hoàn toàn của vô minh và ái dục – những thứ làm ô nhiễm người thuyết giảng và làm hư hoại kiến và giới – và cũng là những biểu hiện cho sự thành tựu về trí tuệ và sự đoạn trừ. Từ đó, sự thành tựu hai Vô Sở Úy sau là do sự thành tựu về việc không có si mê trong các pháp gây chướng ngại và các pháp đưa đến giải thoát. Do đó, việc đức Thế Tôn sở hữu bốn Vô Sở Úy và sự thực hành vì lợi ích tự thân và lợi ích của người khác được tuyên thuyết qua lời tựa. (Điều này) cần được hiểu là: ở nơi này nơi kia, (lời tựa) là để làm sáng tỏ việc thuyết pháp bằng trí ứng đối tùy cơ phù hợp với khuynh hướng của hội chúng đã đến; còn ở đây, là để làm sáng tỏ việc thuyết pháp bằng trí ứng đối tùy cơ phù hợp với khuynh hướng của những người xem trọng sắc thân. Do đó, đã được nói rằng: “Lời tựa là nhằm mục đích tuyên thuyết sự thành tựu của bậc Đạo Sư”.

တထာ သာသနသမ္ပတ္တိပ္ပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ. ဉာဏကရုဏာပရိဂ္ဂဟိတသဗ္ဗကိရိယဿ ဟိ ဘဂဝတော နတ္ထိ နိရတ္ထကာ ပဋိပတ္တိ, အတ္တဟိတတ္ထာ ဝါ. တသ္မာ ပရေသံ ဧဝ အတ္ထာယ ပဝတ္တသဗ္ဗကိရိယဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သကလမ္ပိ ကာယဝစီမနောကမ္မံ ယထာပဝတ္တံ ဝုစ္စမာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ သတ္တာနံ အနုသာသနဋ္ဌေန သာသနံ, န ကပ္ပရစနာ. တယိဒံ သတ္ထုစရိတံ ကာလဒေသဒေသကပရိသာပဒေသေဟိ သဒ္ဓိံ တတ္ထ တတ္ထ နိဒါနဝစနေဟိ ယထာရဟံ ပကာသီယတိ. ‘‘ဣဓ ပန ရူပဂရုကာနံ ပုဂ္ဂလာန’’န္တိအာဒိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သာသနသမ္ပတ္တိပ္ပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစန’’န္တိ. အပိစ သတ္ထုနော ပမာဏဘာဝပ္ပကာသနေန ဝစနေန သာသနဿ ပမာဏဘာဝဒဿနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ, တဉ္စ ဒေသကပ္ပမာဏဘာဝဒဿနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ‘‘ဘဂဝါ’’တိ စ ဣမိနာ ပဒေန ဝိဘာဝိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘဂဝါတိ ဟိ တထာဂတဿ ရာဂဒေါသမောဟာဒိသဗ္ဗကိလေသမလဒုစ္စရိတဒေါသပ္ပဟာနဒီပနေန ဝစနေန အနညသာဓာရဏသုပရိသုဒ္ဓဉာဏကရုဏာဒိဂုဏဝိသေသယောဂပရိဒီပနေန တတော ဧဝ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမဘာဝဒီပနေန အယမတ္ထော သဗ္ဗထာ ပကာသိတော ဟောတီတိ. ဣဒမေတ္ထ နိဒါနဝစနပ္ပယောဇနဿ မုခမတ္တနိဒဿနံ.

Tương tự, lời tựa còn nhằm mục đích tuyên thuyết sự thành tựu của giáo pháp. Thật vậy, đối với đức Thế Tôn, người có mọi hành động được bao trùm bởi trí tuệ và lòng bi mẫn, không có sự thực hành nào là vô ích, hoặc chỉ vì lợi ích của tự thân. Do đó, đối với bậc Chánh Đẳng Giác, người có mọi hành động diễn ra chỉ vì lợi ích của người khác, toàn bộ thân nghiệp, khẩu nghiệp, và ý nghiệp của ngài, khi được kể lại đúng như đã diễn ra, chính là giáo pháp (sāsana) theo ý nghĩa là lời giáo huấn cho chúng sanh tùy theo khả năng của họ về những lợi ích trong hiện tại, trong đời sau, và lợi ích tối hậu, chứ không phải là một tác phẩm văn chương. Hạnh kiểm này của bậc Đạo Sư được tuyên thuyết một cách thích hợp ở nơi này nơi kia bằng những lời tựa, cùng với thời gian, địa điểm, người thuyết giảng, và hội chúng. Câu “Còn ở đây, đối với những người xem trọng sắc thân” v.v... tất cả đều giống như trước. Do đó, đã được nói rằng: “Lời tựa là nhằm mục đích tuyên thuyết sự thành tựu của giáo pháp”. Hơn nữa, lời tựa còn nhằm mục đích chỉ ra tính thẩm quyền của giáo pháp bằng lời lẽ tuyên thuyết tính thẩm quyền của bậc Đạo Sư. Và việc chỉ ra tính thẩm quyền của người thuyết giảng ấy cần được hiểu là đã được làm sáng tỏ bằng từ “Bhagavā” (Thế Tôn) theo phương pháp đã được nói ở dưới. Thật vậy, ý nghĩa này được tuyên thuyết một cách trọn vẹn bằng từ “Bhagavā”, vì từ này chỉ ra sự đoạn trừ tất cả các phiền não, cấu uế, và lỗi lầm của hành vi xấu như tham, sân, si v.v... của đức Như Lai; chỉ ra sự sở hữu các phẩm chất đặc biệt như trí tuệ và lòng bi mẫn hoàn toàn thanh tịnh không ai sánh bằng; và từ đó chỉ ra địa vị tối thượng của ngài trên tất cả chúng sanh. Đây là phần trình bày sơ lược về mục đích của lời tựa.

နိက္ခိတ္တဿာတိ ဒေသိတဿ. ဒေသနာ ဟိ ဒေသေတဗ္ဗဿ သီလာဒိအတ္ထဿ ဝေနေယျသန္တာနေသု နိက္ခိပနတော ‘‘နိက္ခေပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. သုတ္တနိက္ခေပံ ဝိစာရေတွာဝ ဝုစ္စမာနာ ပါကဋာ ဟောတီတိ သာမညတော ဘဂဝတော ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနဿ ဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ‘‘ဧတ္ထာယံ ဒေသနာ ဧဝံသမုဋ္ဌာနာ’’တိ ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနေ ဒဿိတေ သုတ္တဿ သမ္မဒေဝ နိဒါနပရိဇာနနေန ဝဏ္ဏနာယ သုဝိညေယျတ္တာ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယထာ [Pg.48] အနေကသတအနေကသဟဿဘေဒါနိပိ သုတ္တန္တာနိ သံကိလေသဘာဂိယာဒိပဋ္ဌာနနယဝသေန သောဠသဝိဓတံ နာတိဝတ္တန္တိ, ဧဝံ အတ္တဇ္ဈာသယာဒိသုတ္တနိက္ခေပဝသေန စတုဗ္ဗိဓဘာဝန္တိ အာဟ – ‘‘စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပါ’’တိ. ဧတ္ထ စ ယထာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ စ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ ‘‘အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပရဇ္ဈာသယော စ, အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပရဇ္ဈာသယော စ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စာ’’တိ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနုသန္ဓိသဗ္ဘာဝတော, ဧဝံ ယဒိပိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အတ္တဇ္ဈာသယေနပိ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ, အတ္တဇ္ဈာသယာဒီဟိ ပန ပုရတော ဌိတေဟိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ သံသဂ္ဂေါ နတ္ထီတိ န ဣဓ နိရဝသေသော ဝိတ္ထာရနယော သမ္ဘဝတီတိ ‘‘စတ္တာရော သုတ္တနိက္ခေပါ’’တိ ဝုတ္တံ. တဒန္တောဂဓတ္တာ ဝါ သေသနိက္ခေပါနံ မူလနိက္ခေပဝသေန စတ္တာရောဝ ဒဿိတာ. ယထာဒဿနဉှေတ္ထ အယံ သံသဂ္ဂဘေဒေါ ဂဟေတဗ္ဗောတိ.

Của bài kinh đã được trình bày (nikkhittassa) có nghĩa là của bài kinh đã được thuyết giảng (desitassa). Thật vậy, lời thuyết giảng được gọi là ‘sự trình bày’ (nikkhepa) vì nó đặt để (nikkhipana) ý nghĩa của giới v.v... cần được thuyết giảng vào trong tâm của các đệ tử. (Lời sớ giải) được nói ra sau khi đã xem xét sự trình bày của bài kinh thì mới trở nên rõ ràng. Do đó, sau khi đã chỉ ra sự phân loại về nguồn gốc của lời thuyết giảng của đức Thế Tôn một cách tổng quát, khi nguồn gốc của lời thuyết giảng (cụ thể) được chỉ ra rằng: “Lời thuyết giảng ở đây có nguồn gốc như thế này”, thì lời sớ giải về bài kinh trở nên dễ hiểu nhờ vào việc biết rõ về duyên khởi của nó. Do đó, điều này đã được nói. Ở đây, cũng như các bài kinh dù có nhiều trăm, nhiều ngàn loại khác nhau cũng không vượt ra ngoài mười sáu loại theo phương pháp của bộ Paṭṭhāna như là phần thuộc về phiền não v.v..., cũng vậy, theo phương diện trình bày kinh, chúng có bốn loại. Ngài nói: “Vì có bốn cách trình bày kinh”. Ở đây, cũng như sự kết hợp khác nhau có thể có giữa khuynh hướng của bản thân (attajjhāsaya) và sự việc phát sinh (aṭṭhuppatti) với khuynh hướng của người khác (parajjhāsaya) và câu hỏi (pucchā), như là: “khuynh hướng của bản thân và khuynh hướng của người khác”, “khuynh hướng của bản thân và do câu hỏi”, “do sự việc phát sinh và khuynh hướng của người khác”, “do sự việc phát sinh và do câu hỏi”, vì có sự tồn tại của mối liên hệ giữa khuynh hướng và câu hỏi. Cũng vậy, mặc dù sự kết hợp khác nhau giữa sự việc phát sinh với khuynh hướng của bản thân cũng có thể có, nhưng không có sự kết hợp của sự việc phát sinh với khuynh hướng của bản thân v.v... khi chúng đứng trước. Do đó, ở đây không thể có một phương pháp trình bày chi tiết đầy đủ, nên đã được nói là “bốn cách trình bày kinh”. Hoặc là, chỉ có bốn cách được chỉ ra như là những cách trình bày căn bản vì các cách trình bày còn lại đã được bao hàm trong đó. Và ở đây, sự phân loại kết hợp này nên được hiểu theo như đã được trình bày.

တတြာယံ ဝစနတ္ထော – နိက္ခိပီယတီတိ နိက္ခေပေါ, သုတ္တံ ဧဝ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ. အထ ဝါ နိက္ခိပနံ နိက္ခေပေါ, သုတ္တဿ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ, သုတ္တဒေသနာတိ အတ္ထော. အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော, သော အဿ အတ္ထိ ကာရဏဘူတောတိ အတ္တဇ္ဈာသယော. အတ္တနော အဇ္ဈာသယော ဧတဿာတိ ဝါ အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရဇ္ဈာသယေပိ ဧသေဝ နယော. ပုစ္ဆာယ ဝသော ပုစ္ဆာဝသော, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆာဝသိကော. သုတ္တဒေသနာဝတ္ထုဘူတဿ အတ္ထဿ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထုပ္ပတ္တိ, အတ္ထုပ္ပတ္တိယေဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ တ္ထ-ကာရဿ ဋ္ဌ-ကာရံ ကတွာ. သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော. အထ ဝါ နိက္ခိပီယတိ သုတ္တံ ဧတေနာတိ သုတ္တနိက္ခေပေါ, အတ္တဇ္ဈာသယာဒိ ဧဝ. ဧတသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရေသံ အဇ္ဈာသယော ပရဇ္ဈာသယော. ပုစ္ဆီယတီတိ ပုစ္ဆာ, ပုစ္ဆိတဗ္ဗော အတ္ထော. ပုစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တံ ဓမ္မပ္ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဝစနံ ပုစ္ဆာဝသိကံ, တဒေဝ နိက္ခေပသဒ္ဒါပေက္ခာယ ပုလ္လိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပုစ္ဆာဝသိကော’’တိ. တထာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ ဧဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Ở đây, ý nghĩa của lời nói là như vầy: Được trình bày nên gọi là sự trình bày (nikkhepo), bản kinh chính là sự trình bày nên gọi là sự trình bày bản kinh (suttanikkhepo). Hoặc là, sự trình bày (nikkhipanaṃ) là nikkhepo, sự trình bày của bản kinh là suttanikkhepo, có nghĩa là sự thuyết giảng bản kinh. Khuynh hướng của bản thân là khuynh hướng của bản thân (attajjhāsayo), điều ấy có nơi vị ấy là nguyên nhân nên gọi là attajjhāsayo. Hoặc là, khuynh hướng của bản thân là của vị này nên gọi là attajjhāsayo. Về khuynh hướng của người khác (parajjhāsayo) cũng có phương pháp tương tự. Sự tùy thuộc vào câu hỏi là pucchāvaso, điều ấy có nơi vị này nên gọi là pucchāvasiko. Sự phát sanh của sự việc làm nền tảng cho sự thuyết giảng bản kinh là sự phát sanh của sự việc (atthuppatti), chính atthuppatti trở thành aṭṭhuppatti do biến đổi mẫu tự ‘ttha’ thành mẫu tự ‘ṭṭha’. Điều ấy có nơi vị này nên gọi là aṭṭhuppattiko. Hoặc là, bản kinh được trình bày bởi điều này nên gọi là sự trình bày bản kinh (suttanikkhepo), chính là khuynh hướng của bản thân v.v... Trong phương án về ý nghĩa này, khuynh hướng của bản thân là attajjhāsayo. Khuynh hướng của những người khác là parajjhāsayo. Được hỏi nên gọi là câu hỏi (pucchā), có nghĩa là sự việc cần được hỏi. Lời nói của những người tiếp nhận Chánh Pháp được tiến hành theo cách thức hỏi là pucchāvasikaṃ, chính điều ấy liên quan đến từ nikkhepa đã được nói ở nam tính là ‘pucchāvasiko.’ Tương tự, chính aṭṭhuppatti là aṭṭhuppattiko, ý nghĩa ở đây cần được hiểu là như vậy.

အပိစေတ္ထ ပရေသံ ဣန္ဒြိယပရိပါကာဒိကာရဏနိရပေက္ခတ္တာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ ဝိသုံ သုတ္တနိက္ခေပဘာဝေါ ယုတ္တော ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ဓမ္မတန္တိဋ္ဌပနတ္ထံ ပဝတ္တိတဒေသနတ္တာ. ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ပန ပရေသံ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနံ ဒေသနာပဝတ္တိဟေတုဘူတာနံ ဥပ္ပတ္တိယံ ပဝတ္တိတာနံ [Pg.49] ကထမဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အနဝရောဓော, ပုစ္ဆာဝသိကအဋ္ဌုပ္ပတ္တိကာနံ ဝါ ပရဇ္ဈာသယာနုရောဓေန ပဝတ္တိတာနံ ကထံ ပရဇ္ဈာသယေ အနဝရောဓောတိ? န စောဒေတဗ္ဗမေတံ. ပရေသဉှိ အဘိနီဟာရပရိပုစ္ဆာဒိဝိနိမုတ္တဿေဝ သုတ္တဒေသနာကာရဏုပ္ပာဒဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ. တထာ ဟိ ဗြဟ္မဇာလဓမ္မဒါယာဒသုတ္တာဒီနံ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏအာမိသုပ္ပာဒါဒိဒေသနာနိမိတ္တံ ‘‘အဋ္ဌုပ္ပတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပရေသံ ပုစ္ဆံ ဝိနာ အဇ္ဈာသယံ ဧဝ နိမိတ္တံ ကတွာ ဒေသိတော ပရဇ္ဈာသယော, ပုစ္ဆာဝသေန ဒေသိတော ပုစ္ဆာဝသိကောတိ ပါကဋောယမတ္ထောတိ. အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ကထေသီတိ ဓမ္မတန္တိဋ္ဌပနတ္ထံ ကထေသိ. ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒယော. အဇ္ဈာသယန္တိ အဓိမုတ္တိံ. ခန္တိန္တိ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ. မနန္တိ ပညတ္တိစိတ္တံ. အဘိနီဟာရန္တိ ပဏိဓာနံ. ဗုဇ္ဈနဘာဝန္တိ ဗုဇ္ဈနသဘာဝံ, ပဋိဝိဇ္ဈနာကာရံ ဝါ. ရူပဂရုကာနန္တိ ပဉ္စသု အာရမ္မဏေသု ရူပါရမ္မဏဂရုကာ ရူပဂရုကာ. စိတ္တေန ရူပနိန္နာ ရူပပေါဏာ ရူပပဗ္ဘာရာ ရူပဒဿနပ္ပသုတာ ရူပေန အာကဍ္ဎိတဟဒယာ, တေသံ ရူပဂရုကာနံ.

Hơn nữa, ở đây, việc khuynh hướng của bản thân (attajjhāsayo) là một loại trình bày bản kinh riêng biệt là hợp lý, do không tùy thuộc vào các nguyên nhân như là sự thuần thục về các căn của những người khác, do sự thuyết giảng được tiến hành chỉ với khuynh hướng của bản thân nhằm mục đích thiết lập dòng truyền Chánh Pháp. Còn đối với khuynh hướng của người khác (parajjhāsayo) và tùy thuộc câu hỏi (pucchāvasiko) được tiến hành trong sự phát sanh của những điều là nhân cho sự tiến hành thuyết giảng là khuynh hướng và câu hỏi của những người khác, tại sao lại không được bao gồm trong sự phát sanh của sự việc (aṭṭhuppatti)? Hoặc đối với tùy thuộc câu hỏi (pucchāvasiko) và sự phát sanh của sự việc (aṭṭhuppattiko) được tiến hành do thuận theo khuynh hướng của người khác, tại sao lại không được bao gồm trong khuynh hướng của người khác (parajjhāsayo)? Điều này không nên được chất vấn. Vì rằng, sự phát sanh của nguyên nhân thuyết giảng bản kinh vốn thoát khỏi sự phát nguyện, sự hỏi han v.v... của những người khác đã được kể là sự phát sanh của sự việc (aṭṭhuppatti), do đó khuynh hướng của người khác (parajjhāsayo) và tùy thuộc câu hỏi (pucchāvasiko) được kể riêng biệt. Thật vậy, nhân duyên thuyết giảng các bản kinh như là Phạm Võng, Người Thừa Tự Pháp v.v... là sự phát sanh của lời tán dương, chê bai, và lợi lộc được gọi là ‘sự phát sanh của sự việc (aṭṭhuppatti).’ Khuynh hướng của người khác (parajjhāsayo) là (bài kinh) được thuyết giảng do lấy chính khuynh hướng của những người khác làm nhân duyên, không có câu hỏi của họ. Tùy thuộc câu hỏi (pucchāvasiko) là (bài kinh) được thuyết giảng theo cách thức hỏi, ý nghĩa này là rõ ràng. Ngài đã thuyết chỉ với khuynh hướng của bản thân có nghĩa là ngài đã thuyết nhằm mục đích thiết lập dòng truyền Chánh Pháp. Các pháp làm cho sự giải thoát được thuần thục là tín căn v.v... Khuynh hướng (ajjhāsayaṃ) là sự quyết tâm (adhimuttiṃ). Sự kham nhẫn (khantiṃ) là sự kham nhẫn trong việc thẩm sát các quan điểm (diṭṭhinijjhānakkhantiṃ). Sự suy xét (manaṃ) là tâm chế định (paññatticittaṃ). Sự phát nguyện (abhinīhāraṃ) là sự ước nguyện (paṇidhānaṃ). Trạng thái giác ngộ (bujjhanabhāvaṃ) là bản chất của sự giác ngộ (bujjhanasabhāvaṃ) hoặc là phương cách của sự thông suốt (paṭivijjhanākāraṃ). Của những người xem trọng sắc (rūpagarukānaṃ) là trong năm đối tượng, những người xem trọng đối tượng sắc là những người xem trọng sắc (rūpagarukā). Với tâm hướng về sắc, thiên về sắc, nghiêng về sắc, chuyên chú trong việc thấy sắc, có tâm bị sắc lôi cuốn; của những người xem trọng sắc ấy.

ပဋိသေဓတ္ထောတိ ပဋိက္ခေပတ္ထော. ကဿ ပန ပဋိက္ခေပတ္ထောတိ? ကိရိယာပဓာနဉှိ ဝါကျံ, တသ္မာ ‘‘န သမနုပဿာမီ’’တိ သမနုပဿနာကိရိယာပဋိသေဓတ္ထော. တေနာဟ – ‘‘ဣမဿ ပန ပဒဿာ’’တိအာဒိ. ယော ပရော န ဟောတိ, သော အတ္တာတိ လောကသမညာမတ္တသိဒ္ဓံ သတ္တသန္တာနံ သန္ဓာယ – ‘‘အဟ’’န္တိ သတ္ထာ ဝဒတိ, န ဗာဟိရကပရိကပ္ပိတံ အဟံကာရဝိသယံ အဟံကာရဿ ဗောဓိမူလေယေဝ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ. လောကသမညာနတိက္ကမန္တာ ဧဝ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ လောကိယေ ဝိသယေ ဒေသနာပဝတ္တိ. ဘိက္ခဝေတိ အာလပနေ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. အညန္တိ အပေက္ခာသိဒ္ဓတ္တာ အညတ္ထဿ ‘‘ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗဣတ္ထိရူပတော အည’’န္တိ အာဟ. ဧကမ္ပိ ရူပန္တိ ဧကံ ဝဏ္ဏာယတနံ. သမံ ဝိသမံ သမ္မာ ယာထာဝတော အနု အနု ပဿတီတိ သမနုပဿနာ, ဉာဏံ. သံကိလိဿနဝသေန အနု အနု ပဿတီတိ သမနုပဿနာ, ဒိဋ္ဌိ. နော နိစ္စတောတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော, ဧဝမာဒိကောတိ အတ္ထော. တေန ‘‘ဒုက္ခတော သမနုပဿတီ’’တိ ဧဝမာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ. ဩလောကေန္တောပီတိ ဒေဝမနုဿဝိမာနကပ္ပရုက္ခမဏိကနကာဒိဂတာနိ ရူပါနိ အနဝသေသံ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဩလောကေန္တောပိ. သာမညဝစနောပိ ယံ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဧကရူပမ္ပီ’’တိ ရူပဿ [Pg.50] အဓိဂတတ္တာ ရူပဝိသယော ဣစ္ဆိတောတိ ‘‘ယံ ရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တထာ ပုရိသသဒ္ဒေါ ပရိယာဒိယိတဗ္ဗစိတ္တပုဂ္ဂလဝိသယောတိ ရူပဂရုကဿာတိ ဝိသေသိတံ. ဂဟဏံ ‘‘ခေပန’’န္တိ စ အဓိပ္ပေတံ, ပရိယာဒါနဉ္စ ဥပ္ပတ္တိနိဝါရဏန္တိ အာဟ – ‘‘စတုဘူမကကုသလစိတ္တ’’န္တိ. တဉှိ ရူပံ တာဒိသဿ ပရိတ္တကုသလဿပိ ဥပ္ပတ္တိံ နိဝါရေတိ, ကိမင်္ဂံ ပန မဟဂ္ဂတာနုတ္တရစိတ္တဿာတိ လောကုတ္တရကုသလစိတ္တဿပိ ဥပ္ပတ္တိယာ နိဝါရဏံ ဟောတုံ သမတ္ထံ, လောကိယကုသလုပ္ပတ္တိယာ နိဝါရကတ္တေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ‘‘စတုဘူမကကုသလစိတ္တံ ပရိယာဒိယိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. န ဟိ ကာမဂုဏဿာဒပ္ပသုတဿ ပုရိသဿ ဒါနာဒိဝသေန သဝိပ္ဖာရိကာ ကုသလုပ္ပတ္တိ သမ္ဘဝတိ. ဂဏှိတွာ ခေပေတွာတိ အတ္တာနံ အဿာဒေတွာ ပဝတ္တမာနဿ အကုသလစိတ္တဿ ပစ္စယော ဟောန္တံ ပဝတ္တိနိဝါရဏေန မုဋ္ဌိဂတံ ဝိယ ဂဟေတွာ အနုပ္ပာဒနိရောဓေန ခေပေတွာ ဝိယ တိဋ္ဌတိ. တာဝ မဟတိ လောကသန္နိဝါသေ တဿ ပရိယာဒိယဋ္ဌာနံ အဝိစ္ဆေဒတော လဗ္ဘတီတိ အာဟ – ‘‘တိဋ္ဌတီ’’တိ ယထာ ‘‘ပဗ္ဗတာ တိဋ္ဌန္တိ, နဇ္ဇော သန္ဒန္တီ’’တိ. တေနာဟ – ‘‘ဣဓ ဥဘယမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိအာဒိ.

“Nghĩa là phủ định” có nghĩa là bác bỏ. Nhưng bác bỏ cái gì? Vì câu văn lấy động từ làm chính, do đó “ta không thấy” có nghĩa là phủ định hành động thấy. Do đó, ngài nói: “Nhưng của từ này” v.v... Vị nào không phải là người khác, vị ấy là tự ngã. Bậc Đạo Sư nói “ta” là nhắm đến dòng tương tục của chúng sanh, vốn được xác lập chỉ bằng quy ước của thế gian, chứ không phải đối tượng của ngã mạn do ngoại đạo tưởng tượng, vì ngã mạn đã được đoạn tận ngay tại cội Bồ-đề. Thật vậy, sự thuyết giảng của các đức Phật về các vấn đề thế gian chính là không vượt qua quy ước của thế gian. Lý do trong tiếng gọi “này các tỳ khưu” đã được nói ở dưới. “Cái khác” là do sự thành tựu của sự liên quan, ngài nói “khác với sắc của người nữ sẽ được nói đến bây giờ”. “Dầu chỉ một sắc” là một sắc xứ. Thấy đi thấy lại một cách chân chánh, đúng như thật, cái bằng phẳng và không bằng phẳng, đó là sự thấy, là trí tuệ. Thấy đi thấy lại theo cách ô nhiễm, đó là sự thấy, là tà kiến. Ở đây, trong câu “không phải thường”, từ “iti” có nghĩa là bắt đầu, nghĩa là “vân vân”. Do đó, nó bao gồm các câu như “thấy là khổ” v.v... “Dầu nhìn thấy” là dầu nhìn thấy bằng trí toàn giác tất cả không sót lại các sắc thuộc về cung điện, cây như ý, ngọc, vàng v.v... của chư thiên và loài người. Mặc dù là từ chỉ chung, từ “yaṃ” (cái nào) được muốn hiểu là đối tượng sắc do sắc đã được đề cập trong câu “dầu chỉ một sắc”, vì thế được nói là “sắc nào”. Tương tự, từ “người nam” là đối tượng chỉ người có tâm bị chiếm đoạt, do đó được đặc tả là “người nặng về sắc”. Sự nắm giữ được hiểu là “sự loại bỏ”, và sự chiếm đoạt là sự ngăn chặn sự sanh khởi, nên ngài nói “tâm thiện bốn cõi”. Thật vậy, sắc ấy ngăn chặn sự sanh khởi của cả tâm thiện nhỏ của người như vậy, huống chi là tâm đại hành và siêu thế. Nó có khả năng ngăn chặn sự sanh khởi của cả tâm thiện siêu thế, thì không cần phải nói đến việc nó là cái ngăn chặn sự sanh khởi của tâm thiện thế gian, do đó được nói là “sau khi chiếm đoạt tâm thiện bốn cõi”. Thật vậy, sự sanh khởi của tâm thiện có quả báo lớn qua việc bố thí v.v... không thể xảy ra đối với người nam say đắm vị ngọt của các dục. “Nắm giữ và loại bỏ” có nghĩa là nó tồn tại như thể nắm trong lòng bàn tay bằng cách ngăn chặn sự diễn tiến của tâm bất thiện đang diễn ra do thưởng thức chính nó, và như thể loại bỏ bằng sự diệt không sanh khởi. Trong một thế giới rộng lớn như vậy, nơi chiếm đoạt của nó được tìm thấy không gián đoạn, nên ngài nói “nó tồn tại”, giống như “các ngọn núi đứng vững, các dòng sông chảy”. Do đó, ngài nói: “Ở đây, cả hai đều hợp lý” v.v...

ယထယိဒန္တိ သန္ဓိဝသေန အာကာရဿ ရဿတ္တံ ယကာရာဂမော စာတိ အာဟ – ‘‘ယထာ ဣဒ’’န္တိ. ဣတ္ထိယာ ရူပန္တိ ဣတ္ထိသရီရဂတံ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဉ္စ ရူပါယတနံ. ပရမတ္ထဿ နိရုဠှော, ပဌမံ သာဓာရဏတော သဒ္ဒသတ္ထလက္ခဏာနိ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာနိ, ပစ္ဆာ အသာဓာရဏတောတိ တာနိ ပါဠိဝသေန ဝိဘာဝေတုံ – ‘‘ရုပ္ပတီတိ ခေါ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ရုပ္ပတီတိ သီတာဒိဝိရောဓိပစ္စယေဟိ ဝိကာရံ အာပါဒီယတိ, အာပဇ္ဇတီတိ ဝါ အတ္ထော. ဝိကာရုပ္ပတ္တိ စ ဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ ဝိဘူတတရာ, ကုတော ပနာယံ ဝိသေသောတိ စေ? ‘‘သီတေနာ’’တိအာဒိဝစနတော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဝေဒနာဒီသု အနဝသေသရူပသမညာ သာမညလက္ခဏန္တိ သဗ္ဗရူပဓမ္မသာဓာရဏံ ရူပ္ပနံ. ဣဒါနိ အတ္ထုဒ္ဓါရနယေန ရူပသဒ္ဒံ သံဝဏ္ဏေန္တော ‘‘အယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ရူပက္ခန္ဓေ ဝတ္တတီတိ ‘‘ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ’’တိအာဒိဝစနတော (မ. နိ. ၁.၃၆၁; ၂.၁၁၃; ၃.၈၆, ၈၉; ဝိဘ. ၂). ရူပူပပတ္တိယာတိ ဧတ္ထ ရူပဘဝေါ ရူပံ ဥတ္တရပဒလောပေန. ရူပဘဝူပပတ္တိယာတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော. ကသိဏနိမိတ္တေတိ ပထဝီကသိဏာဒိသညိတေ ပဋိဘာဂနိမိတ္တေ. ရူပ္ပတိ အတ္တနော ဖလဿ သဘာဝံ ကရောတီတိ ရူပံ, သဘာဝဟေတူတိ [Pg.51] အာဟ – ‘‘သရူပါ…ပေ… ဧတ္ထ ပစ္စယေ’’တိ. ကရစရဏာဒိအဝယဝသံဃာတဘာဝေန ရူပီယတိ နိရူပီယတီတိ ရူပံ, ရူပကာယောတိ အာဟ – ‘‘အာကာသော…ပေ… ဧတ္ထ သရီရေ’’တိ.

Trong từ “yathayidaṃ”, do nối âm, nguyên âm “ā” bị rút ngắn và phụ âm “y” được thêm vào, nên ngài nói là “yathā idaṃ” (ví như thế này). “Sắc của người nữ” là sắc xứ thuộc về thân thể người nữ và liên quan đến nó. (Từ “rūpa”) đã trở thành thông dụng trong nghĩa tối hậu. Trước tiên, các đặc tính của từ ngữ nên được giải thích một cách tổng quát, sau đó là một cách đặc thù. Do đó, để giải thích chúng theo kinh văn, ngài nói: “Này, nó bị biến hoại... nên được hiểu”. Ở đó, “bị biến hoại” có nghĩa là bị biến đổi, hay bị ảnh hưởng bởi các duyên đối nghịch như lạnh v.v... Và sự sanh khởi của sự biến đổi, sự sanh khởi không tương đồng khi các duyên đối nghịch hội tụ, thì rõ ràng hơn. Nếu hỏi, sự khác biệt này từ đâu ra? Là từ lời nói “bởi lạnh” v.v... Và làm như vậy, sự biến hoại là đặc tính chung, là tên gọi chung cho tất cả các pháp sắc không sót lại trong thọ v.v... Bây giờ, khi giải thích từ “rūpa” theo phương pháp trích dẫn ý nghĩa, ngài nói: “Nhưng cái này” v.v... Nó được dùng trong sắc uẩn, theo lời nói “hoặc thô hoặc tế” v.v... (M. i. 361; ii. 113; iii. 86, 89; Vibh. 2). Ở đây, trong câu “sanh vào cõi sắc”, “rūpabhava” (sắc hữu) trở thành “rūpa” do lược bỏ từ sau. “Sanh vào sắc hữu” là ý nghĩa ở đây. “Trong tướng kasiṇa” là trong tướng tương tự được gọi là địa kasiṇa v.v... Nó tạo ra bản chất của quả của chính nó, nên gọi là “rūpa” (sắc), là nhân của bản chất. Ngài nói: “Có cùng bản chất... ở đây trong duyên”. Nó được hình thành, được xác định bởi sự kết hợp của các bộ phận như tay, chân v.v..., nên gọi là “rūpa” (hình thể), là thân sắc. Ngài nói: “Hư không... ở đây trong thân thể”.

ရူပယတိ ဝဏ္ဏဝိကာရံ အာပဇ္ဇမာနံ ဟဒယင်္ဂတဘာဝံ ပကာသေတီတိ ရူပံ, ဝဏ္ဏာယတနံ. အာရောဟပရိဏာဟာဒိဘေဒရူပဂတံ သဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိံ နိဿာယ ပသာဒံ အာပဇ္ဇမာနော ရူပပ္ပမာဏောတိ ဝုတ္တောတိ အာဟ – ‘‘ဧတ္ထ သဏ္ဌာနေ’’တိ. ပိယရူပန္တိအာဒီသု သဘာဝတ္ထော ရူပသဒ္ဒေါ. အာဒိသဒ္ဒေန ရူပဇ္ဈာနာဒီနံ သင်္ဂဟော. ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ ဧတ္ထ အဇ္ဈတ္တံ ကေသာဒီသု ပရိကမ္မသညာဝသေန ပဋိလဒ္ဓရူပဇ္ဈာနံ ရူပံ, တံ အဿ အတ္ထီတိ ရူပီတိ ဝုတ္တော. ဣတ္ထိယာ စတုသမုဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏေတိ ဣတ္ထိသရီရပရိယာပန္နမေဝ ရူပံ ဂဟိတံ, တပ္ပဋိဗဒ္ဓဝတ္ထာလင်္ကာရာဒိရူပမ္ပိ ပန ပုရိသစိတ္တဿ ပရိယာဒါယကံ ဟောတီတိ ဒဿေတုံ – ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂန္ဓဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏေန ဝိလေပနံ ဝုတ္တံ. ကာမံ ‘‘အသုကာယ ဣတ္ထိယာ ပသာဓန’’န္တိ သလ္လက္ခိတဿ အကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓဿပိ ဝဏ္ဏော ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တဿ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌေယျ, တံ ပန န ဧကန္တိကန္တိ ဧကန္တိကံ ဒဿေန္တော ‘‘ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ’’တိအာဟ. ဥပကပ္ပတီတိ စိတ္တဿ ပရိယာဒါနာယ ဥပကပ္ပတိ. ပုရိမဿေဝါတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တအတ္ထဿေဝ ဒဠှီကရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘ဒွိက္ခတ္တုံ ဗန္ဓံ သုဗန္ဓ’’န္တိ. နိဂမနဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဩပမ္မဝသေန ဝုတ္တန္တိ ‘‘ယံ ဧဝံ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’’တိ သကလမေဝိဒံ ပုရိမဝစနံ ဥပမာဝသေန ဝုတ္တံ, တတ္ထ ပန ဥပမာဘူတံ အတ္ထံ ဒဿေတုံ – ‘‘ယထယိဒံ…ပေ… ဣတ္ထိရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပရိယာဒါနေ အာနုဘာဝေါ သမ္ဘဝေါ ပရိယာဒါနာနုဘာဝေါ, တဿ ဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ.

“Rūpayati” có nghĩa là biểu hiện, trải qua sự biến đổi của sắc thái, làm tỏ rõ trạng thái đi vào lòng người, do đó được gọi là “rūpa” (sắc), là xứ về sắc (vaṇṇāyatanaṃ). Người trở nên hài lòng (pasādaṃ āpajjamāno) nương vào sự hoàn hảo của hình tướng (saṇṭhānasampattiṃ) vốn có các sắc thái khác nhau như chiều cao, chiều rộng, v.v..., được gọi là “người lấy sắc làm tiêu chuẩn” (rūpappamāṇo), do đó đã nói rằng: “Ở đây, trong hình tướng” (ettha saṇṭhāne). Trong các từ như “sắc khả ái” (piyarūpa), từ “sắc” (rūpa) có nghĩa là tự tánh. Qua từ “v.v...” (ādi), các thiền sắc giới (rūpajjhāna), v.v... được bao gồm. Trong câu “người có sắc thấy các sắc” (rūpī rūpāni passati), “sắc” (rūpaṃ) là thiền sắc giới đã chứng đắc thông qua tướng chuẩn bị (parikammasaññā) ở nơi tự thân như tóc, v.v... (ajjhattaṃ kesādīsu). Người có được điều ấy (taṃ assa atthi) được gọi là “người có sắc” (rūpī). Trong bốn nguồn gốc của người nữ, chỉ có sắc thuộc về thân thể người nữ (itthisarīrapariyāpannameva rūpaṃ) được đề cập. Tuy nhiên, để chỉ ra rằng ngay cả sắc của vật dụng, trang sức, v.v... liên quan đến người nữ ấy (tappaṭibaddhavatthālaṅkārādirūpampi) cũng có thể chi phối tâm của người nam (purisacittassa pariyādāyakaṃ hoti), nên đã nói “hơn nữa” (apicā), v.v... Qua việc đề cập đến “hương và sắc”, “thuốc thoa” (vilepanaṃ) đã được nói đến. Thật vậy, ngay cả sắc của vật không liên quan đến thân thể (akāyappaṭibaddhassapi vaṇṇo), được nhận biết là “vật trang sức của người nữ kia”, cũng có thể chi phối tâm của người nam có tâm bị trói buộc (paṭibaddhacittassa purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya). Nhưng vì điều đó không phải là chắc chắn (taṃ pana na ekantikanti), để chỉ ra điều chắc chắn (ekantikaṃ dassento), ngài đã nói “liên quan đến thân thể” (kāyappaṭibaddho). “Upakappati” có nghĩa là nó thuận lợi cho việc chi phối tâm. “Purimasseva” có nghĩa là được nói để củng cố ý nghĩa đã được nói trước đó, giống như “buộc hai lần là buộc chặt”. Hoặc nên hiểu rằng điều này được nói theo cách kết luận. “Được nói theo cách ví dụ” có nghĩa là toàn bộ câu nói trước đó “cái mà chi phối tâm của người nam như vậy” được nói theo cách ví dụ. Tuy nhiên, để chỉ ra ý nghĩa làm ví dụ ở đó, đã nói rằng “giống như thế này... v.v... sắc của người nữ”. Uy lực hay khả năng trong việc chi phối là “pariyādānānubhāvo”. Điều này được nói theo cách trình bày về uy lực ấy.

ဣဒံ ပန ‘‘ဣတ္ထိရူပ’’န္တိအာဒိဝစနံ ပရိယာဒါနာနုဘာဝေ သာဓေတဗ္ဗေ ဒီပေတဗ္ဗေ ဝတ္ထု ကာရဏံ. နာဂေါ နာမ သော ရာဇာ, ဒီဃဒါဌိကတ္တာ ပန ‘‘မဟာဒါဌိကနာဂရာဇာ’’တိ ဝုတ္တော. အသံဝရနိယာမေနာတိ စက္ခုဒွါရိကေန အသံဝရနီဟာရေန. နိမိတ္တံ ဂဟေတွာတိ ရာဂုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတံ ရူပံ သုဘနိမိတ္တံ ဂဟေတွာ. ဝိသိကာဒဿနံ ဂန္တွာတိ သိဝထိကဒဿနံ ဂန္တွာ. တတ္ထ ဟိ အာဒီနဝါနုပဿနာ ဣဇ္ဈတိ. ဝတ္ထုလောဘေန ကုတော တာဒိသာယ မရဏန္တိ အသဒ္ဒဟန္တော ‘‘မုခံ တုမှာကံ ဓူမဝဏ္ဏ’’န္တိ တေ ဒဟရသာမဏေရေ ဥပ္ပဏ္ဍေန္တော ဝဒတိ.

Tuy nhiên, lời nói “sắc của người nữ”, v.v... này là cơ sở và nguyên nhân (vatthu kāraṇaṃ) cần được chứng minh và làm sáng tỏ về uy lực chi phối (pariyādānānubhāve sādhetabbe dīpetabbe). Vị vua ấy tên là Nāga, nhưng vì có răng nanh dài (dīghadāṭhikattā) nên được gọi là “vua rồng Mahādāṭhika” (mahādāṭhikanāgarājā). “Asaṃvaraniyāmena” có nghĩa là bằng phương cách không phòng hộ qua cửa mắt. “Nimittaṃ gahetvā” có nghĩa là đã nắm bắt tướng tốt đẹp (subhanimittaṃ), tức là sắc pháp là nguyên nhân cho sự sanh khởi của tham ái (rāguppattihetubhūtaṃ rūpaṃ). “Visikādassanaṃ gantvā” có nghĩa là đã đi đến bãi tha ma để xem (sivathikadassanaṃ gantvā). Vì rằng ở nơi đó, sự quán xét về sự nguy hại (ādīnavānupassanā) được thành tựu. Do lòng tham đối với đối tượng (vatthulobhena), không tin rằng “làm sao có cái chết như vậy?”, vị ấy nói, chế nhạo (uppaṇḍento) các vị sa-di trẻ tuổi ấy rằng: “Mặt của các ông có màu khói” (mukhaṃ tumhākaṃ dhūmavaṇṇa).

ရတနတ္တယေ သုပ္ပသန္နတ္တာ ကာကဝဏ္ဏတိဿာဒီဟိ ဝိသေသနတ္ထဉ္စ သော တိဿမဟာရာဇာ သဒ္ဓါသဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ဝုစ္စတိ. ဒဟရဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ [Pg.52] တိဋ္ဌတီတိ အဓိကာရဝသေန ဝုတ္တံ. နိဋ္ဌိတုဒ္ဒေသကိစ္စောတိ ဂါမေ အသပ္ပာယရူပဒဿနံ ဣမဿ အနတ္ထာယ သိယာတိ အာစရိယေန နိဝါရိတဂါမပ္ပဝေသော ပစ္ဆာ နိဋ္ဌိတုဒ္ဒေသကိစ္စော ဟုတွာ ဌိတော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အတ္ထကာမာနံ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ’’တိ. နိဝတ္ထဝတ္ထံ သဉ္ဇာနိတွာတိ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌဒိဝသေ နိဝတ္ထဝတ္ထံ တဿာ မတဒိဝသေ သိဝထိကဒဿနတ္ထံ ဂတေန လဒ္ဓံ သဉ္ဇာနိတွာ. ဧဝမ္ပီတိ ဧဝံ မရဏသမ္ပာပနဝသေနပိ. အယံ တာဝေတ္ထ အဋ္ဌကထာယ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ.

Do có lòng tịnh tín vững chắc nơi Tam Bảo và cũng để phân biệt với các vị vua như Kākavaṇṇatissa, v.v..., vị đại vương Tissa ấy được gọi một cách đặc biệt bằng từ “Saddhā” (Tín). “Nó chi phối tâm của người trẻ” được nói theo quyền hạn của chủ đề. “Niṭṭhituddesakicco” có nghĩa là: người đã bị vị thầy ngăn cản việc vào làng vì nghĩ rằng “việc nhìn thấy sắc không thích hợp trong làng có thể gây bất lợi cho người này”, sau đó đã đứng lại sau khi hoàn thành phận sự đọc tụng. Do đó đã được nói rằng: “đã không nghe theo lời của những người mong cầu lợi ích”. “Nivatthavatthaṃ sañjānitvā” có nghĩa là: đã nhận ra tấm y phục mà cô ấy đã mặc vào ngày mình nhìn thấy, tấm y phục được tìm thấy khi vị ấy đi đến bãi tha ma để xem vào ngày cô ấy qua đời. “Evampi” có nghĩa là: ngay cả bằng cách đi đến cái chết như vậy. Đây trước hết là phần giải thích ý nghĩa chưa rõ ràng trong Chú giải.

နေတ္တိနယဝဏ္ဏနာ

Phần Giải Thích Về Phương Pháp Của Luận Tạng Netti

ဣဒါနိ ပကရဏနယေန ပါဠိယာ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမ. သာ ပန အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ ယသ္မာ ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနပ္ပယောဇနဘာဇနေသု ပိဏ္ဍတ္ထေသု စ နိဒ္ဓါရိတေသု သုကရာ ဟောတိ သုဝိညေယျာ စ, တသ္မာ သုတ္တဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမံ နိဒ္ဓါရယိဿာမ. တတ္ထ သမုဋ္ဌာနံ နာမ ဒေသနာနိဒါနံ, တံ သာဓာရဏမသာဓာရဏန္တိ ဒုဝိဓံ. တတ္ထ သာဓာရဏမ္ပိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဘေဒတော ဒုဝိဓံ. တတ္ထ သာဓာရဏံ အဇ္ဈတ္တိကသမုဋ္ဌာနံ နာမ လောကနာထဿ မဟာကရုဏာ. တာယ ဟိ သမုဿာဟိတဿ ဘဂဝတော ဝေနေယျာနံ ဓမ္မဒေသနာယ စိတ္တံ ဥဒပါဒိ, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သတ္တေသု စ ကာရုညတံ ပဋိစ္စ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေသီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၈၃; မဟာဝ. ၉; သံ. နိ. ၁.၁၇၃). ဧတ္ထ စ ဟေတာဝတ္ထာယပိ မဟာကရုဏာယ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ယာဝဒေဝ သံသာရမဟောဃတော သဒ္ဓမ္မဒေသနာဟတ္ထဒါနေဟိ သတ္တသန္တာရဏတ္ထံ တဒုပ္ပတ္တိတော. ယထာ စ မဟာကရုဏာ, ဧဝံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဒသဗလဉာဏာဒယော စ ဒေသနာယ အဗ္ဘန္တရသမုဋ္ဌာနဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗာ. သဗ္ဗဉှိ ဉေယျဓမ္မံ တေသံ ဒေသေတဗ္ဗာကာရံ သတ္တာနဉ္စ အာသယာနုသယာဒိံ ယာထာဝတော ဇာနန္တော ဘဂဝါ ဌာနာဋ္ဌာနာဒီသု ကောသလ္လေန ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဝိစိတ္တနယဒေသနံ ပဝတ္တေသီတိ. ဗာဟိရံ ပန သာဓာရဏံ သမုဋ္ဌာနံ ဒသသဟဿမဟာဗြဟ္မပရိဝါရဿ သဟမ္ပတိဗြဟ္မုနော အဇ္ဈေသနံ. တဒဇ္ဈေသနုတ္တရကာလဉှိ ဓမ္မဂမ္ဘီရတာပစ္စဝေက္ခဏာဇနိတံ အပ္ပောဿုက္ကတံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ ဓမ္မဿာမီ ဓမ္မဒေသနာယ ဥဿာဟဇာတော အဟောသိ. အသာဓာရဏမ္ပိ အဗ္ဘန္တရဗာဟိရဘေဒတော ဒုဝိဓမေဝ. တတ္ထ အဗ္ဘန္တရံ ယာယ မဟာကရုဏာယ ယေန စ ဒေသနာဉာဏေန [Pg.53] ဣဒံ သုတ္တံ ပဝတ္တိတံ, တဒုဘယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗာဟိရံ ပန ရူပဂရုကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယော. သွာယမတ္ထော အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော ဧဝ.

Bây giờ, chúng tôi sẽ giải thích ý nghĩa của Pāli theo phương pháp của luận giải. Và sự giải thích ý nghĩa ấy, vì rằng nó trở nên dễ thực hiện và dễ hiểu khi nguồn gốc, mục đích, đối tượng, và ý nghĩa tóm tắt của bài thuyết giảng đã được xác định, do đó, trước tiên chúng tôi sẽ xác định nguồn gốc, v.v... của bài kinh. Trong đó, “nguồn gốc” (samuṭṭhāna) là nhân duyên của bài thuyết giảng. Nó có hai loại: chung (sādhāraṇa) và không chung (asādhāraṇa). Trong đó, loại chung cũng có hai loại theo sự phân biệt nội tại (ajjhattika) và ngoại tại (bāhira). Trong đó, nguồn gốc chung nội tại chính là lòng đại bi (mahākaruṇā) của bậc Thế Tôn. Vì rằng, được thúc đẩy bởi lòng đại bi ấy, tâm của Đức Thế Tôn đã khởi lên để thuyết giảng Chánh pháp cho chúng sanh cần được giáo hóa. Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: “và do duyên lòng bi mẫn đối với chúng sanh, ngài đã nhìn khắp thế gian bằng Phật nhãn”, v.v... Và ở đây, cần phải hiểu sự bao gồm của lòng đại bi ngay cả trong trạng thái nhân, trong chừng mực nó khởi lên với mục đích cứu vớt chúng sanh khỏi dòng lũ lớn của luân hồi bằng cách trao bàn tay là sự thuyết giảng Chánh pháp. Và cũng như lòng đại bi, trí toàn giác (sabbaññutaññāṇa), mười trí lực (dasabalañāṇa), v.v... cũng cần được nói đến như là nguồn gốc bên trong của bài thuyết giảng. Vì rằng, Đức Thế Tôn, trong khi biết đúng như thật tất cả các pháp cần biết, cách thức cần thuyết giảng chúng, và khuynh hướng, tùy miên, v.v... của chúng sanh, với sự thiện xảo về xứ và phi xứ, v.v..., đã trình bày một bài thuyết giảng với nhiều phương pháp đa dạng, phù hợp với thiên hướng của những người cần được giáo hóa. Còn nguồn gốc chung ngoại tại là lời thỉnh cầu (ajjhesana) của Phạm thiên Sahampati cùng với đoàn tùy tùng mười ngàn vị đại Phạm thiên. Vì rằng, sau lời thỉnh cầu ấy, sau khi đã dẹp tan sự ít nhiệt tâm (appossukkataṃ) sanh khởi từ việc quán xét sự thâm sâu của Chánh pháp, bậc Chánh Pháp Chủ đã trở nên nhiệt thành trong việc thuyết giảng Chánh pháp. Loại không chung cũng có hai loại theo sự phân biệt bên trong và bên ngoài. Trong đó, nguồn gốc bên trong cần được hiểu là cả lòng đại bi và trí tuệ thuyết giảng mà nhờ đó bài kinh này đã được trình bày. Còn nguồn gốc bên ngoài là thiên hướng (ajjhāsayo) của những người xem trọng sắc (rūpagarukānaṃ). Ý nghĩa này đã được nói đến trong Chú giải.

ပယောဇနမ္ပိ သာဓာရဏာသာဓာရဏတော ဒုဝိဓံ. တတ္ထ သာဓာရဏံ ယာဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ဝိမုတ္တိရသတ္တာ ဘဂဝတော ဒေသနာယ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧတဒတ္ထာ ကထာ, ဧတဒတ္ထာ မန္တနာ’’တိအာဒိ. အသာဓာရဏံ ပန တေသံ ရူပဂရုကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ရူပေ ဆန္ဒရာဂဿ ဇဟာပနံ, ဥဘယမ္ပေတံ ဗာဟိရမေဝ. သစေ ပန ဝေနေယျသန္တာနဂတမ္ပိ ဒေသနာဗလသိဒ္ဓိသင်္ခါတံ ပယောဇနံ အဓိပ္ပာယသမိဇ္ဈနဘာဝတော ယထာဓိပ္ပေတတ္ထသိဒ္ဓိယာ မဟာကာရုဏိကဿ ဘဂဝတောပိ ပယောဇနမေဝါတိ ဂဏှေယျ, ဣမိနာ ပရိယာယေနဿ အဗ္ဘန္တရတာပိ သိယာ.

Mục đích cũng có hai loại: phổ thông và không phổ thông. Trong đó, mục đích phổ thông của lời dạy của Đức Thế Tôn là hương vị giải thoát cho đến Vô Dư Y Niết Bàn. Do đó, Ngài đã nói: “Câu chuyện này vì mục đích ấy, cuộc thảo luận này vì mục đích ấy,” v.v. Còn mục đích không phổ thông là sự từ bỏ dục tham đối với sắc của những người nặng về sắc. Cả hai mục đích này đều là bên ngoài. Tuy nhiên, nếu mục đích được gọi là sự thành tựu nhờ năng lực của lời dạy, đã đi vào tâm của chúng sanh cần được tế độ, cũng được xem là mục đích của Đức Thế Tôn, bậc Đại Bi, do sự thành tựu ý định và sự hoàn thành mục tiêu như đã dự kiến, thì theo cách này, nó cũng có thể là bên trong.

အပိစ တေသံ ရူပဂရုကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ရူပသ္မိံ ဝိဇ္ဇမာနဿ အာဒီနဝဿ ယာထာဝတော အနဝဗောဓော ဣမိဿာ ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနံ, တဒဝဗောဓော ပယောဇနံ. သော ဟိ ဣမာယ ဒေသနာယ ဘဂဝန္တံ ပယောဇေတိ တန္နိပ္ဖာဒနပရာယံ ဒေသနာတိ ကတွာ. ယဉှိ ဒေသနာယ သာဓေတဗ္ဗံ ဖလံ, တံ အာကင်္ခိတဗ္ဗတ္တာ ဒေသကံ ဒေသနာယ ပယောဇေတီတိ ပယောဇနန္တိ ဝုစ္စတိ. တထာ တေသံ ပုဂ္ဂလာနံ တဒညေသဉ္စ ဝေနေယျာနံ ရူပမုခေန ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အာဒီနဝဒဿနဉ္စေတ္ထ ပယောဇနံ. တထာ သံသာရစက္ကနိဝတ္တိသဒ္ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တိသဿတာဒိမိစ္ဆာဝါဒနိရာကရဏံ သမ္မာဝါဒပုရေက္ခာရော အကုသလမူလသမူဟနနံ ကုသလမူလသမာရောပနံ အပါယဒွါရပိဒဟနံ သဂ္ဂမဂ္ဂဒွါရဝိဝရဏံ ပရိယုဋ္ဌာနဝူပသမနံ အနုသယသမုဂ္ဃာတနံ ‘‘မုတ္တော မောစေဿာမီ’’တိ ပုရိမပဋိညာဝိသံဝါဒနံ တပ္ပဋိပက္ခမာရမနောရထဝိသံဝါဒနံ တိတ္ထိယဓမ္မနိမ္မထနံ ဗုဒ္ဓဓမ္မပတိဋ္ဌာပနန္တိ ဧဝမာဒီနိပိ ပယောဇနာနိ ဣဓ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

Hơn nữa, đối với những người nặng về sắc, sự không liễu tri như thật về sự nguy hại hiện hữu trong sắc là nguồn gốc của bài pháp này, và sự liễu tri điều đó là mục đích. Thật vậy, chính sự liễu tri ấy đã thúc đẩy Đức Thế Tôn đến bài pháp này, với ý nghĩ rằng “bài pháp này nhằm để hoàn thành mục đích đó”. Bởi vì, quả nào cần được thành tựu bởi lời dạy, quả ấy, do cần được mong mỏi, nên thúc đẩy người thuyết giảng đến với lời dạy; do đó nó được gọi là mục đích. Tương tự, đối với những người ấy và các chúng sanh cần được tế độ khác, việc thấy được sự nguy hại trong năm thủ uẩn thông qua sắc cũng là mục đích ở đây. Tương tự, những mục đích như sau cũng cần được hiểu ở đây: sự dừng lại của bánh xe luân hồi, sự chuyển vận bánh xe Chánh pháp, sự bác bỏ các tà kiến như thường kiến, sự thiết lập chánh kiến, sự nhổ bật các gốc rễ bất thiện, sự gieo trồng các gốc rễ thiện, sự đóng lại các cánh cửa đọa xứ, sự mở ra các cánh cửa cõi trời và đạo lộ, sự làm lắng dịu các triền cái, sự đoạn trừ các tùy miên, sự thực hiện lời hứa trước kia rằng “Ta đã giải thoát, sẽ giải thoát (chúng sanh)”, sự làm thất bại ước muốn của Ma vương là đối nghịch của điều đó, sự nghiền nát giáo lý của ngoại đạo, sự thiết lập Phật pháp.

ယထာ တေ ပုဂ္ဂလာ ရူပဂရုကာ, ဧဝံ တဒညေ စ သက္ကာယဂရုကာ သက္ကာယသ္မိံ အလ္လီနာ သင်္ခတဓမ္မာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ စ ပဋိပတ္တိံ အဇာနန္တာ အသဒ္ဓမ္မဿဝနသာဓာရဏပရိစရိယမနသိကာရပရာ သဒ္ဓမ္မဿဝနဓာရဏပရိစယပ္ပဋိဝေဓဝိမုခါ စ ဘဝဝိပ္ပမောက္ခေသိနော ဝေနေယျာ ဣမိဿာ ဒေသနာယ ဘာဇနံ.

Giống như những người kia nặng về sắc, cũng vậy, những người khác nặng về thân kiến, dính mắc vào thân của mình, không biết sự thực hành đối với các pháp hữu vi và đối với bậc Chánh Đẳng Giác, chuyên tâm vào việc nghe phi pháp, giao du chung và tác ý (sai lầm), và quay lưng lại với việc nghe, ghi nhớ, thực hành, và chứng ngộ Chánh pháp, là những chúng sanh cần được tế độ đang tìm cầu sự giải thoát khỏi hữu, chính là đối tượng của bài pháp này.

ပိဏ္ဍတ္တာ [Pg.54] စေတ္ထ ရူပဂ္ဂဟဏေန ရူပဓာတုရူပါယတနရူပက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဏှနံ ရူပမုခေန စတုဓမ္မာနံ ဝဋ္ဋတ္တယဝိစ္ဆေဒနူပါယော အာသဝေါဃာဒိဝိဝေစနံ အဘိနန္ဒနနိဝါရဏသင်္ဂတိက္ကမော ဝိဝါဒမူလပရိစ္စာဂေါ သိက္ခတ္တယာနုယောဂေါ ပဟာနတ္တယဒီပနာ သမထဝိပဿနာနုဋ္ဌာနံ ဘာဝနာသစ္ဆိကိရိယာသိဒ္ဓီတိ ဧဝမာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Ở đây, tóm lại, qua việc nắm bắt từ “sắc”, cần hiểu những điều sau đây: sự bao gồm sắc giới, sắc xứ, và sắc uẩn; phương pháp đoạn trừ ba vòng luân chuyển của bốn pháp thông qua sắc; sự phân biệt các lậu hoặc, bộc lưu, v.v.; sự ngăn ngừa hoan hỷ và vượt qua dính mắc; sự từ bỏ gốc rễ của tranh cãi; sự thực hành tam học; sự làm sáng tỏ ba loại đoạn trừ; sự thực hành chỉ và quán; sự thành tựu của việc tu tập và chứng ngộ.

ဣတော ပရံ ပန သောဠသ ဟာရာ ဒဿေတဗ္ဗာ. တတ္ထ ‘‘ရူပ’’န္တိ သဟဇာတာ တဿ နိဿယဘူတာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ စ သဗ္ဗေ ရူပါရူပဓမ္မာ တဏှာဝဇ္ဇာ ဒုက္ခသစ္စံ. တံသမုဋ္ဌာပိကာ တဒါရမ္မဏာ စ တဏှာ သမုဒယသစ္စံ. တဒုဘယေသံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓသစ္စံ. နိရောဓပ္ပဇာနနာ ပဋိပဒါ မဂ္ဂသစ္စံ. တတ္ထ သမုဒယေန အဿာဒေါ, ဒုက္ခေန အာဒီနဝေါ, မဂ္ဂနိရောဓေဟိ နိဿရဏံ, ရူပါရမ္မဏဿ အကုသလစိတ္တဿ ကုသလစိတ္တဿ စ ပရိယာဒါနံ ဖလံ. ယဉှိ ဒေသနာယ သာဓေတဗ္ဗံ ပယောဇနံ, တံ ဖလန္တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. တဒတ္ထံ ဟိဒံ သုတ္တံ ဘဂဝတာ ဒေသိတန္တိ. ယထာ တံ ကုသလစိတ္တံ န ပရိယာဒိယတိ, ဧဝံ ပဋိသင်္ခါနဘာဝနာဗလပရိဂ္ဂဟိတာ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ ဥပါယော. ပုရိသဿ ကုသလစိတ္တပရိယာဒါနေနဿ ရူပဿ အညရူပါသာဓာရဏတာဒဿနာပဒေသေန အတ္ထကာမေဟိ တတော စိတ္တံ သာဓုကံ ရက္ခိတဗ္ဗံ. အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အာဏတ္တီတိ အယံ ဒေသနာဟာရော. အဿာဒါဒိသန္ဒဿနဝိဘာဝနလက္ခဏော ဟိ ဒေသနာဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ နေတ္တိပ္ပကရဏေ –

Từ đây trở đi, mười sáu phương pháp (hārā) sẽ được trình bày. Trong đó, “sắc” là tất cả các pháp sắc và phi sắc đồng sanh, là nền tảng của nó, và liên quan đến nó, ngoại trừ ái; đó là Khổ đế. Ái, là cái làm phát sanh và lấy nó làm đối tượng, là Tập đế. Sự không hiện hữu của cả hai là Diệt đế. Con đường liễu tri sự diệt tận là Đạo đế. Trong đó, với Tập là vị ngọt, với Khổ là sự nguy hại, với Đạo và Diệt là sự thoát ly. Sự cạn kiệt của tâm bất thiện và tâm thiện lấy sắc làm đối tượng là quả. Ý nghĩa của điều được nói là: “Mục đích nào cần được thành tựu bởi lời dạy, đó là quả”. Vì mục đích đó, kinh này đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng. Phương tiện là sự phòng hộ các căn môn, được thực hành bằng năng lực của tuệ quán và tu tập, để tâm thiện ấy không bị cạn kiệt. Những người mong cầu lợi ích nên khéo bảo vệ tâm khỏi đối tượng ấy, với lý do là để thấy được tính chất không chung với các sắc khác của sắc này thông qua sự cạn kiệt tâm thiện của người đó. Đây là mệnh lệnh của Đức Thế Tôn ở đây; đây là phương pháp thuyết giảng (desanāhāra). Vì phương pháp thuyết giảng có đặc tính trình bày và giải thích về vị ngọt, v.v. Điều này đã được nói trong Netti-pakaraṇa:

‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ, နိဿရဏမ္ပိ စ ဖလံ ဥပါယော စ;

အာဏတ္တီ စ ဘဂဝတော, ယောဂီနံ ဒေသနာဟာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

“Vị ngọt, sự nguy hại, và cả sự thoát ly, quả và phương tiện; và mệnh lệnh của Đức Thế Tôn, là phương pháp thuyết giảng cho các hành giả.” (Netti. 4, Phẩm Chỉ Dẫn);

ဒေသီယတိ သံဝဏ္ဏီယတိ ဧတာယ သုတ္တတ္ထောတိ ဒေသနာ, ဒေသနာယ သဟစရဏတော ဝါ ဒေသနာ. နနု စ အညေပိ ဟာရာ ဒေသနာသင်္ခါတဿ သုတ္တဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာတော ဒေသနာယ သဟစာရိနော ဝါတိ? သစ္စမေတံ, အယံ ပန ဟာရော ယေဘုယျေန ယထာရုတဝသေနေဝ ဝိညာယမာနော ဒေသနာယ သဟ စရတီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ, န တထာပရေ. န ဟိ အဿာဒါဒီနဝနိဿရဏာဒိသန္ဒဿနရဟိတာ သုတ္တဒေသနာ အတ္ထိ. ကိံ ပန တေသံ အဿာဒါဒီနံ အနဝသေသာနံ ဝစနံ ဒေသနာဟာရော, ဥဒါဟု [Pg.55] ဧကစ္စာနန္တိ? နိရဝသေသာနံယေဝ. ယသ္မိဉှိ သုတ္တေ အဿာဒါဒီနဝနိဿရဏာနိ သရူပတော အာဂတာနိ, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ယတ္ထ ပန ဧကဒေသေန အာဂတာနိ, န စ သရူပေန, တတ္ထ အနာဂတံ အတ္ထဝသေန နိဒ္ဓါရေတွာ ဟာရော ယောဇေတဗ္ဗော.

“Desanā” (thuyết giảng) là vì ý nghĩa của kinh được giảng dạy, được trình bày bởi nó; hoặc là “desanā” vì nó đi cùng với lời dạy. Chẳng phải các phương pháp khác cũng đi cùng với lời dạy, vì chúng giải thích ý nghĩa của kinh, vốn được gọi là lời dạy sao? Điều đó đúng. Tuy nhiên, phương pháp này, vì phần lớn được hiểu theo đúng như những gì được nghe, nên xứng đáng được gọi là “đi cùng với lời dạy”, còn các phương pháp khác thì không như vậy. Thật vậy, không có bài kinh nào lại không có sự trình bày về vị ngọt, sự nguy hại, sự thoát ly, v.v. Nhưng phương pháp thuyết giảng là sự trình bày tất cả không sót một yếu tố nào trong số vị ngọt, v.v., hay chỉ một vài yếu tố? Chính là tất cả không sót một yếu tố nào. Vì trong kinh nào mà vị ngọt, sự nguy hại, và sự thoát ly đã có mặt dưới hình thức của chúng, thì ở đó không có gì để nói thêm. Nhưng ở đâu chúng chỉ có mặt một phần và không phải dưới hình thức của chúng, thì ở đó phương pháp này cần được áp dụng bằng cách suy ra những gì không được đề cập thông qua ý nghĩa.

သယံ သမန္တစက္ခုဘာဝတော တံဒဿနေန သဘာဝတော စ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂတော အဘိမုခီကရဏတ္ထဉ္စ, ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္တာဘာဝတော အပရတာဒဿနတ္ထဉ္စ ‘‘အည’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧကဿ အနုပလဗ္ဘဒဿနတ္ထံ အနေကဘာဝပ္ပဋိသေဓနတ္ထဉ္စ ‘‘ဧကရူပမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ. တာဒိသဿ ရူပဿ အဘာဝတော အဒဿနတော စ ‘‘န သမနုပဿာမီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ ပစ္စာမသနတော အနိယမတော စ ‘‘ယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရပရာမသနတော တဒညာကာရနိသေဓနတော စ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိသဘာဂိန္ဒြိယဝတ္ထုတော သဘာဂဝတ္ထုသ္မိံ တဒဘာဝတော စ ‘‘ပုရိသဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. နိမိတ္တဂ္ဂါဟဿ ဝတ္ထုဘာဝတော တထာ ပရိကပ္ပိတတ္တာ စ ‘‘စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝန္တိ ဝုတ္တာကာရပရာမသနတ္ထဉ္စေဝ နိဒဿနတ္ထဉ္စ ‘‘ယထာ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္တနော ပစ္စက္ခဘာဝတော ဘိက္ခူနံ ပစ္စက္ခကရဏတ္ထဉ္စ ‘‘ဣဒ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣတ္ထိသန္တာနပရိယာပန္နတော တပ္ပဋိဗဒ္ဓဘာဝတော စ ‘‘ဣတ္ထိရူပ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဧဝံ အနုပဒဝိစယတော ဝိစယော ဟာရော. ဝိစီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ ပဒပဉှာဒယောတိ ဝိစယော, ဝိစိတိ ဧဝ ဝါ တေသန္တိ ဝိစယော. ပဒပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနပုဗ္ဗာပရာနုဂ္ဂဟနံ အဿာဒါဒီနဉ္စ ဝိသေသနိဒ္ဓါရဏဝသေန ပဝိစယလက္ခဏော ဟိ ဝိစယော ဟာရော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

Do tự mình có tuệ nhãn toàn giác và do tự tánh thấy biết điều ấy nên được nói là ‘ahaṃ’ (Ta). Do có sự liên hệ đến các đức tánh như là có giới hạnh khất thực và với ý nghĩa hướng đến nên được nói là ‘bhikkhave’ (này các Tỳ khưu). Do không có tự ngã và với ý nghĩa không thấy cái khác nên được nói là ‘aññaṃ’ (khác). Với ý nghĩa không tìm thấy được một cái nào và với ý nghĩa phủ định có nhiều cái nên được nói là ‘ekarūpampi’ (dù chỉ một sắc). Do không có và không thấy một sắc nào như vậy nên được nói là ‘na samanupassāmi’ (Ta không thấy). Do sự xem xét và do sự không xác định của nó nên được nói là ‘yaṃ’ (cái mà). Do sự đề cập đến cách thức đang được nói đến và để phủ định cách thức khác nên được nói là ‘evaṃ’ (như vậy). Do là vật sở hữu của căn khác loại và do không có điều đó ở vật sở hữu cùng loại nên được nói là ‘purisassa’ (của người nam). Do là đối tượng của việc nắm giữ tướng và do được tưởng tượng như vậy nên được nói là ‘cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati’ (chiếm giữ tâm). Để đề cập đến cách thức đã được nói là ‘như vậy’ và để làm ví dụ nên được nói là ‘yathā’ (giống như). Do là điều trực nhận đối với chính mình và để làm cho các Tỳ khưu trực nhận nên được nói là ‘idaṃ’ (cái này). Do thuộc về dòng tương tục của người nữ và do có sự ràng buộc với điều ấy nên được nói là ‘itthirūpaṃ’ (sắc của người nữ). Như vậy, do sự phân tích từng từ nên là phương pháp Phân Tích. Phân tích (vicayo) là do người ta phân tích bằng phương pháp này, hoặc các vấn đề về từ ngữ v.v... ở trong phương pháp này, hoặc chính sự tìm tòi của các vị ấy là sự phân tích. Thật vậy, phương pháp Phân Tích có đặc tính là sự tìm hiểu kỹ lưỡng thông qua việc xác định các đặc điểm của vị ngọt v.v... và sự hỗ trợ trước sau của việc hỏi và trả lời về từ ngữ. Và điều này đã được nói:

‘‘ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စ, သုတ္တဿ ယာ စ အနုဂီတိ;

သုတ္တဿ ယော ပဝိစယော, ဟာရော ဝိစယောတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

“Điều được hỏi và được trả lời, và sự trùng tuyên của bài kinh; sự tìm hiểu kỹ lưỡng của bài kinh, (đó) được chỉ rõ là phương pháp Phân Tích.” (Netti. 4 niddesavāra);

အနာဒိမတိ သံသာရေ ဣတ္ထိပုရိသာနံ အညမညရူပါဘိရာမတာယ ‘‘ဣတ္ထိရူပံ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’’တိ ယုဇ္ဇတီတိ အယံ ယုတ္တိဟာရော. ဗျဉ္ဇနတ္ထာနံ ယုတ္တာယုတ္တဝိဘာဂဝိဘာဝနလက္ခဏော ဟိ ယုတ္တိဟာရော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

Trong vòng luân hồi vô thủy, do sự ưa thích sắc của nhau giữa người nữ và người nam nên (câu) “sắc của người nữ chiếm giữ tâm của người nam” là hợp lý. Đây là phương pháp Hợp Lý. Thật vậy, phương pháp Hợp Lý có đặc tính là làm rõ sự phân biệt hợp lý và không hợp lý của văn tự và ý nghĩa. Và điều này đã được nói:

‘‘သဗ္ဗေသံ ဟာရာနံ, ယာ ဘူမီ ယော စ ဂေါစရော တေသံ;

ယုတ္တာယုတ္တိပရိက္ခာ, ဟာရော ယုတ္တီတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

“Đối với tất cả các phương pháp, cái gì là nền tảng, cái gì là đối tượng của chúng; sự thẩm xét hợp lý và không hợp lý, (đó) được chỉ rõ là phương pháp Hợp Lý.” (Netti. 4 niddesavāra);

ယုတ္တီတိ [Pg.56] စ ဥပပတ္တိ သာဓနယုတ္တိ, ဣဓ ပန ယုတ္တိဝိစာရဏာ ယုတ္တိ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ရူပဘဝေါ ရူပ’’န္တိ ယထာ. ယုတ္တိသဟစရဏတော ဝါ ယုတ္တိ.

Và ‘yutti’ (hợp lý) là sự thành tựu, sự hợp lý trong việc chứng minh. Nhưng ở đây, ‘yutti’ là sự thẩm xét về tính hợp lý, (được dùng) với sự lược bỏ từ sau, giống như ‘rūpabhavo’ (sắc hữu) thành ‘rūpa’ (sắc). Hoặc ‘yutti’ là do đi cùng với sự hợp lý.

ဣတ္ထိရူပံ အယောနိသော ဩလောကိယမာနံ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာယ ပဒဋ္ဌာနံ, သာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အဘာဝနာယ ပဒဋ္ဌာနံ, သာ သဗ္ဗဿပိ သံကိလေသပက္ခဿ ပရိဝုဒ္ဓိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ဗျတိရေကတော ပန ဣတ္ထိရူပံ ယောနိသော ဩလောကိယမာနံ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ ပဒဋ္ဌာနံ, သာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဘာဝနာပါရိပူရိယာ ပဒဋ္ဌာနံ, သာ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တီနံ ပါရိပူရိယာ ပဒဋ္ဌာနံ, ကုသလဿ စိတ္တဿ ပရိယာဒါနံ သမ္မောဟာဘိနိဝေသဿ ပဒဋ္ဌာနံ, သော သင်္ခါရာနံ ပဒဋ္ဌာနံ, သင်္ခါရာ ဝိညာဏဿာတိ သဗ္ဗံ အာဝတ္တတိ ဘဝစက္ကံ. ဗျတိရေကတော ပန ကုသလဿ စိတ္တဿ အပရိယာဒါနံ တေသံ တေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒါယ ပါရိပူရိယာ ပဒဋ္ဌာနန္တိ အယံ တာဝ အဝိသေသတော နယော. ဝိသေသတော ပန သီလဿ အပရိယာဒါနံ အဝိပ္ပဋိသာရဿ ပဒဋ္ဌာနံ, အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇဿာတိအာဒိနာ ယာဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ နေတဗ္ဗံ. အယံ ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော. သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပဒဋ္ဌာနဘူတေ ဓမ္မေ တေသဉ္စ ပဒဋ္ဌာနဘူတေတိ သမ္ဘဝတော ပဒဋ္ဌာနဘူတဓမ္မနိဒ္ဓါရဏလက္ခဏော ဟိ ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော. ဝုတ္တဉ္စေတံ –

Sắc của người nữ, khi được nhìn một cách không như lý, là nền tảng cho sự không phòng hộ các căn; điều đó là nền tảng cho sự không tu tập các thiện pháp; điều đó là nền tảng cho sự tăng trưởng của toàn bộ phần phiền não. Ngược lại, sắc của người nữ, khi được nhìn một cách như lý, là nền tảng cho sự tu tập niệm xứ; điều đó là nền tảng cho sự tu tập viên mãn các giác chi; điều đó là nền tảng cho sự viên mãn của minh và giải thoát. Sự bị chiếm giữ của tâm thiện là nền tảng cho sự chấp thủ trong si mê; điều đó là nền tảng cho các hành; các hành (là nền tảng) cho thức, v.v... toàn bộ bánh xe sinh hữu quay vần. Ngược lại, sự không bị chiếm giữ của tâm thiện là nền tảng cho sự sanh khởi và viên mãn của các thiện pháp này hay thiện pháp kia. Đây trước hết là phương pháp tổng quát. Còn về phương pháp đặc biệt, sự không bị chiếm giữ của giới là nền tảng cho sự không hối hận; sự không hối hận (là nền tảng) cho sự hân hoan, v.v... nên được dẫn đến vô thủ trước Niết-bàn. Đây là phương pháp Nền Tảng. Thật vậy, phương pháp Nền Tảng có đặc tính là xác định các pháp làm nền tảng, do có thể có các pháp làm nền tảng cho các pháp đã được nói đến trong kinh và các pháp làm nền tảng cho cả chúng nữa. Và điều này đã được nói:

‘‘ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဇိနော, တဿ စ ဓမ္မဿ ယံ ပဒဋ္ဌာနံ;

ဣတိ ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာ, ဧသော ဟာရော ပဒဋ္ဌာနော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

“Bậc Chiến Thắng thuyết Pháp, và cái gì là nền tảng của pháp ấy; như vậy cho đến tất cả các pháp, đây là phương pháp Nền Tảng.” (Netti. 4 niddesavāra);

ပဒဋ္ဌာနန္တိ အာသန္နကာရဏံ. ဣဓ ပန ပဒဋ္ဌာနဝိစာရဏာ ပဒဋ္ဌာနောတိအာဒိ ယုတ္တိဟာရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘Padaṭṭhāna’ (nền tảng) là nguyên nhân gần. Nhưng ở đây, (cần hiểu rằng) ‘padaṭṭhāna’ là sự thẩm xét về nền tảng, v.v... theo như phương pháp đã được nói trong phương pháp Hợp Lý.

ဧကရူပန္တိ စ ရူပါယတနဂ္ဂဟဏေန ဆန္နမ္ပိ ဗာဟိရာနံ အာယတနာနံ ဂဟဏံ ဗာဟိရာယတနဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. စိတ္တန္တိ မနာယတနဂ္ဂဟဏေန ဆန္နမ္ပိ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာနံ ဂဟဏံ အဇ္ဈတ္တိကာယတနဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. ဧဝံ ခန္ဓဓာတာဒိဝသေနပိ ဧကလက္ခဏတာ ဝတ္တဗ္ဗာ. အယံ လက္ခဏော ဟာရော. လက္ခီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ ဧကလက္ခဏဓမ္မာ အဝုတ္တာပိ ဧကစ္စဝစနေနာတိ လက္ခဏော. သုတ္တေ အနာဂတေပိ ဓမ္မေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ အာဂတေ ဝိယ နိဒ္ဓါရေတွာ ယာ သံဝဏ္ဏနာ, သော လက္ခဏော ဟာရော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

Và ‘một sắc’ (ekarūpaṃ), qua việc nắm lấy sắc xứ, là sự nắm lấy cả sáu ngoại xứ, do chúng có cùng một đặc tính là ngoại xứ. ‘Tâm’ (cittaṃ), qua việc nắm lấy ý xứ, là sự nắm lấy cả sáu nội xứ, do chúng có cùng một đặc tính là nội xứ. Tương tự, tính đồng nhất đặc tính cũng nên được nói đến theo uẩn, giới, v.v... Đây là phương pháp Đặc Tính. Đặc tính (lakkhaṇo) là do người ta nhận biết bằng phương pháp này, hoặc ở đây, các pháp có cùng đặc tính, dù không được nói đến, (được bao hàm) bởi việc nói đến một pháp. Sự giải thích nào mà xác định các pháp, dù không có trong kinh, như thể chúng có mặt theo cách đã được nói, đó là phương pháp Đặc Tính. Và điều này đã được nói:

‘‘ဝုတ္တမှိ [Pg.57] ဧကဓမ္မေ, ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ကေစိ;

ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ သဗ္ဗေ, သော ဟာရော လက္ခဏော နာမာ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

“Khi một pháp được nói đến, bất kỳ pháp nào có cùng đặc tính, tất cả đều trở thành đã được nói đến; đó tên là phương pháp Đặc Tính.” (Netti. 4 niddesavāra);

နိဒါနေ ဣမိဿာ ဒေသနာယ ရူပဂရုကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ရူပသ္မိံ အနာဒီနဝဒဿိတာ ဝုတ္တာ, ‘‘ကထံ နု ခေါ ဣမေ ဣမံ ဒေသနံ သုတွာ ရူပေ အာဒီနဝဒဿနမုခေန သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ခန္ဓပဉ္စကေ သဗ္ဗသော ဆန္ဒရာဂံ ပဟာယ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခတော မုစ္စေယျုံ, ပရေ စ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာပေယျု’’န္တိ အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. ပဒနိဗ္ဗစနံ နိရုတ္တံ, တံ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိနိဒါနပဒါနံ ‘‘နာဟ’’န္တိအာဒိပါဠိပဒါနဉ္စ အဋ္ဌကထာယံ တဿာ လီနတ္ထဝဏ္ဏနာယ စ ဝုတ္တနယာနုသာရေန သုကရတ္တာ န ဝိတ္ထာရယိမှ.

Trong phần nhân duyên của bài pháp này, sự không thấy nguy hại trong sắc của những người xem trọng sắc đã được nói đến. “Làm thế nào để những người này, sau khi nghe bài pháp này, thông qua việc thấy sự nguy hại trong sắc, có thể từ bỏ hoàn toàn dục tham trong toàn bộ năm uẩn, giải thoát khỏi toàn bộ khổ đau của vòng luân hồi, và có thể thiết lập những người khác trong đó?” Đây là chủ ý của Đức Thế Tôn ở đây. Sự giải thích từ ngữ là (phương pháp) Từ Nguyên. Điều đó, do dễ dàng (hiểu được) theo phương pháp đã được nói trong Chú giải và trong phần giải thích ý nghĩa ẩn sâu của nó đối với các từ nhân duyên như ‘evaṃ’ và các từ trong Pāḷi như ‘nāhaṃ’, nên chúng tôi không trình bày chi tiết.

ပဒပဒတ္ထဒေသနာဒေသနာနိက္ခေပသုတ္တသန္ဓိဝသေန ပဉ္စဝိဓာ သန္ဓိ. တတ္ထ ပဒဿ ပဒန္တရေန သမ္ဗန္ဓော ပဒသန္ဓိ. ပဒတ္ထဿ ပဒတ္ထန္တရေန သမ္ဗန္ဓော ပဒတ္ထသန္ဓိ, ယော ‘‘ကိရိယာကာရကသမ္ဗန္ဓော’’တိ ဝုစ္စတိ. နာနာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ တံတံအနုသန္ဓီဟိ သမ္ဗန္ဓော, ဧကာနုသန္ဓိကဿ စ ပုဗ္ဗာပရသမ္ဗန္ဓော ဒေသနာသန္ဓိ, ယာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ, အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိ, ယထာနုသန္ဓီ’’တိ တိဓာ ဝိဘတ္တာ. အဇ္ဈာသယော စေတ္ထ အတ္တဇ္ဈာသယော ပရဇ္ဈာသယောတိ ဒွိဓာ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒေသနာနိက္ခေပသန္ဓိ စတုန္နံ သုတ္တနိက္ခေပါနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. သုတ္တသန္ဓိ ဣဓ ပဌမနိက္ခေပဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဣဒမေဝ စိတ္တပရိယာဒါနသုတ္တံ ပဌမံ နိက္ခိတ္တ’’န္တိ နာယမနုယောဂေါ ကတ္ထစိ န ပဝတ္တတိ. အပိစ ဣမေ သတ္တာ အနာဒိမတိ သံသာရေ ပရိဗ္ဘမန္တာ ဣတ္ထိပုရိသာ အညမညေသံ ပဉ္စကာမဂုဏသင်္ခါတရူပါဘိရာမာ, တတ္ထ ဣတ္ထီ ပုရိသဿ ရူပေ သတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ အာသတ္တာ, သာ စဿာ တတ္ထ အာသတ္တိ ဒုဗ္ဗိဝေစနီယာ. တထာ ပုရိသော ဣတ္ထိယာ ရူပေ, တတ္ထ စ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ ဂရုတရော ဣတရေသဉ္စ မူလဘူတော. တေနေဝ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘ကထံ နု ခေါ မာတုဂါမေ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၀၃) ပုဋ္ဌော ‘‘အဒဿနမေဝါ’’တိ အဝေါစ. တသ္မာ ဘဂဝါ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ရူပေ ဆန္ဒရာဂဟာပနတ္ထံ ဣဒမေဝ သုတ္တံ ပဌမံ ဒေသေသိ. နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ပဋိပတ္တိယာ အာဒိ ရေသာ ပဋိပတ္တီတိ. ယံ ပန ဧကိဿာ ဒေသနာယ ဒေသနန္တရေန သံသန္ဒနံ, အယမ္ပိ ဒေသနာသန္ဓိ. သာ ဣဓ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… တိဋ္ဌတီ’’တိ အယံ ဒေသနာ. ‘‘ယေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ[Pg.58], တဉ္စေ ဘိက္ခု အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ, တဿ တံ အဘိနန္ဒတော အဘိဝဒတော အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၁၁၈) ဣမာယ ဒေသနာယ သံသန္ဒတိ. တထာ ‘‘ရူပေ မညတိ, ရူပေသု မညတိ, ရူပတော မညတိ, ရူပံ ‘မေ’တိ မညတိ. ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ အဝိရာဇယံ အပ္ပဇဟံ အဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၁၁၂) ဧဝမာဒီဟိ ဒေသနာဟိ သံသန္ဒတီတိ အယံ စတုဗျူဟော ဟာရော. ဝိယူဟီယန္တိ ဝိဘာဂေန ပိဏ္ဍီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါတိ ဗျူဟော, နိဗ္ဗစနာဒီနံ စတုန္နံ ဗျူဟောတိ စတုဗျူဟော, စတုန္နံ ဝါ ဗျူဟော ဧတ္ထာတိ စတုဗျူဟော. နိဗ္ဗစနာဓိပ္ပာယာဒီနံ စတုန္နံ ဝိဘာဂလက္ခဏော ဟိ စတုဗျူဟော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ –

Theo cách thức của sự liên kết về từ, về nghĩa của từ, về bài thuyết giảng, về sự trình bày bài thuyết giảng, và về bài kinh, có năm loại liên kết. Trong đó, sự liên kết của một từ với một từ khác là liên kết về từ. Sự liên kết của nghĩa một từ với nghĩa một từ khác là liên kết về nghĩa của từ, được gọi là “sự liên kết giữa hành động và tác nhân.” Sự liên kết của một bài kinh có nhiều mạch văn với các mạch văn tương ứng, và sự liên kết trước sau của một bài kinh có một mạch văn là liên kết về bài thuyết giảng, mà trong Chú giải được chia làm ba loại: “liên kết theo câu hỏi, liên kết theo khuynh hướng, liên kết theo thứ tự.” Ở đây, khuynh hướng nên được hiểu có hai loại: khuynh hướng của bản thân và khuynh hướng của người khác. Liên kết về sự trình bày bài thuyết giảng nên được hiểu theo bốn cách trình bày bài kinh. Liên kết về bài kinh ở đây nên được hiểu chỉ theo cách trình bày thứ nhất. Câu hỏi “Tại sao ở đây chính bài kinh về sự chiếm đoạt tâm này lại được trình bày đầu tiên?” không được áp dụng ở bất cứ đâu. Hơn nữa, những chúng sanh này, những người nam và người nữ đang lang thang trong vòng luân hồi vô thủy, ưa thích sắc được gọi là năm dục trưởng dưỡng của nhau; trong đó, người nữ bị trói buộc, tham lam, dính mắc, bám víu, say đắm vào sắc của người nam, và sự say đắm ấy của nàng ở đó thật khó mà gỡ ra. Tương tự, người nam (say đắm) vào sắc của người nữ, và trong đó sự giao tiếp qua cái thấy là nặng nề hơn cả và là căn bản cho những cái khác. Chính vì thế, khi được hỏi “Phải thực hành như thế nào đối với người nữ?” (Trường Bộ Kinh 2.203), đức Thế Tôn đã nói rằng: “Chính là không thấy.” Do đó, để đoạn trừ dục tham đối với sắc trong năm dục trưởng dưỡng, đức Thế Tôn đã thuyết giảng chính bài kinh này đầu tiên. Đây là sự thực hành khởi đầu cho sự thực hành để chứng đắc Niết-bàn. Hơn nữa, sự liên kết của một bài thuyết giảng với một bài thuyết giảng khác, đây cũng là liên kết về bài thuyết giảng. Điều đó ở đây nên được hiểu như sau. Bài thuyết giảng này là: “Này các Tỳ khưu, Ta không… (v.v.)… tồn tại.” Nó liên kết với bài thuyết giảng này: “Này các Tỳ khưu, những sắc pháp nào được nhận biết bởi mắt, khả ái, đáng yêu, dễ mến, có hình thức đáng ưa, liên hệ đến dục, có thể làm khởi sanh tham ái, nếu vị Tỳ khưu hoan hỷ, tán dương, chấp thủ vào đó, thì đối với vị ấy, do hoan hỷ, tán dương, chấp thủ vào đó mà nhiều pháp ác bất thiện khởi sanh.” (Tương Ưng Bộ 4.118). Tương tự, nó liên kết với các bài thuyết giảng như: “Tưởng tri về sắc, tưởng tri trong sắc, tưởng tri từ sắc, tưởng tri ‘sắc là của ta’. Này các Tỳ khưu, không thắng tri, không liễu tri, không ly tham, không từ bỏ sắc, thì không thể chấm dứt khổ đau.” (Tương Ưng Bộ 4.112). Đây là phương pháp Tứ Phân Tích. Các pháp được phân tích, được phân loại, được tóm tắt bởi phương pháp này, hoặc trong phương pháp này, nên gọi là phân tích. Sự phân tích của bốn pháp như ngữ nguyên v.v... là Tứ Phân Tích. Hoặc sự phân tích của bốn pháp ở trong đây là Tứ Phân Tích. Thật vậy, phương pháp Tứ Phân Tích có đặc tính phân loại bốn pháp là ngữ nguyên, chủ ý, v.v... Điều này đã được nói rằng –

‘‘နေရုတ္တမဓိပ္ပာယော, ဗျဉ္ဇနမထ ဒေသနာနိဒါနဉ္စ;

ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓီ, ဧသော ဟာရော စတုဗျူဟော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

“Ngữ nguyên, chủ ý, văn tự và nguyên nhân của bài thuyết giảng; sự liên kết trước sau, đây là phương pháp Tứ Phân Tích.” (Netti. 4 niddesavāra);

‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ…ပေ… ဣတ္ထိရူပ’’န္တိ ဧတေန အယောနိသောမနသိကာရော ဒီပိတော. ယံ တတ္ထ စိတ္တံ ပရိယာဒိယတိ, တေန ယောနိသောမနသိကာရော. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကရောတော တဏှာဝိဇ္ဇာ ပရိဝဍ္ဎန္တိ, တာသု တဏှာဂဟဏေန နဝ တဏှာမူလကာ ဓမ္မာ အာဝဋ္ဋန္တိ, အဝိဇ္ဇာဂဟဏေန အဝိဇ္ဇာမူလကံ သဗ္ဗံ ဘဝစက္ကံ အာဝဋ္ဋတိ, ယောနိသောမနသိကာရဂ္ဂဟဏေန စ ယောနိသောမနသိကာရမူလကာ ဓမ္မာ အာဝဋ္ဋန္တိ, စတုဗ္ဗိဓဉ္စ သမ္ပတ္တိစက္ကန္တိ. အယံ အာဝဋ္ဋော ဟာရော. အာဝဋ္ဋယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သဘာဂဝိသဘာဂါ စ ဓမ္မာ, တေသံ ဝါ အာဝဋ္ဋနန္တိ အာဝဋ္ဋော. ဒေသနာယ ဂဟိတဓမ္မာနံ သဘာဂါသဘာဂဓမ္မဝသေန အာဝဋ္ဋနလက္ခဏော ဟိ အာဝဋ္ဋော ဟာရော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

Qua câu ‘Này các Tỳ khưu, Ta không… (v.v.)… sắc của người nữ,’ sự tác ý không như lý được chỉ rõ. Việc tâm bị chiếm đoạt ở đó, qua việc (hiểu rõ) điều này, (phát sinh) sự tác ý như lý. Trong đó, đối với người tác ý không như lý, tham ái và vô minh tăng trưởng. Trong hai pháp ấy, do chấp thủ tham ái, chín pháp lấy tham ái làm gốc rễ xoay vần; do chấp thủ vô minh, toàn bộ vòng hữu lấy vô minh làm gốc rễ xoay vần. Và do chấp thủ sự tác ý như lý, các pháp lấy sự tác ý như lý làm gốc rễ xoay vần, và bốn loại vòng thành tựu (cũng xoay vần). Đây là phương pháp Luân Chuyển. Các pháp tương đồng và không tương đồng xoay vần bởi phương pháp này, hoặc trong phương pháp này; hoặc sự xoay vần của chúng được gọi là luân chuyển. Thật vậy, phương pháp Luân Chuyển có đặc tính làm xoay vần các pháp được đề cập trong bài thuyết giảng theo cách thức của các pháp tương đồng và không tương đồng. Điều này cũng đã được nói rằng –

‘‘ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေ, ပရိယေသတိ သေသကံ ပဒဋ္ဌာနံ;

အာဝဋ္ဋတိ ပဋိပက္ခေ, အာဝဋ္ဋော နာမ သော ဟာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

“Ở một cơ sở của từ, tìm kiếm cơ sở của từ còn lại; xoay vần đến pháp đối nghịch, phương pháp đó tên là Luân Chuyển.” (Netti. 4 niddesavāra);

ရူပံ စတုဗ္ဗိဓံ ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ, စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ, ဥတုသမုဋ္ဌာနံ, အာဟာရသမုဋ္ဌာနံ, တထာ ဣဋ္ဌံ ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တံ အနိဋ္ဌံ အနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တန္တိ. ဣဓ ပန ဣဋ္ဌံ အဓိပ္ပေတံ. စိတ္တံ ကုသလစိတ္တမေတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံ ကာမာဝစရံ, ရူပါဝစရံ, အရူပါဝစရံ, လောကုတ္တရန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ. ဝေဒနာဒိသမ္ပယုတ္တဓမ္မဘေဒတော အနေကဝိဓန္တိ [Pg.59] အယံ ဝိဘတ္တိဟာရော. ဝိဘဇီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သာဓာရဏာသာဓာရဏာနံ သံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မာနံ ဘူမိယောတိ ဝိဘတ္တိ. ဝိဘဇနံ ဝါ ဧတေသံ ဘူမိယောတိ ဝိဘတ္တိ. သံကိလေသဓမ္မေ ဝေါဒါနဓမ္မေ စ သာဓာရဏာသာဓာရဏတော ပဒဋ္ဌာနတော ဘူမိတော ဝိဘဇနလက္ခဏော ဟိ ဝိဘတ္တိဟာရော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

Sắc có bốn loại: do nghiệp sanh, do tâm sanh, do thời tiết sanh, do vật thực sanh; tương tự (cũng có các loại): khả ái, trung bình khả ái, bất khả ái, trung bình bất khả ái. Tuy nhiên, ở đây sắc khả ái được chủ ý đến. Tâm ở đây nên được hiểu là thiện tâm. Nó có bốn loại: dục giới, sắc giới, vô sắc giới, và siêu thế. Do sự khác biệt của các pháp tương ưng như thọ v.v..., nó có nhiều loại. Đây là phương pháp Phân Loại. Các pháp được phân loại bởi phương pháp này, hoặc trong phương pháp này, có các cảnh giới của các pháp nhiễm ô và thanh tịnh, chung và riêng, nên gọi là phân loại. Hoặc sự phân loại các cảnh giới của chúng là phân loại. Thật vậy, phương pháp Phân Loại có đặc tính phân loại các pháp nhiễm ô và các pháp thanh tịnh theo tính chất chung và riêng, theo cơ sở của từ, và theo cảnh giới. Điều này cũng đã được nói rằng –

‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဒဋ္ဌာနံ, ဘူမိဉ္စ ဝိဘဇ္ဇတေ အယံ ဟာရော;

သာဓာရဏေ အသာဓာရဏေ စ နေယျော ဝိဘတ္တီ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

“Phương pháp này phân loại pháp, cơ sở của từ, và cảnh giới; sự phân loại nên được hiểu trong (pháp) chung và riêng.” (Netti. 4 niddesavāra);

ဣတ္ထိရူပံ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ အယောနိသော မနသိကရောတော, ယောနိသော မနသိကရောတော န ပရိယာဒိယတိ သုသံဝုတိန္ဒြိယတ္တာ သီလေသု သမာဟိတဿာတိ အယံ ပရိဝတ္တော ဟာရော. ပဋိပက္ခဝသေန ပရိဝတ္တီယန္တိ ဣမိနာ, ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တေ ဝုတ္တဓမ္မာ, ပရိဝတ္တနံ ဝါ တေသန္တိ ပရိဝတ္တော. နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဓမ္မာနံ ပဋိပက္ခတော ပရိဝတ္တနလက္ခဏော ဟိ ပရိဝတ္တော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ –

Sắc của người nữ chiếm giữ tâm của người nam khi tác ý không như lý, khi tác ý như lý thì không bị chiếm giữ do các căn được khéo phòng hộ, do được định tĩnh trong các giới, đây là phương pháp Chuyển Vị. Do phương pháp này, hoặc các pháp đã được nói trong kinh ở đây được chuyển vị theo cách đối lập, hoặc sự chuyển vị của chúng (được gọi là) Chuyển Vị. Thật vậy, phương pháp Chuyển Vị có đặc tính là chuyển vị các pháp đã được chỉ rõ theo phương diện đối lập. Điều này đã được nói rằng –

‘‘ကုသလာကုသလေ ဓမ္မေ, နိဒ္ဒိဋ္ဌေ ဘာဝိတေ ပဟီနေ စ;

ပရိဝတ္တတိ ပဋိပက္ခေ, ဟာရော ပရိဝတ္တနော နာမာ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

‘Các pháp thiện và bất thiện, đã được chỉ rõ, đã được tu tập, và đã được đoạn trừ; được chuyển vị theo cách đối lập, phương pháp ấy được gọi là Chuyển Vị.’ (Netti. 4 Niddesavāra);

ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ပဗ္ဗဇိတာတိ ပရိယာယဝစနံ. အညံ ပရံ ကိဉ္စီတိ ပရိယာယဝစနံ. ရူပံ ဝဏ္ဏံ စက္ခုဝိညေယျန္တိ ပရိယာယဝစနံ. သမနုပဿာမိ ဩလောကေဿာမိ ဇာနာမီတိ ပရိယာယဝစနံ. ဧဝံ ဣတ္ထံ ဣမံ ပကာရန္တိ ပရိယာယဝစနံ. ပုရိသဿ ပုဂ္ဂလဿာတိ ပရိယာယဝစနံ. စိတ္တံ ဝိညာဏံ မနောတိ ပရိယာယဝစနံ. ပရိယာဒါယ ဂဟေတွာ ခေပေတွာတိ ပရိယာယဝစနံ. တိဋ္ဌတိ ဓရတိ ဌာတီတိ ပရိယာယဝစနံ. ယထာ ယေန ပကာရေန ယေနာကာရေနာတိ ပရိယာယဝစနံ. ဣတ္ထီ နာရီ မာတုဂါမောတိ ပရိယာယဝစနန္တိ အယံ ဝေဝစနော ဟာရော. ဝိဝိဓံ ဝစနံ ဧကဿေဝတ္ထဿ ဝါစကမေတ္ထာတိ ဝိဝစနံ, ဝိဝစနမေဝ ဝေဝစနံ. ဝိဝိဓံ ဝုစ္စတိ ဧတေန အတ္ထောတိ ဝါ ဝိဝစနံ, ဝိဝစနမေဝ ဝေဝစနံ. ဧကသ္မိံ အတ္ထေ အနေကပရိယာယသဒ္ဒပ္ပယောဇနလက္ခဏော ဟိ ဝေဝစနော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ –

Này các Tỳ khưu, sa-môn, người xuất gia là từ đồng nghĩa. Khác, cái khác, bất cứ gì là từ đồng nghĩa. Sắc, tướng, đối tượng của nhãn thức là từ đồng nghĩa. Tôi thấy, tôi nhìn, tôi biết là từ đồng nghĩa. Như vậy, thế này, theo cách này là từ đồng nghĩa. Của người nam, của người là từ đồng nghĩa. Tâm, thức, ý là từ đồng nghĩa. Chiếm giữ, nắm lấy, làm cho kiệt quệ là từ đồng nghĩa. Đứng, giữ, tồn tại là từ đồng nghĩa. Như thế nào, bằng cách nào, theo phương cách nào là từ đồng nghĩa. Người nữ, phụ nữ, người đàn bà là từ đồng nghĩa, đây là phương pháp Đồng Nghĩa. Ở đây, nhiều lời nói là từ diễn tả của cùng một ý nghĩa, đó là vivacanaṃ (lời nói đa dạng), vivacanaṃ chính là vevacanaṃ (đồng nghĩa). Hoặc, ý nghĩa được nói một cách đa dạng bởi phương pháp này, đó là vivacanaṃ, vivacanaṃ chính là vevacanaṃ. Thật vậy, phương pháp Đồng Nghĩa có đặc tính là việc sử dụng nhiều từ đồng nghĩa cho một ý nghĩa. Điều này đã được nói rằng –

‘‘ဝေဝစနာနိ ဗဟူနိ တု, သုတ္တေ ဝုတ္တာနိ ဧကဓမ္မဿ;

ယော ဇာနာတိ သုတ္တဝိဒူ, ဝေဝစနော နာမ သော ဟာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

‘Nhiều từ đồng nghĩa của một pháp đã được nói trong kinh; người thông hiểu kinh biết được điều ấy, phương pháp ấy được gọi là Đồng Nghĩa.’ (Netti. 4 Niddesavāra);

ရူပံ [Pg.60] ကာဠသာမာဒိဝသေန အနေကဓာ ပညတ္တံ. ပုရိသော ခတ္တိယာဒိဝသေန အနေကဓာ ပညတ္တော. စိတ္တံ ပရိတ္တမဟဂ္ဂတာဒိဝသေန အနေကဓာ ပညတ္တံ. ‘‘ပရိယာဒါယာ’’တိ ဧတ္ထ ပရိယာဒါနံ ပရိယာဒါယကာနံ ပါပဓမ္မာနံ ဝသေန ဝီတိက္ကမပရိယုဋ္ဌာနာဒိနာ စ အနေကဓာ ပညတ္တံ. အယံ ပညတ္တိဟာရော. ပကာရေဟိ, ပဘေဒတော ဝါ ဉာပီယန္တိ ဣမိနာ, ဧတ္ထ ဝါ အတ္ထာတိ ပညတ္တိ. ဧကေကဿ ဓမ္မဿ အနေကာဟိ ပညတ္တီဟိ ပညာပေတဗ္ဗာကာရဝိဘာဝနလက္ခဏော ဟိ ပညတ္တိဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ –

Sắc được chế định theo nhiều cách, qua phương diện đen, sẫm, v.v. Người nam được chế định theo nhiều cách, qua phương diện Sát-đế-lỵ, v.v. Tâm được chế định theo nhiều cách, qua phương diện nhỏ, lớn, v.v. Ở đây, ‘sự chiếm giữ’ được chế định theo nhiều cách, qua phương diện của sự chiếm giữ, của các ác pháp chiếm giữ, và qua sự vi phạm, sự ám ảnh, v.v. Đây là phương pháp Chế Định. Do phương pháp này, hoặc ở đây, các ý nghĩa được làm cho biết theo các cách thức, hoặc theo sự phân loại, đó là Chế Định. Thật vậy, phương pháp Chế Định có đặc tính là làm sáng tỏ phương cách mà mỗi một pháp cần được làm cho biết qua nhiều chế định. Điều này đã được nói rằng –

‘‘ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ, ပညတ္တီဟိ ဝိဝိဓာဟိ ဒေသေတိ;

သော အာကာရော ဉေယျော, ပညတ္တီ နာမ သော ဟာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

‘Đức Thế Tôn thuyết giảng một pháp bằng nhiều chế định khác nhau; phương cách ấy cần được biết, phương pháp ấy được gọi là Chế Định.’ (Netti. 4 Niddesavāra);

ဝိရောဓိပစ္စယသမဝါယေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိရုပ္ပနဝဏ္ဏဝိကာရာပတ္တိယာ တံသမင်္ဂိနော ဟဒယင်္ဂတဘာဝပ္ပကာသနံ ရူပဋ္ဌောတိ အနိစ္စတာမုခေန ဩတရဏံ, အနိစ္စဿ ပန ဒုက္ခတ္တာ ဒုက္ခတာမုခေန, ဒုက္ခဿ စ အနတ္တကတ္တာ သုညတာမုခေန ဩတရဏံ. စိတ္တံ မနောဝိညာဏဓာတု, တဿာ ပရိယာဒါယိကာ တဏှာ တဒေကဋ္ဌာ စ ပါပဓမ္မာ ဓမ္မဓာတူတိ ဓာတုမုခေန ဩတရဏံ. ဧဝံ ခန္ဓာယတနာဒိမုခေဟိပိ ဩတရဏံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အယံ ဩတရဏော ဟာရော. ဩတာရီယန္တိ အနုပ္ပဝေသီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တာဂတာ ဓမ္မာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒီသူတိ ဩတရဏော. ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒိမုခေန သုတ္တတ္ထဿ ဩတရဏလက္ခဏော ဟိ ဩတရဏော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ –

Khi có sự kết hợp của các duyên đối nghịch, do sự phát sinh không tương tự, sự hoại diệt, sự biến đổi màu sắc, việc làm sáng tỏ trạng thái đi vào tâm của người có liên quan đó là ý nghĩa của sắc, đó là sự thâm nhập qua khía cạnh vô thường; và vì cái vô thường là khổ, (thâm nhập) qua khía cạnh khổ; và vì cái khổ là vô ngã, (thâm nhập) qua khía cạnh không. Tâm là ý thức giới, ái dục chiếm giữ nó và các ác pháp cùng một nền tảng với nó là pháp giới, đó là sự thâm nhập qua khía cạnh giới. Như vậy, cũng nên nói về sự thâm nhập qua các khía cạnh uẩn, xứ, v.v., đây là phương pháp Thâm Nhập. Do phương pháp này, hoặc ở đây, các pháp trong kinh được đưa vào, được thâm nhập vào trong duyên khởi, v.v., đó là Thâm Nhập. Thật vậy, phương pháp Thâm Nhập có đặc tính là sự thâm nhập ý nghĩa của kinh qua khía cạnh duyên khởi, v.v. Điều này đã được nói rằng –

‘‘ယော စ ပဋိစ္စုပ္ပာဒေါ, ဣန္ဒြိယခန္ဓာ စ ဓာတုအာယတနာ;

ဧတေဟိ ဩတရတိ ယော, ဩတရဏော နာမ သော ဟာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

‘Duyên khởi, và các căn, uẩn, giới, xứ; người nào thâm nhập bằng những pháp này, phương pháp ấy được gọi là Thâm Nhập.’ (Netti. 4 Niddesavāra);

နာဟံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… သမနုပဿာမီတိ အာရမ္ဘော. ဧဝံ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီတိ ပဒသုဒ္ဓိ, န ပန အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ. ယထယိဒန္တိအာဒိ ပဒသုဒ္ဓိ စေဝ အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ စာတိ အယံ သောဓနော ဟာရော. သောဓီယန္တိ သမာဓီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တေ ပဒပဒတ္ထပဉှာရမ္ဘာတိ သောဓနော. သုတ္တေ ပဒပဒတ္ထပဉှာရမ္ဘာနံ သောဓနလက္ခဏော ဟိ သောဓနော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘Này các Tỳ khưu, Ta không thấy... (vân vân)...’ là sự khởi đầu. ‘Như vậy, tâm của người nam bị chiếm giữ’ là sự trong sạch về câu cú, nhưng không phải là sự trong sạch về sự khởi đầu. ‘Tức là...’ v.v. là sự trong sạch về câu cú và cả sự trong sạch về sự khởi đầu, đây là phương pháp Thanh Lọc. Do phương pháp này, hoặc ở đây trong kinh, câu cú, ý nghĩa của câu cú, câu hỏi, và sự khởi đầu được thanh lọc, được giải quyết, đó là Thanh Lọc. Thật vậy, phương pháp Thanh Lọc có đặc tính là thanh lọc câu cú, ý nghĩa của câu cú, câu hỏi, và sự khởi đầu trong kinh. Điều này đã được nói rằng –

‘‘ဝိဿဇ္ဇိတမှိ ပဉှေ, ဂါထာယံ ပုစ္ဆိတာယမာရဗ္ဘ;

သုဒ္ဓါသုဒ္ဓပရိက္ခာ, ဟာရော သော သောဓနော နာမာ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

‘Khi câu hỏi đã được trả lời, khi câu kệ đã được hỏi, bắt đầu từ đó; sự khảo sát về trong sạch và không trong sạch, phương pháp ấy được gọi là Thanh Lọc.’ (Netti. 4 Niddesavāra);

အညန္တိ [Pg.61] သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ ကဿစိ ဝိသေသဿ အနာမဋ္ဌတ္တာ. ဧကရူပမ္ပီတိ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနံ. ယထယိဒန္တိ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ အနိယမဝစနဘာဝတော. ဣတ္ထိရူပန္တိ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနန္တိ အယံ အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော. အဓိဋ္ဌီယန္တိ အနုပ္ပဝတ္တီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သာမညဝိသေသဘူတာ ဓမ္မာ ဝိနာ ဝိကပ္ပေနာတိ အဓိဋ္ဌာနော. သုတ္တာဂတာနံ ဓမ္မာနံ အဝိကပ္ပနဝသေနေဝ သာမညဝိသေသနိဒ္ဓါရဏလက္ခဏော ဟိ အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘Khác’ là sự xác định chung, vì không đề cập đến bất kỳ sự đặc biệt nào. ‘Một sắc nào’ là lời nói đặc biệt mà không phân biệt cái đó. ‘Tức là’ là sự xác định chung, vì là lời nói không xác định. ‘Sắc của người nữ’ là lời nói đặc biệt mà không phân biệt cái đó, đây là phương pháp Xác Định. Do phương pháp này, hoặc ở đây, các pháp chung và đặc biệt được xác định, được tiếp nối mà không có sự phân biệt, đó là Xác Định. Thật vậy, phương pháp Xác Định có đặc tính là xác định cái chung và cái đặc biệt của các pháp trong kinh chỉ bằng cách không phân biệt. Và điều này đã được nói rằng –

‘‘ဧကတ္တတာယ ဓမ္မာ, ယေပိ စ ဝေမတ္တတာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ;

တေန ဝိကပ္ပယိတဗ္ဗာ, ဧသော ဟာရော အဓိဋ္ဌာနော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

‘Các pháp được chỉ rõ là đồng nhất, và cả những pháp được chỉ rõ là khác biệt; chúng cần được phân tích bằng phương pháp ấy, đó là phương pháp Xác Định.’ (Netti. 4 Niddesavāra);

ရူပဿ ကမ္မာဝိဇ္ဇာဒယော ကမ္မစိတ္တာဒယော စ ဟေတု. သမနုပဿနာယ အာဝဇ္ဇနာဒယော. ကုသလဿ စိတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာဒယော. ပရိယာဒါယာတိ ဧတ္ထ ပရိယာဒါနဿ အယောနိသောမနသိကာရာဒယောတိ အယံ ပရိက္ခာရော ဟာရော. ပရိကရောတိ အဘိသင်္ခရောတိ ဖလန္တိ ပရိက္ခာရော, ဟေတု ပစ္စယော စ. ပရိက္ခာရံ အာစိက္ခတီတိ ပရိက္ခာရော, ဟာရော. ပရိက္ခာရဝိသယတ္တာ, ပရိက္ခာရသဟစရဏတော ဝါ ပရိက္ခာရော. သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပရိက္ခာရသင်္ခါတဟေတုပစ္စယေ နိဒ္ဓါရေတွာ သံဝဏ္ဏနာလက္ခဏော ဟိ ပရိက္ခာရော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ –

Đối với sắc, nghiệp và vô minh v.v... và nghiệp tâm v.v... là nhân. Đối với sự tùy quán, sự hướng tâm v.v... (là nhân). Đối với tâm thiện, như lý tác ý v.v... (là nhân). Ở đây, trong câu ‘pariyādāya tiṭṭhati (đứng lại sau khi chiếm đoạt)’, đối với sự chiếm đoạt, phi như lý tác ý v.v... (là nhân), đây là phương pháp xác định nhân. Parikkhāra (nhân) là cái chuẩn bị, cái tạo tác, cái mang lại kết quả; và là nhân, là duyên. Phương pháp (hāra) chỉ ra nhân (parikkhāra) là phương pháp xác định nhân. Hoặc là parikkhāra vì có đối tượng là nhân, hoặc vì đồng hành với nhân. Thật vậy, phương pháp xác định nhân có đặc tính là diễn giải bằng cách xác định các nhân duyên, được gọi là parikkhāra, của các pháp đã được đề cập trong kinh. Điều này đã được nói rằng –

‘‘ယေ ဓမ္မာ ယံ ဓမ္မံ, ဇနယန္တိပ္ပစ္စယာ ပရမ္ပရတော;

ဟေတုမဝကဍ္ဎယိတွာ, ဧသော ဟာရော ပရိက္ခာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

‘Các pháp nào, do các duyên trực tiếp hay gián tiếp, sanh ra pháp nào; sau khi đã rút ra được cái nhân, đó là phương pháp xác định nhân.’ (Netti. 4 niddesavāra);

ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ ပရိယာဒါယိကာ ဝိသေသတော တဏှာဝိဇ္ဇာ ဝေဒိတဗ္ဗာ တာသံ ဝသေန ပရိယာဒါနသမ္ဘဝတော. တာသု တဏှာယ ရူပမဓိဋ္ဌာနံ, အဝိဇ္ဇာယ အရူပံ. ဝိသေသတော တဏှာယ သမထော ပဋိပက္ခော, အဝိဇ္ဇာယ ဝိပဿနာ. သမထဿ စေတောဝိမုတ္တိ, ဖလဝိပဿနာယ ပညာဝိမုတ္တိ. တထာ ဟိ တာ ရာဂဝိရာဂါ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါတိ ဝိသေသေတွာ ဝုစ္စန္တီတိ အယံ သမာရောပနော ဟာရော. သမာရောပီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ ပဒဋ္ဌာနာဒိမုခေန ဓမ္မာတိ သမာရောပနော. သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပဒဋ္ဌာနဝေဝစနဘာဝနာပဟာနသမာရောပနဝိစာရဏလက္ခဏော ဟိ သမာရောပနော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ –

Ở đây, trong câu ‘đứng lại sau khi chiếm đoạt tâm của người’, những yếu tố chiếm đoạt đặc biệt cần được hiểu là ái và vô minh, vì sự chiếm đoạt xảy ra do năng lực của chúng. Trong số đó, sắc là nền tảng của ái, vô sắc là (nền tảng) của vô minh. Đặc biệt, chỉ là đối nghịch của ái, quán là (đối nghịch) của vô minh. Kết quả của chỉ là tâm giải thoát, của quán là tuệ giải thoát. Thật vậy, vì chúng được gọi một cách đặc biệt là ‘ly tham’ và ‘ly vô minh’, nên đây là phương pháp quy kết. Samāropana (sự quy kết) là cái mà qua đó, hoặc trong đó, các pháp được quy kết bằng cách thức như nhân cần thiết v.v... Thật vậy, phương pháp quy kết có đặc tính là xem xét sự quy kết về nhân cần thiết, từ đồng nghĩa, sự tu tập, và sự đoạn trừ đối với các pháp đã được đề cập trong kinh. Điều này đã được nói rằng –

‘‘ယေ [Pg.62] ဓမ္မာ ယံ မူလာ, ယေ စေကတ္ထာ ပကာသိတာ မုနိနာ;

တေ သမာရောပယိတဗ္ဗာ, ဧသ သမာရောပနော ဟာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

‘Các pháp nào có cùng một gốc rễ, và các pháp nào đã được bậc Mâu-ni tuyên thuyết là có cùng một ý nghĩa; chúng cần được quy kết với nhau, đó là phương pháp quy kết.’ (Netti. 4 niddesavāra);

ဧတ္တာဝတာ စ –

Và đến đây –

‘‘ဒေသနာ ဝိစယော ယုတ္တိ, ပဒဋ္ဌာနော စ လက္ခဏော;

စတုဗျူဟော စ အာဝဋ္ဋော, ဝိဘတ္တိ ပရိဝတ္တနော.

‘Giáo thuyết, thẩm sát, và cấu trúc, nhân cần thiết và đặc tính; bốn cách sắp xếp và chuyển đổi, phân tích, đảo ngược.

ဝေဝစနော စ ပညတ္တိ, ဩတရဏော စ သောဓနော;

အဓိဋ္ဌာနော ပရိက္ခာရော, သမာရောပနော သောဠသော’’တိ. (နေတ္တိ. ၁ ဥဒ္ဒေသဝါရ) –

Từ đồng nghĩa và chế định, sự đi vào và sự thanh lọc; nền tảng, xác định nhân, quy kết là mười sáu.’ (Netti. 1 uddesavāra) –

ဧဝံ ဝုတ္တာ သောဠသ ဟာရာ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဟရီယန္တိ ဧတေဟိ, ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တဂေယျာဒိဝိသယာ အညာဏသံသယဝိပလ္လာသာတိ ဟာရာ. ဟရန္တိ ဝါ သယံ တာနိ, ဟရဏမတ္တမေဝ ဝါတိ ဟာရာ ဖလူပစာရေန. အထ ဝါ ဟရီယန္တိ ဝေါဟရီယန္တိ ဓမ္မသံဝဏ္ဏကဓမ္မပ္ပဋိဂ္ဂါဟကေဟိ ဓမ္မဿ ဒါနဂ္ဂဟဏဝသေနာတိ ဟာရာ. အထ ဝါ ဟာရာ ဝိယာတိ ဟာရာ. ယထာ ဟိ အနေကရတနာဝလိသမူဟော ဟာရသင်္ခါတော အတ္တနော အဝယဝဘူတရတနသမ္ဖဿေဟိ သမုပဇနိယမာနဟိလာဒသုခေါ ဟုတွာ တဒုပဘောဂိဇနသရီရသန္တာပံ နိဒါဃပရိဠာဟူပဇနိတံ ဝူပသမေတိ, ဧဝမေဝ တေပိ နာနာဝိဓပရမတ္ထရတနပ္ပဗန္ဓာ သံဝဏ္ဏနာဝိသေသာ အတ္တနော အဝယဝဘူတပရမတ္ထရတနာဓိဂမေန သမုပ္ပာဒိယမာနနိဗ္ဗုတိသုခါ ဓမ္မပ္ပဋိဂ္ဂါဟကဇနဟဒယပရိတာပံ ကာမရာဂါဒိကိလေသဟေတုကံ ဝူပသမေန္တီတိ. အထ ဝါ ဟာရယန္တိ အညာဏာဒိနီဟာရံ အပဂမံ ကရောန္တိ အာစိက္ခန္တီတိ ဝါ ဟာရာ. အထ ဝါ သောတုဇနစိတ္တဿ ဟရဏတော ရမဏတော စ ဟာရာ နိရုတ္တိနယေန ယထာ ‘‘ဘဝေသု ဝန္တဂမနော ဘဂဝါ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄၄; ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ).

Như vậy, cần hiểu rằng mười sáu phương pháp đã được trình bày như đã nói. Chúng được gọi là hārā (phương pháp) vì nhờ chúng, hoặc trong chúng, sự vô minh, hoài nghi, và điên đảo liên quan đến các chủ đề như kinh văn xuôi, kinh văn vần v.v... được mang đi (harīyanti). Hoặc, tự chúng mang đi những điều ấy, hoặc chúng chỉ đơn thuần là hành động mang đi; do đó chúng được gọi là hārā theo cách nói ẩn dụ dựa trên kết quả. Hoặc, chúng được gọi là hārā vì chúng được mang đi (harīyanti) hoặc được sử dụng (voharīyanti) bởi những người diễn giải và những người tiếp nhận Pháp trong quá trình cho và nhận Pháp. Hoặc, chúng được gọi là hārā vì chúng giống như những chuỗi ngọc (hārā). Giống như một bộ sưu tập nhiều chuỗi ngọc, được gọi là hāra, trở thành nguồn vui sướng và hạnh phúc phát sinh từ sự tiếp xúc với những viên ngọc cấu thành của nó, làm dịu đi sự đau khổ thể xác của người đeo nó, vốn được tạo ra bởi sức nóng của mùa hè; cũng vậy, những giải thích đặc biệt này, là những tác phẩm kết hợp nhiều loại bảo vật chân đế khác nhau, trở thành nguồn hạnh phúc của Niết-bàn được tạo ra bởi sự chứng đắc những bảo vật chân đế cấu thành của chúng, làm dịu đi sự đau khổ trong tâm của người tiếp nhận Pháp, vốn do các phiền não như tham dục v.v... gây ra. Hoặc, chúng được gọi là hārā vì chúng làm cho (hārayanti) sự vô minh v.v... được loại bỏ, được từ bỏ, hoặc vì chúng giải thích. Hoặc, chúng được gọi là hārā vì chúng thu hút (haraṇa) và làm vui thích (ramaṇa) tâm của người nghe, theo từ nguyên học, giống như trong câu ‘bhavesu vantagamano bhagavā (Đức Thế Tôn là bậc đã từ bỏ sự đi lại trong các cõi hữu).’ (Visuddhi. 1.144; Pārā. aṭṭha. 1.verañjakaṇḍavaṇṇanā).

ဣတော ပရံ ပန နန္ဒိယာဝဋ္ဋာဒိပဉ္စဝိဓနယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – တတ္ထ တဏှာဝိဇ္ဇာ သမုဒယသစ္စံ, တာသံ အဓိဋ္ဌာနာဒိဘူတာ ရူပဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စံ, တေသံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓသစ္စံ, နိရောဓပ္ပဇာနနာ ပဋိပဒါ မဂ္ဂသစ္စံ. တဏှာဂဟဏေန စေတ္ထ မာယာသာဌေယျမာနာတိမာနမဒပ္ပမာဒပါပိစ္ဆတာပါပမိတ္တတာအဟိရိကအနောတ္တပ္ပာဒိဝသေန အကုသလပက္ခော နေတဗ္ဗော. အဝိဇ္ဇာဂဟဏေန ဝိပရီတမနသိကာရကောဓူပနာဟမက္ခပဠာသဣဿာမစ္ဆရိယ- သာရမ္ဘဒေါဝစဿတာဘဝဒိဋ္ဌိဝိဘဝဒိဋ္ဌိအာဒိဝသေန အကုသလပက္ခော နေတဗ္ဗော. ဝုတ္တဝိပရိယာယတော [Pg.63] ကုသလပက္ခော နေတဗ္ဗော. ကထံ? အမာယာအသာဌေယျာဒိဝသေန အဝိပရီတမနသိကာရာဒိဝသေန စ. တထာ သမထပက္ခိယာနံ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနံ, ဝိပဿနာပက္ခိယာနံ အနိစ္စသညာဒီနဉ္စ ဝသေန ဝေါဒါနပက္ခော နေတဗ္ဗောတိ အယံ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ ဘူမိ. ယော ဟိ တဏှာအဝိဇ္ဇာဟိ သံကိလေသပက္ခဿ သုတ္တတ္ထဿ သမထဝိပဿနာဟိ ဝေါဒါနပက္ခဿ စ စတုသစ္စယောဇနမုခေန နယနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော, အယံ နန္ဒိယာဝဋ္ဋနယော နာမ. ဝုတ္တဉှေတံ –

Hơn nữa, từ đây trở đi, năm loại phương thức bắt đầu bằng Nandiyāvaṭṭa (Xoáy ốc hoan hỷ) cần được hiểu. – Trong đó, ái và vô minh là Tập đế; các sắc pháp là nền tảng v.v... của chúng là Khổ đế; sự không sanh khởi của chúng là Diệt đế; con đường hiểu biết sự diệt tận là Đạo đế. Ở đây, bằng cách nắm bắt ái, nên suy ra phần bất thiện, theo cách thức của sự lừa dối, gian trá, ngã mạn, kiêu mạn, say sưa, phóng dật, ác dục, ác hữu, vô tàm, vô quý v.v... Bằng cách nắm bắt vô minh, nên suy ra phần bất thiện, theo cách thức của sự tác ý sai lầm, sân hận, oán thù, khinh miệt, áp chế, ganh tỵ, keo kiệt, nóng nảy, lời nói khó nghe, thường kiến, đoạn kiến v.v... Từ sự đối nghịch của những gì đã nói, nên suy ra phần thiện. Bằng cách nào? Bằng cách thức không lừa dối, không gian trá v.v... và bằng cách thức không tác ý sai lầm v.v... Tương tự, phần thanh tịnh nên được suy ra theo cách thức của tín căn v.v... thuộc về phần chỉ, và theo cách thức của tưởng vô thường v.v... thuộc về phần quán. Đây là nền tảng của phương thức Nandiyāvaṭṭa. Thật vậy, sự giải thích đặc biệt có đặc tính hướng dẫn bằng cách áp dụng Tứ đế vào ý nghĩa của kinh – phần nhiễm ô với ái và vô minh, và phần thanh tịnh với chỉ và quán – đây được gọi là phương thức Nandiyāvaṭṭa. Điều này đã được nói rằng –

‘‘တဏှဉ္စ အဝိဇ္ဇမ္ပိ စ, သမထေန ဝိပဿနာယ ယော နေတိ;

သစ္စေဟိ ယောဇယိတွာ, အယံ နယော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

‘Người nào dẫn dắt cả ái và vô minh bằng chỉ và quán, sau khi đã áp dụng chúng vào các chân đế; đây là phương thức Nandiyāvaṭṭa.’ (Netti. 4 niddesavāra);

နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ ဝိယ အာဝဋ္ဋော ဧတဿာတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော. ယထာ ဟိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော အန္တော ဌိတေန ပဓာနာဝယဝေန ဗဟိဒ္ဓါ အာဝဋ္ဋတိ, ဧဝမယမ္ပိ နယောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ နန္ဒိယာ တဏှာယ ပမောဒဿ ဝါ အာဝဋ္ဋော ဧတ္ထာတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော.

Nó được gọi là Nandiyāvaṭṭa vì sự xoay chuyển (āvaṭṭa) của nó giống như của một nandiyāvaṭṭa (vỏ ốc xoáy phải). Ý nghĩa là: giống như một nandiyāvaṭṭa xoay ra ngoài từ một phần chính nằm bên trong, phương thức này cũng vậy. Hoặc, nó là Nandiyāvaṭṭa vì trong đó có sự xoay chuyển (āvaṭṭa) của sự hoan hỷ (nandi), của ái (taṇhā), hoặc của niềm vui (pamoda).

ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဂဟိတေသု တဏှာဝိဇ္ဇာတပ္ပက္ခိယဓမ္မေသု တဏှာ လောဘော, အဝိဇ္ဇာ မောဟော, အဝိဇ္ဇာယ သမ္ပယုတ္တော လောဟိတေ သတိ ပုဗ္ဗော ဝိယ တဏှာယ သတိ သိဇ္ဈမာနော အာဃာတော ဒေါသော ဣတိ တီဟိ အကုသလမူလေဟိ ဂဟိတေဟိ, တပ္ပဋိပက္ခတော ကုသလစိတ္တဂ္ဂဟဏေန စ တီဏိ ကုသလမူလာနိ ဂဟိတာနိ ဧဝ ဟောန္တိ. ဣဓာပိ လောဘော သဗ္ဗာနိ ဝါ သာသဝကုသလမူလာနိ သမုဒယသစ္စံ, တန္နိဗ္ဗတ္တာ တေသံ အဓိဋ္ဌာနဂေါစရဘူတာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စန္တိအာဒိနာ သစ္စယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဖလံ ပနေတ္ထ ဝိမောက္ခတ္တယဝသေန နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ, တီဟိ အကုသလမူလေဟိ တိဝိဓဒုစ္စရိတသံကိလေသမလဝိသမအကုသလသညာဝိတက္ကာဒိဝသေန အကုသလပက္ခော နေတဗ္ဗော, တထာ တီဟိ ကုသလမူလေဟိ တိဝိဓသုစရိတသမကုသလသညာဝိတက္ကသဒ္ဓမ္မသမာဓိဝိမောက္ခမုခါဒိဝသေန ဝေါဒါနပက္ခော နေတဗ္ဗောတိ အယံ တိပုက္ခလဿ နယဿ ဘူမိ. ယော ဟိ အကုသလမူလေဟိ သံကိလေသပက္ခဿ ကုသလမူလေဟိ ဝေါဒါနပက္ခဿ သုတ္တတ္ထဿ စ စတုသစ္စယောဇနာမုခေန နယနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော, အယံ တိပုက္ခလနယော နာမ. တီဟိ အဝယဝေဟိ [Pg.64] လောဘာဒီဟိ သံကိလေသပက္ခေ, အလောဘာဒီဟိ စ ဝေါဒါနပက္ခေ ပုက္ခလော သောဘနောတိ တိပုက္ခလော. ဝုတ္တဉှေတံ –

Trong các pháp thuộc về ái và vô minh đã được đề cập theo phương pháp đã nói ở dưới, ái là tham, vô minh là si, sân là sự phẫn nộ được thành tựu khi có ái giống như mủ có khi có máu, tương ưng với vô minh. Như vậy, do ba bất thiện căn này đã được đề cập, và do sự đề cập đến tâm thiện đối lập với chúng, ba thiện căn cũng đã được đề cập. Ở đây cũng vậy, cần hiểu sự áp dụng các chân lý như sau: tham hoặc tất cả các thiện căn còn lậu hoặc là Tập đế, năm thủ uẩn được chúng tạo ra, là nền tảng và đối tượng của chúng, là Khổ đế, v.v. Ở đây, quả cần được xác định theo ba loại giải thoát. Phía bất thiện cần được dẫn dắt bởi ba bất thiện căn theo phương diện ba loại ác hạnh, phiền não, cấu uế, bất bình, bất thiện tưởng, tầm, v.v. Tương tự, phía thanh tịnh cần được dẫn dắt bởi ba thiện căn theo phương diện ba loại thiện hạnh, bình đẳng, thiện tưởng, tầm, chánh pháp, định, cửa ngõ giải thoát, v.v. Đây là nền tảng của phương pháp Ba Đỉnh (Tipukkhala). Thật vậy, phương pháp giải thích đặc biệt có đặc tính dẫn dắt ý nghĩa kinh điển qua việc áp dụng Tứ đế cho phía phiền não bằng các bất thiện căn và cho phía thanh tịnh bằng các thiện căn, đó được gọi là phương pháp Ba Đỉnh. Do ba thành phần, tham v.v. ở phía phiền não, và vô tham v.v. ở phía thanh tịnh, nên nó là xuất sắc (pukkhalo sobhano), vì vậy gọi là Tipukkhala (Ba Đỉnh). Điều này đã được nói rằng –

‘‘ယော အကုသလေ သမူလေဟိ,နေတိ ကုသလေ စ ကုသလမူလေဟိ;

ဘူတံ တထံ အဝိတထံ,တိပုက္ခလံ တံ နယံ အာဟူ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

“Vị nào dẫn dắt các pháp bất thiện cùng với các căn của chúng, và các pháp thiện cùng với các thiện căn; phương pháp ấy, là thực, là thật, là không sai khác, họ gọi là Tipukkhala (Ba Đỉnh).” (Netti. 4 Niddesavāra);

ဝုတ္တနယေန ဂဟိတေသု တဏှာဝိဇ္ဇာတပ္ပက္ခိယဓမ္မေသု ဝိသေသတော တဏှာဒိဋ္ဌီနံ ဝသေန အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ, ဒုက္ခေ ‘‘သုခ’’န္တိ စ ဝိပလ္လာသာ, အဝိဇ္ဇာဒိဋ္ဌီနံ ဝသေန အနိစ္စေ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ, အနတ္တနိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေသံ ပဋိပက္ခတော ကုသလစိတ္တဂ္ဂဟဏေန သိဒ္ဓေဟိ သတိဝီရိယသမာဓိပညိန္ဒြိယေဟိ စတ္တာရိ သတိပဋ္ဌာနာနိ သိဒ္ဓါနိယေဝ ဟောန္တိ.

Trong các pháp thuộc về ái và vô minh đã được đề cập theo phương pháp đã nói, cần hiểu các điên đảo như sau: đặc biệt, do ái và tà kiến, có điên đảo (cho rằng) “tịnh” trong cái bất tịnh, và “lạc” trong cái khổ; do vô minh và tà kiến, có điên đảo (cho rằng) “thường” trong cái vô thường, và “ngã” trong cái vô ngã. Đối lập với chúng, do sự đề cập đến tâm thiện, bốn niệm xứ cũng được thành tựu bởi các căn niệm, tấn, định, và tuệ đã được thành tựu.

တတ္ထ စတူဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. ကထံ? ဒုဝိဓော ဟိ တဏှာစရိတော မုဒိန္ဒြိယော တိက္ခိန္ဒြိယောတိ, တထာ ဒိဋ္ဌိစရိတော. တေသု ပဌမော အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟီ သတိဗလေန ယထာဘူတံ ကာယသဘာဝံ သလ္လက္ခေန္တော ဘာဝနာဗလေန တံ ဝိပလ္လာသံ သမုဂ္ဃာတေတွာ သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ. ဒုတိယော အသုခေ ‘‘သုခ’’န္တိ ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟီ ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၆; အ. နိ. ၄.၁၄; ၆.၅၈) ဝုတ္တေန ဝီရိယသံဝရဘူတေန ဝီရိယဗလေန ပဋိပက္ခံ ဝိနောဒေန္တော ဘာဝနာဗလေန တံ ဝိပလ္လာသံ ဝိဓမေတွာ သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ. တတိယော အနိစ္စေ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟီ သမထဗလေန သမာဟိတစိတ္တော သင်္ခါရာနံ ခဏိကဘာဝံ သလ္လက္ခေန္တော ဘာဝနာဗလေန တံ ဝိပလ္လာသံ သမုဂ္ဃာတေတွာ သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ. စတုတ္ထော သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏဃနဝဉ္စိတတာယ ဖဿာဒိဓမ္မပုဉ္ဇမတ္တေ အနတ္တနိ ‘‘အတ္တာ’’တိ မိစ္ဆာဘိနိဝေသီ စတုကောဋိကသုညတာမနသိကာရေန တံ မိစ္ဆာဘိနိဝေသံ ဝိဒ္ဓံသေန္တော သာမညဖလံ သစ္ဆိကရောတိ. သုဘသညာဒီဟိ စတူဟိပိ ဝါ ဝိပလ္လာသေဟိ သမုဒယသစ္စံ, တေသမဓိဋ္ဌာနာရမ္မဏဘူတာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စန္တိအာဒိနာ သစ္စယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဖလံ ပနေတ္ထ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ, စတူဟိ စေတ္ထ ဝိပလ္လာသေဟိ စတုရာသဝေါဃယောဂဂန္ထအဂတိတဏှုပါဒါနသလ္လဝိညာဏဋ္ဌိတိအပရိညာဒိဝသေန အကုသလပက္ခော နေတဗ္ဗော, တထာ စတူဟိ သတိပဋ္ဌာနေဟိ [Pg.65] စတုဗ္ဗိဓဇ္ဈာနဝိဟာရာဓိဋ္ဌာနသုခဘာဂိယဓမ္မအပ္ပမညာသမ္မပ္ပဓာနဣဒ္ဓိပါဒါဒိဝသေန ဝေါဒါနပက္ခော နေတဗ္ဗောတိ အယံ သီဟဝိက္ကီဠိတဿ နယဿ ဘူမိ. ယော ဟိ သုဘသညာဒီဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ သကလဿ သံကိလေသပက္ခဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီဟိ စ ဝေါဒါနပက္ခဿ စတုသစ္စယောဇနာဝသေန နယနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော, အယံ သီဟဝိက္ကီဠိတော နာမ. ဝုတ္တဉှေတံ –

Ở đây, bốn hạng người cần được chỉ ra bằng bốn căn. Như thế nào? Người có tánh ái có hai loại: độn căn và lợi căn; tương tự là người có tánh kiến. Trong số đó, người thứ nhất, người chấp thủ sai lầm rằng “tịnh” trong cái bất tịnh, bằng sức mạnh của niệm, nhận thấy bản chất thực sự của thân, bằng sức mạnh của sự tu tập, nhổ bật điên đảo đó và đi vào chánh tánh quyết định. Người thứ hai, người chấp thủ sai lầm rằng “lạc” trong cái không phải lạc, bằng sức mạnh của tinh tấn, vốn là sự phòng hộ bằng tinh tấn được nói trong câu “vị ấy không dung chứa một dục tầm đã khởi lên” v.v., loại bỏ cái đối nghịch, bằng sức mạnh của sự tu tập, phá tan điên đảo đó và đi vào chánh tánh quyết định. Người thứ ba, người chấp thủ sai lầm rằng “thường” trong cái vô thường, với tâm định tĩnh nhờ sức mạnh của chỉ, nhận thấy bản chất nhất thời của các hành, bằng sức mạnh của sự tu tập, nhổ bật điên đảo đó và đi vào chánh tánh quyết định. Người thứ tư, người tà chấp rằng “ngã” trong cái vô ngã, vốn chỉ là một tập hợp các pháp như xúc v.v., do bị lừa dối bởi sự dày đặc của tính liên tục, tập hợp, chức năng và đối tượng, phá hủy tà chấp đó bằng cách tác ý về tánh không bốn phương diện và chứng ngộ quả Sa-môn. Cần hiểu sự áp dụng các chân lý như sau: bốn điên đảo như tịnh tưởng v.v. là Tập đế, năm thủ uẩn là nền tảng và đối tượng của chúng là Khổ đế, v.v. Ở đây, quả là bốn quả Sa-môn. Ở đây, phía bất thiện cần được dẫn dắt bởi bốn điên đảo theo phương diện bốn lậu hoặc, bộc lưu, ách phược, triền phược, ái, thủ, mũi tên, trú xứ của thức, sự không liễu tri, v.v. Tương tự, phía thanh tịnh cần được dẫn dắt bởi bốn niệm xứ theo phương diện bốn loại thiền, trú, nền tảng, các pháp thuộc phần hạnh phúc, vô lượng tâm, chánh cần, thần túc, v.v. Đây là nền tảng của phương pháp Sư Tử Hý (Sīhavikkīḷita). Thật vậy, phương pháp giải thích đặc biệt có đặc tính dẫn dắt toàn bộ phía phiền não bằng các điên đảo như tịnh tưởng v.v. và phía thanh tịnh bằng tín căn v.v. qua việc áp dụng Tứ đế, đó được gọi là Sư Tử Hý. Điều này đã được nói rằng –

‘‘ယော နေတိ ဝိပလ္လာသေဟိ,ကိလေသေ ဣန္ဒြိယေဟိ သဒ္ဓမ္မေ;

ဧတံ နယံ နယဝိဒူ,သီဟဝိက္ကီဠိတံ အာဟူ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

“Vị nào dẫn dắt các phiền não bằng các điên đảo, và chánh pháp bằng các căn; phương pháp này, người biết phương pháp gọi là Sư Tử Hý.” (Netti. 4 Niddesavāra);

အသန္တာသနဇဝပရက္ကမာဒိဝိသေသယောဂေန သီဟော ဘဂဝါ, တဿ ဝိက္ကီဠိတံ ဒေသနာ ဝစီကမ္မဘူတော ဝိဟာရောတိ ကတွာ ဝိပလ္လာသတပ္ပဋိပက္ခပရိဒီပနတော သီဟဿ ဝိက္ကီဠိတံ ဧတ္ထာတိ သီဟဝိက္ကီဠိတော, နယော. ဗလဝိသေသယောဂဒီပနတော ဝါ သီဟဝိက္ကီဠိတသဒိသတ္တာ နယော သီဟဝိက္ကီဠိတော. ဗလဝိသေသော စေတ္ထ သဒ္ဓါဒိဗလံ, ဒသဗလာနိ ဧဝ ဝါ.

Do sự sở hữu các phẩm chất đặc biệt như không sợ hãi, tốc độ, và uy lực, Đức Thế Tôn là một con sư tử. Sự vui đùa (vikkīḷitaṃ) của ngài là bài thuyết pháp, là trạng thái của khẩu nghiệp. Vì nó làm sáng tỏ các điên đảo và những gì đối lập với chúng, nên đó là sự vui đùa của sư tử, do đó phương pháp này được gọi là Sư Tử Hý (Sīhavikkīḷita). Hoặc, phương pháp này được gọi là Sư Tử Hý vì nó giống như sự vui đùa của sư tử, do nó cho thấy một sức mạnh đặc biệt. Sức mạnh đặc biệt ở đây là tín lực v.v., hoặc chính là mười lực (của Như Lai).

ဣမေသံ ပန တိဏ္ဏံ အတ္ထနယာနံ သိဒ္ဓိယာ ဝေါဟာရနယဒွယံ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. တထာ ဟိ အတ္ထနယတ္တယဒိသာဘာဝေန ကုသလာဒိဓမ္မာနံ အာလောစနံ ဒိသာလောစနံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

Hơn nữa, với sự thành tựu của ba phương pháp về ý nghĩa này, hai phương pháp về cách diễn đạt cũng được thành tựu. Thật vậy, sự xem xét các pháp thiện v.v. theo hướng của ba phương pháp về ý nghĩa là Quan Sát Phương Hướng (Disālocana). Điều này đã được nói rằng –

‘‘ဝေယျာကရဏေသု ဟိ ယေ,ကုသလာကုသလာ တဟိံ တဟိံ ဝုတ္တာ;

မနသာ ဩလောကယတေ,တံ ခု ဒိသာလောစနံ အာဟူ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

“Thật vậy, những pháp thiện và bất thiện nào được nói đến ở chỗ này chỗ kia trong các bài giải thích; người ta dùng tâm quan sát chúng. Điều đó, họ gọi là Quan Sát Phương Hướng.” (Netti. 4 Niddesavāra);

တထာ အာလောစိတာနံ တေသံ ဓမ္မာနံ အတ္ထနယတ္တယယောဇနေ သမာနယနတော အင်္ကုသော ဝိယ အင်္ကုသော. ဝုတ္တဉှေတံ –

Tương tự, do việc tập hợp các pháp đã được xem xét đó để áp dụng vào ba phương pháp về ý nghĩa, nó giống như một cái móc câu, nên được gọi là Móc Câu (Aṅkusa). Điều này đã được nói rằng –

‘‘ဩလောကေတွာ ဒိသလောစနေန, ဥက္ခိပိယ ယံ သမာနေတိ;

သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလေ, အယံ နယော အင်္ကုသော နာမာ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ);

‘Sau khi quan sát bằng con mắt phương hướng, điều gì được nêu lên và được tổng hợp lại; tất cả các pháp thiện và bất thiện, phương pháp này được gọi là cái móc (aṅkusa).’ (Netti. 4 niddesavāra);

တသ္မာ မနသာဝ အတ္ထနယာနံ ဒိသာဘူတဓမ္မာနံ လောစနံ ဒိသာလောစနံ, တေသံ သမာနယနံ အင်္ကုသောတိ ပဉ္စပိ နယာနိ ယုတ္တာနိ ဟောန္တိ.

Do đó, sự thấy bằng tâm về các pháp đã trở thành phương hướng của các phương pháp ý nghĩa là con mắt phương hướng (disālocana), sự tổng hợp chúng lại là cái móc (aṅkusa), như vậy cả năm phương pháp đều là hợp lý.

ဧတ္တာဝတာ [Pg.66] စ –

Và đến đây –

‘‘ပဌမော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော, ဒုတိယော စ တိပုက္ခလော;

သီဟဝိက္ကီဠိတော နာမ, တတိယော နယလဉ္ဇကော.

‘Thứ nhất là Nandiyāvaṭṭa, và thứ hai là Tipukkhala; thứ ba, dấu hiệu của phương pháp, được gọi là Sīhavikkīḷita.

ဒိသာလောစနမာဟံသု, စတုတ္ထံ နယမုတ္တမံ;

ပဉ္စမော အင်္ကုသော နာမ, သဗ္ဗေ ပဉ္စ နယာ ဂတာ’’တိ. (နေတ္တိ. ၁ ဥဒ္ဒေသဝါရ) –

Họ đã nói Disālocana là phương pháp tối thượng thứ tư; thứ năm được gọi là Aṅkusa, tất cả năm phương pháp đã được trình bày.’ (Netti. 1 uddesavāra) –

ဧဝံ ဝုတ္တပဉ္စနယာပိ ဧတ္ထ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နယတိ သံကိလေသံ ဝေါဒါနဉ္စ ဝိဘာဂတော ဉာပေတီတိ နယော, လဉ္ဇေတိ ပကာသေတိ သုတ္တတ္ထန္တိ လဉ္ဇကော, နယော စ သော လဉ္ဇကော စာတိ နယလဉ္ဇကော. ဣဒဉ္စ သုတ္တံ သောဠသဝိဓေ သုတ္တန္တပဋ္ဌာနေ သံကိလေသဘာဂိယံ ဗျတိရေကမုခေန နိဗ္ဗေဓာသေက္ခဘာဂိယန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဋ္ဌဝီသတိဝိဓေ ပန သုတ္တန္တပဋ္ဌာနေ လောကိယလောကုတ္တရံ သတ္တဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ ဉာဏညေယျံ ဒဿနဘာဝနံ သကဝစနံ ဝိဿဇ္ဇနီယံ ကုသလာကုသလံ အနုညာတံ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Như vậy, cần phải biết rằng năm phương pháp đã được nói đến cũng đã được trình bày ở đây. Nó dẫn dắt, nó làm cho biết một cách phân tích về phiền não và sự thanh tịnh, vì vậy nó là phương pháp (nayo); nó đánh dấu, nó làm sáng tỏ ý nghĩa của kinh, vì vậy nó là dấu hiệu (lañjako); nó vừa là phương pháp vừa là dấu hiệu, vì vậy nó là nayalañjako. Và kinh này, trong mười sáu loại nền tảng kinh, cần được xem là thuộc phần phiền não, và theo cách đối lập, là thuộc phần yếm ly và vô học. Còn trong hai mươi tám loại nền tảng kinh, cần phải biết là (thuộc phần) thế gian và siêu thế, dựa trên chúng sanh và pháp, tri và sở tri, kiến và tu, lời của mình, điều cần giải đáp, thiện và bất thiện, điều được cho phép và điều bị từ chối.

တတ္ထ သောဠသဝိဓသုတ္တန္တံ ပဋ္ဌာနံ နာမ ‘‘သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, နေဝ သံကိလေသဘာဂိယံ န ဝါသနာဘာဂိယံ န နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ န အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တ’’န္တိ (နေတ္တိ. ၈၉) ဧဝံ ဝုတ္တသောဠသသာသနပဋ္ဌာနာနိ.

Ở đây, mười sáu loại nền tảng kinh là: ‘kinh thuộc phần phiền não, kinh thuộc phần tích tập, kinh thuộc phần yếm ly, kinh thuộc phần vô học, kinh thuộc phần phiền não và tích tập, kinh thuộc phần phiền não và yếm ly, kinh thuộc phần phiền não và vô học, kinh thuộc phần tích tập và yếm ly, kinh thuộc phần tích tập và vô học, kinh thuộc phần yếm ly và vô học, kinh thuộc phần phiền não, tích tập và yếm ly, kinh thuộc phần phiền não, tích tập và vô học, kinh thuộc phần phiền não, yếm ly và vô học, kinh thuộc phần tích tập, yếm ly và vô học, kinh thuộc phần phiền não, tích tập, yếm ly và vô học, kinh không thuộc phần phiền não, không thuộc phần tích tập, không thuộc phần yếm ly, không thuộc phần vô học.’ (Netti. 89) Như vậy là mười sáu nền tảng giáo pháp đã được nói đến.

တတ္ထ သံကိလိဿန္တိ ဧတေနာတိ သံကိလေသော, သံကိလေသဘာဂေ သံကိလေသကောဋ္ဌာသေ ပဝတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယံ. ဝါသနာ ပုညဘာဝနာ, ဝါသနာဘာဂေ ပဝတ္တံ ဝါသနာဘာဂိယံ, ဝါသနံ ဘဇာပေတီတိ ဝါ ဝါသနာဘာဂိယံ. နိဗ္ဗိဇ္ဈနံ လောဘက္ခန္ဓာဒီနံ ပဒါလနံ နိဗ္ဗေဓော, နိဗ္ဗေဓဘာဂေ [Pg.67] ပဝတ္တံ, နိဗ္ဗေဓံ ဘဇာပေတီတိ ဝါ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ. ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခာ ဓမ္မာ အသေက္ခာ, အသေက္ခဘာဂေ ပဝတ္တံ, အသေက္ခေ ဘဇာပေတီတိ ဝါ အသေက္ခဘာဂိယံ. တေသု ယတ္ထ တဏှာဒိသံကိလေသော ဝိဘတ္တော, ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ. ယတ္ထ ဒါနာဒိပုညကိရိယဝတ္ထု ဝိဘတ္တံ, ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ. ယတ္ထ သေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော ဝိဘတ္တာ, ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ. ယတ္ထ ပန အသေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော ဝိဘတ္တာ, ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ. ဣတရာနိ တေသံ ဝေါမိဿကနယဝသေန ဝုတ္တာနိ. သဗ္ဗာသဝသံဝရပရိယာယာဒီနံ ဝသေန သဗ္ဗဘာဂိယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဟိ သံကိလေသဓမ္မာ လောကိယသုစရိတဓမ္မာ သေက္ခာ ဓမ္မာ အသေက္ခာ ဓမ္မာ စ ဝိဘတ္တာ. သဗ္ဗဘာဂိယံ ပန ‘‘ပဿံ န ပဿတီ’’တိအာဒိကံ ဥဒကာဒိအနုဝါဒဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Ở đây, phiền não (saṃkilesa) là cái mà chúng sanh bị ô nhiễm bởi; thuộc phần phiền não (saṃkilesabhāgiyaṃ) là diễn ra trong phần, trong phạm vi phiền não. Tích tập (vāsanā) là sự tu tập phước báu; thuộc phần tích tập (vāsanābhāgiyaṃ) là diễn ra trong phần tích tập, hoặc là làm cho tham gia vào sự tích tập. Yếm ly (nibbedha) là sự xuyên thủng, sự phá vỡ các uẩn tham, v.v...; thuộc phần yếm ly (nibbedhabhāgiyaṃ) là diễn ra trong phần yếm ly, hoặc là làm cho tham gia vào sự yếm ly. Vô học (asekkhā) là các pháp của người đã hoàn tất việc học; thuộc phần vô học (asekkhabhāgiyaṃ) là diễn ra trong phần vô học, hoặc là làm cho tham gia vào bậc vô học. Trong số đó, nơi nào phiền não như ái dục được phân tích, đó là thuộc phần phiền não. Nơi nào các căn bản hành động tạo phước như bố thí được phân tích, đó là thuộc phần tích tập. Nơi nào các uẩn giới, v.v... của bậc hữu học được phân tích, đó là thuộc phần yếm ly. Còn nơi nào các uẩn giới, v.v... của bậc vô học được phân tích, đó là thuộc phần vô học. Các loại khác được nói theo phương pháp hỗn hợp của chúng. Cần biết loại thuộc tất cả các phần là qua các bài kinh như Kinh Tất Cả Lậu Hoặc. Vì ở đó, các pháp phiền não, các pháp thiện hạnh thế gian, các pháp của bậc hữu học, và các pháp của bậc vô học đều được phân tích. Còn loại không thuộc phần nào cả cần được biết là những lời lặp lại về nước, v.v..., như ‘thấy mà không thấy’.

အဋ္ဌဝီသတိဝိဓံ သုတ္တန္တပဋ္ဌာနံ ပန ‘‘လောကိယံ, လောကုတ္တရံ, လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ, သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ, ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ, သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ, ဉာဏံ, ဉေယျံ, ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ, ဒဿနံ, ဘာဝနာ, ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ, သကဝစနံ, ပရဝစနံ, သကဝစနဉ္စ ပရဝစနဉ္စ, ဝိဿဇ္ဇနီယံ, အဝိဿဇ္ဇနီယံ, ဝိဿဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိဿဇ္ဇနီယဉ္စ, ကမ္မံ, ဝိပါကော, ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ ကုသလံ, အကုသလံ, ကုသလဉ္စ အကုသလဉ္စ အနုညာတံ, ပဋိက္ခိတ္တံ, အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ, ထဝေါ’’တိ (နေတ္တိ. ၁၁၂) ဧဝမာဂတာနိ အဋ္ဌဝီသတိ သာသနပဋ္ဌာနာနိ. တတ္ထ လောကိယန္တိ လောကေ နိယုတ္တော, လောကေ ဝါ ဝိဒိတော လောကိယော. ဣဓ ပန လောကိယော အတ္ထော ယသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တော, တံ သုတ္တံ လောကိယံ. တထာ လောကုတ္တရံ. ယသ္မိံ ပန သုတ္တေ ပဒေသေန လောကိယံ, ပဒေသေန လောကုတ္တရံ ဝုတ္တံ, တံ လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ. သတ္တအဓိပ္ပာယသတ္တပညတ္တိမုခေန ဒေသိတံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ. ဓမ္မဝသေန ဒေသိတံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ. ဥဘယဝသေန ဒေသိတံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဗုဒ္ဓါဒီနံ ပန ဂုဏာဘိတ္ထဝနဝသေန ပဝတ္တံ သုတ္တံ ထဝေါ နာမ –

Còn hai mươi tám loại nền tảng kinh là: ‘thế gian, siêu thế, vừa thế gian vừa siêu thế, dựa trên chúng sanh, dựa trên pháp, vừa dựa trên chúng sanh vừa dựa trên pháp, tri, sở tri, vừa tri vừa sở tri, kiến, tu, vừa kiến vừa tu, lời của mình, lời của người khác, vừa lời của mình vừa lời của người khác, điều cần giải đáp, điều không cần giải đáp, vừa điều cần giải đáp vừa điều không cần giải đáp, nghiệp, quả của nghiệp, vừa nghiệp vừa quả của nghiệp, thiện, bất thiện, vừa thiện vừa bất thiện, điều được cho phép, điều bị từ chối, vừa điều được cho phép vừa điều bị từ chối, sự tán thán.’ (Netti. 112) Như vậy là hai mươi tám nền tảng giáo pháp đã được trình bày. Ở đây, thế gian (lokiya) là thuộc về thế gian, hoặc được biết trong thế gian. Nhưng ở đây, kinh nào nói về ý nghĩa thế gian thì kinh đó là thế gian. Tương tự đối với siêu thế. Còn kinh nào một phần nói về thế gian, một phần nói về siêu thế, thì kinh đó là vừa thế gian vừa siêu thế. Được thuyết giảng qua ý hướng về chúng sanh, qua quy ước về chúng sanh là dựa trên chúng sanh. Được thuyết giảng theo pháp là dựa trên pháp. Được thuyết giảng theo cả hai cách là vừa dựa trên chúng sanh vừa dựa trên pháp. Theo phương pháp này, ý nghĩa cần được hiểu trong tất cả các phần. Còn kinh được tiến hành theo cách tán thán các đức hạnh của chư Phật, v.v... được gọi là sự tán thán (thava) –

‘‘မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော, သစ္စာနံ စတုရော ပဒါ;

ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာနံ, ဒွိပဒါနဉ္စ စက္ခုမာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၇၃;

နေတ္တိ. ၁၇၀;

ပေဋကော. ၃၀) အာဒိကံ ဝိယ –

‘Trong các con đường, Bát Chánh Đạo là tối thắng; trong các sự thật, bốn câu (Thánh Đế) là tối thắng; trong các pháp, sự ly tham là tối thắng; và trong các loài hai chân, bậc có mắt (Phật) là tối thắng.’ (Dhp. 273; Netti. 170; Peṭako. 30) ví như, v.v... –

နေတ္တိနယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về các phương pháp của Netti đã kết thúc.

၂. သဒ္ဒဂရုကာဒီနန္တိ [Pg.68] အာဒိသဒ္ဒေန ဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗဂရုကေ သင်္ဂဏှာတိ. အာသယဝသေနာတိ အဇ္ဈာသယဝသေန. ဥတုသမုဋ္ဌာနောပိ ဣတ္ထိသန္တာနဂတော သဒ္ဒေါ လဗ္ဘတိ, သော ဣဓ နာဓိပ္ပေတောတိ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနော’’တိ ဝုတ္တံ. ကထိတသဒ္ဒေါ အာလာပါဒိသဒ္ဒေါ. ဂီတသဒ္ဒေါ သရေန ဂါယနသဒ္ဒေါ. ဣတ္ထိယာ ဟသနသဒ္ဒေါပေတ္ထ သင်္ဂဟေတဗ္ဗော တဿပိ ပုရိသေန အဿာဒေတဗ္ဗတော. တေနာဟ – ‘‘အပိစ ခေါ မာတုဂါမဿ သဒ္ဒံ သုဏာတိ တိရောကုဋ္ဋာ ဝါ တိရောပါကာရာ ဝါ ဟသန္တိယာ ဝါ ဘဏန္တိယာ ဝါ ဂါယန္တိယာ ဝါ, သော တဒဿာဒေတီ’’တိအာဒိ. နိဝတ္ထနိဝါသနဿာတိ ခလိတ္ထဒ္ဓဿ နိဝါသနဿ. အလင်္ကာရဿာတိ နူပုရာဒိကဿ အလင်္ကာရဿ. ဣတ္ထိသဒ္ဒေါတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဣတ္ထိပဋိဗဒ္ဓဘာဝတော ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘သဗ္ဗောပီ’’တိအာဒိ. အဝိဒူရဋ္ဌာနေတိ တဿ ဟတ္ထိကုလဿ ဝသနဋ္ဌာနတော အဝိဒူရဋ္ဌာနေ. ကာယူပပန္နောတိ သမ္ပန္နကာယော ထိရကထိနမဟာကာယော. မဟာဟတ္ထီတိ မဟာနုဘာဝေါ ဟတ္ထီ. ဇေဋ္ဌကံ ကတွာတိ ယူထပတိံ ကတွာ.

2. Saddagarukādīnanti: Bằng từ “vân vân” (ādi), gom chung lại những sự xem trọng hương, vị, xúc. Āsayavasenāti: Theo ý muốn, tức là theo khuynh hướng nội tâm. Âm thanh do thời tiết sanh khởi cũng được nghe thấy trong dòng tương tục của người nữ, nhưng âm thanh ấy không được chủ ý ở đây, vì thế được nói là “do tâm sanh khởi.” Kathitasaddo là âm thanh nói chuyện, v.v. Gītasaddo là âm thanh ca hát có giai điệu. Tiếng cười của người nữ cũng nên được gom vào đây, vì nó cũng có thể được người nam thưởng thức. Do đó, ngài đã nói: “Lại nữa, vị ấy nghe tiếng của người nữ ở bên kia bức vách hay bên kia bức tường, đang cười, hoặc đang nói, hoặc đang hát, rồi vị ấy thưởng thức điều đó,” v.v. Nivatthanivāsanassāti: Của y phục mặc ở phần dưới, tức là của tấm vải cứng. Alaṅkārassāti: Của đồ trang sức, như vòng chân, v.v. Itthisaddotveva veditabboti: Nên được hiểu là “tiếng của người nữ” vì nó được nói do có sự liên quan đến người nữ. Do đó, ngài đã nói: “Tất cả,” v.v. Avidūraṭṭhāneti: Ở một nơi không xa nơi ở của bầy voi ấy. Kāyūpapannoti: Có thân hình hoàn hảo, thân hình to lớn, cứng cáp, vững chắc. Mahāhatthīti: Con voi có oai lực lớn. Jeṭṭhakaṃ katvāti: Sau khi đặt làm con đầu đàn.

ကထိနတိက္ခဘာဝေန သိင်္ဂသဒိသတ္တာ အဠသင်္ခါတာနိ သိင်္ဂါနိ ဧတဿ အတ္ထီတိ သိင်္ဂီ, သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏတာယ မဟာဗလတာယ စ သီဟဟတ္ထိအာဒိမိဂသဒိသတ္တာ မိဂေါ ဝိယာတိ မိဂေါ. တတ္ထ တတ္ထ ကိစ္စံ နေတုဘာဝေန စက္ခုယေဝ နေတ္တံ, တံ ဥဂ္ဂတဋ္ဌေန အာယတံ ဧတဿာတိ အာယတစက္ခုနေတ္တော. အဋ္ဌိ ဧဝ တစော ဧတဿာတိ အဋ္ဌိတ္တစော. တေနာဘိဘူတောတိ တေန မိဂေန အဘိဘူတော အဇ္ဈောတ္ထဋော နိစ္စလဂ္ဂဟိတော ဟုတွာ. ကရုဏံ ရုဒါမီတိ ကာရုညပတ္တော ဟုတွာ ရောဒါမိ ဝိရဝါမိ. ပစ္စတ္ထိကဘယတော မုတ္တိ နာမ ယထာ တထာ သဟာယဝတော ဟောတိ, န ဧကာကိနောတိ အာဟ – ‘‘မာ ဟေဝ မံ ပါဏသမံ ဇဟေယျာ’’တိ. တတ္ထ မာ ဟေဝ မန္တိ မံ ဧဝရူပံ ဗျသနံ ပတ္တံ အတ္တနော ပါဏသမံ ပိယသာမိကံ တွံ မာဟေဝ ဇဟိ.

Do tính chất cứng và nhọn nên giống như sừng, nó có những cái sừng được gọi là aḷa, vì thế gọi là siṅgī (có sừng). Do có màu vàng và sức mạnh to lớn nên giống như các loài thú như sư tử, voi, v.v., nó giống như một con thú (migo), nên gọi là migo. Ở mỗi công việc, mắt chính là vật dẫn dắt (netta), do đó nó có đôi mắt (cakkhu) dài (āyataṃ) và lồi ra (uggataṭṭhena), nên gọi là āyatacakkhunetto (có mắt dài và lồi). Xương (aṭṭhi) chính là da (taco) của nó, nên gọi là aṭṭhittaco (da xương). Tenābhibhūtoti: Bị con thú ấy áp đảo, bị chế ngự, bị giữ chặt không động đậy. Karuṇaṃ rudāmīti: Trở nên đáng thương, tôi khóc, tôi la hét. Sự giải thoát khỏi nỗi sợ hãi kẻ thù chỉ đến với người có bạn đồng hành, chứ không phải người đơn độc, vì thế nói rằng: “Xin đừng bỏ rơi tôi, người quý như mạng sống.” Ở đây, mā heva manti: Xin nàng đừng bỏ rơi ta, người chồng thân yêu quý như mạng sống của nàng, đang gặp phải tai họa như thế này.

ကုဉ္စေ ဂိရိကူဋေ ရမတိ အဘိရမတိ, တတ္ထ ဝါ ဝိစရတိ, ကောဉ္ဇနာဒံ နဒန္တော ဝါ ဝိစရတိ, ကု ဝါ ပထဝီ, တဒဘိဃာတေန ဇီရတီတိ ကုဉ္ဇရော. သဋ္ဌိဟာယနန္တိ ဇာတိယာ သဋ္ဌိဝဿကာလသ္မိံ ကုဉ္ဇရာ ထာမေန ပရိဟာယန္တိ, တံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ. ပထဗျာ စာတုရန္တာယာတိ စတူသု ဒိသာသု သမုဒ္ဒံ ပတွာ ဌိတာယ စာတုရန္တာယ ပထဝိယာ. သုပ္ပိယောတိ သုဋ္ဌု ပိယော. တေသံ တွံ ဝါရိဇော သေဋ္ဌောတိ ယေ သမုဒ္ဒေ ဝါ ဂင်္ဂါယ ဝါ ယမုနာယ ဝါ နမ္မဒါနဒိယာ ဝါ ကုဠီရာ, တေသံ သဗ္ဗေသံ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိယာ မဟန္တတ္တေန စ ဝါရိမှိ [Pg.69] ဇာတတ္တာ ဝါရိဇော တွမေဝ သေဋ္ဌော ပသတ္ထတရော. မုဉ္စ ရောဒန္တိယာ ပတိန္တိ သဗ္ဗေသံ သေဋ္ဌတ္တာ တမေဝ ယာစာမိ, ရောဒမာနာယ မယှံ သာမိကံ မုဉ္စ. အထာတိ ဂဟဏဿ သိထိလကရဏသမနန္တရမေဝ. ဧတဿာတိ ပဋိသတ္တုမဒ္ဒနဿ.

Nó vui thích, hoan hỷ trên đỉnh núi (kuñce girikūṭe), hoặc đi lại ở đó, hoặc đi lại trong khi rống lên tiếng kêu (koñjanādaṃ), hoặc ku là đất, nó làm mòn (jīrati) đất do sự va chạm, nên gọi là kuñjaro (con voi). Saṭṭhihāyananti: Vào lúc sáu mươi tuổi kể từ khi sinh ra, loài voi suy giảm sức mạnh, nói như vậy là đề cập đến điều đó. Pathabyā cāturantāyāti: Của trái đất có bốn phương, tức là trái đất tồn tại và vươn đến biển ở bốn phương. Suppiyoti: Rất thân yêu. Tesaṃ tvaṃ vārijo seṭṭhoti: Trong số những con cua (kuḷīrā) ở biển, hoặc ở sông Hằng, sông Yamunā, hoặc sông Nammadā, ngài, sinh ra từ nước (vārijo), là bậc tối thắng (seṭṭho), ưu việt hơn cả, do sự hoàn hảo về màu sắc và kích thước to lớn. Muñca rodantiyā patinti: Vì ngài là bậc tối thắng trong tất cả, tôi van xin ngài, hãy thả chồng của tôi, người đang khóc lóc. Athāti: Ngay sau khi sự kìm kẹp được nới lỏng. Etassāti: Của vị này, người đã đè bẹp kẻ thù.

ပဗ္ဗတဂဟနံ နိဿာယာတိ တိဿော ပဗ္ဗတရာဇိယော အတိက္ကမိတွာ စတုတ္ထာယ ပဗ္ဗတရာဇိယံ ပဗ္ဗတဂဟနံ ဥပနိဿာယ. ဧဝံ ဝဒတီတိ ‘‘ဥဒေတယံ စက္ခုမာ’’တိအာဒိနာ (ဇာ. ၁.၂.၁၇) ဣမံ ဗုဒ္ဓမန္တံ မန္တေန္တော ဝဒတိ.

Pabbatagahanaṃ nissāyāti: Sau khi vượt qua ba dãy núi, nương tựa vào khu rừng rậm trên núi ở dãy núi thứ tư. Evaṃ vadatīti: Vị ấy nói trong khi đang trì tụng Phật ngôn này, bắt đầu bằng câu “udetayaṃ cakkhumā” (jā. 1.2.17).

တတ္ထ ဥဒေတီတိ ပါစီနလောကဓာတုတော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. စက္ခုမာတိ သကလစက္ကဝါဠဝါသီနံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ စက္ခုပ္ပဋိလာဘကရဏေန ယန္တေန တေသံ ဒိန္နံ စက္ခု, တေန စက္ခုနာ စက္ခုမာ. ဧကရာဇာတိ သကလစက္ကဝါဠေ အာလောကကရာနံ အန္တရေ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ရဉ္ဇနဋ္ဌေန စ ဧကရာဇာ. ဟရိဿဝဏ္ဏောတိ ဟရိသမာနဝဏ္ဏော, သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ အတ္ထော. ပထဝိံ ပဘာသေတီတိ ပထဝိပ္ပဘာသော. တံ တံ နမဿာမီတိ တသ္မာ တံ ဧဝရူပံ ဘဝန္တံ နမဿာမိ ဝန္ဒာမိ. တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမှ ဒိဝသန္တိ တယာ အဇ္ဇ ရက္ခိတာ ဟုတွာ ဣမံ ဒိဝသံ စတုဣရိယာပထဝိဟာရေန သုခံ ဝိဟရေယျာမ.

Ở đây, udetīti: Mọc lên, tức là đi lên từ thế giới phương Đông. Cakkhumāti: Sau khi xua tan bóng tối cho các chúng sanh trong toàn thể vũ trụ, bằng phương tiện tạo ra sự phục hồi thị giác, ngài đã ban cho họ con mắt; do con mắt ấy, ngài được gọi là cakkhumā (người có mắt). Ekarājāti: Trong số những vật tạo ra ánh sáng trong toàn thể vũ trụ, ngài là vị vua duy nhất (ekarājā) vì là bậc tối thắng và vì làm cho vui thích. Harissavaṇṇoti: Có màu sắc giống như màu vàng, nghĩa là màu vàng óng. Pathaviṃ pabhāsetīti: Chiếu sáng trái đất, nên gọi là pathavippabhāso (người chiếu sáng trái đất). Taṃ taṃ namassāmīti: Vì vậy, con xin đảnh lễ, con xin tán dương ngài, bậc có những phẩm chất như vậy. Tayājja guttā viharemha divasanti: Được ngài bảo vệ hôm nay, mong rằng chúng con sẽ an trú hạnh phúc qua ngày này trong bốn oai nghi.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဣမာယ ဂါထာယ သူရိယံ နမဿိတွာ ဒုတိယဂါထာယ အတီတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဗုဒ္ဓေ စေဝ ဗုဒ္ဓဂုဏေ စ နမဿတိ ‘‘ယေ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ ယေ ဗြာဟ္မဏာတိ ယေ ဗာဟိတပါပါ ပရိသုဒ္ဓါ ဗြာဟ္မဏာ. ဝေဒဂူတိ ဝေဒါနံ ပါရံ ဂတာ, ဝေဒေဟိ ပါရံ ဂတာတိ ဝါ ဝေဒဂူ. ဣဓ ပန သဗ္ဗေ သင်္ခတဓမ္မေ ဝိဒိတေ ပါကဋေ ကတွာ ကတာတိ ဝေဒဂူ. တေနေဝါဟ – ‘‘သဗ္ဗဓမ္မေ’’တိ. သဗ္ဗေ ခန္ဓာယတနဓာတုဓမ္မေ သလက္ခဏသာမညလက္ခဏဝသေန အတ္တနော ဉာဏဿ ဝိဒိတေ ပါကဋေ ကတွာ တိဏ္ဏံ မာရာနံ မတ္ထကံ မဒ္ဒိတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတ္တာ, သံသာရံ ဝါ အတိက္ကန္တာတိ အတ္ထော. တေ မေ နမောတိ တေ မမ ဣမံ နမက္ကာရံ ပဋိစ္ဆန္တု. တေ စ မံ ပါလယန္တူတိ ဧဝံ မယာ နမဿိတာ စ တေ ဘဂဝန္တော မံ ပါလယန္တု ရက္ခန္တု. နမတ္တု ဗုဒ္ဓါနံ…ပေ… ဝိမုတ္တိယာတိ အယံ မမ နမက္ကာရော အတီတာနံ ပရိနိဗ္ဗုတာနံ ဗုဒ္ဓါနံ အတ္ထု, တေသံယေဝ စတူသု ဖလေသု ဉာဏသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အတ္ထု, တထာ တေသညေဝ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ [Pg.70] ဝိမုတ္တာနံ အတ္ထု, ယာ စ နေသံ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏသင်္ခါတာ ပဉ္စဝိဓာ ဝိမုတ္တိ, တာယ ဝိမုတ္တိယာပိ အယံ မယှံ နမက္ကာရော အတ္ထူတိ အတ္ထော. ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ, မောရော စရတိ ဧသနာတိ ဣဒံ ပန ပဒဒွယံ သတ္ထာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ အာဟ. တဿတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, သော မောရော ဣမံ ပရိတ္တံ ဣမံ ရက္ခံ ကတွာ အတ္တနော ဂေါစရဘူမိယံ ပုပ္ဖဖလာဒီနံ အတ္ထာယ နာနပ္ပကာရာယ ဧသနာယ စရတီတိ.

Như vậy, vị Bồ-tát sau khi đảnh lễ mặt trời bằng bài kệ này, đã dùng bài kệ thứ hai bắt đầu bằng ‘ye brāhmaṇā’ để đảnh lễ các vị Phật đã nhập Niết-bàn trong quá khứ và cả Phật đức. Trong đó, ‘ye brāhmaṇā’ (những vị Bà-la-môn ấy) có nghĩa là những vị Bà-la-môn đã loại trừ các điều ác, đã được thanh tịnh. ‘Vedagū’ (thông suốt Vệ-đà) có nghĩa là đã đi đến bờ kia của các Vệ-đà, hoặc đã đi qua bờ kia bằng các Vệ-đà. Nhưng ở đây, ‘vedagū’ có nghĩa là người đã làm cho tất cả các pháp hữu vi trở nên được biết rõ, được hiển lộ. Do đó, Ngài nói: ‘sabbadhamme’ (tất cả các pháp). Nghĩa là: sau khi đã làm cho tất cả các pháp uẩn, xứ, và giới trở nên được biết rõ, được hiển lộ đối với trí tuệ của mình theo phương diện tự tướng và cộng tướng, đã nhiếp phục được đỉnh đầu của ba loại ma, đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác, hoặc đã vượt qua vòng luân hồi. ‘Te me namo’ (kính lễ các Ngài) có nghĩa là: ‘mong các Ngài hãy chấp nhận sự đảnh lễ này của tôi’. ‘Te ca maṃ pālayantū’ (và xin các Ngài hãy hộ trì tôi) có nghĩa là: ‘và các đức Thế Tôn đã được tôi đảnh lễ như vậy, xin hãy bảo hộ, hãy gìn giữ tôi’. ‘Namattu buddhānaṃ…pe… vimuttiyā’ (xin kính lễ các đức Phật… cho đến… sự giải thoát) có nghĩa là: ‘sự đảnh lễ này của tôi xin dâng đến các đức Phật đã nhập Niết-bàn trong quá khứ; xin dâng đến sự giác ngộ của các Ngài, được gọi là trí tuệ trong bốn Thánh quả; cũng vậy, xin dâng đến những vị đã được giải thoát bằng sự giải thoát của quả A-la-hán; và sự đảnh lễ này của tôi cũng xin dâng đến năm loại giải thoát của các Ngài, được gọi là giải thoát bằng cách thay thế, giải thoát bằng cách đè nén, giải thoát bằng cách cắt đứt, giải thoát bằng cách an tịnh, và giải thoát bằng cách xuất ly’. Còn hai câu ‘Imaṃ so parittaṃ katvā, moro carati esanā’ (Sau khi thực hiện bài hộ trì này, con công đi tìm mồi) thì đức Đạo Sư đã nói sau khi Ngài đã thành Chánh Đẳng Giác. Ý nghĩa của câu ấy là: ‘Này các Tỳ-khưu, con công ấy sau khi thực hiện bài paritta này, sự bảo vệ này, đã đi lại trong vùng kiếm ăn của mình để tìm kiếm các loại hoa, quả, v.v. bằng nhiều cách khác nhau’.

ဧဝံ ဒိဝသံ စရိတွာ သာယံ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ နိသီဒိတွာ အတ္ထံ ဂစ္ဆန္တံ သူရိယံ ဩလောကေန္တော ဗုဒ္ဓဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ နိဝါသဋ္ဌာနေ ရက္ခာဝရဏတ္ထာယ ပုန ဗြဟ္မမန္တံ ဝဒန္တော ‘‘အပေတယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဒိဝသံ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အပေတီတိ အပယာတိ အတ္ထံ ဂစ္ဆတိ. ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ မောရော ဝါသမကပ္ပယီတိ ဣဒမ္ပိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ အာဟ. တဿတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, သော မောရော ဣမံ ပရိတ္တံ ဣမံ ရက္ခံ ကတွာ အတ္တနော နိဝါသဋ္ဌာနေ ဝါသံ သံကပ္ပယိတ္ထာတိ. ပရိတ္တကမ္မတော ပုရေတရမေဝါတိ ပရိတ္တကမ္မကရဏတော ပုရေတရမေဝ. မောရကုက္ကုဋိကာယာတိ ကုက္ကုဋိကာသဒိသာယ မောရစ္ဆာပိကာယ.

Như vậy, sau khi đi kiếm ăn ban ngày, vào buổi chiều, nó đậu trên đỉnh núi, nhìn mặt trời đang lặn, suy niệm về các đức tính của Phật, và để bảo vệ và che chở nơi ở của mình, nó lại đọc bài chú thiêng liêng, bắt đầu bằng ‘apetayan’. Do đó, có câu nói: ‘divasaṃ gocaraṃ gahetvā’ (sau khi kiếm ăn ban ngày), v.v. Trong đó, ‘apeti’ có nghĩa là đi xa, đi đến chỗ lặn. Câu ‘Imaṃ so parittaṃ katvā moro vāsamakappayī’ (Sau khi thực hiện bài hộ trì này, con công đã sắp đặt nơi ở) này cũng được đức Đạo Sư nói sau khi Ngài đã thành Chánh Đẳng Giác. Ý nghĩa của câu ấy là: ‘Này các Tỳ-khưu, con công ấy sau khi thực hiện bài paritta này, sự bảo vệ này, đã sắp đặt chỗ ở tại nơi cư trú của mình’. ‘Parittakammato puretarameva’ (ngay cả trước khi thực hiện việc hộ trì) có nghĩa là ngay cả trước khi thực hiện nghi thức hộ trì. ‘Morakukkuṭikāya’ (với con công mái) có nghĩa là với con công con trông giống như gà mái.

၃. တတိယေ ရူပါယတနဿ ဝိယ ဂန္ဓာယတနဿပိ သမုဋ္ဌာပကပစ္စယဝသေန ဝိသေသော နတ္ထီတိ အာဟ – ‘‘စတုသမုဋ္ဌာနိက’’န္တိ. ဣတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓဿ ကာယာရုဠှအနုလေပနာဒိဂန္ဓဿ စ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဘာဝတော အဝိသေသေန ဂဟဏပ္ပသင်္ဂေ ဣဓာဓိပ္ပေတဂန္ဓံ နိဒ္ဓါရေန္တော ‘‘သွာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣတ္ထိယာတိ ပါကတိကာယ ဣတ္ထိယာ. ဒုဂ္ဂန္ဓောတိ ပါကတိကာယ ဣတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓဘာဝတော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဟောတိ. ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ ဣဋ္ဌဘာဝတော အဿာဒေတဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ. ကထံ ပန ဣတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓဿ ဒုဂ္ဂန္ဓဘာဝေါတိ အာဟ – ‘‘ဧကစ္စာ ဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အဿဿ ဝိယ ဂန္ဓော အဿာ အတ္ထီတိ အဿဂန္ဓိနီ. မေဏ္ဍကဿ ဝိယ ဂန္ဓော အဿာ အတ္ထီတိ မေဏ္ဍကဂန္ဓိနီ. သေဒဿ ဝိယ ဂန္ဓော အဿာ အတ္ထီတိ သေဒဂန္ဓိနီ. သောဏိတဿ ဝိယ ဂန္ဓော အဿာ အတ္ထီတိ သောဏိတဂန္ဓိနီ. ရဇ္ဇတေဝါတိ အနာဒိမတိ သံသာရေ အဝိဇ္ဇာဒိကိလေသဝါသနာယ ပရိကဍ္ဎိတဟဒယတ္တာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဿာဒဂဓိတစိတ္တတာယ စ အန္ဓဗာလော ဧဝရူပါယပိ ဒုဂ္ဂန္ဓသရီရာယ ဣတ္ထိယာ ရဇ္ဇတိယေဝ. ပါကတိကာယ ဣတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓဿ ဒုဂ္ဂန္ဓဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိသိဋ္ဌာယ ဧကစ္စာယ ဣတ္ထိယာ တဒဘာဝံ ဒဿေတုံ – ‘‘စက္ကဝတ္တိနော [Pg.71] ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ယဒိ ဧဝံ ဤဒိသာယ ဣတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓောပိ ဣဓ ကသ္မာ နာဓိပ္ပေတောတိ အာဟ – ‘‘အယံ န သဗ္ဗာသံ ဟောတီ’’တိအာဒိ. တိရစ္ဆာနဂတာယ ဣတ္ထိယာ ဧကစ္စာယ စ မနုဿိတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓဿ အတိဝိယ အဿာဒေတဗ္ဗဘာဝဒဿနတော ပုန တမ္ပိ အဝိသေသေန အနုဇာနန္တော ‘‘ဣတ္ထိကာယေ ဂန္ဓော ဝါ ဟောတူ’’တိအာဒိမာဟ. ဣတ္ထိဂန္ဓောတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဘာဝတော ဝုတ္တံ.

3. Ở trường hợp thứ ba, cũng giống như sắc xứ, hương xứ cũng không có sự khác biệt về phương diện duyên sanh khởi, nên nói là ‘catusamuṭṭhānikaṃ’ (do bốn nguồn sanh). Khi có khả năng hiểu một cách không phân biệt mùi hương cơ thể của người nữ và mùi hương của các vật thoa, v.v. đã được thoa lên thân do sự liên quan đến người ấy, để xác định mùi hương được nói đến ở đây, ngài đã nói ‘svāyaṃ’ v.v. Trong đó, ‘itthiyā’ (của người nữ) có nghĩa là của người nữ bình thường. ‘Duggandho’ (mùi hôi) là vì đó là mùi hương cơ thể của người nữ bình thường nên nó là mùi hôi. ‘Idhādhippeto’ (được nói đến ở đây) được nói ra vì nó là điều đáng ưa thích, có thể thưởng thức. Nhưng tại sao mùi hương cơ thể của người nữ lại là mùi hôi? Ngài nói: ‘ekaccā hi’ (vì một số người nữ…) v.v. Trong đó, người có mùi như ngựa được gọi là ‘assagandhinī’ (người có mùi ngựa). Người có mùi như dê được gọi là ‘meṇḍakagandhinī’ (người có mùi dê). Người có mùi như mồ hôi được gọi là ‘sedagandhinī’ (người có mùi mồ hôi). Người có mùi như máu được gọi là ‘soṇitagandhinī’ (người có mùi máu). ‘Rajjatevā’ (vẫn bị tham đắm) có nghĩa là: trong vòng luân hồi vô thủy, do tâm bị lôi kéo bởi các tập khí của vô minh và phiền não, và do tâm tham luyến vị xúc chạm, kẻ phàm phu mù quáng vẫn tham đắm ngay cả người nữ có thân thể hôi hám như vậy. Sau khi chỉ ra tính chất hôi hám của mùi hương cơ thể người nữ bình thường, bây giờ để chỉ ra sự không có mùi hôi ấy ở một số người nữ đặc biệt, ngài nói: ‘cakkavattino panā’ (nhưng của vị Chuyển luân vương…) v.v. Nếu vậy, tại sao mùi hương cơ thể của người nữ như thế lại không được đề cập ở đây? Ngài nói: ‘ayaṃ na sabbāsaṃ hotī’ (điều này không có ở tất cả mọi người…) v.v. Vì nhận thấy mùi hương cơ thể của một số loài nữ bàng sanh và một số phụ nữ loài người là vô cùng đáng thưởng thức, nên ngài lại cho phép một cách không phân biệt, nói rằng: ‘itthikāye gandho vā hotū’ (dù là mùi hương từ thân người nữ…) v.v. ‘Itthigandhotveva veditabbo’ (nên được hiểu đó chính là mùi hương của người nữ) được nói như vậy là do sự liên quan đến người ấy.

၄. စတုတ္ထာဒီသု ကိံ တေနာတိ ဇိဝှာဝိညေယျရသေ ဣဓာဓိပ္ပေတေ ကိံ တေန အဝယဝရသာဒိနာ ဝုတ္တေန ပယောဇနံ. ဩဋ္ဌမံသံ သမ္မက္ခေတီတိ ဩဋ္ဌမံသသမ္မက္ခနော, ခေဠာဒီနိ. အာဒိသဒ္ဒေန ဩဋ္ဌမံသမက္ခနော တမ္ဗုလမုခဝါသာဒိရသော ဂယှတိ. သဗ္ဗော သော ဣတ္ထိရသောတိ ဣတ္ထိယာဝဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ.

4. Trong trường hợp thứ tư v.v., câu ‘kiṃ tena’ (dùng cái đó để làm gì?) có nghĩa là: khi vị được nhận biết bởi lưỡi được đề cập ở đây, thì việc nói đến vị của các bộ phận cơ thể, v.v. có ích lợi gì? ‘Oṭṭhamaṃsasammakkhano’ (thứ làm ướt thịt môi) là nước bọt, v.v. vì nó làm ướt thịt môi. Bằng từ ‘ādi’ (v.v.), vị của trầu, các chất làm thơm miệng, v.v. làm ướt thịt môi cũng được bao gồm. ‘Sabbo so itthiraso’ (tất cả đó là vị của người nữ) là vì nó phải được nhận lấy từ người nữ.

၅. ဣတ္ထိဖောဋ္ဌဗ္ဗောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ယဒိ ပနေတ္ထ ဣတ္ထိဂတာနိ ရူပါရမ္မဏာဒီနိ အဝိသေသတော ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တိ, အထ ကသ္မာ ဘဂဝတာ တာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂဟေတွာ ဒေသိတာနီတိ အာဟ – ‘‘ဣတိ သတ္ထာ’’တိအာဒိ. ယထာ ဟီတိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ. ဂမေတီတိ ဝိက္ခေပံ ဂမေတိ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဂမေတီတိ စ သင်္ဂမေတိ. န တထာ သေသာ သဒ္ဒါဒယော, န တထာ ရူပါဒီနိ အာရမ္မဏာနီတိ ဧတေန သတ္တေသု ရူပါဒိဂရုကတာ အသံကိဏ္ဏာ ဝိယ ဒဿိတာ, န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ အနေကဝိဓတ္တာ သတ္တာနံ အဇ္ဈာသယဿာတိ ဒဿေတုံ – ‘‘ဧကစ္စဿ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စဂရုကဝသေနာတိ ပဉ္စာရမ္မဏဂရုကဝသေန. ဧကစ္စဿ ဟိ ပုရိသဿ ယထာဝုတ္တေသု ပဉ္စသုပိ အာရမ္မဏေသု ဂရုကတာ ဟောတိ, ဧကစ္စဿ တတ္ထ ကတိပယေသု, ဧကသ္မိံ ဧဝ ဝါ, တေ သဗ္ဗေပိ ပဉ္စဂရုကာတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ ယထာ ‘‘သတ္တိသယော အဋ္ဌဝိမောက္ခာ’’တိ. န ပဉ္စဂရုကဇာတကဝသေန ဧကေကာရမ္မဏေ ဂရုကဿေဝ နာဓိပ္ပေတတ္တာ. ဧကေကာရမ္မဏဂရုကာနဉှိ ပဉ္စန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ တတ္ထ အာဂတတ္တာ တံ ဇာတကံ ‘‘ပဉ္စဂရုကဇာတက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ တေန ဣဓ ပယောဇနံ နတ္ထီတိ အာဟ – ‘‘သက္ခိဘာဝတ္ထာယာ’’တိ. အာဟရိတွာ ကထေတဗ္ဗန္တိ ရူပါဒိဂရုကတာယ ဧတေ အနယဗျသနံ ပတ္တာတိ ဒဿေတုံ ကထေတဗ္ဗံ.

5. Trong câu ‘Itthiphoṭṭhabbo’ (xúc chạm của người nữ), phương pháp cũng tương tự. Nếu ở đây, các đối tượng như sắc thuộc về người nữ v.v... chiếm đoạt tâm của người nam một cách không phân biệt, vậy tại sao Đức Thế Tôn lại thuyết giảng về chúng một cách riêng rẽ? Để trả lời, Ngài nói: ‘iti satthā’ (như vậy, bậc Đạo Sư) v.v... Bằng câu ‘Yathā hī’ (Ví như) v.v..., Ngài xác chứng ý nghĩa ấy. ‘Gametīti’ có nghĩa là làm cho phân tán (vikkhepaṃ gameti), hoặc đây chính là cách đọc. ‘Gametīti’ cũng có nghĩa là làm cho hòa hợp (saṅgameti). Các đối tượng còn lại như âm thanh v.v... không như vậy, các đối tượng như sắc v.v... không như vậy. Bằng cách này, sự nặng nề về sắc v.v... nơi các chúng sanh được trình bày như là không hỗn tạp. Tuy nhiên, để chỉ ra rằng điều này không nên được hiểu như vậy vì khuynh hướng của chúng sanh có nhiều loại, câu ‘ekaccassa cā’ (và đối với một số người) v.v... đã được nói đến. ‘Pañcagarukavasena’ có nghĩa là theo phương diện nặng nề về năm đối tượng. Thật vậy, đối với một số người nam, có sự nặng nề trong cả năm đối tượng đã được đề cập; đối với một số người khác, chỉ trong một vài đối tượng, hoặc chỉ trong một đối tượng. Tất cả họ đều nên được hiểu là những người nặng nề về năm đối tượng, giống như trong câu ‘sattisayo aṭṭhavimokkhā’ (bảy hạng người siêu việt, tám giải thoát). Không phải theo ý nghĩa của chuyện bổn sanh Pañcagaruka, vì ở đó không có ý chỉ đến người nặng nề về từng đối tượng riêng lẻ. Thật vậy, vì có năm hạng người nặng nề về từng đối tượng riêng lẻ xuất hiện trong đó, nên chuyện bổn sanh ấy được gọi là ‘Pañcagarukajātaka’. Nếu vậy, điều đó không có ích lợi gì ở đây? Để trả lời, Ngài nói: ‘sakkhibhāvatthāyā’ (với mục đích làm chứng). ‘Āharitvā kathetabbaṃ’ (nên được dẫn ra và kể lại) có nghĩa là nên được kể lại để chỉ ra rằng: ‘Những người này đã gặp phải tai họa và bất hạnh do sự nặng nề về sắc v.v...’.

၆-၈. တေသန္တိ [Pg.72] သုတ္တာနံ. ဥပ္ပဏ္ဍေတွာ ဂဏှိတုံ န ဣစ္ဆီတိ တဿ ထောကံ ဝိရူပဓာတုကတ္တာ န ဣစ္ဆိ. အနတိက္ကမန္တောတိ သံသန္ဒေန္တော. ဒွေ ဟတ္ထံ ပတ္တာနီတိ ဒွေ ဥပ္ပလာနိ ဟတ္ထံ ဂတာနိ. ပဟဋ္ဌာကာရံ ဒဿေတွာတိ အပရာဟိ ဣတ္ထီဟိ ဧကေကံ လဒ္ဓံ, မယာ ဒွေ လဒ္ဓါနီတိ သန္တုဋ္ဌာကာရံ ဒဿေတွာ. ပရောဒီတိ တဿာ ပုဗ္ဗသာမိကဿ မုခဂန္ဓံ သရိတွာ. တဿ ဟိ မုခတော ဥပ္ပလဂန္ဓော ဝါယတိ. ဟာရေတွာတိ တသ္မာ ဌာနာ အပနေတွာ, ‘‘ဟရာပေတွာ’’တိ ဝါ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော.

6-8. ‘Tesaṃ’ có nghĩa là của các bài kinh. ‘Uppaṇḍetvā gaṇhituṃ na icchi’ (không muốn chế giễu mà nhận lấy) có nghĩa là không muốn vì nó có một chút yếu tố không tương hợp. ‘Anatikkamanto’ có nghĩa là đang so sánh. ‘Dve hatthaṃ pattāni’ (hai cái đã đến tay) có nghĩa là hai bông hoa súng đã vào tay. ‘Pahaṭṭhākāraṃ dassetvā’ (sau khi biểu lộ vẻ hoan hỷ) có nghĩa là sau khi biểu lộ vẻ hài lòng rằng: ‘Những người nữ khác mỗi người nhận được một bông, còn ta nhận được hai bông’. ‘Parodī’ (đã khóc) có nghĩa là do nhớ lại mùi hương từ miệng của người chồng trước. Thật vậy, từ miệng của người ấy tỏa ra mùi hương hoa súng. ‘Hāretvā’ có nghĩa là sau khi dời đi khỏi nơi đó, hoặc cách đọc là ‘harāpetvā’ (sau khi khiến cho mang đi), ý nghĩa cũng như vậy.

သာဓု သာဓူတိ ဘာသတောတိ ဓမ္မကထာယ အနုမောဒနဝသေန ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ ဘာသတော. ဥပ္ပလံဝ ယထောဒကေတိ ယထာ ဥပ္ပလံ ဥပ္ပလဂန္ဓော မုခတော နိဗ္ဗတ္တောတိ. ဝဋ္ဋမေဝ ကထိတန္တိ ယထာရုတဝသေန ဝုတ္တံ. ယဒိပိ ဧဝံ ဝုတ္တံ, တထာပိ ယထာရုတမတ္ထေ အဝတွာ ဝိဝဋ္ဋံ နီဟရိတွာ ကထေတဗ္ဗံ ဝိမုတ္တိရသတ္တာ ဘဂဝတော ဒေသနာယ.

‘Sādhu sādhūti bhāsato’ (người nói ‘lành thay, lành thay’) có nghĩa là người nói ‘lành thay, lành thay’ theo cách tán thán bài pháp thoại. ‘Uppalaṃva yathodake’ (như hoa súng trong nước) có nghĩa là như hoa súng, mùi hương hoa súng phát ra từ miệng. ‘Vaṭṭameva kathitaṃ’ (chỉ nói về vòng luân hồi) có nghĩa là đã được nói theo nghĩa đen. Mặc dù đã được nói như vậy, tuy nhiên, không nên nói theo nghĩa đen mà nên trình bày và giải thích theo nghĩa siêu thế (vivaṭṭaṃ), vì lời dạy của Đức Thế Tôn có hương vị giải thoát.

ရူပါဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Phẩm Sắc v.v... đã hoàn tất.

ဣတိ မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

Như vậy, trong Manorathapūraṇī, bộ Chú giải Tăng Chi Bộ Kinh,

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần làm sáng tỏ những ý nghĩa không hiển nhiên trong Chú giải Phẩm Thứ Nhất đã hoàn tất.

၂. နီဝရဏပ္ပဟာနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải Phẩm Đoạn Trừ Triền Cái

၁၁. ဒုတိယဿာတိ ဒုတိယဝဂ္ဂဿ. ဧကဓမ္မမ္ပီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကသဘာဝမ္ပီ’’တိ ဣမိနာ သဘာဝတ္ထောယံ ဓမ္မသဒ္ဒေါ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဝိယာတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ယဒဂ္ဂေန စ သဘာဝတ္ထော, တဒဂ္ဂေန နိဿတ္တတ္ထော သိဒ္ဓေါ ဧဝါတိ ‘‘နိဿတ္တဋ္ဌေန ဓမ္မော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. သုဘနိမိတ္တန္တိ ဓမ္မပရိယာယေန ဝုတ္တံ. တဉှိ အတ္ထတော ကာမစ္ဆန္ဒော ဝါ သိယာ. သော ဟိ အတ္တနော ဂဟဏာကာရေန သုဘန္တိ, တေနာကာရေန ပဝတ္တနကဿ အညဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ နိမိတ္တတ္တာ ‘‘သုဘနိမိတ္တ’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ. တဿ အာရမ္မဏံ ဝါ သုဘနိမိတ္တံ. ဣဋ္ဌဉှိ ဣဋ္ဌာကာရေန ဝါ ဂယှမာနံ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ ‘‘သုဘနိမိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အာရမ္မဏမေဝ စေတ္ထ နိမိတ္တံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘သုဘနိမိတ္တန္တိ ရာဂဋ္ဌာနိယံ အာရမ္မဏ’’န္တိ. သမုစ္စယတ္ထော ဝါ-သဒ္ဒေါ အနေကတ္ထတ္တာ နိပါတာနံ. ဘိယျောဘာဝါယာတိ ပုနပ္ပုနံ ဘာဝါယ. ဝေပုလ္လာယာတိ ဝိပုလဘာဝါယ, ဝဍ္ဎိယာတိ အတ္ထော. အဇာတော နိဇ္ဇာတော. သေသပဒါနိ တဿေဝ [Pg.73] ဝေဝစနာနိ. ကာမေသူတိ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု. ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ကာမသင်္ခါတော ဆန္ဒော, န ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော န ဓမ္မစ္ဆန္ဒော. ကာမနဝသေန ရဇ္ဇနဝသေန စ ကာမော ဧဝ ရာဂေါ ကာမရာဂေါ. ကာမနဝသေန နန္ဒနဝသေန စ ကာမော ဧဝ နန္ဒီတိ ကာမနန္ဒီ. ကာမနဝသေန တဏှာယနဝသေန စ ကာမတဏှာ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘ကာမသ္နေဟော ကာမပရိဠာဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမဇ္ဈောသာန’’န္တိ ဧတေသံ ပဒါနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ကာမတ္ထံ ဝိဒိတွာ သိနေဟနဋ္ဌေန ကာမသ္နေဟော, ပရိဠာဟနဋ္ဌေန ကာမပရိဠာဟော, မုစ္ဆနဋ္ဌေန ကာမမုစ္ဆာ, ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပနဋ္ဌေန ကာမဇ္ဈောသာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကာမစ္ဆန္ဒော ဧဝ ကုသလပ္ပဝတ္တိတော စိတ္တဿ နီဝရဏဋ္ဌေန ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ, သောတိ ကာမစ္ဆန္ဒော. အသမုဒါစာရဝသေနာတိ အသမုဒါစာရဘာဝေန. အနနုဘူတာရမ္မဏဝသေနာတိ ‘‘ဣဒံ နာမေတ’’န္တိ ဝတ္ထုဝသေန ဥတွာ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အနနုဘူတဿ အာရမ္မဏဿ ဝသေန. ရူပသဒ္ဒါဒိဘေဒံ ပန အာရမ္မဏံ ဧကသ္မိမ္ပိ အတ္တဘာဝေ အနနုဘူတံ နာမ နတ္ထေဝ, ကိမင်္ဂံ ပန အနာဒိမတိ သံသာရေ.

11. ‘Dutiyassā’ có nghĩa là của phẩm thứ hai. Trong câu ‘Ekadhammampi’ (dù chỉ một pháp), bằng từ ‘ekasabhāvampi’ (dù chỉ một tự tánh), điều này được chỉ ra rằng từ ‘dhamma’ ở đây có nghĩa là tự tánh, giống như trong các câu ‘kusalā dhammā’ (các pháp thiện) v.v... Và khi nó có nghĩa là tự tánh, thì ý nghĩa vô ngã (nissatta) tự nó được xác lập. Do đó, câu ‘nissattaṭṭhena dhammo veditabbo’ (pháp nên được hiểu theo nghĩa vô ngã) đã được nói đến. ‘Subhanimittaṃ’ (tịnh tướng) được nói theo cách diễn đạt của pháp. Về mặt ý nghĩa, đó có thể là dục tham (kāmacchanda). Thật vậy, vì nó được nắm bắt theo cách thức là đẹp (subha), và vì nó là dấu hiệu (nimitta) cho một dục tham khác khởi lên theo cách thức đó, nên nó được gọi là ‘subhanimitta’. Hoặc đối tượng của nó là tịnh tướng. Thật vậy, một đối tượng khả ái như sắc v.v... được nắm bắt theo cách thức khả ái được gọi là ‘tịnh tướng’. Ở đây, chính đối tượng là tướng. Thật vậy, sẽ được nói rằng: ‘subhanimittanti rāgaṭṭhāniyaṃ ārammaṇaṃ’ (tịnh tướng là đối tượng làm cơ sở cho tham ái). Từ ‘vā’ có nghĩa là tập hợp, vì các tiểu từ có nhiều nghĩa. ‘Bhiyyobhāvāya’ có nghĩa là để cho có mặt nhiều lần. ‘Vepullāya’ có nghĩa là để cho trở nên rộng lớn, tức là để tăng trưởng. ‘Ajāto’ (chưa sanh) có nghĩa là chưa khởi lên. Các từ còn lại là đồng nghĩa với nó. ‘Kāmesu’ có nghĩa là trong năm dục trưởng dưỡng. ‘Kāmacchando’ là dục vọng được gọi là ‘kāma’, không phải là tác ý dục (kattukamyatāchando), không phải là pháp dục (dhammacchando). Do sự ham muốn và do sự nhiễm đắm, chính dục (kāma) là ái (rāgo), nên gọi là dục ái (kāmarāgo). Do sự ham muốn và do sự hoan hỷ, chính dục là hỷ (nandī), nên gọi là dục hỷ (kāmanandī). Do sự ham muốn và do sự khao khát, chính dục là ái (taṇhā), nên gọi là dục ái (kāmataṇhā). Bằng từ ‘ādi’ (v.v...), nên hiểu là bao gồm các từ sau: ‘kāmasneho’ (dục luyến), ‘kāmapariḷāho’ (dục nhiệt), ‘kāmamucchā’ (dục mê), ‘kāmajjhosānaṃ’ (dục tham đắm). Ở đây, sau khi hiểu ý nghĩa của ‘kāma’ theo cách đã nói, nên hiểu ‘kāmasneho’ theo nghĩa quyến luyến, ‘kāmapariḷāho’ theo nghĩa thiêu đốt, ‘kāmamucchā’ theo nghĩa mê đắm, ‘kāmajjhosānaṃ’ theo nghĩa nuốt chửng và tiêu thụ. Chính dục tham, do ngăn che tâm khỏi sự khởi lên của pháp thiện, nên là triền cái dục tham (kāmacchandanīvaraṇaṃ); ‘so’ có nghĩa là dục tham ấy. ‘Asamudācāravasena’ có nghĩa là do trạng thái không biểu hiện. ‘Ananubhūtārammaṇavasena’ có nghĩa là do đối tượng chưa từng được kinh nghiệm trong kiếp sống đó, sau khi đã biết nó về mặt sự vật là ‘đây là cái này’. Tuy nhiên, đối tượng được phân loại thành sắc, thanh v.v... thì không thể nói là chưa từng được kinh nghiệm dù chỉ trong một kiếp sống, huống hồ là trong vòng luân hồi vô thủy.

ယံ ဝုတ္တံ – ‘‘အသမုဒါစာရဝသေန စာ’’တိအာဒိ, တံ အတိသံခိတ္တန္တိ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ – ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘဝဂ္ဂဟဏေန မဟဂ္ဂတဘဝေါ ဂဟိတော. သော ဟိ ဩဠာရိကကိလေသသမုဒါစာရရဟိတော. တဇ္ဇနီယကမ္မကတာဒိကာလေ ပါရိဝါသိကကာလေ စ စရိတဗ္ဗာနိ ဒွေအသီတိ ခုဒ္ဒကဝတ္တာနိ နာမ. န ဟိ တာနိ သဗ္ဗာသု အဝတ္ထာသု စရိတဗ္ဗာနိ, တသ္မာ တာနိ န မဟာဝတ္တေသု အန္တောဂဓာနီတိ ‘‘စုဒ္ဒသ မဟာဝတ္တာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ အာဂန္တုကဝတ္တအာဝါသိကဂမိက-အနုမောဒနဘတ္တဂ္ဂ- ပိဏ္ဍစာရိကအာရညကသေနာသနဇန္တာဃရဝစ္စကုဋိဥပဇ္ဈာယ- သဒ္ဓိဝိဟာရိကအာစရိယ-အန္တေဝါသိကဝတ္တာနီတိ ဧတာနိ စုဒ္ဒသ မဟာဝတ္တာနိ နာမာတိ ဝုတ္တံ. ဣတရာနိ ပန ‘‘ပါရိဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝတ္တံ ပညာပေဿာမီ’’တိ (စူဠဝ. ၇၅) အာရဘိတွာ ‘‘န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ, န ဆမာယံ စင်္ကမန္တေ စင်္ကမေ စင်္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. ၈၁) ဝုတ္တာနိ ပကတတ္တေ စရိတဗ္ဗဝတ္တာနိ ဆသဋ္ဌိ, တတော ပရံ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ ပါရိဝါသိကဝုဍ္ဎတရေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ, မူလာယပဋိကဿနာရဟေန, မာနတ္တာရဟေန, မာနတ္တစာရိကေန, အဗ္ဘာနာရဟေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဒိံ ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိအာဒီနိ ပကတတ္တေ စရိတဗ္ဗေဟိ အနညတ္တာ ဝိသုံ ဝိသုံ အဂဏေတွာ ပါရိဝါသိကဝုဍ္ဎတရာဒီသု ပုဂ္ဂလန္တရေသု စရိတဗ္ဗတ္တာ [Pg.74] တေသံ ဝသေန သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဧကေကံ ကတွာ ဂဏိတာနိ ပဉ္စာတိ ဧကသတ္တတိဝတ္တာနိ. ဥက္ခေပနီယကမ္မကတဝတ္တေသု ဝတ္တပညာပနဝသေန ဝုတ္တံ – ‘‘န ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ…ပေ… ပိဋ္ဌိပရိကမ္မံ သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ အဘိဝါဒနာဒီနံ အဿာဒိယနံ ဧကံ, ‘‘န ပကတတ္တော ဘိက္ခု သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေတဗ္ဗော’’တိအာဒီနိ (စူဠဝ. ၅၁) စ ဒသာတိ ဧဝံ ဒွါသီတိ ဟောန္တိ. ဧတေသွေဝ ပန ကာနိစိ တဇ္ဇနီယကမ္မကတာဒိဝတ္တာနိ ကာနိစိ ပါရိဝါသိကာဒိဝတ္တာနီတိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ဒွါဝီသတိဝတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘စုဒ္ဒသ မဟာဝတ္တာနီ’’တိ ဝတွာပိ ‘‘အာဂန္တုကဂမိကဝတ္တာနိ စာ’’တိ ဣမေသံ ဝိသုံ ဂဟဏံ ဣမာနိ အဘိဏှံ သမ္ဘဝန္တီတိ ကတွာ. ကိလေသော ဩကာသံ န လဘတိ သဗ္ဗဒါ ဝတ္တပ္ပဋိပတ္တိယံယေဝ ဗျာဝဋစိတ္တတာယ. အယောနိသောမနသိကာရန္တိ အနိစ္စာဒီသု ‘‘နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ပဝတ္တံ အနုပါယမနသိကာရံ. သတိဝေါဿဂ္ဂန္တိ သတိယာ ဝိဿဇ္ဇနံ, သတိဝိရဟန္တိ အတ္ထော. ဧဝမ္ပီတိ ဝက္ခမာနာပေက္ခာယ အဝုတ္တသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ပိ-သဒ္ဒေါ.

Điều đã được nói: “do vì không có sự biểu hiện ra bên ngoài” v.v..., điều ấy là quá tóm tắt, nên để trình bày một cách rộng rãi, ngài đã nói: “tatthā” (trong ấy) v.v... Trong ấy, do sự nắm giữ cõi hữu, trạng thái đại hành được nắm giữ. Vì rằng trạng thái ấy không có sự biểu hiện ra bên ngoài của các phiền não thô thiển. Tám mươi hai bổn phận nhỏ là những điều cần được thực hành vào thời điểm bị áp dụng khiển trách nghiệp v.v... và vào thời điểm biệt trú. Vì rằng chúng không phải là những điều cần được thực hành trong tất cả các trường hợp, do đó chúng không được bao gồm trong các đại bổn phận, nên đã được nói là “mười bốn đại bổn phận”. Tương tự, bổn phận đối với khách đến, bổn phận đối với người ở, bổn phận đối với người đi, bổn phận tùy hỷ, bổn phận tại nhà ăn, bổn phận khi đi khất thực, bổn phận của người ở rừng, bổn phận tại trú xứ, bổn phận tại nhà tắm hơi, bổn phận tại nhà vệ sinh, bổn phận đối với thầy tế độ, bổn phận đối với người cùng sống chung, bổn phận đối với thầy giáo thọ, bổn phận đối với đệ tử, mười bốn điều này được gọi là các đại bổn phận. Còn các điều khác, bắt đầu bằng “Ta sẽ chế định bổn phận cho các tỳ khưu biệt trú” (Cūḷavagga 75), sáu mươi sáu bổn phận cần được thực hành trong tình trạng bình thường đã được nói là “không nên cho thọ cụ túc giới, không nên đi kinh hành trên lối kinh hành khi đang đi kinh hành trên mặt đất” (Cūḷavagga 81). Sau đó, các điều như “Này các tỳ khưu, tỳ khưu biệt trú không nên ở trong một trú xứ có cùng mái che với tỳ khưu biệt trú lớn tuổi hơn, với người đáng bị phục vị, với người đáng bị thi hành mã na đỏa, với người đang thi hành mã na đỏa, với người đáng được giải tội” v.v... vì không khác với những điều cần thực hành trong tình trạng bình thường, nên không được đếm riêng lẻ từng điều, mà được gộp lại theo các cá nhân khác nhau như tỳ khưu biệt trú lớn tuổi hơn v.v... và được tính là một cho mỗi loại, tổng cộng là năm, thành ra bảy mươi mốt bổn phận. Trong các bổn phận của người bị áp dụng cử tội nghiệp, theo cách chế định bổn phận, đã được nói: “không nên chấp nhận sự đảnh lễ, sự đứng dậy... của tỳ khưu bình thường... việc xoa bóp lưng”, đây là một điều về việc không chấp nhận sự đảnh lễ v.v...; và mười điều khác như “tỳ khưu bình thường không nên bị trục xuất vì giới bị hư hoại” (Cūḷavagga 51), như vậy là có tám mươi hai. Tuy nhiên, trong số này, một số là bổn phận của người bị khiển trách nghiệp v.v..., một số là bổn phận của người biệt trú v.v..., nên cần hiểu là có hai mươi hai bổn phận theo cách tính những điều chưa được tính. Mặc dù đã nói “mười bốn đại bổn phận”, việc đề cập riêng đến “bổn phận đối với khách đến và người đi” là vì những điều này thường xuyên xảy ra. Phiền não không có cơ hội (phát sinh) do tâm luôn bận rộn với việc thực hành bổn phận. “Phi như lý tác ý” (Ayonisomanasikāra) là sự tác ý không đúng phương pháp, khởi lên với ý niệm “thường” v.v... trong những pháp vô thường v.v... “Buông bỏ niệm” (Sativossagga) là sự từ bỏ niệm, có nghĩa là thiếu niệm. Từ “pi” trong “evampi” có ý nghĩa tóm lược những điều chưa được nói, liên quan đến những điều sẽ được nói.

အနုသန္ဓိဝသေနာတိ ပုစ္ဆာနုသန္ဓိအာဒိအနုသန္ဓိဝသေန. ပုဗ္ဗာပရဝသေနာတိ ပုဗ္ဗာပရဂန္ထသလ္လက္ခဏဝသေန. ဂဏှန္တဿာတိ အာစရိယမုခတော ဂဏှန္တဿ. သဇ္ဈာယန္တဿာတိ အာစရိယမုခတော ဥဂ္ဂဟိတဂန္ထံ သဇ္ဈာယန္တဿ. ဝါစေန္တဿာတိ ပါဠိံ တဒတ္ထဉ္စ ဥဂ္ဂဏှာပနဝသေန ပရေသံ ဝါစေန္တဿ. ဒေသေန္တဿာတိ ဒေသနာဝသေန ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ. ပကာသေန္တဿာတိ အတ္တနော အတ္တနော သံသယဋ္ဌာနေ ပုစ္ဆန္တာနံ ယာထာဝတော အတ္ထံ ပကာသေန္တဿ. ကိလေသော ဩကာသံ န လဘတိ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဂန္ထကမ္မေသုယေဝ ဗျာဝဋစိတ္တတာယ. ဧဝမ္ပီတိ ဝုတ္တသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ပိ-သဒ္ဒေါ. ဧဝံ သေသေသုပိ.

“Do vì sự liên kết” là do vì sự liên kết câu hỏi v.v... “Do vì trước sau” là do vì sự ghi nhận kinh văn trước sau. “Của người đang học” là của người đang học từ miệng của vị thầy. “Của người đang tụng đọc” là của người đang tụng đọc kinh văn đã học từ miệng của vị thầy. “Của người đang dạy” là của người đang dạy cho người khác theo cách làm cho họ học thuộc Pāli và ý nghĩa của nó. “Của người đang thuyết giảng” là của người đang thuyết giảng pháp cho người khác theo cách thuyết giảng. “Của người đang làm sáng tỏ” là của người đang làm sáng tỏ ý nghĩa một cách như thật cho những người đang hỏi về những điểm nghi ngờ của chính họ. Phiền não không có cơ hội (phát sinh) do tâm luôn bận rộn với công việc kinh điển cả ngày lẫn đêm. Từ “pi” trong “evampi” có ý nghĩa tóm lược những điều đã được nói. Tương tự trong các trường hợp còn lại.

ဓုတင်္ဂဓရော ဟောတီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပကာသေတိ ‘‘တေရသ ဓုတင်္ဂဂုဏေ သမာဒါယ ဝတ္တတီ’’တိ. ဗာဟုလ္လာယာတိ စီဝရာဒိပစ္စယဗာဟုလ္လာယ. ယထာ စီဝရာဒယော ပစ္စယာ ဗဟုလံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တထာ အာဝတ္တဿ ပဝတ္တဿာတိ အတ္ထော. ပရိဟီနဇ္ဈာနဿာတိ ဈာနန္တရာယကရေန ဝိသဘာဂရူပဒဿနာဒိနာ ကေနစိ နိမိတ္တေန ပရိဟီနဇ္ဈာနဿ. ဝိဿဋ္ဌဇ္ဈာနဿာတိ အသမာပဇ္ဇနဝသေန ပရိစ္စတ္တဇ္ဈာနဿ. ဘဿာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂဏသင်္ဂဏိကနိဒ္ဒါနဝကမ္မာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. သတ္တသု ဝါ အနုပဿနာသူတိ ဧတ္ထ သတ္တ အနုပဿနာ နာမ အနိစ္စာနုပဿနာ ဒုက္ခာနုပဿနာ အနတ္တာနုပဿနာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ ဝိရာဂါနုပဿနာ [Pg.75] နိရောဓာနုပဿနာ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ ခယာနုပဿနာ ဝယာနုပဿနာ ဝိပရိဏာမာနုပဿနာ အနိမိတ္တာနုပဿနာ အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာ သုညတာနုပဿနာ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ အာဒီနဝါနုပဿနာ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာတိ ဣမာသု အဋ္ဌာရသသု မဟာဝိပဿနာသု အာဒိတော ဝုတ္တာ အနိစ္စာနုပဿနာဒိ-ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာပရိယန္တာ သတ္တ. ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာတော (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၂.၇၄၁) ဂဟေတဗ္ဗံ.

“Là người hành đầu đà” – câu này làm sáng tỏ ý nghĩa đã được nói: “vị ấy sống sau khi đã thọ trì mười ba phẩm chất đầu đà”. “Vì sự dồi dào” là vì sự dồi dào của các vật dụng như y v.v... Có nghĩa là, giống như các vật dụng như y v.v... phát sinh dồi dào, cũng vậy, (lợi lộc) đã xoay về, đã đến với vị ấy. “Của người bị suy thoái thiền” là của người bị suy thoái thiền do một tướng nào đó như thấy sắc không tương hợp v.v... là điều gây trở ngại cho thiền. “Của người đã từ bỏ thiền” là của người đã từ bỏ thiền do vì không nhập. Trong “câu chuyện vô ích v.v...”, từ “ādi” (v.v...) bao gồm cả việc giao du với hội chúng, sự ngủ nghỉ, công việc mới v.v... “Hoặc trong bảy tùy quán” – ở đây, bảy tùy quán là bảy pháp được nói ở đầu trong số mười tám đại minh sát này: vô thường tùy quán, khổ tùy quán, vô ngã tùy quán, yếm ly tùy quán, ly tham tùy quán, diệt tùy quán, xả ly tùy quán, hoại tùy quán, biến diệt tùy quán, biến đổi tùy quán, vô tướng tùy quán, vô nguyện tùy quán, không tùy quán, tăng thượng tuệ pháp minh sát, như thật tri kiến, sự nguy hại tùy quán, phản khán tùy quán, và chuyển hướng tùy quán; (bảy pháp đó là) từ vô thường tùy quán đến xả ly tùy quán. Ở đây, điều gì cần phải nói, điều đó nên được lấy từ phần giải thích Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga Mahāṭīkā 2.741).

အနာသေဝနတာယာတိ ပုရိမတ္တဘာဝေ ဈာနေန ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသဿ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိအာသေဝနာယ အဘာဝတော. အနနုဘူတပုဗ္ဗန္တိ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အနနုဘူတပုဗ္ဗံ. ဇာတောတိ ဧတဿေဝ ဝေဝစနံ သဉ္ဇာတောတိအာဒိ. နနု စ ခဏိကတ္တာ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဥပ္ပန္နဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ တင်္ခဏံယေဝ အဝဿံ နိရောဓသမ္ဘဝတော နိရုဒ္ဓေ စ တသ္မိံ ပုန အညဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတော စ ကထံ တဿ ပုနပ္ပုနဘာဝေါ ရာသိဘာဝေါ စာတိ အာဟ – ‘‘တတ္ထ သကိံ ဥပ္ပန္နော ကာမစ္ဆန္ဒော’’တိအာဒိ. အဋ္ဌာနမေတန္တိ အကာရဏမေတံ. ယေန ကာရဏေန ဥပ္ပန္နော ကာမစ္ဆန္ဒော န နိရုဇ္ဈတိ, နိရုဒ္ဓေါ စ သွေဝ ပုန ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တာဒိသံ ကာရဏံ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

“Do không thực hành” có nghĩa là do không có sự thực hành tham dục v.v… của người có phiền não đã được đè nén bằng thiền trong kiếp sống trước. “Chưa từng kinh nghiệm trước đây” có nghĩa là chưa từng kinh nghiệm trước đây trong kiếp sống ấy. “Đã sanh” là đồng nghĩa của chính từ này, như là “đã cùng sanh” v.v… Lại nữa, chẳng phải vì tính chất sát-na của tất cả các pháp, do sự có thể diệt một cách chắc chắn ngay trong sát-na ấy của tham dục đã sanh khởi, và khi nó đã diệt, do sự sanh khởi trở lại của một cái khác, làm thế nào có sự lập đi lập lại và sự tích tụ thành khối của nó? (Vị ấy) đã nói: “Ở đây, tham dục sanh khởi một lần” v.v… “Đây là điều không thể xảy ra” có nghĩa là “đây là điều vô lý”. Nghĩa là: không có nguyên nhân nào như vậy mà do nguyên nhân ấy tham dục đã sanh khởi lại không diệt đi, và khi đã diệt chính nó lại sanh khởi trở lại.

ရာဂဋ္ဌာနိယန္တိ ရာဂဇနကံ. အနိစ္စာဒီသု နိစ္စာဒိဝသေန ဝိပရီတမနသိကာရော, ဣဓ အယောနိသောမနသိကာရောတိ အာဟ – ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိအာဒိ. အယောနိသောမနသိကာရောတိ အနုပါယမနသိကာရော, ကုသလဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အကာရဏဘူတော မနသိကာရောတိ အတ္ထော. ဥပ္ပထမနသိကာရောတိ ကုသလဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အမဂ္ဂဘူတော မနသိကာရော. သစ္စဝိပ္ပဋိကူလေနာတိ သစ္စာဘိသမယဿ အနုနုလောမဝသေန. အာဝဇ္ဇနာတိအာဒိနာ အာဝဇ္ဇနာယ ပစ္စယဘူတာ တတော ပုရိမုပ္ပန္နာ မနောဒွါရိကာ အကုသလဇဝနပ္ပဝတ္တိ ဖလဝေါဟာရေန တထာ ဝုတ္တာ. တဿ ဟိ ဝသေန သာ အကုသလပ္ပဝတ္တိယာ ဥပနိဿယော ဟောတိ. အာဝဇ္ဇနာတိ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ အာဝဇ္ဇယတီတိ အာဝဇ္ဇနာ. အနု အနု အာဝဇ္ဇေတီတိ အနွာဝဇ္ဇနာ. ဘဝင်္ဂါရမ္မဏတော အညံ အာဘုဇတီတိ အာဘောဂေါ. သမန္နာဟရတီတိ သမန္နာဟာရော. တဒေဝါရမ္မဏံ အတ္တာနံ အနုဗန္ဓိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော မနသိ ကရောတိ ဌပေတီတိ မနသိကာရော. အယံ ဝုစ္စတိ အယောနိသောမနသိကာရောတိ အယံ အနုပါယဥပ္ပထမနသိကာရလက္ခဏော အယောနိသောမနသိကာရော နာမ ဝုစ္စတိ.

“Là nền tảng của tham” có nghĩa là cái sanh ra tham. Sự tác ý sai lạc theo cách thường hằng v.v… đối với các pháp vô thường v.v…, ở đây được gọi là tác ý không như lý, (vị ấy) đã nói: “Trong cái vô thường (cho là) thường” v.v… “Tác ý không như lý” có nghĩa là tác ý không có phương pháp, nghĩa là sự tác ý trở thành nguyên nhân không (đúng) cho sự vận hành của các thiện pháp. “Tác ý sai đường” là sự tác ý trở thành con đường không (đúng) cho sự vận hành của các thiện pháp. “Bằng cách trái ngược với sự thật” có nghĩa là bằng cách không thuận theo sự chứng ngộ chân lý. Bằng (các từ) “hướng” v.v…, sự vận hành của tốc hành tâm bất thiện ở ý môn đã sanh trước đó, vốn là duyên cho sự hướng tâm, được nói như vậy theo cách gọi tên kết quả. Thật vậy, do năng lực của nó, sự vận hành bất thiện ấy trở thành y chỉ. “Hướng” là vì nó làm cho tâm hữu phần hướng đến. “Tùy hướng” là vì nó hướng đến nhiều lần. “Hướng đến” là vì nó uốn cong (tâm) đến đối tượng khác với đối tượng của hữu phần. “Tập trung” là vì nó tập trung lại. “Tác ý” là vì nó sanh khởi theo sau chính đối tượng ấy, nó làm trong tâm, nó đặt vào. “Cái này được gọi là tác ý không như lý” có nghĩa là cái tác ý không như lý có đặc tính là tác ý không phương pháp, sai đường này được gọi là (như vậy).

၁၂. ဒုတိယေ [Pg.76] ဘတ္တဗျာပတ္တိ ဝိယာတိ ဘတ္တဿ ပူတိဘာဝေန ဝိပ္ပကာရပ္ပတ္တိ ဝိယ, စိတ္တဿ ဗျာပဇ္ဇနန္တိ စိတ္တဿ ဝိကာရဘာဝါပါဒနံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ပကတိဝိဇဟနဘာဝေါ’’တိ. ဗျာပဇ္ဇတိ တေန စိတ္တံ ပူတိကုမ္မာသာဒယော ဝိယ ပုရိမပကတိံ ဇဟတီတိ ဗျာပါဒေါ. ပဋိဃောယေဝ ဥပရူပရိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ပဋိဃဿ နိမိတ္တဘာဝတော ပဋိဃနိမိတ္တံ, ပဋိဃဿ စ ကာရဏဘူတံ အာရမ္မဏံ ပဋိဃနိမိတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ပဋိဃဿပိ ပဋိဃာရမ္မဏဿပိ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ. အဋ္ဌကထာယန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ.

12. Trong trường hợp thứ hai, “giống như sự hư hỏng của thức ăn” có nghĩa là giống như sự đạt đến tình trạng biến chất do sự thối rữa của thức ăn. “Sự sân hận của tâm” có nghĩa là sự làm cho tâm đạt đến tình trạng biến đổi. Do đó, vị ấy nói: “trạng thái từ bỏ bản chất tự nhiên”. “Sân” là vì do nó tâm bị hại, từ bỏ bản chất tự nhiên ban đầu giống như cháo thiu v.v… Chính sự xung đột là tướng của xung đột do là tướng của sự xung đột sanh khởi liên tiếp, và đối tượng là nguyên nhân của sự xung đột cũng là tướng của xung đột. (Vị ấy) đã nói: “Đây là tên gọi cho cả sự xung đột và đối tượng của xung đột”. “Trong Chú giải” có nghĩa là trong Đại Chú giải.

၁၃. တတိယေ ထိနတာ ထိနံ, သပ္ပိပိဏ္ဍော ဝိယ အဝိပ္ဖာရိကတာယ စိတ္တဿ ဃနဘာဝေါ ဗဒ္ဓတာတိ အတ္ထော. မေဓတီတိ မိဒ္ဓံ, အကမ္မညဘာဝေန ဟိံသတီတိ အတ္ထော. ‘‘ယာ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တဿ အကလျတာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၁၆၂) ထိနဿ, ‘‘ယာ တသ္မိံ သမယေ ကာယဿ အကလျတာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၁၆၃) စ မိဒ္ဓဿ အဘိဓမ္မေ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘စိတ္တဿ အကမ္မညတာ ထိနံ, တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ အကမ္မညတာ မိဒ္ဓ’’န္တိ. သတိပိ အညမညာဝိပ္ပယောဂေ စိတ္တကာယလဟုတာဒီနံ ဝိယ စိတ္တစေတသိကာနံ ယထာက္ကမံ တံတံဝိသေသော သိယာ, ယာ တေသံ အကလျတာဒီနံ ဝိသေသပစ္စယတာ, အယမေတေသံ သဘာဝေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကပိမိဒ္ဓဿာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ပစလာယိကဘာဝဿာ’’တိ. အက္ခိဒလာနံ ပစလဘာဝံ ကရောတီတိ ပစလာယိကော, ပစလာယိကဿ ဘာဝေါ ပစလာယိကဘာဝေါ, ပစလာယိကတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥဘိန္နန္တိ ထိနမိဒ္ဓါနံ. ‘‘ဝိတ္ထာရော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. စိတ္တဿ အကလျတာတိ စိတ္တဿ ဂိလာနဘာဝေါ. ဂိလာနော ဟိ အကလျကောတိ ဝုစ္စတိ. ဝိနယေပိ ဝုတ္တံ – ‘‘နာဟံ, ဘန္တေ, အကလျကော’’တိ (ပါရာ. ၁၅၁). ကာလံ ခမတီတိ ဟိ ကလျံ, အရောဂတာ, တဿံ နိယုတ္တော ကလျကော, န ကလျကော အကလျကော. အကမ္မညတာတိ စိတ္တဂေလညသင်္ခါတောဝ အကမ္မညတာကာရော. ဩလီယနာတိ ဩလီယနာကာရော. ဣရိယာပထူပတ္ထမ္ဘိတဉှိ စိတ္တံ ဣရိယာပထံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တံ ရုက္ခေ ဝဂ္ဂုလိ ဝိယ ခီလေ လဂ္ဂိတဖာဏိတဝါရကော ဝိယ စ ဩလီယတိ လမ္ဗတိ, တဿ တံ အာကာရံ သန္ဓာယ – ‘‘ဩလီယနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုတိယပဒံ ဥပသဂ္ဂေန ဝဍ္ဎိတံ. ကာယဿာတိ ဝေဒနာဒိက္ခန္ဓတ္တယသင်္ခါတဿ နာမကာယဿ. အကလျတာ အကမ္မညတာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. မေဃော ဝိယ အာကာသံ ဩနယှတီတိ ဩနာဟော. ဩနယှတီတိ စ ဆာဒေတိ အဝတ္ထရတိ ဝါတိ အတ္ထော[Pg.77]. သဗ္ဗတောဘာဂေန ဩနာဟောတိ ပရိယောနာဟော. အရတိအာဒီနံ အတ္ထော ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၈၅၆) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ တတ္ထ ဝုတ္တပါဠိယာ ဒဿေတုံ – ‘‘ဝုတ္တံ ဟေတ’’န္တိအာဒိမာဟ.

13. Trong trường hợp thứ ba, “trạng thái hôn trầm” là hôn trầm. Nghĩa là, trạng thái đặc lại, trạng thái bị trói buộc của tâm do không lan tỏa giống như một cục bơ sữa. “Thụy miên” là vì nó làm hại. Nghĩa là, nó làm hại bằng trạng thái không thích ứng với công việc. Vì trong Vi Diệu Pháp, hôn trầm được chỉ rõ bằng (câu) “sự không khỏe mạnh của tâm vào lúc ấy” v.v…, và thụy miên bằng (câu) “sự không khỏe mạnh của thân vào lúc ấy” v.v…, nên đã được nói: “sự không thích ứng của tâm là hôn trầm, sự không thích ứng của ba uẩn là thụy miên”. Mặc dù không tương ưng với nhau, giống như tâm khinh an, thân khinh an v.v…, có thể có sự khác biệt tương ứng của tâm và tâm sở theo thứ tự. Cần phải hiểu rằng: cái gì là duyên đặc biệt cho sự không khỏe mạnh v.v… của chúng, đây là tự tánh của chúng. (Câu) “của sự buồn ngủ như khỉ” làm rõ ý nghĩa đã được nói này bằng (câu) “của trạng thái gật gù”. “Gật gù” là vì nó làm cho mí mắt có trạng thái rung động. Trạng thái của sự gật gù là trạng thái gật gù, có nghĩa là “tính chất gật gù”. “Của cả hai” có nghĩa là của hôn trầm và thụy miên. Cần phải hiểu mối liên hệ với câu “cần phải hiểu chi tiết”. “Sự không khỏe mạnh của tâm” là trạng thái bệnh hoạn của tâm. Thật vậy, người bệnh được gọi là người không khỏe mạnh. Trong Luật tạng cũng đã nói: “Bạch ngài, con không phải là người không khỏe mạnh”. Thật vậy, “khỏe mạnh” là vì nó chịu đựng được thời gian, tức là không bệnh tật. Người gắn liền với nó là người khỏe mạnh. Người không khỏe mạnh là người không khỏe mạnh. “Sự không thích ứng” chính là phương diện không thích ứng được gọi là sự bệnh hoạn của tâm. “Sự co rút” là phương diện co rút. Thật vậy, tâm được nâng đỡ bởi oai nghi, khi không thể duy trì oai nghi, nó co rút lại, rũ xuống giống như con dơi trên cây và giống như miếng đường phèn dính vào cọc. Liên quan đến phương diện ấy của nó, (từ) “sự co rút” đã được nói. Từ thứ hai được tăng thêm bằng một tiếp đầu ngữ. “Của thân” có nghĩa là của danh thân được gọi là ba uẩn thọ v.v… “Sự không khỏe mạnh, sự không thích ứng” cũng theo cách đã nói ở trên. “Sự bao trùm” là vì nó bao trùm giống như mây bao trùm hư không. “Bao trùm” có nghĩa là che đậy hoặc bao phủ. “Sự bao trùm hoàn toàn” là sự bao trùm từ mọi phía. Để chỉ ra rằng ý nghĩa của sự không hoan hỷ v.v… cần được hiểu theo cách đã được nói trong Phân Tích, vị ấy đã nói “Điều này đã được nói” v.v… bằng đoạn Pāli đã được nói ở đó.

တတ္ထ ပန္တေသူတိ ဒူရေသု, ဝိဝိတ္တေသု ဝါ. အဓိကုသလေသူတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေသု. အရတီတိ ရတိပ္ပဋိက္ခေပေါ. အရတိတာတိ အရမနာကာရော. အနဘိရတီတိ အနဘိရတဘာဝေါ. အနဘိရမနာတိ အနဘိရမနာကာရော. ဥက္ကဏ္ဌိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌနာကာရော. ပရိတဿိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌနဝသေနေဝ ပရိတဿနာ, ဥက္ကဏ္ဌိတဿေဝ တတ္ထ တတ္ထ တဏှာယနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရိတဿိတာတိ ဝါ ကမ္ပနာ. တန္ဒီတိ ဇာတိအာလသိယံ, ပကတိအာလသိယန္တိ အတ္ထော. တထာ ဟိ ကုသလကရဏေ ကာယဿ အဝိပ္ဖာရိကတာ လီနတာ ဇာတိအာလသိယံ တန္ဒီ နာမ, န ရောဂဥတုဇာဒီဟိ ကာယဂေလညံ. တန္ဒိယနာတိ တန္ဒိယနာကာရော. တန္ဒိမနတာတိ တန္ဒိယာ အဘိဘူတစိတ္တတာ. အလသဿ ဘာဝေါ အာလသျံ, အာလသျာယနာကာရော အာလသျာယနာ. အာလသျာယိတဿ ဘာဝေါ အာလသျာယိတတ္တံ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ကိလေသဝသေန ကာယာလသိယံ ကထိတံ. ထိနမိဒ္ဓကာရဏာနဉှိ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ဝသေန နာမကာယဿ အာလသိယံ, တဒေဝ ရူပကာယဿာပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဇမ္ဘနာတိ ဖန္ဒနာ. ပုနပ္ပုနံ ဇမ္ဘနာ ဝိဇမ္ဘနာ. အာနမနာတိ ပုရတော နမနာ. ဝိနမနာတိ ပစ္ဆတော နမနာ. သန္နမနာတိ သမန္တတော နမနာ. ပဏမနာတိ ယထာ တန္တတော ဥဋ္ဌိတပေသကာရော ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဂဟေတွာ ဥဇုံ ကာယံ ဥဿာပေတိ, ဧဝံ ကာယဿ ဥဒ္ဓံ ဌပနာ. ဗျာဓိယကန္တိ ဥပ္ပန္နဗျာဓိတာ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ထိနမိဒ္ဓကာရဏာနံ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ဝသေန ကာယဗဒ္ဓနမေဝ ကထိတံ. ဘုတ္တာဝိဿာတိ ဘုတ္တဝတော. ဘတ္တမုစ္ဆာတိ ဘတ္တဂေလညံ. ဗလဝဘတ္တေန ဟိ မုစ္ဆာပတ္တော ဝိယ ဟောတိ. ဘတ္တကိလမထောတိ ဘတ္တေန ကိလန္တဘာဝေါ. ဘတ္တပရိဠာဟောတိ ဘတ္တဒရထော. တသ္မိဉှိ သမယေ ပရိဠာဟုပ္ပတ္တိယာ ဥပဟတိန္ဒြိယော ဟောတိ, ကာယော ဇီရတီတိ. ကာယဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ ဘတ္တံ နိဿာယ ကာယဿ အကမ္မညတံ. အကလျတာတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. လီနန္တိ အဝိပ္ဖာရိကတာယ ပဋိကုဋိတံ. ဣတရေ ဒွေ အာကာရဘာဝနိဒ္ဒေသာ. ထိနန္တိ သပ္ပိပိဏ္ဍော ဝိယ အဝိပ္ဖာရိကတာယ ဃနဘာဝေန ဌိတံ. ထိယနာတိ အာကာရနိဒ္ဒေသော. ထိယိဘာဝေါ ထိယိတတ္တံ[Pg.78], အဝိပ္ဖာရဝသေနေဝ ဗဒ္ဓတာတိ အတ္ထော. ဣမေဟိ ပန သဗ္ဗေဟိပိ ပဒေဟိ ထိနမိဒ္ဓကာရဏာနံ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ဝသေန စိတ္တဿ ဂိလာနာကာရော ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပုရိမာ စတ္တာရော ဓမ္မာတိ အရတိ, တန္ဒီ, ဝိဇမ္ဘိတာ, ဘတ္တသမ္မဒေါတိ ဧတေ စတ္တာရော ဓမ္မာ. ယဒါ ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, တဒါ အရတိအာဒီနမ္ပိ သမ္ဘဝတော ‘‘ဥပနိဿယကောဋိယာ ပန ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဥပနိဿယကောဋိယာ ပစ္စယော ဟောတီတိ အတ္ထော.

Ở đây, ‘nơi xa vắng’ là những nơi xa xôi, hoặc những nơi vắng vẻ. ‘Trong các thiện pháp cao thượng’ là trong các pháp chỉ và quán. ‘Bất mãn’ là sự đối nghịch với hoan hỷ. ‘Trạng thái bất mãn’ là tình trạng không vui thích. ‘Không ưa thích’ là bản chất không ưa thích. ‘Sự không vui thích’ là tình trạng không vui thích. ‘Chán nản’ là tình trạng chán nản. ‘Phiền muộn’ là sự phiền muộn do chán nản; được nói rằng chính người chán nản có sự khao khát ở nơi này nơi kia. Hoặc ‘phiền muộn’ là sự run rẩy. ‘Dã dượi’ là sự lười biếng bẩm sinh, nghĩa là lười biếng tự nhiên. Thật vậy, sự không hoạt động, sự co rút của thân trong việc làm điều thiện được gọi là dã dượi (tandī), sự lười biếng bẩm sinh; không phải là sự mệt mỏi của thân do bệnh tật, thời tiết, v.v. ‘Trạng thái dã dượi’ là tình trạng dã dượi. ‘Tâm dã dượi’ là tâm bị sự dã dượi chế ngự. Bản chất của người lười biếng là sự lười biếng (ālasyaṃ). Tình trạng lười biếng là sự lười biếng (ālasyāyanā). Bản chất của người đã lười biếng là trạng thái lười biếng (ālasyāyitattaṃ). Như vậy, bằng tất cả những từ này, sự lười biếng của thân do phiền não đã được nói đến. Cần phải hiểu rằng, do các phiền não như tham, v.v., là nguyên nhân của hôn trầm thụy miên, có sự lười biếng của danh thân, và cũng chính điều đó (xảy ra) cho sắc thân. ‘Ngáp’ là sự rung động. Ngáp đi ngáp lại là vươn vai ngáp dài (vijambhanā). ‘Cúi về phía trước’ là ānamanā. ‘Ngả về phía sau’ là vinamanā. ‘Nghiêng qua các phía’ là sannamanā. ‘Duỗi thẳng người’ là paṇamanā, giống như người thợ dệt đứng dậy từ khung cửi, nắm lấy vật gì đó và nâng thẳng thân mình lên, như vậy đó là sự dựng thẳng thân lên. ‘Bệnh hoạn’ là trạng thái bệnh đã phát sinh. Như vậy, bằng tất cả những từ này, chính sự trói buộc của thân do các phiền não như tham, v.v., là nguyên nhân của hôn trầm thụy miên, đã được nói đến. ‘Của người đã ăn’ là bhuttāvissa. ‘Sự mê mệt do thức ăn’ là sự mệt mỏi do thức ăn. Thật vậy, do ăn quá no, người ấy trở nên như bị mê mệt. ‘Sự mệt nhọc do thức ăn’ là trạng thái mệt mỏi do thức ăn. ‘Sự nóng bức do thức ăn’ là sự khó chịu do thức ăn. Thật vậy, vào lúc đó, do sự phát sinh của nóng bức, các căn bị tổn hại, thân thể suy nhược. ‘Sự nặng nề của thân’ là sự không thích hợp làm việc của thân do thức ăn. ‘Không khỏe mạnh’, v.v., có ý nghĩa như đã được nói ở dưới. ‘Co rút’ là sự thu mình lại do không hoạt động. Hai từ còn lại là sự chỉ dẫn về trạng thái và bản chất. ‘Hôn trầm’ là trạng thái cứng đờ do không hoạt động, giống như một tảng bơ sữa đông đặc. ‘Trạng thái hôn trầm’ là sự chỉ dẫn về tình trạng. ‘Bản chất hôn trầm’ là thiyitattaṃ, nghĩa là bị trói buộc do không hoạt động. Cần phải hiểu rằng, bằng tất cả những từ này, tình trạng bệnh hoạn của tâm do các phiền não như tham, v.v., là nguyên nhân của hôn trầm thụy miên, đã được nói đến. ‘Bốn pháp đầu tiên’ là bốn pháp này: bất mãn, dã dượi, vươn vai ngáp dài, và sự mê mệt do thức ăn. Khi hôn trầm thụy miên phát sinh, thì sự bất mãn, v.v., cũng có thể có mặt, do đó được nói rằng: “Nó là một phần của duyên y chỉ”, nghĩa là nó là duyên theo phương diện y chỉ.

၁၄. စတုတ္ထေ ဥဒ္ဒတဿ ဘာဝေါ ဥဒ္ဓစ္စံ. ယဿ ဓမ္မဿ ဝသေန ဥဒ္ဓတံ ဟောတိ စိတ္တံ, တံသမ္ပယုတ္တာ ဝါ ဓမ္မာ, သော ဓမ္မော ဥဒ္ဒစ္စံ. ကုစ္ဆိတံ ကတံ ကုကတံ, ဒုစ္စရိတံ သုစရိတဉ္စ. အကတမ္ပိ ဟိ ကုကတမေဝ. ဧဝဉှိ ဝတ္တာရော ဟောန္တိ ‘‘ယံ မယာ န ကတံ, တံ ကုကတ’’န္တိ. ဧဝံ ကတာကတံ ဒုစ္စရိတံ သုစရိတဉ္စ ကုကတံ, တံ အာရဗ္ဘ ဝိပ္ပဋိသာရဝသေန ပဝတ္တံ ပန စိတ္တံ ဣဓ ကုကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဿ ဘာဝေါ ကုက္ကုစ္စံ. စိတ္တဿ ဥဒ္ဓတာကာရောတိ စိတ္တဿ အဝူပသမာကာရောဝ ဝုတ္တော. အဝူပသမလက္ခဏဉှိ ဥဒ္ဓစ္စံ. ယထာပဝတ္တဿ ကတာကတာကာရဝိသိဋ္ဌဿ ဒုစ္စရိတသုစရိတဿ အနုသောစနဝသေန ဝိရူပံ ပဋိသရဏံ ဝိပ္ပဋိသာရော. ကုက္ကုစ္စဿပိ ကတာကတာနုသောစနဝသေန စိတ္တဝိက္ခေပဘာဝတော အဝူပသမာကာရော သမ္ဘဝတီတိ အာဟ – ‘‘စေတသော အဝူပသမောတိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿေဝတံ နာမ’’န္တိ. သွေဝ စ စေတသော အဝူပသမောတိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. တဉ္စ အတ္တနောဝ အတ္တနာ သဟဇာတံ န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အယံ ပန ဥပနိဿယကောဋိယာ ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ. ဥပနိဿယပစ္စယတာ စ ပုရိမုပ္ပန္နဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

14. Ở phần thứ tư, bản chất của sự phóng dật là trạo cử (uddhaccaṃ). Pháp nào làm cho tâm trở nên phóng dật, hoặc các pháp tương ưng với nó, pháp đó là trạo cử. Việc làm đáng chê trách là ác hạnh (kukataṃ), tức là hành vi xấu và cả hành vi tốt (chưa làm). Thật vậy, việc chưa làm cũng là ác hạnh. Vì có những người nói rằng: “Điều gì tôi chưa làm, đó là ác hạnh (đối với tôi)”. Như vậy, hành vi xấu đã làm và hành vi tốt chưa làm là ác hạnh (kukataṃ). Cần phải hiểu rằng, ở đây, tâm khởi lên do hối tiếc về điều đó được gọi là hối quá (kukkata). Bản chất của nó là hối quá (kukkuccaṃ). ‘Trạng thái phóng dật của tâm’ chính là trạng thái không an tịnh của tâm đã được nói đến. Thật vậy, đặc tính của trạo cử là không an tịnh. Sự hối tiếc (vippaṭisāro) là sự hồi tưởng một cách sai lạc, theo cách sầu muộn về hành vi xấu và hành vi tốt, đã được làm hay chưa được làm, đặc trưng bởi các hình thức đã xảy ra. Vì hối quá cũng có trạng thái không an tịnh do bản chất tán loạn của tâm theo cách sầu muộn về việc đã làm và chưa làm, nên ngài nói: “Sự không an tịnh của tâm là tên gọi của chính trạo cử và hối quá”. Và chính sự không an tịnh của tâm đó được chỉ rõ là trạo cử và hối quá. Và điều đó không phải là đồng sanh với chính nó, nên ngài nói: “Nhưng điều này là duyên theo phương diện y chỉ”. Và tính chất duyên y chỉ cần được hiểu theo cách đã sanh trước.

၁၅. ပဉ္စမေ ဝိဂတာ စိကိစ္ဆာ အဿာတိ ဝိစိကိစ္ဆာ. သဘာဝံ ဝိစိနန္တော တာယ ကိစ္ဆတီတိ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာ.

15. Ở phần thứ năm, ‘nghi’ (vicikicchā) là (trạng thái) mà sự chữa trị đã mất đi. Hoặc, ‘nghi’ là (trạng thái) mà do đó người ta bị phiền muộn trong khi tìm hiểu tự tánh.

၁၆. ဆဋ္ဌေ ဟေတုံ ဝါ ပစ္စယံ ဝါ န လဘတီတိ ဧတ္ထ ဟေတုဂ္ဂဟဏေန ဇနကံ ကာရဏမာဟ, ပစ္စယဂ္ဂဟဏေန အနုပါလနကံ ကာရဏံ. ဟေတုန္တိ ဝါ ဥပါဒါနကာရဏံ. ပစ္စယန္တိ သဟကာရဏံ ဝုတ္တံ. တန္တိ ကိလေသံ. ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှာတီတိ ဝိဝဋ္ဋာဘိမုခံ စိတ္တံ ပေသေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော အရဟတ္တဖလံ ဂဏှာတိ. ဘိက္ခာယ စရန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘိက္ခာစာရော, ဂေါစရဂါမဿေတံ အဓိဝစနံ, တသ္မိံ ဘိက္ခာစာရေ. ဝယံ အာဂမ္မာတိ ဒါရဘရဏာနုရူပံ ဝယံ အာဂမ္မ. အာယူဟန္တောတိ ဥပစိနန္တော. အင်္ဂါရပက္ကန္တိ ဝီတစ္စိကင်္ဂါရေသု ပက္ကံ. ကိံ နာမေတန္တိ ဘိက္ခူ ဂရဟန္တော အာဟ. ဇီဝမာနပေတကသတ္တောတိ [Pg.79] ဇီဝမာနော ဟုတွာ ‘‘တေနေဝ အတ္တဘာဝေန ပေတဘာဝံ ပတ္တသတ္တော ဘဝိဿတီ’’တိ ပရိကပ္ပဝသေန ဝုတ္တံ. ကုဋန္တိ ပါနီယဃဋံ. ယာဝ ဒါရုဏန္တိ အတိဝိယ ဒါရုဏံ. ဝိပါကော ကီဒိသော ဘဝိဿတီတိ တယာ ကတကမ္မဿ အာယတိံ အနုဘဝိတဗ္ဗဝိပါကော ကီဒိသော ဘဝိဿတိ.

16. Ở phần thứ sáu, trong câu ‘không tìm thấy nhân hay duyên’, việc dùng từ ‘nhân’ (hetu) chỉ nguyên nhân sanh khởi, việc dùng từ ‘duyên’ (paccaya) chỉ nguyên nhân hỗ trợ. Hoặc, ‘nhân’ được nói là nguyên nhân căn bản (upādānakāraṇaṃ). ‘Duyên’ được nói là nguyên nhân đồng hành (sahakāraṇaṃ). ‘Cái đó’ là phiền não. ‘Sau khi vén mở, chứng đắc A-la-hán’ có nghĩa là, sau khi hướng tâm đến sự giải thoát, người ấy phát triển minh sát và chứng đắc quả vị A-la-hán. ‘Nơi người ta đi khất thực’ là bhikkhācāro, đó là tên gọi của ngôi làng khất thực; trong nơi khất thực ấy. ‘Khi đến tuổi’ là khi đến tuổi thích hợp để nuôi vợ. ‘Tích lũy’ là vun bồi. ‘Nướng trên than’ là nướng trên than không có ngọn lửa. ‘Tên gọi này là gì?’ – ngài nói khi quở trách vị tỳ khưu. ‘Chúng sanh ngạ quỷ đang sống’ được nói theo cách tưởng tượng rằng: “Khi đang sống, chúng sanh ấy sẽ đạt đến trạng thái ngạ quỷ ngay trong chính kiếp sống đó”. ‘Cái bình’ là bình nước uống. ‘Thật là tàn khốc!’ là vô cùng tàn khốc. ‘Quả báo sẽ như thế nào?’ có nghĩa là quả báo phải được trải nghiệm trong tương lai của nghiệp mà ngươi đã làm sẽ như thế nào.

ဝိသင်္ခရိတွာတိ ဆေဒနဘေဒနာဒီဟိ ဝိနာသေတွာ. ဒီပကမိဂပက္ခိနောတိ အတ္တနော နိသိန္နဘာဝဿ ဒီပနတော ဧဝံလဒ္ဓနာမာ မိဂပက္ခိနော, ယေန အရညံ နေတွာ နေသာဒေါ တေသံ သဒ္ဒေန အာဂတာဂတေ မိဂပက္ခိနော ဝဓိတွာ ဂဏှာတိ. ထေရန္တိ စူဠပိဏ္ဍပါတိကတိဿတ္ထေရံ. ဣဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခရိတွာတိ အဓိဋ္ဌာနာဒိဝသေန ဣဒ္ဓိံ အဘိသင်္ခရိတွာ. ဥပယောဂတ္ထေ စေတံ ကရဏဝစနံ. အဂ္ဂိပပဋိကန္တိ အစ္စိကရဏံ, ဝိပ္ဖုလိင်္ဂန္တိ အတ္ထော. ပဿန္တဿေဝါတိ အနာဒရေ သာမိဝစနံ. တဿ ထေရဿာတိ တဿ မိလက္ခတိဿတ္ထေရဿ. တဿာတိ တဿာ အဂ္ဂိပပဋိကာယ. ပဋိဗလဿာတိ ဥဂ္ဂဟဏသဇ္ဈာယာဒီသု ပဋိဗလဿ. ဒုက္ခံ ဥပနိသာ ကာရဏမေတိဿာတိ ဒုက္ခူပနိသာ, ဒုက္ခနိဗန္ဓနာ ဒုက္ခဟေတုကာ သဒ္ဓါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝတ္တမုခေန ကမ္မဋ္ဌာနဿ ကထိတတ္တာ ‘‘ဝတ္တသီသေ ဌတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပလာလဝရဏကန္တိ ပလာလပုဉ္ဇံ.

Visaṅkharitvāti (sau khi đã tháo dỡ) nghĩa là sau khi đã phá hủy bằng cách chặt, đập, v.v. Dīpakamigapakkhinoti (chim mồi và thú mồi) là những con chim và thú có tên gọi như vậy là do chúng chỉ điểm trạng thái ngồi của mình, nhờ đó người thợ săn dẫn chúng vào rừng và bằng tiếng kêu của chúng, người ấy giết và bắt những con chim và thú khác đến. Theranti (vị Trưởng lão) là chỉ về Trưởng lão Cūḷapiṇḍapātika-Tissa. Iddhiyā abhisaṅkharitvāti (sau khi đã tạo tác bằng thần thông) nghĩa là sau khi đã tạo tác thần thông bằng cách chú nguyện, v.v. Đây là sử dụng cách theo ý nghĩa công cụ. Aggipapaṭikanti (tàn lửa) là vật tạo ra ngọn lửa, nghĩa là tia lửa. Passantassevāti (trong khi đang nhìn) là sở thuộc cách theo ý nghĩa bất quan tâm. Tassa therassāti (của vị Trưởng lão ấy) là của Trưởng lão Milakkha-Tissa ấy. Tassāti (của nó) là của tàn lửa ấy. Paṭibalassāti (của người có khả năng) là của người có khả năng trong việc học thuộc, trùng tụng, v.v. Dukkhaṃ upanisā kāraṇametissāti dukkhūpanisā (có khổ làm cận y duyên) được nói là đức tin có khổ làm nền tảng, có khổ làm nhân duyên. Do đề mục thiền được thuyết giảng qua phương diện phận sự, nên được nói là ‘vattasīse ṭhatvā’ (sau khi đứng vững trong phận sự hàng đầu). Palālavaraṇakanti (đống rơm) là đống rơm rạ.

အာရမ္ဘထာတိ သမထဝိပဿနာဒီသု ဝီရိယံ ကရောထ. နိက္ကမထာတိ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခမထ, ကာမာနံ ဝါ ပနူဒနာယ နိက္ခမထ, ဥဘယေနပိ ဝီရိယမေဝ ဝုတ္တံ. ဝီရိယဉှိ အာရမ္ဘနကဝသေန အာရမ္ဘော, ကောသဇ္ဇတော နိက္ခမနဝသေန ‘‘နိက္ကမော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေတိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိပဋိဝေဓသင်္ခါတေ တိဝိဓသာသနေ ယုဉ္ဇထ ယောဂံ ကရောထ. ဧဝမနုယုဉ္ဇန္တာ မစ္စုနော သေနံ ဓုနာထ ဝိဒ္ဓံသေထ. တတ္ထ မစ္စုနော သေနန္တိ –

Ārambhathāti (hãy khởi sự) nghĩa là hãy nỗ lực trong thiền chỉ, thiền quán, v.v. Nikkamathāti (hãy ra đi) nghĩa là hãy ra khỏi sự biếng nhác, hoặc hãy ra đi để từ bỏ các dục; bằng cả hai cách, chính sự tinh tấn đã được nói đến. Quả vậy, sự tinh tấn được gọi là ‘ārambho’ (sự khởi sự) theo ý nghĩa bắt đầu, và được gọi là ‘nikkamo’ (sự ra đi) theo ý nghĩa thoát khỏi sự biếng nhác. Yuñjatha buddhasāsaneti (hãy chuyên tâm vào giáo pháp của Đức Phật) nghĩa là hãy chuyên tâm, hãy nỗ lực trong ba loại giáo pháp của Đức Phật, Đức Thế Tôn, được gọi là pháp học, pháp hành, và pháp thành. Khi chuyên tâm như vậy, hãy rũ bỏ, hãy phá tan đạo quân của thần chết. Ở đây, đạo quân của thần chết là –

‘‘ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ, ဒုတိယာ အရတိ ဝုစ္စတိ;

တတိယာ ခုပ္ပိပါသာ တေ, စတုတ္ထီ တဏှာ ပဝုစ္စတိ.

“Dục là đạo quân thứ nhất của ngươi, sự bất mãn được gọi là thứ hai; đói và khát là thứ ba của ngươi, tham ái được gọi là thứ tư.

‘‘ပဉ္စမံ ထိနမိဒ္ဓံ တေ, ဆဋ္ဌာ ဘီရူ ပဝုစ္စတိ;

သတ္တမီ ဝိစိကိစ္ဆာ တေ, မက္ခော ထမ္ဘော တေ အဋ္ဌမော.

“Hôn trầm và thụy miên là thứ năm của ngươi, sự khiếp nhược được gọi là thứ sáu; hoài nghi là thứ bảy của ngươi, giả dối và ngoan cố là thứ tám của ngươi.

‘‘လာဘော [Pg.80] သိလောကော သက္ကာရော,မိစ္ဆာလဒ္ဓေါ စ ယော ယသော;

ယော စတ္တာနံ သမုက္ကံသေ,ပရေ စ အဝဇာနာတိ.

“Lợi lộc, tiếng tăm, sự cung kính, và danh vọng nào có được một cách sai trái; người nào tự tán dương mình và khinh miệt người khác.

‘‘ဧသာ နမုစိ တေ သေနာ, ကဏှဿာဘိပ္ပဟာရိနီ;

န နံ အသူရော ဇိနာတိ, ဇေတွာ စ လဘတေ သုခ’’န္တိ. (သု. နိ. ၄၃၈-၄၄၁) –

“Này Namuci, đó là đạo quân của ngươi, đạo quân tấn công của kẻ Hắc ám. Người không phải anh hùng không thể chiến thắng nó, và sau khi chiến thắng, người ấy đạt được an lạc”.

ဧဝမာဂတံ ကာမာဒိဘေဒံ မစ္စုနော သေနံ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အာဒိတောဝ အဂါရိယဘူတေ သတ္တေ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမာ မောသယန္တိ, တေ အဘိဘုယျ အနဂါရိယဘာဝံ ဥပဂတာနံ ပန္တေသု သေနာသနေသု အညတရညတရေသု ဝါ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု အရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန ခေါ, အာဝုသော, အဘိရတိ ဒုက္ကရာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၃၁). တတော တေ ပရပ္ပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကတ္တာ ခုပ္ပိပါသာ ဗာဓတိ, တာယ ဗာဓိတာနံ ပရိယေသနတဏှာ စိတ္တံ ကိလမယတိ. အထ နေသံ ကိလန္တစိတ္တာနံ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ, တတော ဝိသေသမနဓိဂစ္ဆန္တာနံ ဒုရဘိသမ္ဘဝေသု အရညဝနပတ္ထေသု ပန္တေသု သေနာသနေသု ဝိဟရတံ ဥတြာသသညိတာ ဘီရု ဇာယတိ. တေသံ ဥဿင်္ကိတပရိသင်္ကိတာနံ ဒီဃရတ္တံ ဝိဝေကရသမနဿာဒယမာနာနံ ဝိဟရတံ ‘‘န သိယာ နု ခေါ ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ ပဋိပတ္တိယံ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံ ဝိနောဒေတွာ ဝိဟရတံ အပ္ပမတ္တကေန ဝိသေသာဓိဂမေန မာနမက္ခထမ္ဘာ ဇာယန္တိ. တေပိ ဝိနောဒေတွာ ဝိဟရတံ တတော အဓိကတရံ ဝိသေသာဓိဂမနံ နိဿာယ လာဘသက္ကာရသိလောကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. လာဘာဒီဟိ မုစ္ဆိတွာ ဓမ္မပ္ပတိရူပကာနိ ပကာသေန္တော မိစ္ဆာယသံ အဓိဂန္တွာ တတ္ထ ဌိတာ ဇာတိအာဒီဟိ အတ္တာနံ ဥက္ကံသေန္တိ, ပရံ ဝမ္ဘေန္တိ, တသ္မာ ကာမာဒီနံ ပဌမသေနာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. နဠာဂါရန္တိ နဠေဟိ ဝိနဒ္ဓတိဏစ္ဆန္နဂေဟံ.

Đạo quân của thần chết có sự phân loại như dục, v.v., đã được trình bày như vậy. Ở đây, vì rằng ngay từ đầu, các phiền não dục lừa dối chúng sanh còn là tại gia trong các đối tượng dục, sau khi chế ngự chúng, đối với những người đã đạt đến trạng thái không nhà, sự bất mãn khởi lên trong các pháp thiện cao thượng hoặc trong các trú xứ xa vắng. Điều này đã được nói: “Này chư hiền, đối với người xuất gia, sự hoan hỷ là khó làm”. Sau đó, vì có đời sống phụ thuộc vào người khác, họ bị đói và khát hành hạ. Đối với những người bị chúng hành hạ, tham ái tìm cầu làm cho tâm mệt mỏi. Rồi, hôn trầm và thụy miên xâm chiếm tâm của những người mệt mỏi ấy. Sau đó, đối với những người không đạt được sự chứng đắc đặc biệt, đang trú trong các trú xứ xa vắng, trong rừng, nơi hoang dã, khó tiếp cận, sự khiếp nhược được gọi là sự sợ hãi khởi lên. Đối với những người ấy, đang sống trong sự nghi ngờ và lo sợ, không hưởng được vị của sự độc cư trong một thời gian dài, hoài nghi về pháp hành khởi lên rằng: “Con đường này có lẽ không phải chăng?”. Đối với những người đang sống sau khi đã xua tan hoài nghi ấy, do sự chứng đắc đặc biệt không đáng kể, ngã mạn, giả dối, và ngoan cố khởi lên. Đối với những người đang sống sau khi đã xua tan cả những điều ấy, do nương vào sự chứng đắc đặc biệt cao hơn, lợi lộc, cung kính, và tiếng tăm khởi lên. Sau khi say đắm trong lợi lộc, v.v., họ tuyên bố những pháp tựa như chánh pháp, đạt được danh vọng sai trái, và khi đứng vững trong đó, họ tự tán dương mình bằng dòng dõi, v.v., và chê bai người khác. Vì vậy, nên hiểu rằng dục, v.v., là đạo quân thứ nhất, v.v. Naḷāgāranti (ngôi nhà bằng sậy) là ngôi nhà được lợp bằng cỏ và được kết bằng sậy.

ဝိဟဿတီတိ ဥဂ္ဂဟဏသဇ္ဈာယနမနသိကာရာဒီဟိ ဝိဟရိဿတိ. ဇာတိသံသာရန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဇာတိသင်္ခါတသံသာရဝဋ္ဋံ. ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီတိ ဒုက္ခဿ အန္တသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရိဿတိ. ပလာလပုဉ္ဇာဟန္တိ ပလာလပုဉ္ဇံ အဟန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. တတိယံ ဌာနန္တိ အနာဂါမိဖလံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

Vihassatīti (sẽ trú) nghĩa là sẽ trú bằng cách học thuộc, trùng tụng, tác ý, v.v. Jātisaṃsāranti (vòng luân hồi sinh tử) là vòng luân hồi được gọi là sự sinh đi sinh lại. Dukkhassantaṃ karissatīti (sẽ chấm dứt khổ) nghĩa là sẽ chứng ngộ Niết-bàn, được gọi là sự chấm dứt của khổ. Palālapuñjāhanti (ta là đống rơm) có sự phân tích cú pháp là palālapuñjaṃ ahaṃ. Tatiyaṃ ṭhānanti (trạng thái thứ ba) là nói đến quả vị Bất Lai.

တိဝဿဘိက္ခုကာလေတိ ဥပသမ္ပဒတော တီဏိ ဝဿာနိ အဿာတိ တိဝဿော, တိဝဿော စ သော ဘိက္ခု စာတိ တိဝဿဘိက္ခု, တဿ, တေန ဝါ [Pg.81] ဥပလက္ခိတော ကာလော တိဝဿဘိက္ခုကာလော, တသ္မိံ. ယဒါ သော တိဝဿော ဘိက္ခု နာမ ဟောတိ, တဒါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကမ္မံ ကရောတီတိ ဘာဝနာကမ္မံ ကရောတိ. ဂန္ထကမ္မန္တိ ဂန္ထဝိသယံ ဥဂ္ဂဟဏာဒိကမ္မံ. ပိဏ္ဍာပစိတိံ ကတွာတိ အန္တောဝဿေ တေမာသံ ဒိန္နပိဏ္ဍဿ ကိလေသက္ခယကရဏေန အပစိတိံ ပူဇံ ကတွာ. ပိဏ္ဍာပစိတိံ ကရောန္တော ဟိ ဘိက္ခု ယေဟိ အတ္တနော ယော ပိဏ္ဍပါတော ဒိန္နော, တေသံ တဿ မဟပ္ဖလဘာဝံ ဣစ္ဆန္တော အတ္တနော သန္တာနမေဝ ကိလေသက္ခယကရဏေန ဝိသောဓေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ.

Tivassabhikkhukāleti (vào thời điểm tỳ khưu ba tuổi hạ): người có ba năm kể từ khi thọ cụ túc giới là tivasso (ba tuổi hạ); vị tỳ khưu ấy là người ba tuổi hạ, nên gọi là tivassabhikkhu (tỳ khưu ba tuổi hạ); thời gian được đánh dấu bởi vị ấy, hoặc bởi điều đó, là tivassabhikkhukālo (thời điểm tỳ khưu ba tuổi hạ); tasmiṃ (trong thời điểm ấy). Được nói là: khi vị ấy được gọi là tỳ khưu ba tuổi hạ, vào lúc đó. Kammaṃ karotīti (làm công việc) nghĩa là làm công việc tu tập. Ganthakammanti (công việc học kinh điển) là công việc học thuộc, v.v., liên quan đến kinh điển. Piṇḍāpacitiṃ katvāti (sau khi đã thể hiện sự tôn kính đối với vật thực khất thực) nghĩa là sau khi đã thể hiện sự tôn kính, sự cúng dường đối với vật thực khất thực được dâng cúng trong ba tháng mùa mưa bằng cách đoạn trừ các phiền não. Quả vậy, vị tỳ khưu khi thể hiện sự tôn kính đối với vật thực khất thực, mong muốn vật thực ấy mang lại quả lớn cho những người đã dâng cúng cho mình, vị ấy thanh lọc dòng tâm thức của chính mình bằng cách đoạn trừ các phiền não và chứng đắc A-la-hán quả.

မဟာဘူတီတိ ဧတ္ထ ပူဇာဝစနော မဟန္တသဒ္ဒေါ, ဘူတီတိ စ နာမေကဒေသေန တိဿဘူတိတ္ထေရံ အာလပတိ. ဘဝတိ ဟိ နာမေကဒေသေနပိ ဝေါဟာရော ယထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တော ဒတ္တော’’တိ. မဟာဘူတီတိ ဝါ ပိယသမုဒါဟာရော, သော မဟတိ ဘူတိ ဝိဘူတိ ပုညဉာဏာဒိသမ္ပဒါ အဿာတိ မဟာဘူတိ. ဆန္နံ သေပဏ္ဏိဂစ္ဆမူလန္တိ သာခါပလာသာဒီဟိ ဆန္နံ ဃနစ္ဆာယံ သေပဏ္ဏိဂစ္ဆမူလံ. အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ ပါဒကံ ကတွာတိ ကေသာဒိအသုဘကောဋ္ဌာသဘာဝနာယ ပဋိလဒ္ဓံ ဥပစာရသမာဓိံ အပ္ပနာသမာဓိံ ဝါ ပါဒကံ ကတွာ. အသုဘဝိသယံ ဥပစာရဇ္ဈာနာဒိကမ္မမေဝေတ္ထ ဥပရိ ပဝတ္တေတဗ္ဗဘာဝနာကမ္မဿ ကာရဏဘာဝတော ဌာနန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ.

Trong câu Mahābhūtīti, từ mahanta là từ ngữ tôn kính, còn bhūti là một phần của tên gọi được dùng để gọi trưởng lão Tissabhūti. Thật vậy, việc sử dụng một phần của tên gọi là điều thường thấy, ví như ‘Devadatto là Datto’. Hoặc Mahābhūti là cách gọi thân mật, vị ấy có sự thịnh vượng (bhūti), sự huy hoàng (vibhūti), sự thành tựu về phước báu, trí tuệ v.v... to lớn (mahati) nên gọi là Mahābhūti. Channaṃ sepaṇṇigacchamūlanti có nghĩa là gốc cây sepaṇṇi có bóng râm (channaṃ) che phủ rậm rạp (ghanacchāyaṃ) bởi cành lá v.v... Asubhakammaṭṭhānaṃ pādakaṃ katvāti có nghĩa là lấy cận định (upacārasamādhi) hoặc an chỉ định (appanāsamādhi) đã đạt được nhờ sự tu tập các phần bất tịnh như tóc v.v... làm nền tảng (pādakaṃ). Ở đây, chính đề mục bất tịnh, tức là pháp hành cận thiền v.v..., được gọi là đề mục (kammaṭṭhānaṃ) vì nó là nơi (ṭhāna) làm nhân duyên cho pháp hành được tiến hành về sau.

သဟဿဒွိသဟဿသင်္ခါမတ္တတ္တာ ‘‘မဟာဂဏေ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနတော ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာတိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနတော အာကာသေန ဂန္တွာ ဝိဟာရသမီပေ ဩတရိတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ. ကိံ အာဂတောသီတိ ကိံကာရဏာ အာဂတောသိ. သဗ္ဗေသု ရတ္တိဒိဝသဘာဂေသု ဩကာသံ အလဘန္တောတိ သော ကိရ ထေရော ‘‘တုယှံ ဩကာသော န ဘဝိဿတိ, အာဝုသော’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘ဝိတက္ကမာဠကေ ဌိတကာလေ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘တသ္မိံ ဌာနေ အညေ ပုစ္ဆိဿန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂေ, ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘တတြာပိ အညေ ပုစ္ဆန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ဒုပဋ္ဋနိဝါသနဋ္ဌာနေ, သံဃာဋိပါရုပနဋ္ဌာနေ, ပတ္တနီဟရဏဋ္ဌာနေ, ဂါမေ စရိတွာ အာသနသာလာယ ယာဂုပီတကာလေ, ဘန္တေတိ. တတ္ထာပိ ထေရာ အတ္တနော ကင်္ခံ ဝိနောဒေန္တိ, အာဝုသောတိ. အန္တောဂါမတော နိက္ခမနကာလေ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဘန္တေတိ. တတြာပိ အညေ ပုစ္ဆန္တိ, အာဝုသောတိ. အန္တရာမဂ္ဂေ, ဘန္တေတိ. ဘောဇနသာလာယ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ, ဘန္တေ. ဒိဝါဋ္ဌာနေ ပါဒဓောဝနကာလေ, ဘန္တေတိ. တတော ပဋ္ဌာယ [Pg.82] ယာဝ အရုဏာ အပရေ ပုစ္ဆန္တိ, အာဝုသောတိ. ဒန္တကဋ္ဌံ ဂဟေတွာ မုခဓောဝနတ္ထံ ဂမနကာလေ, ဘန္တေတိ. တဒါပိ အညေ ပုစ္ဆန္တီတိ. မုခံ ဓောဝိတွာ အာဂမနကာလေ, ဘန္တေတိ. တတြာပိ အညေ ပုစ္ဆိဿန္တီတိ. သေနာသနံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နကာလေ, ဘန္တေတိ. တတြာပိ အညေ ပုစ္ဆန္တိ, အာဝုသောတိ. ဧဝံ သဗ္ဗေသု ရတ္တိဒိဝသဘာဂေသု ယာစမာနော ဩကာသံ န လဘိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ ဩကာသေ အသတိ မရဏဿ ကထံ ဩကာသံ လဘိဿထာ’’တိ. ဘန္တေ, နနု မုခံ ဓောဝိတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ တယော စတ္တာရော ပလ္လင်္ကေ ဥဏှာပေတွာ ယောနိသောမနသိကာရကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဩကာသလာဘေန ဘဝိတဗ္ဗံ သိယာတိ အဓိပ္ပာယေန ဝဒတိ. မဏိဝဏ္ဏေတိ ဣန္ဒနီလမဏိဝဏ္ဏေ.

Do số lượng lên đến một hoặc hai ngàn nên được gọi là ‘đại chúng’. Attano vasanaṭṭhānato therassa santikaṃ gantvāti có nghĩa là đi bằng đường không từ nơi ở của mình, đáp xuống gần tu viện, rồi đi đến gần vị trưởng lão đang ngồi ở nơi nghỉ ban ngày. Kiṃ āgatosīti có nghĩa là vì lý do gì mà ông đến? Sabbesu rattidivasabhāgesu okāsaṃ alabhantoti có nghĩa là nghe nói vị trưởng lão ấy, dù đã được nói rằng: ‘Này hiền giả, ông sẽ không có cơ hội đâu,’ vẫn thưa rằng: ‘Bạch ngài, con sẽ hỏi khi ngài đang ở trên con đường kinh hành,’ và khi được trả lời: ‘Ở nơi đó, những người khác sẽ hỏi,’ ông lại thưa: ‘Bạch ngài, trên đường đi khất thực,’ và khi được trả lời: ‘Ở đó cũng có người khác hỏi,’ ông lại thưa: ‘Bạch ngài, ở nơi đắp y hai lớp, ở nơi khoác thượng y, ở nơi lấy bát, sau khi đi vào làng, lúc uống cháo trong nhà ăn.’ ‘Này hiền giả, ở đó các vị trưởng lão cũng giải tỏa những nghi vấn của họ.’ ‘Bạch ngài, con sẽ hỏi lúc ngài đi ra khỏi làng.’ ‘Này hiền giả, ở đó cũng có người khác hỏi.’ ‘Bạch ngài, trên con đường giữa đường.’ ‘Bạch ngài, sau khi dùng bữa xong trong nhà ăn.’ ‘Bạch ngài, lúc ngài rửa chân ở nơi nghỉ ban ngày.’ ‘Này hiền giả, từ lúc đó cho đến rạng đông, những người khác vẫn hỏi.’ ‘Bạch ngài, lúc ngài lấy tăm xỉa răng và đi súc miệng.’ ‘Lúc đó cũng có người khác hỏi.’ ‘Bạch ngài, lúc ngài súc miệng xong và trở về.’ ‘Ở đó cũng có người khác sẽ hỏi.’ ‘Bạch ngài, lúc ngài vào chỗ ở và ngồi xuống.’ ‘Này hiền giả, ở đó cũng có người khác hỏi.’ Như vậy, dù xin cơ hội vào tất cả các thời điểm trong ngày và đêm, ông vẫn không có được. Nhắm đến điều này mà nói rằng: ‘Khi không có cơ hội như vậy, làm sao các ông có được cơ hội cho cái chết?’ Ông nói với ý định rằng: ‘Bạch ngài, chắc hẳn sau khi súc miệng, vào chỗ ở, ngồi kiết già ba bốn lần cho ấm chỗ, phải có cơ hội cho những người đang thực hành tác ý như lý chứ?’ Maṇivaṇṇeti có nghĩa là có màu sắc như ngọc bích.

ဃဋေန္တဿေဝါတိ ဝါယာမန္တဿေဝ. ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏန္တိ ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ အဟ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ. အရဟန္တာနမေဝ ဟေသာ ပဝါရဏာ. ကာဠကံ ဝါတိ မဟန္တံ ကာဠကံ သန္ဓာယ ဝဒတိ, တိလကော ဝါတိ ခုဒ္ဒကံ သန္ဓာယ. ဥဘယေနပိ သီလဿ ပရိသုဒ္ဓဘာဝမေဝ ဝိဘာဝေတိ.

Ghaṭentassevāti có nghĩa là của người đang nỗ lực. Visuddhipavāraṇanti là sự tự tứ thanh tịnh (visuddhipavāraṇaṃ) diễn ra như sau: ‘Tôi thanh tịnh’. Đây chính là sự tự tứ của các bậc A-la-hán. Kāḷakaṃ vāti là nói đến vết đen lớn, tilako vāti là nói đến vết đen nhỏ. Bằng cả hai cách, vị ấy chỉ làm rõ trạng thái trong sạch của giới hạnh.

ပဓာနကမ္မိကာတိ ပဓာနကမ္မေ နိယုတ္တာ. လဒ္ဓမဂ္ဂန္တိ လဒ္ဓူပါယံ, ပဌမမေဝ လဒ္ဓူပဒေသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အပတ္တာနီတိ ဆဍ္ဍိတာနိ. အလာဗူနေဝ သာရဒေတိ သရဒကာလေ ဝါတာတပဟတာနိ တတ္ထ တတ္ထ ဝိပ္ပကိဏ္ဏအလာဗူနိ ဝိယ. ကာပေါတကာနီတိ ကပေါတကဝဏ္ဏာနိ. တာနိ ဒိသွာန ကာ ရတီတိ တာနိ ဧဝရူပါနိ အဋ္ဌီနိ ဒိသွာ တုမှာကံ ကာ နာမ ရတိ, နနု အပ္ပမတ္တကာပိ ရတိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ အတ္ထော. ဒုတိယကထံ အကထိတပုဗ္ဗောတိ အတ္တနော ဝုဍ္ဎတရေန သဒ္ဓိံ ဝုတ္တဝစနဿ ပစ္စနီကံ ဒုတိယကထံ အကထိတပုဗ္ဗော.

Padhānakammikāti có nghĩa là những người chuyên tâm vào sự tinh tấn. Laddhamagganti có nghĩa là đã tìm được phương pháp, được nói là đã nhận được lời chỉ dạy ngay từ đầu. Apattānīti có nghĩa là bị vứt bỏ. Alābūneva sāradeti có nghĩa là giống như những quả bầu vào mùa thu, bị gió và nắng làm hư hại, vương vãi đây đó. Kāpotakānīti có nghĩa là có màu sắc như chim bồ câu. Tāni disvāna kā ratīti có nghĩa là thấy những khúc xương như vậy, các ông có sự thích thú nào? Chắc chắn rằng, không nên có dù chỉ một chút thích thú nào. Dutiyakathaṃ akathitapubboti có nghĩa là chưa từng nói lời thứ hai, tức là lời nói trái ngược với lời đã nói với bậc trưởng thượng của mình.

တဒင်္ဂေန, တဒင်္ဂဿ ပဟာနံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ. ယဉှိ ရတ္တိဘာဂေ သမုဇ္ဇလိတေန ဒီပေန အန္ဓကာရဿ ဝိယ တေန တေန ဝိပဿနာယ အဝယဝဘူတေန ဉာဏင်္ဂေန ပဋိပက္ခဝသေနေဝ တဿ တဿ ပဟာတဗ္ဗဓမ္မဿ ပဟာနမိဒံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ နာမ. ယထာ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော န စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာယ တိဋ္ဌန္တိ, ဧဝံ ပရိယုဋ္ဌာနဿ နိသေဓနံ အပ္ပဝတ္တိကရဏံ ဝိက္ခမ္ဘနံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ. ယဉှိ သသေဝါလေ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တေန ဃဋေန သေဝါလဿ ဝိယ တေန တေန လောကိယသမာဓိနာ နီဝရဏာဒီနံ ပစ္စနီကဓမ္မာနံ ဝိက္ခမ္ဘနမိဒံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ နာမ. သမ္မာ ဥပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ ဧတေန ကိလေသာတိ သမုစ္ဆေဒေါ, ပဟီယန္တိ ဧတေန ကိလေသာတိ ပဟာနံ, သမုစ္ဆေဒသင်္ခါတံ [Pg.83] ပဟာနံ နိရဝသေသပ္ပဟာနန္တိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ. ယဉှိ အသနိဝိစက္ကာဘိဟတဿ ရုက္ခဿ ဝိယ အရိယမဂ္ဂဉာဏေန သံယောဇနာဒီနံ ဓမ္မာနံ ယထာ န ပုန ဝတ္တန္တိ, ဧဝံ ပဟာနမိဒံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ နာမ. ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ ဝူပသမ္မတိ ကိလေသဒရထော ဧတာယာတိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ, ဖလံ, သာယေဝ ပဟာနန္တိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ. သဗ္ဗေ ကိလေသာ သဗ္ဗသင်္ခတာ ဝါ နိဿရန္တိ အပဂစ္ဆန္တိ ဧတေနာတိ နိဿရဏံ, နိဗ္ဗာနံ, တဒေဝ ပဟာနန္တိ နိဿရဏပ္ပဟာနံ. ပဋိပ္ပဿမ္ဘယမာနန္တိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘံ ကိလေသဝူပသမံ ကုရုမာနံ. လောကိယလောကုတ္တရေဟီတိ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနာနံ လောကိယတ္တာ, ဣတရေသံ လောကုတ္တရတ္တာ ဝုတ္တံ.

Do chi phần ấy, sự đoạn trừ của chi phần ấy là đoạn trừ theo chi phần. Thật vậy, sự đoạn trừ pháp cần phải được đoạn trừ này, do năng lực đối nghịch của từng chi phần trí tuệ vốn là thành phần của minh sát, giống như (sự xua tan) bóng tối bằng ngọn đèn được thắp sáng vào ban đêm, được gọi là đoạn trừ theo chi phần. Sự ngăn chặn, sự làm cho không khởi sanh, sự trấn áp các phiền não ám ảnh để cho các pháp như dục tham không ám ảnh tâm, (đó là) sự đoạn trừ bằng cách trấn áp. Thật vậy, sự trấn áp các pháp đối nghịch như các triền cái bằng các định thế gian, giống như (sự rẽ) rong rêu bằng cái ghè được đặt vào trong nước có rong rêu, được gọi là sự đoạn trừ bằng cách trấn áp. Các phiền não được cắt đứt hoàn toàn bởi pháp này, nên gọi là đoạn tuyệt; các phiền não được đoạn trừ bởi pháp này, nên gọi là đoạn trừ; sự đoạn trừ được gọi là đoạn tuyệt, tức là sự đoạn trừ không còn dư sót, là sự đoạn trừ bằng cách đoạn tuyệt. Thật vậy, sự đoạn trừ các pháp như các kiết sử bằng trí tuệ Thánh đạo, để chúng không khởi sanh trở lại, giống như cây bị sét đánh, được gọi là sự đoạn trừ bằng cách đoạn tuyệt. Sự nóng bức của phiền não được an tịnh, được lắng dịu bởi pháp này, nên gọi là an tịnh, tức là quả. Chính sự an tịnh ấy là sự đoạn trừ, nên gọi là đoạn trừ bằng cách an tịnh. Tất cả phiền não hoặc tất cả các pháp hữu vi thoát ra, đi ra khỏi bởi pháp này, nên gọi là xuất ly, tức là Níp-bàn. Chính sự xuất ly ấy là sự đoạn trừ, nên gọi là đoạn trừ bằng cách xuất ly. (Khi) đang làm cho an tịnh có nghĩa là đang làm cho phiền não lắng dịu. (Cụm từ) ‘bởi pháp thế gian và siêu thế’ được nói đến là do sự đoạn trừ theo chi phần và sự đoạn trừ bằng cách trấn áp thuộc về thế gian, còn các pháp khác thuộc về siêu thế.

နိမီယတိ ဖလံ ဧတေန ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ပက္ခိပမာနံ ဝိယ ဟောတီတိ နိမိတ္တံ, ကာရဏဿေတံ အဓိဝစနံ. အသုဘဿ နိမိတ္တံ, အသုဘမေဝ ဝါ နိမိတ္တန္တိ အသုဘနိမိတ္တံ. အသုဘနိဿိတမ္ပိ ဟိ ဈာနံ နိဿိတေ နိဿယဝေါဟာရေန အသုဘန္တိ ဝေါဟရီယတိ ယထာ ‘‘မဉ္စာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တီ’’တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဒသသု အသုဘေသု ဥပ္ပန္နံ သာရမ္မဏံ ပဌမဇ္ဈာန’’န္တိ. အနိစ္စေ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တဿာတိ ဣမိနာ စတုဗ္ဗိဓံ ယောနိသောမနသိကာရံ ဒဿေတိ. ဟေဋ္ဌာ စေတ္ထ ဣဓ စ စတုဗ္ဗိဓဿ အယောနိသောမနသိကာရဿ ယောနိသောမနသိကာရဿ စ ဂဟဏံ နိရဝသေသဒဿနတ္ထံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေသု ပန အသုဘေ ‘‘အသုဘ’’န္တိ မနသိကာရော ဣဓာဓိပ္ပေတော, တဒနုကူလတ္တာ ဝါ ဣတရေသမ္ပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Quả được đo lường bởi pháp này, giống như được đặt vào nơi sanh khởi, nên gọi là tướng; đây là từ đồng nghĩa với nguyên nhân. Tướng của bất tịnh, hoặc chính sự bất tịnh là tướng, nên gọi là tướng bất tịnh. Thật vậy, ngay cả thiền nương vào bất tịnh cũng được gọi là ‘bất tịnh’ theo cách dùng từ chỉ nơi nương tựa cho vật được nương tựa, giống như (câu) ‘những cái giường đang la hét’. Do đó, ngài đã nói: ‘sơ thiền có đối tượng sanh khởi trong mười đề mục bất tịnh’. Bằng câu ‘(tác ý) trong pháp vô thường là vô thường’ v.v... theo phương pháp đã được nói, ngài chỉ ra bốn loại như lý tác ý. Nên hiểu rằng, ở đây và ở đoạn dưới, việc đề cập đến bốn loại phi như lý tác ý và như lý tác ý được thực hiện nhằm mục đích trình bày một cách đầy đủ không còn dư sót. Tuy nhiên, trong số đó, sự tác ý ‘bất tịnh’ trong đề mục bất tịnh được chủ ý ở đây, hoặc nên hiểu rằng việc đề cập đến các pháp khác là do chúng tương hợp với điều đó.

ဧကာဒသသု အသုဘေသု ပဋိကူလာကာရဿ ဥဂ္ဂဏှနံ, ယထာ ဝါ တတ္ထ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တထာ ပဋိပတ္တိ အသုဘနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော. ဥပစာရပ္ပနာဝဟာယ အသုဘဘာဝနာယ အနုယုဉ္ဇနံ အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ. ဘောဇနေ မတ္တညုနော ထိနမိဒ္ဓါဘိဘဝါဘာဝါ ဩတာရံ အလဘမာနော ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတီတိ ဝဒန္တိ. ဘောဇနနိဿိတံ ပန အာဟာရေ ပဋိကူလသညံ, တဗ္ဗိပရိဏာမဿ တဒါဓာရဿ တဿ စ ဥဒရိယဘူတဿ အသုဘတာဒဿနံ, ကာယဿ စ အာဟာရဋ္ဌိတိကတာဒဿနံ ယော ဥပ္ပာဒေတိ, သော ဝိသေသတော ဘောဇနေ ပမာဏညူ နာမ, တဿ စ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတေဝ. ဒသဝိဓဉှိ အသုဘနိမိတ္တန္တိ ပါကဋဝသေန ဝုတ္တံ. ကာယဂတာသတိံ ပန ဂဟေတွာ ဧကာဒသဝိဓမ္ပိ အသုဘနိမိတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Sự nắm bắt tướng trạng đáng ghê tởm trong mười một đề mục bất tịnh, hoặc sự thực hành theo cách mà học tướng sanh khởi ở đó, là sự nắm bắt tướng bất tịnh. Sự chuyên tâm tu tập bất tịnh dẫn đến cận hành và an chỉ là sự chuyên tâm tu tập bất tịnh. Người ta nói rằng, đối với người biết tiết độ trong ăn uống, do không bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm, dục tham không có cơ hội (khởi sanh) nên được đoạn trừ. Còn người nào làm sanh khởi tưởng ghê tởm trong vật thực liên quan đến việc ăn uống, thấy được tính chất bất tịnh của sự biến hoại của nó, của nơi chứa đựng nó, và của những gì đã được tiêu hóa, và thấy được rằng thân này tồn tại nhờ vật thực, người ấy đặc biệt được gọi là người biết tiết độ trong ăn uống, và dục tham của người ấy chắc chắn được đoạn trừ. (Câu) ‘mười loại tướng bất tịnh’ được nói theo cách phổ thông. Tuy nhiên, nên hiểu rằng có mười một loại tướng bất tịnh, tính cả niệm thân hành.

အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေတိ ပါနီယဿ ဩကာသဒါနတ္ထံ စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ အဘုတွာ ပါနီယံ ပိဝေယျာတိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘စတုန္နံ [Pg.84] ပဉ္စန္နံ အာလောပါနံ ဩကာသေ သတီ’’တိ. အဘိဓမ္မဋီကာကာရေန ပနေတ္ထ ‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ, ဘုတွာန ဥဒကံ ပိဝေ’’တိ ပါဌံ ပရိကပ္ပေတွာ အညထာ အတ္ထော ဝဏ္ဏိတော, သော အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ. အသုဘကမ္မိကတိဿတ္ထေရော ဒန္တဋ္ဌိဒဿာဝီ.

(Câu) ‘chưa ăn xong, hãy uống nước’ có nghĩa là, để dành chỗ cho nước uống, nên uống nước khi chưa ăn bốn hoặc năm miếng cuối. Do đó, có câu nói: ‘khi còn chỗ cho bốn hoặc năm miếng ăn’. Ở đây, vị soạn giả Abhidhammaṭīkā đã giả định một bản văn khác là ‘sau khi ăn bốn hoặc năm miếng, hãy uống nước’ và giải thích ý nghĩa theo một cách khác, nhưng điều đó không phù hợp với Chú giải. Trưởng lão Tissa, người thực hành đề mục bất tịnh, là người đã thấy xương răng.

၁၇. သတ္တမေ မိဇ္ဇတိ ဟိတဖရဏဝသေန သိနိယှတီတိ မိတ္တော, ဟိတေသီ ပုဂ္ဂလော, တသ္မိံ မိတ္တေ ဘဝါ, မိတ္တဿ ဝါ ဧသာတိ မေတ္တာ, ဟိတေသိတာ. တတ္ထ ‘‘မေတ္တာ’’တိ ဝုတ္တေ အပ္ပနာပိ ဥပစာရောပိ ဝဋ္ဋတိ သာဓာရဏဝစနဘာဝတောတိ အာဟ – ‘‘မေတ္တာတိ ဧတ္တာဝတာ ပုဗ္ဗဘာဂေါပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. အပိ-သဒ္ဒေါ အပ္ပနံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. အပ္ပနံ အပ္ပတ္တာယ မေတ္တာယ သုဋ္ဌု မုစ္စနဿ အဘာဝတော စေတောဝိမုတ္တီတိ ‘‘အပ္ပနာဝ အဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝုတ္တံ.

17. Trong điểm thứ bảy, người có lòng thương mến, tức là có sự lan tỏa lợi ích, được gọi là bạn, là người mong cầu lợi ích. Trạng thái có ở người bạn đó, hoặc trạng thái này là của người bạn, nên gọi là tâm từ, tức là lòng mong cầu lợi ích. Trong đó, khi nói ‘tâm từ’, cả an chỉ và cận hành đều phù hợp, vì đó là một từ chung. Do đó, ngài nói: ‘với từ ‘tâm từ’, giai đoạn chuẩn bị cũng phù hợp’. Từ ‘cũng’ (api) bao gồm cả an chỉ. Bởi vì không có sự giải thoát tốt đẹp khỏi tâm từ chưa đạt đến an chỉ, nên (trong cụm từ) ‘tâm giải thoát’, câu ‘chỉ có an chỉ được chủ ý’ đã được nói đến.

သတ္တေသု မေတ္တာယနဿ ဟိတူပသံဟာရဿ ဥပ္ပာဒနံ ပဝတ္တနံ မေတ္တာနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော. ပဌမုပ္ပန္နော မေတ္တာမနသိကာရော ပရတော ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ကာရဏဘာဝတော မေတ္တာမနသိကာရောဝ မေတ္တာနိမိတ္တံ. ကမ္မံယေဝ သကံ ဧတေသန္တိ ကမ္မဿကာ, သတ္တာ, တဗ္ဘာဝေါ ကမ္မဿကတာ, ကမ္မဒါယာဒတာ. ဒေါသမေတ္တာသု ယာထာဝတော အာဒီနဝါနိသံသာနံ ပဋိသင်္ခါနဝီမံသာ ဣဓ ပဋိသင်္ခါနံ. မေတ္တာဝိဟာရီကလျာဏမိတ္တဝန္တတာ ဣဓ ကလျာဏမိတ္တတာ. ဩဒိဿကအနောဒိဿကဒိသာဖရဏာနန္တိ အတ္တအတိပိယမဇ္ဈတ္တဝေရိဝသေန ဩဒိဿကတာ, သီမာသမ္ဘေဒေ ကတေ အနောဒိဿကတာ, ဧကာဒိဒိသာဖရဏဝသေန ဒိသာဖရဏတာ မေတ္တာယ ဥဂ္ဂဟဏေ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိဟာရရစ္ဆဂါမာဒိဝသေန ဝါ ဩဒိဿကဒိသာဖရဏံ. ဝိဟာရာဒိဥဒ္ဒေသရဟိတံ ပုရတ္ထိမာဒိဒိသာဝသေန အနောဒိဿကဒိသာဖရဏံ. ဧဝံ ဝါ ဒွိဓာ ဥဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ – ‘‘ဩဒိဿကအနောဒိဿကဒိသာဖရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥဂ္ဂဟော စ ယာဝ ဥပစာရာ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥဂ္ဂဟိတာယ အာသေဝနာ ဘာဝနာ. တတ္ထ သဗ္ဗေ သတ္တာ, ပါဏာ, ဘူတာ, ပုဂ္ဂလာ, အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာတိ ဧတေသံ ဝသေန ပဉ္စဝိဓာ. ဧကေကသ္မိံ အဝေရာ ဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဈာ, အနီဃာ, သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တူတိ စတုဓာ ပဝတ္တိတော ဝီသတိဝိဓာ အနောဓိသောဖရဏာ မေတ္တာ. သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော, ပုရိသာ, အရိယာ, အနရိယာ, ဒေဝါ, မနုဿာ, ဝိနိပါတိကာတိ သတ္တာဓိကရဏဝသေန ပဝတ္တာ သတ္တဝိဓာ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓာ ဝါ, ဒသဟိ ဒိသာဟိ ဒိသာဓိကရဏဝသေန ပဝတ္တာ ဒသဝိဓာ စ, ဧကေကာယ [Pg.85] ဝါ ဒိသာယ သတ္တာဒိဣတ္ထာဒိအဝေရာဒိဘေဒေန အသီတာဓိကစတုသတပ္ပဘေဒါ စ ဩဓိသောဖရဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မေတ္တံ ဘာဝေန္တဿာတိ မေတ္တာဈာနံ ဘာဝေန္တဿ. တွံ ဧတဿ ကုဒ္ဓေါတိအာဒိ ပစ္စဝေက္ခဏာဝိဓိဒဿနံ. အပ္ပဋိစ္ဆိတပဟေဏကံ ဝိယာတိ အသမ္ပဋိစ္ဆိတပဏ္ဏာကာရံ ဝိယ. ပဋိသင်္ခါနေတိ ဝီမံသာယံ. ဝတ္တနိအဋဝိယံ အတ္တဂုတ္တတ္ထေရသဒိသေ.

Sự phát sanh, sự diễn tiến của việc đem lại lợi ích, của việc có tâm từ đối với các chúng sanh là sự nắm giữ tướng của tâm từ. Tác ý về tâm từ đã sanh khởi trước tiên, do là nhân cho (tác ý) sanh khởi về sau, nên chính tác ý về tâm từ là tướng của tâm từ. Chính nghiệp là của riêng của họ nên (họ) là những người có nghiệp là của riêng, (tức là) các chúng sanh. Trạng thái ấy là sự có nghiệp là của riêng, là sự thừa tự nghiệp. Ở đây, sự thẩm sát là sự thẩm sát quán xét về sự nguy hại và sự lợi ích một cách như thật ở trong sân hận và tâm từ. Ở đây, sự có bạn lành là (trạng thái) có bạn lành là người trú trong tâm từ. Sự biến mãn theo phương hướng có chỉ định và không chỉ định (có nghĩa là): sự biến mãn có chỉ định là do cách (phân loại) bản thân, người rất thân, người trung lập, kẻ thù; sự biến mãn không chỉ định là khi sự phân chia ranh giới đã được thực hiện; sự biến mãn theo phương hướng là do cách biến mãn một phương hướng v.v... nên được biết trong sự nắm giữ tâm từ. Hoặc sự biến mãn theo phương hướng có chỉ định là do cách (chỉ định) ngôi tịnh xá, con đường, ngôi làng v.v... Sự biến mãn theo phương hướng không chỉ định là do cách (biến mãn) theo các phương hướng như phương đông v.v... mà không có sự nêu rõ tịnh xá v.v... Hoặc nhắm đến sự nắm giữ theo hai cách như vậy nên đã được nói là: “sự biến mãn theo phương hướng có chỉ định và không chỉ định.” Và sự nắm giữ nên được thấy cho đến cận hành. Sự thực hành, sự tu tiến (tâm từ) đã được nắm giữ (là sự tu tập). Trong ấy, do cách (phân loại) này: tất cả chúng sanh, sinh vật, loài hữu tình, cá nhân, loài hữu thân, nên có năm loại. Trong mỗi một (loại), tâm từ biến mãn không chỉ định có hai mươi loại do được tiến hành theo bốn cách: mong rằng họ không có oan trái, không có phiền não, không có khổ đau, mong rằng họ sống an lạc. Và tâm từ biến mãn có chỉ định nên được biết là có hai mươi tám loại theo bảy cách được tiến hành y cứ vào chúng sanh là: tất cả nữ nhân, nam nhân, bậc Thánh, phàm nhân, chư thiên, nhân loại, loài đọa xứ; và có mười loại được tiến hành y cứ vào phương hướng với mười phương; hoặc trong mỗi một phương, có bốn trăm tám mươi loại do sự khác biệt về chúng sanh v.v..., nữ nhân v.v..., không có oan trái v.v... Của người tu tập tâm từ có nghĩa là của người tu tập thiền tâm từ. (Câu) “Ngươi giận dữ với người này” v.v... là sự trình bày về phương pháp quán xét. Giống như tặng phẩm không được nhận lại có nghĩa là giống như món quà không được chấp nhận. Thẩm sát là trong sự quán xét. Giống như trưởng lão Attagutta ở trong khu rừng Vaṭṭanī.

၁၈. အဋ္ဌမေ ကုသလဓမ္မသမ္ပဋိပတ္တိယာ ပဋ္ဌပနသဘာဝတာယ တပ္ပဋိပက္ခာနံ ဝိသောသနသဘာဝတာယ စ အာရမ္ဘဓာတုအာဒိတော ပဝတ္တဝီရိယန္တိ အာဟ – ‘‘ပဌမာရမ္ဘဝီရိယ’’န္တိ. ယသ္မာ ပဌမာရမ္ဘမတ္တဿ ကောသဇ္ဇဝိဓမနံ ထာမဂမနဉ္စ နတ္ထိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတ္တာ တတော ဗလဝတရ’’န္တိ. ယသ္မာ ပန အပရာပရုပ္ပတ္တိယာ လဒ္ဓါသေဝနံ ဥပရူပရိ ဝိသေသံ အာဝဟန္တံ အတိဝိယ ထာမဂတမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတော တတောပိ ဗလဝတရ’’န္တိ. ပနူဒနာယာတိ နီဟရဏာယ. ယထာ မဟတော ပလိဃဿ ဥဂ္ဃာဋကဇနဿ မဟန္တော ဥဿာဟော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, ဧဝမိဓာပီတိ ‘‘နိက္ကမော စေတသော ပလိဃုဂ္ဃာဋနာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာပရက္ကမော ဧဝ ပရေန ကတံ ဗန္ဓနံ ဆိန္ဒေယျ, ဧဝမိဓာပီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ပရက္ကမော စေတသော ဗန္ဓနစ္ဆေဒနာယာ’’တိ.

18. Trong phần thứ tám, do có trạng thái thiết lập sự thực hành đúng đắn các thiện pháp và do có trạng thái làm khô héo các pháp đối nghịch của thiện pháp ấy, nên tinh tấn được tiến hành từ giới cần tinh tấn khởi sự v.v... (Ngài) đã nói: “tinh tấn khởi sự ban đầu.” Bởi vì chỉ có sự khởi sự ban đầu thì không có sự rũ bỏ sự biếng nhác và không có sự đi đến sức mạnh, do đó đã được nói: “mạnh mẽ hơn điều ấy do đã thoát khỏi sự biếng nhác.” Lại nữa, bởi vì (tinh tấn) đã được thực hành do sự sanh khởi liên tiếp, mang lại sự đặc biệt càng lúc càng cao, trở nên vô cùng vững mạnh, do đó đã được nói: “mạnh mẽ hơn cả điều ấy do đã vượt qua các trạng thái càng lúc càng cao.” Để loại trừ có nghĩa là để dời đi. Giống như người mở then cài lớn cần phải có sự nỗ lực lớn, ở đây cũng vậy, nên đã được nói: “sự nỗ lực là để mở then cài của tâm.” Chỉ có người có sự cố gắng lớn mới có thể cắt đứt sự trói buộc đã được người khác tạo ra, ở đây cũng vậy, nên đã được nói: “sự cố gắng là để cắt đứt sự trói buộc của tâm.”

အာရဒ္ဓံ သံသာဓိတံ ပရိပူရိတံ ဝီရိယံ ဧတဿာတိ အာရဒ္ဓဝီရိယော, နိပ္ဖန္နဝီရိယော, အာရဒ္ဓံ ပဋ္ဌပိတံ ဝီရိယံ ဧတဿာတိ အာရဒ္ဓဝီရိယော. ဝီရိယာရမ္ဘပ္ပသုတောတိ အာဟ – ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယဿာတိ ပရိပုဏ္ဏဝီရိယဿစေဝ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယဿ စာ’’တိ. စတုဒေါသာပဂတန္တိ အတိလီနတာဒီဟိ စတူဟိ ဒေါသေဟိ အပဂတံ. စတုဒေါသာပဂတတ္တမေဝ ဝိဘာဝေတိ ‘‘န စ အတိလီန’’န္တိအာဒိနာ. အတိလီနဉှိ ဘာဝနာစိတ္တံ ကောသဇ္ဇပက္ခိကံ သိယာ, အတိပဂ္ဂဟိတဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကံ. ဘာဝနာဝီထိံ အနဇ္ဈောဂါဟေတွာ သင်္ကောစာပတ္တိ အတိလီနတာ. အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အန္တောသင်္ကောစော အဇ္ဈတ္တံ သံခိတ္တတာ. အတိပဂ္ဂဟိတတာ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာ. ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခိတ္တတာ ဗဟိဝိသဋဝိတက္ကာနုဓာဝနာ. တဒေတံ ဝီရိယံ စင်္ကမာဒိကာယိကပ္ပယောဂါဝဟံ ကာယိကံ, တဒညံ စေတသိကံ. ရတ္တိဒိဝဿ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေတိ ပုဗ္ဗဏှသာယနှပဌမမဇ္ဈိမပစ္ဆိမယာမသင်္ခါတေ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေ. တဒုဘယမ္ပီတိ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ ဝီရိယံ. မိလက္ခတိဿတ္ထေရဿ မဟာသီဝတ္ထေရဿ စ ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတမေဝ.

Người có tinh tấn đã được khởi sự, đã được hoàn thành, đã được viên mãn là người có tinh tấn đã được khởi sự, là người có tinh tấn đã được thành tựu. Người có tinh tấn đã được khởi sự, đã được thiết lập là người có tinh tấn đã được khởi sự. Do chuyên tâm vào việc khởi sự tinh tấn, (Ngài) đã nói: “của người có tinh tấn đã được khởi sự có nghĩa là của người có tinh tấn đã được viên mãn và của người có tinh tấn đã được sách tấn.” Thoát khỏi bốn lỗi lầm có nghĩa là đã thoát khỏi bốn lỗi lầm là sự quá thụ động v.v... (Ngài) làm sáng tỏ chính trạng thái thoát khỏi bốn lỗi lầm bằng (câu) “và không quá thụ động” v.v... Thật vậy, tâm tu tập quá thụ động sẽ thuộc về phe biếng nhác, và (tâm) quá sách tấn sẽ thuộc về phe trạo cử. Sự đạt đến sự co rút do không đi sâu vào lộ trình tu tập là sự quá thụ động. Sự co rút bên trong sau khi đã đi sâu vào là sự thu nhiếp bên trong. Sự quá sách tấn là sự tinh tấn quá mức. Sự phân tán bên ngoài là sự chạy theo các tầm đã lan rộng ra bên ngoài. Tinh tấn này, mang lại sự thực hành thuộc thân như kinh hành v.v..., là (tinh tấn) thuộc thân. (Tinh tấn) khác với điều ấy là (tinh tấn) thuộc tâm. Trong năm phần của ngày và đêm có nghĩa là trong năm phần được gọi là buổi sáng, buổi chiều, canh đầu, canh giữa, canh cuối. Cả hai điều ấy có nghĩa là tinh tấn thuộc thân và thuộc tâm. Câu chuyện về trưởng lão Milakkhatissa và trưởng lão Mahāsīva đã được trình bày ở dưới.

ပီတိမလ္လကတ္ထေရဿ [Pg.86] ဝတ္ထု ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ကိရ ဂိဟိကာလေ မလ္လယုဒ္ဓါယ အာဟိဏ္ဍန္တော တီသု ရဇ္ဇေသု ပဋာကံ ဂဟေတွာ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ အာဂမ္မ ရာဇာနံ ဒိသွာ ရညာ ကတာနုဂ္ဂဟော ဧကဒိဝသံ ကိလဉ္စကာသနသာလာဒွါရေန ဂစ္ဆန္တော ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, န တုမှာကံ, တံ ပဇဟထ, တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၃၃-၃၄; ၄.၁၀၂; မ. နိ. ၁.၂၄၇) နတုမှာကဝဂ္ဂံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘နေဝ ကိရ ရူပံ အတ္တနော, န ဝေဒနာ’’တိ. သော တံယေဝ အင်္ကုသံ ကတွာ နိက္ခမိတွာ မဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဥပသမ္ပန္နော ဒွေမာတိကာ ပဂုဏံ ကတွာ တိံသ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ အဝရဝါလိယအင်္ဂဏံ ဂန္တွာ သမဏဓမ္မံ အကာသိ. ပါဒေသု အဝဟန္တေသု ဇဏ္ဏုကေဟိ စင်္ကမတိ. တမေနံ ရတ္တိံ ဧကော မိဂလုဒ္ဒကော ‘‘မိဂေါ’’တိ မညမာနော ပဟရိ, သတ္တိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂတာ. သော တံ သတ္တိံ ဟရာပေတွာ ပဟာရမုခါနိ တိဏဝဋ္ဋိယာ ပူရာပေတွာ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ အတ္တာနံ နိသီဒါပေတွာ ဩကာသံ ကာရေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥက္ကာသိတသဒ္ဒေန အာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဗျာကရိတွာ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

Còn câu chuyện về trưởng lão Pītimallaka nên được hiểu như vầy: Tương truyền, khi còn là người tại gia, vị này đi đây đó để đấu vật, đã đoạt được cờ hiệu ở ba vương quốc, rồi đã đến đảo Tambapaṇṇi, đã yết kiến đức vua, và đã được đức vua ban ân huệ. Một hôm, trong khi đang đi ngang qua cửa của ngôi nhà nghỉ mát, vị này đã nghe phẩm Natumhāka (Không Phải Của Các Ngươi) được thuyết giảng: “Này các Tỳ khưu, sắc không phải của các ngươi, hãy từ bỏ nó. Việc từ bỏ ấy sẽ đem lại lợi ích và an lạc lâu dài cho các ngươi.” (saṃ. ni. 3.33-34; 4.102; ma. ni. 1.247), và đã suy nghĩ rằng: “Quả thật, sắc không phải của mình, thọ cũng không phải của mình.” Vị này đã lấy chính điều ấy làm sự thúc đẩy, đã xuất gia, đã đi đến ngôi Đại Tự, đã xin xuất gia, đã được xuất gia và thọ cụ túc giới. Sau khi đã thông thạo hai bộ Pātimokkha, vị này đã dẫn theo ba mươi vị Tỳ khưu, đã đi đến sân Avaravāliya, và đã thực hành phận sự của Sa-môn. Khi hai bàn chân bị mòn rách, vị này kinh hành bằng hai đầu gối. Vào ban đêm, một người thợ săn nai đã lầm tưởng vị này là con nai nên đã đâm, ngọn lao đã xuyên qua và đi mất. Vị này đã cho rút ngọn lao ấy ra, đã cho nhét đầy các miệng vết thương bằng một cuộn cỏ, đã cho mình ngồi xuống trên một phiến đá, đã tạo ra cơ hội, đã phát triển tuệ minh sát, đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích, đã tuyên bố cho các vị Tỳ khưu đến khi nghe tiếng ho, và đã thốt lên lời cảm hứng này:

‘‘ဘာသိတံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, သဗ္ဗလောကဂ္ဂဝါဒိနော;

န တုမှာကံ ဣဒံ ရူပံ, တံ ဇဟေယျာထ ဘိက္ခဝေါ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃;

မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၆);

“Lời dạy của bậc Tối Thắng Giác Ngộ, của đấng thuyết giảng cao tột trong toàn thể thế gian: ‘Này các Tỳ khưu, sắc này không phải của các ngươi, các ngươi hãy từ bỏ nó.’” (dī. ni. aṭṭha. 2.373; ma. ni. aṭṭha. 1.106);

‘‘အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ, ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မိနော;

ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ, တေသံ ဝူပသမော သုခေါ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃;

မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၆;

ထေရဂါ. ၁၁၆၈);

“Quả thật, các pháp hữu vi là vô thường, có bản chất sanh và diệt. Sau khi đã sanh, chúng lại diệt. Sự tịch tịnh của chúng là an lạc.” (dī. ni. aṭṭha. 2.373; ma. ni. aṭṭha. 1.106; theragā. 1168);

ကုဋုမ္ဗိယပုတ္တတိဿတ္ထေရဿပိ ဝတ္ထု ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သာဝတ္ထိယံ ကိရ တိဿော နာမ ကုဋုမ္ဗိယပုတ္တော စတ္တာလီသ ဟိရညကောဋိယော ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ အဂါမကေ အရညေ ဝိဟရတိ, တဿ ကနိဋ္ဌဘာတုဘရိယာ ‘‘ဂစ္ဆထ, နံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေထာ’’တိ ပဉ္စသတေ စောရေ ပေသေသိ, တေ ဂန္တွာ ထေရံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. ထေရော အာဟ – ‘‘ကသ္မာ အာဂတတ္ထ ဥပါသကာ’’တိ? တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿာမာတိ. ပါဋိဘောဂံ မေ ဥပါသကာ ဂဟေတွာ အဇ္ဇေကရတ္တိံ ဇီဝိတံ ဒေထာတိ. ကော တေ, သမဏ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပါဋိဘောဂေါ ဘဝိဿတီတိ? ထေရော မဟန္တံ ပါသာဏံ ဂဟေတွာ ဦရုဋ္ဌီနိ ဘိန္ဒိတွာ ‘‘ဝဋ္ဋတိ ဥပါသကာ ပါဋိဘောဂေါ’’တိ အာဟ. တေ အပက္ကမိတွာ စင်္ကမနသီသေ အဂ္ဂိံ ကတွာ နိပဇ္ဇိံသု. ထေရဿ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ [Pg.87] သီလံ ပစ္စဝေက္ခတော ပရိသုဒ္ဓသီလံ နိဿာယ ပီတိပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တတော အနုက္ကမေန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော တိယာမရတ္တိံ သမဏဓမ္မံ ကတွာ အရုဏုဂ္ဂမနေ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

Câu chuyện về trưởng lão Tissa, con trai của vị gia chủ, cũng nên được hiểu như vầy: Tương truyền, ở Sāvatthī, người con trai của vị gia chủ tên là Tissa, sau khi đã từ bỏ bốn mươi koṭi vàng, đã xuất gia và sống ở trong khu rừng không có làng mạc. Người vợ của em trai vị này đã phái đi năm trăm tên cướp với lời dặn: “Hãy đi, hãy tước đoạt mạng sống của ông ta.” Bọn chúng đã đi, đã bao vây trưởng lão, và đã ngồi xuống. Vị trưởng lão đã nói: “Này các cận sự nam, tại sao các vị đã đến?” “Để tước đoạt mạng sống của ông.” “Này các cận sự nam, hãy nhận lấy vật bảo chứng của tôi và hãy cho tôi được sống trong một đêm nay.” “Này Sa-môn, ở nơi này ai sẽ là người bảo chứng cho ông?” Vị trưởng lão đã lấy một tảng đá lớn, đã đập gãy hai xương đùi, và đã nói: “Này các cận sự nam, vật bảo chứng có được không?” Bọn chúng đã lui ra, đã đốt lửa ở đầu đường kinh hành, và đã nằm xuống. Đối với vị trưởng lão, sau khi đã chế ngự được cảm thọ đau đớn và trong khi đang quán xét về giới hạnh, hỷ và hoan hỷ đã sanh khởi do nương vào giới hạnh trong sạch. Sau đó, trong khi tuần tự phát triển tuệ minh sát, vị này đã thực hành phận sự của Sa-môn trong ba canh của đêm, và vào lúc rạng đông đã chứng đắc quả A-la-hán, đã thốt lên lời cảm hứng này:

‘‘ဥဘော ပါဒါနိ ဘိန္ဒိတွာ, သညပေဿာမိ ဝေါ အဟံ;

အဋ္ဋိယာမိ ဟရာယာမိ, သရာဂမရဏံ အဟံ.

“Sau khi đã đập gãy cả hai chân, ta sẽ làm cho các ngươi được hiểu rõ. Ta chán ngán, ta ghê tởm cái chết còn đi kèm với tham ái.

‘‘ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန, ယထာဘူတံ ဝိပဿိသံ;

သမ္ပတ္တေ အရုဏုဂ္ဂမှိ, အရဟတ္တံ အပါပုဏိ’’န္တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၀;

ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃;

မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၆);

“Sau khi đã suy tư như vậy, ta đã thấy rõ đúng theo thực tánh. Khi rạng đông vừa đến, ta đã đạt được quả A-la-hán.” (visuddhi. 1.20; dī. ni. aṭṭha. 2.373; ma. ni. aṭṭha. 1.106);

အတိဘောဇနေ နိမိတ္တဂ္ဂါဟောတိ အတိဘောဇနေ ထိနမိဒ္ဓဿ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော, ‘‘ဧတ္တကေ ဘုတ္တေ တံ ဘောဇနံ ထိနမိဒ္ဓဿ ကာရဏံ ဟောတိ, ဧတ္တကေ န ဟောတီ’’တိ ထိနမိဒ္ဓဿ ကာရဏာကာရဏဂ္ဂါဟော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဗျတိရေကဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဧတ္တကေ ဘုတ္တေ တံ ဘောဇနံ ထိနမိဒ္ဓဿ ကာရဏံ န ဟောတီတိ ဘောဇနေ မတ္တညုတာဝ အတ္ထတော ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ – ‘‘စတုပဉ္စ…ပေ… တံ န ဟောတီ’’တိ. ဒိဝါ သူရိယာလောကန္တိ ဒိဝါ ဂဟိတနိမိတ္တံ သူရိယာလောကံ ရတ္တိယံ မနသိကရောန္တဿပီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓုတင်္ဂါနံ ဝီရိယနိဿိတတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဓုတင်္ဂနိဿိတသပ္ပာယကထာယပီ’’တိ.

(Câu:) “Nắm giữ tướng ở sự ăn quá nhiều” có nghĩa là sự nắm giữ tướng của hôn trầm và thụy miên ở sự ăn quá nhiều. Ý nghĩa là: Đó là sự nắm giữ nguyên nhân và không phải nguyên nhân của hôn trầm và thụy miên (với sự suy xét rằng): “Khi ăn chừng này, vật thực ấy là nguyên nhân của hôn trầm và thụy miên; khi ăn chừng này thì không phải.” Và điều này được nói theo cách phủ định. Do đó, nên được thấy rằng sự tiết độ trong ăn uống thực sự đã được trình bày, có nghĩa là: “Khi ăn chừng này, vật thực ấy không phải là nguyên nhân của hôn trầm và thụy miên.” Vì thế, ngài đã nói: “Bốn hoặc năm miếng... (v.v)... điều ấy không xảy ra.” (Câu:) “Ánh sáng mặt trời vào ban ngày” ở đây ý nghĩa nên được hiểu như vầy: Ngay cả đối với người tác ý vào ban đêm về tướng ánh sáng mặt trời đã được nắm giữ vào ban ngày. Do các hạnh đầu-đà nương vào sự tinh tấn nên đã được nói là: “Cũng ở lời nói thích hợp có liên quan đến hạnh đầu-đà.”

၁၉. နဝမေ ဈာနေန ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ ဝူပသမိတစိတ္တဿာတိ ဈာနေန ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ အဝူပသမကရကိလေသဝိဂမနေန ဝူပသမိတစိတ္တဿ. ကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကတာကတာနုသောစနဝသေန ပဝတ္တမာနံ စေတသော အဝူပသမာဝဟတာယ ဥဒ္ဓစ္စေန သမာနလက္ခဏန္တိ ဥဘယဿ ပဟာနကာရဏံ အဘိန္နံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဗဟုဿုတဿ ဂန္ထတော အတ္ထတော စ သုတ္တာဒီနိ ဝိစာရေန္တဿ တဗ္ဗဟုလဝိဟာရိနော အတ္ထဝေဒါဒိပ္ပဋိလာဘသမ္ဘဝတော ဝိက္ခေပေါ န ဟောတိ. ယထာ ဝိဓိပ္ပဋိပတ္တိယာ ယထာနုရူပပတ္တိကာရပ္ပဝတ္တိယာ စ ဝိက္ခေပေါ စ ကတာကတာနုသောစနဉ္စ န ဟောတီတိ ‘‘ဗာဟုသစ္စေနပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတီ’’တိ အာဟ. ယဒဂ္ဂေန ဗာဟုသစ္စေန ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, တဒဂ္ဂေန ပရိပုစ္ဆကတာဝိနယပ္ပကတညုတာဟိပိ တံ ပဟီယတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝုဒ္ဓသေဝိတာ စ ဝုဒ္ဓသီလိတံ အာဝဟတီတိ စေတသော ဝူပသမကရတ္တာ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပ္ပဟာနကာရီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဝုဒ္ဓတံ ပန အနပေက္ခိတွာ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒကာ ဝိနယဓရာ ကလျာဏမိတ္တာတိ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိက္ခေပေါ စ ပဗ္ဗဇိတာနံ ယေဘုယျေန [Pg.88] ကုက္ကုစ္စဟေတုကော ဟောတီတိ ‘‘ကပ္ပိယာကပ္ပိယပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာ’’တိအာဒိနာ ဝိနယနယေနေဝ ပရိပုစ္ဆကတာဒယော နိဒ္ဒိဋ္ဌာ.

19. Thứ chín: (Câu:) “Đối với người có tâm đã được an tịnh do thiền hoặc do tuệ minh sát” có nghĩa là: Đối với người có tâm đã được an tịnh do sự ra đi của các phiền não là tác nhân gây ra sự không an tịnh, (sự ra đi ấy) là do thiền hoặc do tuệ minh sát. Hối quá cũng vậy, đang diễn tiến theo cách hối tiếc về việc đã làm và chưa làm, có cùng đặc điểm với trạo cử ở việc đem lại sự không an tịnh của tâm. Do đó, nguyên nhân từ bỏ của cả hai đã được nói đến bằng cách làm cho không có sự khác biệt. Đối với bậc đa văn, trong khi đang tìm hiểu các Kinh điển v.v... về cả văn tự và ý nghĩa, đối với vị thường trú trong việc ấy, sự phân tán không có được do có khả năng thành tựu được sự cảm nghiệm về ý nghĩa v.v... Do sự phân tán và sự hối tiếc về việc đã làm và chưa làm không có được do sự thực hành đúng phương pháp và do sự hành xử tương xứng với thành quả đã đạt được, nên ngài đã nói: “Trạo cử và hối quá cũng được từ bỏ do sự đa văn.” Nên được thấy rằng, trong chừng mực mà trạo cử và hối quá được từ bỏ do sự đa văn thì trong chừng mực ấy, chúng cũng được từ bỏ do sự hay hỏi han, do sự thành thạo Luật và do sự biết cư xử đúng đắn. Và sự thân cận các bậc trưởng thượng đem lại đức tánh của bậc trưởng thành, và do là tác nhân làm cho tâm được an tịnh nên đã được nói là “tác nhân từ bỏ trạo cử và hối quá.” Tuy nhiên, nên được thấy rằng không xem xét đến sự cao niên, các vị thiện hữu là những bậc thông thuộc Luật và là những vị xua tan sự hối quá đã được nói đến. Và đối với các vị đã xuất gia, sự phân tán phần lớn có nguyên nhân là sự hối quá. Do đó, sự hay hỏi han v.v... đã được chỉ định theo phương thức của Luật tạng qua các từ “đối với người thường hay hỏi han về điều thích hợp và không thích hợp” v.v...

၂၀. ဒသမေ ဗဟုဿုတာနံ ဓမ္မသဘာဝါဝဗောဓသမ္ဘဝတော ဝိစိကိစ္ဆာ အနဝကာသာ ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘ဗာဟုသစ္စေနပိ…ပေ… ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတီ’’တိ. ကာမံ ဗာဟုသစ္စပရိပုစ္ဆကတာဟိ သဗ္ဗာပိ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, တထာပိ ရတနတ္တယဝိစိကိစ္ဆာမူလိကာ သေသဝိစိကိစ္ဆာတိ အာဟ – ‘‘တီဏိ ရတနာနိ အာရဗ္ဘ ပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿပီ’’တိ. ရတနတ္တယဂုဏာဝဗောဓေဟိ ‘‘သတ္ထရိ ကင်္ခတီ’’တိအာဒိဝိစိကိစ္ဆာယ အသမ္ဘဝေါတိ. ဝိနယေ ပကတညုတာ ‘‘သိက္ခာယ ကင်္ခတီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၀၈; ဝိဘ. ၉၁၅) ဝုတ္တာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနံ ကရောတီတိ အာဟ – ‘‘ဝိနယေ စိဏ္ဏဝသီဘာဝဿပီ’’တိ. ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓါသင်္ခါတအဓိမောက္ခဗဟုလဿာတိ သဒ္ဓေယျဝတ္ထုနော အနုပ္ပဝိသနသဒ္ဓါသင်္ခါတအဓိမောက္ခေန အဓိမုစ္စနဗဟုလဿ. အဓိမုစ္စနဉ္စ အဓိမောက္ခုပ္ပာဒနမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဒ္ဓါယ ဝါ တံနိန္နပေါဏတာ အဓိမုတ္တိ အဓိမောက္ခော. နီဝရဏာနံ ပစ္စယဿ စေဝ ပစ္စယဃာတဿ စ ဝိဘာဝိတတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတ’’န္တိ.

20. Ở kinh thứ mười, đối với bậc đa văn, do có sự khả dĩ liễu tri được thực tánh của các pháp nên hoài nghi không có cơ hội (phát sanh). Do đó, ngài đã nói: ‘Do sự đa văn... cho đến... hoài nghi được đoạn trừ.’ Thật vậy, do sự đa văn và sự thường xuyên thưa hỏi nên tất cả tám loại hoài nghi đều được đoạn trừ. Tuy nhiên, các hoài nghi còn lại có nguồn gốc từ hoài nghi về Tam Bảo, nên ngài đã nói: ‘Đối với người thường xuyên thưa hỏi liên quan đến ba ngôi báu.’ Do sự liễu tri các ân đức của Tam Bảo nên hoài nghi như là ‘hoài nghi về bậc Đạo Sư’ không thể phát sanh. Sự thông thạo về Luật tạng tạo ra sự đoạn trừ hoài nghi được nói là ‘hoài nghi về học giới’ (trích Dha. Sa. 1008; Vibha. 915), nên ngài đã nói: ‘Đối với người đã thuần thục về Luật tạng.’ ‘Đối với người có nhiều thắng giải được gọi là tín vững chắc’ có nghĩa là đối với người có nhiều sự tin chắc bằng thắng giải được gọi là tín thâm nhập vào đối tượng đáng tin. Và cần phải hiểu rằng sự tin chắc chính là sự phát sanh của thắng giải. Hoặc sự hướng đến, sự thiên về đối tượng ấy bằng đức tin là sự tin chắc (adhimutti), là thắng giải (adhimokkho). Do nhân của các triền cái và sự hủy diệt nhân đã được giải thích rõ nên được nói là: ‘Luân hồi và thoát khỏi luân hồi đã được nói đến.’

နီဝရဏပ္ပဟာနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về phẩm Đoạn Trừ Triền Cái đã kết thúc.

၃. အကမ္မနိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

3. Giải Thích Phẩm Không Thuận Tiện Cho Công Việc

၂၁. တတိယဿ ပဌမေ အဘာဝိတန္တိ သမထဝိပဿနာဘာဝနာဝသေန န ဘာဝိတံ တထာ အဘာဝိတတ္တာ. တဉှိ ‘‘အဝဍ္ဎိတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ပဋိပက္ခာဘိဘဝေန ပရိဗြူဟနာဘာဝတော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အကမ္မနိယံ ဟောတီ’’တိ.

21. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba: ‘Không được tu tập’ có nghĩa là không được tu tập theo cách tu tập về thiền chỉ và thiền quán, vì đã không được tu tập như vậy. Điều ấy được gọi là ‘không được tăng trưởng’ do không có sự làm cho sung mãn bằng cách chế ngự các pháp đối nghịch. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Trở nên không thuận tiện cho công việc.’

၂၂. ဒုတိယေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဌမေတိ တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမသုတ္တေ. ဝဋ္ဋဝသေနာတိ ဝိပါကဝဋ္ဋဝသေန. တေဘူမကဝဋ္ဋန္တိ တေဘူမကဝိပါကဝဋ္ဋံ. ဝဋ္ဋပဋိလာဘာယ ကမ္မန္တိ ဝိပါကဝဋ္ဋဿ ပဋိလာဘာယ ဥပနိဿယဘူတံ ကမ္မံ, တဿ သဟာယဘူတံ ကိလေသဝဋ္ဋမ္ပိ ကမ္မဂ္ဂဟဏေနေဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိဝဋ္ဋပဋိလာဘာယ ကမ္မန္တိ ဝိဝဋ္ဋာဓိဂမဿ ဥပနိဿယဘူတံ ကမ္မံ. ယံ ပန စရိမဘဝနိဗ္ဗတ္တကံ ကမ္မံ, တံ ဝိဝဋ္ဋပ္ပဋိလာဘာယ ကမ္မံ ဟောတိ, န ဟောတီတိ? န ဟောတိ ဝဋ္ဋပါဒကဘာဝတော. စရိမဘဝပဋိသန္ဓိ [Pg.89] ဝိယ ပန ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယောတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. န ဟိ ကဒါစိ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိယာ ဝိနာ ဝိသေသာဓိဂမော သမ္ဘဝတိ. ဣမေသု သုတ္တေသူတိ ဣမေသု ပန ပဌမဒုတိယသုတ္တေသု ယထာက္ကမံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

22. Ở kinh thứ hai, ý nghĩa cần được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã được nói. ‘Trong kinh đầu tiên’ là trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ ba. ‘Theo cách của luân hồi’ là theo cách của luân hồi dị thục. ‘Luân hồi trong ba cõi’ là luân hồi dị thục trong ba cõi. ‘Nghiệp để thành tựu luân hồi’ là nghiệp làm duyên trợ cho sự thành tựu luân hồi dị thục; cần phải hiểu rằng luân hồi phiền não, là bạn đồng hành của nghiệp ấy, cũng được bao gồm bởi sự nắm giữ (thuật ngữ) ‘nghiệp’. ‘Nghiệp để thành tựu sự thoát khỏi luân hồi’ là nghiệp làm duyên trợ cho sự chứng đắc sự thoát khỏi luân hồi. Tuy nhiên, nghiệp tạo ra kiếp sống cuối cùng, nghiệp ấy có phải là nghiệp để thành tựu sự thoát khỏi luân hồi hay không? Không phải, vì nó là nền tảng của luân hồi. Nhưng có thể được biết rằng nó là duyên trợ cho sự thoát khỏi luân hồi, giống như sự tái sanh của kiếp sống cuối cùng. Thật vậy, không bao giờ có sự chứng đắc đặc biệt nào có thể xảy ra nếu không có sự tái sanh tam nhân. ‘Trong những bài kinh này’ có nghĩa là trong bài kinh thứ nhất và thứ hai này, luân hồi và sự thoát khỏi luân hồi đã được nói đến theo thứ tự.

၂၃. တတိယေ အဘာဝိတန္တိ ဧတ္ထ ဘာဝနာ နာမ သမာဓိဘာဝနာ. သာ ယတ္ထ အာသင်္ကိတဗ္ဗာ, တံ ကာမာဝစရပဌမမဟာကုသလစိတ္တာဒိအဘာဝိတန္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ – ‘‘ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိယော’’တိအာဒိ.

23. Trong kinh thứ ba: ‘Không được tu tập,’ ở đây, sự tu tập được gọi là sự tu tập về định. Nơi nào sự tu tập ấy cần được mong đợi, thì điều ấy được hiểu là ‘không được tu tập’ liên quan đến đại thiện tâm thứ nhất thuộc Dục giới, v.v... Do đó, ngài đã nói: ‘Các thành tựu của chư thiên và loài người,’ v.v...

၂၄. စတုတ္ထေ ယသ္မာ စိတ္တန္တိ ဝိဝဋ္ဋဝသေနေဝ ဥပ္ပန္နစိတ္တံ အဓိပ္ပေတံ, တသ္မာ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏသောကာဒိဒုက္ခဿ အနိဗ္ဗတ္တနတော မဟတော အတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

24. Trong kinh thứ tư: ‘Bởi vì tâm,’ tâm được hiểu là tâm đã sanh khởi theo cách thoát khỏi luân hồi. Do đó, vì không tạo ra khổ đau sanh, già, bệnh, chết, sầu, v.v..., nên cần phải hiểu sự liên kết là: ‘đưa đến lợi ích to lớn.’

၂၅-၂၆. ပဉ္စမဆဋ္ဌေသု ဥပ္ပန္နန္တိ အဝိဂတုပ္ပာဒါဒိခဏတ္တယမ္ပိ အဘာဝိတံ ဘာဝနာရဟိတံ အပါတုဘူတမေဝ ပဏ္ဍိတသမ္မတဿ ဥပ္ပန္နကိစ္စဿ အသာဓနတော ယထာ ‘‘အပုတ္တော’’တိ. သော ဟိ သမတ္ထော ဟုတွာ ပိတု ပုတ္တကိစ္စံ အသာဓေန္တော အပုတ္တောတိ လောကေ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ. တေနာဟ – ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိ. တေသု ဓမ္မေသူတိ လောကုတ္တရပါဒကဇ္ဈာနာဒီသု. ထေရော ပန မတ္ထကပ္ပတ္တမေဝ ဘာဝိတံ စိတ္တံ ဒဿေန္တော ‘‘မဂ္ဂစိတ္တမေဝါ’’တိ အာဟ.

25-26. Trong kinh thứ năm và thứ sáu: ‘Đã sanh khởi,’ ngay cả khi ba sát-na sanh, v.v... chưa qua đi, cũng là không được tu tập, không có sự tu tập, không hiển lộ, vì không hoàn thành phận sự của cái đã sanh khởi được bậc trí chấp nhận, giống như (trường hợp) ‘người không có con trai.’ Thật vậy, người ấy, dù có khả năng, nhưng không thực hiện phận sự của người con đối với cha, nên được gọi là ‘người không có con trai’ trong thế gian. Trường hợp này cũng tương tự như vậy. Do đó, ngài đã nói: ‘Tại sao?’ v.v... ‘Trong các pháp ấy’ có nghĩa là trong các thiền làm nền tảng cho siêu thế, v.v... Tuy nhiên, vị Trưởng lão, khi chỉ ra rằng chỉ có tâm đã đạt đến đỉnh cao mới là tâm được tu tập, đã nói: ‘Chỉ là tâm Đạo.’

၂၇-၂၈. သတ္တမဋ္ဌမေသု ပုနပ္ပုနံ အကတန္တိ ဘာဝနာဗဟုလီကာရဝသေန ပုနပ္ပုနံ န ကတံ. ဣမာနိပိ ဒွေတိ ဣမေသု ဒွီသု သုတ္တေသု အာဂတာနိ ဣမာနိပိ ဒွေ စိတ္တာနိ.

27-28. Trong kinh thứ bảy và thứ tám: ‘Không được làm đi làm lại nhiều lần’ có nghĩa là không được làm đi làm lại nhiều lần theo cách thực hành tu tập thường xuyên. ‘Cả hai điều này nữa’ có nghĩa là cả hai tâm này đã được đề cập trong hai bài kinh này.

၂၉-၃၀. နဝမေ အဓိဝဟတီတိ အာနေတိ. ဒုက္ခေနာတိ ကိစ္ဆေန. ဒုပ္ပေသနတောတိ ဒုက္ခေန ပေသေတဗ္ဗတော. မတ္ထကပ္ပတ္တံ ဝိပဿနာသုခံ ပါကတိကဇ္ဈာနသုခတော သန္တတရပဏီတတရမေဝါတိ အာဟ – ‘‘ဈာနသုခတော ဝိပဿနာသုခ’’န္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

29-30. Trong kinh thứ chín: ‘Mang lại’ có nghĩa là đem đến. ‘Một cách khó khăn’ có nghĩa là một cách nhọc nhằn. ‘Do khó sai khiến’ có nghĩa là do phải được sai khiến một cách khó khăn. Lạc của thiền quán đã đạt đến đỉnh cao thì an tịnh hơn và vi diệu hơn lạc của thiền thông thường. Do đó, ngài đã nói: ‘Lạc của thiền quán (vi diệu hơn) lạc của thiền.’ Vì vậy, đức Thế Tôn đã nói:

‘‘သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿ, သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော;

အမာနုသီ ရတိ ဟောတိ, သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော.

“Đối với vị Tỳ khưu đã vào ngôi nhà trống, có tâm an tịnh, có một sự hoan hỷ phi nhân, khi vị ấy chánh kiến các pháp.

‘‘ယတော [Pg.90] ယတော သမ္မသတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ;

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ, အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၇၄);

“Bất cứ khi nào vị ấy quán xét sự sanh và diệt của các uẩn, vị ấy đạt được hỷ và duyệt. Điều ấy là bất tử đối với những người hiểu biết.” (Dha. Pa. 374);

တဉှိ စိတ္တံ ဝိဿဋ္ဌဣန္ဒဝဇိရသဒိသံ အမောဃဘာဝတော.

Thật vậy, tâm ấy giống như cây kim cương của trời Đế Thích đã được phóng ra, do bản chất không thể thất bại.

အကမ္မနိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về phẩm Không Thuận Tiện Cho Công Việc đã kết thúc.

၄. အဒန္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

4. Giải Thích Phẩm Không Được Điều Phục

၃၁-၃၆. စတုတ္ထဿ ပဌမေ အဒန္တန္တိ စိတ္တဘာဝနာယ ဝိနာ န ဒန္တံ. တေနာဟ – ‘‘သတိသံဝရရဟိတ’’န္တိ. စတုတ္ထေ တတိယေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဉ္စမဆဋ္ဌေသု ပုရိမသဒိသောယေဝါတိ တတိယစတုတ္ထသဒိသော ဧဝ.

31-36. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ tư: ‘Không được điều phục’ có nghĩa là không được điều phục nếu không có sự tu tập về tâm. Do đó, ngài đã nói: ‘Không có sự phòng hộ bằng niệm.’ Trong kinh thứ ba của phẩm thứ tư, ý nghĩa cần được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã được nói. Trong kinh thứ năm và thứ sáu, (ý nghĩa) giống hệt như các kinh trước, tức là giống như kinh thứ ba và thứ tư.

၃၇-၃၈. သတ္တမဋ္ဌမေသု ဥပမာ ပနေတ္ထာတိ ယထာ ပဌမာဒီသု အဒန္တဟတ္ထိအဿာဒယော ဥပမာဘာဝေန ဂဟိတာ, ဧဝမေတ္ထ သတ္ထမဋ္ဌမေသု ‘‘အသံဝုတဃရဒွါရာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ.

37-38. Trong kinh thứ bảy và thứ tám: ‘Tuy nhiên, ví dụ ở đây,’ giống như trong các kinh đầu tiên, v.v..., voi, ngựa, v.v... không được điều phục đã được lấy làm ví dụ, cũng vậy, ở đây trong kinh thứ bảy và thứ tám, đã được nói rằng ‘cần được hiểu theo cách của cửa nhà không được che chở, v.v...’

၃၉-၄၀. နဝမဒသမေသု စတူဟိပိ ပဒေဟီတိ အဒန္တာဒီဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ ယောဇေတွာ နဝမဒသမာနိ သုတ္တာနိ ဝုတ္တာနီတိ ယောဇနာ.

39-40. Trong kinh thứ chín và thứ mười: ‘Bởi bốn thuật ngữ,’ sự liên kết là các bài kinh thứ chín và thứ mười được nói bằng cách kết hợp với bốn thuật ngữ bắt đầu bằng ‘không được điều phục,’ v.v...

အဒန္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về phẩm Không Được Điều Phục đã kết thúc.

၅. ပဏိဟိတအစ္ဆဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

5. Giải Thích Phẩm Hướng Đến Và Trong Sáng

၄၁. ပဉ္စမဿ ပဌမေ ဥပမာဝ ဩပမ္မံ, သော ဧဝ အတ္ထော, တသ္မိံ ဩပမ္မတ္ထေ ဗောဓေတဗ္ဗေ နိပါတော. သေယျထာပီတိ ယထာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ တတြ ဘဂဝါ ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယ, ပါရိစ္ဆတ္တကောပမ (အ. နိ. ၇.၆၉) အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမာဒိ (အ. နိ. ၇.၇၂) သုတ္တေသု ဝိယ စ. ကတ္ထစိ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ လောဏမ္ဗိလသုတ္တေ (အ. နိ. ၃.၁၀၁) ဝိယ, သုဝဏ္ဏကာရသတ္တသူရိယောပမာဒိသုတ္တေသု [Pg.91] (အ. နိ. ၇.၆၆) ဝိယ စ. ဣမသ္မိံ ပန သာလိသူကောပမေ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟာတိ ပေါတ္ထကေသု လိခန္တိ, တံ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယ ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာယ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၀) န သမေတိ. တတ္ထ ဟိ ဣဒံ ဝုတ္တံ –

41. Ở bài kinh đầu tiên của phẩm thứ năm, upamāva là opammaṃ, ý nghĩa là như vậy. Trong ý nghĩa so sánh ấy, đây là từ bất biến được dùng để chỉ rõ. Seyyathāpi có nghĩa là yathā (ví như). Và ở đây, đức Thế Tôn có khi trình bày ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa, giống như trong kinh Vattha, và giống như trong các kinh Pāricchattakopama (A. Ni. 7.69), Aggikkhandhopamādi (A. Ni. 7.72). Có khi Ngài trình bày ý nghĩa được bao bọc bởi ví dụ, giống như trong kinh Loṇambila (A. Ni. 3.101), và giống như trong các kinh Suvaṇṇakārasattasūriyopamādi (A. Ni. 7.66). Tuy nhiên, trong kinh Sālisūkopama này, có ghi trong các sách rằng Ngài trình bày ý nghĩa được bao bọc bởi ví dụ khi nói rằng: “Seyyathāpi, bhikkhave” (Ví như, này các Tỳ khưu), điều ấy không phù hợp với phần giải thích kinh Vattha trong Trung Bộ Chú Giải (M. Ni. Aṭṭha. 1.70). Vì ở đó có nói như sau:

သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဝတ္ထန္တိ ဥပမာဝစနမေဝေတံ. ဥပမံ ကရောန္တော စ ဘဂဝါ ကတ္ထစိ ပဌမံယေဝ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ဒဿေတိ, ကတ္ထစိ ပဌမံ အတ္ထံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ ဥပမံ, ကတ္ထစိ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ, ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ. တထာ ဟေသ ‘‘သေယျထာပိဿု, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ အဂါရာ သဒွါရာ, တတ္ထ စက္ခုမာ ပုရိသော မဇ္ဈေ ဌိတော ပဿေယျာ’’တိ သကလမ္ပိ ဒေဝဒူတသုတ္တံ (မ. နိ. ၃.၂၆၁ အာဒယော) ဥပမံ ပဌမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ. ‘‘တိရောကုဋ္ဋံ တိရောပါကာရံ တိရောပဗ္ဗတံ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆတိ, သေယျထာပိ, အာကာသေ’’တိအာဒိနာ ပန နယေန သကလမ္ပိ ဣဒ္ဓိဝိဓံ အတ္ထံ ပဌမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ ဥပမံ ဒဿေန္တော အာဟ. ‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏပုရိသော သာရတ္ထိကော သာရဂဝေသီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၃၁၄) နယေန သကလမ္ပိ စူဠသာရောပမသုတ္တံ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ. ‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စေ ကုလပုတ္တာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ သုတ္တံ…ပေ… သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော အလဂဒ္ဒတ္ထိကော’’တိအာဒိနာ နယေန သကလမ္ပိ အလဂဒ္ဒသုတ္တံ (မ. နိ. ၁.၂၃၈) မဟာသာရောပမသုတ္တန္တိ ဧဝမာဒီနိ သုတ္တာနိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ. သွာယံ ဣဓ ပဌမံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ဒဿေတီတိ.

“Ví như, này các Tỳ khưu, tấm vải,” đây chính là lời nói về ví dụ. Và khi đưa ra ví dụ, đức Thế Tôn có khi trình bày ví dụ trước rồi sau đó trình bày ý nghĩa, có khi trình bày ý nghĩa trước rồi sau đó là ví dụ, có khi trình bày ý nghĩa được bao bọc bởi ví dụ, có khi là ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa. Thật vậy, Ngài đã nói toàn bộ kinh Thiên Sứ (M. Ni. 3.261) bằng cách trình bày ví dụ trước rồi sau đó trình bày ý nghĩa: “Ví như, này các Tỳ khưu, có hai ngôi nhà có cửa, một người có mắt sáng đứng ở giữa có thể nhìn thấy.” Còn theo phương cách: “Vị ấy đi xuyên tường, xuyên thành, xuyên núi không bị cản trở, ví như đi trong hư không,” Ngài đã nói toàn bộ về thần thông bằng cách trình bày ý nghĩa trước rồi sau đó trình bày ví dụ. Theo phương cách: “Ví như, một người Bà la môn cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây,” (M. Ni. 1.314) Ngài đã nói toàn bộ kinh Tiểu Dụ Lõi Cây bằng cách trình bày ý nghĩa được bao bọc bởi ví dụ. Theo phương cách: “Ở đây, này các Tỳ khưu, có hạng con nhà lành học thuộc lòng Chánh pháp là Kinh… ví như, này các Tỳ khưu, một người cần con rắn nước,” (M. Ni. 1.238) Ngài đã nói toàn bộ kinh Dụ Con Rắn, kinh Đại Dụ Lõi Cây và các kinh tương tự bằng cách trình bày ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa. Ở đây, vị ấy trình bày ví dụ trước rồi sau đó trình bày ý nghĩa.

ဧတ္ထ ဟိ စူဠသာရောပမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၁၂) ပဌမံ ဥပမံ ဝတွာ တဒနန္တရံ ဥပမေယျတ္ထံ ဝတွာ ပုန ဥပမံ ဝဒန္တော ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတီတိ ဝုတ္တော. အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တာဒီသု ပန အတ္ထံ ပဌမံ ဝတွာ တဒနန္တရံ ဥပမံ ဝတွာ ပုန အတ္ထံ ဝဒန္တော အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတီတိ ဝုတ္တော. တေနေဝေတ္ထ လီနတ္ထပ္ပကာသိနိယံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပမေယျတ္ထံ ပဌမံ ဝတွာ တဒနန္တရံ အတ္ထံ ဝတွာ ပုန ဥပမံ ဝဒန္တော ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ [Pg.92] ဒဿေတီ’’တိ ဝုတ္တော. အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယောတိ. ဣဓ ပန ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ. ‘‘ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယ ပါရိစ္ဆတ္တကောပမအဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမာဒိသုတ္တေသု ဝိယ စာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝတ္ထသုတ္တေ တာဝ ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဝတ္ထံ သံကိလိဋ္ဌံ မလဂ္ဂဟိတံ, တမေနံ ရဇကော ယသ္မိံ ယသ္မိံ ရင်္ဂဇာတေ ဥပသံဟရေယျ. ယဒိ နီလကာယ, ယဒိ ပီတကာယ, ယဒိ လောဟိတကာယ, ယဒိ မဉ္ဇိဋ္ဌကာယ, ဒုရတ္တဝဏ္ဏမေဝဿ အပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏမေဝဿ. တံ ကိဿ ဟေတု? အပရိသုဒ္ဓတ္တာ, ဘိက္ခဝေ, ဝတ္ထဿ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တေ သံကိလိဋ္ဌေ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၇၀) ပဌမံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ ဥပမေယျတ္ထော ဝုတ္တော, န ပန ပဌမံ အတ္ထံ ဝတွာ တဒနန္တရံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပုန အတ္ထော ဝုတ္တော. ယေန ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ. ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယာတိ ဝဒေယျ.

Ở đây, trong các kinh như kinh Tiểu Dụ Lõi Cây (M. Ni. 1.312), được nói rằng Ngài trình bày ý nghĩa được bao bọc bởi ví dụ bằng cách nói ví dụ trước, sau đó nói ý nghĩa cần so sánh, rồi lại nói ví dụ. Còn trong các kinh như kinh Dụ Con Rắn, được nói rằng Ngài trình bày ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa bằng cách nói ý nghĩa trước, sau đó nói ví dụ, rồi lại nói ý nghĩa. Do đó, trong sách Līnatthappakāsinī có nói: “Được nói rằng Ngài trình bày ý nghĩa được bao bọc bởi ví dụ bằng cách nói ý nghĩa cần so sánh trước, sau đó nói ý nghĩa, rồi lại nói ví dụ.” Về câu “ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa,” phương pháp cũng tương tự. Tuy nhiên, ở đây có câu: “có khi trình bày ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa, giống như trong kinh Vattha, và giống như trong các kinh Pāricchattakopama, Aggikkhandhopamādi.” Trong đó, ở kinh Vattha, trước tiên ví dụ được trình bày rồi sau đó ý nghĩa cần so sánh mới được nói đến: “Ví như, này các Tỳ khưu, một tấm vải bị dơ bẩn, dính đầy cấu uế, người thợ nhuộm nhúng nó vào bất cứ loại thuốc nhuộm nào, dù là màu xanh, màu vàng, màu đỏ, hay màu hồng, nó sẽ hiện ra màu sắc xấu xí, không trong sạch. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì tấm vải không trong sạch. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, khi tâm bị ô nhiễm, ác thú là điều có thể trông đợi” (M. Ni. 1.70). Chứ không phải ý nghĩa được nói trước, sau đó ví dụ được trình bày, rồi lại nói ý nghĩa. Do đó, không thể nói rằng: “có khi trình bày ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa, giống như trong kinh Vattha.”

တထာ ပါရိစ္ဆတ္တကောပမေပိ ‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော ပဏ္ဍုပလာသော ဟောတိ, အတ္တမနာ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါ တာဝတိံသာ, တသ္မိံ သမယေ ဟောန္တိ ပဏ္ဍုပလာသော ဒါနိ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော, န စိရဿေဝ ဒါနိ ပန္နပလာသော ဘဝိဿတိ…ပေ… ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယသ္မိံ သမယေ အရိယသာဝကော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတေတိ. ပဏ္ဍုပလာသော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော တသ္မိံ သမယေ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၇.၆၉) ပဌမံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထော ဝုတ္တော. အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမေ ‘‘ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အမုံ မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတန္တိ. ဧဝံ, ဘန္တေတိ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဝရံ ယံ အမုံ မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ အာလိင်္ဂေတွာ ဥပနိသီဒေယျ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ ဝါ, ယံ ခတ္တိယကညံ ဝါ ဗြာဟ္မဏကညံ ဝါ ဂဟပတိကညံ ဝါ မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒံ အာလိင်္ဂေတွာ ဥပနိသီဒေယျ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ ဝါ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၇.၇၂) ပဌမံ ဥပမံယေဝ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထော ဝုတ္တော, န ပန ပဌမံ အတ္ထံ ဝတွာ တဒနန္တရံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပုန အတ္ထော ဝုတ္တော, တသ္မာ ‘‘ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယ ပါရိစ္ဆတ္တကောပမအဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမာဒိသုတ္တေသု ဝိယ စာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ.

Tương tự, trong ví dụ về cây Pāricchattaka cũng vậy, qua đoạn: “‘Này các Tỳ khưu, vào lúc cây san hô Pāricchattaka của chư Thiên ở cõi Ba Mươi Ba có lá úa vàng, này các Tỳ khưu, vào lúc ấy chư Thiên ở cõi Ba Mươi Ba lấy làm hoan hỷ rằng: ‘Nay cây san hô Pāricchattaka đã có lá úa vàng, chẳng bao lâu nữa sẽ rụng lá …v.v…’ Này các Tỳ khưu, cũng tương tự như thế, vào lúc vị Thánh đệ tử có ý định xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Này các Tỳ khưu, vào lúc ấy vị Thánh đệ tử là người có lá úa vàng’” (A. Ni. 7.69), v.v… trước tiên ví dụ được trình bày rồi sau đó ý nghĩa mới được nói đến. Trong ví dụ về khối lửa: “‘Này các Tỳ khưu, các ông có thấy khối lửa lớn kia đang cháy đỏ, bừng sáng, rực rỡ không?’ ‘Bạch ngài, vâng ạ.’ ‘Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào, điều nào tốt hơn: ôm lấy, ngồi gần, hay nằm gần khối lửa lớn đang cháy đỏ, bừng sáng, rực rỡ kia; hay là ôm lấy, ngồi gần, hay nằm gần một thiếu nữ Sát-đế-lỵ, thiếu nữ Bà-la-môn, hay thiếu nữ gia chủ có tay chân mềm mại, dịu dàng?’” (A. Ni. 7.72), v.v… trước tiên chính ví dụ được trình bày rồi sau đó ý nghĩa mới được nói đến, chứ không phải trước tiên nói ý nghĩa, ngay sau đó trình bày ví dụ, rồi lại nói ý nghĩa. Do đó, không nên nói rằng: “Ở một vài nơi, ngài trình bày ví dụ được bao quanh bởi ý nghĩa, như trong kinh Vattha, và như trong các kinh ví dụ về cây Pāricchattaka, ví dụ về khối lửa, v.v…”

ကေစိ [Pg.93] ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝဏ္ဏယန္တိ ‘‘အတ္ထံ ပဌမံ ဝတွာ ပစ္ဆာ စ ဥပမံ ဒဿေန္တော အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ နာမ, ဥပမံ ပန ပဌမံ ဝတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ နာမ, တဒုဘယဿပိ အာဂတဋ္ဌာနံ နိဒဿေန္တော ‘ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယာ’တိအာဒိမာဟာ’’တိ. တမ္ပိ ‘‘ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယ ပါရိစ္ဆတ္တကောပမအဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမာဒိသုတ္တေသု ဝိယ စာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝဉ္စ ဝုစ္စမာနေ ‘‘ကတ္ထစိ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ လောဏမ္ဗိလသုတ္တေ ဝိယာ’’တိ ဝိသုံ န ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမာဒိသုတ္တေ ဝိယာ’’တိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေနေဝ သင်္ဂဟိတတ္တာ. လောဏမ္ဗိလသုတ္တေပိ ဟိ –

Một số vị ở đây giải thích như sau: “Khi nói ý nghĩa trước rồi sau đó trình bày ví dụ, đó được gọi là trình bày ví dụ được bao quanh bởi ý nghĩa. Còn khi nói ví dụ trước rồi sau đó trình bày ý nghĩa, đó được gọi là trình bày ý nghĩa được bao quanh bởi ví dụ. Để chỉ ra nơi xuất hiện của cả hai trường hợp ấy, ngài đã nói: ‘Như trong kinh Vattha,’ v.v…” Điều đó cũng nên được nói là: “Ở một vài nơi, ngài trình bày ví dụ được bao quanh bởi ý nghĩa, như trong kinh Vattha, và như trong các kinh ví dụ về cây Pāricchattaka, ví dụ về khối lửa, v.v…” Và khi được nói như vậy, thì không cần phải nói riêng rằng: “Ở một vài nơi, ngài trình bày ý nghĩa được bao quanh bởi ví dụ, như trong kinh Loṇambila,” bởi vì nó đã được bao gồm bởi từ “v.v…” trong câu “như trong kinh ví dụ về khối lửa, v.v…” Bởi vì trong kinh Loṇambila cũng vậy –

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော သူဒေါ ရာဇာနံ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တံ ဝါ နာနစ္စယေဟိ သူပေဟိ ပစ္စုပဋ္ဌိတော အဿ အမ္ဗိလဂ္ဂေဟိပိ တိတ္တကဂ္ဂေဟိပိ ကဋုကဂ္ဂေဟိပိ မဓုရဂ္ဂေဟိပိ ခါရိကေဟိပိ အခါရိကေဟိပိ လောဏိကေဟိပိ အလောဏိကေဟိပိ.

“Ví như, này các Tỳ khưu, một người đầu bếp thông minh, sáng suốt, khéo léo dọn cho vua hay một vị đại thần của vua các món súp với nhiều loại khác nhau: có vị chua, vị đắng, vị cay, vị ngọt, vị kiềm, vị không kiềm, vị mặn, và vị không mặn.”

‘‘သ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော သူဒေါ သကဿ ဘတ္တဿ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတိ ‘ဣဒံ ဝါ မေ အဇ္ဇ ဘတ္တသူပေယျံ ရုစ္စတိ, ဣမဿ ဝါ အဘိဟရတိ, ဣမဿ ဝါ ဗဟုံ ဂဏှာတိ, ဣမဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မေ အဇ္ဇ ဘတ္တသူပေယျံ ရုစ္စတိ, အမ္ဗိလဂ္ဂဿ ဝါ အဘိဟရတိ, အမ္ဗိလဂ္ဂဿ ဝါ ဗဟုံ ဂဏှာတိ, အမ္ဗိလဂ္ဂဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ…ပေ… အလောဏိကဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’တိ. သ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော သူဒေါ လာဘီ စေဝ ဟောတိ အစ္ဆာဒနဿ, လာဘီ ဝေတနဿ, လာဘီ အဘိဟာရာနံ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော သူဒေါ သကဿ ဘတ္တနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… ဝေဒနာသု…ပေ… စိတ္တေ…ပေ… ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. တဿ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿိနော ဝိဟရတော စိတ္တံ သမာဓိယတိ, ဥပက္ကိလေသာ ပဟီယန္တိ, သော တံ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတိ.

“Này các Tỳ khưu, người đầu bếp thông minh, sáng suốt, khéo léo ấy nắm bắt được dấu hiệu của chủ nhân mình: ‘Hôm nay, chủ nhân của ta thích món súp này, hay ngài với tay lấy món này, hay ngài lấy nhiều món này, hay ngài khen ngợi món này. Hôm nay, chủ nhân của ta thích món súp có vị chua, hay ngài với tay lấy món có vị chua, hay ngài lấy nhiều món có vị chua, hay ngài khen ngợi món có vị chua…v.v… hay ngài khen ngợi món không mặn.’ Này các Tỳ khưu, người đầu bếp thông minh, sáng suốt, khéo léo ấy nhận được y phục, nhận được tiền lương, nhận được quà tặng. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì người đầu bếp thông minh, sáng suốt, khéo léo ấy nắm bắt được dấu hiệu của chủ nhân mình. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, ở đây có vị Tỳ khưu thông minh, sáng suốt, khéo léo, sống quán thân trên thân…v.v… quán thọ trên các thọ…v.v… quán tâm trên tâm…v.v… sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Khi vị ấy sống quán pháp trên các pháp, tâm được định tĩnh, các phiền não được đoạn trừ. Vị ấy nắm bắt được dấu hiệu ấy.”

‘‘သ [Pg.94] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော ဘိက္ခု လာဘီ စေဝ ဟောတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခဝိဟာရာနံ, လာဘီ ဟောတိ သတိသမ္ပဇညဿ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော ဘိက္ခု သကဿ စိတ္တဿ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၇၄) –

“Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu thông minh, sáng suốt, khéo léo ấy đạt được các trú xứ an lạc ngay trong hiện tại, và đạt được chánh niệm và tỉnh giác. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì vị Tỳ khưu thông minh, sáng suốt, khéo léo ấy nắm bắt được dấu hiệu của tâm mình.” (Saṃ. Ni. 5.374) –

ဧဝံ ပဌမံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထော ဝုတ္တော. ‘‘သုဝဏ္ဏကာရသူရိယောပမာဒိသုတ္တေသု ဝိယ စာ’’တိ ဣဒဉ္စ ဥဒါဟရဏမတ္တေန သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ သုဝဏ္ဏကာရသုတ္တာဒီသု ပဌမံ ဥပမာယ အဒဿိတတ္တာ. ဧတေသု ဟိ သုဝဏ္ဏကာရောပမသုတ္တေ (အ. နိ. ၃.၁၀၃) တာဝ –

Như vậy, trước tiên ví dụ được trình bày rồi sau đó ý nghĩa mới được nói đến. Và câu “và như trong các kinh ví dụ về người thợ vàng, mặt trời, v.v…” này được bao gồm chỉ như một ví dụ, bởi vì trong các kinh về người thợ vàng, v.v…, ví dụ không được trình bày trước. Bởi vì trong những kinh này, chẳng hạn như trong kinh ví dụ về người thợ vàng (A. Ni. 3.103) –

‘‘အဓိစိတ္တမနုယုတ္တေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ တီဏိ နိမိတ္တာနိ ကာလေန ကာလံ မနသိ ကာတဗ္ဗာနိ, ကာလေန ကာလံ သမာဓိနိမိတ္တံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ, ကာလေန ကာလံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ, ကာလေန ကာလံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ သမာဓိနိမိတ္တံယေဝ မနသိ ကရေယျ, ဌာနံ တံ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တေယျ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံယေဝ မနသိ ကရေယျ, ဌာနံ တံ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စာယ သံဝတ္တေယျ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံယေဝ မနသိ ကရေယျ, ဌာနံ တံ စိတ္တံ န သမ္မာ သမာဓိယေယျ အာသဝါနံ ခယာယ. ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ သမာဓိနိမိတ္တံ…ပေ… ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ…ပေ… ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ မနသိ ကရောတိ, တံ ဟောတိ စိတ္တံ မုဒုဉ္စ ကမ္မနိယဉ္စ ပဘဿရဉ္စ, န စ ပဘင်္ဂု, သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ.

“Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm nên thỉnh thoảng tác ý đến ba tướng: thỉnh thoảng nên tác ý đến định tướng, thỉnh thoảng nên tác ý đến tấn tướng, thỉnh thoảng nên tác ý đến xả tướng. Này các Tỳ khưu, nếu vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm chỉ chuyên nhất tác ý đến định tướng, có khả năng tâm ấy sẽ thiên về biếng nhác. Này các Tỳ khưu, nếu vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm chỉ chuyên nhất tác ý đến tấn tướng, có khả năng tâm ấy sẽ thiên về trạo cử. Này các Tỳ khưu, nếu vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm chỉ chuyên nhất tác ý đến xả tướng, có khả năng tâm ấy sẽ không được định tĩnh đúng đắn để đoạn tận các lậu hoặc. Và này các Tỳ khưu, khi vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm thỉnh thoảng tác ý đến định tướng... (như trên)... tấn tướng... (như trên)... xả tướng, khi ấy tâm trở nên nhu nhuyến, dễ sử dụng, trong sáng, không tan vỡ, và được định tĩnh đúng đắn để đoạn tận các lậu hoặc.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ ဥက္ကံ ဗန္ဓေယျ, ဥက္ကံ ဗန္ဓိတွာ ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပေယျ, ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပိတွာ သဏ္ဍာသေန ဇာတရူပံ ဂဟေတွာ ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပေယျ, ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပိတွာ ကာလေန ကာလံ အဘိဓမတိ, ကာလေန ကာလံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖောသေတိ, ကာလေန ကာလံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ အဘိဓမေယျ, ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ [Pg.95] ဒဟေယျ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖောသေယျ, ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ နိဗ္ဗာပေယျ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ အဇ္ဈုပေက္ခေယျ, ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ န သမ္မာ ပရိပါကံ ဂစ္ဆေယျ. ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ကာလေန ကာလံ အဘိဓမတိ, ကာလေန ကာလံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖောသေတိ, ကာလေန ကာလံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ, တံ ဟောတိ ဇာတရူပံ မုဒုဉ္စ ကမ္မနိယဉ္စ ပဘဿရဉ္စ, န စ ပဘင်္ဂု, သမ္မာ ဥပေတိ ကမ္မာယ. ယဿာ ယဿာ စ ပိဠန္ဓနဝိကတိယာ အာကင်္ခတိ, ယဒိ ပဋ္ဋိကာယ ယဒိ ကုဏ္ဍလာယ ယဒိ ဂီဝေယျကေန ယဒိ သုဝဏ္ဏမာလာယ, တဉ္စဿ အတ္ထံ အနုဘောတိ.

“Này các Tỳ khưu, ví như người thợ vàng hay đệ tử của người thợ vàng dựng lò, sau khi dựng lò bèn đốt miệng lò, sau khi đốt miệng lò bèn dùng kẹp gắp vàng sống bỏ vào miệng lò. Sau khi bỏ vào miệng lò, người ấy thỉnh thoảng thổi bễ, thỉnh thoảng vẩy nước, thỉnh thoảng chỉ quan sát. Này các Tỳ khưu, nếu người thợ vàng hay đệ tử của người thợ vàng chỉ chuyên nhất thổi bễ vào vàng sống ấy, có khả năng vàng sống ấy sẽ bị cháy. Này các Tỳ khưu, nếu người thợ vàng hay đệ tử của người thợ vàng chỉ chuyên nhất vẩy nước vào vàng sống ấy, có khả năng vàng sống ấy sẽ bị nguội đi. Này các Tỳ khưu, nếu người thợ vàng hay đệ tử của người thợ vàng chỉ chuyên nhất quan sát vàng sống ấy, có khả năng vàng sống ấy sẽ không được tôi luyện đúng mức. Và này các Tỳ khưu, khi người thợ vàng hay đệ tử của người thợ vàng thỉnh thoảng thổi bễ vào vàng sống ấy, thỉnh thoảng vẩy nước, thỉnh thoảng chỉ quan sát, khi ấy vàng sống trở nên nhu nhuyến, dễ chế tác, sáng chói, không giòn gãy, và sẵn sàng để gia công. Người ấy muốn làm bất cứ loại trang sức nào, dù là dây lưng, dù là bông tai, dù là vòng cổ, dù là chuỗi vàng, nó đều có thể đáp ứng được mục đích ấy.”

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တေန ဘိက္ခု…ပေ… သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ. ယဿ ယဿ စ အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဿ ဓမ္မဿ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတိ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိအာယတနေ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၀၃) –

“Cũng vậy, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm... (như trên)... được định tĩnh đúng đắn để đoạn tận các lậu hoặc. Vị ấy hướng tâm đến pháp nào cần được chứng ngộ bằng thắng trí để chứng ngộ bằng thắng trí, vị ấy liền đạt được khả năng chứng kiến pháp ấy ngay tại đó, mỗi khi có cơ sở.” (a. ni. 3.103) –

ဧဝံ ပဌမံ အတ္ထံ ဒဿေတွာ တဒတန္တရံ ဥပမံ ဝတွာ ပုနပိ အတ္ထော ဧဝံ ပဌမံ အတ္ထံ ဒဿေတွာ တဒနန္တရံ ဥပမံ ဝတွာ ပုနပိ အတ္ထော ဝုတ္တော.

Như vậy, sau khi chỉ ra ý nghĩa trước tiên, rồi nói lên ví dụ, sau đó ý nghĩa lại được nói đến; như vậy, sau khi chỉ ra ý nghĩa trước tiên, rồi nói lên ví dụ, sau đó ý nghĩa lại được nói đến.

သတ္တသူရိယောပမေ စ –

Và trong ví dụ Bảy Mặt Trời –

‘‘အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ, အဓုဝါ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ, အနဿာသိကာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ, ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ အလံ ဝိမုစ္စိတုံ. သိနေရု, ဘိက္ခဝေ, ပဗ္ဗတရာဇာ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ အာယာမေန, စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ ဝိတ္ထာရေန, စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ မဟာသမုဒ္ဒေ အဇ္ဈောဂါဠှော, စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ မဟာသမုဒ္ဒါ အစ္စုဂ္ဂတော. ဟောတိ သော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သမယော, ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန ဗဟူနိ ဝဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတာနိ ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ဒေဝေါ န ဝဿတိ, ဒေဝေ [Pg.96] ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, အဝဿန္တေ ယေ ကေစိမေ ဗီဇဂါမဘူတဂါမာ ဩသဓိတိဏဝနပ္ပတယော, တေ ဥဿုဿန္တိ ဝိသုဿန္တိ န ဘဝန္တိ. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ, ဧဝံ အဓုဝါ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၇.၆၆) –

“Này các Tỳ khưu, các pháp hữu vi là vô thường. Này các Tỳ khưu, các pháp hữu vi là không bền vững. Này các Tỳ khưu, các pháp hữu vi là không đáng tin cậy. Này các Tỳ khưu, chừng ấy là đủ để nhàm chán đối với tất cả các pháp hữu vi, đủ để ly tham, đủ để giải thoát. Này các Tỳ khưu, núi Sineru, vua các loài núi, dài tám mươi bốn ngàn do-tuần, rộng tám mươi bốn ngàn do-tuần, chìm trong đại dương tám mươi bốn ngàn do-tuần, và cao khỏi đại dương tám mươi bốn ngàn do-tuần. Này các Tỳ khưu, có một thời điểm, khi đôi lúc nào đó, sau khi một thời gian dài đã trôi qua, trong nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, nhiều trăm ngàn năm, trời không mưa. Và này các Tỳ khưu, khi trời không mưa, tất cả những loại giống cây, loài cây, thảo mộc, cỏ, và cây cối đều bị khô héo, tàn lụi, và không còn tồn tại. Này các Tỳ khưu, các pháp hữu vi là vô thường như vậy. Này các Tỳ khưu, các pháp hữu vi là không bền vững như vậy,” vân vân (a. ni. 7.66) –

ပဌမံ အတ္ထံ ဒဿေတွာ တဒနန္တရံ ဥပမံ ဝတွာ ပုနပိ အတ္ထော ဝုတ္တော. အထ ဝါ ‘‘သူရိယဿ, ဘိက္ခဝေ, ဥဒယတော ဧတံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဧတံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ယဒိဒံ အရုဏုဂ္ဂံ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ ဧတံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဧတံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ’’တိ ယဒေတံ သံယုတ္တနိကာယေ (သံ. နိ. ၅.၄၉) အာဂတံ, တံ ဣဓ သူရိယောပမသုတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတံ သိယာ. တမ္ပိ ‘‘ကတ္ထစိ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတီ’’တိ ဣမိနာ န သမေတိ ပဌမံ ဥပမံ ဝတွာ တဒနန္တရံ အတ္ထံ ဒဿေတွာ ပုန ဥပမာယ အဝုတ္တတ္တာ. ပဌမမေဝ ဟိ တတ္ထ ဥပမာ ဒဿိတာ, ‘‘ဣမသ္မိံ ပန သာလိသူကောပမေ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေန္တော သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေတိ အာဒိမာဟာ’’တိ. ဣဒမ္ပိ ဝစနမသင်္ဂဟိတံ ဝတ္ထသုတ္တဿ ဣမဿ စ ဝိသေသာဘာဝတော. ဥဘယတ္ထာပိ ဟိ ပဌမံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထော ဝုတ္တော, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ ‘‘တတြ ဘဂဝါ ကတ္ထစိ ပဌမံယေဝ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ဒဿေတိ ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယ ပါရိစ္ဆတ္တကောပမ- (အ. နိ. ၇.၆၉) အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမာဒိသုတ္တေသု (အ. နိ. ၇.၇၂) ဝိယ စ, ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ သုဝဏ္ဏကာရသတ္တသူရိယောပမာဒိသုတ္တေသု (အ. နိ. ၇.၆၆) ဝိယ, ဣမသ္မိံ ပန သာလိသူကောပမေ ပဌမံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေတိ အာဒိမာဟာ’’တိ. အညထာ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယ ဝိရုဇ္ဈတိ. ဣဓာပိ စ ပုဗ္ဗေနာပရံ န သမေတိ. မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝါ ဣဓာပိ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော.

Trước tiên, trình bày ý nghĩa, sau đó nói lên ví dụ, rồi lại nói về ý nghĩa. Hoặc giả, câu: ‘Này các tỳ khưu, đối với sự mọc lên của mặt trời, điều này là điềm báo trước, là dấu hiệu báo trước, chính là rạng đông. Cũng vậy, này các tỳ khưu, đối với sự sanh khởi của Bát Chánh Đạo của vị tỳ khưu, điều này là điềm báo trước, là dấu hiệu báo trước, chính là thiện hữu’ được đề cập trong Tương Ưng Bộ (saṃ. ni. 5.49), ở đây có thể được hiểu là kinh Sūriyopamasutta (Kinh Ví Dụ Mặt Trời). Điều ấy cũng không phù hợp với câu ‘ở một vài nơi, Ngài trình bày ý nghĩa được bao quanh bởi ví dụ,’ vì trước tiên nói ví dụ, sau đó trình bày ý nghĩa, rồi lại không nói bằng ví dụ. Thật vậy, ở đó ví dụ được trình bày ngay từ đầu. Còn câu ‘tuy nhiên, trong ví dụ về bông lúa này, khi trình bày ý nghĩa được bao quanh bởi ví dụ, Ngài đã nói bắt đầu bằng ‘seyyathāpi, bhikkhave’ (ví như, này các tỳ khưu)’ cũng không được bao gồm, vì không có sự khác biệt giữa kinh Vatthasutta và kinh này. Vì ở cả hai nơi, trước tiên trình bày ví dụ, sau đó nói về ý nghĩa. Do đó, ở đây nên có bài kinh như sau: ‘Ở đó, đức Thế Tôn ở một vài nơi, trước tiên trình bày ví dụ, sau đó trình bày ý nghĩa, như trong kinh Vatthasutta, kinh Pāricchattakopama (a. ni. 7.69), kinh Aggikkhandhopamādi (a. ni. 7.72); ở một vài nơi, Ngài trình bày ý nghĩa được bao quanh bởi ví dụ, như trong các kinh Suvaṇṇakārasattasūriyopamādi (a. ni. 7.66); tuy nhiên, trong ví dụ về bông lúa này, khi trình bày ví dụ trước, sau đó trình bày ý nghĩa, Ngài đã nói bắt đầu bằng ‘seyyathāpi, bhikkhave’ (ví như, này các tỳ khưu).’ Nếu không, sẽ mâu thuẫn với Chú giải Trung Bộ. Và ở đây, phần sau cũng không phù hợp với phần trước. Hoặc ở đây, bài kinh cũng nên được hiểu theo cách đã được nói trong Chú giải Trung Bộ.

ကဏသဒိသော သာလိဖလဿ တုဏ္ဍေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝါလော သာလိသူကံ, တထာ ယဝသူကံ. သူကဿ တနုကဘာဝတော ဘေဒဝတော ဘေဒေါ နာတိမဟာ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဘိန္ဒိဿတိ, ဆဝိံ ဆိန္ဒိဿတီတိ အတ္ထော’’တိ. ယထာ မိစ္ဆာဌပိတသာလိသူကာဒိ အက္ကန္တမ္ပိ ဟတ္ထာဒိံ န ဘိန္ဒတိ ဘိန္ဒိတုံ အယောဂ္ဂဘာဝေန ဌိတတ္တာ, ဧဝံ အာစယဂါမိစိတ္တံ အဝိဇ္ဇံ န ဘိန္ဒတိ ဘိန္ဒိတုံ [Pg.97] အယောဂ္ဂဘာဝေန ဥပ္ပန္နတ္တာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘မိစ္ဆာဌပိတေနာ’’တိအာဒိနာ. အဋ္ဌသု ဌာနေသူတိ ‘‘ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု ဒုက္ခာဒီသု စတူသု သစ္စေသု ပုဗ္ဗန္တာဒီသု စတူသု စာတိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု. ဃနဗဟလန္တိ စိရကာလပရိဘာဝနာယ အတိဝိယ ဗဟလံ. မဟာဝိသယတာယ မဟာပဋိပက္ခတာယ ဗဟုပရိဝါရတာယ ဗဟုဒုက္ခတာယ စ မဟတီ အဝိဇ္ဇာတိ မဟာအဝိဇ္ဇာ. တံ မဟာအဝိဇ္ဇံ. မဟာသဒ္ဒေါ ဟိ ဗဟုဘာဝတ္ထောပိ ဟောတိ ‘‘မဟာဇနော’’တိအာဒီသု ဝိယ. တဏှာဝါနတော နိက္ခန္တဘာဝေနာတိ တတ္ထ တဏှာယ အဘာဝမေဝ ဝဒတိ.

Sālisūkaṃ là râu lúa, giống như cám, mọc ở đầu hạt lúa; tương tự là yavasūkaṃ (râu lúa mạch). Vì râu lúa mỏng manh, nên sự xuyên thủng của nó không lớn lắm, do đó nói: ‘sẽ đâm thủng, nghĩa là sẽ cắt đứt lớp da.’ Giống như râu lúa... được đặt sai cách, dù bị giẫm lên cũng không đâm thủng tay..., vì nó ở trong tình trạng không thích hợp để đâm thủng; cũng vậy, tâm dẫn đến sự tích lũy không phá vỡ được vô minh, vì nó sanh khởi trong tình trạng không thích hợp để phá vỡ. Để trình bày ý nghĩa này, Ngài nói bắt đầu bằng ‘micchāṭhapitena’ (do đặt sai cách). Aṭṭhasu ṭhānesu (ở tám nơi) nghĩa là ở tám nơi, tức là trong bốn sự thật về khổ... đã được nói đến bắt đầu bằng ‘sự không biết về khổ,’ và trong bốn phương diện liên quan đến quá khứ và vị lai. Ghanabahalaṃ (dày đặc và sâu dày) là vô cùng sâu dày do được tu tập trong thời gian dài. Vô minh là lớn do có đối tượng lớn, có đối nghịch lớn, có tùy tùng đông đảo, và có nhiều đau khổ, nên gọi là mahāavijjā (vô minh lớn). Taṃ mahāavijjaṃ (vô minh lớn ấy). Thật vậy, từ ‘mahā’ cũng có nghĩa là nhiều, như trong ‘mahājano’ (đám đông). Taṇhāvānato nikkhantabhāvena (do đã thoát khỏi sự đan kết của ái) ở đây chỉ nói đến sự không có ái.

၄၂. ဒုတိယေ ပါဒေနေဝ အဝမဒ္ဒိတေ အက္ကန္တန္တိ ဝုစ္စမာနေ ဟတ္ထေန အဝမဒ္ဒိတံ အက္ကန္တံ ဝိယ အက္ကန္တန္တိ ရုဠှီ ဟေသာတိ အာဟ – ‘‘အက္ကန္တန္တေဝ ဝုတ္တ’’န္တိ. အရိယဝေါဟာရောတိ အရိယဒေသဝါသီနံ ဝေါဟာရော. မဟန္တံ အဂ္ဂဟေတွာ အပ္ပမတ္တကဿေဝ ဂဟဏေ ပယောဇနံ ဒဿေတုံ – ‘‘ကသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တေန ‘‘ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယကုသလံ နာမ ယောနိသော ဥပ္ပာဒိတံ အပ္ပက’’န္တိ န စိန္တေတဗ္ဗံ, အနုက္ကမေန လဒ္ဓပစ္စယံ ဟုတွာ ဝဍ္ဎမာနံ ခုဒ္ဒကနဒီ ဝိယ ပက္ခန္ဒမဟောဃာ သမုဒ္ဒံ, အနုက္ကမေန နိဗ္ဗာနမဟာသမုဒ္ဒမေဝ ပုရိသံ ပါပေတီတိ ဒီပေတိ. ပစ္စေကဗောဓိံ ဗုဒ္ဓဘူမိန္တိ စ ပစ္စတ္တေ ဥပယောဂဝစနံ. ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ ယထာက္ကမေန ဝုတ္တံ.

42. Trong phần thứ hai, khi nói ‘bị giẫm đạp bởi chân,’ thì đây là cách nói thông thường, giống như ‘bị giẫm đạp’ khi bị tay đè nén, do đó nói: ‘chỉ nói là bị giẫm đạp.’ Ariyavohāro (cách nói của bậc Thánh) là cách nói của những người sống ở xứ sở của bậc Thánh. Để chỉ ra lợi ích của việc không lấy cái lớn mà chỉ lấy cái nhỏ, Ngài đã bắt đầu bằng câu ‘kasmā pana’ (nhưng tại sao). Do đó, không nên nghĩ rằng: ‘thiện pháp làm duyên cho sự thoát khỏi luân hồi, được sanh khởi một cách như lý, thì nhỏ bé.’ Ngài chỉ ra rằng, nó tuần tự nhận được các duyên, tăng trưởng, giống như dòng sông nhỏ chảy vào đại dương, tuần tự đưa người ấy đến đại dương Niết-bàn. Paccekabodhiṃ buddhabhūmiṃ (quả vị Độc Giác, địa vị Phật) là cách nói được sử dụng trong từng trường hợp riêng. Vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ (đã nói về luân hồi và sự thoát khỏi luân hồi) nghĩa là đã được nói theo thứ tự.

၄၃. တတိယေ ဒေါသေန ပဒုဋ္ဌစိတ္တန္တိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ, ယသ္မိံ သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ စ ဒူသနေန ဝိသသံသဋ္ဌပူတိမုတ္တသဒိသေန ဒေါသေန ပဒူသိတစိတ္တံ. အတ္တနော စိတ္တေနာတိ အတ္တနော စေတောပရိယဉာဏေန သဗ္ဗညုတညာဏေန ဝါ သဟိတေန စိတ္တေန. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဣဋ္ဌာကာရေန ဧတီတိ အယော, သုခံ. သဗ္ဗသော အပေတော အယော ဧတဿ, ဧတသ္မာတိ ဝါ အပါယော, ကာယိကဿ စေတသိကဿ စ ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဝတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ဒုဂ္ဂတိ, ကာရဏာဝသေန ဝိဝိဓံ ဝိကာရေန စ နိပါတိယန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝိနိပါတော, အပ္ပကောပိ နတ္ထိ အယော သုခံ ဧတ္ထာတိ နိရယောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

43. Trong phần thứ ba, dosena paduṭṭhacittanti (tâm bị ô nhiễm bởi sân) là tâm bị ô nhiễm bởi sân, giống như nước tiểu thối trộn lẫn với chất độc, do làm ô uế các pháp tương ưng và dòng tâm thức nơi nó sanh khởi. Attano cittena (bằng tâm của mình) là bằng tâm của mình cùng với tha tâm thông hoặc nhất thiết trí. Paricchinditvā (sau khi phân định) là sau khi phân định bằng trí tuệ. Ayo là hạnh phúc, vì nó đến một cách đáng mong muốn. Apāyo (đọa xứ) là nơi hoàn toàn không có hạnh phúc (ayo). Duggati (ác thú) là nơi đến, là nơi diễn ra của khổ thân và khổ tâm. Vinipāto (đọa xứ) là nơi chúng sanh bị rơi vào theo nhiều cách khác nhau do nguyên nhân và do sự biến đổi. Nirayo (địa ngục) là nơi không có một chút hạnh phúc (ayo) nào. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy.

၄၄. စတုတ္ထေ သဒ္ဓါပသာဒေန ပသန္နန္တိ သဒ္ဓါသင်္ခါတေန ပသာဒေန ပသန္နံ, န ဣန္ဒြိယာနံ အဝိပ္ပသန္နတာယ. သုခဿ ဂတိန္တိ သုခဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. သုခမေဝေတ္ထ ဂစ္ဆန္တိ, န ဒုက္ခန္တိ ဝါ သုဂတိ. မနာပိယရူပါဒိတာယ သဟ အဂ္ဂေဟီတိ သဂ္ဂံ, လောကံ.

44. Trong phần thứ tư, saddhāpasādena pasannaṃ (tịnh tín với niềm tin) là tịnh tín với sự trong sạch được gọi là niềm tin, chứ không phải do sự không trong sạch của các căn. Sukhassa gati (cõi của hạnh phúc) là nơi diễn ra của hạnh phúc. Sugati (thiện thú) là nơi chúng sanh chỉ đến với hạnh phúc, không có đau khổ. Saggaṃ, lokaṃ (thiên giới, thế gian) là nơi có những điều cao thượng cùng với các sắc... làm hài lòng tâm ý.

၄၅. ပဉ္စမေ [Pg.98] ပရိဠာဟဝူပသမကရော ရဟဒေါ ဧတ္ထာတိ ရဟဒေါ, ဥဒကပုဏ္ဏော ရဟဒေါ ဥဒကရဟဒေါ. ဥဒကံ ဒဟတိ ဓာရေတီတိ ဥဒကဒဟော. အာဝိလောတိ ကလလဗဟုလတာယ အာကုလော. တေနာဟ – ‘‘အဝိပ္ပသန္နော’’တိ. လုဠိတောတိ ဝါတေန အာလောဠိတော. တေနာဟ – ‘‘အပရိသဏ္ဌိတော’’တိ. ဝါတာဘိဃာတေန ဝီစိတရင်္ဂမလသမာကုလတာယ ဟိ ပရိတော န သဏ္ဌိတော ဝါ အပရိသဏ္ဌိတော. ဝါတာဘိဃာတေန ဥဒကဿ စ အပ္ပဘာဝေန ကလလီဘူတော ကဒ္ဒမဘာဝပ္ပတ္တောတိ အာဟ – ‘‘ကဒ္ဒမီဘူတော’’တိ. သိပ္ပိယော မုတ္တသိပ္ပိအာဒယော. သမ္ဗုကာ သင်္ခသလာကဝိသေသာ. စရန္တမ္ပိ တိဋ္ဌန္တမ္ပီတိ ယထာလာဘဝစနမေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တမေဝ ဟိ ယထာလာဘဝစနတံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဧတ္ထာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ.

45. Ở trường hợp thứ năm, hồ nước làm dịu cơn nóng bức ở đây là hồ nước (rahado). Hồ nước đầy nước là hồ nước (udakarahado). Nơi chứa đựng, gìn giữ nước là hồ nước (udakadaho). Bị vẩn đục (āvilo) là bị khuấy động do có nhiều bùn. Do đó, ngài nói: “Không trong lắng (avippasanno)”. Bị khuấy động (luḷito) là bị gió làm xáo động. Do đó, ngài nói: “Không yên lặng (aparisaṇṭhito)”. Thật vậy, do bị gió tác động, do bị xáo trộn bởi sóng, gợn, và cặn bẩn nên không yên lặng xung quanh, hoặc là không yên lặng (aparisaṇṭhito). Do bị gió tác động và do lượng nước ít nên đã trở thành bùn lầy, đã đạt đến trạng thái bùn lầy, nên ngài nói: “Đã trở thành bùn lầy (kaddamībhūto)”. Vỏ sò (sippiyo) là vỏ sò ngọc trai v.v... Ốc (sambukā) là các loại ốc xà cừ, ốc nẻ. “Đang di chuyển hoặc đang đứng yên” (carantampi tiṭṭhantampīti), điều này nên được hiểu là lời nói tùy theo những gì có được. Thật vậy, để chỉ rõ ý nghĩa “tùy theo những gì có được” đó, ngài đã bắt đầu bằng câu “Ở đây (etthā)” v.v...

ပရိယောနဒ္ဓေနာတိ ပဋိစ္ဆာဒိတေန. တယိဒံ ကာရဏေန အာဝိလဘာဝဿ ဒဿနံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဘဝေါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော, သော ပန လောကိယောပိ ဟောတိ လောကုတ္တရောပီတိ အာဟ – ‘‘လောကိယလောကုတ္တရမိဿကော’’တိ. ပေစ္စ သမ္ပရေတဗ္ဗတော သမ္ပရာယော, ပရလောကော. တေနာဟ – ‘‘သော ဟိ ပရတ္ထ အတ္ထောတိ ပရတ္ထော’’တိ. ဣတိ ဒွိဓာပိ သကသန္တတိပရိယာပန္နော ဧဝ ဂဟိတောတိ ဣတရမ္ပိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ – ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. အယန္တိ ကုသလကမ္မပထသင်္ခါတော ဒသဝိဓော ဓမ္မော. သတ္ထန္တရကပ္ပာဝသာနေတိ ဣဒံ တဿ အာသန္နဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယဿ ကဿစိ အန္တရကပ္ပဿာဝသာနေတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အရိယာနံ ယုတ္တန္တိ အရိယာနံ အရိယဘာဝါယ ယုတ္တံ, တတော ဧဝ အရိယဘာဝံ ကာတုံ သမတ္ထံ. ဉာဏမေဝ ဉေယျဿ ပစ္စက္ခကရဏဋ္ဌေန ဒဿနန္တိ အာဟ – ‘‘ဉာဏမေဝ ဟီ’’တိအာဒိ. ကိံ ပန တန္တိ အာဟ – ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခူ’’တိအာဒိ.

“Bị bao phủ (pariyonaddhena)” là bị che đậy. Điều này là sự trình bày về trạng thái vẩn đục cùng với nguyên nhân. Lợi ích trong hiện tại (diṭṭhadhammiko) là sự hiện hữu trong chính tự thân này, trong hiện tại. Lợi ích ấy lại có thể là hiệp thế hoặc siêu thế, nên ngài nói: “Pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế (lokiyalokuttaramissako)”. Đời sau (samparāyo) là thế giới bên kia, vì phải đi đến sau khi chết. Do đó, ngài nói: “Vì lợi ích ấy ở thế giới khác nên là lợi ích đời sau (parattho)”. Như vậy, cả hai phương diện đều được xem là thuộc về dòng tương tục của chính mình. Để bao gồm cả phần còn lại và trình bày, ngài đã nói: “Hơn nữa (apicā)” v.v... “Điều này (ayaṃ)” là pháp mười loại được gọi là con đường của nghiệp thiện. “Vào cuối của trung kiếp đao binh (satthantarakappāvasāne)”, điều này được nói đến với ý nghĩa về sự gần kề của nó. Nên được hiểu là “vào cuối của bất kỳ trung kiếp nào”. “Thích hợp với các bậc Thánh (ariyānaṃ yuttaṃ)” là thích hợp cho trạng thái Thánh của các bậc Thánh, do đó có khả năng tạo ra trạng thái Thánh. Trí tuệ chính là thấy biết (ñāṇameva... dassanaṃ) theo ý nghĩa làm cho đối tượng cần biết trở nên trực nhận, nên ngài nói: “Thật vậy, chính trí tuệ (ñāṇameva hī)” v.v... Nhưng đó là gì? Ngài nói: “Thiên nhãn (dibbacakkhū)” v.v...

၄၆. ဆဋ္ဌေ အစ္ဆောတိ တနုကော. တနုဘာဝမေဝ ဟိ သန္ဓာယ ‘‘အဗဟလော’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပသန္နော နာမ အစ္ဆော န ဗဟလော, တသ္မာ ‘‘ပသန္နောတိပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိပ္ပသန္နောတိ ဝိသေသေန ပသန္နော. သော ပန သမ္မာ ပသန္နော နာမ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘သုဋ္ဌု ပသန္နော’’တိ. အနာဝိလောတိ အကလုသော. တေနာဟ – ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိ. သင်္ခန္တိ ခုဒ္ဒကသေဝါလံ, ယံ ‘‘တိလဗီဇက’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သေဝါလန္တိ ကဏ္ဏိကသေဝါလံ. ပဏကန္တိ ဥဒကမလံ. စိတ္တဿ အာဝိလဘာဝေါ နီဝရဏဟေတုကောတိ အာဟ – ‘‘အနာဝိလေနာတိ ပဉ္စနီဝရဏဝိမုတ္တေနာ’’တိ.

46. Ở trường hợp thứ sáu, trong (accho) là mỏng. Thật vậy, với ý nghĩa là trạng thái mỏng, từ “không dày đặc (abahalo)” đã được nói đến. Bởi vì cái được gọi là trong lắng (pasanno) thì trong (accho) và không dày đặc, do đó từ “trong lắng (pasanno)” cũng được cho là phù hợp. Rất trong lắng (vippasanno) là trong lắng một cách đặc biệt. Điều đó lại được gọi là trong lắng một cách chân chánh, nên ngài nói: “Rất trong lắng (suṭṭhu pasanno)”. Không vẩn đục (anāvilo) là không dơ bẩn. Do đó, ngài nói: “Thanh tịnh (parisuddho)” v.v... Rêu nhỏ (saṅkha) là loại rêu nhỏ, được gọi là “hạt mè”. Rêu (sevāla) là loại rêu tai. Bèo (paṇaka) là cặn bẩn của nước. Trạng thái vẩn đục của tâm là do các triền cái làm nhân, nên ngài nói: “Không vẩn đục (anāvilena) là do đã giải thoát khỏi năm triền cái”.

၄၇. သတ္တမေ [Pg.99] ရုက္ခဇာတာနီတိ ဧတ္ထ ဇာတသဒ္ဒေန ပဒဝဍ္ဎနမေဝ ကတံ ယထာ ‘‘ကောသဇာတ’’န္တိ အာဟ – ‘‘ရုက္ခာနမေဝေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. ကောစိ ဟိ ရုက္ခော ဝဏ္ဏေန အဂ္ဂေါ ဟောတိ ယထာ တံ ရတ္တစန္ဒနာဒိ. ကောစိ ဂန္ဓေန ယထာ တံ ဂေါသီတစန္ဒနံ. ကောစိ ရသေန ခဒိရာဒိ. ကောစိ ထဒ္ဓတာယ စမ္ပကာဒိ. မဂ္ဂဖလာဝဟတာယ ဝိပဿနာဝသေန ဘာဝိတမ္ပိ ဂဟိတံ. ‘‘တတ္ထ တတ္ထေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၀၃) ဝစနတော ‘‘အဘိညာပါဒကစတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တမေဝ, အာဝုသော’’တိ ဖုဿမိတ္တတ္ထေရော ဝဒတိ.

47. Ở trường hợp thứ bảy, trong câu “các loài cây (rukkhajātāni)”, từ “loài (jāta)” ở đây chỉ được thêm vào để làm đẹp từ, giống như trong câu “loài kén (kosajāta)”, nên ngài nói: “Đây chính là một tên gọi khác của các cây (rukkhānam)”. Thật vậy, có cây thì vượt trội về màu sắc, như cây chiên đàn đỏ v.v... Có cây thì về hương thơm, như cây chiên đàn gosīta. Có cây thì về vị, như cây khadira (keo cao) v.v... Có cây thì về độ cứng, như cây campaka (ngọc lan) v.v... Pháp được tu tập theo phương diện minh sát để mang lại đạo và quả cũng được bao gồm. Dựa theo câu “Vị ấy đạt đến khả năng chứng ngộ ngay tại nơi này nơi kia” (A. Ni. 3.103), trưởng lão Phussamitta nói: “Này chư hiền, đó chính là tâm thiền thứ tư làm nền tảng cho các thắng trí”.

၄၈. အဋ္ဌမေ စိတ္တဿ ပရိဝတ္တနံ ဥပ္ပာဒနိရောဓာ ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘ဧဝံ လဟုံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ လဟုံ နိရုဇ္ဈနက’’န္တိ. အဓိမတ္တပမာဏတ္ထေတိ အတိက္ကန္တပမာဏတ္ထေ, ပမာဏာတီတတာယန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ – ‘‘အတိဝိယ န သုကရာ’’တိ. စက္ခုဝိညာဏမ္ပိ အဓိပ္ပေတမေဝါတိ သဗ္ဗဿပိ စိတ္တဿ သမာနခဏတ္တာ ဝုတ္တံ. စိတ္တဿ အတိဝိယ လဟုပရိဝတ္တိဘာဝံ ထေရဝါဒေန ဒီပေတုံ – ‘‘ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စိတ္တသင်္ခါရာတိ သသမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ ဝဒတိ. ဝါဟသတာနံ ခေါ, မဟာရာဇ, ဝီဟီနန္တိ ပေါတ္ထကေသု လိခန္တိ, ‘‘ဝါဟသတံ ခေါ, မဟာရာဇ, ဝီဟီန’’န္တိ ပန ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ. မိလိန္ဒပဉှေပိ (မိ. ပ. ၄.၁.၂) ဟိ ကတ္ထစိ အယမေဝ ပါဌော ဒိဿတိ. ‘‘ဝါဟသတာန’’န္တိ ဝါ ပစ္စတ္တေ သာမိဝစနံ ဗျတ္တယေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဍ္ဎစူဠန္တိ ထောကေန ဦနံ ဥပဍ္ဎံ. ကဿ ပန ဥပဍ္ဎန္တိ? အဓိကာရတော ဝါဟဿာတိ ဝိညာယတိ. ‘‘အဍ္ဎစုဒ္ဒသ’’န္တိ ကေစိ. ‘‘အဍ္ဎစတုတ္ထ’’န္တိ အပရေ. သာဓိကံ ဒိယဍ္ဎသတံ ဝါဟာတိ ဒဠှံ ကတွာ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတဗ္ဗံ. စတုနာဠိကော တုမ္ဗော. ပုစ္ဆာယ အဘာဝေနာတိ ‘‘သက္ကာ ပန, ဘန္တေ, ဥပမံ ကာတု’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တာယ ပုစ္ဆာယ အဘာဝေန န ကတာ ဥပမာ. ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေတိ သန္နိပတိတပရိသာယ ယထာရဒ္ဓဓမ္မဒေသနာယ ပရိယောသာနေ.

48. Ở trường hợp thứ tám, sự thay đổi của tâm chính là sự sanh và diệt, nên ngài nói: “Như vậy, có sự sanh lên nhanh chóng và diệt đi nhanh chóng”. “Với ý nghĩa mức độ quá lớn (adhimattapamāṇatthe)” là với ý nghĩa vượt qua mức độ, nghĩa là vượt ngoài sự đo lường. Do đó, ngài nói: “Rất không dễ dàng (ativiya na sukarā)”. Nhãn thức cũng được bao hàm, điều này được nói đến vì tất cả các tâm đều có sát-na tương đương. Để làm sáng tỏ bản chất thay đổi cực kỳ nhanh chóng của tâm theo Thượng Tọa Bộ, ngài đã nói: “Nhưng trong ý nghĩa này (imasmiṃ panatthe)” v.v... “Tâm hành (cittasaṅkhārā)” là nói đến tâm cùng với các tâm sở tương ưng. “Thưa đại vương, của một trăm cỗ xe lúa (vāhasatānaṃ kho, mahārāja, vīhīnaṃ)” được viết trong các sách, nhưng bản văn nên là “Thưa đại vương, một trăm cỗ xe lúa (vāhasataṃ kho, mahārāja, vīhīnaṃ)”. Thật vậy, trong Milindapañha (Mi. Pa. 4.1.2) ở một vài nơi cũng thấy bản văn này. Hoặc nên hiểu rằng “vāhasatānaṃ” là sở hữu cách số nhiều được dùng một cách bất quy tắc (cho số ít). “Nửa cūḷa (aḍḍhacūḷa)” là một nửa thiếu đi một chút. Một nửa của cái gì? Theo văn mạch, được hiểu là của một vāha (cỗ xe). Một số người nói là “mười ba rưỡi (aḍḍhacuddasa)”. Những người khác nói là “ba rưỡi (aḍḍhacatuttha)”. Có người quả quyết nói rằng “một trăm năm mươi vāha có dư”, điều này cần được xem xét. Một tumbo bằng bốn nāḷika. “Do không có câu hỏi (pucchāya abhāvena)” là do không có câu hỏi được đặt ra như “Bạch ngài, có thể nêu lên một ví dụ được không?” nên ví dụ đã không được đưa ra. “Vào cuối buổi thuyết pháp (dhammadesanāpariyosāne)” là vào cuối buổi thuyết pháp đã được bắt đầu cho hội chúng đã tụ tập.

၄၉. နဝမေ ပဘဿရန္တိ ပရိယောဒါတံ သဘာဝပရိသုဒ္ဓဋ္ဌေန. တေနာဟ – ‘‘ပဏ္ဍရံ ပရိသုဒ္ဓ’’န္တိ. ပဘဿရတာဒယော နာမ ဝဏ္ဏဓာတုယံ လဗ္ဘနကဝိသေသာတိ အာဟ – ‘‘ကိံ ပန စိတ္တဿ ဝဏ္ဏော နာမ အတ္ထီ’’တိ? ဣတရော အရူပတာယ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ပရိယာယကထာ အယံ တာဒိသဿ စိတ္တဿ ပရိသုဒ္ဓဘာဝနာဒီပနာယာတိ ဒဿေန္တော ‘‘နီလာဒီန’’န္တိအာဒိမာဟ. တထာ ဟိ ‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ ပရိသုဒ္ဓေ ပရိယောဒါတေ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၃-၂၄၄; မ. နိ. ၁.၃၈၄-၃၈၆, ၄၃၁-၄၃၃; ပါရာ. ၁၂-၁၃) ဝုတ္တံ[Pg.100]. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣဒမ္ပိ နိရုပက္ကိလေသတာယ ပရိသုဒ္ဓန္တိ ပဘဿရ’’န္တိ. ကိံ ပန ဘဝင်္ဂစိတ္တံ နိရုပက္ကိလေသန္တိ? အာမ သဘာဝတော နိရုပက္ကိလေသံ, အာဂန္တုကဥပက္ကိလေသဝသေန ပန သိယာ ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ. တေနာဟ – ‘‘တဉ္စ ခေါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အတ္တနော တေသဉ္စ ဘိက္ခူနံ ပစ္စက္ခဘာဝတော ပုဗ္ဗေ ‘‘ဣဒ’’န္တိ ဝတွာ ဣဒါနိ ပစ္စာမသနဝသေန ‘‘တ’’န္တိ အာဟ. စ-သဒ္ဒေါ အတ္ထူပနယနေ. ခေါ-သဒ္ဒေါ ဝစနာလင်္ကာရေ, အဝဓာရဏေ ဝါ. ဝက္ခမာနဿ အတ္ထဿ နိစ္ဆိတဘာဝတော ဘဝင်္ဂစိတ္တေန သဟာဝဋ္ဌာနာဘာဝတော ဥပက္ကိလေသာနံ အာဂန္တုကတာတိ အာဟ – ‘‘အသဟဇာတေဟီ’’တိအာဒိ. ရာဂါဒယော ဥပေစ္စ စိတ္တသန္တာနံ ကိလိဿန္တိ ဝိဗာဓေန္တိ ဥပတာပေန္တိ စာတိ အာဟ – ‘‘ဥပက္ကိလေသေဟီတိ ရာဂါဒီဟီ’’တိ. ဘဝင်္ဂစိတ္တဿ နိပ္ပရိယာယတော ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌတာ နာမ နတ္ထိ အသံသဋ္ဌဘာဝတော, ဧကသန္တတိပရိယာပန္နတာယ ပန သိယာ ဥပက္ကိလိဋ္ဌတာပရိယာယောတိ အာဟ – ‘‘ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ နာမာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ဘိန္နသန္တာနဂတာယပိ နာမ ဣရိယာယ လောကေ ဂါရယှတာ ဒိဿတိ, ပဂေဝ ဧကသန္တာနဂတာယ ဣရိယာယာတိ ဣမံ ဝိသေသံ ဒဿေတိ. တေနာဟ – ‘‘ဇဝနက္ခဏေ…ပေ… ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ နာမ ဟောတီ’’တိ.

49. Trong bài kinh thứ chín, (từ) pabhassaram có nghĩa là trong sáng, do ý nghĩa là thanh tịnh tự nhiên. Do đó, ngài đã nói: “trắng trẻo, thanh tịnh.” Các đặc tính như sự trong sáng, v.v... là những đặc điểm có thể có được trong yếu tố sắc, do đó ngài đã hỏi: “Nhưng tâm có sắc tướng chăng?” Vị kia, do (tâm) là vô sắc, đã bác bỏ rằng “không có”, và để chỉ ra rằng đây là một cách nói ẩn dụ nhằm làm sáng tỏ trạng thái thanh tịnh của một tâm như vậy, ngài đã nói bắt đầu bằng “của các màu xanh, v.v...”. Thật vậy, đã được nói rằng: “vị ấy, với tâm được định tĩnh như vậy, thanh tịnh, trong sáng”. Chính vì thế, ngài đã nói: “Cái này cũng vậy, do không có phiền não nên thanh tịnh, (nên gọi là) trong sáng.” Nhưng phải chăng tâm hữu phần không có phiền não? Vâng, về bản chất thì không có phiền não, nhưng có thể bị ô nhiễm do các phiền não ngoại lai. Do đó, ngài đã nói bắt đầu bằng “Và cái đó...”. Ở đây, trước kia ngài đã nói “cái này” vì đó là điều hiển nhiên đối với chính ngài và các vị tỳ khưu ấy, bây giờ ngài nói “cái đó” theo cách xem xét lại. Từ ca có ý nghĩa dẫn đến ý nghĩa. Từ kho dùng để trang trí lời nói, hoặc để nhấn mạnh. Do ý nghĩa sắp được nói đến là chắc chắn, và do các phiền não không cùng tồn tại với tâm hữu phần, nên chúng là ngoại lai, do đó ngài đã nói bắt đầu bằng “bởi những (phiền não) không đồng sanh”. Tham ái, v.v... khi đến làm ô nhiễm, gây tổn hại, và làm phiền não dòng tâm, do đó ngài đã nói: “bởi các phiền não, tức là bởi tham ái, v.v...”. Tâm hữu phần, một cách trực tiếp, không có sự ô nhiễm bởi các phiền não vì chúng không pha trộn, nhưng có thể có cách nói về sự ô nhiễm do thuộc cùng một dòng tương tục, do đó ngài đã nói: “được gọi là bị ô nhiễm”. Bây giờ, để làm rõ ý nghĩa đó bằng ví dụ, ngài đã nói bắt đầu bằng “Ví như...”. Qua đó, ngài chỉ ra sự khác biệt này: ngay cả một hành vi thuộc dòng tương tục khác cũng bị thế gian khiển trách, huống chi là hành vi thuộc cùng một dòng tương tục. Do đó, ngài đã nói: “trong khoảnh khắc tốc hành tâm... v.v... được gọi là bị ô nhiễm.”

၅၀. ဒသမေ ဘဝင်္ဂစိတ္တမေဝ စိတ္တန္တိ ‘‘ပဘဿရမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဘဝင်္ဂစိတ္တမေဝ. ယဒဂ္ဂေန ဘဝင်္ဂစိတ္တံ တာဒိသပစ္စယသမဝါယေ ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ နာမ ဝုစ္စတိ, တဒဂ္ဂေန တဗ္ဗိဓုရပစ္စယသမဝါယေ ဥပက္ကိလေသတော ဝိမုတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ – ‘‘ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ နာမ ဟောတီ’’တိ. သေသမေတ္ထ နဝမသုတ္တေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

50. Trong bài kinh thứ mười, chính tâm hữu phần được gọi là tâm, nên câu “Này các Tỳ khưu, tâm này trong sáng” chính là nói về tâm hữu phần. Khi nào tâm hữu phần, do sự kết hợp của các duyên tương tự, được gọi là bị ô nhiễm, thì khi đó, do sự kết hợp của các duyên trái ngược, nó được gọi là được giải thoát khỏi các phiền não. Do đó, ngài đã nói: “được gọi là đã giải thoát khỏi các phiền não.” Phần còn lại ở đây nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong bài kinh thứ chín.

ပဏိဟိတအစ္ဆဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Phẩm Paṇihitaaccha đã kết thúc.

၆. အစ္ဆရာသံဃာတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

6. Giải thích Phẩm Accharāsaṅghāta

၅၁. ဆဋ္ဌဿ ပဌမေ အဿုတဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘သာဓု ပညာဏဝါ နရော’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၂.၁၈.၁၀၁) အတ္ထိတာမတ္တဿ ဗောဓကော ဝါ-သဒ္ဒေါ. ‘‘သီလဝါ ဟောတိ ကလျာဏဓမ္မော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၃၈၁) ပသံသာဝိသိဋ္ဌာယ အတ္ထိတာယ. ‘‘ပညဝါ ဟောတိ [Pg.101] ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၁၇; မ. နိ. ၂.၂၅) အတိသယတ္ထဝိသိဋ္ဌာယ အတ္ထိတာယ, တသ္မာ ယဿ ပသတ္ထံ အတိသယေန ဝါ သုတံ အတ္ထိ, သော သုတဝါ, သံကိလေသဝိဒ္ဓံသနသမတ္ထံ ပရိယတ္တိဓမ္မဿဝနံ, တံ သုတွာ တထတ္တာယ ပဋိပတ္တိ စ ‘‘သုတဝါ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန ပကာသိတာ. သောတဗ္ဗယုတ္တံ သုတွာ ကတ္တဗ္ဗနိပ္ဖတ္တိဝသေန သုဏီတိ ဝါ သုတဝါ, တပ္ပဋိက္ခေပေန န သုတဝါတိ အဿုတဝါ.

51. Trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ sáu, về từ assutavā (vô văn). Ở đây, trong các câu như “người có trí tuệ là tốt”, hậu tố -vā chỉ đơn thuần sự hiện hữu. Trong các câu như “vị ấy có giới, có thiện pháp”, (hậu tố -vā) chỉ sự hiện hữu được tán thán. Trong các câu như “vị ấy có trí tuệ, sở hữu trí tuệ thấy được sự sanh diệt”, (hậu tố -vā) chỉ sự hiện hữu đặc biệt vượt trội. Do đó, người nào có sự nghe (học) được tán thán hoặc vượt trội, người đó là sutavā (hữu văn). Sự nghe pháp học có khả năng phá tan phiền não, và sự thực hành để đạt được trạng thái đó sau khi đã nghe, được biểu thị bằng từ sutavā. Hoặc, sutavā là người nghe (suṇīti) do đã hoàn thành điều cần làm sau khi nghe điều đáng nghe. Trái ngược với điều đó, người không nghe là assutavā (vô văn).

အယဉှိ အကာရော ‘‘အဟေတုကာ ဓမ္မာ (ဓ. သ. ၂ ဒုကမာတိကာ), အဘိက္ခုကော အာဝါသော’’တိအာဒီသု (ပါစိ. ၁၀၄၇) တံသမာယောဂနိဝတ္တိယံ ဒိဋ္ဌော. ‘‘အပ္ပစ္စယာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၇ ဒုကမာတိကာ) တံသမ္ဗန္ဓိဘာဝနိဝတ္တိယံ. ပစ္စယုပ္ပန္နဉှိ ပစ္စယသမ္ဗန္ဓီတိ အပစ္စယုပ္ပန္နတ္တာ အတံသမ္ဗန္ဓိတာ ဧတ္ထ ဇောတိတာ. ‘‘အနိဒဿနာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၉ ဒုကမာတိကာ) တံသဘာဝနိဝတ္တိယံ. နိဒဿနဉှိ ဧတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗတာ. အထ ဝါ ပဿတီတိ နိဒဿနံ, စက္ခုဝိညာဏံ. တဂ္ဂဟေတဗ္ဗတာနိဝတ္တိယံ, တထာ ‘‘အနာသဝါ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၅ ဒုကမာတိကာ). ‘‘အပ္ပဋိဃာ ဓမ္မာ (ဓ. သ. ၁၀ ဒုကမာတိကာ) အနာရမ္မဏာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၅၅ ဒုကမာတိကာ) တံကိစ္စနိဝတ္တိယံ. ‘‘အရူပိနော ဓမ္မာ အစေတသိကာဓမ္မာ’’တိ တံသဘာဝနိဝတ္တိယံ. တဒညတာ ဟိ ဣဓ ပကာသိတာ. ‘‘အမနုဿော’’တိ တဗ္ဘာဝမတ္တနိဝတ္တိယံ. မနုဿတ္တမတ္တံ နတ္ထိ, အညံ တံသဒိသန္တိ. သဒိသတာ ဟိ ဧတ္ထ သူစိတာ. ‘‘အဿမဏော သမဏပဋိညော အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၃) စ တံသမ္ဘာဝနီယဂုဏနိဝတ္တိယံ. ဂရဟာ ဟိ ဣဓ ဉာယတိ. ‘‘ကစ္စိ ဘောတော အနာမယံ (ဇာ. ၁.၁၅.၁၄၆; ၂.၂၀.၁၂၉) အနုဒရာ ကညာ’’တိ စ တဒနပ္ပဘာဝနိဝတ္တိယံ. ‘‘အနုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၇ တိကမာတိကာ) တံသဒိသဘာဝနိဝတ္တိယံ. အတီတာနဉှိ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗတ္တာ ဥပ္ပာဒိဓမ္မာနဉ္စ ပစ္စယေကဒေသသိဒ္ဓိယာ အာရဒ္ဓုပ္ပာဒဘာဝတော ကာလဝိနိမုတ္တဿ စ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဥပ္ပန္နာနုကူလတာ, ပဂေဝ ပစ္စုပ္ပန္နာနန္တိ တဗ္ဗိဓုရတာ ဟေတ္ထ ဝိညာယတိ. ‘‘အသေက္ခာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၁ တိကမာတိကာ) တဒပရိယောသာနနိဝတ္တိယံ. တန္နိဋ္ဌာနဉှေတ္ထ ပကာသိတန္တိ ဧဝံ အနေကေသံ အတ္ထာနံ ဇောတကော. ဣဓ ပန ‘‘အရူပိနော ဓမ္မာ (ဓ. သ. ၁၁ ဒုကမာတိကာ), အစေတသိကာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၅၇ ဒုကမာတိကာ) ဝိယ တံသဘာဝနိဝတ္တိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, အညတ္ထေတိ အတ္ထော. ဧတေနဿ သုတာဒိဉာဏဝိရဟံ ဒဿေတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အာဂမာဓိဂမာဘာဝါ ဉေယျော အဿုတဝါ ဣတီ’’တိ.

Thật vậy, chữ ‘a’ này được thấy với ý nghĩa phủ định sự tương hợp trong các trường hợp như: ‘các pháp vô nhân’ (dha. sa. 2 dukamātikā), ‘trú xứ không có tỳ khưu’ (pāci. 1047). Trong câu ‘các pháp vô duyên’ (dha. sa. 7 dukamātikā), nó có ý nghĩa phủ định trạng thái có liên quan. Vì pháp do duyên sanh mới có liên quan đến duyên, nên ở đây sự không liên quan đến duyên được soi sáng do vì không phải do duyên sanh. Trong câu ‘các pháp vô kiến’ (dha. sa. 9 dukamātikā), nó có ý nghĩa phủ định tự tánh của nó. Vì ở đây ‘nidassana’ là trạng thái có thể được thấy. Hoặc ‘passati’ (thấy) là ‘nidassanaṃ’ (sự thấy), tức là nhãn thức. Nó có ý nghĩa phủ định trạng thái có thể bị nắm bắt bởi cái ấy, tương tự như trong câu ‘các pháp vô lậu’ (dha. sa. 15 dukamātikā). Trong các câu ‘các pháp vô đối ngại (dha. sa. 10 dukamātikā), các pháp vô cảnh’ (dha. sa. 55 dukamātikā), nó có ý nghĩa phủ định phận sự của nó. Trong các câu ‘các pháp vô sắc, các pháp phi tâm sở,’ nó có ý nghĩa phủ định tự tánh của nó. Vì ở đây, sự khác biệt được biểu thị. Trong từ ‘phi nhân,’ nó có ý nghĩa phủ định chính trạng thái ấy. Chỉ là không có nhân tánh, nhưng là một loài khác tương tự như vậy. Vì ở đây, sự tương tự được ám chỉ. Và trong các câu ‘không phải sa-môn mà tự nhận là sa-môn, không phải người sống phạm hạnh mà tự nhận là người sống phạm hạnh’ (a. ni. 3.13), nó có ý nghĩa phủ định phẩm chất đáng có. Vì ở đây, sự khiển trách được hiểu ngầm. Và trong các câu ‘chắc ngài được vô bệnh chứ (jā. 1.15.146; 2.20.129), cô gái không có bụng nhỏ (tức có thai)’ nó có ý nghĩa phủ định trạng thái không dồi dào của nó. Trong câu ‘các pháp vị sanh’ (dha. sa. 17 tikamātikā), nó có ý nghĩa phủ định trạng thái tương tự. Vì các pháp quá khứ đã từng sanh khởi, các pháp có sự sanh khởi thì sự khởi đầu sanh khởi đã được thành tựu một phần do duyên, và cái được giải thoát khỏi thời gian thì hiện hữu, nên có sự tương ứng với cái đã sanh, huống nữa là các pháp hiện tại, nên ở đây sự thiếu vắng điều đó được hiểu. Trong câu ‘các pháp vô học’ (dha. sa. 11 tikamātikā), nó có ý nghĩa phủ định sự chưa kết thúc của nó. Vì ở đây, sự hoàn mãn của nó được biểu thị. Như vậy, nó soi sáng nhiều ý nghĩa. Tuy nhiên, ở đây, nó nên được hiểu theo ý nghĩa phủ định tự tánh của nó, như trong các trường hợp ‘các pháp vô sắc (dha. sa. 11 dukamātikā), các pháp phi tâm sở’ (dha. sa. 57 dukamātikā), nghĩa là có ý nghĩa khác. Bằng điều này, nó cho thấy sự thiếu vắng trí tuệ về văn v.v... Do đó, có lời nói rằng: ‘Do không có văn và chứng, nên được biết là người vô văn.’

ဣဒါနိ [Pg.102] တဿတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ ခန္ဓဓာတာဒိကောသလ္လေနပိ ဥပက္ကိလေသဥပက္ကိလိဋ္ဌာနံ ဇာနနဟေတုဘူတံ ဗာဟုသစ္စံ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဗဟုဿုတော ဟောတိ? ယတော ခေါ, ဘိက္ခု, ခန္ဓကုသလော ဟောတိ. ဓာတု…ပေ… အာယတန…ပေ… ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကုသလော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, ဘိက္ခု, ဗဟုဿုတော ဟောတီ’’တိ. တသ္မာ ‘‘ယဿ စ ခန္ဓဓာတုအာယတနပစ္စယာကာရသတိပဋ္ဌာနာဒီသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝါစုဂ္ဂတကရဏံ ဥဂ္ဂဟော. အတ္ထပရိပုစ္ဆနံ ပုရိပုစ္ဆာ. ကုသလေဟိ သဟ စောဒနာပရိဟရဏဝသေန ဝိနိစ္ဆယကရဏံ ဝိနိစ္ဆယော. အာစရိယေ ပန ပယိရုပါသိတွာ အတ္ထဓမ္မာနံ အာဂမနံ သုတမယဉာဏဝသေန အဝဗုဇ္ဈနံ အာဂမော. မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနံ သစ္ဆိကိရိယာ အဓိဂမော.

Bây giờ, để giải thích ý nghĩa của điều đó, ngài nói ‘yo hī’ v.v... Ở đây, vì sự đa văn là nguyên nhân để biết các phiền não và các cơ sở của phiền não, cũng nhờ vào sự thiện xảo về uẩn, giới v.v... Như có lời nói: ‘Bạch ngài, do mức độ nào được gọi là người đa văn? Này tỳ khưu, khi vị ấy thiện xảo về uẩn, thiện xảo về giới... thiện xảo về xứ... thiện xảo về duyên khởi. Này tỳ khưu, do mức độ ấy được gọi là người đa văn.’ Do đó, có lời nói rằng ‘và người nào đối với uẩn, giới, xứ, duyên khởi, niệm xứ v.v...’ Ở đây, việc học thuộc lòng là ‘thọ trì’ (uggaho). Việc hỏi han về ý nghĩa là ‘thẩm vấn’ (paripucchā). Việc phán quyết theo cách chất vấn và giải đáp cùng với những người thiện xảo là ‘quyết trạch’ (vinicchayo). Còn việc sau khi đã hầu cận bậc thầy, sự tiếp thu ý và pháp, tức là sự liễu tri bằng văn tuệ, là ‘giáo điển’ (āgamo). Sự chứng ngộ đạo, quả, và Niết-bàn là ‘chứng đắc’ (adhigamo).

ဗဟူနံ နာနပ္ပကာရာနံ သက္ကာယဒိဋ္ဌာဒီနံ အဝိဟတတ္တာ တာ ဇနေန္တိ, တာဟိ ဝါ ဇနိတာတိ ပုထုဇ္ဇနာ. အဝိဃာတမေဝ ဝါ ဇန-သဒ္ဒေါ ဝဒတိ. ပုထု သတ္ထာရာနံ မုခုလ္လောကိကာတိ ဧတ္ထ ပုထူ ဇနာ သတ္ထုပဋိညာ ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ. သဗ္ဗဂတီဟိ အဝုဋ္ဌိတာတိ ဧတ္ထ ဇနေတဗ္ဗာ, ဇာယန္တိ ဝါ ဧတ္ထ သတ္တာတိ ဇနာ, ဂတိယော, တာ ပုထူ ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ. ဣတော ပရေ ဇာယန္တိ ဧတေဟီတိ ဇနာ, အဘိသင်္ခါရာဒယော, တေ ဧတေသံ ပုထူ ဝိဇ္ဇန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ. အဘိသင်္ခါရာဒိအတ္ထော ဧဝ ဝါ ဇန-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဩဃာ ကာမောဃာဒယော. ရာဂဂ္ဂိအာဒယော သန္တာပါ. တေ ဧဝ သဗ္ဗေပိ ဝါ ကိလေသာ ပရိဠာဟာ. ပုထု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ရတ္တာတိ ဧတ္ထ ဇာယတီတိ ဇနော, ရာဂေါ ဂေဓောတိ ဧဝမာဒိကော, ပုထု ဇနော ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ. ပုထူသု ဇနာ ဇာတာ ရတ္တာတိ ဧဝံ ရာဂါဒိအတ္ထော ဧဝ ဝါ ဇန-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Do không đoạn trừ được nhiều loại thân kiến v.v... khác nhau, họ sanh ra chúng, hoặc do chúng sanh ra, nên gọi là phàm phu. Hoặc từ ‘jana’ chỉ có nghĩa là không đoạn trừ. Trong câu ‘những người trông chờ vào miệng của nhiều vị thầy,’ ở đây có nhiều người tự xưng là thầy, nên gọi là phàm phu. Trong câu ‘chưa thoát khỏi tất cả các cõi,’ ở đây chúng sanh phải sanh, hoặc sanh ra trong đó, nên ‘janā’ là các cõi; họ có nhiều cõi ấy, nên gọi là phàm phu. Sau này, họ sanh ra từ những thứ này, nên ‘janā’ là các hành v.v...; họ có nhiều thứ ấy, nên gọi là phàm phu. Hoặc từ ‘jana’ nên được hiểu là có nghĩa là các hành v.v... Các bộc lưu là dục bộc v.v... Các nhiệt não là lửa tham v.v... Chính chúng hoặc tất cả các phiền não là các thiêu đốt. Trong câu ‘say đắm nhiều trong năm dục công đức,’ ở đây ‘jano’ là cái được sanh ra, tức là tham, ái v.v...; họ có nhiều ‘jano’ ấy, nên gọi là phàm phu. Hoặc từ ‘jana’ nên được hiểu là có nghĩa là tham v.v..., như trong câu ‘say đắm trong nhiều thứ được sanh ra.’

ရတ္တာတိ ဝတ္ထံ ဝိယ ရင်္ဂဇာတေန စိတ္တဿ ဝိပရိဏာမကရေန ဆန္ဒရာဂေန ရတ္တာ သာရတ္တာ. ဂိဒ္ဓါတိ အဘိကင်္ခနသဘာဝေန အဘိဂိဇ္ဈနေန ဂိဒ္ဓါ ဂေဓံ အာပန္နာ. ဂဓိတာတိ ဂန္ထိတာ ဝိယ ဒုမ္မောစနီယဘာဝေန တတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓါ. မုစ္ဆိတာတိ ကိလေသဝသေန ဝိသညိဘူတာ ဝိယ အနညကိစ္စာ မောဟမာပန္နာ. အဇ္ဈောပန္နာတိ အနညသာဓာရဏေ ဝိယ ကတွာ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဌိတာ. လဂ္ဂါတိ ဝင်္ကကဏ္ဋကေ ဝိယ အာသတ္တာ, မဟာပလိပေ ယာဝ နာသိကဂ္ဂါ ပလိပန္နပုရိသော ဝိယ ဥဒ္ဓရိတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝေန နိမုဂ္ဂါ[Pg.103]. လဂ္ဂိတာတိ မက္ကဋာလေပေ အာလဂ္ဂဘာဝေန သမ္မသိတော ဝိယ မက္ကဋော ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဝသေန အာလဂ္ဂိတာ. ပလိဗုဒ္ဓါတိ သမ္ဗဒ္ဓါ, ဥပဒ္ဒုတာ ဝါ. အာဝုတာတိ အာဝရိတာ. နိဝုတာတိ နိဝါရိတာ. ဩဝုတာတိ ပလိဂုဏ္ဌိတာ, ပရိယောနဒ္ဓါ ဝါ. ပိဟိတာတိ ပိဒဟိတာ. ပဋိစ္ဆန္နာတိ ဆာဒိတာ. ပဋိကုဇ္ဇိတာတိ ဟေဋ္ဌာမုခဇာတာ.

‘Nhiễm’ (Rattā) là nhiễm, say đắm bởi dục tham làm biến đổi tâm, giống như tấm vải bị thuốc nhuộm làm biến đổi. ‘Tham lam’ (Giddhā) là tham lam, rơi vào sự thèm muốn bởi sự khao khát có bản chất mong cầu. ‘Trói buộc’ (Gadhitā) là bị ràng buộc vào đó một cách khó tháo gỡ, như thể bị thắt nút. ‘Mê muội’ (Mucchitā) là rơi vào si mê, không còn việc gì khác, như thể trở nên bất tỉnh do phiền não. ‘Chìm đắm’ (Ajjhopannā) là đứng yên sau khi đã nuốt trọn, hoàn tất, làm như thể là của riêng mình không chung với ai. ‘Vướng mắc’ (Laggā) là dính mắc như vào gai cong; chìm ngập, không thể kéo lên được, như người bị sa lầy trong vũng lầy lớn đến tận chóp mũi. ‘Dính chặt’ (Laggitā) là bị dính chặt bởi năm căn, như con khỉ bị dính vào bẫy khỉ. ‘Ràng buộc’ (Palibuddhā) là bị trói buộc, hoặc bị phiền nhiễu. ‘Bao phủ’ (Āvutā) là bị che lấp. ‘Ngăn che’ (Nivutā) là bị ngăn cản. ‘Bao bọc’ (Ovutā) là bị quấn quanh, hoặc bị bao trùm. ‘Đóng lại’ (Pihitā) là bị bịt kín. ‘Che đậy’ (Paṭicchannā) là bị che giấu. ‘Úp xuống’ (Paṭikujjitā) là trở nên úp mặt xuống dưới.

‘‘အဿုတဝါ’’တိ ဧတေန အဝိဇ္ဇန္ဓတာ ဝုတ္တာတိ အာဟ – ‘‘အန္ဓပုထုဇ္ဇနော ဝုတ္တော’’တိ. စိတ္တဋ္ဌိတိ စိတ္တပရိဂ္ဂဟော နတ္ထီတိ ယာယ ပဋိပတ္တိယာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ တတော ဝိပ္ပမုတ္တိဉ္စ ယထာသဘာဝတော ဇာနေယျ, သာ စိတ္တဘာဝနာ စိတ္တဋ္ဌိတိ. ဧကာရမ္မဏေ သုဋ္ဌု သမာဓာနဝသေန အဝဋ္ဌိတိံ ပါဒကံ ကတွာ ပဝတ္တိတာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေဟိ နိဿယာရမ္မဏေဟိ စ သဒ္ဓိံ စိတ္တဿ ပရိဂ္ဂဟသညိတာ ဝိပဿနာဘာဝနာပိ နတ္ထိ, ယာယ ဝုတ္တမတ္ထံ ယထာသဘာဝတော ဇာနေယျ.

Bằng từ "người vô văn", sự mù quáng do vô minh được nói đến, nên ngài nói: "được gọi là kẻ phàm phu mù quáng". Không có sự an trú của tâm, không có sự thấu triệt tâm. Sự thực hành nào mà nhờ đó người ấy có thể biết được phiền não của tâm và sự giải thoát khỏi chúng đúng theo thực tánh, sự tu tập tâm đó chính là sự an trú của tâm. Cũng không có sự tu tập minh sát được gọi là sự thấu triệt tâm, vốn được tiến hành bằng cách lấy sự an trú vững chắc trên một đối tượng duy nhất làm nền tảng, cùng với các pháp tương ưng và các đối tượng y cứ, mà nhờ đó người ấy có thể biết được ý nghĩa đã nói đúng theo thực tánh.

၅၂. ဒုတိယေ သုတဝါတိ ပဒဿ အတ္ထော အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တောယေဝ. အရိယသာဝကောတိ ဧတ္ထ စတုက္ကံ သမ္ဘဝတီတိ တံ ဒဿေတုံ – ‘‘အတ္ထိ အရိယော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ပစ္စေကံ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓဝန္တောတိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ. နနု သဗ္ဗေပိ အရိယာ ပစ္စေကမေဝ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ ဓမ္မဿ ပစ္စတ္တဝေဒနီယဘာဝတော? နယိဒမီဒိသံ ပဋိဝေဓံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယထာ ပန သာဝကာ အညေသံ နိဿယေန သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ ပရတောဃောသေန ဝိနာ တေသံ ဒဿနမဂ္ဂဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတော. ယထာ စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အညေသံ နိဿယဘာဝေန သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈန္တိ, န ဧဝမေတေ, ဧတေ ပန အပရနေယျာ ဟုတွာ အပရနာယကဘာဝေန သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပစ္စေကံ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓဝန္တောတိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ’’တိ.

52. Trong trường hợp thứ hai, ý nghĩa của từ "người có nghe" đã được nói đến trong bài kinh ngay sau đó. Ở đây, về "Thánh đệ tử", có thể có bốn trường hợp, để chỉ ra điều đó, (chú giải) bắt đầu bằng câu "có bậc Thánh" v.v... Các vị Bích-chi Phật là những vị tự mình giác ngộ các chân lý. Chẳng phải tất cả các bậc Thánh đều tự mình thấu triệt các chân lý, vì giáo pháp có tính chất tự mình chứng nghiệm hay sao? Điều này không được nói với ý nghĩa về sự thấu triệt như vậy. Giống như các vị Thinh văn thấu triệt các chân lý nhờ nương vào người khác, vì nếu không có âm thanh từ người khác, đạo kiến của các vị ấy không thể khởi sanh. Và giống như các vị Chánh Đẳng Giác tự mình giác ngộ các chân lý để làm nơi nương tựa cho người khác, các vị này (Bích-chi Phật) không như vậy; trái lại, các vị này, không cần ai dẫn dắt, tự mình thấu triệt các chân lý mà không trở thành người dẫn dắt cho ai khác. Do đó, đã được nói rằng: "Các vị Bích-chi Phật là những vị tự mình giác ngộ các chân lý".

အတ္ထိ သာဝကော န အရိယောတိ ဧတ္ထ ပေါထုဇ္ဇနိကာယ သဒ္ဓါယ ရတနတ္တယေ အဘိပ္ပသန္နော သဒ္ဓေါပိ ဂဟိတော ဧဝ. ဂိဟီ အနာဂတဖလောတိ ဣဒံ ပန နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာဝုတ္တပုဂ္ဂလော ဟိ သရဏဂမနတော ပဋ္ဌာယ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နောဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ. သွာယမတ္ထော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိသုတ္တေန (မ. နိ. ၃.၃၇၆ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗော. သုတဝါတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တအတ္ထော နာမ အတ္တဟိတပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ, တဿ ဝသေန သုတသမ္ပန္နော. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သော စ ဟောတိ သုတေန ဥပပန္နော, အပ္ပမ္ပိ [Pg.104] စေ သဟိတံ ဘာသမာနော’’တိ စ အာဒိ. အရိယသာဝကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အရိယဿ ဘဂဝတော ဓမ္မဿဝနကိစ္စေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တဘာဝတော ဝုတ္တံ. ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတာ, တဿာ ယထာသဘာဝဇာနနံ ဒဠှတရာယ ဧဝ စိတ္တဘာဝနာယ သတိ ဟောတိ, န အညထာတိ ‘‘ဗလဝဝိပဿနာ ကထိတာ’’တိ ဝုတ္တံ.

Ở đây, trong câu "có đệ tử nhưng không phải bậc Thánh", người có tín tâm, có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo với đức tin của phàm phu, cũng được kể vào. Câu "người tại gia chưa chứng đắc quả vị" này nên được xem chỉ là một ví dụ. Thật vậy, người được nói đến như vậy, kể từ khi quy y, được gọi là người đang thực hành để chứng ngộ quả Tu-đà-hoàn. Ý nghĩa này cần được làm sáng tỏ bằng kinh Phân Biệt Cúng Dường. Ở đây, ý nghĩa được nói đến của từ "người có nghe" là sự thực hành vì lợi ích của mình và lợi ích của người khác; do đó, người ấy được gọi là người đầy đủ sự nghe. Về điều này, đã được nói rằng: "Vị ấy có được sự nghe, dù chỉ nói một ít điều có ý nghĩa" v.v... Cần hiểu là "Thánh đệ tử" được nói đến do có sự thích hợp và chuyên tâm trong phận sự nghe pháp của Đức Thế Tôn, bậc Thánh. Sự giải thoát khỏi các phiền não là trạng thái không bị ô nhiễm; sự biết rõ thực tánh của trạng thái đó chỉ có được khi có sự tu tập tâm vững mạnh hơn, không thể khác được, do đó được nói là "minh sát có năng lực mạnh mẽ đã được trình bày".

၅၃. တတိယေ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တန္တအဋ္ဌုပ္ပတ္တိယန္တိ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တေ (အ. နိ. ၇.၇၂) ဒေသနာအဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ. တံဒေသနာဟေတုကဉှိ ဧကစ္စာနံ ဘိက္ခူနံ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိံ နိမိတ္တံ ကတွာ ဘဂဝါ ဣမံ သုတ္တံ ဒေသေသိ. အဝိဇဟိတမေဝ ဟောတိ သဗ္ဗကာလံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတသတိသမ္ပဇညတ္တာ. ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ ရူပကာယော ဗာဟိရဗ္ဘန္တရေဟိ မလေဟိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌော သုဓောတဇာတိမဏိသဒိသော, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပဋ္ဌာကာနုဂ္ဂဟတ္ထံ သရီရဖာသုကတ္ထဉ္စာ’’တိ. ဝီတိနာမေတွာတိ ဖလသမာပတ္တီဟိ ဝီတိနာမေတွာ. ကာလပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝိဝိတ္တာသနေ ဝီတိနာမနံ ဝိဝေကနိန္နတာယ စေဝ ပရေသံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနတ္ထဉ္စ. နိဝါသေတွာတိ ဝိဟာရနိဝါသနပရိဝတ္တနဝသေန နိဝါသေတွာ. ကဒါစိ ဧကကဿ, ကဒါစိ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတဿ, ကဒါစိ ပကတိယာ, ကဒါစိ ပါဋိဟာရိယေဟိ ဝတ္တမာနေဟိ စ ဂါမပ္ပဝေသော တထာ တထာ ဝိနေတဗ္ဗပုဂ္ဂလဝသေန. ဥပသံဟရိတွာတိ ဟိမဝန္တာဒီသု ပုပ္ဖိတရုက္ခာဒိတော အာနေတွာ. ဩဏတုဏ္ဏတာယ ဘူမိယာ သတ္ထု ပဒနိက္ခေပသမယေ သမဘာဝါပတ္တိ, သုခသမ္ဖဿဝိကသိတပဒုမသမ္ပဋိစ္ဆနဉ္စ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာယ နိဿန္ဒဖလံ, န ဣဒ္ဓိနိမ္မာနံ. နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ သက္ခရာကဌလကဏ္ဋကသင်္ကုကလလာဒိအပဂမော သုစိဘာဝါပတ္တီတိ ဧဝမာဒီနမ္ပိ တဒါ လဗ္ဘနတော.

53. Trong trường hợp thứ ba, "nhân duyên của kinh Ví Dụ Khối Lửa" có nghĩa là nhân duyên thuyết giảng trong kinh Ví Dụ Khối Lửa. Thật vậy, do nhân duyên thuyết giảng đó, Đức Thế Tôn đã thuyết bài kinh này, lấy sự thực hành sai lầm của một số vị tỳ khưu làm cớ. (Chánh niệm và tỉnh giác) luôn luôn không bị từ bỏ do đã được thiết lập vững chắc. Vì sắc thân của các vị Phật không bị ô nhiễm bởi các cấu uế bên trong và bên ngoài, giống như viên ngọc quý đã được rửa sạch, nên đã được nói: "để tế độ những người hầu cận và để thân thể được an lạc". "Sau khi trải qua" có nghĩa là sau khi trải qua bằng các quả thiền. Việc trải qua thời gian tại một nơi vắng vẻ là do xu hướng ưa thích sự độc cư và cũng để người khác noi theo gương tốt. "Sau khi đắp y" có nghĩa là sau khi đắp y bằng cách thay đổi y nội và y ở. Việc vào làng có khi một mình, có khi được Tăng chúng vây quanh, có khi một cách bình thường, có khi với các thần thông đang diễn ra, là tùy theo từng hạng người cần được giáo hóa. "Sau khi dâng lên" có nghĩa là sau khi mang đến từ những cây đang nở hoa ở Hy-mã-lạp sơn v.v... Việc mặt đất lồi lõm trở nên bằng phẳng vào lúc Đức Thế Tôn đặt chân xuống, và việc được những đóa sen nở rộ có xúc chạm an lạc đón nhận, là kết quả tự nhiên của việc có bàn chân đặt vững chắc, chứ không phải là sự hóa hiện của thần thông. Đây chỉ là một ví dụ, vì vào lúc đó, những thứ như sỏi, mảnh sành, gai, cọc, bùn lầy v.v... cũng biến mất và mặt đất trở nên thanh tịnh.

ဣန္ဒခီလဿ အန္တော ဌပိတမတ္တေတိ ဣဒံ ယာဝဒေဝ ဝေနေယျဇနဝိနယတ္ထာယ သတ္ထု ပါဋိဟာရိယံ ပဝတ္တန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဒက္ခိဏပါဒေတိ ဣဒံ ဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗပဒက္ခိဏတာယ. ‘‘ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော’’တိ ဝတွာပိ ‘‘သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရာနိ ဝိယာ’’တိ ဣဒံ ဗုဒ္ဓါနံ သရီရေ ပီတာဘာယ ယေဘုယျတာယ ဝုတ္တံ. မဓုရေနာကာရေန သဒ္ဒံ ကရောန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗသာရဿ ဒိဋ္ဌတာယ. ဘေရိအာဒီနံ ပန သဒ္ဒါယနံ ဓမ္မတာဝ. ပဋိမာနေန္တီတိ ‘‘သုဒုလ္လဘံ ဣဒံ အဇ္ဇ အမှေဟိ လဗ္ဘတိ, ယေ မယံ ဤဒိသေန ပဏီတေန အာဟာရေန ဘဂဝန္တံ ဥပဋ္ဌဟာမာ’’တိ ပတီတမာနသာ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ. တေသံ သန္တာနာနိ ဩလောကေတွာတိ [Pg.105] တေသံ တထာ ဥပဋ္ဌာကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အတီတေ ဧတရဟိ စ ပဝတ္တစိတ္တသန္တာနာနိ ဩလောကေတွာ. အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ ဝိဟာရေ. ဂန္ဓမဏ္ဍလမာဠေတိ စတုဇ္ဇာတိယဂန္ဓေန ကတပရိဘဏ္ဍေ မဏ္ဍလမာဠေ.

"Chỉ vừa được đặt bên trong trụ cửa", điều này được nói vì thần thông của Đức Thế Tôn chỉ diễn ra nhằm mục đích giáo hóa chúng sanh cần được giáo hóa. "Bằng chân phải", điều này là do các vị Phật luôn luôn hướng về bên phải trong mọi việc. Mặc dù nói "sáu loại hào quang", nhưng câu "giống như những khối vàng ròng" được nói đến là do sắc vàng chiếm ưu thế trên thân của các vị Phật. (Các nhạc cụ) phát ra âm thanh một cách du dương là do đã thấy được tinh túy đáng thấy. Còn việc phát ra âm thanh của trống lớn v.v... chỉ là tự nhiên. "Họ chờ đợi" có nghĩa là họ tôn kính, cúng dường với tâm hoan hỷ rằng: "Hôm nay chúng ta được điều hy hữu khó được này, đó là chúng ta được hầu hạ Đức Thế Tôn bằng vật thực hảo hạng như thế này". "Sau khi quán xét dòng tâm của họ" có nghĩa là sau khi quán xét dòng tâm đã và đang diễn ra trong quá khứ và hiện tại của những người hầu cận như vậy. Mối liên hệ là "họ an trú trong quả A-la-hán". "Ở đó" có nghĩa là trong tu viện. "Trên vòng hương" có nghĩa là trên vòng tròn được trang trí bằng bốn loại hương liệu.

ဒုလ္လဘာ ခဏသမ္ပတ္တီတိ သတိပိ မနုဿတ္တပ္ပဋိလာဘေ ပတိရူပဒေသဝါသဣန္ဒြိယာဝေကလ္လသဒ္ဓါပဋိလာဘာဒယော ဂုဏာ ဒုလ္လဘာတိ အတ္ထော. စာတုမဟာရာဇိက…ပေ… ဝသဝတ္တိဘဝနံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဣဒံ တတ္ထ သုညဝိမာနာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ တယော ဘာဂေ ကတွာ ပဌမဘာဂေ သစေ အာကင်္ခတိ, ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ. သစေ အာကင်္ခတိ, ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ. အထ ယထာကာလပရိစ္ဆေဒံ တတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဒုတိယဘာဂေ ပစ္ဆိမယာမေ တတိယကောဋ္ဌာသေ ဝိယ လောကံ ဝေါလောကေတိ ဝေနေယျာနံ ဉာဏပရိပါကံ ပဿိတုံ. တေနာဟ – ‘‘သစေ အာကင်္ခတီ’’တိအာဒိ.

Sự thành tựu khoảnh khắc là khó được (dullabhā khaṇasampatti), có nghĩa là: Mặc dù đã được thân người, các phẩm chất như được cư ngụ ở trú xứ thích hợp, các căn không khiếm khuyết, có được đức tin v.v... là khó được. (Câu) ‘Đi đến cõi Tứ Thiên Vương... cho đến... cõi Tha Hóa Tự Tại’ này được nói liên quan đến các thiên cung trống rỗng ở đó. Đức Thế Tôn sau khi vào hương thất, chia thời gian sau buổi ăn thành ba phần. Trong phần đầu, nếu Ngài muốn, Ngài thực hành thế nằm của sư tử về phía hông bên phải. Nếu Ngài muốn, Ngài nhập quả định mà chư Phật thường thực hành. Rồi, sau khi xuất khỏi định ấy theo thời gian đã định, trong phần thứ hai, giống như trong phần thứ ba của canh cuối, Ngài quán sát thế gian để thấy sự chín muồi về trí tuệ của chúng sanh cần được tế độ. Do đó, có lời nói rằng: ‘nếu Ngài muốn’ v.v...

ကာလယုတ္တန္တိ ပတ္တကလ္လံ, ‘‘ဣမိဿာ ဝေလာယ ဣမဿ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ တံကာလာနုရူပံ. သမယယုတ္တန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိအနုရူပံ ဝါ. သမယယုတ္တန္တိ ဝါ အရိယသမယသံယုတ္တံ. ဒေသကာလာနုရူပမေဝ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, ဒေသေန္တာ စ အရိယသမ္မတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒနယံ ဒီပေန္တာဝ ဒေသေန္တိ. အထ ဝါ သမယယုတ္တန္တိ ဟေတူဒါဟရဏသဟိတံ. ကာလေန သာပဒေသဉှိ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ကာလံ ဝိဒိတွာ ပရိသံ ဥယျောဇေတိ, န ယာဝ သမန္ဓကာရာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ.

Đúng thời điểm (kālayuttaṃ) nghĩa là thích hợp, đúng lúc, phù hợp với thời điểm đó, (với ý rằng) ‘vào lúc này, điều này nên được nói như thế này.’ Đúng thời cơ (samayayuttaṃ) là từ đồng nghĩa của từ ấy, hoặc là phù hợp với sự việc phát sanh. Hoặc, đúng thời cơ (samayayuttaṃ) nghĩa là liên hệ đến thời của bậc Thánh. Vì quả thật, chư Phật, chư Thế Tôn thuyết Pháp phù hợp với nơi chốn và thời gian, và khi thuyết giảng, các Ngài thuyết giảng trong khi làm sáng tỏ phương pháp Duyên khởi được các bậc Thánh công nhận. Hoặc là, đúng thời cơ (samayayuttaṃ) nghĩa là có kèm theo nhân và ví dụ. Vì Đức Thế Tôn thuyết Pháp đúng thời và có chỉ dẫn, biết thời, Ngài cho hội chúng giải tán, Ngài không thuyết Pháp cho đến khi trời tối mịt.

ဥတုံ ဂဏှာပေတိ, န ပန မလံ ပက္ခာလေတီတိ အဓိပ္ပာယော. န ဟိ ဘဂဝတော ကာယေ ရဇောဇလ္လံ ဥပလိမ္ပတီတိ. တတော တတောတိ အတ္တနော အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနာဒိတော. ဩကာသံ လဘမာနာတိ ပုရေဘတ္တပစ္ဆာဘတ္တပုရိမယာမေသု ဩကာသံ အလဘိတွာ ဣဒါနိ မဇ္ဈိမယာမေ ဩကာသံ လဘမာနာ, ဘဂဝတာ ဝါ ကတောကာသတာယ ဩကာသံ လဘမာနာ. ပစ္ဆာဘတ္တဿ တီသု ဘာဂေသု ပဌမဘာဂေ သီဟသေယျကပ္ပနံ ဧကန္တိကံ န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ပုရေဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ နိသဇ္ဇာပီဠိတဿ သရီရဿာ’’တိ. တေနေဝ ဟိ တတ္ထ ‘‘သစေ အာကင်္ခတီ’’တိ တဒါ သီဟသေယျကပ္ပနဿ အနိဗဒ္ဓတာ ဝိဘာဝိတာ. ကိလာသုဘာဝေါ ပရိဿမော[Pg.106]. သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ သရီရဿ ကိလာသုဘာဝမောစနတ္ထန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေတီတိ ဣဒံ ပစ္ဆိမယာမေ ဘဂဝတော ဗဟုလံ အာစိဏ္ဏဝသေန ဝုတ္တံ. အပ္ပေကဒါ အဝသိဋ္ဌဗလဉာဏေဟိ သဗ္ဗညုတညာဏေနေဝ စ ဘဂဝါ တမတ္ထံ သာဓေတီတိ.

Ý nghĩa là làm cho thân thể dễ chịu, chứ không phải là rửa sạch bụi bẩn. Vì bụi bẩn không bám vào thân của Đức Thế Tôn. Từ nơi này nơi kia (tato tato) nghĩa là từ trú xứ ban ngày của mỗi vị. Có được cơ hội (okāsaṃ labhamānā) nghĩa là không có được cơ hội vào buổi sáng, sau buổi ăn, và canh đầu, nay có được cơ hội vào canh giữa, hoặc có được cơ hội do Đức Thế Tôn đã ban cho cơ hội. Việc thực hành thế nằm của sư tử trong phần đầu của ba phần sau buổi ăn không phải là điều chắc chắn, (chú giải) nói: ‘của thân thể bị mỏi mệt do ngồi từ buổi sáng.’ Chính vì thế, ở đó, qua câu ‘nếu Ngài muốn,’ tính không bắt buộc của việc thực hành thế nằm của sư tử vào lúc đó đã được làm rõ. Sự mệt mỏi (kilāsubhāvo) là sự mệt nhọc. Nên được hiểu là: ‘Ngài thực hành thế nằm của sư tử để giải tỏa sự mệt mỏi của thân thể.’ Câu ‘Ngài quán sát thế gian bằng Phật nhãn’ này được nói theo thói quen thường làm của Đức Thế Tôn vào canh cuối. Đôi khi, Đức Thế Tôn hoàn thành việc ấy bằng các năng lực và trí tuệ còn lại và bằng chính Nhất thiết trí.

ဣမသ္မိံယေဝ ကိစ္စေတိ ပစ္ဆိမယာမကိစ္စေ. ဗလဝတာ ပစ္စနုတာပေန သံဝဍ္ဎမာနေန ကရဇကာယေ မဟာပရိဠာဟော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ – ‘‘နာမကာယေ သန္တတ္တေ ကရဇကာယော သန္တတ္တော’’တိ. နိဓာနဂတန္တိ သန္နိစိတလောဟိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဥဏှံ လောဟိတံ မုခတော ဥဂ္ဂဉ္ဆီတိ လောဟိတံ ဥဏှံ ဟုတွာ မုခတော ဥဂ္ဂဉ္ဆိ. ဌာနန္တိ ဘိက္ခုပဋိညံ. တံ ပါပံ ဝဍ္ဎမာနန္တိ ဘိက္ခုပဋိညာယ အဝိဇဟိတတ္တာ တထာ ပဝဍ္ဎမာနပါပံ. အန္တိမဝတ္ထုအဇ္ဈာပန္နာနမ္ပိ ဥပါယေန ပဝတ္တိယမာနော ယောနိသောမနသိကာရော သာတ္ထကော ဟောတိယေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဇာတသံဝေဂါ’’တိအာဒိမာဟ. အဟော သလ္လေခိတန္တိ အဟော အတိဝိယ သလ္လေခေန ဣတံ ပဝတ္တံ. ကာသာဝပဇ္ဇောတောတိ ဘိက္ခူနံ ဗဟုဘာဝတော ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တာနံ တေသံ ကာသာဝဇုတိယာ ပဇ္ဇောတိတော. ဣသိဝါတပရိဝါတောတိ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ နိဗ္ဗာနဿ စ ဧသနတော ဣသီနံ ဘိက္ခူနံ ဂုဏဂန္ဓေန စေဝ ဂုဏဂန္ဓဝါသိတေန သရီရဂန္ဓေန စ ပရိတော သမန္တတော ဝါယိတော.

Trong phận sự này (imasmiṃyeva kicce) nghĩa là trong phận sự của canh cuối. Do sự hối hận mãnh liệt ngày càng tăng, sự thiêu đốt lớn khởi lên trong thân do nghiệp tạo, (chú giải) nói: ‘khi danh thân bị thiêu đốt, thân do nghiệp tạo cũng bị thiêu đốt.’ Đã được tích trữ (nidhānagataṃ) được nói liên quan đến máu đã tích tụ. Máu nóng trào ra từ miệng (uṇhaṃ lohitaṃ mukhato uggañchi) nghĩa là máu trở nên nóng rồi trào ra từ miệng. Địa vị (ṭhānaṃ) nghĩa là sự tuyên bố làm tỳ khưu. Tội lỗi ấy gia tăng (taṃ pāpaṃ vaḍḍhamānaṃ) nghĩa là tội lỗi gia tăng như vậy do không từ bỏ sự tuyên bố làm tỳ khưu. Để chỉ ra rằng ngay cả đối với những người đã phạm tội cùng cực, tác ý như lý được thực hành có phương pháp vẫn mang lại lợi ích, (chú giải) nói: ‘sự xúc động đã sanh khởi’ v.v... Ôi, thật khắc khổ (aho sallekhitaṃ) nghĩa là ôi, đã sống một cách vô cùng khắc khổ. Ánh sáng của y ca-sa (kāsāvapajjoto) nghĩa là được thắp sáng bởi ánh quang của y ca-sa của các vị tỳ khưu, do số lượng đông đảo, đang đi lại đây đó. Được gió của các vị ẩn sĩ thổi khắp (isivātaparivāto) nghĩa là được thổi từ mọi phía bởi hương đức hạnh và hương thân thể được ướp hương đức hạnh của các vị ẩn sĩ, tức các vị tỳ khưu, những người tìm cầu các uẩn như giới uẩn và Niết-bàn.

ဓမ္မသံဝေဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ အနာဝဇ္ဇနေန ပုဗ္ဗေ တဿ အတ္ထဿ အသံဝိဒိတတ္တာ. ဓမ္မသံဝေဂေါတိ စ တာဒိသေ အတ္ထေ ဓမ္မတာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကံ သဟောတ္တပ္ပဉာဏံ. အဿာသဋ္ဌာနန္တိ စိတ္တဿာသကာရဏံ ကမ္မဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗေသံ ကိစ္စာနံ ပုဗ္ဗဘာဂေါ သဗ္ဗပုဗ္ဗဘာဂေါ. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ ဟိ စိတ္တဿ ပဋ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌာနံ ဟိတဖရဏံ. ဣတရံ ဣတော ထောကံ မဟန္တန္တိ ကတွာ ဣဒံ ‘‘စူဠစ္ဆရာသံဃာတသုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အစ္ဆရာသံဃာတော ဝုစ္စတိ အင်္ဂုလိဖောဋနက္ခဏော အက္ခိနိမိသကာလော, ယော ဧကဿ အက္ခရဿ ဥစ္စာရဏက္ခဏော. တေနာဟ – ‘‘ဒွေ အင်္ဂုလိယော ပဟရိတွာ သဒ္ဒကရဏမတ္တ’’န္တိ. သဗ္ဗသတ္တာနံ ဟိတဖရဏစိတ္တန္တိ သဗ္ဗေသမ္ပိ သတ္တာနံ သမ္မဒေဝ ဟိတေသိတဝသေန ပဝတ္တစိတ္တံ. အာဝဇ္ဇေန္တော အာသေဝတီတိ ဟိတေသိတဝသေန အာဝဇ္ဇေန္တော. အာဝဇ္ဇနေန အာဘုဇန္တောပိ အာသေဝတိ နာမ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တေန. ဇာနန္တောတိ တထာ ဉာဏမတ္တံ ဥပ္ပာဒေန္တောပိ. ပဿန္တောတိ တထာ ဉာဏစက္ခုနာ ပစ္စက္ခတော ဝိယ ဝိပဿန္တောပိ. ပစ္စဝေက္ခန္တောတိ တမတ္ထံ ပတိ [Pg.107] ပတိ အဝေက္ခန္တောပိ. သဒ္ဓါယ အဓိမုစ္စန္တောတိအာဒိ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. အဘိညေယျန္တိအာဒိ စတုသစ္စဝသေန ဝုတ္တံ. သဗ္ဗမေဝ စေတံ ဝိတ္ထာရတော, သာမညေန အာသေဝနဒဿနမေဝါတိ ဣဓာဓိပ္ပေတမေဝ အာသေဝနတ္ထံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဣဓ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Sự xúc động về Pháp (dhammasaṃvega) đã khởi lên do trước đây ý nghĩa ấy chưa được biết đến vì không hướng tâm đến. Và sự xúc động về Pháp (dhammasaṃvega) là trí tuệ đi kèm với sự hổ thẹn, khởi lên theo pháp tánh trong một ý nghĩa như vậy. Nơi an nghỉ (assāsaṭṭhānaṃ) là đề mục thiền định, nguyên nhân làm cho tâm được an ổn. Phần khởi đầu của tất cả các phận sự là sabbapubbabhāgo. Vì sự khởi đầu, sự thiết lập của tâm chính là sự lan tỏa lòng mong cầu lợi ích (đến chúng sanh) bằng các câu như ‘mong tất cả chúng sanh không có oan trái.’ Vì bài kinh kia lớn hơn bài kinh này một chút, nên bài này được gọi là ‘Tiểu kinh Khảy Móng Tay’ (Cūḷaccharāsaṅghātasutta). Khảy móng tay (accharāsaṅghāta) được gọi là khoảnh khắc búng ngón tay, thời gian nháy mắt, là khoảnh khắc phát âm một mẫu tự. Do đó, có lời nói rằng: ‘chỉ bằng việc gõ hai ngón tay tạo ra âm thanh.’ Tâm lan tỏa lòng mong cầu lợi ích đến tất cả chúng sanh (sabbasattānaṃ hitapharaṇacittaṃ) là tâm vận hành với ý muốn mang lại lợi ích một cách đúng đắn cho tất cả chúng sanh. Thực hành bằng cách hướng tâm (āvajjento āsevati) nghĩa là hướng tâm với ý muốn mang lại lợi ích. Người thực hành bằng cách hướng tâm, dù không tương ưng với trí, cũng được gọi là thực hành. Biết (jānanto) là người làm sanh khởi trí tuệ như vậy. Thấy (passanto) là người quán thấy như thể trực tiếp bằng tuệ nhãn. Quán xét (paccavekkhanto) là người xem xét ý nghĩa ấy nhiều lần. Tin tưởng bằng đức tin (saddhāya adhimuccanto) v.v... được nói theo năm quyền. Cần được thắng tri (abhiññeyyaṃ) v.v... được nói theo Tứ đế. Tất cả những điều này, một cách chi tiết, nói chung chỉ là sự thực hành và thấy. Để chỉ ra ý nghĩa của sự thực hành được ngụ ý ở đây, (chú giải) nói: ‘nhưng ở đây’ v.v...

အရိတ္တဇ္ဈာနောတိ အဝိရဟိတဇ္ဈာနော. အတုစ္ဆဇ္ဈာနောတိ ဈာနေန အတုစ္ဆော. စာဂေါ ဝါ ဝေဝစနန္တိ အာဟ – ‘‘အပရိစ္စတ္တဇ္ဈာနော’’တိ. ဝိဟရတီတိ ပဒဿ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၅၄၀) အာဂတနယေန အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိဟရတီတိ ဣရိယတီ’’တိအာဒိမာဟ. အယံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒတ္ထော – ဝိဟရတီတိ ဧတ္ထ ဝိ-သဒ္ဒေါ ဝိစ္ဆေဒတ္ထဇောတနော. ဟရတီတိ နေတိ, ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော, ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဟရတိ ဝိဟရတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သော ဟိ ဧကံ ဣရိယာပထဗာဓနံ အညေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပရိပတန္တံ အတ္တဘာဝံ ဟရတိ ပဝတ္တေတိ, တသ္မာ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣရိယတီတိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒိကိရိယံ ကရောန္တော ပဝတ္တတိ. ပဝတ္တတီတိ ဌာနာဒိသမင်္ဂီ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ. ပါလေတီတိ ဧကံ ဣရိယာပထဗာဓနံ ဣရိယာပထန္တရေဟိ ရက္ခန္တော ပါလေတိ. ယပေတိ ယာပေတီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဧကဉှိ ဣရိယာပထဗာဓနံ အညေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပရိပတန္တံ အတ္တဘာဝံ ပါလေန္တော ယပေတိ ယာပေတီတိ ဝုစ္စတိ. စရတီတိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု အညတရသမင်္ဂီ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ. ဣမိနာ ပဒေနာတိ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန.

“Không rời thiền” (arittajjhāno) là không lìa khỏi thiền (avirahitajjhāno). “Không trống rỗng thiền” (atucchajjhāno) là không trống rỗng bởi thiền. Hoặc là đồng nghĩa với sự từ bỏ, (ngài) đã nói: “là người không từ bỏ thiền” (apariccattajjhāno). Để trình bày ý nghĩa của từ “trú” (viharati) theo phương cách đã được đề cập trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga, trang 540), (ngài) đã nói: “trú là đi lại” v.v... Đây là ngữ nghĩa ở đây: Trong từ “viharati”, tiếp đầu ngữ “vi” biểu thị ý nghĩa cắt đứt. “Harati” có nghĩa là mang đi, là duy trì. Sau khi cắt đứt rồi mang đi, được gọi là “viharati”. Vị ấy sau khi cắt đứt sự trở ngại của một oai nghi bằng một oai nghi khác, đã mang đi, đã duy trì tự thân không bị sụp đổ, vì thế được gọi là “trú”. “Đi lại” (iriyati) là đang thực hiện hành động đứng, ngồi, v.v... mà tồn tại. “Tồn tại” (pavattati) là sau khi đã thành tựu việc đứng, v.v... mà tồn tại. “Gìn giữ” (pāleti) là đang bảo vệ, gìn giữ sự trở ngại của một oai nghi bằng các oai nghi khác. “Nuôi sống” (yapeti), “làm cho sống” (yāpeti) là đồng nghĩa của từ ấy. Vị ấy sau khi cắt đứt sự trở ngại của một oai nghi bằng một oai nghi khác, đang gìn giữ tự thân không bị sụp đổ, được gọi là “nuôi sống”, “làm cho sống”. “Đi” (carati) là sau khi đã thành tựu một trong các (oai nghi) đứng, ngồi, v.v... mà tồn tại. “Bằng từ này” là bằng từ “trú” này.

ဣရိယာပထဝိဟာရောတိ ဧတ္ထ ဣရိယနံ ပဝတ္တနံ ဣရိယာ, ကာယပ္ပယောဂေါ ကာယိကကိရိယာ. တဿာ ပဝတ္တနူပါယဘာဝတော ဣရိယာယ ပထော ဣရိယာပထော, ဌာနနိသဇ္ဇာဒိ. န ဟိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီဟိ အဝတ္ထာဟိ ဝိနာ ကိဉ္စိ ကာယိကကိရိယံ ပဝတ္တေတုံ သက္ကာ. ဌာနသမင်္ဂီ ဝါ ဟိ ကာယေန ကိဉ္စိ ကရေယျ, ဂမနာဒီသု အညတရသမင်္ဂီ ဝါ. ဝိဟရဏံ, ဝိဟရတိ ဧတေနာတိ ဝါ ဝိဟာရော, ဣရိယာပထောဝ ဝိဟာရော ဣရိယာပထဝိဟာရော, သော စ အတ္ထတော ဌာနနိသဇ္ဇာဒိအာကာရပ္ပဝတ္တော စတုသန္တတိရူပပ္ပဗန္ဓော ဧဝ. ဩဝါဒါနုသာသနီနံ ဧကာနေကဝါရာဒိဝိသိဋ္ဌောယေဝ ဘေဒေါ, န ပန ပရမတ္ထတော တေသံ နာနာကရဏန္တိ ဒဿေတုံ – ‘‘ပရမတ္ထတော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧသေ ဧကေ ဧကဋ္ဌေတိအာဒီသု ဧသော ဧကော ဧကတ္ထောတိအာဒိနာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Ở đây, trong từ “sự trú trong oai nghi” (iriyāpathavihāro), sự đi, sự diễn tiến là “oai nghi” (iriyā); sự nỗ lực của thân, hành động thuộc về thân. Do là phương tiện cho sự diễn tiến của nó, con đường của oai nghi là “oai nghi lộ” (iriyāpatho), (tức là) đứng, ngồi, v.v... Thật vậy, không thể duy trì bất cứ hành động nào thuộc về thân mà không có các trạng thái đứng, ngồi, v.v... Vì người thành tựu (tư thế) đứng có thể làm điều gì đó bằng thân, hoặc người thành tựu một trong các (tư thế) đi, v.v... Sự trú (viharaṇaṃ), hoặc trú bằng cái này nên là “sự trú” (vihāro); oai nghi lộ chính là sự trú, (nên gọi là) “sự trú trong oai nghi” (iriyāpathavihāro). Và điều ấy, về mặt ý nghĩa, chính là sự nối tiếp của bốn dòng sắc pháp diễn tiến theo các cách thức đứng, ngồi, v.v... Để trình bày rằng sự khác biệt của lời giáo huấn và lời chỉ dạy chỉ là sự đặc thù về một lần, nhiều lần, v.v..., chứ không phải sự khác biệt của chúng về mặt chân đế, (ngài) đã nói: “nhưng về mặt chân đế” v.v... Ở đó, trong các (cụm từ) như “ese eke ekaṭṭhe”, ý nghĩa cần được hiểu theo (cách phân tích) như “eso eko ekattho”.

ရဋ္ဌဿ[Pg.108], ရဋ္ဌတော ဝါ လဒ္ဓေါ ပိဏ္ဍော ရဋ္ဌပိဏ္ဍော. တေနာဟ – ‘‘ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ပဟာယာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘အမှာကမေတေ’’တိ ဝိညာယန္တီတိ ဉာတီ, ပိတာမဟပိတုပုတ္တာဒိဝသေန ပရိဝဋ္ဋနဋ္ဌေန ပရိဝဋ္ဋော, ဉာတိယေဝ ပရိဝဋ္ဋော ဉာတိပရိဝဋ္ဋော. ထေယျပရိဘောဂေါ နာမ အနရဟဿ ပရိဘောဂေါ. ဘဂဝတာ ဟိ အတ္တနော သာသနေ သီလဝတော ပစ္စယာ အနုညာတာ, န ဒုဿီလဿ. ဒါယကာနမ္ပိ သီလဝတော ဧဝ ပရိစ္စာဂေါ, န ဒုဿီလဿ အတ္တနော ကာရာနံ မဟပ္ဖလဘာဝဿ ပစ္စာသီသနတော. ဣတိ သတ္ထာရာ အနနုညာတတ္တာ ဒါယကေဟိ စ အပရိစ္စတ္တတ္တာ သံဃမဇ္ဈေပိ နိသီဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဒုဿီလဿ ပရိဘောဂေါ ထေယျာယ ပရိဘောဂေါ ထေယျပရိဘောဂေါ. ဣဏဝသေန ပရိဘောဂေါ ဣဏပရိဘောဂေါ ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိယာ အဘာဝတော ဣဏံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ ဝိယာတိ အတ္ထော.

Vật thực khất thực của quốc độ, hoặc được nhận từ quốc độ là “vật thực của quốc độ” (raṭṭhapiṇḍo). Do đó, (ngài) đã nói: “sau khi từ bỏ quyến thuộc” v.v... Ở đó, những người được biết đến là “họ là của chúng ta” là quyến thuộc (ñāti); sự xoay vòng theo nghĩa xoay vòng theo dòng dõi ông nội, cha, con, v.v... là “vòng quyến thuộc” (parivaṭṭo); quyến thuộc chính là vòng quyến thuộc (ñātiparivaṭṭo). Sự thọ dụng như kẻ trộm (theyyaparibhogo) là sự thọ dụng của người không xứng đáng. Thật vậy, trong giáo pháp của mình, Đức Thế Tôn đã cho phép các vật dụng cho người có giới, không phải cho người ác giới. Sự cúng dường của các thí chủ cũng chỉ dành cho người có giới, không phải cho người ác giới, vì họ mong đợi các việc làm của mình có quả lớn. Như vậy, do không được Bậc Đạo Sư cho phép và do không được các thí chủ cúng dường, sự thọ dụng của người ác giới, dù ngồi giữa Tăng chúng mà thọ dụng, là sự thọ dụng bằng cách trộm cắp, (gọi là) sự thọ dụng như kẻ trộm (theyyaparibhogo). Sự thọ dụng theo cách mắc nợ (iṇaparibhogo) có nghĩa là sự thọ dụng giống như vay nợ rồi thọ dụng, do không có sự trong sạch của vật cúng dường từ phía người nhận.

ဒါတဗ္ဗဋ္ဌေန ဒါယံ, တံ အာဒိယန္တီတိ ဒါယာဒါ, ပုတ္တာနမေတံ အဓိဝစနံ, တေသံ ဘာဝေါ ဒါယဇ္ဇံ, ဒါယဇ္ဇဝသေန ပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ, ပုတ္တဘာဝေန ပရိဘောဂေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေက္ခာ ဟိ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဩရသပုတ္တာ, တေ ပိတု သန္တကာနံ ဒါယာဒါ ဟုတွာ တေ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. ကိံ ပန တေ ဘဂဝတော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဥဒါဟု ဂိဟီနန္တိ? ဂိဟီဟိ ဒိန္နာပိ ဘဂဝတာ အနုညာတတ္တာ ဘဂဝတော သန္တကာ အနနုညာတေသု သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပရိဘောဂါဘာဝတော, အနုညာတေသုယေဝ စ ပရိဘောဂသမ္ဘဝတော. ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တဉ္စေတ္ထ သာဓကံ.

Theo nghĩa cần được cho là “tài sản thừa kế” (dāyaṃ); những người nhận lấy nó là “người thừa kế” (dāyādā), đây là tên gọi khác của những người con; tình trạng của họ là “quyền thừa kế” (dāyajjaṃ); sự thọ dụng theo cách thừa kế là “sự thọ dụng như người thừa kế” (dāyajjaparibhogo), được nói là sự thọ dụng với tư cách là con. Thật vậy, các vị tỳ khưu hữu học là những người con ruột của Đức Thế Tôn. Các vị ấy, sau khi trở thành người thừa kế tài sản của cha, đã thọ dụng các vật dụng ấy. Nhưng các vị ấy thọ dụng vật dụng của Đức Thế Tôn hay của hàng tại gia? Mặc dù được hàng tại gia dâng cúng, nhưng do được Đức Thế Tôn cho phép nên (chúng) là tài sản của Đức Thế Tôn, vì hoàn toàn không có sự thọ dụng đối với những (vật dụng) không được cho phép, và chỉ có thể có sự thọ dụng đối với những (vật dụng) đã được cho phép. Và kinh Người Thừa Tự Pháp (Dhammadāyādasutta) là bằng chứng ở đây.

ဝီတရာဂါ ဧဝ တဏှာယ ဒါသဗျံ အတီတတ္တာ သာမိနော ဟုတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ အာဟ – ‘‘ခီဏာသဝဿ ပရိဘောဂေါ သာမိပရိဘောဂေါ နာမာ’’တိ. အဝီတရာဂါနဉှိ တဏှာပရဝသတာယ ပစ္စယပရိဘောဂေ သာမိဘာဝေါ နတ္ထိ, တဒဘာဝေန ဝီတရာဂါနံ တတ္ထ သာမိဘာဝေါ ယထာရုစိပရိဘောဂသမ္ဘဝတော. တထာ ဟိ တေ ပဋိကူလမ္ပိ အပ္ပဋိကူလာကာရေန, အပ္ပဋိကူလမ္ပိ ပဋိကူလာကာရေန, တဒုဘယမ္ပိ ဝဇ္ဇေတွာ အဇ္ဈုပေက္ခနာကာရေန ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဒါယကာနဉ္စ မနောရထံ ပူရေန္တိ. ယော ပနာယံ သီလဝတော ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ, သော ဣဏပရိဘောဂဿ ပစ္စနီကတ္တာ အာဏဏျပရိဘောဂေါ နာမ ဟောတိ. ယထာ ဟိ ဣဏာယိကော အတ္တနော ရုစိယာ ဣစ္ဆိတံ ဒေသံ ဂန္တုံ န လဘတိ, ဧဝံ ဣဏပရိဘောဂယုတ္တော လောကတော [Pg.109] နိဿရိတုံ န လဘတီတိ တပ္ပဋိပက္ခတ္တာ သီလဝတော ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ ‘‘အာဏဏျပရိဘောဂေါ’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ နိပ္ပရိယာယတော စတုပရိဘောဂဝိနိမုတ္တော ဝိသုံယေဝါယံ ပရိဘောဂေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဣဓ ဝိသုံ န ဝုတ္တော, ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေယေဝ ဝါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. သီလဝါပိ ဟိ ဣမာယ သိက္ခာယ သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘သေခေါ’’တွေဝ ဝုစ္စတိ. ဣမေသု ပရိဘောဂေသု သာမိပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ စ အရိယာနံ ပုထုဇ္ဇနာနဉ္စ ဝဋ္ဋတိ, ဣဏပရိဘောဂေါ န ဝဋ္ဋတိ. ထေယျပရိဘောဂေ ကထာယေဝ နတ္ထိ. ကထံ ပနေတ္ထ သာမိပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ စ ပုထုဇ္ဇနာနံ သမ္ဘဝတိ? ဥပစာရဝသေန. ယော ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿပိ သလ္လေခပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတဿ ပစ္စယဂေဓံ ပဟာယ တတ္ထ အနုပလိတ္တေန စိတ္တေန ပရိဘောဂေါ, သော သာမိပရိဘောဂေါ ဝိယ ဟောတိ. သီလဝတော ပန ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ ဝိယ ဟောတိ ဒါယကာနံ မနောရထဿ အဝိရာဓနတော. ကလျာဏပုထုဇ္ဇနဿ ပရိဘောဂေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ တဿ သေက္ခသင်္ဂဟတော. သေက္ခသုတ္တံ (သံ. နိ. ၅.၁၃) ဟေတဿ အတ္ထဿ သာဓကံ.

Chỉ những vị đã ly tham, do đã vượt qua sự nô lệ cho ái dục, trở thành người chủ mà thọ dụng, (nên) đã nói rằng: “Sự thọ dụng của bậc lậu tận được gọi là sự thọ dụng của người chủ.” Thật vậy, đối với những người chưa ly tham, do bị ái dục chi phối, không có tư cách làm chủ trong việc thọ dụng các vật dụng; do không có điều đó, nên đối với những vị đã ly tham, có tư cách làm chủ ở đó, vì có thể thọ dụng theo ý muốn. Thật vậy, các vị ấy thọ dụng các vật dụng bằng cách (xem) cái đáng ghê tởm như không đáng ghê tởm, cái không đáng ghê tởm như đáng ghê tởm, hoặc tránh cả hai và (thọ dụng) với thái độ xả ly, và các vị ấy cũng hoàn thành tâm nguyện của các thí chủ. Còn sự thọ dụng có quán xét của người có giới này, do đối nghịch với sự thọ dụng như món nợ, nên được gọi là sự thọ dụng không mắc nợ. Giống như người mắc nợ không thể đi đến nơi mình muốn theo ý thích, cũng vậy, người có sự thọ dụng như món nợ không thể thoát khỏi thế gian; do đối nghịch với điều đó, sự thọ dụng có quán xét của người có giới được gọi là “sự thọ dụng không mắc nợ.” Vì vậy, cần phải hiểu rằng sự thọ dụng này hoàn toàn riêng biệt, thoát khỏi bốn loại thọ dụng một cách không cần diễn giải. Nó không được nói riêng ở đây, hoặc nó được bao gồm trong sự thọ dụng như tài sản thừa kế. Thật vậy, người có giới, do đã thành tựu học pháp này, cũng được gọi là “hữu học.” Trong những sự thọ dụng này, sự thọ dụng của người chủ và sự thọ dụng như tài sản thừa kế thì thích hợp cho cả bậc Thánh và phàm phu, còn sự thọ dụng như món nợ thì không thích hợp. Về sự thọ dụng như trộm cắp thì không cần phải bàn. Làm thế nào mà sự thọ dụng của người chủ và sự thọ dụng như tài sản thừa kế có thể xảy ra đối với phàm phu? Bằng cách nói ẩn dụ. Thật vậy, sự thọ dụng của một phàm phu đã đứng vững trong hạnh tu khổ hạnh, từ bỏ sự tham đắm vật dụng, thọ dụng với tâm không bị ô nhiễm, thì giống như sự thọ dụng của người chủ. Còn sự thọ dụng có quán xét của người có giới thì giống như sự thọ dụng như tài sản thừa kế, do không làm trái tâm nguyện của các thí chủ. Về sự thọ dụng của thiện phàm phu thì không cần phải nói, vì vị ấy được bao gồm trong nhóm hữu học. Kinh Hữu Học (Tương Ưng Bộ 5.13) là bằng chứng cho ý nghĩa này.

ဣမဿ ဘိက္ခုနောတိ အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပိ ကာလံ မေတ္တစိတ္တံ အာသေဝန္တဿ ဘိက္ခုနော. အမောဃော ရဋ္ဌပိဏ္ဍပရိဘောဂေါတိ ‘‘အယံ ပဗ္ဗဇိတော သမဏော ဘိက္ခူတိ အာမိသံ ဒေန္တာနံ တာယ မေတ္တာသေဝနာယ အတ္တနော သန္တာနေ ဒေါသမလဿ ဝါ တဒေကဋ္ဌာနဉ္စ ပါပဓမ္မာနံ ပဗ္ဗာဇနတော ဝူပသမနတော သံသာရေ စ ဘယဿ သမ္မာဝ ဣက္ခဏတော အဇ္ဈာသယဿ အဝိသံဝါဒနေနဿ အမောဃော ရဋ္ဌပိဏ္ဍပရိဘောဂေါ. မဟဋ္ဌိယန္တိ မဟတ္ထိကံ မဟာပယောဇနံ. မဟပ္ဖလန္တိ ဝိပုလပ္ဖလံ. မဟာနိသံသန္တိ မဟာနိဿန္ဒပ္ဖလံ. မဟာဇုတိကန္တိ မဟာနုဘာဝံ. မဟာဝိပ္ဖာရန္တိ မဟာဝိတ္ထာရံ. ဧတ္ထ စ ပဌမံ ကာရဏံ မေတ္တာသေဝနာယ တဿ ဘိက္ခုနော သာမိအာဒိဘာဝေန ရဋ္ဌပိဏ္ဍပရိဘောဂါရဟတာ, ဒုတိယံ ပရေဟိ ဒိန္နဿ ဒါနဿ မဟဋ္ဌိယဘာဝကရဏံ. ကော ပန ဝါဒေါတိ မေတ္တာယ အာသေဝနမတ္တမ္ပိ ဧဝံမဟာနုဘာဝံ, ကော ပန ဝါဒေါ ဗဟုလီကာရေ, ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီ’’တိ အတ္ထော.

(Cụm từ) “của vị tỳ khưu này” (nghĩa là) của vị tỳ khưu thực hành tâm từ dù chỉ trong một khoảnh khắc búng ngón tay. (Cụm từ) “sự thọ dụng vật thực của quốc độ không phải là vô ích” (nghĩa là) đối với những người dâng cúng vật thực với suy nghĩ “vị này là người xuất gia, là sa-môn, là tỳ khưu,” nhờ sự thực hành tâm từ ấy, do đã loại trừ và làm lắng dịu cấu uế của sân hoặc các ác pháp cùng trú xứ trong tự thân, và do đã thấy rõ sự đáng sợ trong vòng luân hồi, nên sự thọ dụng vật thực của quốc độ của vị ấy không phải là vô ích vì không lừa dối ý nguyện (của thí chủ). “Có mục đích lớn” (nghĩa là) có ý nghĩa lớn, có lợi ích lớn. “Có quả lớn” (nghĩa là) có quả rộng lớn. “Có lợi ích lớn” (nghĩa là) có quả báo lớn. “Có ánh sáng lớn” (nghĩa là) có oai lực lớn. “Có sự lan tỏa lớn” (nghĩa là) có sự quảng bá lớn. Ở đây, nguyên nhân thứ nhất là nhờ thực hành tâm từ, vị tỳ khưu ấy xứng đáng thọ dụng vật thực của quốc độ với tư cách là người chủ, v.v...; nguyên nhân thứ hai là làm cho sự bố thí do người khác dâng cúng trở thành có mục đích lớn. (Cụm từ) “huống nữa là” có nghĩa là: “Chỉ thực hành tâm từ thôi đã có oai lực lớn như vậy, huống nữa là việc thực hành nhiều lần, ở đây không cần phải nói gì thêm.”

၅၄. စတုတ္ထေ ဥပ္ပာဒေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ ဧတ္ထ ဘာဝနာသဒ္ဒဿ ဥပ္ပာဒနဝဍ္ဎနတ္ထတာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာ ဧဝ.

54. Ở câu thứ tư, (các từ) “làm cho sanh khởi” và “làm cho tăng trưởng,” ở đây ý nghĩa làm cho sanh khởi và làm cho tăng trưởng của từ “tu tập” đã được nói ở trước.

၅၅. ပဉ္စမေ [Pg.110] ဣမေသု ဒွီသူတိ စတုတ္ထပဉ္စမေသု. ‘‘တတိယေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ တထာ ဝေဒိတဗ္ဗတံ ဒဿေတုံ – ‘‘ယော ဟိ အာသေဝတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန အာသေဝနာဘာဝနာမနသိကာရာနံ အတ္ထဝိသေသာဘာဝမာဟ. ယဒိ ဧဝံ သုတ္တန္တဿ ဒေသနာ ကထန္တိ အာဟ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပနာ’’တိအာဒိ. ယာယ ဓမ္မဓာတုယာတိ သဗ္ဗညုတညာဏမာဟ. တေန ဟိ ဓမ္မာနံ အာကာရဘေဒံ ဉတွာ တဒနုရူပံ ဧကမ္ပိ ဓမ္မံ တထာ ဝိဘဇိတွာ ဘဂဝါ ဒဿေတိ. တီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟီတိ အာသေဝနာဘာဝနာမနသိကာရဘာဂေဟိ. မေတ္တာ ဟိ သဗ္ဗဝတ္ထုနော မေတ္တာယနဝသေန အာနီတာ သေဝနာ အာသေဝနာ, တဿာ ဝဍ္ဎနာ ဘာဝနာ, အဝိဿဇ္ဇေတွာ မနသိ ဌပနံ မနသိကာရော.

55. Ở câu thứ năm, (cụm từ) “trong hai (trường hợp) này” (nghĩa là) trong câu thứ tư và thứ năm. Sau khi nói “cần phải được hiểu theo phương pháp đã nói ở câu thứ ba,” để chỉ ra rằng cần phải được hiểu như vậy, (chú giải) đã nói “thật vậy, người nào thực hành...” v.v... Qua đó, (chú giải) nói lên sự không có khác biệt về ý nghĩa của các từ thực hành (āsevanā), tu tập (bhāvanā), và tác ý (manasikāra). Nếu vậy, tại sao lại có sự thuyết giảng của bài kinh? (Chú giải) nói: “Còn bậc Chánh Đẳng Giác...” v.v... (Cụm từ) “bằng pháp giới nào” (nghĩa là) nói đến toàn trí tuệ. Thật vậy, nhờ trí tuệ ấy, sau khi biết được sự khác biệt về phương diện của các pháp, Đức Thế Tôn đã phân tích và chỉ ra dù chỉ một pháp theo cách tương ứng như vậy. (Cụm từ) “bằng ba phần” (nghĩa là) bằng các phần thực hành, tu tập, và tác ý. Thật vậy, tâm từ được thực hiện bằng cách rải tâm từ đến tất cả chúng sanh là sự thực hành (āsevanā); sự làm cho nó tăng trưởng là sự tu tập (bhāvanā); việc giữ nó trong tâm không buông bỏ là sự tác ý (manasikāra).

၅၆. ဆဋ္ဌေ အနိယမိတဝစနံ ‘‘ဣမေ နာမာ’’တိ နိယမေတွာ အဝုတ္တတ္တာ. နိယမိတဝစနံ ‘‘အကုသလာ’’တိ သရူပေနေဝ ဝုတ္တတ္တာ. အသေသတော ပရိယာဒိန္နာ ဟောန္တိ အပ္ပကဿပိ အကုသလဘာဂဿ အဂ္ဂဟိတဿ အဘာဝတော. အကုသလံ ဘဇန္တီတိ အကုသလဘာဂိယာ. အကုသလပက္ခေ ဘဝါတိ အကုသလပက္ခိကာ. တေနာဟ – ‘‘အကုသလာယေဝါ’’တိအာဒိ. ပဌမတရံ ဂစ္ဆတီတိ ပဌမတရံ ပဝတ္တတိ, ပဌမော ပဓာနော ဟုတွာ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဧကုပ္ပာဒါဒိဝသေန ဟိ ဧကဇ္ဈံ ပဝတ္တမာနေသု စတူသု အရူပက္ခန္ဓေသု အယမေဝ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ နတ္ထိ, လောကုတ္တရမဂ္ဂေသု ဝိယ ပန ပညိန္ဒြိယဿ, လောကိယဓမ္မေသု မနိန္ဒြိယဿ ပုရေတရဿ ဘာဝေါ သာတိသယောတိ ‘‘သဗ္ဗေတေ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ အဘိဓမ္မေပိ (ဓ. သ. ၁) ‘‘ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဇေဋ္ဌံ ကတွာ ဒေသနာ ပဝတ္တာ. သုတ္တေသုပိ ဝုတ္တံ – ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ (ဓ. ပ. ၁, ၂), ဆဒွါရာဓိပတိ ရာဇာ’’တိ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ, ဧရကပတ္တနာဂရာဇဝတ္ထု). တေနာဟ – ‘‘ဧတေ ဟီ’’တိအာဒိ. တေသံ မနော ဥပ္ပာဒကောတိ စ ယဒဂ္ဂေန မနော သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ ပဝတ္တတိ, တဒဂ္ဂေန တေ အတ္တာနံ အနုဝတ္တာပေန္တော တေ တထာ ဥပ္ပာဒေန္တော နာမ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန စိတ္တဿ ဇေဋ္ဌကဘာဝမေဝ သန္ဓာယ ရာဇဂမနညာယေန သဟုပ္ပတ္တိပိ ပဌမုပ္ပတ္တိ ဝိယ ကတွာ ဝုတ္တာတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော. အနွဒေဝါတိ ဧတေနေဝ စိတ္တဿ ခဏဝသေန ပဌမုပ္ပတ္တိယာ အဘာဝေါ ဒီပိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧကတောယေဝါတိ အတ္ထော’’တိ.

56. Ở câu thứ sáu, lời nói không xác định là do không được nói đến sau khi đã xác định rằng: “Những danh này”. Lời nói xác định là do được nói đến bằng chính tự thể là: “Các pháp bất thiện”. Các pháp ấy được bao gồm một cách hoàn toàn là do không có phần bất thiện nào, dù là nhỏ, mà không được thâu nhiếp. Các pháp ấy chia phần bất thiện nên là akusalabhāgiyā (thuộc phần bất thiện). Các pháp ấy hiện hữu trong phe bất thiện nên là akusalapakkhikā (thuộc phe bất thiện). Do đó, ngài đã nói: “Chỉ là các pháp bất thiện” v.v… Đi trước nhất (paṭhamataraṃ gacchati) có nghĩa là diễn tiến trước nhất (paṭhamataraṃ pavattati), có nghĩa là diễn tiến với vai trò là thứ nhất, là chủ yếu. Thật vậy, theo phương diện đồng sanh v.v…, trong bốn uẩn vô sắc đang diễn tiến chung với nhau thì không có việc chính uẩn này sanh lên trước. Tuy nhiên, giống như trí quyền ở trong các đạo siêu thế, hay trạng thái đi trước của ý quyền ở trong các pháp hiệp thế là vượt trội, nên đã được nói rằng: “Tất cả các pháp ấy có ý dẫn đầu”. Thật vậy, ngay cả trong tạng Abhidhamma, lời thuyết giảng cũng đã được tiến hành bằng cách đặt tâm làm pháp dẫn đầu, làm pháp chủ yếu, (như trong câu): “Vào lúc nào, tâm thiện Dục giới đã sanh lên” (Dh.s. 1). Trong các bài kinh cũng đã được nói rằng: “Các pháp có ý dẫn đầu” (Dh.p. 1, 2), “vị vua là chủ của sáu cửa” (Dh.p.a. 2.buddhavaggo, erakapattanāgarājavatthu). Do đó, ngài đã nói: “Bởi vì các pháp này” v.v… Và câu “ý là pháp sanh ra chúng” đã được nói là vì, theo ý nghĩa rằng ý diễn tiến với vai trò là pháp chủ yếu của các pháp tương ưng, theo ý nghĩa ấy, ý làm cho các pháp kia đi theo mình, do đó được gọi là pháp sanh ra chúng như vậy. Tuy nhiên, trong Chú giải, chính trạng thái chủ yếu của tâm đã được ám chỉ, theo nguyên tắc về chuyến đi của đức vua, ngay cả sự đồng sanh cũng được trình bày như là sự sanh khởi đầu tiên, ý nghĩa này đã được chỉ ra. Cần phải được hiểu rằng chính do từ “chỉ đi theo sau” (anvadeva) này mà sự không có việc sanh khởi đầu tiên của tâm theo phương diện sát-na đã được chỉ rõ. Do đó, ngài đã nói: “Có nghĩa là ‘chỉ cùng chung với nhau’”.

၅၇. သတ္တမေ [Pg.111] စတုဘူမကာပိ ကုသလာ ဓမ္မာ ကထိတာတိ ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ အနဝသေသပရိယာဒါနတော ဝုတ္တံ.

57. Ở câu thứ bảy, do các pháp thiện thuộc bốn địa cũng được nói đến, nên đã được nói rằng: “Bất cứ pháp thiện nào” là do sự bao gồm không còn sót lại.

၅၈. အဋ္ဌမေ ဣဒန္တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန နိဒ္ဒေသော, နိပါတပဒံ ဝါ ဧတံ ‘‘ယဒိဒ’’န္တိအာဒီသု ဝိယာတိ အာဟ – ‘‘အယံ ပမာဒေါတိ အတ္ထော’’တိ. ပမဇ္ဇနာကာရောတိ ပမာဒါပတ္တိ. စိတ္တဿ ဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဣမေသု ဧတ္တကေသု ဌာနေသု သတိယာ အနိဂ္ဂဏှိတွာ စိတ္တဿ ဝေါဿဇ္ဇနံ သတိဝိရဟော. ဝေါဿဂ္ဂါနုပ္ပဒါနန္တိ ဝေါဿဂ္ဂဿ အနု အနု ပဒါနံ ပုနပ္ပုနံ ဝိဿဇ္ဇနံ. အသက္ကစ္စကိရိယတာတိ ဧတေသံ ဒါနာဒီနံ ကုသလဓမ္မာနံ ပဝတ္တနေ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဒေယျဓမ္မဿ ဝါ အသက္ကစ္စကိရိယာ. သတတဘာဝေါ သာတစ္စံ, သာတစ္စေန ကိရိယာ သာတစ္စကိရိယာ, သာယေဝ သာတစ္စကိရိယတာ, န သာတစ္စကိရိယတာ အသာတစ္စကိရိယတာ. အနဋ္ဌိတကိရိယတာတိ အနိဋ္ဌိတကိရိယတာ နိရန္တရံ န အနုဋ္ဌိတကိရိယတာ စ. ဩလီနဝုတ္တိတာတိ နိရန္တရကရဏသင်္ခါတဿ ဝိပ္ဖာရဿ အဘာဝေန ဩလီနဝုတ္တိတာ. နိက္ခိတ္တဆန္ဒတာတိ ကုသလကိရိယာယ ဝီရိယဆန္ဒဿ နိက္ခိတ္တဘာဝေါ. နိက္ခိတ္တဓုရတာတိ ဝီရိယဓုရဿ ဩရောပနံ, ဩသက္ကိတမာနသတာတိ အတ္ထော. အနဓိဋ္ဌာနန္တိ ကုသလကရဏေ အပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝေါ. အနနုယောဂေါတိ အနနုယုဉ္ဇနံ. ကုသလဓမ္မေသု အာသေဝနာဒီနံ အဘာဝေါ အနာသေဝနာဒယော. ပမာဒေါတိ သရူပနိဒ္ဒေသော. ပမဇ္ဇနာတိ အာကာရနိဒ္ဒေသော. ပမဇ္ဇိတတ္တန္တိ ဘာဝနိဒ္ဒေသော. ပရိဟာယန္တီတိ ဣမိနာ ပမာဒဿ သာဝဇ္ဇတံ ဒဿေတိ. တယိဒံ လောကိယာနံ ဝသေန, န လောကုတ္တရာနန္တိ အာဟ – ‘‘ဥပ္ပန္နာ…ပေ… ဣဒ’’န္တိအာဒိ.

58. Ở câu thứ tám, (từ) idaṃ là sự chỉ định với sự chuyển đổi về giống, hoặc đây là một bất biến từ giống như trong các trường hợp “yadidaṃ” v.v…, nên ngài nói: “Có nghĩa là ‘sự dể duôi này’”. Trạng thái dể duôi (pamajjanākāro) là sự rơi vào dể duôi. Sự buông thả tâm (cittassa vossaggo) là sự buông thả tâm, là sự vắng mặt của niệm do không chế ngự bằng niệm ở trong những trường hợp chừng ấy. Sự liên tiếp buông thả (vossaggānuppadānaṃ) là sự buông thả, sự buông bỏ nhiều lần. Sự thực hiện một cách không cung kính (asakkaccakiriyatā) là sự thực hiện một cách không cung kính đối với cá nhân hay đối với vật để cho trong khi thực hành các pháp thiện này là bố thí v.v… Trạng thái thường xuyên là sự liên tục (sātaccaṃ), sự thực hiện một cách liên tục là sātaccakiriyā, chính điều ấy là sātaccakiriyatā, không phải sātaccakiriyatā là asātaccakiriyatā. Sự thực hiện không kiên trì (anaṭṭhitakiriyatā) là sự thực hiện không được hoàn tất và sự thực hiện không được đảm nhận một cách liên tục. Trạng thái hành xử co rút (olīnavuttitā) là trạng thái hành xử co rút do không có sự nỗ lực được gọi là sự thực hiện liên tục. Trạng thái từ bỏ ý muốn (nikkhittachandatā) là trạng thái từ bỏ ý muốn tinh tấn trong việc thực hiện điều thiện. Trạng thái từ bỏ trách nhiệm (nikkhittadhuratā) là sự đặt xuống trách nhiệm tinh tấn, có nghĩa là có tâm trí thối lui. Sự không quyết tâm (anadhiṭṭhānaṃ) là trạng thái không được thiết lập trong việc thực hiện điều thiện. Sự không chuyên tâm (ananuyogo) là sự không chuyên chú. Sự không thực hành v.v… (anāsevanādayo) là sự không có việc tu tập v.v… ở trong các pháp thiện. Dể duôi (pamādo) là sự chỉ định về tự thể. Sự dể duôi (pamajjanaṃ) là sự chỉ định về trạng thái. Trạng thái đã dể duôi (pamajjitattaṃ) là sự chỉ định về bản chất. Bằng từ “bị giảm sút” (parihāyanti), ngài chỉ ra tính chất có tội lỗi của sự dể duôi. Điều này là theo phương diện của các pháp hiệp thế, không phải của các pháp siêu thế, nên ngài nói: “Đã sanh lên …đây là” v.v…

၅၉. နဝမေ န ပမဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ အပ္ပမာဒေါ, ပမာဒဿ ပဋိပက္ခော သတိယာ အဝိပ္ပဝါသော. အတ္ထတော နိစ္စံ ဥပဋ္ဌိတာယ သတိယာ ဧတံ နာမံ. ပမာဒေါ ပန သတိယာ သတိသမ္ပဇညဿ ဝါ ပဋိပက္ခဘူတော အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနာဟ – ‘‘ပမာဒဿ ပဋိပက္ခဝသေန ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

59. Ở câu thứ chín, không dể duôi bởi pháp này nên là appamādo (sự không dể duôi), là pháp đối nghịch của sự dể duôi, là sự không vắng mặt của niệm. Về mặt ý nghĩa, đây là tên gọi của niệm được thiết lập một cách thường xuyên. Còn sự dể duôi cần được hiểu là sự sanh khởi của tâm bất thiện, là pháp đối nghịch của niệm hoặc của niệm và tỉnh giác. Do đó, ngài đã nói: “Cần được hiểu một cách chi tiết theo phương diện đối nghịch với sự dể duôi”.

၆၀. ဒသမေ ကုစ္ဆိတံ သီဒတီတိ ကုသီတော ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ, တဿ ဘာဝေါ ကောသဇ္ဇံ, အာလသိယန္တိ အတ္ထော.

60. Ở câu thứ mười, chìm đắm một cách đáng chê trách nên là kusīto (người lười biếng), do đã biến đổi mẫu tự da thành mẫu tự ta. Trạng thái của người ấy là kosajjaṃ (sự lười biếng), có nghĩa là sự biếng nhác.

အစ္ဆရာသံဃာတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Đã chấm dứt phần giải về phẩm Tiếng Búng Ngón Tay.

၇. ဝီရိယာရမ္ဘာဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

7. Phần giải về phẩm Khởi Sự Tinh Tấn v.v…

၆၁. သတ္တမဿ [Pg.112] ပဌမေ ဝီရာနံ ကမ္မန္တိ ဝီရိယံ, ဝိဓိနာ ဝါ ဤရယိတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ဝီရိယံ, တဒေဝ ကုသလကိရိယာယ ပဓာနဋ္ဌေန အာရမ္ဘော ဝီရိယာရမ္ဘော. အာရဒ္ဓဝီရိယတာ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယတာ ပရိပုဏ္ဏဝီရိယတာတိ ပစ္စေကံ ဝီရိယတာသဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော.

61. Ở câu đầu tiên của phần thứ bảy, hành động của những người anh hùng là vīriyaṃ (sự tinh tấn), hoặc cần được khuấy động, cần được làm cho diễn tiến theo phương cách nên là vīriyaṃ. Chính điều ấy, do là sự khởi đầu theo ý nghĩa chủ yếu trong việc thực hiện điều thiện, nên là vīriyārambho (sự khởi sự tinh tấn). Từ vīriyatā (trạng thái tinh tấn) cần được phối hợp riêng với từng từ (như sau): āraddhavīriyatā (trạng thái đã khởi sự tinh tấn), paggahitavīriyatā (trạng thái đã sách tấn tinh tấn), paripuṇṇavīriyatā (trạng thái đã viên mãn tinh tấn).

၆၂. ဒုတိယေ မဟတီ ဣစ္ဆာ ဧတဿာတိ မဟိစ္ဆော, တဿ ဘာဝေါ မဟိစ္ဆတာ. မဟာဝိသယော လောဘော မဟာလောဘော မဟန္တာနံ ဝတ္ထူနံ ဗဟူနဉ္စ အဘိဂိဇ္ဈနတော. ဣတရီတရာတိအာဒိနာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနမဟိစ္ဆတာ ဝုတ္တာ. ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟီတိအာဒိ ဂဟဋ္ဌာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. ဣစ္ဆာတိ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဣစ္ဆာဂတာတိ ဣစ္ဆာပဝတ္တာ. မဟိစ္ဆတာတိ မဟာဣစ္ဆတာ. အတ္ထတော ပနာယံ ရာဂေါ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ရာဂေါ သာရာဂေါ’’တိအာဒိ.

62. Ở câu thứ hai, người này có ước muốn lớn lao nên là mahiccho (người có ước muốn lớn), trạng thái của người ấy là mahicchatā (sự có ước muốn lớn). Lòng tham có đối tượng lớn là mahālobho (lòng tham lớn) do sự thèm muốn những vật to lớn và nhiều. Bằng các từ “vật này vật nọ” v.v…, sự có ước muốn lớn sanh khởi cho hàng xuất gia đã được nói đến. Các từ “bởi năm dục trưởng dưỡng” v.v… đã được nói theo phương diện của hàng tại gia. Icchā (ước muốn) là sự chỉ định về tự thể. Icchāgatā (sự bị ước muốn chi phối) là sự bị ước muốn thúc đẩy. Mahicchatā là ước muốn lớn. Tuy nhiên, về mặt ý nghĩa, đây chính là lòng tham ái, nên đã được nói rằng: “Lòng tham ái, sự nhiễm ái” v.v…

၆၃. တတိယေ အပ္ပိစ္ဆဿာတိ ဧတ္ထ အပ္ပ-သဒ္ဒေါ အဘာဝတ္ထော ‘‘အပ္ပာဗာဓော ဟောတိ အပ္ပာတင်္ကော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၃၀၄) ဝိယာတိ အာဟ – ‘‘အနိစ္ဆဿာ’’တိ. လောကေ ပါကဋဿ ဟိ အက္ခိရောဂကုစ္ဆိရောဂါဒိဘေဒဿ အာဗာဓဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘အပ္ပာဗာဓော’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ဧတ္ထ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗျဉ္ဇနံ သာဝသေသံ ဝိယ ပရိတ္တကေပိ အပ္ပသဒ္ဒဿ ဒိဿမာနတ္တာ. အတ္ထော ပန နိရဝသေသော သဗ္ဗသော ပစ္စယိစ္ဆာယ အဘာဝဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. တေနာဟ – ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ.

63. Trong trường hợp thứ ba, đối với câu ‘appicchassā’ti (của người thiểu dục), ở đây từ ‘appa’ (ít) có nghĩa là ‘abhāva’ (sự không có), giống như trong các câu như ‘appābādho hoti appātaṅko’ti (vị ấy ít bệnh, ít não), nên đã nói là ‘anicchassā’ti (của người không có lòng ham muốn). Thật vậy, câu ‘appābādho’ (ít bệnh) được nói với ý chỉ sự không có các bệnh tật thông thường trên đời, như bệnh về mắt, bệnh về bụng, v.v. Bây giờ, để làm cho ý nghĩa đã nói này được rõ ràng hơn, đoạn bắt đầu bằng ‘ettha hī’ti (bởi vì ở đây) đã được nêu ra. Về mặt văn tự (byañjanaṃ) thì dường như có sự sót lại (sāvasesaṃ), vì từ ‘appa’ cũng được thấy với nghĩa là ‘một chút’ (parittake). Nhưng về mặt ý nghĩa (attho) thì hoàn toàn không có sự sót lại (niravaseso), vì nó muốn nói đến sự hoàn toàn không có lòng ham muốn các vật dụng. Do đó, đã nói rằng: ‘na hī’ti (bởi vì không...), v.v.

ဣစ္ဆာယ အဘာဝေနေဝ အပ္ပိစ္ဆော နာမ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ပကာရန္တရေန ဒီပေတုံ – ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတြိစ္ဆတာ နာမ အတြ အတြ ဣစ္ဆာ. အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာယ ပါပါ လာမိကာ နိဟီနာ ဣစ္ဆာ ပါပိစ္ဆတာ. ယာယ ပစ္စယုပ္ပာဒနတ္ထံ အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏေ သမ္ဘာဝေတိ, ပစ္စယာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ န မတ္တံ ဇာနာတိ, အယံ မဟိစ္ဆတာ. အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာတိ အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနာနံ ဂုဏာနံ ဝိဇ္ဇမာနာနံ ဝိယ ပရေသံ ပကာသနာ. သန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာတိ ဣစ္ဆာစာရေ ဌတွာ အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနသီလဓုတဓမ္မာဒိဂုဏဝိဘာဝနာ. တာဒိသဿပိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အမတ္တညုတာပိ ဟောတိ, သာပိ အဘိဓမ္မေ အာဂတာယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒုဿန္တပ္ပယောတိ ဒုတ္တပ္ပယော.

Để làm sáng tỏ ý nghĩa này theo một cách khác, rằng một người được gọi là ‘appiccho’ (thiểu dục) chính là do sự không có lòng ham muốn, đoạn bắt đầu bằng ‘apicā’ti (hơn nữa) đã được nêu ra. ‘Atricchatā’ (sự ham muốn quá độ) có nghĩa là lòng ham muốn ở nơi này nơi kia. ‘Pāpicchatā’ (tà dục) là lòng ham muốn xấu xa, thấp hèn, đê tiện do việc phô bày những đức hạnh không có thật. Lòng ham muốn mà qua đó người ta phô bày những đức hạnh hiện có nơi mình để làm phát sinh các vật dụng, và không biết chừng mực trong việc thọ nhận các vật dụng, đó là ‘mahicchatā’ (đại dục). ‘Phô bày những đức hạnh không có thật’ là việc biểu lộ cho người khác những đức hạnh không có nơi mình như thể chúng đang hiện hữu. ‘Phô bày những đức hạnh hiện có’ là việc, trong khi hành xử theo ý muốn, làm cho người khác biết đến những đức hạnh như giới hạnh, các pháp đầu đà, v.v., đang hiện có nơi mình. Ngay cả đối với người như vậy, cũng có sự không biết chừng mực trong việc thọ nhận; điều đó cũng đã được đề cập trong A-tỳ-đàm—đó là sự liên quan. ‘Dussantappayo’ có nghĩa là ‘duttappayo’ (khó làm cho vừa lòng).

အတိလူခဘာဝန္တိ [Pg.113] ပတ္တစီဝရဝသေန အတိဝိယ လူခဘာဝံ. တဒဿ ဒိသွာ မနုဿာ ‘‘အယံ အမင်္ဂလဒိဝသော, သုမ္ဘကသိနိဒ္ဓပတ္တစီဝရော အယျော ပုဗ္ဗင်္ဂမော ကာတဗ္ဗော’’တိ စိန္တေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ထောကံ ဗဟိ ဟောထာ’’တိ အာဟံသု. ဥမ္မုဇ္ဇီတိ မနုဿာနံ အဇာနန္တာနံယေဝ ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ ဂဏှန္တောယေဝ ဥမ္မုဇ္ဇိ. ယဒိ ထေရော ‘‘ခီဏာသဝဘာဝံ ဇာနန္တူ’’တိ ဣစ္ဆေယျ, န နံ မနုဿာ ‘‘ဗဟိ ဟောထာ’’တိ ဝဒေယျုံ, ခီဏာသဝါနံ ပန တထာစိတ္တမေဝ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျ.

‘Atilūkhabhāvan’ti (tình trạng quá thô sơ) có nghĩa là tình trạng cực kỳ thô sơ về phương diện y bát. Thấy tình trạng ấy của vị ấy, dân chúng suy nghĩ rằng: “Hôm nay là ngày không may mắn, nên để một vị tôn giả có y bát sạch sẽ và trơn láng đi đầu,” rồi họ nói: “Bạch ngài, xin ngài vui lòng ra ngoài một chút.” ‘Ummujji’ (vị ấy trồi lên) có nghĩa là: trong khi dân chúng không hay biết, vị ấy đã lặn xuống đất, và trồi lên trong khi đang lấy nó. Nếu vị trưởng lão đã muốn rằng: “Mong rằng họ biết được trạng thái lậu tận của ta,” thì dân chúng đã không nói với vị ấy rằng: “Xin hãy ra ngoài.” Nhưng đối với các bậc lậu tận, một tâm niệm như vậy hoàn toàn không khởi lên.

အပ္ပိစ္ဆတာပဓာနံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ စတုဗ္ဗိဓဣစ္ဆာပဘေဒံ ဒဿေတွာ ပုနပိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန စတုဗ္ဗိဓံ ဣစ္ဆာဘေဒံ ဒဿေန္တော ‘‘အပရောပိ စတုဗ္ဗိဓော အပ္ပိစ္ဆော’’တိအာဒိမာဟ. ပစ္စယအပ္ပိစ္ဆောတိ ပစ္စယေသု ဣစ္ဆာရဟိတော. ဓုတင်္ဂအပ္ပိစ္ဆောတိ ဓုတဂုဏသမ္ဘာဝနာယ ဣစ္ဆာရဟိတော. ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆောတိ ဗဟုဿုတသမ္ဘာဝနာယ ဣစ္ဆာရဟိတော. အဓိဂမအပ္ပိစ္ဆောတိ ‘‘အရိယော’’တိ သမ္ဘာဝနာယ ဣစ္ဆာရဟိတော. ဒါယကဿ ဝသန္တိ အပ္ပံ ဝါ ယံ ဒါတုကာမော ဗဟုံ ဝါတိ ဒါယကဿ စိတ္တဿ ဝသံ, အဇ္ဈာသယန္တိ အတ္ထော. ဒေယျဓမ္မဿ ဝသန္တိ ဒေယျဓမ္မဿ အဗဟုဘာဝံ. အတ္တနော ထာမန္တိ အတ္တနော ပမာဏံ. ယတ္တကေန အတ္တာ ယာပေတိ, တတ္တကဿေဝ ဂဟဏံ. ယဒိ ဟီတိအာဒိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဝိဝရဏံ. ပမာဏေနေဝါတိ ယာပနပ္ပမာဏေနေဝ.

Sau khi đã chỉ ra sự phân chia bốn loại ham muốn dựa trên cá nhân, với thiểu dục là chủ đề chính, và một lần nữa chỉ ra sự phân chia bốn loại ham muốn dựa trên cá nhân, ngài nói: ‘aparopi catubbidho appiccho’ti (còn có bốn loại người thiểu dục khác), v.v. ‘Paccaya-appiccho’ (thiểu dục về vật dụng) là người không có lòng ham muốn đối với các vật dụng. ‘Dhutaṅga-appiccho’ (thiểu dục về đầu đà) là người không có lòng ham muốn phô bày các đức hạnh đầu đà. ‘Pariyatti-appiccho’ (thiểu dục về pháp học) là người không có lòng ham muốn phô bày sự đa văn. ‘Adhigama-appiccho’ (thiểu dục về chứng đắc) là người không có lòng ham muốn được phô bày là ‘bậc Thánh’. ‘Dāyakassa vasaṃ’ (tùy theo thí chủ) có nghĩa là tùy theo tâm của thí chủ, dù người ấy muốn cúng dường ít hay nhiều; ý nghĩa là ‘tùy theo ý hướng’ (ajjhāsaya). ‘Deyyadhammassa vasaṃ’ (tùy theo vật thí) có nghĩa là tùy theo sự không nhiều của vật thí. ‘Attano thāmaṃ’ (tùy theo sức của mình) có nghĩa là tùy theo chừng mực của mình. Thọ nhận chỉ vừa đủ để tự mình có thể duy trì mạng sống. Đoạn bắt đầu bằng ‘Yadi hī’ti (nếu thật vậy) là sự giải thích ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt. ‘Pamāṇeneva’ (chỉ theo chừng mực) có nghĩa là chỉ theo chừng mực để duy trì mạng sống.

ဧကဘိက္ခုပိ နာညာသီတိ သောသာနိကဝတ္တေ သမ္မဒေဝ ဝတ္တိတတ္တာ ဧကောပိ ဘိက္ခု န အညာသိ. အဗ္ဗောကိဏ္ဏန္တိ အဝိစ္ဆေဒံ. ဒုတိယော မံ ဇာနေယျာတိ ဒုတိယော သဟာယဘူတောပိ ယထာ မံ ဇာနိတုံ န သက္ကုဏေယျ, တထာ သဋ္ဌိ ဝဿာနိ နိရန္တရံ သုသာနေ ဝသာမိ, တသ္မာ အဟံ အဟော သောသာနိကုတ္တမော. ဥပကာရော ဟုတွာတိ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဒီဟိ ပရိယတ္တိဓမ္မဝသေန ဥပကာရော ဟုတွာ. ဓမ္မကထာယ ဇနပဒံ ခေါဘေတွာတိ လောမဟံသနသာဓုကာရဒါနစေလုက္ခေပါဒိဝသေန သန္နိပတိတံ ဣတရဉ္စ ‘‘ကထံ နု ခေါ အပ္ပံ အယျဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သောဿာမာ’’တိ ကောလာဟလဝသေန မဟာဇနံ ခေါဘေတွာ? ယဒိ ထေရော ဗဟုဿုတဘာဝံ ဇာနာပေတုံ ဣစ္ဆေယျ, ပုဗ္ဗေဝ ဇနပဒံ ခေါဘေန္တော ဓမ္မံ ကထေယျ. ဂတောတိ ‘‘အယံ သော, ယေန ရတ္တိယံ ဓမ္မကထာ ကတာ’’တိ ဇာနနဘာဝေန ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆတာယ ပုရာရုဏာဝ ဂတော.

‘Ekabhikkhupi nāññāsi’ (ngay cả một vị tỳ khưu cũng không biết) có nghĩa là vì vị ấy đã thực hành một cách hoàn hảo hạnh ở nghĩa địa, nên không một vị tỳ khưu nào biết. ‘Abbokiṇṇaṃ’ (không gián đoạn) có nghĩa là ‘avicchedaṃ’ (liên tục). “Để người thứ hai không biết về ta”—ngay cả một người bạn đồng hành cũng không thể biết về ta, như vậy ta đã sống liên tục sáu mươi năm trong nghĩa địa, do đó, ôi, ta là người thực hành hạnh ở nghĩa địa bậc nhất. ‘Upakāro hutvā’ (đã là người hỗ trợ) có nghĩa là đã là người hỗ trợ về phương diện pháp học thông qua việc học thuộc, hỏi han, v.v. ‘Dhammakathāya janapadaṃ khobhetvā’ (làm xáo động cả vùng bằng một bài pháp thoại) có nghĩa là làm xáo động đám đông dân chúng—cả những người đã tụ tập và những người khác—bằng cách gây ra sự phấn khích đến dựng tóc gáy, những tiếng hô ‘lành thay’, việc tung vải lên, và bằng sự huyên náo: “Làm sao chúng ta có thể nghe được một ít giáo pháp từ tôn giả đây?” Nếu vị trưởng lão muốn cho người khác biết về sự đa văn của mình, vị ấy đã thuyết pháp và làm xáo động cả vùng từ trước rồi. ‘Gato’ (đã đi) có nghĩa là vị ấy đã đi trước khi trời rạng đông vì lòng thiểu dục đối với pháp học, do suy nghĩ rằng: “Đây là người đã thuyết pháp vào ban đêm.”

တယော [Pg.114] ကုလပုတ္တာ ဝိယာတိ ပါစီနဝံသဒါယေ သာမဂ္ဂိဝါသံဝုဋ္ဌာ အနုရုဒ္ဓေါ, နန္ဒိယော, ကိမိလောတိ ဣမေ တယော ကုလပုတ္တာ ဝိယ. ဧတေသုပိ ဟိ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေန ဘဂဝတာ ‘‘အတ္ထိ ပန ဝေါ အနုရုဒ္ဓါ ဧဝံ အပ္ပမတ္တာနံ အာတာပီနံ ပဟိတတ္တာနံ ဝိဟရန္တာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော အဓိဂတော ဖာသုဝိဟာရော’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၂၈) ပုဋ္ဌေန ‘‘ဣဓ ပန မယံ, ဘန္တေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမ, ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၃၂၈) အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီသု အာရောစိတာသု ဣတရေ ထေရာ န ဣစ္ဆိံသု. တထာ ဟိ တေ ပက္ကန္တေ ဘဂဝတိ အာယသ္မန္တံ အနုရုဒ္ဓံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ကိန္နု မယံ အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓဿ ဧဝမာရောစိမှ ‘ဣမာသဉ္စ ဣမာသဉ္စ ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ မယံ လာဘိနော’တိ? ယံ နော အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ဘဂဝတော သမ္မုခါပိ အာသဝါနံ ခယံ ပကာသေတီ’’တိ? ဃဋီကာရောပိ အတ္တနော အရိယဘာဝေ ကိကိဿ ရညော ဘဂဝတာ အာရောစိတေ န အတ္တမနော အဟောသိ? တေနာဟ – ‘‘ဃဋီကာရကုမ္ဘကာရော ဝိယာ’’တိ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေတိ ‘‘ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပိစ္ဆတာ’’တိ ဝုတ္တေ အပ္ပိစ္ဆတာသင်္ခါတေ အတ္ထေ. ဗလဝအလောဘေနာတိ ဒဠှတရပ္ပဝတ္တိကေန အလောဘေန.

‘Tayo kulaputtā viyā’ti (giống như ba vị thiện gia nam tử) có nghĩa là giống như ba vị thiện gia nam tử này—Anuruddha, Nandiya, và Kimbila—những vị đã sống hòa hợp tại khu rừng Trúc ở phương Đông. Thật vậy, trong số các vị ấy, khi Trưởng lão Anuruddha được Đức Thế Tôn hỏi rằng: “Này các Anuruddha, khi các ông sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần như vậy, các ông có chứng đắc pháp thượng nhân nào, một sự thù thắng trong tri kiến xứng bậc Thánh, một sự an trú thoải mái nào không?” (M.N. I. 328), và khi vị ấy trình bày về các tầng thiền chứng tuần tự, bắt đầu bằng: “Bạch Thế Tôn, ở đây, khi nào chúng con muốn, chúng con ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú thiền thứ nhất...” (M.N. I. 328), các vị trưởng lão khác đã không muốn điều đó. Thật vậy, khi Đức Thế Tôn đã đi, họ đã nói với Tôn giả Anuruddha điều này: “Có phải chúng tôi đã từng trình bày với Tôn giả Anuruddha rằng: ‘Chúng tôi là những người đã chứng đắc các tầng thiền này và này’ không? Mà Tôn giả Anuruddha lại tuyên bố sự đoạn tận các lậu hoặc ngay cả trước mặt Đức Thế Tôn?” Cả Ghaṭīkāra cũng vậy, khi trạng thái bậc Thánh của mình được Đức Thế Tôn tuyên bố cho vua Kiki, ông đã không hoan hỷ phải không? Do đó, đã nói rằng: ‘ghaṭīkārakumbhakāro viyā’ti (giống như người thợ gốm Ghaṭīkāra). ‘Imasmiṃ panatthe’ti (trong ý nghĩa này) có nghĩa là trong ý nghĩa được gọi là thiểu dục khi nói rằng: ‘yathayidaṃ, bhikkhave, appicchatā’ti (này các Tỳ khưu, đó là thiểu dục). ‘Balava-alobhenā’ti (bởi vô tham mạnh mẽ) có nghĩa là bởi vô tham khởi lên một cách vững chắc hơn.

၆၄. စတုတ္ထေ နတ္ထိ ဧတဿ သန္တုဋ္ဌီတိ အသန္တုဋ္ဌိ, တဿ ဘာဝေါ အသန္တုဋ္ဌိတာ. တံ ပန သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘အသန္တုဋ္ဌေ ပုဂ္ဂလေ…ပေ… လောဘော’’တိ အာဟ. သေဝန္တဿာတိအာဒီနိ အညမညဝေဝစနာနိ.

64. Ở trường hợp thứ tư, ‘sự không có hài lòng nơi người này’ là không hài lòng (asantuṭṭhi); trạng thái của nó là sự không hài lòng (asantuṭṭhitā). Lại nữa, khi trình bày về bản chất của nó, ngài đã nói: “Nơi người không hài lòng… (v.v.)… là lòng tham”. Các từ như ‘sevantassa’ (người thân cận) là những từ đồng nghĩa với nhau.

၆၅-၆၇. ပဉ္စမေ တုဿနံ တုဋ္ဌိ, သမံ, သကေန, သန္တေန ဝါ တုဋ္ဌိ ဧတဿာတိ သန္တုဋ္ဌိ, တဿ ဘာဝေါ သန္တုဋ္ဌိတာ. ယဿ သန္တောသဿ အတ္ထိတာယ ဘိက္ခု ‘‘သန္တုဋ္ဌော’’တိ ဝုစ္စတိ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတဿာ’’တိ အာဟ – စီဝရာဒိကေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကပ္ပိယေ ပစ္စယေ သန္တုဿနေန သမင်္ဂီဘူတဿာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဣတရံ ဝုစ္စတိ ဟီနံ ပဏီတတော အညတ္တာ, တထာ ပဏီတမ္ပိ ဣတရံ ဟီနတော အညတ္တာ. အပေက္ခာသိဒ္ဓါ ဟိ ဣတရတာ. ဣတိ ယေန ဓမ္မေန ဟီနေန ဝါ ပဏီတေန ဝါ စီဝရာဒိပစ္စယေန သန္တုဿတိ, သော တထာ ပဝတ္တော အလောဘော ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသော, တေန သမန္နာဂတဿ[Pg.115]. ယထာလာဘံ အတ္တနော လာဘာနုရူပံ သန္တောသော ယထာလာဘသန္တောသော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. လဗ္ဘတီတိ ဝါ လာဘော, ယော ယော လာဘော ယထာလာဘော, တေန သန္တောသော ယထာလာဘသန္တောသော. ဗလန္တိ ကာယဗလံ. သာရုပ္ပန္တိ ဘိက္ခုနော အနုစ္ဆဝိကတာ.

65-67. Ở trường hợp thứ năm, sự hoan hỷ là hài lòng (tuṭṭhi). ‘Sự hài lòng với vật tương xứng, với vật của mình, hoặc với vật hiện có’ là sự tri túc (santuṭṭhi); trạng thái của nó là đức tri túc (santuṭṭhitā). Để trình bày về sự tri túc mà nhờ sự hiện hữu của nó, vị tỳ khưu được gọi là ‘người tri túc’, ngài đã nói: “của người đã thành tựu sự tri túc với các vật dụng bất kỳ”. Nghĩa là: của người đã thành tựu sự hài lòng với bất cứ vật dụng thích hợp nào, như y phục v.v… Hoặc là, ‘bất kỳ’ (itara) được gọi là hạ liệt vì nó khác với thượng hạng, cũng vậy, thượng hạng cũng là ‘bất kỳ’ vì nó khác với hạ liệt. Thật vậy, tính chất ‘bất kỳ’ được thành tựu do sự so sánh. Do đó, pháp vô tham đã khởi lên như vậy, mà nhờ đó vị ấy hài lòng với vật dụng như y phục v.v… dù hạ liệt hay thượng hạng, đó là sự tri túc với các vật dụng bất kỳ; (nghĩa là) của người đã thành tựu pháp ấy. Sự hài lòng tùy theo sở đắc, tương xứng với vật mình nhận được, là sự tri túc tùy theo sở đắc (yathālābhasantoso). Phương pháp này cũng tương tự trong hai thuật ngữ còn lại. Hoặc là, ‘vật được nhận’ là sở đắc (lābha); bất cứ sở đắc nào, đó là ‘tùy theo sở đắc’ (yathālābho); sự hài lòng với điều đó là sự tri túc tùy theo sở đắc. ‘Sức lực’ (bala) là sức mạnh của thân. ‘Sự thích hợp’ (sāruppa) là sự tương xứng của vị tỳ khưu.

ယထာလဒ္ဓတော အညဿ အပတ္ထနာ နာမ သိယာ အပ္ပိစ္ဆတာပိ ပဝတ္တိအာကာရောတိ တတော ဝိနိဝေစိတမေဝ သန္တောသဿ သရူပံ ဒဿေန္တော ‘‘လဘန္တောပိ န ဂဏှာတီ’’တိ အာဟ. တံ ပရိဝတ္တေတွာ ပကတိဒုဗ္ဗလာဒီနံ ဂရုစီဝရံ အဖာသုဘာဝါဝဟံ သရီရခေဒါဝဟဉ္စ ဟောတီတိ ပယောဇနဝသေန န အတြိစ္ဆတာဒိဝသေန တံ ပရိဝတ္တေတွာ လဟုကစီဝရပရိဘောဂေါ သန္တောသဝိရောဓိ န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘လဟုကေန ယာပေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတီ’’တိ. မဟဂ္ဃစီဝရံ ဗဟူနိ ဝါ စီဝရာနိ လဘိတွာ တာနိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တဒညဿ ဂဟဏံ ယထာသာရုပ္ပနယေ ဌိတတ္တာ န သန္တောသဝိရောဓီတိ အာဟ – ‘‘တေသံ…ပေ… ဓာရေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ သေသပစ္စယေသုပိ ယထာသာရုပ္ပနိဒ္ဒေသေ အပိ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏေ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော. မုတ္တဟရီတကန္တိ ဂေါမုတ္တပရိဘာဝိတံ, ပူတိဘာဝေန ဝါ ဆဍ္ဍိတံ ဟရီတကံ. ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝဏ္ဏိတန္တိ အပ္ပိစ္ဆတာသန္တုဋ္ဌီသု ဘိက္ခူ နိယောဇေတုံ ‘‘ပူတိမုတ္တဘေသဇ္ဇံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၇၃, ၁၂၈) ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပသတ္ထံ. ပရမသန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ ပရမေန ဥက္ကံသဂတေန သန္တောသေန သမန္နာဂတတ္တာ. ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောဝ အဂ္ဂေါတိ တတ္ထ တတ္ထ ဘိက္ခု သာရုပ္ပံယေဝ နိဿာယ သန္တုဿနဝသေန ပဝတ္တနတော အဂ္ဂေါ. ဆဋ္ဌသတ္တမေသု နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

Vì ‘sự không mong cầu vật khác ngoài vật đã nhận được’ cũng có thể là một cách hành xử của đức thiểu dục, nên để trình bày bản chất của sự tri túc đã được phân biệt với điều đó, ngài đã nói: “dù nhận được cũng không lấy”. Vì y phục nặng nề đối với những người vốn yếu ớt v.v… sẽ mang lại sự không thoải mái và gây mệt mỏi cho thân thể, nên do mục đích chứ không phải do lòng tham muốn quá độ mà đổi y phục ấy, việc sử dụng y phục nhẹ nhàng không trái với sự tri túc, ngài đã nói: “dù sống bằng y phục nhẹ nhàng, vị ấy vẫn là người tri túc”. Sau khi nhận được y phục đắt tiền hoặc nhiều y phục, vị ấy từ bỏ chúng và nhận lấy y phục khác, vì đã đứng vững trong phương pháp tùy theo sự thích hợp nên không trái với sự tri túc, ngài đã nói: “trong số những y phục ấy… (v.v.)… dù mặc, vị ấy vẫn là người tri túc”. Như vậy, trong các vật dụng còn lại, trong phần giải thích về sự thích hợp, ý nghĩa của việc dùng từ ‘api’ (cũng) cần được hiểu. ‘Trái harītaka ngâm nước tiểu’ (muttaharītaka) là trái harītaka được ngâm trong nước tiểu bò, hoặc trái harītaka bị vứt bỏ vì hôi thối. ‘Được chư Phật v.v… tán thán’ là được chư Phật v.v… ca ngợi qua các câu như “sự xuất gia nương vào dược phẩm là nước tiểu hôi thối” (Đại Phẩm 73, 128) để khuyến khích các vị tỳ khưu trong đức thiểu dục và tri túc. Vị ấy là người có sự tri túc tối thượng (paramasantuṭṭho) vì đã thành tựu sự tri túc cao cả, đã đạt đến mức tột cùng. Sự tri túc tùy theo sự thích hợp là cao nhất (aggo), vì trong mỗi trường hợp, vị tỳ khưu hành xử theo cách tri túc chỉ nương vào sự thích hợp. Ở trường hợp thứ sáu và thứ bảy, không có gì để nói.

၆၈-၆၉. အဋ္ဌမနဝမေသု န သမ္ပဇာနာတီတိ အသမ္ပဇာနော, တဿ ဘာဝေါ အသမ္ပဇညံ. ဝုတ္တပ္ပဋိပက္ခေန သမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

68-69. Ở trường hợp thứ tám và thứ chín, ‘người không tỉnh giác’ là người không tỉnh giác (asampajāno); trạng thái của nó là sự không tỉnh giác (asampajaññaṃ). Sự tỉnh giác (sampajaññaṃ) nên được hiểu theo cách đối nghịch với những gì đã được nói.

၇၀. ဒသမေ ပါပမိတ္တာ ဒေဝဒတ္တသဒိသာ. တေ ဟိ ဟီနာစာရတာယ, ဒုက္ခဿ ဝါ သမ္ပာပကတာယ ‘‘ပါပါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တေနာကာရေန ပဝတ္တာနန္တိ ယော ပါပမိတ္တဿ ခန္တိ ရုစိ အဓိမုတ္တိ တန္နိန္နတာတံသမ္ပဝင်္ကတာဒိအာကာရော, တေနာကာရေန ပဝတ္တာနံ. စတုန္နံ ခန္ဓာနမေဝေတံ နာမန္တိ စတုန္နံ အရူပက္ခန္ဓာနံ [Pg.116] ‘‘ပါပမိတ္တတာ’’တိ ဧတံ နာမံ. ယသ္မာ အဿဒ္ဓိယာဒိပါပဓမ္မသမန္နာဂတာ ပုဂ္ဂလာ ဝိသေသတော ပါပါ ပုညဓမ္မဝိမောက္ခတာယ, တေ ယဿ မိတ္တာ သဟာယာ, သော ပါပမိတ္တော, တဿ ဘာဝေါ ပါပမိတ္တတာ. တေနာဟ – ‘‘ယေ တေ ပုဂ္ဂလာ အဿဒ္ဓါ’’တိအာဒိ.

70. Ở trường hợp thứ mười, bạn ác (pāpamittā) là những người giống như Đề-bà-đạt-đa. Thật vậy, họ được gọi là ‘ác’ vì có hạnh kiểm thấp hèn, hoặc vì mang lại đau khổ. ‘Của những người hành xử theo cách thức ấy’ có nghĩa là: bất cứ cách thức nào của bạn ác, như sự kham nhẫn, khuynh hướng, sự quyết tâm, sự thiên về, sự nghiêng về điều đó v.v…, là của những người hành xử theo cách thức ấy. ‘Đây chỉ là tên gọi của bốn uẩn’ có nghĩa là: tên gọi ‘ác hữu tính’ (pāpamittatā) này là của bốn vô sắc uẩn. Bởi vì những người thành tựu các pháp ác như vô tín v.v… đặc biệt là ác do sự trống rỗng các pháp phước thiện, người nào có họ làm bạn bè, người đồng hành, người đó là bạn ác (pāpamitto); trạng thái của nó là ác hữu tính (pāpamittatā). Do đó, ngài đã nói: “những người nào không có đức tin” v.v…

ဝီရိယာရမ္ဘာဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Dứt phần giải về phẩm Tinh tấn Cần mẫn v.v…

၈. ကလျာဏမိတ္တာဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

8. Giải về phẩm Thiện hữu v.v…

၇၁. အဋ္ဌမဿ ပဌမေ ဗုဒ္ဓါ, သာရိပုတ္တာဒယော ဝါ ကလျာဏမိတ္တာ. ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေနာတိ ‘‘ပါပမိတ္တတာ’’တိ ပဒေ ဝုတ္တဿ ပဋိပက္ခနယေန.

71. Trong phần đầu của chương thứ tám, chư Phật, hoặc ngài Sāriputta v.v… là những thiện hữu. ‘Theo phương pháp đối nghịch với những gì đã được nói’ có nghĩa là: theo phương pháp đối nghịch với những gì đã được nói trong thuật ngữ ‘ác hữu tính’ (pāpamittatā).

၇၂-၇၃. ဒုတိယေ ယောဂေါတိ သမင်္ဂီဘာဝေါ. ပယောဂေါတိ ပယုဉ္ဇနံ ပဋိပတ္တိ. အယောဂေါတိ အသမင်္ဂီဘာဝေါ. အပ္ပယောဂေါတိ အပ္ပယုဉ္ဇနံ အပ္ပဋိပတ္တိ. အနုယောဂေနာတိ အနုယောဂဟေတု.

72-73. Ở trường hợp thứ hai, ‘sự tương ưng’ (yogo) là sự thành tựu. ‘Sự nỗ lực’ (payogo) là sự áp dụng, sự thực hành. ‘Sự không tương ưng’ (ayogo) là sự không thành tựu. ‘Sự không nỗ lực’ (appayogo) là sự không áp dụng, sự không thực hành. ‘Do sự chuyên tâm’ (anuyogena) là do nhân là sự chuyên tâm.

၇၄. စတုတ္ထေ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿာတိ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ပဋိဝိဇ္ဈနကပုဂ္ဂလဿ. အင်္ဂဘူတာတိ တဿေဝ ပဋိဝေဓဿ ကာရဏဘူတာ. ဧတ္ထ စ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဗုဇ္ဈတိ, အညာဏနိဒ္ဒါယ ဝါပိ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓီတိ လဒ္ဓနာမော အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈနကသတ္တော, တဿ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿ. ဗောဓိယာတိ တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂိသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ. ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန ဗောဓိယော, ဗောဓိယော ဧဝ သစ္စသမ္ပဋိဗောဓဿ အင်္ဂါတိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ. ဝိပဿနာဒီနံ ကာရဏာနံ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနဉ္စ သစ္စာနံ အနုရူပံ ဗုဇ္ဈနတော အနုဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ပဋိမုခံ ပစ္စက္ခဘာဝေန အဘိမုခံ ဗုဇ္ဈနတော ပဋိဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, သမ္မာ အဝိပရီတတော ဗုဇ္ဈနတော သမ္ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဧဝံ အတ္ထဝိသေသဒီပကေဟိ ဥပသဂ္ဂေဟိ အနုဗုဇ္ဈန္တီတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗောဓိသဒ္ဒေါ သဗ္ဗဝိသေသယုတ္တံ ဗုဇ္ဈနသာမညေန သင်္ဂဏှာတိ. ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဣမိနာ တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈနဿ ဧကန္တကာရဏတံ ဒဿေတိ. ဧဝံ ပနေတံ ပဒံ ဝိဘတ္တမေဝါတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဧတံ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇) ပဒံ နိဒ္ဒေသေ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ဝိဘတ္တမေဝ.

74. Trong câu thứ tư, bujjhanakasattassā có nghĩa là: của hạng người thấu triệt bốn Thánh đế. Aṅgabhūtā có nghĩa là: là nhân tố cho sự thấu triệt ấy. Ở đây, vị Thánh đệ tử được gọi là bujjhanakasatto (chúng sanh giác ngộ) vì vị ấy giác ngộ bốn Thánh đế, hoặc vì vị ấy thức tỉnh khỏi giấc ngủ vô minh; (câu văn có nghĩa là) của chúng sanh giác ngộ ấy. Bodhiyā có nghĩa là: cho sự giác ngộ được gọi là sự hợp thành của các pháp ấy. Các sự giác ngộ (bodhiyo) theo nghĩa là liễu tri; chính các sự giác ngộ là các chi phần của sự chánh giác về các sự thật, điều này đã được nói đến. ‘Bujjhantīti bojjhaṅgā’ (chúng giác ngộ, nên gọi là giác chi). Do giác ngộ tương ứng với các sự thật cần được liễu tri và các nguyên nhân như minh sát v.v... nên gọi là anubujjhanti (tùy giác); do giác ngộ một cách đối diện, bằng cách trực nhận, nên gọi là paṭibujjhanti (đối giác); do giác ngộ một cách chân chánh, không sai lệch, nên gọi là sambujjhanti (chánh giác). Như vậy, các từ như anubujjhanti v.v... đã được nói đến với các tiếp đầu ngữ làm sáng tỏ ý nghĩa đặc biệt. Từ bodhi (giác ngộ) bao hàm ý nghĩa chung về sự liễu tri cùng với tất cả các chi tiết. Bằng câu ‘bodhāya saṃvattanti’ (chúng dẫn đến giác ngộ), câu này cho thấy rằng sự hợp thành của các pháp ấy là nguyên nhân duy nhất của sự liễu tri. Như vậy, từ này đã được phân tích; theo cách đã nói, từ ‘bojjhaṅgā’ (giác chi) này đã được phân tích trong phần Niddesa của bộ Paṭisambhidāmagga (Vô Ngại Giải Đạo).

၇၅. ပဉ္စမေ [Pg.117] ယာထာဝသရသဘူမီတိ ယာထာဝတော သကိစ္စကရဏဘူမိ. သာတိ ယာထာဝသရသဘူမိ. ဝိပဿနာတိ ဗလဝဝိပဿနာ. ကေစိ ‘‘ဘင်္ဂဉာဏတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဝိပဿနာယ ပါဒကဇ္ဈာနေ စ သတိအာဒယော ဗောဇ္ဈင်္ဂပက္ခိကာ ဧဝ ပရိယာယဗောဓိပက္ခိယဘာဝတော. တတ္ထာတိအာဒိ စတုဗ္ဗိဓာနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဘူမိဝိဘာဂဒဿနံ.

75. Trong câu thứ năm, yāthāvasarasabhūmi có nghĩa là: nền tảng để thực hiện phận sự của mình một cách như thật. Sā (ấy) chính là nền tảng của cơ hội như thật. Vipassanā (minh sát) có nghĩa là minh sát có năng lực mạnh. Một số vị nói: ‘kể từ hoại diệt trí’. Trong thiền nền tảng của minh sát, các pháp như niệm v.v... thực sự thuộc về phe của giác chi, vì chúng thuộc về phe của sự giác ngộ một cách gián tiếp. Câu bắt đầu bằng ‘tatthā’ (trong ấy) v.v... cho thấy sự phân chia nền tảng của bốn loại giác chi.

၇၆. ဆဋ္ဌေ တေသံ အန္တရေတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ အန္တရေ. ကာမံ သင်္ဂီတိအာရုဠှဝသေန အပ္ပကမိဒံ သုတ္တပဒံ, ဘဂဝါ ပနေတ္ထ သန္နိပတိတပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဝိတ္ထာရိကံ ကရောတီတိ ကတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ‘‘မဟတီ ဒေသနာ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဂါမနိဂမာဒိကထာ နတ္ထီတိ တဿာ ကထာယ အတိရစ္ဆာနကထာဘာဝမာဟု. တထာ ဟိ သာ ပုဗ္ဗေ ဗဟုဉာတိကံ အဟောသိ ဗဟုပက္ခံ, ဣဒါနိ အပ္ပဉာတိကံ အပ္ပပက္ခန္တိ အနိစ္စတာမုခေန နိယျာနိကပက္ခိကာ ဇာတာ. ဧတာယာတိ ယထာဝုတ္တာယ ပရိဟာနိယာ. ပတိကိဋ္ဌန္တိ နိဟီနံ. မမ သာသနေတိ ဣဒံ ကမ္မဿကတဇ္ဈာနပညာနမ္ပိ ဝိသေသနမေဝ. တဒုဘယမ္ပိ ဟိ ဗာဟိရကာနံ တပ္ပညာဒွယတော သာတိသယမေဝ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာယ လဒ္ဓဝိသေသတော ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယတော စ.

76. Trong câu thứ sáu, tesaṃ antare có nghĩa là: ở giữa các vị tỳ khưu ấy. Mặc dù đoạn kinh này ngắn gọn do được đưa vào kỳ kết tập, nhưng ở đây, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng một cách chi tiết phù hợp với khuynh hướng của hội chúng đã tập hợp, vì vậy mới nói rằng: ‘mahatī desanā bhavissati’ (sẽ có một bài pháp lớn). Gāmanigamādikathā natthi (không có câu chuyện về làng mạc, thị tứ) có nghĩa là họ nói rằng câu chuyện ấy không phải là bàng sanh luận (câu chuyện vô ích). Thật vậy, câu chuyện ấy trước đây có nhiều người thân, nhiều phe phái, nay lại có ít người thân, ít phe phái, do đó, qua khía cạnh vô thường, nó đã trở thành thuộc về phần xuất ly. Etāya có nghĩa là: bởi sự suy giảm đã được nói đến. Patikiṭṭhaṃ có nghĩa là: thấp kém. Mama sāsane (trong giáo pháp của ta), đây cũng chính là sự đặc biệt hóa cho cả trí tuệ về nghiệp là của riêng mình và trí tuệ về thiền định. Thật vậy, cả hai loại trí tuệ ấy đều vượt trội hơn hai loại trí tuệ của ngoại đạo, do sự đặc biệt có được từ lời dạy của các bậc Chánh Đẳng Giác và do là duyên trợ cho sự thoát ly (vòng sanh tử).

၇၇. သတ္တမေ တေသံ စိတ္တာစာရံ ဉတွာတိ တထာ ကထေန္တာနံ တေသံ ဘိက္ခူနံ တတ္ထ ဥပဂမနေန အတ္တနော ဒေသနာယ ဘာဇနဘူတံ စိတ္တပ္ပဝတ္တိံ ဉတွာ. ကမ္မဿကတာဒီတိ အာဒိသဒ္ဒေန ဈာနပညာဒီနံ စတုန္နမ္ပိ ပညာနံ ဂဟဏံ.

77. Trong câu thứ bảy, tesaṃ cittācāraṃ ñatvā (biết được tâm hành của họ) có nghĩa là: sau khi biết được diễn biến tâm của các vị tỳ khưu đang nói chuyện như vậy, là đối tượng cho bài pháp của mình, bằng cách đi đến nơi ấy. Kammassakatādi (nghiệp là của riêng mình, v.v...), bằng từ ādi (v.v...), cần hiểu là bao gồm cả bốn loại trí tuệ, tức là trí tuệ về thiền định, v.v...

၇၈-၈၀. အဋ္ဌမာဒီသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ယာ ဧသ မမ သာသနေ’’တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

78-80. Trong các câu thứ tám trở đi, heṭṭhā vuttanayeneva (theo phương pháp đã được nói ở dưới) có nghĩa là: chính theo phương pháp đã được nói ở dưới, bắt đầu bằng câu ‘yā esa mama sāsane’ (bất cứ điều gì trong giáo pháp của ta). Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng.

ကလျာဏမိတ္တာဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích phẩm Thiện Hữu v.v... đã kết thúc.

၈၁-၈၂. နဝမေ ဝဂ္ဂေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

81-82. Trong phẩm thứ chín, không có gì cần phải nói.

၁၀. ဒုတိယပမာဒါဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

10. Giải Thích Phẩm Thứ Hai Về Sự Dễ Duôi v.v...

၉၈-၁၁၅. ဒသမေ ဝဂ္ဂေ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ ဘဝံ အဇ္ဈတ္တိကံ. အဇ္ဈတ္တသန္တာနတော ဗဟိဒ္ဓါ ဘဝံ ဗာဟိရံ. ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေနာတိ ‘‘အဝိနာသာယာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. စတုက္ကောဋိကေတိ ‘‘အနုယောဂေါ အကုသလာနံ[Pg.118], အနနုယောဂေါ ကုသလာနံ, အနုယောဂေါ ကုသလာနံ, အနနုယောဂေါ အကုသလာန’’န္တိ (အ. နိ. ၁.၉၆) ဧဝံ ပရိယောသာနသုတ္တေ အာဂတနယံ ဂဟေတွာ ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၁.၁၁) အာဂတသုတ္တာနံ သမညာ ဇာတာ.

98-115. Trong phẩm thứ mười, ajjhattikaṃ là cái phát sinh trong dòng tương tục nội tại. Bāhiraṃ là cái phát sinh bên ngoài dòng tương tục nội tại. Vuttapaṭipakkhanayena (theo phương pháp đối lập với điều đã nói) có nghĩa là: ý nghĩa cần được hiểu là ‘avināsāya’ (cho sự không hoại diệt) v.v... Catukkoṭike (trong bốn trường hợp), bằng cách lấy phương pháp được trình bày trong kinh cuối cùng là: ‘anuyogo akusalānaṃ, ananuyogo kusalānaṃ, anuyogo kusalānaṃ, ananuyogo akusalānaṃ’ (chuyên tâm vào các pháp bất thiện, không chuyên tâm vào các pháp thiện, chuyên tâm vào các pháp thiện, không chuyên tâm vào các pháp bất thiện) (A. i. 96), tên gọi chung cho các bài kinh bắt đầu bằng câu ‘nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi’ (này các tỳ khưu, ta không thấy một pháp nào khác...) (A. i. 11) đã được hình thành.

၁၃၀. သုတ္တန္တနယေ ယထာစောဒနာ သံကိလေသဓမ္မာနံ ဝိပရိယေသနံ, တံတံဓမ္မကောဋ္ဌာသာနဉ္စ ဦနတော အဓိကတော စ ပဝေဒနံ အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပနံ. တေသံယေဝ ပန အဝိပရီတတော အနူနာဓိကတော စ ပဝေဒနံ ဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပနံ. ဧဝံ ဝိနယပ္ပဋိပတ္တိယာ အယထာဝိဓိပ္ပဝေဒနံ အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပနံ. ယထာဝိဓိပ္ပဝေဒနံ ဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပနံ. သုတ္တန္တနယေန ပဉ္စဝိဓော သံဝရဝိနယော ပဟာနဝိနယော စ ဝိနယော, တပ္ပဋိပက္ခေန အဝိနယော. ဝိနယနယေန ဝတ္ထုသမ္ပဒါဒိနာ ယထာဝိဓိပ္ပဋိပတ္တိ ဧဝ ဝိနယော, တဗ္ဗိပရိယာယေန အဝိနယော ဝေဒိတဗ္ဗော. တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒျတ္ထော. တေန ဒွေနဝုတိ ပါစိတ္တိယာ, စတ္တာရော ပါဋိဒေသနိယာ, သတ္တ အဓိကရဏသမထာတိ ဣမေသံ သင်္ဂဟော. ဧကတိံသ နိဿဂ္ဂိယာတိ ဧတ္ထ ‘‘တေနဝုတိ ပါစိတ္တိယာ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

130. Theo phương pháp Kinh tạng, việc trình bày sai lệch các pháp ô nhiễm theo yêu cầu, và việc trình bày các phần pháp khác nhau một cách thiếu sót hay dư thừa, được gọi là thuyết minh phi pháp là chánh pháp. Ngược lại, việc trình bày chính các pháp ấy một cách không sai lệch, không thiếu sót hay dư thừa, được gọi là thuyết minh chánh pháp là chánh pháp. Tương tự, đối với sự thực hành Luật tạng, việc trình bày không đúng phương pháp được gọi là thuyết minh phi pháp là chánh pháp. Việc trình bày đúng phương pháp được gọi là thuyết minh chánh pháp là chánh pháp. Theo phương pháp Kinh tạng, luật (vinaya) là năm loại luật phòng hộ và luật đoạn tận; phi luật (avinaya) là điều ngược lại. Theo phương pháp Luật tạng, chính sự thực hành đúng phương pháp, bắt đầu bằng sự đầy đủ về câu chuyện gốc v.v..., là luật; phi luật cần được hiểu là điều ngược lại. Trong câu ‘tiṃsa nissaggiyā pācittiyā’ (ba mươi ưng xả đối trị), từ iti ở đây có nghĩa là bắt đầu (v.v...). Do đó, nó bao gồm chín mươi hai pháp ưng đối trị, bốn pháp ưng phát lồ, và bảy pháp diệt tránh. Trong câu ‘ekatiṃsa nissaggiyā’ (ba mươi mốt ưng xả), ở đây cần phải nói là ‘tenavuti pācittiyā’ (chín mươi ba ưng đối trị) v.v... Phần còn lại ở đây rất dễ hiểu.

အဓိဂန္တဗ္ဗတော အဓိဂမော, မဂ္ဂဖလာနိ. နိဗ္ဗာနံ ပန အန္တရဓာနာဘာဝတော ဣဓ န ဂယှတိ. ပဋိပဇ္ဇနံ ပဋိပတ္တိ, သိက္ခတ္တယသမာယောဂေါ. ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ဝါ ပဋိပတ္တိ. ပရိယာပုဏိတဗ္ဗတော ပရိယတ္တိ, ပိဋကတ္တယံ. မဂ္ဂဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာပိ တတိယဝိဇ္ဇာဆဋ္ဌာဘိညာ ဝိဇ္ဇာဘိညာသာမညတော ‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဆ အဘိညာ’’တိ ပုနပိ ဂဟိတာ. တတော ပရံ ဆ အဘိညာတိ ဝဿသဟဿတော ပရံ ဆ အဘိညာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောန္တိ, န ပဋိသမ္ဘိဒါတိ အဓိပ္ပာယော. တတောတိ အဘိညာကာလတော ပစ္ဆာ. တာတိ အဘိညာယော. ပုဗ္ဗဘာဂေ ဈာနသိနေဟာဘာဝေန ကေဝလာယ ဝိပဿနာယ ဌတွာ အဂ္ဂဖလပ္ပတ္တာ သုက္ခဝိပဿကာ နာမ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ‘‘ဈာနသိနေဟော နတ္ထီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၇၀) ဝစနတော. ပစ္ဆိမကဿာတိ သဗ္ဗပစ္ဆိမဿ. ကိဉ္စာပိ အရိယော အပရိဟာနဓမ္မော[Pg.119], သောတာပန္နဿ ပန ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ အဓိဂတဓမ္မော ဥပ္ပန္နော နာမ နတ္ထိ, ပစ္စယသာမဂ္ဂိယာ အသတိ ယာဝ ဥပရိဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောန္တိ, တာဝ အဓိဂမဿ အသမ္ဘဝေါ ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘သောတာပန္နဿ…ပေ… နာမ ဟောတီ’’တိ. တဿိဒံ မနုဿလောကဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Sự chứng đắc là do cần được chứng đắc, (đó là) các đạo và quả. Tuy nhiên, Niết Bàn không được kể đến ở đây vì không có sự biến mất. Sự thực hành là việc thực hành, (đó là) sự kết hợp của tam học. Hoặc sự thực hành là do cần được thực hành. Sự học tập là do cần được học tập, (đó là) tam tạng. Mặc dù tam minh và lục thông đã được bao gồm trong việc đề cập đến đạo, nhưng lại được đề cập một lần nữa là "tam minh, lục thông" do sự tương đồng giữa minh và thông. Sau đó, (câu) "lục thông" có nghĩa là sau một ngàn năm, người ta có thể làm phát sinh lục thông, chứ không phải các tuệ phân tích. "Sau đó" là sau thời kỳ của các thắng trí. "Chúng" là các thắng trí. Những vị đã đạt được quả vị cao nhất bằng cách chỉ đứng vững trong tuệ quán thuần túy, do không có sự quyến luyến thiền na trong giai đoạn đầu, được gọi là những vị thuần quán. Tuy nhiên, trong khoảnh khắc đạo, không thể nói rằng "không có sự quyến luyến thiền na" theo như (lời dạy): "vị ấy tu tập chỉ và quán song hành" (A. Ni. 4.170). "Của vị cuối cùng" là của vị sau rốt nhất. Mặc dù bậc Thánh có pháp không thoái chuyển, nhưng đối với vị Dự Lưu, sau khi mạng chung, không có pháp đã chứng đắc nào được gọi là phát sinh; khi không có sự hội đủ của các duyên, chừng nào họ chưa thể làm phát sinh pháp cao hơn, chừng đó sự chứng đắc chắc chắn không thể xảy ra. Vì vậy, ngài nói: "Đối với vị Dự Lưu...v.v... được gọi là có." Cần phải hiểu rằng điều này được nói theo phương diện cõi người.

န စောဒေန္တီတိ အညမညသ္မိံ ဝိဇ္ဇမာနံ ဒေါသံ ဇာနန္တာပိ န စောဒေန္တိ န သာရေန္တိ. အကုက္ကုစ္စကာ ဟောန္တီတိ ကုက္ကုစ္စံ န ဥပ္ပာဒေန္တိ. ‘‘အသက္ကစ္စကာရိနော ဟောန္တီ’’တိ စ ပဌန္တိ, သာထလိကတာယ သိက္ခာသု အသက္ကစ္စကာရိနော ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဘိက္ခူနံ သတေပိ သဟဿေပိ ဓရမာနေတိ ဣဒံ ဗာဟုလ္လဝသေန ဝုတ္တံ. အန္တိမဝတ္ထုအနဇ္ဈာပန္နေသု ကတိပယမတ္တေသုပိ ဘိက္ခူသု ဓရန္တေသု, ဧကသ္မိံ ဝါ ဓရန္တေ ပဋိပတ္တိ အနန္တရဟိတာ ဧဝ နာမ ဟောတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ပစ္ဆိမကဿ…ပေ… အန္တရဟိတာ ဟောတီ’’တိ.

"Họ không khiển trách" nghĩa là dù biết lỗi lầm hiện hữu nơi nhau, họ cũng không khiển trách, không nhắc nhở. "Họ không hối hận" nghĩa là họ không làm phát sinh sự hối hận. Cũng có bản đọc là "họ trở nên không tôn trọng", nghĩa là do sự buông lỏng, họ trở nên không tôn trọng trong các học giới. (Câu) "khi có một trăm hay một ngàn vị tỳ khưu còn tại thế" được nói theo nghĩa số đông. Khi chỉ có một vài vị tỳ khưu chưa phạm vào điều cuối cùng còn tại thế, hoặc khi chỉ có một vị còn tại thế, thì sự thực hành vẫn được gọi là chưa biến mất. Chính vì vậy, ngài đã nói: "của vị cuối cùng...v.v... bị biến mất."

အန္တေဝါသိကေ ဂဟေတုန္တိ အန္တေဝါသိကေ သင်္ဂဟေတုံ. အတ္ထဝသေနာတိ အဋ္ဌကထာဝသေန. မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယာတိ ဥပရိတော ပဋ္ဌာယ. ဥပေါသထက္ခန္ဓကမတ္တန္တိ ဝိနယမာတိကာပါဠိမာဟ. အာဠဝကပဉှာဒီနံ ဝိယ ဒေဝေသု ပရိယတ္တိယာ ပဝတ္တိ အပ္ပမာဏန္တိ အာဟ – ‘‘မနုဿေသူ’’တိ.

"Để nhận đệ tử" là để thu nhận đệ tử. "Theo nghĩa" là theo phương diện sớ giải. "Bắt đầu từ đỉnh" là bắt đầu từ trên. "Chỉ chương Bố-tát" là nói đến Pāli đề mục của Luật tạng. Giống như các câu hỏi của Āḷavaka, sự tồn tại của pháp học nơi chư thiên là vô hạn, (vì vậy) ngài nói "nơi loài người".

ဩဋ္ဌဋ္ဌိဝဏ္ဏန္တိ ဩဋ္ဌာနံ အဋ္ဌိဝဏ္ဏံ, ဒန္တကသာဝံ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဝါရေ ရဇိတွာ ဒန္တဝဏ္ဏံ ကတွာ ဓာရေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကေသေသု ဝါ အလ္လီယာပေန္တီတိ တေန ကာသာဝခဏ္ဍေန ကေသေ ဗန္ဓန္တာ အလ္လီယာပေန္တိ. ဘိက္ခုဂေါတ္တဿ အဘိဘဝနတော ဝိနာသနတော ဂေါတြဘုနော. အထ ဝါ ဂေါတ္တံ ဝုစ္စတိ သာဓာရဏံ နာမံ, မတ္တသဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော, တသ္မာ ‘‘သမဏာ’’တိ ဂေါတ္တမတ္တံ အနုဘဝန္တိ ဓာရေန္တီတိ ဂေါတြဘုနော, နာမမတ္တသမဏာတိ အတ္ထော. ကာသာဝဂတကဏ္ဌတာယ, ကာသာဝဂ္ဂဟဏဟေတုဥပ္ပဇ္ဇနကသောကတာယ ဝါ ကာသာဝကဏ္ဌာ. သံဃဂတန္တိ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နတ္တာ သံဃဂတံ. တံ သရီရန္တိ တံ ဓာတုသရီရံ.

"Màu xương môi" là màu xương của môi; được nói rằng họ nhuộm một hoặc hai lần miếng vải cà-sa dùng để chùi răng, làm cho nó có màu của răng rồi mang. "Hoặc họ dính vào tóc" nghĩa là họ buộc tóc bằng mảnh vải cà-sa đó, làm cho nó dính vào. (Họ là) những người hủy hoại dòng dõi vì họ chế ngự, hủy hoại dòng dõi tỳ khưu. Hoặc, "gotta" được gọi là tên chung, từ "matta" đã bị lược bỏ; do đó, họ trải nghiệm, mang giữ chỉ cái tên "sa-môn", nên gọi là "gotrabhuno", nghĩa là sa-môn chỉ trên danh nghĩa. (Họ là) những người có y cà-sa ở cổ vì có y cà-sa quấn quanh cổ, hoặc vì có nỗi sầu muộn phát sinh do nguyên nhân nhận lấy y cà-sa. "Thuộc về Tăng chúng" là thuộc về Tăng chúng vì đã được dâng cúng đến Tăng chúng. "Thân thể ấy" là xá-lợi thân thể ấy.

တေနေဝါတိ ပရိယတ္တိအန္တရဓာနမူလကတ္တာ ဧဝ ဣတရအန္တရဓာနဿ. သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဆာတကဘယေ ပရတီရဂမနာယ ဘိက္ခူ ဥဿုက္ကမကာသီတိ အဓိပ္ပာယော. နေတိ ဥဘယေပိ ပံသုကူလိကတ္ထေရေ ဓမ္မကထိကတ္ထေရေ စ. ထေရာတိ တတ္ထ ဌိတာ သက္ခိဘူတာ ထေရာ. ဓမ္မကထိကတ္ထေရာ ‘‘ယာဝ တိဋ္ဌန္တိ [Pg.120] သုတ္တန္တာ…ပေ… ယောဂက္ခေမာ န ဓံသတီ’’တိ ဣဒံ သုတ္တံ အာဟရိတွာ ‘‘သုတ္တန္တေ ရက္ခိတေ သန္တေ, ပဋိပတ္တိ ဟောတိ ရက္ခိတာ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန ပံသုကူလိကတ္ထေရေ အပ္ပဋိဘာနေ အကံသု. ဣဒါနိ ပရိယတ္တိယာ အနန္တရဓာနမေဝ ဣတရေသံ အနန္တရဓာနဟေတူတိ ဣမမတ္ထံ ဗျတိရေကတော အနွယတော စ ဥပမာဟိ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝိညေယျမေဝ.

"Chính vì vậy" là chính vì sự biến mất của pháp học là gốc rễ cho sự biến mất của các pháp khác. Ý nghĩa là: Vua trời Đế Thích, vì sợ nạn đói, đã nỗ lực để các vị tỳ khưu đi đến bờ bên kia. "Họ" là cả hai: vị trưởng lão hạnh phấn tảo và vị trưởng lão thuyết pháp. "Các vị trưởng lão" là các vị trưởng lão có mặt ở đó làm nhân chứng. Các vị trưởng lão thuyết pháp đã trích dẫn kinh này: "Chừng nào các kinh điển còn tồn tại...v.v... sự an ổn khỏi các ách縛 không bị hủy hoại", và bằng lời này: "Khi kinh điển được bảo vệ, sự thực hành cũng được bảo vệ", đã làm cho các vị trưởng lão hạnh phấn tảo không thể đối đáp. Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa này - rằng chính sự không biến mất của pháp học là nguyên nhân cho sự không biến mất của các pháp khác - bằng các ví dụ, cả theo phương pháp phủ định và khẳng định, (đoạn văn) bắt đầu bằng "Ví như..." đã được nói đến. Điều đó rất dễ hiểu.

ဒုတိယပမာဒါဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về phẩm Phóng Dật thứ hai, v.v. đã kết thúc.

၁၄၀-၁၅၀. ဧကာဒသမဒွါဒသမဝဂ္ဂါ သုဝိညေယျာ ဧဝ.

140-150. Các phẩm thứ mười một và mười hai rất dễ hiểu.

၁၃. ဧကပုဂ္ဂလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

13. Phần giải thích về phẩm Một Người.

၁၇၀. ဧကပုဂ္ဂလဿာတိ ဧကပုဂ္ဂလဝဂ္ဂဿ. တေနာဟ – ‘‘ပဌမေ’’တိ. ဧကောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ, တတော ဧဝ ဒုတိယာဒိပဋိက္ခေပတ္ထော. ပဓာနာသဟာယတ္ထောပိ ဧကသဒ္ဒေါ ဟောတီတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ’’တိ အာဟ. သမ္မုတိယာ ဒေသနာ သမ္မုတိဒေသနာ. ပရမတ္ထဿ ဒေသနာ ပရမတ္ထဒေသနာ. တတ္ထာတိ သမ္မုတိပရမတ္ထဒေသနာသု, န သမ္မုတိပရမတ္ထေသု. တေနာဟ – ‘‘ဧဝရူပါ သမ္မုတိဒေသနာ, ဧဝရူပါ ပရမတ္ထဒေသနာ’’တိ. တတြိဒံ သမ္မုတိပရမတ္ထာနံ လက္ခဏံ – ယသ္မိံ ဘိန္နေ, ဗုဒ္ဓိယာ ဝါ အဝယဝဝိနိဗ္ဘောဂေ ကတေ န တံသမညာ, သာ ဃဋပဋာဒိပ္ပဘေဒါ သမ္မုတိ, တဗ္ဗိပရိယာယေန ပရမတ္ထာ. န ဟိ ကက္ခဠဖုသနာဒိသဘာဝေ သော နယော လဗ္ဘတိ. တတ္ထ ရူပါဒိဓမ္မသမူဟံ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနံ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလဝေါဟာရောတိ ပုဂ္ဂလောတိ သမ္မုတိဒေသနာ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဥပ္ပာဒဝယဝန္တော သဘာဝဓမ္မာ န နိစ္စာတိ အနိစ္စာတိ အာဟ – ‘‘အနိစ္စန္တိ ပရမတ္ထဒေသနာ’’တိ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. နနု ခန္ဓဒေသနာပိ သမ္မုတိဒေသနာဝ. ရာသဋ္ဌော ဝါ ဟိ ခန္ဓဋ္ဌော ကောဋ္ဌာသဋ္ဌော ဝါတိ? သစ္စမေတံ, အယံ ပန ခန္ဓသမညာ ဖဿာဒီသု ပဝတ္တတဇ္ဇာပညတ္တိ ဝိယ ပရမတ္ထသန္နိဿယာ တဿ အာသန္နတရာ, ပုဂ္ဂလသမညာဒယော ဝိယ န ဒူရေတိ ပရမတ္ထသင်္ဂဟာ ဝုတ္တာ. ခန္ဓသီသေန ဝါ တဒုပါဒါနသဘာဝဓမ္မာ ဧဝ ဂဟိတာ. နနု စ သဘာဝဓမ္မာ သဗ္ဗေပိ သမ္မုတိမုခေနေဝ ဒေသနံ အာရောဟန္တိ, န သမုခေနာတိ သဗ္ဗာပိ ဒေသနာ သမ္မုတိဒေသနာဝ သိယာတိ? နယိဒမေဝံ, ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မဝိဘာဂေန ဒေသနာဝိဘာဂဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. န ဟိ သဒ္ဒေါ ကေနစိ ပဝတ္တိနိမိတ္တေန ဝိနာ အတ္ထံ ပကာသေတီတိ.

170. Ekapuggalassāti có nghĩa là ekapuggalavaggassa (của phẩm Ekapuggala). Do đó, ngài đã nói: ‘‘paṭhame’’ti (trong phẩm đầu tiên). Eko là sự xác định về số lượng, do đó nó có ý nghĩa phủ định các từ như thứ hai v.v... Từ eka cũng có nghĩa là chính yếu, không có bạn đồng hành, để loại trừ ý nghĩa đó, ngài đã nói ‘‘gaṇanaparicchedo’’ti (sự xác định về số lượng). Sự thuyết giảng bằng chế định là sammutidesanā. Sự thuyết giảng về chân đế là paramatthadesanā. Tatthāti có nghĩa là trong các bài thuyết giảng về chế định và chân đế, chứ không phải trong các pháp chế định và chân đế. Do đó, ngài đã nói: ‘‘evarūpā sammutidesanā, evarūpā paramatthadesanā’’ti (Như thế này là bài thuyết giảng về chế định, như thế này là bài thuyết giảng về chân đế). Ở đây, đây là đặc tính của chế định và chân đế: Cái gì mà khi bị phá vỡ, hoặc khi được phân chia thành các bộ phận bằng trí tuệ, thì danh xưng đó không còn nữa, đó là chế định, có các loại như cái bình, tấm vải v.v... Ngược lại với điều đó là chân đế. Phương pháp đó không được áp dụng trong trường hợp của các thực tính như cứng, xúc chạm v.v... Ở đây, dựa vào tập hợp các pháp như sắc v.v... đang diễn tiến theo dòng tương tục mà có cách dùng từ "cá nhân", do đó "cá nhân" là bài thuyết giảng về chế định. Phương pháp này cũng áp dụng cho các đoạn còn lại. Các pháp thực tính có sanh và diệt không phải là thường còn, do đó là vô thường, ngài đã nói: ‘‘aniccanti paramatthadesanā’’ti (vô thường là bài thuyết giảng về chân đế). Phương pháp này cũng áp dụng cho các đoạn còn lại. Chẳng phải bài thuyết giảng về uẩn cũng là bài thuyết giảng về chế định sao? Vì uẩn có nghĩa là đống, hay có nghĩa là phần? Điều đó đúng, nhưng danh xưng "uẩn" này, giống như khái niệm phát sinh từ xúc v.v... đang diễn tiến, nó nương tựa vào chân đế và gần gũi hơn với chân đế, không xa như các danh xưng cá nhân v.v..., nên được nói là thuộc về chân đế. Hoặc là, dưới tiêu đề "uẩn", chính các pháp thực tính là đối tượng thủ của chúng đã được nắm bắt. Chẳng phải tất cả các pháp thực tính đều đi vào bài thuyết giảng thông qua phương diện chế định, chứ không phải tự thân chúng sao? Như vậy, tất cả các bài thuyết giảng đều là bài thuyết giảng về chế định cả sao? Không phải vậy, vì sự phân chia bài thuyết giảng được hiểu theo sự phân chia của các pháp được thuyết giảng. Vì âm thanh không thể biểu thị ý nghĩa nếu không có một nguyên nhân nào đó để nó phát sinh.

သမ္မုတိဝသေန [Pg.121] ဒေသနံ သုတွာတိ ‘‘ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အတ္တန္တပေါ ဟောတိ အတ္တပရိတာပါနုယောဂမနုယုတ္တော’’တိအာဒိနာ (ပု. ပ. ၁၇၄) သမ္မုတိမုခေန ပဝတ္တိတဒေသနံ သုတမယဉာဏုပ္ပာဒဝသေန သုတွာ. အတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ တဒနုသာရေန စတုသစ္စသင်္ခါတံ အတ္ထံ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ. မောဟံ ပဟာယာတိ တဒေကဋ္ဌကိလေသေဟိ သဒ္ဓိံ အနဝသေသံ မောဟံ ပဇဟိတွာ. ဝိသေသန္တိ အဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဝိသေသံ. တေသန္တိ တာဒိသာနံ ဝေနေယျာနံ. ပရမတ္ထဝသေနာတိ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယာနီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၄၇၁-၄၇၆ အာဒယော) ပရမတ္ထဓမ္မဝသေန. သေသံ အနန္တရနယေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ.

Sammutivasena desanaṃ sutvāti có nghĩa là: sau khi nghe bài thuyết giảng được tiến hành theo phương diện chế định, như là ‘‘idhekacco puggalo attantapo hoti attaparitāpānuyogamanuyutto’’tiādinā (pu. pa. 174) (Ở đây, có người tự hành khổ, chuyên tâm vào việc tự hành khổ v.v...), theo cách phát sinh trí tuệ do nghe. Atthaṃ paṭivijjhitvāti có nghĩa là: sau khi đã thâm nhập ý nghĩa được gọi là Tứ Thánh Đế, cùng với tuệ minh sát, bằng trí tuệ của đạo, theo đó. Mohaṃ pahāyāti có nghĩa là: sau khi đã từ bỏ hoàn toàn si mê cùng với các phiền não có cùng đối tượng. Visesanti có nghĩa là sự đặc biệt được gọi là quả vị cao nhất và Niết-bàn. Tesanti có nghĩa là của những chúng sanh có thể được giáo hóa như vậy. Paramatthavasenāti có nghĩa là: theo các pháp chân đế, như là ‘‘pañcimāni, bhikkhave, indriyānī’’tiādinā (saṃ. ni. 5.471-476 ādayo) (Này các Tỳ khưu, có năm quyền này v.v...). Phần còn lại tương tự như đã được nói trong phương pháp trước.

တတြာတိ တဿံ သမ္မုတိဝသေန ပရမတ္ထဝသေန စ ဒေသနာယံ. ဒေသဘာသာကုသလောတိ နာနာဒေသဘာသာသု ကုသလော. တိဏ္ဏံ ဝေဒါနန္တိ နိဒဿနမတ္တံ, တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏဋ္ဌာနာနမ္ပီတိ အဓိပ္ပာယော. တေနေဝ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏံ ပရတော ဝက္ခတိ. သိပ္ပာနိ ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနဘာဝေန ဝေဒန္တောဂဓာနိ ကတွာ ‘‘တိဏ္ဏံ ဝေဒါန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကထေတဗ္ဗဘာဝေန ဌိတာနိ, န ကတ္ထစိ သန္နိစိတဘာဝေနာတိ ဝေဒါနမ္ပိ ကထေတဗ္ဗဘာဝေနေဝ ဌာနံ ဒီပေန္တော ‘‘ဂုဟာ တီဏိ နိဟိတာ န ဂယှန္တီ’’တိအာဒိမိစ္ဆာဝါဒံ ပဋိက္ခိပတိ. နာနာဝိဓာ ဒေသဘာသာ ဧတေသန္တိ နာနာဒေသဘာသာ.

Tatrāti có nghĩa là trong bài thuyết giảng đó, theo phương diện chế định và theo phương diện chân đế. Desabhāsākusaloti có nghĩa là người thiện xảo trong các ngôn ngữ của nhiều xứ. Tiṇṇaṃ vedānanti là sự tinh thông, ý muốn nói là nơi để tiếp thu các môn học của ba Vệ-đà. Do đó, việc tiếp thu các môn học sẽ được nói ở phần sau. Hoặc là, các môn học được bao gồm trong Vệ-đà với tư cách là nơi của kiến thức, nên được nói là ‘‘tiṇṇaṃ vedāna’’nti (của ba Vệ-đà). Chúng tồn tại với tư cách là những điều cần được nói đến, chứ không phải ở một nơi nào đó được tích lũy, do đó, khi chỉ ra rằng Vệ-đà cũng là nơi của những điều cần được nói đến, ngài bác bỏ tà kiến như ‘‘guhā tīṇi nihitā na gayhantī’’tiādi (ba hang động được cất giấu, không thể nắm bắt). Nānāvidhā desabhāsā etesanti có nghĩa là nānādesabhāsā (những người có nhiều loại ngôn ngữ của các xứ khác nhau).

ပရမော ဥတ္တမော အတ္ထော ပရမတ္ထော, ဓမ္မာနံ ယထာဘူတသဘာဝေါ. လောကသင်္ကေတမတ္တသိဒ္ဓါ သမ္မုတိ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ သမ္မုတိကထာယ သစ္စတာတိ အာဟ – ‘‘လောကသမ္မုတိကာရဏာ’’တိ, လောကသမညံ နိဿာယ ပဝတ္တနတောတိ အတ္ထော. လောကသမညာ ဟိ အဘိနိဝေသေန ဝိညေယျာ, နာညာပနာ ဧကစ္စဿ သုတဿ သာဝနာ ဝိယ န မုသာ အနတိဓာဝိတဗ္ဗတော တဿာ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဇနပဒနိရုတ္တိံ နာဘိနိဝေသေယျ, သမညံ နာတိဓာဝယေ’’တိ. ဓမ္မာနန္တိ သဘာဝဓမ္မာနံ. ဘူတကာရဏာတိ ယထာဘူတကာရဏာ ယထာဘူတံ နိဿာယ ပဝတ္တနတော. သမ္မုတိံ ဝေါဟရန္တဿာတိ ‘‘ပုဂ္ဂလော, သတ္တော’’တိအာဒိနာ လောကသမညံ ကထေန္တဿ.

Paramo uttamo attho paramattho, là thực tính như thật của các pháp. Lokasaṅketamattasiddhā sammuti. Nếu vậy, làm thế nào lời nói về chế định lại là sự thật? Ngài nói: ‘‘lokasammutikāraṇā’’ti, có nghĩa là vì nó diễn tiến dựa vào danh xưng của thế gian. Vì danh xưng của thế gian cần được hiểu mà không chấp thủ, không phải là sự thông báo như việc nghe một điều đã được nghe, nó không phải là sai lầm vì không nên vượt qua nó. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘‘janapadaniruttiṃ nābhiniveseyya, samaññaṃ nātidhāvaye’’ti (Không nên chấp thủ vào ngôn ngữ địa phương, không nên vượt qua danh xưng). Dhammānanti có nghĩa là của các pháp thực tính. Bhūtakāraṇāti có nghĩa là do nguyên nhân như thật, vì nó diễn tiến dựa vào cái như thật. Sammutiṃ voharantassāti có nghĩa là của người nói về danh xưng của thế gian, như là "cá nhân", "chúng sanh" v.v...

ဟိရောတ္တပ္ပဒီပနတ္ထန္တိ လောကပါလနကိစ္စေ ဟိရောတ္တပ္ပဓမ္မေ ကိစ္စတော ပကာသေတုံ. တေသဉှိ ကိစ္စံ သတ္တသန္တာနေ ဧဝ ပါကဋံ ဟောတီတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ကထာယ တံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ယသ္မိဉှိ [Pg.122] စိတ္တုပ္ပာဒေ ကမ္မံ ဥပ္ပန္နံ, တံသန္တာနေ ဧဝ တဿ ဖလဿ ဥပ္ပတ္တိ ကမ္မဿကတာ. ဧဝဉှိ ကတဝိညာဏနာသော အကတာဂမော စ နတ္ထီတိ သာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဧဝ ဒေသနာယ ဒီပေတဗ္ဗာ. တေဟိ သတ္တေဟိ ကာတဗ္ဗပုညကိရိယာ ပစ္စတ္တပုရိသကာရော. သောပိ သန္တာနဝသေန နိဋ္ဌပေတဗ္ဗတော ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဧဝ ကထာယ ဒီပေတဗ္ဗော. အာနန္တရိယဒီပနတ္ထန္တိ စုတိအနန္တရံ ဖလံ အနန္တရံ နာမ, တသ္မိံ အနန္တရေ နိယုတ္တာနိ တံနိဗ္ဗတ္တနေန အနန္တရကရဏသီလာနိ, အနန္တရကရဏပယောဇနာနိ ဝါတိ အာနန္တရိယာနိ, မာတုဃာတာဒီနိ, တေသံ ဒီပနတ္ထံ. တာနိပိ ဟိ သန္တာနဝသေန နိဋ္ဌပေတဗ္ဗတော ‘‘မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတီ’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၂၃) ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဧဝ ကထာယ ဒီပေတဗ္ဗာနိ, တထာ ‘‘သော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၅၅၆; ၃.၃၀၈; မ. နိ. ၁.၇၇; ၂.၃၀၉; ၃.၂၃၀; ဝိဘ. ၆၄၂-၆၄၃) ‘‘သော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ ဧကမ္ပိ ဇာတိ’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄-၂၄၅; မ. နိ. ၁.၁၄၈, ၃၈၄, ၄၃၁; ပါရာ. ၁၂), ‘‘အတ္ထိ ဒက္ခိဏာ ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတိ, နော ပဋိဂ္ဂါဟကတော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၃၈၁) စ ပဝတ္တာ ဗြဟ္မဝိဟာရပုဗ္ဗေနိဝါသဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိကထာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဧဝ ကတွာ ဒီပေတဗ္ဗာ သတ္တသန္တာနဝိသယတ္တာ. ‘‘အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ (သံ. နိ. ၁.၂၄၉) န သမယဝိမုတ္တော ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒိနာ (ပု. ပ. ၂) စ ပရမတ္ထကထံ ကထေန္တောပိ လောကသမ္မုတိယာ အပ္ပဟာနတ္ထံ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ. ဧတေန ဝုတ္တာဝသေသာယ ကထာယ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဘာဝေ ပယောဇနံ သာမညဝသေန သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကာမဉ္စေတံ သဗ္ဗံ အပရိညာတဝတ္ထုကာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ, ပရိညာတဝတ္ထုကာနမ္ပိ ပန ဧဝံ ဒေသနာ သုခါဝဟာ ဟောတိ.

Nhằm mục đích làm sáng tỏ tàm và quý, nghĩa là để công bố các pháp tàm và quý trong phận sự hộ trì thế gian theo phận sự của chúng. Vì phận sự của chúng chỉ trở nên rõ ràng trong dòng tương tục của chúng sanh, nên điều ấy cần được nói đến bằng bài thuyết giảng dựa trên cá nhân. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. Nghiệp sanh khởi trong tâm sanh nào, sự sanh khởi của quả của nghiệp ấy trong chính dòng tương tục đó là nghiệp tự tánh. Như vậy, không có sự hoại diệt của thức đã được tạo tác và không có sự đến của quả không được tạo tác, điều đó cần được làm sáng tỏ bằng bài thuyết giảng dựa trên cá nhân. Việc phước thiện cần được làm bởi các chúng sanh ấy là nỗ lực của cá nhân. Điều đó cũng cần được làm sáng tỏ bằng bài thuyết giảng dựa trên cá nhân vì nó được hoàn thành thông qua dòng tương tục. Nhằm mục đích làm sáng tỏ các nghiệp vô gián, nghĩa là quả ngay sau khi chết được gọi là vô gián. Các nghiệp vô gián là những nghiệp có bản chất tạo ra quả ngay lập tức hoặc có mục đích tạo ra quả ngay lập tức được gắn liền với quả vô gián ấy bằng cách tạo ra nó, chẳng hạn như giết mẹ, v.v., nhằm mục đích làm sáng tỏ chúng. Những điều ấy cũng cần được làm sáng tỏ bằng bài thuyết giảng dựa trên cá nhân, như là 'người ấy đoạt mạng sống của mẹ' v.v., vì chúng được hoàn thành thông qua dòng tương tục. Tương tự, các bài thuyết giảng về Phạm trú, Túc mạng minh, và sự thanh tịnh của vật thí được trình bày qua các câu như 'vị ấy an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ' v.v., 'vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ, một đời' v.v., và 'có sự cúng dường, nó được thanh tịnh từ phía người cho, không phải từ phía người nhận' v.v., cũng cần được làm sáng tỏ bằng cách dựa trên cá nhân, vì chúng là đối tượng của dòng tương tục của chúng sanh. Và ngay cả khi thuyết giảng về chân nghĩa đế, như 'tám bậc nhân sĩ' và 'cá nhân không phải là thời giải thoát' v.v., ngài cũng thuyết về cá nhân để không từ bỏ tục đế. Cần phải hiểu rằng, qua đó, lợi ích của việc dựa trên cá nhân trong các bài thuyết giảng còn lại đã được đề cập một cách tổng quát. Và tất cả điều này được nói theo phương diện của những người chưa liễu tri đối tượng, nhưng bài thuyết giảng như vậy cũng mang lại sự an lạc cho cả những người đã liễu tri đối tượng.

ဧကပုဂ္ဂလောတိ ဝိသိဋ္ဌသမာစာရာပဿယဝိရဟိတော ဧကပုဂ္ဂလော. ဗုဒ္ဓါနဉှိ သီလာဒိဂုဏေန သဒေဝကေ လောကေ ဝိသိဋ္ဌော နာမ ကောစိ နတ္ထိ, တထာ သဒိသောပိ သမာနကာလေ. တေနာဟ – ‘‘န ဣမသ္မိံ လောကေ ပရသ္မိံ ဝါ ပန ဗုဒ္ဓေန သေဋ္ဌော သဒိသော စ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (ဝိ. ဝ. ၁၀၄၇; ကထာ. ၇၉၉), တသ္မာ သဒိသောပိ ကောစိ နတ္ထိ. ဟီနောပိ အပဿယဘူတော နတ္ထေဝ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိသိဋ္ဌသမာစာရာပဿယဝိရဟိတော ဧကပုဂ္ဂလော’’တိ. ယေ [Pg.123] စ သီလာဒိဂုဏေဟိ နတ္ထိ ဧတေသံ သမာတိ အသမာ, ပုရိမကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ. တေဟိ သမော မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏနေက္ခံ ဝိယ နိဗ္ဗိသိဋ္ဌောတိ အသမသမဋ္ဌေနပိ ဧကပုဂ္ဂလော အညဿ တာဒိသဿ အဘာဝါ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အသဒိသဋ္ဌေနာ’’တိအာဒိ.

Một cá nhân (ekapuggalo) là một cá nhân không có người vượt trội, tương đương, hay thấp kém hơn. Vì rằng, trong thế gian cùng với chư Thiên, không có ai được gọi là vượt trội hơn chư Phật về các đức hạnh như giới, v.v., và cũng không có ai tương đương trong cùng một thời điểm. Do đó, có lời nói rằng: 'Trong thế gian này hay thế gian khác, không có ai cao thượng hơn hay tương đương với Đức Phật.' Vì vậy, cũng không có ai tương đương. Và chắc chắn không có ai thấp kém hơn để làm nơi nương tựa. Do đó, có lời nói rằng: 'Một cá nhân là người không có ai vượt trội, tương đương, hay thấp kém hơn.' Những vị Chánh Đẳng Giác trong quá khứ là những vị không ai sánh bằng (asamā), vì không có ai tương đương với các ngài về các đức hạnh như giới, v.v. Vị tương đương với các ngài, không có gì đặc biệt giống như một đồng tiền vàng bị vỡ ở giữa, do đó, một cá nhân cũng có nghĩa là tương đương với người không ai sánh bằng (asamasamaṭṭhena) vì không có một người nào khác như vậy. Do đó, có lời nói rằng: 'Theo nghĩa không có người tương đương' v.v.

သတ္တလောကော အဓိပ္ပေတော သတ္တနိကာယေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. မနုဿလောကေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေဝဗြဟ္မလောကာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အနောကာသဘာဝတော. ကာမဒေဝလောကေ တာဝ နုပ္ပဇ္ဇတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသဿ အဋ္ဌာနဘာဝတော တထာ အနစ္ဆရိယဘာဝတော. အစ္ဆရိယဓမ္မာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော. တေသံ သာ အစ္ဆရိယဓမ္မတာ ဒေဝတ္တဘာဝေ ဌိတာနံ လောကေ န ပါကဋာ ဟောတိ ယထာ မနုဿဘူတာနံ. ဒေဝဘူတေ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဒိဿမာနံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒေဝါနုဘာဝတောဝ လောကေ ဒဟတိ, န ဗုဒ္ဓါနုဘာဝတော. တထာ သတိ ‘‘အယံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတိ, ဣဿရကုတ္တဂ္ဂါဟံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, ဒေဝတ္တဘာဝဿ စ စိရကာလာဝဋ္ဌာနတော ဧကစ္စသဿတဝါဒတော န ပရိမုစ္စတိ. ဗြဟ္မလောကေ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သတ္တာနံ တာဒိသဂ္ဂါဟဝိနိမောစနတ္ထဉှိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော မနုဿသုဂတိယံယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, န ဒေဝသုဂတိယံ. ယသ္မာ ဣမံ စက္ကဝါဠံ မဇ္ဈေ ကတွာ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ စက္ကဝါဠာနံ ဒသသဟဿဿေဝ ဇာတိက္ခေတ္တဘာဝေါ ဒီပိတော ဣတော အညဿ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဿ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အာဂတဋ္ဌာနဿ အဘာဝတော. တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ.

Thế giới chúng sanh được ám chỉ, vì ngài sanh ra trong các loài chúng sanh. Ngài chỉ sanh ra trong cõi người, vì cõi trời và cõi Phạm thiên không phải là nơi thích hợp cho sự xuất hiện của chư Phật. Trước hết, ngài không sanh ra trong cõi trời Dục giới vì đó không phải là nơi để sống đời sống phạm hạnh và cũng vì không có sự kỳ diệu. Vì chư Phật, các đấng Thế Tôn, là những pháp kỳ diệu. Tính chất kỳ diệu ấy của các ngài không trở nên rõ ràng trong thế gian khi các ngài ở trong thân tướng chư thiên như khi ở trong thân tướng con người. Vì khi một vị Chánh Đẳng Giác hiện hữu trong thân tướng chư thiên, thế gian sẽ cho rằng oai lực của Phật được thấy là oai lực của chư thiên, chứ không phải oai lực của Phật. Khi như vậy, họ không tin tưởng, không hoan hỷ rằng 'đây là vị Chánh Đẳng Giác', không từ bỏ tà kiến về một đấng sáng tạo, và không thoát khỏi một số thường kiến do sự tồn tại lâu dài của thân tướng chư thiên. Về việc không sanh ra trong cõi Phạm thiên, phương pháp cũng tương tự. Vì để giải thoát chúng sanh khỏi những tà kiến như vậy, chư Phật, các đấng Thế Tôn, chỉ sanh ra trong thiện thú cõi người, không phải trong thiện thú cõi trời. Bởi vì, lấy thế giới này làm trung tâm, chỉ có mười ngàn thế giới cùng với thế giới này được chỉ ra là nơi sanh trưởng, vì không có nơi nào khác được đề cập trong Tam tạng, trong lời Phật dạy, là nơi xuất hiện của chư Phật. Do đó, có lời nói rằng: 'Ngài sanh ra chính trong thế giới này'.

ဣဓ ဥပ္ပဇ္ဇန္တောပိ ကသ္မာ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န သေသဒီပေသူတိ? ကေစိ တာဝ အာဟု – ‘‘ယသ္မာ ပထဝိယာ နာဘိဘူတာ ဗုဒ္ဓဘာဝသဟာ အစလဋ္ဌာနဘူတာ ဗောဓိမဏ္ဍဘူမိ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ, တသ္မာ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. ဧတေနေဝ ‘‘တတ္ထ မဇ္ဈိမဒေသေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဧတမ္ပိ သံဝဏ္ဏိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ တထာ ဣတရေသမ္ပိ အဝိဇဟိတဋ္ဌာနာနံ တတ္ထေဝ လဗ္ဘနတော. ယသ္မာ ပုရိမဗုဒ္ဓါနံ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဉ္စ နိဗ္ဗတ္တိယာ သာဝကဗောဓိသတ္တာနံ သာဝကဗောဓိယာ အဘိနီဟာရော သာဝကပါရမိယာ သမ္ဘရဏပရိပါစနဉ္စ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တဘူတေ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ ဣဇ္ဈတိ, န အညတ္ထ. ဝေနေယျဇနဝိနယနတ္ထော စ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ, တသ္မာ အဂ္ဂသာဝကမဟာသာဝကာဒိဝေနေယျဝိသေသာပေက္ခာယ ဣမသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, န သေသဒီပေသု. အယဉ္စ နယော သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏောတိ တေသံ ဥတ္တမပုရိသာနံ [Pg.124] တတ္ထေဝ ဥပ္ပတ္တိ သမ္ပတ္တိစက္ကာနံ ဝိယ အညမညူပနိဿယတာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေန ဝုတ္တံ – အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တီသု ဒီပေသု ဗုဒ္ဓါ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ ဒီပံ ပဿီ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၇; ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၂၇ အဝိဒူရေနိဒါနကထာ).

Ở đây, trong khi sanh khởi, vì sao (vị Bồ-tát) chỉ sanh khởi ở châu Diêm-phù-đề, không ở các châu còn lại? Trước tiên, một số vị nói rằng: ‘Bởi vì vùng đất Bồ-đề đoàn, là nơi trung tâm của trái đất, là nơi không bị chinh phục, có khả năng chịu đựng được trạng thái Phật, là nơi bất động, chỉ có ở châu Diêm-phù-đề, do đó (vị ấy) chỉ sanh khởi ở châu Diêm-phù-đề.’ Cần phải hiểu rằng, chính do lý do này mà câu nói ‘(vị ấy) chỉ sanh khởi ở trung tâm quốc độ tại nơi ấy’ cũng đã được giải thích, tương tự như vậy là do các nơi không từ bỏ khác cũng chỉ có thể tìm thấy ở đó. Bởi vì sự xuất hiện của các vị Phật quá khứ, các vị Đại Bồ-tát, và các vị Phật Độc Giác, sự phát nguyện Bồ-đề của hàng Thinh văn của các vị Bồ-tát Thinh văn, sự tích lũy và làm cho chín muồi các Ba-la-mật của hàng Thinh văn chỉ thành tựu ở châu Diêm-phù-đề trong chính cõi Ta-bà này, vốn là Phật độ, chứ không ở nơi nào khác. Và sự xuất hiện của chư Phật là vì mục đích giáo hóa chúng sanh đáng được giáo hóa, do đó, tùy thuộc vào những chúng sanh đặc biệt đáng được giáo hóa như các vị Thượng thủ Thinh văn, Đại Thinh văn, v.v., chư Phật chỉ xuất hiện ở châu Diêm-phù-đề này, không ở các châu còn lại. Và phương cách này là thông lệ và thường lệ của tất cả chư Phật, nên sự sanh khởi của các bậc Thượng nhân ấy tại nơi đó cần được hiểu là do sự tương duyên lẫn nhau, giống như các bánh xe của sự thành tựu. Do đó, đã được nói trong Chú giải rằng: ‘Chư Phật không xuất hiện ở ba châu, chỉ xuất hiện ở châu Diêm-phù-đề, nên (ngài) đã thấy châu lục (ấy).’

ဥဘယမ္ပိဒံ ဝိပ္ပကတဝစနမေဝ ဥပ္ပာဒကိရိယာယ ဝတ္တမာနကာလိကတ္တာ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနောတိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထော. သတ္တိအတ္ထော စာယံ မာန-သဒ္ဒေါ. ယာဝတာ ဟိ သာမတ္ထိယေန မဟာဗောဓိသတ္တာနံ စရိမဘဝေ ဥပ္ပတ္တိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, တတ္ထကေန ဗောဓိသမ္ဘာရသမ္ဘူတေန ပရိပုဏ္ဏေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ဘေဒေါတိ ဝိသေသော. တမေဝ ဟိ တိဝိဓံ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဧသ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတဿ မဟာဘိနီဟာရဿ သိဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ မဟာဗောဓိသတ္တော ဗုဒ္ဓဘာဝါယ နိယတဘာဝပ္ပတ္တတာယ ဗောဓိသမ္ဘာရပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇမာနော ယထာဝုတ္တသာမတ္ထိယယောဂေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နာမာတိ အတ္ထော ဥပ္ပာဒဿ ဧကန္တိကတ္တာ. ပရိယေသန္တောတိ ဝိစိနန္တော. ပရိပက္ကဂတေ ဉာဏေတိ ဣမိနာ တတော ပုဗ္ဗေ ဉာဏဿ အပရိပက္ကတာယ ဧဝ လဒ္ဓါဝသရာယ ကမ္မပိလောတိယာ ဝသေန ဗောဓိသတ္တော တထာ မဟာပဓာနံ ပဒဟီတိ ဒဿေတိ. အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နော နာမ ‘‘ဥပ္ပန္နော ဟောတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ. အာဂတောဝ နာမ ဟေတုသမ္ပဒါယ သမ္မဒေဝ နိပ္ဖန္နတ္တာ.

Cả hai điều này chỉ là cách nói về hành động chưa hoàn tất, do hành động sanh khởi thuộc về thời hiện tại. Hoặc ‘uppajjamāno’ (đang sanh khởi) có nghĩa là có khả năng sanh khởi. Từ ‘māna’ này có nghĩa là năng lực. Nghĩa là, vị Đại Bồ-tát được xem là cần phải sanh khởi trong kiếp chót với năng lực ở mức độ nào, thì vị ấy đã hội đủ năng lực trọn vẹn được sanh ra từ sự tích lũy các tư lương Bồ-đề ở mức độ ấy. ‘Bhedo’ (sự khác biệt) có nghĩa là sự đặc biệt. Chính để chỉ ra ba loại đặc biệt ấy mà câu bắt đầu bằng ‘esa hi’ đã được nói. Kể từ thời điểm thành tựu đại nguyện hội đủ tám yếu tố, vị Đại Bồ-tát, do đã đạt đến trạng thái chắc chắn thành Phật, đang thực hành con đường tích lũy tư lương Bồ-đề, được gọi là ‘đang sanh khởi’ do sự hợp thành với năng lực đã nói, bởi vì sự sanh khởi là chắc chắn. ‘Pariyesanto’ (tìm cầu) có nghĩa là tìm tòi. Bằng câu ‘khi trí tuệ đã chín muồi,’ điều này cho thấy rằng trước đó, chính do trí tuệ chưa chín muồi, do nghiệp chướng có cơ hội xen vào, nên vị Bồ-tát đã thực hành đại tinh tấn như vậy. Được gọi là ‘đã sanh khởi’ trong đặc tính của quả A-la-hán, vì cần phải nói là ‘đã sanh khởi.’ Được gọi là ‘thực sự đã đến,’ vì đã được thành tựu một cách trọn vẹn do sự đầy đủ của các nhân.

ဟိတတ္ထာယာတိ လောကိယလောကုတ္တရဿ ဟိတဿ သိဒ္ဓိယာ. သုခတ္ထာယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တဿာတိ တဿ သတ္တလောကဿ. သော ပနာယံ သတ္တလောကော ယေန အနုက္ကမေန ဓမ္မာဘိသမယံ ပါပုဏိ, တံ တေနေဝ အနုက္ကမေန ဒဿေန္တော ‘‘မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ’’တိအာဒိမာဟ. ယာဝဇ္ဇဒိဝသာတိ ဧတ္ထ အဇ္ဇ-သဒ္ဒေန သာသနဿ အဝဋ္ဌာနကာလံ ဝဒတိ. ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသောတိ ဒဿေတုံ – ‘‘န ကေဝလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတေသမ္ပီတိ နာဂသုပဏ္ဏာဒီနမ္ပိ.

‘Vì lợi ích’ (hitatthāya) có nghĩa là vì sự thành tựu lợi ích thế gian và siêu thế. ‘Vì hạnh phúc’ (sukhatthāya) ở đây cũng theo phương cách tương tự. ‘Của chúng sanh ấy’ (tassa) có nghĩa là của thế giới chúng sanh ấy. Và thế giới chúng sanh này đã đạt đến sự chứng ngộ Chánh pháp theo trình tự nào, thì để chỉ ra điều đó theo chính trình tự ấy, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘tại đại Bồ-đề đoàn.’ Trong câu ‘cho đến ngày nay’ (yāvajjadivasā), ở đây bằng từ ‘ajja’ (ngày nay), ngài nói về khoảng thời gian tồn tại của giáo pháp. Để chỉ ra rằng câu ‘của chư thiên và nhân loại’ (devamanussānaṃ) là sự trình bày về bậc tối thượng, câu bắt đầu bằng ‘không chỉ’ đã được nói. ‘Của những chúng sanh này nữa’ (etesampi) có nghĩa là cũng của các loài rồng, kim xí điểu, v.v.

အယံ ပုစ္ဆာတိ ဣမိနာ ‘‘ကတမော’’တိ ပဒဿ သာမညတော ပုစ္ဆာဘာဝေါ ဒဿိတော, န ဝိသေသတောတိ တဿ ပုစ္ဆာဝိသေသဘာဝဉာပနတ္ထံ မဟာနိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ. ၁၅၀) အာဂတာ သဗ္ဗာပိ ပုစ္ဆာ အတ္ထုဒ္ဓါရနယေန ဒဿေတိ ‘‘ပုစ္ဆာ စ နာမေသာ’’တိအာဒိနာ. အဒိဋ္ဌံ ဇောတီယတိ ဧတာယာတိ အဒိဋ္ဌဇောတနာ. ဒိဋ္ဌံ သံသန္ဒီယတိ ဧတာယာတိ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ. သံသန္ဒနဉ္စ သာကစ္ဆာဝသေန [Pg.125] ဝိနိစ္ဆယကရဏံ. ဝိမတိံ ဆိန္ဒတိ ဧတာယာတိ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ. အနုမတိယာ ပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ. ‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ ပုစ္ဆာယ ‘‘ကာ တုမှာကံ အနုမတီ’’တိ အနုမတိ ပုစ္ဆိတာ ဟောတိ. ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ ကထေတုကမျတာယ ပုစ္ဆာ. လက္ခဏန္တိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော ယော ကောစိ သဘာဝေါ. အညာတန္တိ ယေန ကေနစိ ဉာဏေန အညာတဘာဝမာဟ. အဒိဋ္ဌန္တိ ဒဿနဘူတေန ဉာဏေန ပစ္စက္ခံ ဝိယ အဒိဋ္ဌတံ. အတုလိတန္တိ ‘‘ဧတ္တကံ ဧတ’’န္တိ တုလာဘူတေန အတုလိတတံ. အတီရိတန္တိ တီရဏဘူတေန အကတဉာဏကိရိယာသမာပနတံ. အဝိဘူတန္တိ ဉာဏဿ အပါကဋဘာဝံ. အဝိဘာဝိတန္တိ ဉာဏေန အပါကဋကတဘာဝံ.

Bằng câu ‘đây là câu hỏi,’ điều này cho thấy rằng từ ‘katamo’ (nào) nói chung là một câu hỏi, chứ không phải là một câu hỏi đặc biệt. Để làm rõ bản chất câu hỏi đặc biệt của nó, tất cả các câu hỏi được đề cập trong Đại Xiển Minh (Mahāniddesa) được trình bày theo phương pháp trích dẫn ý nghĩa, bắt đầu bằng câu ‘và đây được gọi là câu hỏi.’ ‘Làm sáng tỏ điều chưa thấy’ (adiṭṭhajotanā) là câu hỏi mà qua đó điều chưa thấy được làm sáng tỏ. ‘Đối chiếu điều đã thấy’ (diṭṭhasaṃsandanā) là câu hỏi mà qua đó điều đã thấy được đối chiếu. Và ‘đối chiếu’ (saṃsandana) là việc đưa ra quyết định thông qua thảo luận. ‘Đoạn trừ nghi ngờ’ (vimaticchedanā) là câu hỏi mà qua đó sự nghi ngờ được đoạn trừ. ‘Câu hỏi xin ý kiến’ (anumatipucchā) là câu hỏi để xin sự chấp thuận. Bằng câu hỏi như ‘Này các Tỳ-khưu, các ông nghĩ thế nào?’, sự chấp thuận được hỏi đến: ‘Sự chấp thuận của các ông là gì?’. ‘Câu hỏi do muốn nói’ (kathetukamyatāpucchā) là câu hỏi do có ý muốn nói. ‘Đặc tính’ (lakkhaṇa) là bất kỳ bản chất nào mà người ta muốn biết. ‘Chưa được biết’ (aññāta) nói lên trạng thái chưa được biết bởi bất kỳ loại trí tuệ nào. ‘Chưa được thấy’ (adiṭṭha) là trạng thái chưa được thấy một cách trực tiếp như thể bằng trí tuệ vốn là sự thấy. ‘Chưa được cân lường’ (atulita) là trạng thái chưa được cân lường bởi cái vốn là cán cân, như trong câu ‘nó là chừng này.’ ‘Chưa được thẩm xét’ (atīrita) là trạng thái chưa hoàn tất hành động biết bởi cái vốn là sự phán đoán. ‘Chưa được hiển lộ’ (avibhūta) là trạng thái không rõ ràng đối với trí tuệ. ‘Chưa được làm cho hiển lộ’ (avibhāvita) là trạng thái chưa được làm cho rõ ràng bởi trí tuệ.

ယေဟိ ဂုဏဝိသေသေဟိ နိမိတ္တဘူတေဟိ ဘဂဝတိ ‘‘တထာဂတော’’တိ အယံ သမညာ ပဝတ္တာ, တံဒဿနတ္ထံ ‘‘အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ တထာဂတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂုဏဝိသေသနေမိတ္တိကာနေဝ ဟိ ဘဂဝတော သဗ္ဗာနိ နာမာနိ. ယထာဟ –

Để chỉ ra rằng danh hiệu ‘Như Lai’ (Tathāgato) này được áp dụng cho Đức Thế Tôn là do những đức tính đặc biệt nào làm nhân duyên, câu nói bắt đầu bằng ‘vì tám lý do, Đức Thế Tôn là Như Lai’ đã được nói đến. Thật vậy, tất cả các danh hiệu của Đức Thế Tôn đều do các đức tính đặc biệt của ngài làm nhân duyên. Như có lời dạy rằng –

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ, သဂုဏေန မဟေသိနော;

ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ, အပိ နာမသဟဿတော’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၃၁၃;

ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၃;

ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၇၆);

‘Bậc Đại Sĩ có vô số danh hiệu, tùy theo đức hạnh của ngài; Nên suy ra danh hiệu từ đức hạnh, dẫu cho từ ngàn danh hiệu.’

တထာ အာဂတောတိ ဧတ္ထ အာကာရနိယမနဝသေန ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနတ္ထော တထာ-သဒ္ဒေါ. သာမညဇောတနာပိ ဟိ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတီတိ. ပဋိပဒါဂမနတ္ထော အာဂတ-သဒ္ဒေါ, န ဉာဏဂမနတ္ထော ‘‘တထလက္ခဏံ အာဂတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၂; သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃.၇၈; အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၇၀; ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁၈) ဝိယ, နာပိ ကာယဂမနတ္ထော ‘‘အာဂတော ခေါ မဟာသမဏော, မဂဓာနံ ဂိရိဗ္ဗဇ’’န္တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၆၃) ဝိယ. တတ္ထ ယဒါကာရနိယမနဝသေန ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနတ္ထော တထာ-သဒ္ဒေါ, တံကရုဏာပဓာနတ္တာ မဟာကရုဏာမုခေန ပုရိမဗုဒ္ဓါနံ အာဂမနပ္ပဋိပဒံ ဥဒါဟရဏဝသေန သာမညတော ဒဿေန္တော ယံ-တံ-သဒ္ဒါနံ ဧကန္တသမ္ဗန္ဓဘာဝတော ‘‘ယထာ သဗ္ဗလောက…ပေ… အာဂတာ’’တိ သာဓာရဏတော ဝတွာ ပုန တံ ပဋိပဒံ မဟာပဓာနသုတ္တာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁ အာဒယော) သမ္ဗဟုလနိဒ္ဒေသေန သုပါကဋာနံ အာသန္နာနဉ္စ ဝိပဿိအာဒီနံ ဆန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ဝသေန နိဒဿေန္တော ‘‘ယထာ ဝိပဿီ ဘဂဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယေန အဘိနီဟာရေနာတိ မနုဿတ္တလိင်္ဂသမ္ပတ္တိဟေတုသတ္ထုဒဿနပဗ္ဗဇ္ဇာအဘိညာဒိဂုဏသမ္ပတ္တိအဓိကာရစ္ဆန္ဒာနံ ဝသေန အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတေန [Pg.126] မဟာပဏိဓာနေန. သဗ္ဗေသဉှိ ဗုဒ္ဓါနံ ကာယပ္ပဏိဓာနံ ဣမိနာဝ အဘိနီဟာရေန သမိဇ္ဈတီတိ. ဧဝံ မဟာဘိနီဟာရဝိသေသေန ‘‘တထာဂတော’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပါရမိပူရဏဝသေန ဒဿေတုံ – ‘‘ယထာ ဝိပဿီ ဘဂဝါ…ပေ… ကဿပေါ ဘဂဝါ ဒါနပါရမိံ ပူရေတွာ’’တိအာဒိမာဟ.

Ở đây, trong câu ‘Tathā āgato,’ từ ‘tathā’ có nghĩa là trình bày sự so sánh theo cách thức xác định. Bởi vì sự biểu thị chung chung cũng được xác lập trong trường hợp đặc biệt. Từ ‘āgata’ có nghĩa là sự đi đến của con đường, không phải là sự đi đến của trí tuệ như trong các câu ‘đã đi đến đặc tính như vậy,’ v.v., cũng không phải là sự đi đến của thân xác như trong các câu ‘đại Sa-môn đã đến Giribbaja của xứ Magadha,’ v.v. Trong đó, khi từ ‘tathā’ có nghĩa là trình bày sự so sánh theo cách thức xác định, do lòng bi mẫn là chính, ngài đã chỉ ra một cách tổng quát con đường đi đến của các vị Phật quá khứ qua cửa ngõ đại bi, dùng làm ví dụ. Do mối liên hệ tuyệt đối của các từ ‘yaṃ’ và ‘taṃ,’ ngài đã nói một cách chung chung rằng: ‘Như tất cả thế gian…đã đến.’ Sau đó, ngài lại chỉ ra con đường ấy bằng cách nêu gương sáu vị Chánh Đẳng Giác gần đây và nổi tiếng, bắt đầu với đức Vipassī, được mô tả nhiều lần trong kinh Đại Bổn Sanh, v.v., qua câu: ‘Như đức Thế Tôn Vipassī,’ v.v. Trong đó, ‘bằng sự phát nguyện nào’ có nghĩa là bằng đại nguyện gồm tám yếu tố: có được thân người, có được giới tính (nam), có nhân duyên, được gặp bậc Đạo Sư, được xuất gia, có được các phẩm chất như các thắng trí, có quyền năng, và có ý muốn. Quả thật, sự phát nguyện bằng lời của tất cả các vị Phật đều thành tựu nhờ sự phát nguyện này. Sau khi đã chỉ ra ý nghĩa của từ ‘Tathāgata’ qua sự đặc biệt của đại phát nguyện như vậy, bây giờ để chỉ ra ý nghĩa theo cách viên mãn các ba-la-mật, ngài nói: ‘Như đức Thế Tôn Vipassī… đức Thế Tôn Kassapa, sau khi đã viên mãn ba-la-mật bố thí,’ v.v.

ဧတ္ထ စ သုတ္တန္တိကာနံ မဟာဗောဓိပ္ပဋိပဒါယ ကောသလ္လဇနနတ္ထံ ကာ ပနေတာ ပါရမိယော, ကေနဋ္ဌေန ပါရမိယော, ကတိဝိဓာ စေတာ, ကော တာသံ ကမော, ကာနိ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနာနိ, ကော ပစ္စယော, ကော သံကိလေသော, ကိံ ဝေါဒါနံ, ကော ပဋိပက္ခော, ကာ ပဋိပတ္တိ, ကော ဝိဘာဂေါ, ကော သင်္ဂဟော, ကော သမ္ပာဒနူပါယော, ကိတ္တကေန ကာလေန သမ္ပာဒနံ, ကော အာနိသံသော, ကိဉ္စေတာသံ ဖလန္တိ ပါရမီသု အယံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ ပနေသာ ဣစ္ဆန္တေန ဒီဃာဂမဋီကာယံ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ, န ဣဓ ဒဿိတာ. ယထာဝုတ္တာယ ပဋိပဒါယ ယထာဝုတ္တဝိဘာဂါနံ ပါရမီနံ ပူရိတဘာဝံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘သမတိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ’’တိ.

Và ở đây, để tạo ra sự thiện xảo trong con đường đến đại giác ngộ cho các vị theo Kinh tạng, cần phải biết đến bài thuyết giảng chi tiết về các ba-la-mật này: Các ba-la-mật này là gì? Theo nghĩa nào là ba-la-mật? Chúng có bao nhiêu loại? Thứ tự của chúng là gì? Trạng thái, phận sự, sự biểu hiện, và nhân cần thiết của chúng là gì? Điều kiện là gì? Sự ô nhiễm là gì? Sự thanh tịnh là gì? Điều đối nghịch là gì? Sự thực hành là gì? Sự phân tích là gì? Sự bao gồm là gì? Phương pháp thành tựu là gì? Thành tựu trong bao lâu? Lợi ích là gì? Và quả của chúng là gì? Tuy nhiên, người muốn biết điều này nên tìm hiểu theo phương pháp đã được nói trong Chú giải Trường Bộ Kinh, chứ không được trình bày ở đây. Nhắm đến việc đã viên mãn các ba-la-mật với các phân loại đã nói theo con đường đã nói, ngài nói: ‘sau khi đã viên mãn ba mươi ba-la-mật.’

သတိပိ မဟာပရိစ္စာဂါနံ ဒါနပါရမိဘာဝေ ပရိစ္စာဂဝိသေသဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စေဝ သုဒုက္ကရဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေဟိ ဝိသုံ ဂဟဏံ. တတောယေဝ စ အင်္ဂပရိစ္စာဂတော ဝိသုံ နယနပရိစ္စာဂဂ္ဂဟဏံ, ပရိစ္စာဂဘာဝသာမညေပိ ဓနရဇ္ဇပရိစ္စာဂတော ပုတ္တဒါရပရိစ္စာဂဂ္ဂဟဏဉ္စ ကတံ. ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တသင်္ခါတာယ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါယ သဒ္ဓိံ အဘိညာသမာပတ္တိနိပ္ဖာဒနံ ပုဗ္ဗယောဂေါ. ဒါနာဒီသုယေဝ သာတိသယပ္ပဋိပတ္တိနိပ္ဖာဒနံ ပုဗ္ဗစရိယာ, ယာ ဝါ စရိယာပိဋကသင်္ဂဟိတာ. ‘‘အဘိနီဟာရော ပုဗ္ဗယောဂေါ, ဒါနာဒိပ္ပဋိပတ္တိ ဝါ ကာယဝိဝေကဝသေန ဧကစရိယာ ဝါ ပုဗ္ဗစရိယာ’’တိ ကေစိ. ဒါနာဒီနဉ္စေဝ အပ္ပိစ္ဆတာဒီနဉ္စ သံသာရနိဗ္ဗာနေသု အာဒီနဝါနိသံသာနဉ္စ ဝိဘာဝနဝသေန သတ္တာနံ ဗောဓိတ္တယေ ပတိဋ္ဌာပနပရိပါစနဝသေန စ ပဝတ္တာ ကထာ ဓမ္မက္ခာနံ. ဉာတီနံ အတ္ထစရိယာ ဉာတတ္ထစရိယာ. သာပိ ကရုဏာယနဝသေနေဝ. အာဒိ-သဒ္ဒေန လောကတ္ထစရိယာဒယော သင်္ဂဏှာတိ. ကမ္မဿကတဉာဏဝသေန အနဝဇ္ဇကမ္မာယတနသိပ္ပာယတနဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနပရိစယဝသေန ခန္ဓာယတနာဒိပရိစယဝသေန လက္ခဏတ္တယတီရဏဝသေန စ ဉာဏစာရော ဗုဒ္ဓိစရိယာ. သာ ပန အတ္ထတော ပညာပါရမီယေဝ, ဉာဏသမ္ဘာရဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ [Pg.127] ဂဟဏံ. ကောဋီတိ ပရိယန္တော, ဥက္ကံသောတိ အတ္ထော. စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဘာဝေတွာတိ ဥပ္ပာဒေတွာ. ဗြူဟေတွာတိ ဝဍ္ဎေတွာ. သတိပဋ္ဌာနာဒိဂ္ဂဟဏေန အာဂမနပ္ပဋိပဒံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေတိ. ဝိပဿနာသဟဂတာ ဧဝ ဝါ သတိပဋ္ဌာနာဒယော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧတ္ထ စ ‘‘ယေန အဘိနီဟာရေနာ’’တိအာဒိနာ အာဂမနပ္ပဋိပဒါယ အာဒိံ ဒဿေတိ, ‘‘ဒါနပါရမိ’’န္တိအာဒိနာ မဇ္ဈံ, ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ’’တိအာဒိနာ ပရိယောသာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Mặc dù các đại thí xả thuộc về ba-la-mật bố thí, chúng được đề cập riêng biệt với các đại thí xả để chỉ ra tính chất đặc biệt của sự xả ly và tính chất rất khó làm. Chính vì vậy, sự xả ly con mắt được đề cập riêng với sự xả ly các chi phần, và sự xả ly con cái và vợ được thực hiện riêng với sự xả ly của cải và vương quốc, mặc dù chúng có chung tính chất xả ly. Sự nỗ lực ban đầu (pubbayogo) là việc thành tựu các thắng trí và thiền chứng cùng với con đường phần đầu được gọi là vòng luân chuyển đi và về. Sự thực hành ban đầu (pubbacariyā) là việc thành tựu sự thực hành vượt trội trong bố thí, v.v., hoặc những gì được thu thập trong Tạng Hạnh (Cariyāpiṭaka). Một số người nói: ‘Sự phát nguyện là sự nỗ lực ban đầu, sự thực hành bố thí, v.v., hoặc sự thực hành đơn độc qua việc thân viễn ly là sự thực hành ban đầu.’ Sự thuyết pháp (dhammakkhānaṃ) là bài pháp thoại được tiến hành nhằm thiết lập và làm cho chúng sanh thuần thục trong ba loại giác ngộ, bằng cách phân tích những nguy hiểm và lợi ích trong luân hồi và Niết-bàn, cũng như của bố thí, thiểu dục, v.v. Hạnh lợi ích cho quyến thuộc (ñātatthacariyā) là sự thực hành vì lợi ích của quyến thuộc. Điều đó cũng dựa trên lòng bi mẫn. Với từ ‘ādi’ (v.v.), ngài bao gồm hạnh lợi ích cho thế gian, v.v. Hạnh trí tuệ (buddhicariyā) là sự vận hành của trí tuệ thông qua trí tuệ về nghiệp của chính mình, thông qua việc thực hành các nghề nghiệp, nghệ thuật, và khoa học không đáng chê trách, thông qua việc thực hành về các uẩn, xứ, v.v., và thông qua việc thẩm sát ba tướng. Về mặt ý nghĩa, đó chính là ba-la-mật trí tuệ, được đề cập riêng để chỉ ra sự tích lũy kiến thức. ‘Koṭi’ có nghĩa là điểm cuối, tức là điểm cao nhất. ‘Sau khi đã tu tập bốn niệm xứ’ là mối liên hệ. Ở đây, ‘bhāvetvā’ (tu tập) có nghĩa là làm cho phát sinh. ‘Brūhetvā’ (phát triển) có nghĩa là làm cho tăng trưởng. Bằng việc đề cập đến niệm xứ, v.v., ngài chỉ ra rằng con đường đi đến đã đạt đến đỉnh cao. Hoặc nên hiểu rằng niệm xứ, v.v., chỉ đi cùng với tuệ quán. Và ở đây, cần phải hiểu rằng với câu ‘bằng sự phát nguyện nào,’ v.v., ngài chỉ ra phần đầu của con đường đi đến; với câu ‘ba-la-mật bố thí,’ v.v., là phần giữa; và với câu ‘bốn niệm xứ,’ v.v., là phần kết thúc.

သမ္ပတိဇာတောတိ မုဟုတ္တဇာတော နိက္ခန္တမတ္တော. နိက္ခန္တမတ္တဉှိ မဟာသတ္တံ ပဌမံ ဗြဟ္မာနော သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသု, တေသံ ဟတ္ထတော စတ္တာရော မဟာရာဇာနော အဇိနပ္ပဝေဏိယာ, တေသံ ဟတ္ထတော မနုဿာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသု, မနုဿာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတော. ယထာဟာတိအာဒိနာ မဟာပဒါနဒေသနာယ ဝုတ္တဝစနံ နိဒဿေတိ. သေတမှိ ဆတ္တေတိ ဒိဗ္ဗသေတစ္ဆတ္တေ. အနုဓာရိယမာနေတိ ဓာရိယမာနေ. ဧတ္ထ စ ဆတ္တဂ္ဂဟဏေနေဝ ခဂ္ဂါဒီနိ ပဉ္စ ကကုဓဘဏ္ဍာနိ ဝုတ္တာနေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ခဂ္ဂတာလဝဏ္ဋမောရဟတ္ထကဝါလဗီဇနိဥဏှီသပဋ္ဋာပိ ဟိ ဆတ္တေန သဟ တဒါ ဥပဋ္ဌိတာ အဟေသုံ. ဆတ္တာဒီနိယေဝ စ တဒါ ပညာယိံသု, န ဆတ္တာဒိဂ္ဂါဟကာ. သဗ္ဗာ စ ဒိသာတိ ဒသ ဒိသာ, နယိဒံ သဗ္ဗဒိသာဝိလောကနံ သတ္တပဒဝီတိဟာရုတ္တရကာလံ. မဟာသတ္တော ဟိ မနုဿာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဩလောကေသိ, တတ္ထ ဒေဝမနုဿာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇယမာနာ, ‘‘မဟာပုရိသ, ဣဓ တုမှေဟိ သဒိသောပိ နတ္ထိ, ကုတော ဥတ္တရိတရော’’တိ အာဟံသု. ဧဝံ စတဿော ဒိသာ စတဿော အနုဒိသာ ဟေဋ္ဌာ ဥပရီတိ သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ သဗ္ဗတ္ထ အတ္တနာ သဒိသံ အဒိသွာ ‘‘အယံ ဥတ္တရာ ဒိသာ’’တိ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန အဂမာသိ. အာသဘိန္တိ ဥတ္တမံ. အဂ္ဂေါတိ သဗ္ဗပဌမော. ဇေဋ္ဌောတိ သေဋ္ဌောတိ စ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အယမန္တိမာ ဇာတိ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ပတ္တဗ္ဗံ အရဟတ္တံ ဗျာကာသိ. ‘‘အနေကေသံ ဝိသေသာဓိဂမာနံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တဘာဝေနာ’’တိ သံခိတ္တေန ဝုတ္တမတ္ထံ ‘‘ယဉှီ’’တိအာဒိနာ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတိ. တတ္ထ ဧတ္ထာတိ –

‘Sampatijāto’ nghĩa là vừa mới sanh, vừa mới xuất hiện. Vừa mới xuất hiện, vị Đại Sát-đỏa trước tiên được các vị Phạm thiên đỡ lấy bằng tấm lưới vàng, từ tay của các vị ấy, bốn vị Đại vương đỡ lấy bằng tấm da con sơn dương, từ tay của các vị ấy, loài người đỡ lấy bằng tấm lụa quý, thoát khỏi tay của loài người, ngài đứng vững trên mặt đất. Bằng câu ‘Yathāha’ (như đã nói), v.v... là chỉ ra lời đã được nói trong bài thuyết giảng Mahāpadāna (Đại Bổn). ‘Setamhi chatte’ (dưới lọng trắng) là dưới lọng trắng của chư thiên. ‘Anudhāriyamāne’ (được che) là đang được che. Và ở đây, cần phải hiểu rằng chính do việc đề cập đến lọng mà năm món thuộc vương vị như gươm báu, v.v... cũng đã được nói đến. Vì rằng gươm báu, quạt lá cọ, phất trần lông công, quạt lông đuôi, khăn và đai cũng đã hiện ra cùng với lọng vào lúc ấy. Và vào lúc ấy, chỉ có lọng, v.v... là được nhận biết, chứ không phải những người cầm lọng, v.v... ‘Sabbā ca disā’ (và tất cả các phương) là mười phương. Việc nhìn khắp các phương này không phải là sau khi đã đi bảy bước. Vì rằng vị Đại Sát-đỏa, sau khi thoát khỏi tay loài người, đã nhìn về phương đông. Ở đó, chư thiên và nhân loại đang cúng dường bằng hương hoa, v.v... và đã nói rằng: “Thưa bậc Đại nhân, ở đây không có ai bằng ngài, huống chi là hơn?” Như vậy, sau khi đã nhìn khắp tất cả các phương là bốn phương chính, bốn phương phụ, phương dưới, phương trên, và không thấy ai bằng mình ở khắp nơi, ngài đã đi bảy bước với ý nghĩ “đây là phương bắc”. ‘Āsabhim’ (uy nghiêm) là cao tột. ‘Aggo’ (bậc tối thượng) là bậc đứng đầu tất cả. ‘Jeṭṭho’ (bậc tối tôn) và ‘seṭṭho’ (bậc tối thắng) cũng là đồng nghĩa của từ ấy. ‘Ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’ (Đây là lần sanh cuối cùng, nay không còn tái sanh nữa) là ngài đã tuyên bố về quả A-la-hán sẽ chứng đắc trong kiếp sống này. Bằng câu ‘yañhī’ (vì rằng), v.v... là chỉ ra một cách chi tiết ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt là “do là điềm báo trước cho sự chứng đắc nhiều pháp đặc biệt”. Trong đó, ‘ettha’ (ở đây) là –

‘‘အနေကသာခဉ္စ [Pg.128] သဟဿမဏ္ဍလံ,ဆတ္တံ မရူ ဓာရယုမန္တလိက္ခေ;

သုဝဏ္ဏဒဏ္ဍာ ဝီတိပတန္တိ စာမရာ,န ဒိဿရေ စာမရဆတ္တဂါဟကာ’’တိ. (သု. နိ. ၆၉၃) –

“Chư thiên ở không trung che lọng, có ngàn vòng và nhiều nhánh. Phất trần cán vàng được phất qua lại, không thấy người cầm phất trần và lọng.” (Sutta Nipāta, 693) –

ဣမိဿာ ဂါထာယ. သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတစာရတာယ အနာဝရဏဉာဏန္တိ အာဟ – ‘‘သဗ္ဗညုတာနာဝရဏဉာဏပဋိလာဘဿာ’’တိ. တထာ အယံ ဘဂဝါပိ ဂတော…ပေ… ပုဗ္ဗနိမိတ္တဘာဝေနာတိ ဧတေန အဘိဇာတိယံ ဓမ္မတာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဝိသေသာ သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာနံ သာဓာရဏာတိ ဒဿေတိ. ပါရမိတာနိဿန္ဒာ ဟိ တေတိ.

Của câu kệ này. Chính Toàn Giác Trí được gọi là Vô Ngại Trí do có sự vận hành không bị ngăn ngại ở khắp nơi, ngài nói – “của sự chứng đắc Toàn Giác Vô Ngại Trí”. Bằng câu ‘Tathā ayaṃ bhagavāpi gato…pe… pubbanimittabhāvenā’ (Cũng vậy, đức Thế Tôn này đã đi... do là điềm báo trước), điều này chỉ ra rằng những sự đặc biệt khi sanh khởi do tính chất tự nhiên trong dòng dõi cao quý là chung cho tất cả các vị Bồ-tát. Vì rằng những điều ấy là kết quả của các pháp ba-la-mật.

ဝိက္ကမီတိ အဂမာသိ. မရူတိ ဒေဝါ. သမာတိ ဝိလောကနသမတာယ သမာ သဒိသိယော. မဟာပုရိသော ဟိ ယထာ ဧကံ ဒိသံ ဝိလောကေသိ, ဧဝံ သေသဒိသာပိ, န ကတ္ထစိ ဝိလောကနေ ဝိဗန္ဓော တဿ အဟောသီတိ. သမာတိ ဝါ ဝိလောကေတုံ ယုတ္တာတိ အတ္ထော. န ဟိ တဒါ ဗောဓိသတ္တဿ ဝိရူပဗီဘစ္ဆဝိသမရူပါနိ ဝိလောကေတုံ အယုတ္တာနိ ဒိသာသု ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ.

‘Vikkami’ (bước đi) là đã đi. ‘Marū’ (chư thiên) là các vị trời. ‘Samā’ (bằng nhau) là bằng nhau, tương tự nhau do sự bình đẳng trong việc nhìn. Vì rằng bậc Đại nhân đã nhìn một phương như thế nào, thì các phương còn lại cũng như vậy; không có sự trở ngại nào trong việc nhìn của ngài ở bất cứ đâu. Hoặc ‘samā’ có nghĩa là thích hợp để nhìn. Vì rằng vào lúc ấy, những hình sắc xấu xí, ghê tởm, không cân đối, không thích hợp để nhìn đã không hiện ra trong các phương đối với vị Bồ-tát.

‘‘ဧဝံ တထာ ဂတော’’တိ ကာယဂမနဋ္ဌေန ဂတသဒ္ဒေန တထာဂတသဒ္ဒံ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ ဉာဏဂမနဋ္ဌေန တံ ဒဿေတုံ – ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နေက္ခမ္မေနာတိ အလောဘပ္ပဓာနေန ကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေန. ကုသလာ ဟိ ဓမ္မာ ဣဓ နေက္ခမ္မံ, န ပဗ္ဗဇ္ဇာဒယော. ‘‘ပဌမဇ္ဈာနေနာ’’တိ စ ဝဒန္တိ. ပဟာယာတိ ပဇဟိတွာ. ဂတော အဓိဂတော, ပဋိပန္နော ဥတ္တရိဝိသေသန္တိ အတ္ထော. ပဟာယာတိ ဝါ ပဟာနဟေတု, ပဟာနလက္ခဏံ ဝါ. ဟေတုလက္ခဏတ္ထော ဟိ အယံ ပဟာယသဒ္ဒေါ. ကာမစ္ဆန္ဒာဒိပ္ပဟာနဟေတုကဉှိ ‘‘ဂတော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ဂမနံ အဝဗောဓော, ပဋိပတ္တိ ဧဝ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိပ္ပဟာနေန စ လက္ခီယတိ. ဧသ နယော ပဒါလေတွာတိအာဒီသုပိ. အဗျာပါဒေနာတိ မေတ္တာယ. အာလောကသညာယာတိ ဝိဘူတံ ကတွာ မနသိကရဏေန ဥပဋ္ဌိတအာလောကသဉ္ဇာနနေန. အဝိက္ခေပေနာတိ သမာဓိနာ. ဓမ္မဝဝတ္ထာနေနာတိ ကုသလာဒိဓမ္မာနံ ယာထာဝနိစ္ဆယေန. ‘‘သပ္ပစ္စယနာမရူပဝဝတ္ထာနေနာ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိနီဝရဏပ္ပဟာနေန ‘‘အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၅၀၈) ဝုတ္တာယ ပဌမဇ္ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါယ ဘဂဝတော တထာဂတဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဟ ဥပါယေန အဋ္ဌဟိ [Pg.129] သမာပတ္တီဟိ အဋ္ဌာရသဟိ စ မဟာဝိပဿနာဟိ တံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဉာဏေနာ’’တိအာဒိမာဟ. နာမရူပပရိဂ္ဂဟကင်္ခါဝိတရဏာနဉှိ ဝိဗန္ဓဘူတဿ မောဟဿ ဒူရီကရဏေန ဉာတပရိညာယံ ဌိတဿ အနိစ္စသညာဒယော သိဇ္ဈန္တိ, တထာ ဈာနသမာပတ္တီသု အဘိရတိနိမိတ္တေန ပါမောဇ္ဇေန တတ္ထ အနဘိရတိယာ ဝိနောဒိတာယ ဈာနာဒီနံ သမဓိဂမောတိ သမာပတ္တိဝိပဿနာနံ အရတိဝိနောဒနအဝိဇ္ဇာပဒါလနာဒိဥပါယော, ဥပ္ပဋိပါဋိနိဒ္ဒေသော ပန နီဝရဏသဘာဝါယ အဝိဇ္ဇာယ ဟေဋ္ဌာ နီဝရဏေသုပိ သင်္ဂဟဒဿနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သမာပတ္တိဝိဟာရပ္ပဝေသဝိဗန္ဓနေန နီဝရဏာနိ ကဝါဋသဒိသာနီတိ အာဟ – ‘‘နီဝရဏကဝါဋံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ’’တိ.

Sau khi đã chỉ ra từ ‘tathāgata’ bằng từ ‘gata’ theo nghĩa sự đi của thân là “Như vậy, đã đi”, bây giờ để chỉ ra từ ấy theo nghĩa sự đi của trí, ngài nói – “hoặc là”, v.v... Trong đó, ‘nekkhammena’ (bằng sự xuất ly) là bằng sự sanh khởi của tâm thiện với vô tham làm chủ đạo. Vì rằng ở đây, các pháp thiện là sự xuất ly, chứ không phải là sự xuất gia, v.v... Và họ cũng nói là “bằng sơ thiền”. ‘Pahāya’ (từ bỏ) là đã từ bỏ. ‘Gato’ (đã đi) có nghĩa là đã chứng đắc, đã thực hành pháp đặc biệt cao hơn. Hoặc ‘pahāya’ là nhân của sự từ bỏ, hoặc là trạng thái của sự từ bỏ. Vì rằng từ ‘pahāya’ này có nghĩa là nhân và trạng thái. Vì rằng sự đi, sự giác ngộ được nói ở đây là ‘gato’ có sự từ bỏ tham dục, v.v... làm nhân, hoặc sự thực hành được đặc trưng bởi sự từ bỏ tham dục, v.v... Phương pháp này cũng áp dụng trong các trường hợp ‘padāletvā’ (phá vỡ), v.v... ‘Abyāpādena’ (bằng sự không sân hận) là bằng tâm từ. ‘Ālokasaññāya’ (bằng tưởng về ánh sáng) là bằng sự nhận biết ánh sáng đã hiện khởi do sự tác ý làm cho rõ ràng. ‘Avikkhepena’ (bằng sự không phóng dật) là bằng định. ‘Dhammavavatthānena’ (bằng sự xác định các pháp) là bằng sự quyết định đúng như thật về các pháp thiện, v.v... Họ cũng nói là “bằng sự xác định danh và sắc cùng với các duyên của chúng”. Như vậy, sau khi đã chỉ ra trạng thái Như Lai của đức Thế Tôn bằng con đường thực hành phần đầu của sơ thiền đã được nói trong câu “từ bỏ tham ái ở đời”, v.v... (Vibhaṅga, 508) qua việc từ bỏ các triền cái như tham dục, v.v..., bây giờ để chỉ ra điều đó cùng với phương tiện là tám thiền chứng và mười tám pháp đại quán, ngài nói – “bằng trí tuệ”, v.v... Vì rằng đối với người đã đứng vững trong biến tri do đã loại trừ si mê vốn là trở ngại cho việc liễu tri danh sắc và vượt qua hoài nghi, thì vô thường tưởng, v.v... sẽ thành tựu. Tương tự, sự chứng đắc các thiền, v.v... xảy ra khi sự không ưa thích trong các thiền chứng đã được xua tan bởi sự hân hoan là dấu hiệu của sự ưa thích. Do đó, phương tiện của thiền chứng và minh quán là việc xua tan sự không ưa thích, phá vỡ vô minh, v.v... Tuy nhiên, cần phải hiểu rằng sự trình bày theo thứ tự ngược lại là để cho thấy sự bao gồm vô minh, vốn có bản chất là triền cái, ngay cả trong các triền cái ở bên dưới. Do sự ngăn che việc đi vào trú trong thiền chứng, các triền cái giống như cánh cửa, nên ngài nói – “mở tung cánh cửa triền cái”.

‘‘ရတ္တိံ ဝိတက္ကေတွာ ဝိစာရေတွာ ဒိဝါ ကမ္မန္တေ ပယောဇေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၅၁) ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဓူမာယနာ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ – ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရဓူမ’’န္တိ. ကိဉ္စာပိ ပဌမဇ္ဈာနူပစာရေယေဝ ဒုက္ခံ, စတုတ္ထဇ္ဈာနောပစာရေယေဝ စ သုခံ ပဟီယတိ, အတိသယပ္ပဟာနံ ပန သန္ဓာယာဟ – ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနေန သုခဒုက္ခံ ပဟာယာ’’တိ. ရူပသညာတိ သညာသီသေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ စေဝ တဒါရမ္မဏာနိ စ ဝုတ္တာနိ. ရူပါဝစရဇ္ဈာနမ္ပိ ဟိ ‘‘ရူပ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၂၄၈; ၃.၃၁၂; ဓ. သ. ၂၄၈; ပဋိ. မ. ၁.၂၀၉). တဿ အာရမ္မဏမ္ပိ ကသိဏရူပံ ‘‘ရူပ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ပုရိမပဒလောပေန ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၇၃-၁၇၄; မ. နိ. ၂.၂၄၉; ဓ. သ. ၂၄၄-၂၄၅). တသ္မာ ဣဓ ရူပေ ရူပဇ္ဈာနေ တံသဟဂတသညာ ရူပသညာတိ ဧဝံ သညာသီသေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဝုတ္တာနိ. ရူပံ သညာ အဿာတိ ရူပသညံ, ရူပဿ နာမန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ပထဝီကသိဏာဒိဘေဒဿ တဒါရမ္မဏဿ စေတံ အဓိဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဋိဃသညာတိ စက္ခာဒီနံ ဝတ္ထူနံ ရူပါဒီနံ အာရမ္မဏာနဉ္စ ပဋိဃာတေန ပဋိဟနနေန ဝိသယိဝိသယသမောဓာနေ သမုပ္ပန္နာ ဒွိပဉ္စဝိညာဏသဟဂတာ သညာ ပဋိဃသညာ. နာနတ္တသညာယောတိ နာနတ္တေ ဂေါစရေ ပဝတ္တာ သညာ, နာနတ္တာ ဝါ သညာ နာနတ္တသညာ, အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလသညာ, ဒွါဒသ အကုသလသညာ, ဧကာဒသ ကာမာဝစရကုသလဝိပါကသညာ, ဒွေ အကုသလဝိပါကသညာ, ဧကာဒသ ကာမာဝစရကိရိယသညာတိ ဧတာသံ စတုစတ္တာလီသသညာနမေတံ အဓိဝစနံ. ဧတာ ဟိ ယသ္မာ ရူပသညာဒိဘေဒေ နာနတ္တေ [Pg.130] နာနာသဘာဝေ ဂေါစရေ ပဝတ္တန္တိ, ယသ္မာ စ နာနတ္တာ နာနာသဘာဝါ အညမညံ အသဒိသာ, တသ္မာ ‘‘နာနတ္တသညာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

Ở chỗ đã được nói đến: ‘Sau khi tầm và tứ vào ban đêm, ban ngày áp dụng vào công việc’ (Ma. Ni. 1.251), tầm và tứ được ngụ ý là sự bốc khói, nên ngài đã nói – ‘tầm tứ là khói.’ Mặc dù khổ được đoạn trừ ngay ở cận định của thiền thứ nhất, và lạc được đoạn trừ ngay ở cận định của thiền thứ tư, tuy nhiên, liên quan đến sự đoạn trừ vượt trội, ngài đã nói – ‘do thiền thứ tư, đoạn trừ lạc và khổ.’ Sắc tưởng: Bằng cách lấy tưởng làm đầu, các thiền sắc giới và các đối tượng của chúng đã được nói đến. Thật vậy, thiền sắc giới cũng được gọi là ‘sắc’ do sự lược bỏ từ phía sau trong các câu như ‘người có sắc thấy các sắc’ (Ma. Ni. 2.248; 3.312; Dha. Sa. 248; Paṭi. Ma. 1.209). Đối tượng của nó là sắc biến xứ cũng được gọi là ‘sắc’ do sự lược bỏ từ phía trước trong các câu như ‘vị ấy thấy các sắc bên ngoài, đẹp và xấu’ (Dī. Ni. 2.173-174; Ma. Ni. 2.249; Dha. Sa. 244-245). Do đó, ở đây, trong sắc là thiền sắc, tưởng câu hành với nó là sắc tưởng. Như vậy, bằng cách lấy tưởng làm đầu, các thiền sắc giới đã được nói đến. Sắc là tưởng của nó nên là sắc tưởng, có nghĩa là tên gọi của sắc. Như vậy, nên hiểu rằng đây là tên gọi cho đối tượng của nó, vốn có sự phân biệt như biến xứ đất, v.v. Đối ngại tưởng: Tưởng câu hành với hai nhóm năm thức, sanh khởi khi đối tượng và căn gặp nhau do sự va chạm, sự đụng chạm của các vật căn như mắt, v.v. và các đối tượng như sắc, v.v. là đối ngại tưởng. Dị tưởng: Tưởng diễn tiến trong đối tượng khác nhau, hoặc các tưởng khác nhau là dị tưởng. Tám tưởng thiện dục giới, mười hai tưởng bất thiện, mười một tưởng quả thiện dục giới, hai tưởng quả bất thiện, mười một tưởng duy tác dục giới – đây là tên gọi cho bốn mươi bốn tưởng này. Thật vậy, vì chúng diễn tiến trong đối tượng khác nhau, có bản chất khác nhau, với sự phân biệt như sắc tưởng, v.v., và vì chúng khác nhau, có bản chất khác nhau, không tương tự nhau, nên chúng được gọi là ‘dị tưởng’.

အနိစ္စဿ, အနိစ္စန္တိ ဝါ အနုပဿနာ အနိစ္စာနုပဿနာ, တေဘူမကဓမ္မာနံ အနိစ္စတံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တာယ အနုပဿနာယေတံ နာမံ. နိစ္စသညန္တိ သင်္ခတဓမ္မေ ‘‘နိစ္စာ သဿတာ’’တိ ပဝတ္တံ မိစ္ဆာသညံ. သညာသီသေန ဒိဋ္ဌိစိတ္တာနမ္ပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ. နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယာတိ သင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိဇ္ဇနာကာရေန ပဝတ္တာယ အနုပဿနာယ. နန္ဒိန္တိ သပ္ပီတိကတဏှံ. ဝိရာဂါနုပဿနာယာတိ သင်္ခါရေသု ဝိရဇ္ဇနာကာရေန ပဝတ္တာယ အနုပဿနာယ. နိရောဓာနုပဿနာယာတိ သင်္ခါရာနံ နိရောဓဿ အနုပဿနာယ. ‘‘တေ သင်္ခါရာ နိရုဇ္ဈန္တိယေဝ, အာယတိံ သမုဒယဝသေန န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧဝံ ဝါ အနုပဿနာ နိရောဓာနုပဿနာ. တေနေဝါဟ – ‘‘နိရောဓာနုပဿနာယ နိရောဓေတိ, နော သမုဒေတီ’’တိ. မုစ္စိတုကမျတာ ဟိ အယံ ဗလပ္ပတ္တာတိ. ပဋိနိဿဇ္ဇနာကာရေန ပဝတ္တာ အနုပဿနာ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ. ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ဟိ အယံ. အာဒါနန္တိ နိစ္စာဒိဝသေန ဂဟဏံ. သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏာနံ ဝသေန ဧကတ္တဂ္ဂဟဏံ ဃနသညာ. အာယူဟနံ အဘိသင်္ခရဏံ. အဝတ္ထာဝိသေသာပတ္တိ ဝိပရိဏာမော. ဓုဝသညန္တိ ထိရဘာဝဂ္ဂဟဏံ. နိမိတ္တန္တိ သမူဟာဒိဃနဝသေန သကိစ္စပရိစ္ဆေဒတာယ စ သင်္ခါရာနံ သဝိဂ္ဂဟဂ္ဂဟဏံ. ပဏိဓိန္တိ ရာဂါဒိပဏိဓိံ. သာ ပနတ္ထတော တဏှာဝသေန သင်္ခါရေသု နန္ဒိတာ. အဘိနိဝေသန္တိ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ.

Quán vô thường là sự quán xét về tính vô thường, hoặc là sự quán xét ‘vô thường’; đây là tên gọi cho sự quán xét diễn tiến bằng cách nắm bắt tính vô thường của các pháp ba cõi. Thường tưởng là tà tưởng diễn tiến rằng các pháp hữu vi là ‘thường còn, vĩnh cửu.’ Nên hiểu rằng việc nắm bắt cả các tâm tà kiến cũng được thực hiện bằng cách lấy tưởng làm đầu. Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần sau. Yếm ly tùy quán: Bằng sự quán xét diễn tiến theo cách nhàm chán đối với các pháp hữu vi. Hỷ là ái đi cùng với hỷ. Ly tham tùy quán: Bằng sự quán xét diễn tiến theo cách ly tham đối với các pháp hữu vi. Diệt tùy quán: Bằng sự quán xét về sự diệt của các pháp hữu vi. Hoặc sự quán xét rằng ‘Các pháp hữu vi ấy chỉ diệt đi, không sanh khởi trong tương lai do nhân sanh’ là diệt tùy quán. Do đó, ngài đã nói – ‘Bằng diệt tùy quán, vị ấy làm cho diệt, không làm cho sanh khởi.’ Thật vậy, đây là ước muốn giải thoát đã đạt đến sức mạnh. Sự quán xét diễn tiến theo cách từ bỏ là từ bỏ tùy quán. Thật vậy, đây là sự thẩm xét, sự an trú. Chấp thủ là sự nắm giữ theo cách thường còn, v.v. Kiên cố tưởng là sự nắm giữ tính đồng nhất theo phương diện tương tục, tụ hợp, phận sự và đối tượng. Sự cố gắng là sự cố ý tạo tác. Sự đạt đến một trạng thái đặc biệt khác là sự biến hoại. Kiên định tưởng là sự nắm giữ trạng thái bền vững. Tướng là sự nắm bắt các pháp hữu vi có hình tướng theo phương diện kiên cố như tụ hợp, v.v. và do sự phân định phận sự của chúng. Nguyện là sự ước nguyện về tham, v.v. Về mặt ý nghĩa, đó là sự vui thích trong các pháp hữu vi do ái. Chấp trước là ngã kiến.

အနိစ္စဒုက္ခာဒိဝသေန သဗ္ဗဓမ္မတီရဏံ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာ. သာရာဒါနာဘိနိဝေသန္တိ အသာရေ သာရဂ္ဂဟဏဝိပလ္လာသံ. ဣဿရကုတ္တာဒိဝသေန လောကော သမုပ္ပန္နောတိ အဘိနိဝေသော သမ္မောဟာဘိနိဝေသော. ကေစိ ပန ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟမတီတမဒ္ဓါနန္တိအာဒိနာ ပဝတ္တသံသယာပတ္တိ သမ္မောဟာဘိနိဝေသော’’တိ ဝဒန္တိ. သင်္ခါရေသု လေဏတာဏဘာဝဂ္ဂဟဏံ အာလယာဘိနိဝေသော. ‘‘အာလယရတာ အာလယသမ္မုဒိတာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၆၄; မ. နိ. ၁.၂၈၁; ၂.၃၃၇; သံ. နိ. ၁.၁၇၂; မဟာဝ. ၇) ဝစနတော အာလယော တဏှာ, သာယေဝ စက္ခာဒီသု ရူပါဒီသု စ အဘိနိဝေသဝသေန ပဝတ္တိယာ အာလယာဘိနိဝေသောတိ ကေစိ. ‘‘ဧဝံဝိဓာ သင်္ခါရာ ပဋိနိဿဇ္ဇီယန္တီ’’တိ ပဝတ္တံ ဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ. ဝဋ္ဋတော ဝိဂတတ္တာ ဝိဝဋ္ဋံ, နိဗ္ဗာနံ. တတ္ထ အာရမ္မဏကရဏသင်္ခါတေန အနုပဿနေန ပဝတ္တိယာ ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာ, ဂေါတြဘူ. သံယောဂါဘိနိဝေသန္တိ သံယုဇ္ဇနဝသေန သင်္ခါရေသု [Pg.131] အဘိနိဝိသနံ. ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌေတိ ဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတေကဋ္ဌေ ပဟာနေကဋ္ဌေ စ. ဩဠာရိကေတိ ဥပရိမဂ္ဂဝဇ္ဈေ ကိလေသေ အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တံ, အညထာ ဒဿနပဟာတဗ္ဗာပိ ဒုတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈေဟိ ဩဠာရိကာတိ. အဏုသဟဂတေတိ အဏုဘူတေ. ဣဒံ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဝဇ္ဈေ အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗကိလေသေတိ အဝသိဋ္ဌသဗ္ဗကိလေသေ. န ဟိ ပဌမာဒိမဂ္ဂေဟိပိ ပဟီနာ ကိလေသာ ပုန ပဟီယန္တီတိ.

Thắng trí pháp quán là sự thẩm xét tất cả các pháp theo phương diện vô thường, khổ, v.v. Chấp trước vào sự chấp thủ cốt lõi là sự tưởng đảo nắm giữ cốt lõi trong cái không có cốt lõi. Chấp trước rằng thế gian sanh khởi do quyền năng của đấng sáng tạo, v.v. là si mê chấp trước. Tuy nhiên, một số vị nói rằng sự rơi vào hoài nghi diễn tiến bắt đầu bằng câu ‘Ta có thật sự đã có trong quá khứ chăng?’ là si mê chấp trước. Sự nắm giữ trạng thái nương náu, che chở trong các pháp hữu vi là ái luyến chấp trước. Theo câu ‘Vui thích trong ái luyến, hoan hỷ trong ái luyến’ (Dī. Ni. 2.64; Ma. Ni. 1.281; 2.337; Saṃ. Ni. 1.172; Mahāva. 7), ái luyến là ái; một số vị cho rằng chính ái đó, do sự diễn tiến theo cách chấp trước vào mắt, v.v. và sắc, v.v., là ái luyến chấp trước. Trí tuệ diễn tiến rằng ‘Các pháp hữu vi như vậy cần được từ bỏ’ là thẩm sát tùy quán. Vì đã thoát khỏi vòng luân hồi nên là sự thoát ly, tức là Níp-bàn. Ở đó, do sự diễn tiến bằng sự quán xét được gọi là việc lấy (Níp-bàn) làm đối tượng, nên là thoát ly tùy quán, tức là trí chuyển tộc. Kiết sử chấp trước là sự chấp trước vào các pháp hữu vi theo cách trói buộc. Đồng một phận sự với tà kiến: có phận sự đồng sanh và phận sự bị đoạn trừ cùng với tà kiến. Thô: được nói đến khi so sánh với các phiền não bị đoạn trừ bởi đạo cao hơn; nếu không, ngay cả những phiền não bị đoạn trừ bởi kiến đạo cũng là thô so với những phiền não bị đoạn trừ bởi đạo thứ hai. Cùng với vi tế: những cái vi tế. Điều này được nói đến khi so sánh với những phiền não bị đoạn trừ bởi đạo thấp hơn. Tất cả phiền não: tất cả các phiền não còn lại. Vì rằng các phiền não đã được đoạn trừ bởi các đạo như đạo đầu tiên, v.v. thì không bị đoạn trừ lại nữa.

ကက္ခဠတ္တံ ကထိနဘာဝေါ. ပဂ္ဃရဏံ ဒြဝဘာဝေါ. လောကိယဝါယုနာ ဘသ္တာယ ဝိယ ယေန တံတံကလာပဿ ဥဒ္ဓုမာယနံ, ထဒ္ဓဘာဝေါ ဝါ, တံ ဝိတ္ထမ္ဘနံ. ဝိဇ္ဇမာနေပိ ကလာပန္တရဘူတာနံ ကလာပန္တရဘူတေဟိ ဖုဋ္ဌဘာဝေ တံတံဘူတဝိဝိတ္တတာ ရူပပရိယန္တော အာကာသောတိ ယေသံ ယော ပရိစ္ဆေဒေါ, တေဟိ သော အသမ္ဖုဋ္ဌောဝ, အညထာ ဘူတာနံ ပရိစ္ဆေဒဘာဝေါ န သိယာ ဗျာပိတဘာဝါပတ္တိတော. ယသ္မိံ ကလာပေ ဘူတာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ, တေဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝေါ အသမ္ဖုဋ္ဌလက္ခဏံ. တေနာဟ – ဘဂဝါ အာကာသဓာတုနိဒ္ဒေသေ (ဓ. သ. ၆၃၇) ‘‘အသမ္ဖုဋ္ဌော စတူဟိ မဟာဘူတေဟီ’’တိ.

Trạng thái thô cứng là trạng thái cứng chắc. Trạng thái chảy tràn là trạng thái lỏng. Sự căng phồng của các tổng hợp sắc pháp tương ứng ấy do yếu tố gió thế gian giống như ống bễ, hoặc là trạng thái cứng đơ, đó là sự chống đỡ. Mặc dù có sự tiếp xúc của các đại chủng trong tổng hợp sắc pháp khác với các đại chủng trong tổng hợp sắc pháp khác, nhưng sự tách biệt của các đại chủng tương ứng ấy, sự giới hạn của sắc pháp là hư không, sự phân chia nào của chúng, thì nó không tiếp xúc với chúng. Nếu không như vậy, sẽ không có sự phân chia của các đại chủng do rơi vào trạng thái lan tỏa. Trong tổng hợp sắc pháp nào có sự phân chia của các đại chủng, trạng thái không tiếp xúc với chúng là đặc tính không tiếp xúc. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói trong phần giải thích về hư không giới (Dh.S. 637): “Không tiếp xúc với bốn đại chủng.”

ဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ ရုပ္ပနံ. စေတနာပဓာနတ္တာ သင်္ခါရက္ခန္ဓဓမ္မာနံ စေတနာဝသေနေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘သင်္ခါရာနံ အဘိသင်္ခရဏလက္ခဏ’’န္တိ. တထာ ဟိ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ သင်္ခါရက္ခန္ဓဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၉၂) ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿဇာ စေတနာ’’တိအာဒိနာ စေတနာဝ ဝိဘတ္တာ. အဘိသင်္ခရလက္ခဏာ စ စေတနာ. ယထာဟ – ‘‘တတ္ထ ကတမော ပုညာဘိသင်္ခါရော, ကုသလာ စေတနာ ကာမာဝစရာ’’တိအာဒိ. ဖရဏံ သဝိပ္ဖာရိကတာ. အဿဒ္ဓိယေတိ အဿဒ္ဓိယဟေတု. နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ. ဧသ နယော ကောသဇ္ဇေတိအာဒီသု. ဝူပသမလက္ခဏန္တိ ကာယစိတ္တပရိဠာဟူပသမလက္ခဏံ. လီနုဒ္ဓစ္စရဟိတေ အဓိစိတ္တေ ပဝတ္တမာနေ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု အဗျာဝဋတာယ အဇ္ဈုပေက္ခနံ ပဋိသင်္ခါနံ ပက္ခပါတုပစ္ဆေဒတော.

Khi có sự hội tụ của các duyên đối nghịch, sự sanh khởi khác biệt là sự biến hoại. Do tư là chính trong các pháp thuộc hành uẩn, nên điều này được nói theo năng lực của tư: “Hành có đặc tính là cố ý tạo tác.” Thật vậy, trong phần Phân tích Hành uẩn thuộc Tạng Kinh Phân Tích (Vibh. 92), chính tư đã được phân tích qua câu “tư sanh từ nhãn xúc” v.v... Và tư có đặc tính là cố ý tạo tác. Như đã nói: “Ở đây, phước hành là gì? Là tư thiện thuộc Dục giới” v.v... Sự lan tràn là trạng thái tỏa khắp. ‘Vô tín’ là nhân của vô tín. Cách Thất được dùng với ý nghĩa là dấu hiệu. Phương pháp này cũng tương tự trong các trường hợp ‘biếng nhác’ v.v... Đặc tính làm cho lắng dịu là đặc tính làm cho lắng dịu sự thiêu đốt của thân và tâm. Khi tăng thượng tâm không có thụ động và trạo cử đang diễn tiến, sự không bận tâm trong việc sách tấn, chế ngự, và làm cho phấn khởi là sự xả, là sự quán xét do cắt đứt sự thiên vị.

မုသာဝါဒါဒီနံ ဝိသံဝါဒနာဒိကိစ္စတာယ လူခါနံ အပရိဂ္ဂါဟကာနံ ပဋိပက္ခဘာဝတော ပရိဂ္ဂါဟကသဘာဝါ သမ္မာဝါစာ, သိနိဒ္ဓဘာဝတော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ သမ္မာဝါစာပစ္စယသုဘာသိတာနံ သောတာရဉ္စ ပုဂ္ဂလံ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ သာ ပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ. ကာယိကကိရိယာ ကိဉ္စိ ကတ္တဗ္ဗံ သမုဋ္ဌာပေတိ, သယဉ္စ သမုဋ္ဌဟနံ ဃဋနံ ဟောတီတိ သမ္မာကမ္မန္တသင်္ခါတာ ဝိရတီပိ [Pg.132] သမုဋ္ဌာနလက္ခဏာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝါ ဥက္ခိပနံ သမုဋ္ဌာပနံ ကာယိကကိရိယာယ ဘာရုက္ခိပနံ ဝိယ. ဇီဝမာနဿ သတ္တဿ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝါ ဇီဝိတိန္ဒြိယပဝတ္တိယာ, အာဇီဝဿေဝ ဝါ သုဒ္ဓိ ဝေါဒါနံ. ‘‘သင်္ခါရာ’’တိ ဣဓ စေတနာ အဓိပ္ပေတာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘သင်္ခါရာနံ စေတနာလက္ခဏ’’န္တိ. နမနံ အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝေါ. အာယတနံ ပဝတ္တနံ. အာယတနဝသေန ဟိ အာယသင်္ခါတာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ပဝတ္တိ. တဏှာယ ဟေတုလက္ခဏန္တိ ဝဋ္ဋဿ ဇနကဟေတုဘာဝေါ, မဂ္ဂဿ ပန နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကတ္တန္တိ အယမေတေသံ ဝိသေသော.

Do là đối nghịch với những lời nói dối v.v... vốn thô thiển, không thu nhiếp vì có phận sự là lừa dối v.v..., nên chánh ngữ có bản chất là thu nhiếp. Do có trạng thái nhu hòa, nó thu nhiếp các pháp tương ưng và người nghe những lời thiện thuyết vốn là duyên của chánh ngữ, nên nó có đặc tính là thu nhiếp. Thân hành làm phát sinh một việc gì đó cần phải làm, và bản thân sự phát sinh là sự cố gắng, nên sự kiêng cữ được gọi là chánh nghiệp cũng cần được thấy là có đặc tính phát sinh; hoặc sự nâng đỡ, sự làm phát sinh các pháp tương ưng giống như sự nâng một vật nặng bằng thân hành. Sự trong sạch, sự thanh tịnh của chúng sanh đang sống, hoặc của các pháp tương ưng do sự diễn tiến của mạng quyền, hoặc của chính mạng. Ở đây, ‘hành’ được hiểu là tư, nên được nói: “Hành có đặc tính là tư.” Sự hướng đến là trạng thái hướng về đối tượng. Xứ là sự diễn tiến. Vì sự diễn tiến của các tâm và tâm sở được gọi là ‘thu nhập’ là do năng lực của xứ. Ái có đặc tính là nhân, tức là trạng thái là nhân sanh của vòng luân hồi; còn đạo thì có đặc tính là đưa đến Niết-bàn, đây là sự khác biệt của chúng.

တထလက္ခဏံ အဝိပရီတသဘာဝေါ. ဧကရသော အညမညနာတိဝတ္တနံ အနူနာဓိကဘာဝေါ. ယုဂနဒ္ဓါ သမထဝိပဿနာဝ. ‘‘သဒ္ဓါပညာ ပဂ္ဂဟာဝိက္ခေပါ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ခယောတိ ကိလေသက္ခယော မဂ္ဂေါ. အနုပ္ပာဒပရိယောသာနတာယ အနုပ္ပာဒေါ ဖလံ. ပဿဒ္ဓိ ကိလေသဝူပသမော. ဆန္ဒဿာတိ ကတ္တုကာမတာဆန္ဒဿ. မူလလက္ခဏံ ပတိဋ္ဌာဘာဝေါ. သမုဋ္ဌာနလက္ခဏံ အာရမ္မဏပ္ပဋိပါဒကတာယ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတုတာ. သမောဓာနံ ဝိသယာဒိသန္နိပါတေန ဂဟေတဗ္ဗာကာရော, ယာ သင်္ဂတီတိ ဝုစ္စတိ. သမံ, သဟ ဩဒဟန္တိ အနေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မာတိ ဝါ သမောဓာနံ, ဖဿော. သမောသရန္တိ သန္နိပတန္တိ ဧတ္ထာတိ သမောသရဏံ. ဝေဒနာယ ဝိနာ အပ္ပဝတ္တမာနာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဝေဒနာနုဘဝနနိမိတ္တံ သမောသဋာ ဝိယ ဟောန္တီတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဂေါပါနသီနံ ကူဋံ ဝိယ သမ္ပယုတ္တာနံ ပါမောက္ခဘာဝေါ ပမုခလက္ခဏံ. တတော, တေသံ ဝါ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဥတ္တရိ ပဓာနန္တိ တတုတ္တရိ. ပညုတ္တရာ ဟိ ကုသလာ ဓမ္မာ. ဝိမုတ္တိယာတိ ဖလဿ. တဉှိ သီလာဒိဂုဏသာရဿ ပရမုက္ကံသဘာဝေန သာရံ. အယဉ္စ လက္ခဏဝိဘာဂေါ ဆဓာတုပဉ္စဈာနင်္ဂါဒိဝသေန တံတံသုတ္တပဒါနုသာရေန ပေါရာဏဋ္ဌကထာယံ အာဂတနယေန စ ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တောပိ ကောစိ ဓမ္မော ပရိယာယန္တရပ္ပကာသနတ္ထံ ပုန ဒဿိတော, တတော ဧဝ စ ‘‘ဆန္ဒမူလကာ ကုသလာ ဓမ္မာ မနသိကာရသမုဋ္ဌာနာ ဖဿသမောဓာနာ ဝေဒနာသမောသရဏာ’’တိ, ‘‘ပညုတ္တရာ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ, ‘‘ဝိမုတ္တိသာရမိဒံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ, ‘‘နိဗ္ဗာနောဂဓဉှိ, အာဝုသော, ဗြဟ္မစရိယံ နိဗ္ဗာနပရိယောသာန’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၅၁၂) စ သုတ္တပဒါနံ ဝသေန ‘‘ဆန္ဒဿ မူလလက္ခဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Đặc tính như thật là bản chất không sai lạc. Một vị là trạng thái không hơn không kém, không vượt qua lẫn nhau. Song hành chính là chỉ và quán. Người ta cũng nói: “Tín và tuệ là sự sách tấn và không phân tán.” Sự đoạn tận là sự đoạn tận phiền não, tức là đạo. Do có sự kết thúc là không sanh khởi, nên sự không sanh khởi là quả. Tịnh là sự lắng dịu phiền não. Của dục là của dục muốn làm. Đặc tính là gốc rễ là trạng thái nền tảng. Đặc tính là sự phát sinh là trạng thái là nhân sanh khởi của các pháp tương ưng do cung cấp đối tượng. Sự hội tụ là phương thức cần được nắm bắt bởi sự tập hợp của đối tượng v.v..., cái được gọi là sự gặp gỡ. Hoặc, các pháp tương ưng đặt vào cùng nhau, đồng thời với pháp này, nên là sự hội tụ, tức là xúc. Chúng tụ hội, chúng tập hợp tại đây, nên là nơi tụ hội. Các pháp tương ưng không diễn tiến nếu không có thọ, chúng giống như đã tụ hội tại dấu hiệu của sự cảm nghiệm của thọ, nên được nói như vậy. Trạng thái là trưởng trong các pháp tương ưng giống như nóc nhà của các kèo nhà là đặc tính là hàng đầu. Vượt trội hơn điều đó, hoặc là chính trong các pháp tương ưng ấy, nên là vượt trội hơn. Vì các pháp thiện có tuệ là vượt trội. Của giải thoát là của quả. Vì điều ấy là cốt lõi do là sự tối thượng của cốt lõi là các đức tính giới v.v... Và cần phải thấy rằng sự phân tích đặc tính này được thực hiện theo cách thức của sáu giới, năm thiền chi v.v..., theo các thuật ngữ kinh tương ứng, và theo phương pháp đã được trình bày trong Chú giải xưa. Thật vậy, một pháp nào đó dù đã được nói trước đây vẫn được trình bày lại để làm sáng tỏ một phương diện khác. Chính vì thế, theo các thuật ngữ kinh như: “Các pháp thiện có dục làm gốc rễ, có tác ý làm nơi phát sinh, có xúc làm sự hội tụ, có thọ làm nơi tụ hội,” “các pháp thiện có tuệ là vượt trội,” “phạm hạnh này có giải thoát là cốt lõi,” và “này chư hiền, phạm hạnh thật sự hướng đến Niết-bàn, có Niết-bàn là cứu cánh” (S.v,512), nên đã nói “dục có đặc tính là gốc rễ” v.v...

တထဓမ္မာ [Pg.133] နာမ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ အဝိပရီတသဘာဝတ္တာ. တထာနိ တံသဘာဝတ္တာ, အဝိတထာနိ အမုသာသဘာဝတ္တာ, အနညထာနိ အညာကာရရဟိတတ္တာ. ဇာတိပစ္စယသမ္ဘူတသမုဒါဂတဋ္ဌောတိ ဇာတိပစ္စယာ သမ္ဘူတံ ဟုတွာ သဟိတဿ အတ္တနော ပစ္စယာနုရူပဿ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ အာဂတဘာဝေါ, အနုပဝတ္တတ္ထောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သမ္ဘူတဋ္ဌော စ သမုဒါဂတဋ္ဌော စ သမ္ဘူတသမုဒါဂတဋ္ဌော, န ဇာတိတော ဇရာမရဏံ န ဟောတိ, န စ ဇာတိံ ဝိနာ အညတော ဟောတီတိ ဇာတိပစ္စယသမ္ဘူတဋ္ဌော, ဣတ္ထဉ္စ ဇာတိတော သမုဒါဂစ္ဆတီတိ ဇာတိပစ္စယသမုဒါဂတဋ္ဌော. ယာ ယာ ဇာတိ ယထာ ယထာ ပစ္စယော ဟောတိ, တဒနုရူပံ ပါတုဘာဝေါတိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယဋ္ဌောတိ ဧတ္ထာပိ န အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော န ဟောတိ, န စ အဝိဇ္ဇံ ဝိနာ သင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ယာ ယာ အဝိဇ္ဇာ ယေသံ ယေသံ သင်္ခါရာနံ ယထာ ယထာ ပစ္စယော ဟောတိ, အယံ အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယဋ္ဌော, ပစ္စယဘာဝေါတိ အတ္ထော.

Bốn Thánh đế được gọi là các pháp chân thật (tathadhammā) vì có bản chất không sai khác. (Chúng) là chân thật (tathāni) vì có bản chất như vậy, là không hư dối (avitathāni) vì có bản chất không lừa dối, là không khác (anaññathāni) vì không có hình thái khác. 'Ý nghĩa do sanh làm duyên mà được sanh khởi và hiện khởi' (jātipaccayasambhūtasamudāgataṭṭho) có nghĩa là: do sanh làm duyên mà được sanh khởi, rồi cùng với các duyên tương ứng của nó mà hiện khởi lên trên, tức là ý nghĩa tiếp diễn. Hoặc là, ý nghĩa sanh khởi và ý nghĩa hiện khởi là ý nghĩa sanh khởi và hiện khởi. Già chết không phải là không do sanh mà có, và cũng không phải do cái khác ngoài sanh mà có, đó là ý nghĩa do sanh làm duyên mà sanh khởi. Và như vậy, nó hiện khởi từ sanh, đó là ý nghĩa do sanh làm duyên mà hiện khởi. Bất cứ sanh nào, làm duyên theo cách nào, thì sự xuất hiện tương ứng như vậy, đó là ý nghĩa. Ở đây cũng vậy, 'ý nghĩa vô minh làm duyên cho các hành' (avijjāya saṅkhārānaṃ paccayaṭṭho) có nghĩa là: không phải vô minh không làm duyên cho các hành, và cũng không phải các hành sanh khởi mà không có vô minh. Bất cứ vô minh nào, làm duyên cho bất cứ các hành nào, theo cách nào, thì đây là ý nghĩa vô minh làm duyên cho các hành, tức là ý nghĩa làm duyên.

ဘဂဝါ တံ ဇာနာတိ ပဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တေနာတိ ဘဂဝတာ. တံ ဝိဘဇ္ဇမာနန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တန္တိ ရူပါယတနံ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန မဇ္ဈတ္တံ သင်္ဂဏှာတိ, တထာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နပရိတ္တအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါတဒုဘယာဒိဘေဒံ. လဗ္ဘမာနကပဒဝသေနာတိ ‘‘ရူပါယတနံ ဒိဋ္ဌံ, သဒ္ဒါယတနံ သုတံ, ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မုတံ, သဗ္ဗံ ရူပံ မနသာ ဝိညာတ’’န္တိ (ဓ. သ. ၉၆၆) ဝစနတော ဒိဋ္ဌပဒဉ္စ ဝိညာတပဒဉ္စ ရူပါရမ္မဏေ လဗ္ဘတိ. အနေကေဟိ နာမေဟီတိ ‘‘ရူပါရမ္မဏံ ဣဋ္ဌံ အနိဋ္ဌံ မဇ္ဈတ္တံ ပရိတ္တံ အတီတံ အနာဂတံ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ ဒိဋ္ဌံ ဝိညာတံ ရူပံ ရူပါယတနံ ရူပဓာတု ဝဏ္ဏနိဘာ သနိဒဿနံ သပ္ပဋိဃံ နီလံ ပီတက’’န္တိ ဧဝမာဒီဟိ အနေကေဟိ နာမေဟိ. တေရသဟိ ဝါရေဟီတိ ရူပကဏ္ဍေ အာဂတေ တေရသ နိဒ္ဒေသဝါရေ သန္ဓာယာဟ. ဒွေပညာသာယ နယေဟီတိ ဧကေကသ္မိံ ဝါရေ စတုန္နံ စတုန္နံ ဝဝတ္ထာပနနယာနံ ဝသေန ဒွိပညာသာယ နယေဟိ. တထမေဝါတိ အဝိပရီတဒဿိတာယ အပ္ပဋိဝတ္တိယဒေသနတာယ စ တထမေဝ ဟောတိ. ဇာနာမိ အဗ္ဘညာသိန္တိ ဝတ္တမာနာတီတကာလေသု ဉာဏပ္ပဝတ္တိဒဿနေန အနာဂတေပိ ဉာဏပ္ပဝတ္တိ ဝုတ္တာယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝိဒိတ-သဒ္ဒေါ အနာမဋ္ဌကာလဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၁၈၈; မ. နိ. ၁.၇-၈; သံ. နိ. ၃.၂၀၈; အ. နိ. ၄.၂၃) ဝိယ. န ဥပဋ္ဌာသီတိ အတ္တတ္တနိယဝသေန န ဥပဂဉ္ဆိ[Pg.134]. ယထာ ရူပါရမ္မဏာဒယော ဓမ္မာ ယံသဘာဝါ ယံပကာရာ စ, တထာ နေ ပဿတိ ဇာနာတိ ဂစ္ဆတီတိ တထာဂတောတိ ဧဝံ ပဒသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေစိ ပန ‘‘နိရုတ္တိနယေန ပိသောဒရာဒိပက္ခေပေန ဝါ ဒဿီသဒ္ဒဿ လောပံ, အာဂတ-သဒ္ဒဿ စာဂမံ ကတွာ တထာဂတော’’တိ ဝဏ္ဏေန္တိ.

Mối liên hệ là 'Đức Thế Tôn biết và thấy điều ấy'. 'Bởi Ngài ấy' (tena) nghĩa là bởi Đức Thế Tôn. Cần được liên kết với 'khi phân tích điều ấy'. 'Điều ấy' (taṃ) là sắc xứ. 'Khả ý, không khả ý, v.v...' (iṭṭhāniṭṭhādi), từ 'v.v...' (ādi) bao gồm cả (trạng thái) trung tính, cũng như các sự phân biệt như quá khứ, vị lai, hiện tại, nhỏ, bên trong, bên ngoài, cả hai, v.v... 'Tùy theo các từ ngữ có được' nghĩa là: theo như câu 'sắc xứ được thấy, thanh xứ được nghe, hương xứ, vị xứ, xúc xứ được cảm nhận, tất cả sắc được ý biết' (Dhs. 966), cả từ 'được thấy' (diṭṭha) và từ 'được biết' (viññāta) đều có được đối với sắc cảnh. 'Bởi nhiều tên gọi' nghĩa là bởi nhiều tên gọi như: 'sắc cảnh khả ý, không khả ý, trung tính, nhỏ, quá khứ, vị lai, hiện tại, bên trong, bên ngoài, được thấy, được biết, sắc, sắc xứ, sắc giới, có màu sắc, có biểu hiện, có đối ngại, màu xanh, màu vàng', v.v... 'Bởi mười ba lần' là nói đến mười ba lần trình bày đã đến trong phẩm Sắc. 'Bởi năm mươi hai phương pháp' nghĩa là bởi năm mươi hai phương pháp, theo cách bốn và bốn phương pháp xác định trong mỗi lần. 'Đúng như vậy' (tathameva) là đúng như vậy do sự chỉ dạy không sai khác và do sự thuyết giảng không thể bác bỏ. 'Ta biết, ta đã biết', qua việc cho thấy sự vận hành của trí tuệ trong thời hiện tại và quá khứ, cần phải hiểu rằng sự vận hành của trí tuệ trong tương lai cũng đã được nói đến. Từ 'vidita' (được biết) cần được hiểu là không chỉ định một thời gian cụ thể, giống như trong các câu 'cái được thấy, được nghe, được cảm nhận', v.v... (D. iii. 188; M. i. 7-8; S. iii. 208; A. iv. 23). 'Không chấp thủ' (na upaṭṭhāsi) nghĩa là không tiếp cận theo cách (xem là) tự ngã và sở hữu của tự ngã. Cần phải hiểu sự hình thành của từ 'Tathāgata' như sau: các pháp như sắc cảnh v.v... có bản chất nào và có loại nào, Ngài thấy, biết, đi đến (gacchati) chúng đúng như vậy (tathā), nên là Tathāgata. Tuy nhiên, một số người giải thích rằng 'Tathāgata' được hình thành bằng cách lược bỏ từ 'dassī' và thêm vào từ 'āgata', theo phương pháp từ nguyên học hoặc theo quy tắc Pisodara, v.v...

ယံ ရတ္တိန္တိ ယဿံ ရတ္တိယံ. အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ. တိဏ္ဏံ မာရာနန္တိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရဒေဝပုတ္တသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ မာရာနံ. အနုပဝဇ္ဇန္တိ နိဒ္ဒေါသတာယ န ဥပဝဇ္ဇံ. အနူနန္တိ ပက္ခိပိတဗ္ဗာဘာဝေန န ဦနံ. အနဓိကန္တိ အပနေတဗ္ဗာဘာဝေန န အဓိကံ. သဗ္ဗာကာရပရိပုဏ္ဏန္တိ အတ္ထဗျဉ္ဇနာဒိသမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗာကာရေန ပရိပုဏ္ဏံ. နော အညထာတိ ‘‘တထေဝါ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဗျတိရေကေန သမ္ပာဒေတိ. တေန ယဒတ္ထံ ဘာသိတံ, တဒတ္ထနိပ္ဖာဒနတော ယထာ ဘာသိတံ ဘဂဝတာ, တထေဝါတိ အဝိပရီတဒေသနတံ ဒဿေတိ. ဂဒတ္ထောတိ ဧတေန တထံ ဂဒတီတိ တထာဂတောတိ ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ နိရုတ္တိနယေန ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. တထာ ဂတမဿာတိ တထာဂတော. ဂတန္တိ စ ကာယဿ ဝါစာယ ဝါ ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. တထာတိ စ ဝုတ္တေ ယံ-တံ-သဒ္ဒါနံ အဗျဘိစာရိတသမ္ဗန္ဓတာယ ယထာတိ အယမတ္ထော ဥပဋ္ဌိတောယေဝ ဟောတိ. ကာယဝါစာကိရိယာနဉ္စ အညမညာနုလောမေန ဝစနိစ္ဆာယံ ကာယဿ ဝါစာ, ဝါစာယ စ ကာယော သမ္ဗန္ဓဘာဝေန ဥပတိဋ္ဌတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဘဂဝတော ဟီ’’တိအာဒိ. ဣမသ္မိံ ပန အတ္ထေ တထာဝါဒိတာယ တထာဂတောတိ အယမ္ပိ အတ္ထော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. သော ပန ပုဗ္ဗေ ပကာရန္တရေန ဒဿိတောတိ အာဟ – ‘‘ဧဝံ တထာကာရိတာယ တထာဂတော’’တိ.

'Vào đêm nào' (yaṃ rattiṃ) nghĩa là 'trong đêm ấy'. Đây là cách dùng vị trí cách trong ý nghĩa liên tục. 'Của ba loại ma' (tiṇṇaṃ mārānaṃ) nghĩa là của ba loại ma được gọi là phiền não ma, hành ma và thiên tử ma. 'Không thể chê trách' (anupavajjaṃ) nghĩa là không thể chê trách vì không có lỗi lầm. 'Không thiếu sót' (anūnaṃ) nghĩa là không thiếu vì không có gì cần thêm vào. 'Không thừa thãi' (anadhikaṃ) nghĩa là không thừa vì không có gì cần bớt đi. 'Viên mãn về mọi phương diện' (sabbākāraparipuṇṇaṃ) nghĩa là viên mãn về mọi phương diện do sự thành tựu về ý nghĩa, văn tự, v.v... 'Không khác' (no aññathā) là làm sáng tỏ ý nghĩa đã được nói 'đúng như vậy' (tatheva) bằng cách phủ định. Do đó, vì mục đích nào đã được nói ra, thì mục đích ấy được hoàn thành, nên (lời nói) của Đức Thế Tôn như thế nào, thì nó là đúng như vậy; điều này cho thấy sự thuyết giảng không sai khác. 'Ý nghĩa nói' (gadattho), bằng điều này, nó cho thấy rằng (danh hiệu) được nói theo phương pháp từ nguyên học, bằng cách đổi chữ 'da' thành chữ 'ta': 'Ngài nói (gadati) điều chân thật (tathaṃ), nên là Tathāgata'. 'Hành vi (gata) của Ngài là như vậy (tathā), nên là Tathāgata'. 'Hành vi' (gata) có nghĩa là sự vận hành của thân hoặc lời nói. Và khi nói 'như vậy' (tathā), do mối liên hệ không thay đổi của các từ 'yaṃ' và 'taṃ', ý nghĩa 'như thế nào' (yathā) liền hiện khởi. Để chỉ ra ý nghĩa này, rằng do sự tương ứng lẫn nhau giữa hành động của thân và lời nói, khi có ý muốn nói, lời nói (tương ứng) với thân, và thân (tương ứng) với lời nói, hiện khởi trong mối liên hệ, ngài nói: 'Vì của Đức Thế Tôn...', v.v... Tuy nhiên, trong ý nghĩa này, ý nghĩa 'Tathāgata vì nói như vậy' cũng được thành lập. Nhưng vì điều đó đã được chỉ ra trước đây bằng một cách khác, nên ngài nói: 'Như vậy, Tathāgata vì làm như vậy'.

တိရိယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသူတိ ဧတေန ယဒေကေ ‘‘တိရိယံ ဝိယ ဥပရိ အဓော စ သန္တိ လောကဓာတုယော’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ပဋိသေဓေတိ. ဒေသနာဝိလာသောယေဝ ဒေသနာဝိလာသမယော ယထာ ‘‘ပုညမယံ ဒါနမယ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅; ဣတိဝု. ၆၀; နေတ္တိ. ၃၃). နိပါတာနံ ဝါစကသဒ္ဒသန္နိဓာနေ တဒတ္ထဇောတနဘာဝေန ပဝတ္တနတော ဂတ-သဒ္ဒေါယေဝ အဝဂတတ္ထံ အတီတတ္ထဉ္စ ဝဒတီတိ အာဟ – ‘‘ဂတောတိ အဝဂတော အတီတော’’တိ. အထ ဝါ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ [Pg.135] သမ္ဗောဓိ, ဧတ္ထန္တရေ မဟာဗောဓိယာနပဋိပတ္တိယာ ဟာနဋ္ဌာနသံကိလေသနိဝတ္တီနံ အဘာဝတော ယထာ ပဏိဓာနံ, တထာ ဂတော အဘိနီဟာရာနုရူပံ ပဋိပန္နောတိ တထာဂတော. အထ ဝါ မဟိဒ္ဓိကတာယ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ ဥက္ကံသာဓိဂမေန အနာဝရဏဉာဏတာယ စ ကတ္ထစိပိ ပဋိဃာတာဘာဝတော ယထာ ရုစိ, တထာ ကာယဝါစာစိတ္တာနံ ဂတာနိ ဂမနာနိ ပဝတ္တိယော ဧတဿာတိ တထာဂတော. ယသ္မာ စ လောကေ ဝိဓယုတ္တဂတပကာရသဒ္ဒါ သမာနတ္ထာ ဒိဿန္တိ, တသ္မာ ယထာဝိဓာ ဝိပဿိအာဒယော ဘဂဝန္တော, အယမ္ပိ ဘဂဝါ တထာဝိဓောတိ တထာဂတော. ယထာ ယုတ္တာ စ တေ ဘဂဝန္တော, အယမ္ပိ ဘဂဝါ တထာ ယုတ္တောတိ တထာဂတော. အထ ဝါ ယသ္မာ သစ္စံ တတွံ တစ္ဆံ တထန္တိ ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ, တသ္မာ တထေန ဉာဏေန အာဂတောတိ တထာဂတောတိ ဧဝမ္ပိ တထာဂတသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Với câu ‘Tiriyaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsūti’ (trong các thế giới giới vô lượng theo chiều ngang), điều này bác bỏ quan điểm của một số người nói rằng: ‘Các thế giới giới tồn tại theo chiều ngang cũng như ở trên và ở dưới.’ Đây chỉ là vẻ đẹp của sự thuyết giảng (desanāvilāso), được tạo thành từ vẻ đẹp của sự thuyết giảng (desanāvilāsamayo), giống như trong các trường hợp ‘puññamayaṃ dānamayaṃ’ (làm bằng phước, làm bằng sự bố thí) v.v... (dī. ni. 3.305; itivu. 60; netti. 33). Hoặc do các tiểu từ (nipāta) khi đi cùng với một từ chỉ định có chức năng làm sáng tỏ ý nghĩa của từ đó, nên chính từ ‘gata’ diễn tả ý nghĩa đã được hiểu và ý nghĩa đã qua, như đã nói: ‘gatoti avagato atīto’ (gata nghĩa là đã hiểu, đã qua). Hoặc là, kể từ khi phát nguyện cho đến khi chứng đắc Chánh Đẳng Giác, trong khoảng thời gian đó, do không có sự suy giảm, trì trệ, hay phiền não trong sự thực hành con đường Bồ-tát, nên Ngài đã đi (gato) đúng như (tathā) lời nguyện, đã thực hành tương xứng với lời phát nguyện, vì vậy gọi là Tathāgato (Như Lai). Hoặc là, do có đại thần lực, do đã chứng đắc các pháp Vô ngại giải ở mức độ cao nhất, và do có trí tuệ không bị ngăn che, không gặp trở ngại ở bất cứ đâu, nên các hành động (gatāni) của thân, khẩu, ý của Ngài diễn tiến đúng như (tathā) ý muốn, vì vậy gọi là Tathāgato. Và vì trong đời, các từ ‘vidha’ (loại), ‘yutta’ (tương ứng), ‘gata’ (đi), ‘pakāra’ (cách thức) được thấy có cùng ý nghĩa, do đó, các đức Thế Tôn như Vipassī v.v... có bản chất như thế nào (yathāvidhā), đức Thế Tôn này cũng có bản chất như thế ấy (tathāvidho), vì vậy gọi là Tathāgato. Và các đức Thế Tôn ấy đã tương ứng (yuttā) như thế nào, đức Thế Tôn này cũng tương ứng (yutto) như thế ấy, vì vậy gọi là Tathāgato. Hoặc là, vì sự thật (saccaṃ), chân lý (tatvaṃ), thực tại (tacchaṃ) được gọi là ‘tatha’, và đây là tên gọi khác của trí tuệ (ñāṇa), do đó, Ngài đã đến (āgato) bằng trí tuệ chân thật (tathena ñāṇena), vì vậy gọi là Tathāgato. Ý nghĩa của từ Tathāgata cũng nên được hiểu như vậy.

‘‘ပဟာယ ကာမာဒိမလေ ယထာ ဂတာ,သမာဓိဉာဏေဟိ ဝိပဿိအာဒယော;

မဟေသိနော သကျမုနီ ဇုတိန္ဓရော,တထာဂတော တေန တထာဂတော မတော.

Như các bậc Đại sĩ Vipassī v.v... đã ra đi, từ bỏ các cấu uế như dục lạc, bằng thiền định và trí tuệ; Bậc Đại sĩ, Thích Ca Mâu Ni, đấng quang minh, cũng đã ra đi như vậy. Do đó, Ngài được xem là Như Lai (Tathāgato).

‘‘တထဉ္စ ဓာတာယတနာဒိလက္ခဏံ,သဘာဝသာမညဝိဘာဂဘေဒတော;

သယမ္ဘုဉာဏေန ဇိနောယမာဂတော,တထာဂတော ဝုစ္စတိ သကျပုင်္ဂဝေါ.

Và đặc tính chân thật (tathaṃ) của các giới, xứ v.v..., theo sự phân biệt về tự tánh, cộng tánh và các chi tiết khác; Bậc Chiến Thắng này đã đến (āgato) bằng trí tuệ tự chứng (sayambhuñāṇena). Do đó, bậc Tối Thắng của dòng Thích Ca được gọi là Như Lai (Tathāgato).

‘‘တထာနိ သစ္စာနိ သမန္တစက္ခုနာ,တထာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ စ သဗ္ဗသော;

အနညနေယျေန ယတော ဝိဘာဝိတာ,ယာထာဝတော တေန ဇိနော တထာဂတော.

Vì các chân lý (saccāni) là như thật (tathāni), và pháp Duyên khởi (idappaccayatā) trong mọi phương diện, đã được bậc Toàn Giác (samantacakkhunā) thấu triệt như chúng thực sự là (yāthāvato), bằng trí tuệ không do người khác chỉ dạy (anaññaneyyena); do đó, bậc Chiến Thắng là Như Lai (Tathāgato).

‘‘အနေကဘေဒါသုပိ လောကဓာတုသု,ဇိနဿ ရုပါယတနာဒိဂေါစရေ;

ဝိစိတ္တဘေဒေ တထမေဝ ဒဿနံ,တထာဂတော တေန သမန္တလောစနော.

Ngay cả trong các thế giới giới có nhiều loại khác nhau, trong phạm vi đối tượng của bậc Chiến Thắng như sắc xứ v.v..., với những sự khác biệt đa dạng, cái thấy của Ngài vẫn như thật (tathameva). Do đó, bậc Toàn Nhãn (samantalocano) là Như Lai (Tathāgato).

‘‘ယတော [Pg.136] စ ဓမ္မံ တထမေဝ ဘာသတိ,ကရောတိ ဝါစာယနုလောမမတ္တနော;

ဂုဏေဟိ လောကံ အဘိဘုယျိရီယတိ,တထာဂတော တေနပိ လောကနာယကော.

Và vì Ngài nói Pháp như thật (tathameva), và hành động của Ngài tương ứng với lời nói; Ngài đi lại, chinh phục thế gian bằng các đức hạnh. Cũng vì lý do đó, bậc Lãnh Đạo Thế Gian là Như Lai (Tathāgato).

‘‘ယထာဘိနီဟာရမတော ယထာရုစိ,ပဝတ္တဝါစာ တနုစိတ္တဘာဝတော;

ယထာဝိဓာ ယေန ပုရာ မဟေသိနော,တထာဝိဓော တေန ဇိနော တထာဂတော’’တိ. (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇) –

Vì lời nói, thân và tâm của Ngài diễn tiến đúng như lời phát nguyện, đúng như ý muốn; và vì Ngài có bản chất như các bậc Đại sĩ thời xưa; do đó, bậc Chiến Thắng là Như Lai (Tathāgato). (dī. ni. ṭī. 1.7) –

သင်္ဂဟဂါထာ မုခမတ္တမေဝ, ကသ္မာ? အပ္ပမာဒပဒံ ဝိယ သကလကုသလဓမ္မသမ္ပဋိပတ္တိယာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏာနံ သင်္ဂါဟကတ္တာ. တေနေဝါဟ – ‘‘သဗ္ဗာကာရေနာ’’တိအာဒိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

Kệ tóm tắt chỉ là phần mở đầu, tại sao? Vì nó bao gồm tất cả các đức hạnh của chư Phật thông qua sự thực hành tất cả các thiện pháp, giống như pháp không dể duôi (appamādapadaṃ). Do đó, đã nói rằng: ‘bằng mọi cách’ v.v... Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng.

၁၇၁. ဒုတိယေ ဥပ္ပတ္တီတိ ပဌမာယ ဇာတိယာ နိဗ္ဗတ္တိံ ဝတွာ အရိယာယ ဇာတိယာ နိဗ္ဗတ္တိံ ဒဿေတုံ – ‘‘နိပ္ဖတ္တီ’’တိ အာဟ. တဒါ ဟိဿ ဗုဒ္ဓဘာဝနိပ္ဖတ္တီတိ. ‘‘ဒုလ္လဘော’’တိအာဒိံ ဝတွာ ကာရဏဿ ဒူရသမ္ဘာရဘာဝတော တတ္ထ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကဝါရ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တတ္ထ ဝါရဂဏနာ နာမ မာသသံဝစ္ဆရကပ္ပဂဏနာဒိကာ, ကပ္ပာနံ ဧကံ အသင်္ချေယျံ ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ တီဏိ အသင်္ချေယျာနိပိ ပါရမိယော ပူရေတွာပိ ဗုဒ္ဓေန ဘဝိတုံ န သက္ကာ, ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ ပန စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ နိရန္တရံ ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ပတ္တုံ သက္ကာ, န ဣတော အညထာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဒုလ္လဘော ပါတုဘာဝေါ ဗုဒ္ဓါနန္တိ.

171. Trong điểm thứ hai, về ‘sự xuất hiện’ (uppatti): sau khi nói về sự sinh ra trong lần sinh đầu tiên, để chỉ sự thành tựu của lần sinh bậc Thánh, đã nói là ‘sự thành tựu’ (nipphatti). Vì khi đó là sự thành tựu Phật quả. Sau khi nói ‘hiếm có’ (dullabho) v.v..., vì nguyên nhân cần được tích lũy từ rất xa, để chỉ ra nguyên nhân đó, đã nói ‘một lần’ (ekavāraṃ) v.v... Điều này có nghĩa là: việc đếm số lần ở đây có nghĩa là đếm tháng, năm, kiếp, v.v... Ngay cả sau khi đã hoàn thiện các ba-la-mật trong một, hai, hoặc ba a-tăng-kỳ kiếp, cũng không thể thành Phật. Tuy nhiên, ở mức tối thiểu, sau khi liên tục hoàn thiện mười ba-la-mật trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn kiếp, người ấy có thể đạt được Phật quả, không có cách nào khác. Vì lý do này, sự xuất hiện của chư Phật là hiếm có.

၁၇၂. တတိယေ နိစ္စံ န ဟောတီတိ အဘိဏှပ္ပဝတ္တိကံ န ဟောတိ ကဒါစိဒေဝ သမ္ဘဝတော. ယေဘုယျေန မနုဿာ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ အစ္ဆရံ ပဟရန္တိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အစ္ဆရံ ပဟရိတွာ ပဿိတဗ္ဗော’’တိ. သမန္နာဂတတ္တာတိ ဧတေန အစ္ဆရိယာ ဂုဏဓမ္မာ ဧတသ္မိံ သန္တီတိ အစ္ဆရိယောတိ ဒဿေတိ. အပိစ အာဒိတော ပဘုတိ အဘိနီဟာရာဝဟော, တတော ပရမ္ပိ အနညသာဓာရဏေ ဂုဏဓမ္မေ အာစိဏ္ဏဝါတိ အစ္ဆရိယောတိ အာဟ – ‘‘အာစိဏ္ဏမနုဿောတိပိ အစ္ဆရိယမနုဿော’’တိအာဒိ. မဟာဗောဓိဉာဏမေဝ မဏ္ဍဘူတံ မဟာဗောဓိမဏ္ဍော. သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ မဂ္ဂဉာဏံ, မဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ [Pg.137] ‘‘မဟာဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. အနိဝတ္တကေနာတိ ဗောဓိယာ နိယတဘာဝါပတ္တိယာ မဟာဗောဓိသတ္တဘာဝတော အနိဝတ္တနသဘာဝေန. ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မာနံ ပူရဏမ္ပိ န အညဿ ကဿစိ အာစိဏ္ဏန္တိအာဒိနာ ဟေတုအဝတ္ထာယ ဖလာဝတ္ထာယ သတ္တာနံ ဥပကာရာဝတ္ထာယ စာတိ တီသုပိ အဝတ္ထာသု လောကနာထော အနညသာဓာရဏာနံ ဂုဏဓမ္မာနံ အာစိဏ္ဏတာယ အစ္ဆရိယမနုဿော ဝုတ္တောတိ ဒဿေတိ.

172. Trong điểm thứ ba, ‘không thường hằng’ (niccaṃ na hoti) có nghĩa là không diễn ra thường xuyên, vì chỉ thỉnh thoảng mới xảy ra. Thông thường, khi con người thấy điều kỳ diệu (acchariyaṃ), họ búng ngón tay (accharaṃ paharanti), nói đến điều này, đã có câu: ‘nên được nhìn thấy với một cái búng tay’. Bằng câu ‘do đã thành tựu’ (samannāgatattā), điều này cho thấy rằng Ngài là kỳ diệu (acchariyo) vì các phẩm chất và đức hạnh kỳ diệu tồn tại trong Ngài. Hơn nữa, từ lúc ban đầu, Ngài đã phát nguyện, và sau đó nữa, Ngài đã thực hành các phẩm chất và đức hạnh không ai có được, nên Ngài là kỳ diệu, như đã nói: ‘người đã thực hành cũng là người kỳ diệu’ (āciṇṇamanussopi acchariyamanusso) v.v... Chính trí tuệ Đại Bồ Đề là nền tảng, là Bồ Đề Đạo Tràng (mahābodhimaṇḍo). Đạo tuệ là nhân cận của Nhất thiết trí, và Nhất thiết trí là nhân cận của Đạo tuệ, được gọi là ‘Đại Bồ Đề’ (mahābodhī). Bằng ‘bậc bất thoái chuyển’ (anivattakena): do bản chất không thoái chuyển khỏi trạng thái của một vị Đại Bồ Tát, vì đã đạt đến trạng thái chắc chắn sẽ giác ngộ. Việc hoàn thiện các pháp tạo nên một vị Phật cũng không phải là điều mà bất kỳ ai khác đã thực hành, v.v... Bằng điều này, nó cho thấy rằng trong cả ba giai đoạn – giai đoạn nhân, giai đoạn quả, và giai đoạn làm lợi ích cho chúng sinh – bậc Hộ Trì Thế Gian được gọi là người kỳ diệu do sự thực hành các phẩm chất và đức hạnh không ai có được.

၁၇၃. စတုတ္ထေ ကာလေ ကိရိယာတိ ကာလကိရိယာ. ကတရသ္မိံ ကာလေ ကီဒိသီ ကိရိယာ. သာမညဇောတနာ ဟိ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတိ, ဝိသေသတ္ထိနာ စ ဝိသေသော အနုပ္ပယောဇိတဗ္ဗောတိ အာဟ – ‘‘ဧကသ္မိံ ကာလေ ပါကဋာ ကိရိယာ’’တိ. ကတရသ္မိံ ပန ဧကသ္မိံ ကာလေ, ကထဉ္စ ပါကဋာတိ? ကပ္ပာနံ သတသဟဿာဓိကာနိ အနေကာနိ အသင်္ချေယျာနိ အဘိက္ကမိတွာ ယထာဓိပ္ပေတမနောရထပါရိပူရိဝသေန သမုပလဒ္ဓေ ဧကသ္မိံ ကာလေ, သဒေဝလောကေ အတိဝိယ အစ္ဆရိယမနုဿဿ ပရိနိဗ္ဗာနန္တိ အစ္စန္တပါကဋာ. အနုတာပကရာတိ စေတောဒုက္ခာဝဟာ. ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသူတိ ဝုတ္တံ တဿ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တဘာဝေန ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ, တဒညေသဉ္စ အဝိသယတ္တာ.

173. Ở câu thứ tư, kāle kiriyā là kālakiriyā (sự mệnh chung). Vào thời điểm nào? Hành động như thế nào? Quả vậy, sự trình bày tổng quát được xác lập trong trường hợp đặc biệt, và người muốn biết điều đặc biệt thì điều đặc biệt nên được áp dụng. Do đó, ngài nói: “hành động biểu hiện rõ trong một thời điểm.” Nhưng trong một thời điểm nào, và biểu hiện rõ như thế nào? Sau khi đã trải qua nhiều a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp, vào một thời điểm đã đạt được do sự viên mãn của tâm nguyện như đã mong muốn, sự kiện Bát-Niết-bàn của bậc nhân sĩ phi thường trong thế giới chư Thiên là vô cùng hiển nhiên. Anutāpakara (gây hối tiếc) là mang đến sự khổ tâm. Câu “trong mười ngàn thế giới” được nói đến là do được giới hạn bởi cõi Phật của vị ấy, và do không phải là cảnh giới của các vị khác.

၁၇၄. ပဉ္စမေ ဒုတိယဿ ဗုဒ္ဓဿာတိ ဒုတိယဿ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ အဘာဝါ. သုတဗုဒ္ဓေါ နာမ သုတမယေန ဉာဏေန ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗဿ ဗုဒ္ဓတ္တာ. စတုသစ္စဗုဒ္ဓေါ နာမ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အနဝသေသတော ဗုဒ္ဓတ္တာ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နာမ ပစ္စေကံ အတ္တနောယေဝ ယထာ စတုသစ္စသမ္ဗောဓော ဟောတိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓတ္တာ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧဝ ဟိ ယထာ သဒေဝကဿ လောကဿ စတုသစ္စသမ္ဗောဓော ဟောတိ, ဧဝံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ. စတ္တာရိ ဝါ အဋ္ဌ ဝါ သောဠသ ဝါတိ ဣဒံ ကတမဟာဘိနီဟာရာနံ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပညာဓိကသဒ္ဓါဓိကဝီရိယာဓိကဝိဘာဂဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘ပညာဓိကာနဉှိ သဒ္ဓါ မန္ဒာ ဟောတိ, ပညာ တိက္ခာ. သဒ္ဓါဓိကာနံ ပညာ မဇ္ဈိမာ ဟောတိ. ဝီရိယာဓိကာနံ ပညာ မန္ဒာ, ပညာနုဘာဝေန စ သမ္မာသမ္ဗောဓိ အဓိဂန္တဗ္ဗာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. အဝိသေသေန ပန ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယဓမ္မာနံ တိက္ခမဇ္ဈိမမုဒုဘာဝေန တယောပေတေ ဘေဒါ ယုတ္တာတိ ဝဒန္တိ. တိဝိဓာ ဟိ ဗောဓိသတ္တာ အဘိနီဟာရက္ခဏေ ဘဝန္တိ ဥဂ္ဃဋိတညုဝိပဉ္စိတညုနေယျဘေဒေန. တေသု [Pg.138] ဥဂ္ဃဋိတညူ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခါ စာတုပ္ပဒိကံ ဂါထံ သုဏန္တော တတိယပဒေ အပရိယောသိတေယေဝ ဆဟိ အဘိညာဟိ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ သမတ္ထူပနိဿယော ဟောတိ. ဒုတိယော သတ္ထု သမ္မုခါ ဧကံ ဂါထံ သုဏန္တော အပရိယောသိတေယေဝ စတုတ္ထပဒေ ဆဟိ အဘိညာဟိ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ သမတ္ထူပနိဿယော ဟောတိ. ဣတရော ဘဂဝတော သမ္မုခါ စာတုပ္ပဒိကဂါထံ သုတွာ ပရိယောသိတာယ ဂါထာယ ဆဟိ အဘိညာဟိ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ သမတ္ထူပနိဿယော ဟောတိ. တယောပေတေ ဝိနာ ကာလဘေဒေန ကတာဘိနီဟာရာ လဒ္ဓဗျာကရဏာ ပါရမိယော ပူရေန္တော ယထာက္ကမံ ယထာဝုတ္တဘေဒေန ကာလေန သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏန္တိ, တေသု တေသု ပန ကာလဘေဒေသု အပရိပုဏ္ဏေသု တေ တေ မဟာသတ္တာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဝေဿန္တရဒါနသဒိသံ ဒါနံ ဒေန္တာပိ တဒနုရူပံ သီလာဒိသေသပါရမိဓမ္မေ အာစိနန္တာပိ အန္တရာ ဗုဒ္ဓါ ဘဝိဿန္တီတိ အကာရဏမေတံ. ကသ္မာ? ဉာဏဿ အပရိပစ္စနတော. ပရိစ္ဆိန္နကာလနိပ္ဖာဒိတံ ဝိယ ဟိ သဿံ ပရိစ္ဆိန္နကာလေ နိပ္ဖာဒိတာ သမ္မာသမ္ဗောဓိ တဒန္တရာ သဗ္ဗုဿာဟေန ဝါယမန္တေနပိ န သက္ကာ ပါပုဏိတုန္တိ ပါရမိပူရီ ယထာဝုတ္တကာလဝိသေသေန သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဒ္ဓိန္တိ သမာနကာလေ.

174. Ở câu thứ năm, (cụm từ) “của vị Phật thứ hai” (có nghĩa là) do sự không có của vị Phật Toàn Giác thứ hai. Vị Sutabuddha (Văn Phật) được gọi như vậy là do giác ngộ điều cần được giác ngộ bằng trí tuệ do nghe mà có. Vị Catusaccabuddha (Tứ Đế Phật) được gọi như vậy là do giác ngộ bốn Thánh đế một cách không còn dư sót. Vị Paccekabuddha (Độc Giác Phật) được gọi như vậy là do sự giác ngộ Tứ đế chỉ xảy ra cho riêng bản thân mình. Chỉ có bậc Chánh Đẳng Giác mới giác ngộ các chân lý theo cách mà sự giác ngộ Tứ đế xảy ra cho thế giới cùng với chư Thiên. (Thời gian) “bốn hoặc tám hoặc mười sáu (a-tăng-kỳ)” này được nói đến là do sự phân chia các vị Đại Bồ-tát đã thực hiện đại nguyện theo các hạng trí tuệ ưu thắng, đức tin ưu thắng, và tinh tấn ưu thắng. Trong Chú giải có nói: “Quả vậy, đối với các vị trí tuệ ưu thắng, đức tin thì yếu, trí tuệ thì sắc bén. Đối với các vị đức tin ưu thắng, trí tuệ thì trung bình. Đối với các vị tinh tấn ưu thắng, trí tuệ thì yếu kém, và quả vị Chánh Đẳng Giác cần được chứng đắc nhờ vào năng lực của trí tuệ.” Tuy nhiên, một số vị cho rằng, nói chung, sự phân chia thành ba loại này là hợp lý do các pháp làm cho giải thoát chín muồi có ba mức độ: sắc bén, trung bình, và chậm lụt. Quả vậy, có ba loại Bồ-tát vào thời điểm phát nguyện, được phân chia thành ugghaṭitaññū (người có thể liễu ngộ nhanh), vipañcitaññū (người có thể liễu ngộ qua giải thích), và neyya (người cần được dẫn dắt). Trong số đó, vị ugghaṭitaññū là người có cận y duyên đủ khả năng chứng đắc A-la-hán quả cùng với sáu thắng trí và các tuệ phân tích ngay khi đang nghe một bài kệ bốn câu trước mặt bậc Chánh Đẳng Giác, trước cả khi câu thứ ba kết thúc. Vị thứ hai là người có cận y duyên đủ khả năng chứng đắc A-la-hán quả cùng với sáu thắng trí ngay khi đang nghe một bài kệ trước mặt Bậc Đạo Sư, trước cả khi câu thứ tư kết thúc. Vị còn lại là người có cận y duyên đủ khả năng chứng đắc A-la-hán quả cùng với sáu thắng trí sau khi đã nghe một bài kệ bốn câu trước mặt Đức Thế Tôn và bài kệ đã kết thúc. Cả ba vị này, sau khi đã phát nguyện và nhận được lời thọ ký, không có sự khác biệt về thời gian, trong khi viên mãn các ba-la-mật, họ lần lượt đạt đến quả vị Chánh Đẳng Giác vào thời điểm theo sự phân chia đã nói. Tuy nhiên, khi những khoảng thời gian ấy chưa được viên mãn, dù cho các vị Đại sĩ ấy mỗi ngày thực hành bố thí tương tự như sự bố thí của Vessantara và tích lũy các pháp ba-la-mật còn lại như giới v.v... tương xứng, việc các vị ấy sẽ trở thành Phật ở khoảng giữa là điều không thể. Tại sao? Do trí tuệ chưa chín muồi. Quả vậy, giống như mùa màng được gặt hái trong một khoảng thời gian nhất định, quả vị Chánh Đẳng Giác cũng được thành tựu trong một khoảng thời gian nhất định; dù có cố gắng với tất cả nỗ lực cũng không thể đạt được ở khoảng giữa. Do đó, cần phải hiểu rằng sự viên mãn các ba-la-mật được thành tựu với sự đặc biệt về thời gian như đã nói. Saddhiṃ (cùng với) là cùng thời điểm.

အသဟာယောတိ နိပ္ပရိယာယတော ဝုတ္တံ. သဟအယနဋ္ဌော ဟိ သဟာယဋ္ဌော. ပဋိပတ္တိဝသေန ဘဂဝတာ သဟ သမံ အယနံ နာမ ကဿစိပိ နတ္ထေဝ. ဟတ္ထာဒိအဝယဝတော ပဋိ ပဋိ မိနိတဗ္ဗတော ပဋိမာ ဝုစ္စတိ အတ္တဘာဝေါ. သမတ္ထော နာမ နတ္ထီတိ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ကောစိ နတ္ထိ. ပဋိသမောတိ ပဋိနိဓိဘာဝေန သမော. ပဋိဘာဂံ ဒါတုန္တိ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဿ ဓမ္မဘာဂဿ ဓမ္မကောဋ္ဌာသဿ ပဋိပက္ခဘူတံ ကတွာ ဘာဂံ ကောဋ္ဌာသံ ပဋိဝစနံ ဒါတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. နတ္ထိ ဧတဿ သီလာဒိဂုဏေဟိ ပဋိဗိမ္ဗဘူတော ပုဂ္ဂလောတိ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော. တေနာဟ – ‘‘အညော ကောစီ’’တိအာဒိ. တိသဟဿိမဟာသဟဿီနံ ဝိဘာဂေါ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

Asahāyo (không có bạn đồng hành) được nói theo nghĩa tuyệt đối. Quả vậy, ý nghĩa của sahāya (bạn đồng hành) là “cùng đi.” Về phương diện thực hành, tuyệt đối không có bất kỳ ai đi cùng một cách ngang bằng với Đức Thế Tôn. Thân thể được gọi là paṭimā (hình ảnh, đối tượng) vì có thể được đo lường từng phần, từ tay chân và các bộ phận khác. “Không có ai có khả năng” có nghĩa là không có chư thiên, ma vương, phạm thiên, hay bất kỳ ai. Paṭisamo có nghĩa là ngang bằng theo nghĩa là người thay thế. “Để đưa ra phần đối lại” có nghĩa là không có ai có khả năng đưa ra lời đáp, một phần, một đoạn, bằng cách tạo ra sự đối lập với phần Pháp, đoạn Pháp đã được nói đến như là “bốn niệm xứ” v.v... Appaṭipuggalo (người không có đối thủ) có nghĩa là không có người nào là hình ảnh phản chiếu của ngài về các đức hạnh như giới v.v... Do đó, ngài nói: “bất kỳ ai khác” v.v... Sự phân tích về tam thiên đại thiên thế giới sẽ được làm rõ ở phần sau. Phần còn lại ở đây rất dễ hiểu.

၁၇၅. ဆဋ္ဌာဒီသု တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ. တန္တိ ပညာစက္ခု. ပါတုဘူတမေဝ ဟောတိ တဿ သဟဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. ဥပ္ပတ္တီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနံ. နိပ္ဖတ္တီတိ ပရိဝုဒ္ဓိ. ကီဝရူပဿာတိ ကီဒိသဿ. သာဝကဝိသယေဝ ဟတ္ထဂတံ ပညာစက္ခု နာမ ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံယေဝါတိ အာဟ – ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရဿာ’’တိအာဒိ. သမာဓိပညာတိ သမာဓိသဟဂတာ ပညာ. ‘‘သမာဓိသံဝတ္တနိကာ [Pg.139] ခိပ္ပနိသန္တိအာဒိဝိသေသာဝဟာ ပညာ’’တိ ကေစိ. အာလောကောတိ ပညာအာလောကော ဧဝ. တထာ ဩဘာသော. တီဏိပီတိ တီဏိပိ သုတ္တာနိ. လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာနီတိ ပုဗ္ဗဘာဂပညာယ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝုတ္တံ.

175. Trong câu thứ sáu và các câu tiếp theo, “trong con người ấy” có nghĩa là trong bậc Chánh Đẳng Giác. “Điều ấy” là tuệ nhãn. Nó quả thực đã hiển hiện vì nó sinh khởi cùng với vị ấy. Uppatti là sự sinh khởi. Nipphatti là sự tăng trưởng. Kīvarūpassa có nghĩa là “thuộc loại nào?” Tuệ nhãn đã đến tay trong phạm vi của các vị thinh văn chỉ thuộc về hai vị Thượng thủ Thinh văn. Do đó, ngài nói: “của Trưởng lão Sāriputta” v.v... Samādhipaññā là trí tuệ đi cùng với định. Một số vị nói: “Đó là trí tuệ dẫn đến định, mang lại sự thấu suốt nhanh chóng và các phẩm chất đặc biệt khác.” Āloko (ánh sáng) chính là ánh sáng của trí tuệ. Tương tự như vậy là obhāso (sự rực rỡ). “Cả ba” có nghĩa là cả ba bài kinh. “Hỗn hợp thế gian và siêu thế” được nói đến vì trí tuệ ở giai đoạn đầu được nhắm đến.

ဥတ္တမဓမ္မာနန္တိ အတ္တနော ဥတ္တရိတရဿ အဘာဝေန သေဋ္ဌဓမ္မာနံ. ဒဋ္ဌဗ္ဗတော ဒဿနံ, ဘဂဝတော ရူပကာယော. တတ္ထပိ ဝိသေသတော ရူပါယတနံ. တေနာဟ – ‘‘စက္ခုဝိညာဏေန ဒဋ္ဌုံ လဘတီ’’တိ. နတ္ထိ ဣတော ဥတ္တရန္တိ အနုတ္တရံ, တဒေဝ အနုတ္တရိယံ, ဒဿနဉ္စ တံ အနုတ္တရိယဉ္စာတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ပဒဝိသေသော – သုယျတီတိ သဝနံ, ဘဂဝတော ဝစနံ. လဗ္ဘတီတိ လာဘော, ဘဂဝတိ သဒ္ဓါ. သိက္ခိတဗ္ဗတော သိက္ခာ. သီလသမာဓိပညာပရိစရဏံ ပါရိစရိယာ, ဥပဋ္ဌာနံ. အနုဿရဏံ အနုဿတိ, သတ္ထု ဂုဏာနုဿရဏံ. ဣမေသန္တိ ယထာဝုတ္တာနံ ဆန္နံ အနုတ္တရိယာနံ. ပါတုဘာဝေါ ဟောတီတိ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါ တပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ တဗ္ဗိသယတ္တာ စ ပါတုဘာဝေါ ဟောတိ. ‘‘ဒဿနာနုတ္တရိယ’’န္တိ စ သဒေဝကေ လောကေ ဥတ္တရိတရဿ ဘဂဝတော ရူပဿ န ဒဿနမတ္တံ အဓိပ္ပေတံ, အထ ခေါ တဿ ရူပဒဿနမုခေန အဝေစ္စပ္ပသာဒေန ဗုဒ္ဓဂုဏေ ဩကပ္ပေတွာ ဩဂါဟေတွာ ဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ – ‘‘အာယသ္မာ ဟီ’’တိအာဒိ. ဣဒမ္ပိ ဒဿနာနုတ္တရိယန္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တတော နိဗ္ဗိသေသတ္တာ ဝုတ္တံ. ဒသဗလံ ဒဿနာယ လဘိတွာတိ အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ ပသာဒဘတ္တိမေတ္တာပုဗ္ဗကံ ဒသဗလံ ဒဿနာယ လဘိတွာ. ဒဿနံ ဝဍ္ဎေတွာတိ ဒဿနမုခေန ပဝတ္တံ ဝိပဿနာစာရံ ဝဍ္ဎေတွာ. ဒဿနမုခေန ယာဝ အနုလောမဉာဏံ ဝိပဿနာစာရံ ဝဍ္ဎေတွာ တဒနန္တရံ အဋ္ဌမကမဟာဘူမိံ ဩက္ကမန္တော ဒဿနံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပါပေတိ နာမ. ဣဓ ပရတော ပဝတ္တံ ဒဿနံ ဒဿနမေဝ နာမ, မူလဒဿနံ ပန သစ္စဒဿနဿပိ ကာရဏဘာဝတော ဒဿနာနုတ္တရိယံ နာမ. ဧသ နယော သေသာနုတ္တရိယေသုပိ.

Uttamadhammānanti (của các pháp tối thượng): vì không có gì cao hơn chính mình, nên là các pháp cao tột. Daṭṭhabbato dassanaṃ (sự thấy do có thể được thấy), là sắc thân của đức Thế Tôn. Ở đó, đặc biệt là sắc xứ. Do đó, ngài nói: ‘có thể thấy bằng nhãn thức’. Natthi ito uttaranti anuttaraṃ (không có gì cao hơn thế là vô thượng), chính điều đó là anuttariyaṃ (tính vô thượng), dassanañca taṃ anuttariyañcāti dassanānuttariyaṃ (sự thấy và tính vô thượng ấy là sự thấy vô thượng). Phương pháp này cũng áp dụng cho các đoạn còn lại. Đây là sự khác biệt của các từ: suyyatīti savanaṃ (điều được nghe là sự nghe), là lời dạy của đức Thế Tôn. Labbhatīti lābho (điều được nhận là sự đắc được), là đức tin nơi đức Thế Tôn. Sikkhitabbato sikkhā (do cần được học là sự học). Sīlasamādhipaññāparicaraṇaṃ pāricariyā (sự phục vụ về giới, định, tuệ là sự phục vụ), là sự hầu hạ. Anussaraṇaṃ anussati (sự tưởng nhớ là sự tùy niệm), là sự tùy niệm các ân đức của bậc Đạo Sư. Imesanti (của những điều này): của sáu pháp vô thượng đã được nói đến. Pātubhāvo hotīti (sự xuất hiện xảy ra): do sự xuất hiện của Như Lai, do liên quan đến điều ấy và do là đối tượng của điều ấy, nên sự xuất hiện xảy ra. Và ‘dassanānuttariyaṃ’ (sự thấy vô thượng) không chỉ có nghĩa là sự thấy sắc thân của đức Thế Tôn, người không có ai vượt qua trong thế giới cùng với chư thiên, mà phải được hiểu là sự thấy bằng cách thâm nhập, thẩm thấu vào các ân đức của đức Phật với niềm tin bất động thông qua việc thấy sắc thân ấy. Do đó, ngài nói: ‘Thưa ngài…’ v.v… Điều này cũng được gọi là dassanānuttariya vì không có sự khác biệt so với điều đã được nói trước đây. Dasabalaṃ dassanāya labhitvāti (sau khi có được sự thấy bậc Thập Lực): sau khi có được sự thấy bậc Thập Lực với niềm tịnh tín, lòng sùng kính và tâm từ đi trước, giống như trưởng lão Ānanda. Dassanaṃ vaḍḍhetvāti (sau khi phát triển sự thấy): sau khi phát triển sự thực hành minh sát diễn ra thông qua sự thấy. Sau khi phát triển sự thực hành minh sát cho đến thuận thứ trí thông qua sự thấy, ngay sau đó, khi bước vào đại địa thứ tám, người ấy được gọi là đưa sự thấy đến Dự lưu đạo. Ở đây, sự thấy diễn ra sau đó chỉ được gọi là sự thấy, nhưng sự thấy ban đầu được gọi là sự thấy vô thượng vì nó cũng là nguyên nhân cho sự thấy các chân lý. Phương pháp này cũng áp dụng cho các pháp vô thượng còn lại.

ဒသဗလေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဘဂဝတိ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. တိဿော သိက္ခာ သိက္ခိတွာတိ တိဿော ပုဗ္ဗဘာဂသိက္ခာ သိက္ခိတွာ. ပရိစရတီတိ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောတိ. ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ဗုဒ္ဓါနုဿတိဝသေန အနုဿတိဇ္ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတွာ တံ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော ‘‘အနုဿတိံ ဝဍ္ဎေတွာ’’တိ ဝုတ္တော.

Dasabale saddhaṃ paṭilabhatīti (có được đức tin nơi bậc Thập Lực): có được đức tin nơi đức Thế Tôn, bậc Chánh Đẳng Giác. Tisso sikkhā sikkhitvāti (sau khi học ba học pháp): sau khi học ba học pháp thuộc phần đầu. Paricaratīti (phục vụ): thực hiện sự hầu hạ. Sau khi làm phát sinh thiền tùy niệm bằng cách niệm Phật với câu ‘Itipi so bhagavā…’ v.v…, lấy đó làm nền tảng, phát triển minh sát, người ấy được gọi là ‘sau khi phát triển sự tùy niệm’.

သစ္ဆိကိရိယာ [Pg.140] ဟောတီတိ ပစ္စက္ခကရဏံ ဟောတိ. မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ လဗ္ဘမာနာ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဖလက္ခဏေ သစ္ဆိကတာ နာမ ဟောတိ တတော ပရံ အတ္ထာဒီသု ယထိစ္ဆိတံ ဝိနိယောဂက္ခမဘာဝတော. စတဿောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ပဋိသမ္ဘိဒါတိ ပဘေဒါ. ကဿ ပန ပဘေဒါတိ? ‘‘အတ္ထေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒိဝစနတော (ဝိဘ. ၇၁၈-၇၂၁) ဉာဏဿေတာ ပဘေဒါ. တသ္မာ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါတိ စတ္တာရော ဉာဏပ္ပဘေဒါတိ အတ္ထော. အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါတိ အတ္ထေ ပဋိသမ္ဘိဒါ, အတ္ထပဘေဒဿ သလက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ အတ္ထေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏန္တိ အတ္ထော. တထာ ဓမ္မပဘေဒဿ သလက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ ဓမ္မေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. နိရုတ္တိပဘေဒဿ သလက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ နိရုတ္တာဘိလာပေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ. ပဋိဘာနပဘေဒဿ သလက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ ပဋိဘာနေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ.

Sacchikiriyā hotīti (sự chứng ngộ xảy ra): sự trực nhận xảy ra. Vì tuệ phân tích đạt được trong sát-na đạo được gọi là được chứng ngộ trong sát-na quả, do sau đó có khả năng vận dụng trong các nghĩa v.v… theo ý muốn. Catassoti (bốn): là sự phân định về số lượng. Paṭisambhidāti (tuệ phân tích): là các sự phân loại. Sự phân loại của cái gì? Theo lời dạy ‘Trí về nghĩa là Nghĩa phân tích trí’ v.v… (Vibha. 718-721), chúng là các sự phân loại của trí. Do đó, catasso paṭisambhidāti (bốn tuệ phân tích) có nghĩa là bốn loại trí. Atthapaṭisambhidāti (Nghĩa phân tích trí): là tuệ phân tích về nghĩa, có nghĩa là trí thuộc về sự phân loại về nghĩa, có khả năng phân biệt, xác định và thiết lập các đặc tính riêng của sự phân loại về nghĩa. Tương tự, trí thuộc về sự phân loại về pháp, có khả năng phân biệt, xác định và thiết lập các đặc tính riêng của sự phân loại về pháp là dhammapaṭisambhidā (Pháp phân tích trí). Trí thuộc về sự phân loại trong cách diễn đạt từ ngữ, có khả năng phân biệt, xác định và thiết lập các đặc tính riêng của sự phân loại về từ ngữ là niruttipaṭisambhidā (Từ nguyên phân tích trí). Trí thuộc về sự phân loại trong biện tài, có khả năng phân biệt, xác định và thiết lập các đặc tính riêng của sự phân loại về biện tài là paṭibhānapaṭisambhidā (Biện tài phân tích trí).

အတ္ထေသု ဉာဏန္တိအာဒီသု အတ္ထောတိ သင်္ခေပတော ဟေတုဖလံ. တဉှိ ဟေတုဝသေန အရဏီယံ ဂန္တဗ္ဗံ ပတ္တဗ္ဗံ, တသ္မာ ‘‘အတ္ထော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဘေဒတော ပန ယံ ကိဉ္စိ ပစ္စယုပ္ပန္နံ, နိဗ္ဗာနံ, ဘာသိတတ္ထော, ဝိပါကော, ကိရိယာတိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ‘‘အတ္ထော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တံ အတ္ထံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ. ဓမ္မောတိ သင်္ခေပတော ပစ္စယော. သော ဟိ ယသ္မာ တန္တိ ဒဟတိ ဝိဒဟတိ ပဝတ္တေတိ စေဝ ပါပေတိ စ ဌပေတိ စ, တသ္မာ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဘေဒတော ပန ယော ကောစိ ဖလနိဗ္ဗတ္တကော ဟေတု အရိယမဂ္ဂေါ ဘာသိတံ ကုသလံ အကုသလန္တိ ပဉ္စဝိဓောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, တံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ ဓမ္မေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ.

Trong các câu như atthesu ñāṇantiādīsu (trí về các nghĩa), atthoti (nghĩa) nói tóm tắt là quả của nhân. Vì rằng nó là điều cần được hướng đến, cần được đi đến, cần được đạt đến do nhân, nên được gọi là ‘attho’ (nghĩa). Về mặt phân loại, năm pháp này cần được biết là ‘attho’ (nghĩa): bất cứ điều gì do duyên sanh, Niết-bàn, ý nghĩa của lời nói, quả (dị thục), và hành (duy tác). Trí thuộc về sự phân loại trong nghĩa ấy của người quán xét nghĩa đó là Nghĩa phân tích trí. Dhammoti (pháp) nói tóm tắt là nhân (duyên). Vì rằng nó duy trì, sắp đặt, làm cho diễn tiến, làm cho đạt đến và thiết lập, nên được gọi là ‘dhammo’ (pháp). Về mặt phân loại, cần được biết có năm loại: bất cứ nhân nào tạo ra quả, Thánh đạo, lời nói, thiện, và bất thiện. Trí thuộc về sự phân loại trong pháp ấy của người quán xét pháp đó là Pháp phân tích trí.

အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေ ဉာဏန္တိ တသ္မိံ အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ သဘာဝနိရုတ္တိသဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ သဘာဝနိရုတ္တိအဘိလာပေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ. ဧဝမယံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ သဒ္ဒါရမ္မဏာ နာမ ဇာတာ, န ပညတ္တိအာရမ္မဏာ. ကသ္မာ? ယသ္မာ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘အယံ သဘာဝနိရုတ္တိ, အယံ န သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ပဇာနာတိ. ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော ဟိ ‘‘ဖဿော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အယံ သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဇာနာတိ, ‘‘ဖဿာ’’တိ ဝါ ‘‘ဖဿ’’န္တိ ဝါ ဝုတ္တေ ‘‘အယံ န သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဇာနာတိ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပနေသ [Pg.141] နာမာချာတောပသဂ္ဂါဗျယပဒမ္ပိ ဇာနာတိယေဝ သဘာဝနိရုတ္တိယာ ယာထာဝတော ဇာနနတော. ဉာဏေသု ဉာဏန္တိ သဗ္ဗတ္ထကဉာဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ.

Atthadhammaniruttābhilāpe ñāṇanti (trí về cách diễn đạt từ ngữ của nghĩa và pháp): là trí thuộc về sự phân loại trong cách diễn đạt từ ngữ tự nhiên ấy của người quán xét, lấy âm thanh của từ ngữ tự nhiên trong nghĩa và pháp ấy làm đối tượng. Như vậy, Từ nguyên phân tích trí này được gọi là có âm thanh làm đối tượng, không phải có chế định làm đối tượng. Tại sao? Vì sau khi nghe âm thanh, người ấy biết rõ: ‘đây là từ ngữ tự nhiên, đây không phải là từ ngữ tự nhiên’. Người đã đắc tuệ phân tích, khi nghe nói ‘phasso’ (xúc), biết rằng: ‘đây là từ ngữ tự nhiên’. Hoặc khi nghe nói ‘phassā’ hay ‘phassaṃ’, biết rằng: ‘đây không phải là từ ngữ tự nhiên’. Phương pháp này cũng áp dụng cho thọ v.v… Và vị này cũng biết cả danh từ, động từ, tiếp đầu ngữ, và bất biến từ, do biết đúng như thật về từ ngữ tự nhiên. Ñāṇesu ñāṇanti (trí trong các trí): là trí thuộc về sự phân loại của người quán xét, lấy trí phổ quát làm đối tượng.

ဣမာ ပန စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ သေက္ခဘူမိယံ အသေက္ခဘူမိယန္တိ ဒွီသု ဌာနေသု ပဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ. အဓိဂမော ပရိယတ္တိ သဝနံ ပရိပုစ္ဆာ ပုဗ္ဗယောဂေါတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဝိသဒါ ဟောန္တိ. အဓိဂမော နာမ သစ္စပ္ပဋိဝေဓော. ပရိယတ္တိ နာမ ဗုဒ္ဓဝစနံ. တဉှိ ဂဏှန္တဿ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ. သဝနံ နာမ ဓမ္မဿဝနံ. သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏန္တဿပိ ဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ. ပရိပုစ္ဆာ နာမ အဋ္ဌကထာ. ဥဂ္ဂဟိတပါဠိယာ အတ္ထံ ကထေန္တဿပိ ဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ. ပုဗ္ဗယောဂေါ နာမ ပုဗ္ဗယောဂါဝစရတာ. ဟရဏပစ္စာဟရဏနယေန ပဋိပါကဋကမ္မဋ္ဌာနဿပိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တီတိ. လောကိယလောကုတ္တရာ ဝါတိ ဧတ္ထ တိဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ လောကိယာ, အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ သိယာ လောကိယာ, သိယာ လောကုတ္တရာတိ ဧဝံ ဝိဘဇိတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Bốn Tuệ Phân Tích này được phân biệt ở hai nơi: hữu học địa và vô học địa. Chúng trở nên trong sáng nhờ năm nguyên nhân này: chứng đắc, học tập, lắng nghe, tra hỏi, và tiền du hành. Chứng đắc là sự thấu triệt chân lý. Học tập là lời dạy của Đức Phật. Đối với người nắm vững lời dạy ấy, các Tuệ Phân Tích trở nên trong sáng. Lắng nghe là nghe pháp. Đối với người lắng nghe pháp một cách cung kính, các Tuệ Phân Tích cũng trở nên trong sáng. Tra hỏi là (hỏi về) chú giải. Đối với người giải thích ý nghĩa của kinh văn đã học thuộc, các Tuệ Phân Tích cũng trở nên trong sáng. Tiền du hành là sự thực hành đã có từ trước. Đối với người có đề mục nghiệp xứ đã trở nên rõ ràng theo phương pháp mang đi và mang về, các Tuệ Phân Tích cũng trở nên trong sáng. Về câu "thuộc thế gian hay siêu thế", ở đây nên hiểu ý nghĩa bằng cách phân chia như sau: ba Tuệ Phân Tích thuộc thế gian, còn Nghĩa Phân Tích Tuệ có thể thuộc thế gian, có thể thuộc siêu thế.

ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေယေဝါတိ အဝဓာရဏေန ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧဝ လဗ္ဘနတော, အဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ အလဗ္ဘနတော အနညသာဓာရဏော ပဋိဝေဓော အဓိပ္ပေတော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘မဟတော စက္ခုဿာ’’တိအာဒီသု ပညာမဟတ္တာဒိကမ္ပိ အနညသာဓာရဏမေဝ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာဒယောပိ ပရေသံ တဗ္ဘာဝါဝဟာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယာ ကာစိ ဓာတုယော လောကိယာ လောကုတ္တရာ ဝါ, သဗ္ဗာ တာ ဣမာဟေဝ သင်္ဂဟိတာ, ဧတ္ထေဝ အန္တောဂဓာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမာဝ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော နာနာသဘာဝတော နာနာဓာတုယော’’တိ. သွာယမတ္ထော အနေကဓာတုနာနာဓာတုဉာဏဝိဘင်္ဂေန (ဝိဘ. ၇၅၁) ဒီပေတဗ္ဗော. ‘‘သစ္ဆိကိရိယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဝိဇ္ဇာတိ ဖလေ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

Với sự nhấn mạnh trong câu "chỉ trong thời kỳ Phật xuất hiện", ý muốn nói đến sự chứng ngộ đặc biệt, vì nó chỉ có thể đạt được trong thời kỳ Phật xuất hiện, không thể đạt được trong thời kỳ không có Phật xuất hiện. Hiểu như vậy, nên thấy rằng trong các câu như "của pháp nhãn vĩ đại", sự vĩ đại của trí tuệ v.v... cũng được hiểu là đặc biệt. Tương tự, nên thấy rằng sự chứng ngộ minh và giải thoát quả v.v... cũng mang lại trạng thái tương tự cho những người khác. Bất kỳ giới nào, dù là thế gian hay siêu thế, tất cả chúng đều được bao gồm bởi những giới này, được chứa đựng ngay tại đây, như đã nói: "Chính mười tám giới này, do có tự tánh khác nhau, nên là các giới khác nhau". Ý nghĩa này cần được làm sáng tỏ qua phần phân tích về tri kiến về nhiều giới và các giới khác nhau (Vibhaṅga, 751). Vì đã nói "sự chứng ngộ", nên có câu "minh là trí tuệ trong quả".

၁၈၇. ယသ္မာ စက္ကတိ အပရာပရံ ပရိဝတ္တတီတိ စက္ကံ, တသ္မာ ဣရိယာပထာပိ အပရာပရံ ပရိဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကသဒိသတ္တာ စက္ကန္တိ ဝုတ္တာ, တထာ ပတိရူပဒေသဝါသာဒိသမ္ပတ္တိယော. တတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မစက္ကံ အဘိနီဟရတိ နာမာတိ ဧတ္ထ တဒါ မဟာသတ္တော အတ္တာနံ အဘိနီဟာရယောဂံ ကရောန္တော ‘‘ဓမ္မစက္ကံ အဘိနီဟရတိ နာမာ’’တိ ဝုတ္တော တတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မစက္ကာဘိနီဟာရဝိဗန္ဓကရဓမ္မာနုပ္ပဇ္ဇနတော. အဘိနီဟဋံ နာမာတိ ဧတ္ထပိ အယမေဝ [Pg.142] နယော. အရဟတ္တမဂ္ဂံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တောပိ ဓမ္မစက္ကံ ဥပ္ပာဒေတိယေဝ နာမ တဒတ္ထံ ဉာဏံ ပရိပါစေတီတိ ကတွာ. အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ဓမ္မစက္ကံ ဥပ္ပာဒိတံ နာမ တသ္မိံ ခဏေ ဓမ္မစက္ကဿ ဥပ္ပာဒနာယ ကာတဗ္ဗကိစ္စဿ ကဿစိ အဘာဝါ. ပဋိဝေဓဉာဏဉှိ ဣဓ ‘‘ဓမ္မစက္က’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ. ဣဒါနိ ဒေသနာဉာဏဝသေန ဓမ္မစက္ကံ ဒဿေတုံ – ‘‘ကဒါ ပဝတ္တေတိ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. န ကေဝလံ ထေရဿေဝ, အထ ခေါ သဗ္ဗေသမ္ပိ သာသနိကာနံ ဓမ္မကထာ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ စတုန္နဉ္စ ဧကတ္တာဒိနယာနံ အဝိရာဓနတောတိ ဒဿေတုံ – ‘‘ယော ဟိ ကောစိ ဘိက္ခု ဝါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

187. Vì "cakka" (bánh xe) là cái xoay vần liên tục, do đó, các oai nghi cũng được gọi là "cakka" do có tính chất tương tự bánh xe ở ý nghĩa xoay vần liên tục, cũng như các sự thành tựu như trú ở nơi thích hợp. Ở đây, về câu "kể từ đó, được gọi là hướng đến Pháp luân", khi ấy vị Đại Sĩ đang thực hành sự hướng tâm, được gọi là "hướng đến Pháp luân" vì kể từ đó, các pháp gây trở ngại cho việc hướng đến Pháp luân không khởi sanh. Về câu "được gọi là đã hướng đến", phương pháp cũng tương tự. Ngay cả khi đang thâm nhập A-la-hán đạo, cũng được gọi là đang làm sanh khởi Pháp luân, vì đang làm cho trí tuệ vì mục đích ấy được chín muồi. Vào lúc chứng A-la-hán quả, được gọi là Pháp luân đã được làm sanh khởi, vì trong khoảnh khắc ấy không còn bất kỳ phận sự nào phải làm để làm sanh khởi Pháp luân. Ở đây, "Pháp luân" được hiểu là trí tuệ chứng ngộ. Bây giờ, để chỉ ra Pháp luân theo nghĩa trí tuệ thuyết giảng, ngài bắt đầu bằng câu "Khi nào được gọi là chuyển vận?". Để chỉ ra rằng không chỉ bài pháp của vị trưởng lão, mà bài pháp của tất cả những người trong giáo pháp đều là bài thuyết pháp của Đức Thế Tôn vì không trái với bốn Thánh đế và bốn phương pháp như tính đồng nhất v.v..., ngài đã bắt đầu bằng câu "Bất kỳ vị Tỳ-khưu nào...". Phần còn lại dễ hiểu.

ဧကပုဂ္ဂလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Dứt sớ giải Phẩm Một Người.

၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

14. Phẩm Tối Thắng

(၁၄) ၁. ပဌမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

(14) 1. Phẩm Tối Thắng Thứ Nhất

ဧတဒဂ္ဂပဒဝဏ္ဏနာ

Sớ giải về câu "Tối thắng"

၁၈၈. ဧတဒဂ္ဂေသု ပဌမဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အာဒိမှိ ဒိဿတီတိ ဧတ္ထ အဂ္ဂသဒ္ဒေါတိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ အဇ္ဇဒိဝသံ အာဒိံ ကတွာတိ အတ္ထော. အင်္ဂုလဂ္ဂေနာတိ အင်္ဂုလိကောဋိယာ. အမ္ဗိလဂ္ဂန္တိ အမ္ဗိလကောဋ္ဌာသော. ကောဋိဘူတာတိ ပရမကောဋိဘူတာ တသ္မိံ ဌာနေ တာဒိသာနံ အညေသံ အဘာဝတော. တတော ဧဝ သေဋ္ဌဘူတာတိပိ အဂ္ဂါ. ဧတဒဂ္ဂသန္နိက္ခေပေါတိ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပနံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိအာဒီဟိ စတူဟိပိ ကာရဏေဟိ. မဟာပညတာယ ထေရေန ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနဿ လဒ္ဓဘာဝံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ – ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဒွေ ပဒန္တရာနီတိ ကဏ္ဍမ္ဗမူလေ ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတေတိ ဒွီသု ဌာနေသု ဒွေ ပဒါနိ ဒဿေတွာ. မုဏ္ဍပီဌကန္တိ ယံ သတ္တင်္ဂံ ပဉ္စင်္ဂံ ဝါ န ဟောတိ, ကေဝလံ မုဏ္ဍကပီဌံ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အဝတ္ထရိတွာ နိသီဒီတိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ နိသီဒိ. တေနာဟ – ‘‘ဧဝံ နိသီဒန္တော’’တိအာဒိ. ကာယသက္ခိံ ကတွာတိ နာမကာယေန ဒေသနာယ သမ္ပဋိစ္ဆနဝသေန သက္ခိဘူတံ ကတွာ. ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ အဗျာကတာ ဓမ္မာတိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒျတ္ထော, တေန သဗ္ဗံ အဘိဓမ္မဒေသနံ သင်္ဂဏှာတိ.

188. Trong câu "Trong các vị tối thắng, ở đầu phẩm thứ nhất, được thấy", nên đem từ "agga" (tối thắng) đến và kết hợp. "Ajjatagge" có nghĩa là "lấy ngày hôm nay làm khởi đầu". "Aṅgulaggena" là "bằng đầu ngón tay". "Ambilaggaṃ" là "phần ngọn của me". "Trở thành tột đỉnh" nghĩa là trở thành tột đỉnh cao nhất, vì ở địa vị đó không có ai khác tương tự. Chính vì thế, "aggā" cũng có nghĩa là "trở thành bậc ưu tú nhất". "Sự đặt vào địa vị tối thắng" là việc đặt vào địa vị tối thắng do bốn nguyên nhân: sự tích khởi đầu v.v... Để chỉ rõ việc vị trưởng lão có đại trí tuệ đã đạt được địa vị tối thắng, ngài bắt đầu bằng câu "Thế nào?". "Hai dấu chân khác" là sau khi chỉ ra hai dấu chân ở hai nơi: dưới gốc cây xoài Kaṇḍamba và trên núi Yugandhara. "Ghế không lưng tựa" là cái ghế không có bảy phần hay năm phần, chỉ là một cái ghế trơn, câu này được nói để chỉ điều đó. "Ngồi mà không bị che phủ" nghĩa là ngài ngồi mà bao trùm (lên nó) nhờ oai lực của Đức Phật. Vì thế, ngài nói: "Khi ngồi như vậy..." v.v... "Làm thân chứng" là làm cho danh thân trở thành nhân chứng qua việc tiếp nhận bài pháp. Trong câu "các pháp thiện, các pháp bất thiện, các pháp vô ký", từ "iti" có nghĩa là "vân vân", do đó nó bao gồm toàn bộ bài thuyết giảng A-tỳ-đàm.

ပါဋိဟာရိယဋ္ဌာနေတိ ယမကပါဋိဟာရိယဿ ကတဋ္ဌာနေ. ပဿထာတိ တေသံ ဗဟုဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အဿာတိ မနုဿသမူဟဿ ဧကဘာဝံ. အာကပ္ပန္တိ [Pg.143] အာကာရံ. မဟာဇနောတိ သဒေဝကေ လောကေ သဗ္ဗော မဟာဇနော. ယထာ နိရယဒဿနံ သံဝေဂဇနနတ္ထံ, ဧဝံ ဒေဝလောကဒဿနမ္ပိ သံဝေဂဇနနတ္ထမေဝ ‘‘အနုပုဗ္ဗိကထာယံ သဂ္ဂကထာ ဝိယ ဧဝံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသမုပေတောပိ သဂ္ဂေါ အနိစ္စော အဒ္ဓုဝေါ စဝနဓမ္မော’’တိ. သဇ္ဇေတွာတိ သမပဏ္ဏာသာယ မုစ္ဆနာဟိ ယထာ ကာမေန နိဝါဒေတုံ သက္ကာ, ဧဝံ သဇ္ဇေတွာ.

"Tại nơi thần thông" là tại nơi song thần thông đã được thực hiện. "Hãy xem" được nói để chỉ số lượng đông đảo của họ. "Của nó" là chỉ sự đồng nhất của nhóm người. "Ākappaṃ" là "dáng vẻ". "Đại chúng" là toàn thể đại chúng trong thế giới cùng với chư thiên. Giống như việc thấy địa ngục nhằm mục đích làm sanh khởi sự chấn động tâm linh, việc thấy cõi trời cũng nhằm mục đích làm sanh khởi sự chấn động tâm linh, (với ý rằng) "giống như câu chuyện về cõi trời trong bài pháp tuần tự, cõi trời dù được trang bị đầy đủ mọi tài sản như vậy cũng là vô thường, không bền vững, có bản chất phải hoại diệt". "Sau khi chuẩn bị" là sau khi chuẩn bị sao cho có thể tấu lên theo ý muốn với năm mươi âm giai.

ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကံ ပဉှန္တိ ပုထုဇ္ဇနပဉှံ အာဒိံ ကတွာ ပဝတ္တိတံ ခီဏာသဝပဉှပရိယန္တံ ပဉှပဉ္စကံ. ပဌမံ…ပေ… ပုစ္ဆီတိ ပုထုဇ္ဇနဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ပဋိသမ္ဘိဒါ ယထာဘိနီဟာရံ ယထာသကံ ဝိပဿနာဘိနီဟာရေန ပဌမဘူမိယာဒယော ဝိယ ပဝတ္တိတဝိသယာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘တေ အတ္တနော အတ္တနော ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေ ဌတွာ ကထယိံသူ’’တိ. ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆီတိ –

Puthujjanapañcakaṃ pañhanti (năm câu hỏi của phàm nhân) là năm câu hỏi được bắt đầu với câu hỏi của phàm nhân và kết thúc với câu hỏi của bậc lậu tận. Paṭhamaṃ…pe… pucchīti (đã hỏi câu hỏi thứ nhất) nghĩa là đã hỏi câu hỏi trong phạm vi của phàm nhân. Paṭisambhidā yathābhinīhāraṃ (tuệ phân tích tùy theo sự hướng tâm) nghĩa là tùy theo sự hướng tâm về minh sát của mỗi vị, đối tượng được diễn ra giống như các địa thứ nhất v.v... nên được nói rằng: “Các vị ấy đã đứng trong phạm vi tuệ phân tích của riêng mình mà trình bày.” Buddhavisaye pañhaṃ pucchīti (đã hỏi câu hỏi trong phạm vi của đức Phật) là –

‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ, ယေ စ သေခါ ပုထူ ဣဓ;

တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသာ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၄၄) –

“Và những vị đã liễu tri các pháp, và những bậc hữu học nhiều ở đời này; bậc thiện xảo, xin Ngài được hỏi, hãy nói cho tôi biết về oai nghi của các vị ấy, thưa hiền giả.” (Kinh Tập, 1044) –

ဣဒံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. တတ္ထ သင်္ခါတဓမ္မာတိ သင်္ခါတာ ဉာတာ စတုသစ္စဓမ္မာ, ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဓမ္မာတိ အတ္ထော. ဣမိနာ အသေက္ခာ ကထိတာ. ပုထု-သဒ္ဒေါ ဥဘယတ္ထပိ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ယေ ပုထူ သင်္ခါတဓမ္မာ, ယေ စ ပုထူ သေခါ’’တိ. တေသန္တိ တေသံ ဒွိန္နံ သေက္ခာသေက္ခပုဂ္ဂလာနံ မေ ပုဋ္ဌောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ, မယာ ပုဋ္ဌောတိ အတ္ထော. ဣရိယန္တိ သေက္ခာသေက္ခဘူမိယာ အာဂမနပ္ပဋိပဒံ. ဣရိယတိ ဂစ္ဆတိ သေက္ခဘူမိံ အသေက္ခဘူမိဉ္စ ဧတာယာတိ ဣရိယာ, တံ တေသံ ဣရိယံ အာဂမနပ္ပဋိပဒံ မယာ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ ကထေဟီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမဿ နု ခေါ, သာရိပုတ္တ, သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ကထံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ အာဟ. ထေရော ပဉှံ ဩလောကေတွာ ‘‘သတ္ထာ မံ သေက္ခာသေက္ခာနံ ဘိက္ခူနံ အာဂမနပ္ပဋိပဒံ ပုစ္ဆတီ’’တိ ပဉှေ နိက္ကင်္ခေါ ဟုတွာ ‘‘အာဂမနပ္ပဋိပဒါ နာမ ခန္ဓာဒိဝသေန ဗဟူဟိပိ မုခေဟိ သက္ကာ ကထေတုံ, ကတရာကာရေန နု ခေါ ကထေန္တော သတ္ထု အဇ္ဈာသယံ ဂဏှိတုံ သက္ခိဿာမီ’’တိ အဇ္ဈာသယေ ကင်္ခိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဓမ္မသေနာပတိ…ပေ… န သက္ကောတီ’’တိ. ပုစ္ဆိတပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ပဋိဘာနေ အသတိ ဒိသာဝိလောကနံ သတ္တာနံ သဘာဝေါတိ ဒဿေန္တော, ‘‘ပုရတ္ထိမ…ပေ... နာသက္ခီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ပဉှုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ပဉှုပ္ပတ္တိကာရဏံ.

Ngài đã hỏi câu hỏi này. Ở đây, saṅkhātadhammā (những vị đã liễu tri các pháp) là các pháp Tứ đế đã được liễu tri, đã được biết rõ; nghĩa là những vị đã liễu tri các pháp là những vị đã thâm nhập Tứ đế bằng bốn đạo. Qua điều này, các bậc vô học được nói đến. Từ puthu (nhiều) nên được kết hợp ở cả hai nơi là “những vị đã liễu tri các pháp nhiều, và những bậc hữu học nhiều.” Tesaṃ (của các vị ấy) nên được kết hợp là tesaṃ dvinnaṃ sekkhāsekkhapuggalānaṃ me puṭṭho (tôi được hỏi về hai hạng người hữu học và vô học ấy), nghĩa là “được tôi hỏi.” Iriyaṃ (oai nghi) là pháp hành đưa đến địa vị hữu học và vô học. Iriyati gacchati sekkhabhūmiṃ asekkhabhūmiñca etāyāti iriyā (do pháp này mà đi đến, đạt đến địa vị hữu học và địa vị vô học, nên gọi là iriyā - oai nghi), nghĩa là “được tôi hỏi, xin Ngài hãy nói, hãy trình bày về iriyaṃ (oai nghi), tức pháp hành đưa đến của các vị ấy.” Như vậy, sau khi hỏi câu hỏi trong phạm vi của đức Phật, đức Thế Tôn đã nói: “Này Sāriputta, ý nghĩa của lời nói tóm tắt này nên được hiểu một cách chi tiết như thế nào?” Vị Trưởng lão sau khi xem xét câu hỏi, đã không còn hoài nghi về câu hỏi rằng: “Bậc Đạo sư đang hỏi ta về pháp hành đưa đến của các vị tỳ khưu hữu học và vô học,” nhưng lại hoài nghi về ý hướng (của bậc Đạo sư) rằng: “Pháp hành đưa đến có thể được trình bày bằng nhiều phương diện như uẩn v.v..., vậy khi trình bày theo cách nào thì ta có thể nắm bắt được ý hướng của bậc Đạo sư?” Nhắm đến điều đó mà có lời nói này: “Vị Tướng quân Chánh pháp... cho đến... không thể.” Để chỉ ra rằng việc nhìn quanh các phương là bản chất của chúng sanh khi không có trí tuệ biện tài để giải đáp câu hỏi đã được hỏi, Ngài đã nói: “Phương đông... cho đến... đã không thể.” Ở đây, pañhuppattiṭṭhānaṃ (nơi phát sanh câu hỏi) là nguyên nhân phát sanh câu hỏi.

ထေရဿ [Pg.144] ကိလမနဘာဝံ ဇာနိတွာတိ ‘‘သာရိပုတ္တော ပဉှေ နိက္ကင်္ခေါ, အဇ္ဈာသယေ မေ ကင်္ခမာနော ကိလမတီ’’တိ ထေရဿ ကိလမနဘာဝံ ဉတွာ. စတုမဟာဘူတိကကာယပရိဂ္ဂဟန္တိ ဧတေန ခန္ဓမုခေန နာမရူပပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော. ‘‘ဘူတမိဒန္တိ, သာရိပုတ္တ, သမနုပဿသီ’’တိ ဟိ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ခန္ဓဝသေန နာမရူပပရိဂ္ဂဟော ဒဿိတော. ဧဝံ ကိရဿ ဘဂဝတော အဟောသိ ‘‘သာရိပုတ္တော မယာ နယေ အဒိန္နေ ကထေတုံ န သက္ခိဿတိ, ဒိန္နေ ပန နယေ မမဇ္ဈာသယံ ဂဟေတွာ ခန္ဓဝသေန ကထေဿတီ’’တိ. ထေရဿ သဟ နယဒါနေန သော ပဉှော နယသတေန နယသဟဿေန ဥပဋ္ဌာသိ. တေနာဟ – ‘‘အညာတံ ဘဂဝါ, အညာတံ သုဂတာ’’တိ.

Therassa kilamanabhāvaṃ jānitvāti (biết được sự mệt mỏi của vị Trưởng lão) là biết được sự mệt mỏi của vị Trưởng lão rằng: “Sāriputta không hoài nghi về câu hỏi, nhưng đang mệt mỏi vì hoài nghi về ý hướng của ta.” Catumahābhūtikakāyapariggahaṃ (sự thấu triệt thân tứ đại) là qua phương diện uẩn này, sự thấu triệt danh sắc được nói đến. Vì rằng khi nói: “Này Sāriputta, có phải ông quán xét rằng ‘đây là vật được tạo thành’ không?” thì đức Thế Tôn đã chỉ ra sự thấu triệt danh sắc bằng phương diện uẩn. Dường như đức Thế Tôn đã nghĩ thế này: “Sāriputta sẽ không thể trình bày khi ta chưa đưa ra phương pháp, nhưng khi phương pháp được đưa ra, vị ấy sẽ nắm bắt được ý hướng của ta và trình bày bằng phương diện uẩn.” Cùng với việc phương pháp được ban cho vị Trưởng lão, câu hỏi ấy đã hiện khởi với trăm phương pháp, ngàn phương pháp. Do đó, Ngài đã nói: “Bạch đức Thế Tôn, con đã hiểu rõ! Bạch đức Thiện Thệ, con đã hiểu rõ!”

အရူပါဝစရေ ပဋိသန္ဓိ နာမ န ဟောတီတိ ဗောဓိသမ္ဘာရသမ္ဘရဏဿ အနောကာသဘာဝတော ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘အဘဗ္ဗဋ္ဌာနတ္တာ’’တိ, လဒ္ဓဗျာကရဏာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အဘဗ္ဗဒေသတ္တာတိ အတ္ထော. ရူပါဝစရေ နိဗ္ဗတ္တီတိ ကမ္မဝသိတာသမ္ဘဝတော အရူပါဝစရေ အနိဗ္ဗတ္တိတွာ ရူပါဝစရေ နိဗ္ဗတ္တိ.

Việc nói rằng không có sự tái sanh trong cõi vô sắc là do không có cơ hội để tích lũy các yếu tố cần thiết cho sự giác ngộ. Do đó, có lời nói: abhabbaṭṭhānattā (vì là nơi không thích hợp), nghĩa là vì là nơi không thích hợp cho sự sanh khởi của các vị Bồ-tát đã nhận được lời thọ ký. Rūpāvacare nibbattīti (sanh trong cõi sắc giới) là do không thể có được quyền năng làm chủ về nghiệp, nên không sanh trong cõi vô sắc mà sanh trong cõi sắc giới.

ပရောသဟဿန္တိအာဒိနာ ပရောသဟဿဇာတကံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ပရောသဟဿမ္ပီတိ အတိရေကသဟဿမ္ပိ. သမာဂတာနန္တိ သန္နိပတိတာနံ ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနိတုံ အသက္ကောန္တာနံ ဗာလာနံ. ကန္ဒေယျုံ တေ ဝဿသတံ အပညာတိ တေ ဧဝံ သမာဂတာ အပညာ ဣမေ ဗာလတ္တာ သသာ ဝိယ ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ရောဒေယျုံ ပရိဒေဝေယျုံ. ရောဒမာနာပိ ပန အတ္ထံ ဝါ ကာရဏံ ဝါ နေဝ ဇာနေယျုန္တိ ဒီပေတိ. ဧကောဝ သေယျော ပုရိသော သပညောတိ ဧဝရူပါနံ ဗာလာနံ ပရောသဟဿတောပိ ဧကော ပဏ္ဍိတပုရိသောဝ သေယျော ဝရတရောတိ အတ္ထော. ကီဒိသော သပညောတိ အာဟ – ‘‘ယော ဘာသိတဿ ဝိဇာနာတိ အတ္ထ’’န္တိ, အယံ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော ဝိယ ယော ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနာတိ, သော တာဒိသော သပညော ဝရတရောတိ အတ္ထော. ဒုတိယေ ပရောသတဇာတကေ ဈာယေယျုန္တိ ယာထာဝတော အတ္ထံ ဇာနိတုံ သမာဟိတာ ဟုတွာ စိန္တေယျုံ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ.

Bằng câu Parosahassaṃ v.v..., Ngài chỉ ra Bổn sanh Parosahassa. Ở đây, parosahassampi là hơn một ngàn. Samāgatānaṃ (của những kẻ tụ tập) là của những kẻ ngu si tụ tập lại mà không thể biết được ý nghĩa của lời nói. Kandeyyuṃ te vassasataṃ apaññāti (những kẻ vô trí ấy có thể khóc lóc trăm năm) là những kẻ vô trí đã tụ tập như vậy, do sự ngu si này, họ có thể khóc lóc, than van như những con thỏ cả trăm năm hay ngàn năm. Điều này chỉ ra rằng dù có khóc lóc, họ cũng không thể biết được ý nghĩa hay nguyên nhân. Ekova seyyo puriso sapaññoti (chỉ một người có trí là tốt hơn) nghĩa là một người có trí tuệ thì tốt hơn, cao thượng hơn cả ngàn người ngu si như vậy. Người có trí tuệ là người như thế nào? Ngài nói: “yo bhāsitassa vijānāti atthaṃ” (người biết rõ ý nghĩa của lời nói), nghĩa là người nào biết rõ ý nghĩa của lời nói, giống như vị đệ tử trưởng này, người có trí tuệ như vậy là cao thượng hơn. Trong Bổn sanh Parosata thứ hai, jhāyeyyuṃ (họ có thể thiền quán) là họ có thể suy tư sau khi đã định tâm để biết rõ ý nghĩa như thật. Phần còn lại ở đây cũng theo cách đã được nói.

တတိယဇာတကေ ယေ သညိနောတိ ဌပေတွာ နေဝသညာနာသညာယတနလာဘိနော အဝသေသစိတ္တကသတ္တေ ဒဿေတိ. တေပိ ဒုဂ္ဂတာတိ တဿာ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ အလာဘတော တေပိ ဒုဂ္ဂတာ ဒုက္ခံ ဥပဂတာ သညီဘဝေ. ‘‘သညာ ရောဂေါ သညာ ဂဏ္ဍော သညာ သလ္လ’’န္တိ [Pg.145] (မ. နိ. ၃.၂၄) ဟိ တေ သညာယ အာဒီနဝဒဿိနော. ယေပိ အသညိနောတိ အသညီဘဝေ နိဗ္ဗတ္တေ အစိတ္တကသတ္တေ ဒဿေတိ. တေပိ ဣမိဿာယေဝ သမာပတ္တိယာ အလာဘတော ဒုဂ္ဂတာယေဝ. ဈာနသုခံ အနင်္ဂဏံ နိဒ္ဒေါသံ ယထာဝုတ္တဒေါသာဘာဝတော. ဗလဝစိတ္တေကဂ္ဂတာသဘာဝေနပိ တံ အနင်္ဂဏံ နာမ ဇာတံ. နေဝသညီ နာသညီတိ အာဟာတိ အတီတေ ကိရ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အရညာယတနေ ကာလံ ကရောန္တော အန္တေဝါသိကေဟိ ပုဋ္ဌော ‘‘နေဝသညီ နာသညီ’’တိ အာဟ. ပုရိမဇာတကေ ဝုတ္တနယေနေဝ တာပသာ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ ကထံ န ဂဏှိံသု. ဗောဓိသတ္တော အာဘဿရတော အာဂန္တွာ အာကာသေ ဌတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ.

Trong Tiền truyện thứ ba, câu “những chúng sanh có tưởng” chỉ cho các chúng sanh còn lại có tâm, ngoại trừ những vị đắc Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Câu “họ cũng là khổ cảnh” có nghĩa là do không đắc được thiền chứng Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ ấy, họ cũng là khổ cảnh, đã đi đến sự khổ trong cõi hữu tưởng. Vì rằng, họ là những người thấy sự nguy hại của tưởng rằng: “Tưởng là bệnh, tưởng là ung nhọt, tưởng là mũi tên.” Câu “cũng những chúng sanh vô tưởng” chỉ cho các chúng sanh không có tâm, đã sanh trong cõi vô tưởng. Họ cũng là khổ cảnh do không đắc được chính thiền chứng này. Lạc của thiền là không phiền não, không tỳ vết, do không có các lỗi đã được nói đến. Nó cũng được gọi là không phiền não do bản chất của sự nhất tâm mạnh mẽ. Câu “không phải người có tưởng, cũng không phải người không có tưởng” đã được nói ra. Tương truyền, trong quá khứ, khi vua Brahmadatta trị vì ở Bārāṇasī, Bồ-tát trong lúc lâm chung ở một nơi trong rừng, khi được các đệ tử hỏi, đã nói rằng: “Không phải người có tưởng, cũng không phải người không có tưởng.” Theo phương pháp đã được nói trong tiền truyện trước, các vị ẩn sĩ đã không chấp nhận lời của vị đệ tử cả. Bồ-tát từ cõi Quang Âm đến, đứng trên hư không và nói lên kệ ngôn này. Do đó, có lời nói rằng: “Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã được nói.”

စတုတ္ထဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁.၁၃၅) စန္ဒဿ ဝိယ အာဘာ ဧတဿာတိ စန္ဒာဘံ, ဩဒါတကသိဏံ. သူရိယာဘန္တိ သူရိယဿ ဝိယ အာဘာ ဧတဿာတိ သူရိယာဘံ, ပီတကသိဏံ. ယောဓ ပညာယ ဂါဓတီတိ ယော ပုဂ္ဂလော ဣဓ သတ္တလောကေ ဣဒံ ကသိဏဒွယံ ပညာယ ဂါဓတိ, အာရမ္မဏံ ကတွာ အနုပ္ပဝိသတိ, တတ္ထ ဝါ ပတိဋ္ဌဟတိ. အဝိတက္ကေန ဒုတိယဇ္ဈာနေန အာဘဿရူပဂေါ ဟောတီတိ သော ပုဂ္ဂလော တထာ ကတွာ ပဋိလဒ္ဓေန ဒုတိယေန ဈာနေန အာဘဿရဗြဟ္မလောကူပဂေါ ဟောတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ဣမံ ဒဿေတိ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၃၅ စန္ဒာဘဇာတကဝဏ္ဏနာ) – အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အရညာယတနေ ကာလံ ကရောန္တော အန္တေဝါသိကေဟိ ပုစ္ဆိတော ‘‘စန္ဒာဘံ သူရိယာဘ’’န္တိ ဝတွာ အာဘဿရေ နိဗ္ဗတ္တော. တာပသာ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ န သဒ္ဒဟိံသု. ဗောဓိသတ္တော အာဂန္တွာ အာကာသေ ဌိတော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ.

Trong Tiền truyện thứ tư, câu “candābhaṃ” (ánh sáng như mặt trăng) có nghĩa là ánh sáng của nó giống như của mặt trăng, đó là bạch biến xứ. Câu “sūriyābhaṃ” (ánh sáng như mặt trời) có nghĩa là ánh sáng của nó giống như của mặt trời, đó là hoàng biến xứ. Câu “người nào ở đây thấu đạt bằng trí tuệ” có nghĩa là người nào ở trong thế giới chúng sanh này, thấu đạt hai loại biến xứ này bằng trí tuệ, lấy làm đối tượng mà đi vào, hoặc an trú trong đó. Câu “với thiền thứ hai không tầm, người ấy sanh về cõi Quang Âm” có nghĩa là người ấy, sau khi làm như vậy, với thiền thứ hai đã đắc được, sẽ sanh về cõi trời Quang Âm Phạm thiên. Câu “phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp trước” chỉ ra điều này: Trong quá khứ, khi vua Brahmadatta trị vì ở Bārāṇasī, Bồ-tát trong lúc lâm chung ở một nơi trong rừng, khi được các đệ tử hỏi, đã nói “ánh sáng như mặt trăng, ánh sáng như mặt trời” rồi sanh về cõi Quang Âm. Các vị ẩn sĩ đã không tin lời của vị đệ tử cả. Bồ-tát đến, đứng trên hư không và nói lên kệ ngôn này.

ပဉ္စမဇာတကေ အာသီသေထေဝါတိ အာသာစ္ဆေဒံ အကတွာ အတ္တနော ကမ္မေသု အာသံ ကရေယျေဝ. န နိဗ္ဗိန္ဒေယျာတိ န နိဗ္ဗေဒံ ဥပ္ပာဒေယျ, န ဥက္ကဏ္ဌေယျာတိ အတ္ထော. ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ. ယထာ ဣစ္ဆိန္တိ အဟဉှိ သဋ္ဌိဟတ္ထာ နရကာ ဥဋ္ဌာနံ ဣစ္ဆိံ, သောမှိ တထေဝ ဇာတော, တတော ဥဋ္ဌိတောယေဝါတိ ဒီပေတိ.

Trong Tiền truyện thứ năm, câu “āsīsetheva” (nên hy vọng) có nghĩa là không cắt đứt hy vọng, nên có hy vọng vào các việc làm của mình. Câu “na nibbindeyya” (không nên chán nản) có nghĩa là không nên khởi lên sự chán nản, không nên nản lòng. Từ “vo” chỉ là một tiểu từ. Câu “như ta đã mong muốn” giải thích rằng: “Ta đã mong muốn thoát ra khỏi địa ngục sâu sáu mươi hắc-tay, ta đã được như vậy, đã thoát ra khỏi đó.”

အတီတေ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၄.၁၃.သရဘမိဂဇာတကဝဏ္ဏနာ) ကိရ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သရဘမိဂယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရညေ ပဋိဝသတိ. ရာဇာ မိဂဝိတ္တကော အဟောသိ [Pg.146] ထာမသမ္ပန္နော. ဧကဒိဝသံ ဂန္တွာ အမစ္စေ အာဟ – ‘‘ယဿ ပဿေန မိဂေါ ပလာယတိ, တေနေဝ သော ဒါတဗ္ဗော’’တိ. အထေကဒိဝသံ သရဘမိဂေါ ဥဋ္ဌာယ ရညော ဌိတဋ္ဌာနေန ပလာယိ. အထ နံ အမစ္စာ ဥပ္ပဏ္ဍေသုံ. ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ မံ ပရိဟာသန္တိ, မမ ပမာဏံ န ဇာနန္တီ’’တိ ဂါဠှံ နိဝါသေတွာ ပတ္တိကောဝ ခဂ္ဂံ အာဒါယ ‘‘သရဘံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝေဂေန ပက္ခန္ဒိ. အထ နံ ဒိသွာ တီဏိ ယောဇနာနိ အနုဗန္ဓိ. သရဘော အရညံ ပါဝိသိ. ရာဇာပိ ပါဝိသိယေဝ. တတ္ထ သရဘမိဂဿ ဂမနမဂ္ဂေ သဋ္ဌိဟတ္ထမတ္တော မဟာပူတိပါတနရကအာဝါဋော အတ္ထိ, သော တိံသဟတ္ထမတ္တံ ဥဒကေန ပုဏ္ဏော တိဏေဟိ စ ပဋိစ္ဆန္နော. သရဘော ဥဒကဂန္ဓံ ဃာယိတွာဝ အာဝါဋဘာဝံ ဉတွာ ထောကံ ဩသက္ကိတွာ ဂတော. ရာဇာ ပန ဥဇုကမေဝ အာဂစ္ဆန္တော တသ္မိံ ပတိ.

Tương truyền, trong quá khứ, khi vua Brahmadatta trị vì ở Bārāṇasī, Bồ-tát sanh vào loài nai sừng tấm và sống trong rừng. Nhà vua là người say mê săn bắn, có sức mạnh. Một hôm, vua đi đến và nói với các quan đại thần: “Con nai chạy thoát về phía người nào, người đó phải chịu trách nhiệm.” Rồi một hôm, con nai sừng tấm vùng dậy và chạy thoát về phía nhà vua đang đứng. Khi ấy, các quan đại thần chế nhạo vua. Nhà vua nghĩ: “Bọn chúng đang chế nhạo ta, chúng không biết thực lực của ta,” rồi mặc y phục gọn gàng, cầm gươm, đi bộ và nhanh chóng đuổi theo với ý nghĩ: “Ta sẽ bắt con nai sừng tấm.” Khi ấy, thấy nó, vua đã đuổi theo ba do-tuần. Con nai sừng tấm đi vào rừng. Nhà vua cũng đi vào. Ở đó, trên đường đi của con nai sừng tấm, có một hố sâu địa ngục lớn khoảng sáu mươi hắc-tay, hố ấy đầy nước khoảng ba mươi hắc-tay và bị cỏ che phủ. Con nai sừng tấm, vừa ngửi thấy mùi nước, biết đó là một cái hố, liền lùi lại một chút rồi đi qua. Còn nhà vua, cứ đi thẳng tới và rơi vào hố đó.

သရဘော တဿ ပဒသဒ္ဒံ အသုဏန္တော နိဝတ္တိတွာ တံ အပဿန္တော ‘‘နရကအာဝါဋေ ပတိတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ အာဂန္တွာ ဩလောကေန္တော တံ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကေ အပ္ပတိဋ္ဌေ ကိလမန္တံ ဒိသွာ တေန ကတာပရာဓံ ဟဒယေ အကတွာ သဉ္ဇာတကာရုညော ‘‘မာ မယိ ပဿန္တေ ဝရာကော နဿတု, ဣမမှာ တံ ဒုက္ခာ မောစေဿာမီ’’တိ အာဝါဋတီရေ ဌိတော ‘‘မာ ဘာယိ, မဟာရာဇ, အဟံ တံ ဒုက္ခာ မောစေဿာမီ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော ပိယပုတ္တံ ဥဒ္ဓရိတုံ ဥဿာဟံ ကရောန္တော ဝိယ တဿုဒ္ဓရဏတ္ထာယ သိလာယ ယောဂ္ဂံ ကတွာ ‘‘ဝိဇ္ဈိဿာမီ’’တိ အာဂတံ ရာဇာနံ သဋ္ဌိဟတ္ထာ နရကာ ဥဒ္ဓရိတွာ အဿာသေတွာ ပိဋ္ဌိံ အာရောပေတွာ အရညာ နီဟရိတွာ သေနာယ အဝိဒူရေ ဩတာရေတွာ ဩဝါဒမဿ ဒတွာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ. ရာဇာ သေနင်္ဂပရိဝုတော နဂရံ ဂန္တွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ သကလရဋ္ဌဝါသိနော ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခန္တူ’’တိ ဓမ္မဘေရိံ စရာပေသိ. မဟာသတ္တေန ပန အတ္တနော ကတဂုဏံ ကဿစိ အကထေတွာ သာယံ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ အလင်္ကတသယနေ သယိတွာ ပစ္စူသကာလေ မဟာသတ္တဿ ဂုဏံ သရိတွာ ဥဋ္ဌာယ သယနပိဋ္ဌေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ ပီတိပုဏ္ဏေန ဟဒယေန ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော ‘‘အာသီသေထေဝ ပုရိသော’’တိအာဒိနာ ဣမာ ဆ ဂါထာ အဘာသိ.

Con nai sừng tấm, không nghe tiếng bước chân của vua, quay lại và không thấy vua, biết rằng “chắc ông ta đã rơi vào hố địa ngục,” liền đến nhìn và thấy vua đang kiệt sức trong làn nước sâu, không có chỗ đứng. Không để trong lòng lỗi lầm mà vua đã gây ra, lòng bi mẫn khởi lên, nó đứng trên bờ hố và nghĩ: “Mong rằng người đáng thương này đừng chết trong khi ta đang thấy, ta sẽ giải thoát ông ta khỏi khổ đau này.” Nó nói rằng: “Đừng sợ, tâu đại vương, tôi sẽ giải thoát ngài khỏi khổ đau.” Giống như đang nỗ lực cứu đứa con trai thân yêu của mình, để cứu vua, nó đã dốc hết sức bình sinh, và đã cứu nhà vua, người đã đến với ý định “ta sẽ bắn nó,” ra khỏi hố địa ngục sâu sáu mươi hắc-tay, an ủi vua, cho vua leo lên lưng, đưa ra khỏi rừng, đặt vua xuống ở nơi không xa quân đội, ban lời giáo huấn và làm cho vua an trú trong năm giới. Nhà vua, được quân đội vây quanh, trở về thành phố và cho đánh trống Pháp rao truyền rằng: “Kể từ nay, tất cả dân chúng trong nước hãy giữ gìn năm giới.” Còn Đại Sát, không nói với ai về việc tốt mình đã làm. Buổi tối, sau khi dùng bữa ăn với nhiều món ngon, nằm trên chiếc giường được trang hoàng, vào lúc rạng đông, nhớ lại ân đức của Đại Sát, vua thức dậy, ngồi kiết-già trên giường, với tâm tràn đầy hỷ lạc, đã thốt lên lời cảm hứng, nói lên sáu kệ ngôn này bắt đầu bằng câu “āsīsetheva puriso.”

တတ္ထ အဟိတာ ဟိတာ စာတိ ဒုက္ခဖဿာ သုခဖဿာ စ, မရဏဖဿာ, ဇီဝိတဖဿာတိပိ အတ္ထော. သတ္တာနဉှိ မရဏဖဿော အဟိတော, ဇီဝိတဖဿော ဟိတော. တေသံ အစိန္တိတော မရဏဖဿော အာဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ[Pg.147]. အစိန္တိတမ္ပီတိ မယာ ‘‘အာဝါဋေ ပတိဿာမီ’’တိ န စိန္တိတံ, ‘‘သရဘံ မာရေဿာမီ’’တိ စိန္တိတံ. ဣဒါနိ ပန မေ စိန္တိတံ နဋ္ဌံ, အစိန္တိတမေဝ ဇာတန္တိ ဥဒါနဝသေန ဝဒတိ. ဘောဂါတိ ယသပရိဝါရာ, ဧတေ စိန္တာမယာ န ဟောန္တိ. တသ္မာ ဉာဏဝတာ ဝီရိယမေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝဒတိ. ဝီရိယဝတော ဟိ အစိန္တိတမ္ပိ ဟောတိယေဝ.

Ở đây, (những điều) không lợi ích và lợi ích là những xúc chạm đau khổ và những xúc chạm an lạc, cũng có nghĩa là những xúc chạm của sự chết, những xúc chạm của sự sống. Quả vậy, đối với chúng sanh, xúc chạm của sự chết là không lợi ích, xúc chạm của sự sống là lợi ích. (Câu kệ) chỉ ra rằng xúc chạm của sự chết không được nghĩ đến đã đến với họ. (Điều) không được nghĩ đến là: Ta đã không nghĩ rằng: "Ta sẽ rơi vào hố," mà đã nghĩ rằng: "Ta sẽ giết con nai thần." (Vị ấy) nói lên lời cảm hứng rằng: "Nhưng bây giờ, điều ta đã nghĩ đã bị tiêu tan, chỉ có điều không được nghĩ đến đã xảy ra." Tài sản là danh vọng và đoàn tùy tùng, những thứ này không phải do suy nghĩ mà thành. (Vị ấy) nói rằng: "Vì thế, người có trí tuệ chỉ nên thực hành tinh tấn." Quả vậy, đối với người có tinh tấn, ngay cả điều không được nghĩ đến cũng xảy ra.

တဿေတံ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တဿေဝ အရုဏံ ဥဋ္ဌဟိ. ပုရောဟိတော ပါတောဝ သုခသေယျပုစ္ဆနတ္ထံ အာဂန္တွာ ဒွါရေ ဌိတော တဿ ဥဒါနဂီတသဒ္ဒံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ရာဇာ ဟိယျော မိဂဝံ အဂမာသိ, တတ္ထ သရဘမိဂံ ဝိဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, တေန မညေ ဥဒါနံ ဥဒါနေတီ’’တိ. ဧဝံ ဗြာဟ္မဏဿ ရညော ပရိပုဏ္ဏဗျဉ္ဇနံ ဥဒါနံ သုတွာ သုမဇ္ဇိတေ အာဒါသေ မုခံ ဩလောကေန္တဿ ဆာယာ ဝိယ ရညာ စ သရဘေန စ ကတကာရဏံ ပါကဋံ အဟောသိ, သော နခဂ္ဂေန ဒွါရံ အာကောဋေသိ. ရာဇာ ‘‘ကော ဧသော’’တိ ပုစ္ဆိ. အဟံ, ဒေဝ, ပုရောဟိတောတိ. အထဿ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ‘‘ဣတော ဧဟာစရိယာ’’တိ အာဟ. သော ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ ဇယာပေတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော ‘‘အဟံ, မဟာရာဇ, တယာ အရညေ ကတကာရဏံ ဇာနာမိ, တွံ ဧကံ သရဘမိဂံ အနုဗန္ဓန္တော နရကေ ပတိတော, အထ နံ သော သရဘော သိလာယ ယောဂ္ဂံ ကတွာ နရကတော ဥဒ္ဓရိ, သော တွံ တဿ ဂုဏံ သရိတွာ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘သရဘံ ဂိရိဒုဂ္ဂသ္မိ’’န္တိအာဒိနာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

Ngay khi vị ấy đang nói lên lời cảm hứng ấy, rạng đông đã ló dạng. Vị tế sư, vào buổi sáng sớm, đến để hỏi thăm về giấc ngủ an lành, đứng ở cửa nghe được tiếng hát cảm hứng của vị ấy, bèn suy nghĩ: "Hôm qua, đức vua đã đi săn, ở đó có lẽ đã bắn được con nai thần, ta nghĩ rằng do đó ngài nói lên lời cảm hứng." Như vậy, sau khi nghe lời cảm hứng đầy đủ văn tự của đức vua, đối với vị Bà-la-môn, sự việc đã được thực hiện bởi đức vua và con nai thần đã trở nên rõ ràng như hình bóng của người nhìn mặt trong tấm gương được lau chùi kỹ lưỡng. Vị ấy dùng đầu móng tay gõ vào cửa. Đức vua hỏi: "Ai đó?" "Thần, tâu thiên tử, là vị tế sư." Bấy giờ, ngài cho mở cửa và nói: "Thầy hãy vào đây." Vị ấy đi vào, chúc đức vua chiến thắng, rồi đứng một bên và nói: "Tâu đại vương, thần biết việc ngài đã làm trong rừng. Ngài, trong khi truy đuổi một con nai thần, đã rơi xuống vực thẳm. Bấy giờ, con nai thần ấy đã dùng tảng đá làm phương tiện và kéo ngài lên khỏi vực thẳm. Ngài, khi nhớ lại công ơn của nó, đã nói lên lời cảm hứng." Nói xong, vị ấy đã đọc hai câu kệ bắt đầu bằng "sarabhaṃ giriduggasmiṃ".

တတ္ထ အနုသရီတိ အနုဗန္ဓိ. ဝိက္ကန္တန္တိ ဥဒ္ဓရဏတ္ထာယ ကတပရက္ကမံ. အနုဇီဝသီတိ ဥပဇီဝသိ, တဿာနုဘာဝေန တယာ ဇီဝိတံ လဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. သမုဒ္ဓရီတိ ဥဒ္ဓရဏံ အကာသိ. သိလာယ ယောဂ္ဂံ သရဘော ကရိတွာတိ သိလာယ သောပါနသဒိသာယ နရကတော ဥဒ္ဓရဏယောဂ္ဂတံ ကရိတွာ. အလီနစိတ္တန္တိ သင်္ကောစံ အပ္ပတ္တစိတ္တံ. တ မိဂံ ဝဒေသီတိ သုဝဏ္ဏသရဘမိဂံ ဣဓ သိရိသယနေ နိပန္နော ဝဏ္ဏေသိ. တံ သုတွာ ရာဇာ, ‘‘အယံ မယာ သဒ္ဓိံ န မိဂဝံ အာဂတော, သဗ္ဗဉ္စ ပဝတ္တိံ ဇာနာတိ, ကထံ နု ခေါ ဇာနာတိ, ပုစ္ဆိဿာမိ န’’န္တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ကိံ တွံ နု တတ္ထေဝါ’’တိ နဝမဂါထမာဟ. တတ္ထ ဘိံသရူပန္တိ ကိံ နု တေ ဉာဏံ ဗလဝဇာတိကံ, တေနေတံ ဇာနာသီတိ ဝဒတိ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘နာဟံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ, ဗျဉ္ဇနံ အမက္ခေတွာ တယာ ကထိတဂါထာယ ပန မယှံ အတ္ထော ဥပဋ္ဌာတီ’’တိ ဒီပေန္တော ‘‘န စေဝဟ’’န္တိ ဒသမဂါထမာဟ[Pg.148]. တတ္ထ သုဘာသိတာနန္တိ ဗျဉ္ဇနံ အမက္ခေတွာ သုဋ္ဌု ဘာသိတာနံ. အတ္ထံ တဒါနေန္တီတိ ယော တေသံ အတ္ထော, တံ အာနေန္တိ ဥပဓာရေန္တီတိ အတ္ထော. တဒါ ပုရောဟိတော ဓမ္မသေနာပတိ အဟောသိ. တေနေဝါဟ – ‘‘အတီတေပီ’’တိအာဒိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

Ở đây, anusari là đã truy đuổi. Vikkantaṃ là sự cố gắng đã được thực hiện với mục đích cứu vớt. Anujīvasi là ngươi đã sống nhờ, có nghĩa là: "nhờ oai lực của nó mà ngươi đã được mạng sống." Samuddhari là đã thực hiện việc cứu vớt. Silāya yoggaṃ sarabho karitvā là con nai thần đã tạo ra phương tiện bằng tảng đá, (nghĩa là) đã tạo ra sự thích hợp để cứu lên khỏi vực thẳm bằng tảng đá giống như bậc thang. Alīnacittaṃ là tâm không đạt đến sự co rút (không nao núng). Ta migaṃ vadesi là ngươi đã tán dương con nai thần bằng vàng ấy khi đang nằm trên giường báu ở đây. Nghe vậy, đức vua suy nghĩ: "Vị này đã không đi săn cùng ta, mà lại biết tất cả sự việc. Làm sao mà biết được nhỉ? Ta sẽ hỏi vị ấy," rồi nói câu kệ thứ chín: "kiṃ tvaṃ nu tatthevā". Ở đây, bhiṃsarūpaṃ (có nghĩa là) vị ấy nói: "Phải chăng trí tuệ của ngài thuộc loại mạnh mẽ, do đó ngài biết được điều này?" Vị Bà-la-môn, trong khi giải thích rằng: "Ta không phải là bậc Toàn Giác, nhưng ý nghĩa của câu kệ do ngài nói, không bị văn tự che lấp, đã hiện ra với ta," đã nói câu kệ thứ mười: "na cevahaṃ". Ở đây, subhāsitānaṃ là của những lời khéo nói, không bị văn tự che lấp. Atthaṃ tadānenti có nghĩa là ý nghĩa nào của chúng, (người trí) mang lại ý nghĩa ấy, (tức là) suy xét. Khi ấy, vị tế sư là vị Tướng quân Chánh pháp. Do đó, đã nói: "atītepi" v.v... Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Aññāsikoṇḍañña.

အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရာဒယောတိအာဒီသု ပန ယာထာဝသရသဂုဏဝသေနာတိ ယထာသဘာဝဂုဏဝသေန. ပဗ္ဗဇ္ဇာဝသေန ပဋိဝေဓဝသေန သုစိရံ သုနိပုဏံ ရတ္တိန္ဒိဝပရိစ္ဆေဒဇာနနဝသေန စ ရတ္တညုတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဌပေတွာ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိအာဒိမာဟ. ပါကဋောဝ ဟောတီတိ သတိပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိကော ပါကဋော ဝိဘူတော ဟောတိ. အညာသိကောဏ္ဍညောတိ သာဝကေသု သဗ္ဗပဌမံ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဉာတကောဏ္ဍညော. သဗ္ဗေသုပိ ဧတဒဂ္ဂေသူတိ သဗ္ဗေသုပိ ဧတဒဂ္ဂသုတ္တေသု, သဗ္ဗေသု ဝါ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌပနေသု.

Còn trong (cụm từ) "Aññāsikoṇḍaññattherādayo" v.v..., yāthāvasarasaguṇavasena là do đức tính theo tự tánh. Để chỉ ra rằng sự thông hiểu lâu năm (rattaññutā) cần được biết đến do sự xuất gia, do sự chứng ngộ, và do sự biết rõ sự phân chia ngày đêm một cách lâu dài và tinh tế, (chú giải) đã nói "ṭhapetvā hi sammāsambuddhaṃ" v.v... Pākaṭova hoti là người đã đạt đến sự sung mãn của niệm và tuệ trở nên rõ ràng, hiển lộ. Aññāsikoṇḍañña là Koṇḍañña, người đã biết bốn Thánh đế đầu tiên trong số các vị Thinh văn. Sabbesupi etadaggesu là trong tất cả các kinh về các vị tối thắng này, hoặc trong tất cả các sự thiết lập về các vị tối thắng này.

ဓုရပတ္တာနီတိ ပတ္တာနံ ပမုခဘူတာနိ ဗာဟိရပတ္တာနိ. နဝုတိဟတ္ထာနီတိ မဇ္ဈိမပုရိသဿ ဟတ္ထေန နဝုတိရတနာနိ. ပဒုမေနေဝ တံ တံ ပဒေသံ ဥတ္တရတိ အတိက္ကမတီတိ ပဒုမုတ္တရော, ဘဂဝါ. ဂန္ဓဒါမမာလာဒါမာဒီဟီတိ အာဒိသဒ္ဒေန ပတ္တဒါမာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တတ္ထ ဂန္ဓဒါမေဟိ ကတမာလာ ဂန္ဓဒါမံ. လဝင်္ဂတက္ကောလဇာတိပုပ္ဖာဒီဟိ ကတမာလာ မာလာဒါမံ. တမာလပတ္တာဒီဟိ ကတမာလာ ပတ္တဒါမံ. ဝင်္ဂပဋ္ဋေတိ ဝင်္ဂဒေသေ ဥပ္ပန္နဃနသုခုမဝတ္ထေ. ဥတ္တမသုခုမဝတ္ထန္တိ ကာသိကဝတ္ထမာဟ.

Dhurapattāni là những chiếc lá bên ngoài, là những chiếc lá chính. Navutihatthāni là chín mươi cubit (ratana) theo tay của một người đàn ông trung bình. Vị ấy vượt qua, đi qua nơi này nơi kia chỉ bằng hoa sen, do đó (gọi là) Padumuttara, Đức Thế Tôn. Trong gandhadāmamālādāmādīhi, từ ādi (v.v...) bao gồm cả tràng lá cây v.v... Ở đây, tràng hoa được làm bằng những chuỗi hương là gandhadāmaṃ. Tràng hoa được làm bằng hoa đinh hương, hoa takkola, hoa lài v.v... là mālādāmaṃ. Tràng hoa được làm bằng lá tamāla v.v... là pattadāmaṃ. Vaṅgapaṭṭe là trên tấm vải dày và mịn được sản xuất ở xứ Vaṅga. Uttamasukhumavatthaṃ là nói đến vải Kāsi (vải Ba-la-nại).

တေပရိဝဋ္ဋဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တပရိယောသာနေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စ’’န္တိအာဒိနာ သစ္စဝသေန, ‘‘ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပရိညေယျ’’န္တိအာဒိနာ ကိစ္စဝသေန, ‘‘ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပရိညာတ’’န္တိအာဒိနာ ကတဝသေန စ တီဟိ အာကာရေဟိ ပရိဝဋ္ဋေတွာ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဒေသိတတ္တာ တယော ပရိဝဋ္ဋာ ဧတဿ အတ္ထီတိ တိပရိဝဋ္ဋံ, တိပရိဝဋ္ဋမေဝ တေပရိဝဋ္ဋံ, တေပရိဝဋ္ဋဉ္စ တံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဉ္စာတိ တေပရိဝဋ္ဋဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ, တဒေဝ သုတ္တန္တံ, တဿ ပရိယောသာနေတိ အတ္ထော.

Ở đây, Teparivaṭṭadhammacakkappavattanasuttantapariyosāne có nghĩa là vào lúc kết thúc bài kinh Chuyển Pháp Luân có ba vòng chuyển. Bởi vì bốn Thánh đế đã được thuyết giảng bằng cách chuyển ba vòng theo ba phương diện — theo phương diện đế (với câu "Đây là Khổ Thánh đế" v.v…), theo phương diện phận sự (với câu "Khổ Thánh đế cần được liễu tri" v.v…), và theo phương diện đã làm (với câu "Khổ Thánh đế đã được liễu tri" v.v…) — nên có ba vòng chuyển (tayo parivaṭṭā), gọi là tiparivaṭṭaṃ. Tiparivaṭṭaṃ cũng là teparivaṭṭaṃ. Teparivaṭṭaṃ và dhammacakkappavattanaṃ (sự chuyển pháp luân) đó là teparivaṭṭadhammacakkappavattanaṃ. Chính đó là kinh (suttantaṃ), và pariyosāne là vào lúc kết thúc kinh ấy.

သာလိဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ အာဒါယာတိ သာလိဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ တတ္ထ လဗ္ဘမာနံ သာလိခီရရသံ အာဒါယ. အနုစ္ဆဝိကန္တိ ဗုဒ္ဓါနံ အနုစ္ဆဝိကံ ခီရပါယသံ ပစာပေမ. ဝေဏိယော ပုရိသဘာဝဝသေန ဗန္ဓိတွာ ကလာပကရဏေ [Pg.149] ကလာပဂ္ဂံ. ခလေ ကလာပါနံ ဌပနဒိဝသေ ခလဂ္ဂံ. မဒ္ဒိတွာ ဝီဟီနံ ရာသိကရဏဒိဝသေ ခလဘဏ္ဍဂ္ဂံ. ကောဋ္ဌေသု ဟိ ဓညဿ ပက္ခိပနဒိဝသေ ကောဋ္ဌဂ္ဂံ.

Sāligabbhaṃ phāletvā ādāya có nghĩa là: Tách gié lúa ra rồi lấy sữa gạo có được ở trong ấy. Anucchavikaṃ có nghĩa là: Chúng ta hãy nấu món cơm sữa thích hợp với các đức Phật. Veṇiyo purisabhāvavasena bandhitvā kalāpakaraṇe kalāpaggaṃ: Do những người nam bó lại thành từng bó, phần lúa tốt nhất trong các bó. Khale kalāpānaṃ ṭhapanadivase khalaggaṃ: Vào ngày chất các bó lúa ở sân đập, phần lúa tốt nhất ở sân đập. Madditvā vīhīnaṃ rāsikaraṇadivase khalabhaṇḍaggaṃ: Vào ngày đập lúa rồi vun thành đống, phần lúa tốt nhất trong các đống lúa. Koṭṭhesu hi dhaññassa pakkhipanadivase koṭṭhaggaṃ: Vào ngày đổ thóc vào trong kho, phần thóc tốt nhất trong kho.

ဒွေ ဂတိယောတိ ဒွေ ဧဝ နိပ္ဖတ္တိယော, ဒွေ နိဋ္ဌာတိ အတ္ထော. တသ္မိံ ကုမာရေ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တေတိ ကောဏ္ဍညမာဏဝဿေဝ လဒ္ဓိယံ ဌတွာ ဣတရေပိ ဆ ဇနာ ပုတ္တေ အနုသာသိံသု. ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပါစီနပဿံ အစလဋ္ဌာနံ နာမ, ယံ ‘‘ဝဇိရာသန’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ. မဟတံ မဟတိယော ဝဟတီတိ ‘‘ပါစီနမုခေါ’’တိ အဝတွာ ‘‘ပါစီနလောကဓာတုအဘိမုခေါ’’တိ ဝုတ္တံ. မံသစက္ခုပိ လောကနာထဿ အပ္ပဋိဃာတံ မဟာဝိသယဉ္စာတိ. စတုရင်္ဂသမန္နာဂတန္တိ ‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စ, အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတူ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၂.၁၈၄; သံ. နိ. ၂.၂၂, ၂၃၇; အ. နိ. ၂.၅; မဟာနိ. ၁၉၆) ဝုတ္တစတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ.

Dve gatiyo có nghĩa là: Chỉ có hai sự thành tựu, có nghĩa là hai sự kết thúc. Tasmiṃ kumāre sabbaññutaṃ patteti koṇḍaññamāṇavasseva laddhiyaṃ ṭhatvā itarepi cha janā putte anusāsiṃsu: Sáu vị còn lại cũng đã đứng trên quan điểm của thanh niên Kiều-trần-như rằng: “Vị thái tử này sẽ chứng đắc Nhất thiết trí” rồi đã khuyên dạy các người con của mình. Bodhirukkhamūle pācīnapassaṃ acalaṭṭhānaṃ nāma, yaṃ ‘‘vajirāsana’’ntipi vuccati: Ở phía đông dưới cội Bồ-đề có nơi được gọi là chỗ bất động, cũng được gọi là “Kim cang tòa.” Mahataṃ mahatiyo vahatīti ‘‘pācīnamukho’’ti avatvā ‘‘pācīnalokadhātuabhimukho’’ti vuttaṃ: Do mang lại những điều vĩ đại cho các bậc vĩ nhân, nên không nói là “hướng về phương đông” mà đã được nói là “hướng về thế giới hệ ở phương đông.” Maṃsacakkhupi lokanāthassa appaṭighātaṃ mahāvisayañcāti: Ngay cả nhục nhãn của đức Thế Tôn cũng không bị chướng ngại và có phạm vi rộng lớn. Caturaṅgasamannāgataṃ có nghĩa là: Sự tinh tấn được trang bị bốn chi phần đã được nói đến (trong kinh) bắt đầu là: “Dù cho chỉ còn lại da, gân, và xương.”

ဣဒံ ပန သဗ္ဗမေဝါတိ ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (မ. နိ. ၁.၂၈၄; ၂.၃၄၁; မဟာဝ. ၁၀) သဗ္ဗမေဝ. ပရိဝိတက္ကမတ္တမေဝ တထာ အတ္ထသိဒ္ဓိယာ အဘာဝတော. ပုပ္ဖိတဖလိတံ ကတွာတိ အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါဟိ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လံ, မဂ္ဂဖလေဟိ သဗ္ဗသော ဖလဘာရဘရိတဉ္စ ကရောန္တော ပုပ္ဖိတံ ဖလိတံ ကတွာ. အပက္ကမိတုကာမော ဟုတွာတိ ဒွေပိ အဂ္ဂသာဝကေ အတ္တနော နိပစ္စကာရံ ကရောန္တေ ဒိသွာ တေသံ ဂုဏာတိရေကတံ ဗဟု မညန္တော ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကာ အပက္ကမိတုကာမော ဟုတွာ. တတ္ထေဝါတိ ဆဒ္ဒန္တဒဟတီရေယေဝ.

Idaṃ pana sabbameva có nghĩa là: Toàn bộ sự việc đã diễn tiến theo thể cách bắt đầu là: “Ta sẽ thuyết giảng giáo pháp cho ai trước tiên?” Parivitakkamattameva tathā atthasiddhiyā abhāvato: (Đó) chỉ là sự suy tầm đơn thuần, vì không có sự thành tựu mục đích như vậy. Pupphitaphalitaṃ katvā có nghĩa là: Làm cho toàn bộ Thánh điển được trổ hoa bằng các thắng trí và vô ngại giải, và làm cho nặng trĩu quả vị bằng các đạo và quả một cách trọn vẹn. Apakkamitukāmo hutvā có nghĩa là: Khi nhìn thấy hai vị Thượng thủ Thinh văn đang thực hiện sự cung kính đối với mình, vị ấy đã suy xét nhiều về sự vượt trội trong các đức hạnh của các ngài rồi đã có ý muốn rời khỏi nơi ở của chư Phật. Tattheva có nghĩa là: Ngay tại bờ hồ Sáu Ngà.

သာရိပုတ္တ-မောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Sāriputta và Moggallāna.

၁၈၉-၁၉၀. ဒုတိယတတိယေသု ဣဒ္ဓိမန္တာနန္တိ ဧတ္ထ မန္တ-သဒ္ဒေါ အတိသယတ္ထဝိသယောတိ ထေရဿ အတိသယိကဣဒ္ဓိတံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဣဒ္ဓိယာ သမ္ပန္နာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သဟ ပံသူဟိ ကီဠိံသူတိ သဟပံသုကီဠိတာ. ဣဓလောကတ္တဘာဝမေဝါတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကအတ္တဘာဝမေဝ. သောဠသ ပညာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတောတိ မဇ္ဈိမနိကာယေ အနုပဒသုတ္တန္တဒေသနာယ ‘‘မဟာပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော, ပုထုပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော, ဟာသပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော, ဇဝနပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော, တိက္ခပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော, နိဗ္ဗေဓိကပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော’’တိ (မ. နိ. ၃.၉၃) ဧဝမာဂတာ [Pg.150] မဟာပညာဒိကာ ဆ, တသ္မိံယေဝ သုတ္တေ အာဂတာ နဝါနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တိပညာ, အရဟတ္တမဂ္ဂပညာတိ ဣမာ သောဠသဝိဓာ ပညာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ သစ္ဆိကတွာ ဌိတော.

189-190. Dutiyatatiyesu iddhimantānaṃ: Ở đây, trong các câu kệ thứ nhì và thứ ba, từ manta có nghĩa là sự vượt trội. Để trình bày về thần thông siêu việt của vị Trưởng lão, câu “iddhiyā sampannānaṃ” đã được nói đến. Saha paṃsūhi kīḷiṃsūti sahapaṃsukīḷitā: Đã cùng chơi đùa với cát bụi. Idhalokattabhāvameva có nghĩa là: Chỉ là thân hiện tại. Soḷasa paññā paṭivijjhitvā ṭhito có nghĩa là: Vị ấy đã an trú sau khi đã thâm nhập, đã chứng ngộ mười sáu loại trí tuệ này là: Sáu loại trí tuệ bắt đầu là đại trí tuệ đã được đề cập trong bài thuyết kinh Anupada thuộc Trung Bộ Kinh rằng: “Này các Tỳ-khưu, Sāriputta là bậc có trí tuệ lớn. Này các Tỳ-khưu, Sāriputta là bậc có trí tuệ sâu rộng. Này các Tỳ-khưu, Sāriputta là bậc có trí tuệ hoan hỷ. Này các Tỳ-khưu, Sāriputta là bậc có trí tuệ nhanh lẹ. Này các Tỳ-khưu, Sāriputta là bậc có trí tuệ sắc bén. Này các Tỳ-khưu, Sāriputta là bậc có trí tuệ thể nhập,” trí tuệ về chín tầng thiền tuần tự đã được đề cập trong chính bài kinh ấy, và trí tuệ về đạo quả A-la-hán.

ပဉှသာကစ္ဆန္တိ ပဉှဿ ပုစ္ဆနဝသေန ဝိဿဇ္ဇနဝသေန စ သာကစ္ဆံ ကရောတိ. အတ္ထိကေဟိ ဥပညာတံ မဂ္ဂန္တိ ဧတံ အနုဗန္ဓနဿ ကာရဏဝစနံ. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံနူနာဟံ ဣမံ ဘိက္ခုံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓေယျံ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဣဒံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓနံ နာမ အတ္ထိကေဟိ ဥပညာတံ မဂ္ဂံ, ဉာတော စေဝ ဥပဂတော စ မဂ္ဂေါတိ အတ္ထော. အထ ဝါ အတ္ထိကေဟိ အမှေဟိ မရဏေ သတိ အမတေနပိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ကေဝလံ အတ္ထီတိ ဥပညာတံ, အနုမာနဉာဏေန ဥပဂန္တွာ ဉာတံ နိဗ္ဗာနံ နာမ အတ္ထိ, တံ မဂ္ဂန္တော ပရိယေသန္တောတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Pañhasākacchanti: Vị ấy thực hiện việc đàm luận bằng cách hỏi và bằng cách trả lời câu hỏi. Atthikehi upaññātaṃ maggaṃ: Đây là lời nói về nguyên nhân của việc đi theo. Điều này đã được nói đến là: “Chắc chắn ta nên đi theo vị Tỳ-khưu này từ phía sau.” Tại sao? Bởi vì việc đi theo từ phía sau này là con đường đã được chỉ dạy bởi những người có nhu cầu, có nghĩa là con đường đã được biết và đã được đi đến. Hoặc là, ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vầy: “Do chúng ta là những người có nhu cầu, khi có sự chết thì cũng phải có sự bất tử,” như vậy (pháp bất tử) chỉ được biết đến là “có,” Niết-bàn được biết đến sau khi đã đến gần bằng trí suy luận là có, vị ấy đang tìm kiếm, đang truy tầm pháp ấy.

နေသံ ပရိသာယာတိ ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ ပရိဝါရဘူတပရိသာယ. ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေတိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ ဒွေ မဟာနုဘာဝေ သာဝကေ. ဌာနန္တရေတိ အဂ္ဂသာဝကတ္တသညိတေ ဌာနန္တရေ ဌပေသိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ‘‘အဂ္ဂသာဝကေ’’တိ အဝတွာ ‘‘မဟာသာဝကေ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ အညေပိ မဟာထေရာ အဘိညာတာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန ‘‘မဟာသာဝကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘန္တိ, ဣမေယေဝ ပန သာဝကေသု အနညသာဓာရဏဘူတာ ဝိသေသတော ‘‘မဟာသာဝကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဒွေပိ မဟာသာဝကေ’’တိ ဝုတ္တံ.

Nesaṃ parisāya có nghĩa là: Trong hội chúng là đoàn tùy tùng của hai vị Thượng thủ Thinh văn. Dve aggasāvake có nghĩa là: Hai vị Thinh văn có đại oai lực là Sāriputta và Moggallāna. Ṭhānantare: Ngài đã đặt vào địa vị được gọi là địa vị Thượng thủ Thinh văn. Tại sao ở đây không nói là “aggasāvake” mà lại nói là “mahāsāvake”? Mặc dù các vị Đại Trưởng lão khác, do sự hợp thành các đức hạnh đặc biệt như là các thắng trí, cũng được gọi là “đại Thinh văn,” nhưng chỉ có hai vị Thinh văn này là đặc biệt không chung với các vị khác, để trình bày rằng các ngài đáng được gọi là “đại Thinh văn,” câu “dvepi mahāsāvake” đã được nói đến.

မဟာကဿပတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Mahākassapa.

၁၉၁. စတုတ္ထေ ယသ္မာ ဓုတဝါဒဓုတဓမ္မဓုတင်္ဂါနိ ဓုတမူလကာနိ, တသ္မာ ‘‘ဓုတော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ အာရဒ္ဓံ, တတ္ထ ကိလေသေ ဓုနိ ဓုတဝါတိ ဓုတော, ဓုတကိလေသော ပုဂ္ဂလော, ကိလေသဓုနနော ဝါ ဓမ္မော, ကိလေသဓုနနော ဓမ္မောတိ စ သပုဗ္ဗဘာဂေါ အရိယမဂ္ဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တံ ဓုတသညိတံ ကိလေသဓုနနဓမ္မံ ဝဒတိ, ပရေ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ ဓုတဝါဒေါ. စတုက္ကဉ္စေတ္ထ သမ္ဘဝတီတိ တံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဧတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တယိဒန္တိ နိပါတော, တဿ သော အယန္တိ အတ္ထော. ဓုတဘူတဿ ဓုတဘူတာ ဓမ္မာ ဓုတဓမ္မာ. အပ္ပိစ္ဆတာ သန္တုဋ္ဌိတာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာ ဧဝ[Pg.151]. ကိလေသေ သမ္မာ လိခတိ တစ္ဆတီတိ သလ္လေခေါ, ကိလေသဇေဂုစ္ဆီ, တဿ ဘာဝေါ သလ္လေခတာ. ဒွီဟိပိ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စတီတိ ပဝိဝေကော, ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလော ပုဂ္ဂလော, တဿ ဘာဝေါ ပဝိဝေကတာ. ဣမိနာ သရီရဋ္ဌပနမတ္တေန အတ္ထီတိ ဣဒမဋ္ဌိ တ္ထ-ကာရဿ ဋ္ဌ-ကာရံ ကတွာ, တဿ ဘာဝေါ ဣဒမဋ္ဌိတာ, ဣမေဟိ ဝါ ကုသလဓမ္မေဟိ အတ္ထိ ဣဒမဋ္ဌိ, ယေန ဉာဏေန ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန နာမ ပံသုကူလိကင်္ဂါဒီသု ပတိဋ္ဌိတေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ဓုတဂုဏေ သမာဒိယတိ စေဝ ပရိဟရတိ စ, တံ ဉာဏံ ဣဒမဋ္ဌိတာ. တေနာဟ – ‘‘ဣဒမဋ္ဌိတာ ဉာဏမေဝါ’’တိ. ဓုတဓမ္မာ နာမာတိ ဓုတင်္ဂသေဝနာယ ပဋိပက္ခဘူတာနံ ပါပဓမ္မာနံ ဓုနနဝသေန ပဝတ္တိယာ ဓုတောတိ လဒ္ဓနာမာယ ဓုတင်္ဂစေတနာယ ဥပကာရကာ ဓမ္မာတိ ကတွာ ဓုတဓမ္မာ နာမ. အနုပတန္တီတိ တဒန္တောဂဓာ တပ္ပရိယာပန္နာ ဟောန္တိ တဒုဘယဿေဝ ပဝတ္တိဝိသေသဘာဝတော. ပဋိက္ခေပဝတ္ထူသူတိ ဓုတင်္ဂသေဝနာယ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဝတ္ထူသု ပဟာတဗ္ဗဝတ္ထူသု.

191. Ở đoạn thứ tư, vì dhutavāda (người thuyết về hạnh đầu đà), dhutadhamma (pháp đầu đà), và dhutaṅga (chi phần đầu đà) có nguồn gốc từ dhuta (sự rũ bỏ), nên đã bắt đầu bằng câu “dhuto veditabbo” (cần được hiểu là người đã rũ bỏ). Ở đây, dhuto có nghĩa là người đã rũ bỏ (dhuni) các phiền não (kilese), là người có phiền não đã được rũ bỏ. Hoặc pháp rũ bỏ phiền não, và pháp rũ bỏ phiền não này cần được hiểu là Thánh đạo cùng với các giai đoạn chuẩn bị. Người thuyết giảng (vadati) về pháp rũ bỏ phiền não được gọi là dhuta đó, và thiết lập (patiṭṭhāpeti) người khác trong pháp ấy, nên gọi là dhutavādo (người thuyết về hạnh đầu đà). Và vì ở đây có thể có bốn loại, để chỉ ra điều đó, đã bắt đầu bằng câu “ettha panā” (còn ở đây). Tayidaṃ là một tiểu từ, có nghĩa là “so ayaṃ” (chính là cái này). Các pháp đã trở thành sự rũ bỏ của người đã trở thành sự rũ bỏ là dhutadhammā (pháp đầu đà). Appicchatā (sự ít ham muốn) và santuṭṭhitā (sự biết đủ) đã được nói ở dưới. Sallekho là sự gọt giũa, bào mòn phiền não một cách đúng đắn; người ghê tởm phiền não, trạng thái của người đó là sallekhatā (sự gọt giũa). Paviveko là sự viễn ly khỏi cả hai loại dục; người thường xuyên có tác ý như lý, trạng thái của người đó là pavivekatā (sự viễn ly). Idamaṭṭhi là có (atthi) bằng chính sự tồn tại của thân này (iminā sarīraṭṭhapanamattena), bằng cách biến ttha-kāra thành ṭṭha-kāra, trạng thái của nó là idamaṭṭhitā. Hoặc idamaṭṭhi là có (atthi) bằng các thiện pháp này (imehi kusaladhammehi), trí tuệ nào mà nhờ đó người ta thọ trì và thực hành các phẩm hạnh đầu đà theo như đã được chỉ dạy rằng “một vị xuất gia nên an trú trong các chi phần như hạnh phấn tảo y”, trí tuệ đó là idamaṭṭhitā. Do đó, ngài nói: “idamaṭṭhitā ñāṇamevā” (idamaṭṭhitā chính là trí tuệ). Dhutadhammā nāma (gọi là pháp đầu đà) là vì chúng là các pháp hỗ trợ cho tư tâm đầu đà, vốn được gọi là dhuta (sự rũ bỏ) do sự vận hành theo cách rũ bỏ các ác pháp đối nghịch với việc thực hành các chi phần đầu đà. Anupatanti có nghĩa là chúng được bao hàm trong đó, thuộc về đó, vì chúng là những biểu hiện đặc biệt của cả hai. Paṭikkhepavatthūsu có nghĩa là trong các đối tượng cần được từ bỏ, các đối tượng cần được loại trừ bằng việc thực hành các chi phần đầu đà.

ပံသုကူလိကင်္ဂံ…ပေ… နေသဇ္ဇိကင်္ဂန္တိ ဥဒ္ဒေသောပိ ပေယျာလနယေန ဒဿိတော. ယဒေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၂ အာဒယော) ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တံ. ဓုတဝါဒဂ္ဂဟဏေနေဝ ထေရဿ ဓုတဘာဝေါပိ ဂဟိတော ဟောတီတိ ‘‘ဓုတဝါဒါန’’န္တေဝ ဝုတ္တံ. အယံ မဟာတိ အဘိနီဟာရာဒိမဟန္တတာယပိ သာသနဿ ဥပကာရိတာယပိ အယံ ထေရော မဟာ, ဂုဏမဟန္တတာယ ပသံသာဝစနမေဝ ဝါ ဧတံ ထေရဿ ယဒိဒံ မဟာကဿပေါတိ ယထာ ‘‘မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’’တိ.

“Paṃsukūlikaṅgaṃ…pe… nesajjikaṅgan”ti (hạnh phấn tảo y… cho đến… hạnh thường tọa), phần đề mục cũng được trình bày theo phương pháp tỉnh lược (peyyāla). Những gì cần nói ở đây, tất cả đã được nói một cách chi tiết trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga, 1.22 trở đi). Chỉ bằng việc dùng từ “dhutavāda” (người thuyết về hạnh đầu đà), trạng thái đầu đà của vị trưởng lão cũng đã được bao hàm, nên chỉ nói là “dhutavādānaṃ” (của những người thuyết về hạnh đầu đà). “Ayaṃ mahā” (vị này là bậc vĩ đại), vị trưởng lão này vĩ đại cả về sự vĩ đại của lời phát nguyện ban đầu, cả về sự hữu ích cho giáo pháp. Hoặc đây chỉ là lời tán thán về sự vĩ đại trong phẩm hạnh của vị trưởng lão, đó là Mahākassapa (Đại Ca Diếp), giống như “Mahāmoggallāno” (Đại Mục Kiền Liên).

သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာယ ဝတ္ထုတ္တယေ သဉ္ဇာတပ္ပသာဒတာယ ဥပါသကဘာဝေ ဌိတတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ. ဧတဿ အဂ္ဂဘာဝဿာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. သစ္စကာရောတိ သစ္စဘာဝါဝဟော ကာရော, အဝိသံဝါဒနဝသေန ဝါ တဒတ္ထသာဓနောတိ အတ္ထော. ကောလာဟလန္တိ ကုတူဟလဝိပ္ဖာရော. သတ္ထာ သတ္တမေ သတ္တမေ သံဝစ္ဆရေ ဓမ္မံ ကထေန္တော သတ္တာနံ သဝနယောဂ္ဂံ ကာလံ သလ္လက္ခေန္တော ဒိဝါ သာယနှသမယံ ကထေတိ, ရတ္တိယံ သကလယာမံ. တေနာဟ – ‘‘ဗြာဟ္မဏော ဗြာဟ္မဏေ အာဟ – ‘ဘောတိ ကိံ ရတ္တိံ ဓမ္မံ သုဏိဿသိ ဒိဝါ’’’တိ. ဝိဿာသိကောတိ ဝိဿာသိကဘာဝေါ. ‘‘တတော ပဋ္ဌာယ သော’’တိ ဝါ ပါဌော.

Do đã an trú trong tư cách người cận sự nam vì có lòng tịnh tín phát sanh đối với ba đối tượng (vatthuttaya) qua bài thuyết pháp của Bậc Đạo Sư, nên đã nói: “uposathaṅgāni adhiṭṭhāyā” (sau khi đã thọ trì các chi phần của ngày trai giới) v.v... Cần được kết nối với “etassa aggabhāvassa” (của trạng thái tối thượng này). Saccakāro có nghĩa là hành động mang lại trạng thái chân thật, hoặc có nghĩa là sự thành tựu mục đích đó bằng cách không sai lời. Kolāhalaṃ là sự náo động do hiếu kỳ. Bậc Đạo Sư, khi thuyết pháp vào mỗi năm thứ bảy, nhận thấy thời điểm thích hợp cho chúng sanh nghe pháp, ngài thuyết vào ban ngày và buổi chiều, và suốt cả canh trong đêm. Do đó, có câu: “Vị Bà-la-môn nói với người nữ Bà-la-môn: ‘Này bà, bà sẽ nghe pháp vào ban đêm hay ban ngày?’” Vissāsiko có nghĩa là trạng thái thân thiết. Hoặc có dị bản là “Tato paṭṭhāya so” (Kể từ đó, vị ấy).

ဒွေ [Pg.152] အသင်္ချေယျာနိ ပူရိတပါရမိဿာတိ ဣဒံ သာ ပရမ္ပရာယ သောတပတိတံ အတ္ထံ ဂဟေတွာ အာဟ. အဒိန္နဝိပါကဿာတိ အဝိပက္ကဝိပါကဿ. ဘဒ္ဒကေ ကာလေတိ ယုတ္တေ ကာလေ. နက္ခတ္တန္တိ နက္ခတ္တေန လက္ခိတံ ဆဏံ. တသ္မိံ တသ္မိဉှိ နက္ခတ္တေ အနုဘဝိတဗ္ဗဆဏာနိ နက္ခတ္တာနိ နာမ, ဣတရာနိ ပန ဆဏာနိ နာမ. သမ္မာပတိတဒုက္ခတော ဝိမောစနေန တတော နိယျာနာဝဟတာယ ဣစ္ဆိတတ္ထဿ လဘာပနတော စ နိယျာနိကံ. တေသန္တိ သုဝဏ္ဏပဒုမာနံ. ဩလမ္ဗကာတိ သုဝဏ္ဏရတနဝိစိတ္တာ ရတနဒါမာ. ပုညနိယာမေနာတိ ပုညာနုဘာဝသိဒ္ဓေန နိယာမေန. သွဿ ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ ဒါတုံ ကတောကာသော. ဖုဿရထန္တိ မင်္ဂလရထံ. သေတစ္ဆတ္တဥဏှီသဝါလဗီဇနိခဂ္ဂမဏိပါဒုကာနိ ပဉ္စဝိဓံ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍန္တိ ဝဒန္တိ. ဣဓ ပန သေတစ္ဆတ္တံ ဝိသုံ ဂဟိတန္တိ သီဟာသနံ ပဉ္စမံ ကတွာ ဝဒန္တိ. ပါရုပနကဏ္ဏန္တိ ပါရုပနဝတ္ထဿ ဒသန္တံ. ဒိဗ္ဗဝတ္ထဒါယိပုညာနုဘာဝစောဒိတော ‘‘နနု တာတာ ထူလ’’န္တိ အာဟ. အဟော တပဿီတိ အဟော ကပဏော အဟံ ရာဇာတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓါနံ သဒ္ဒဟိတွာတိ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ သဒ္ဒဟိတွာ. စင်္ကမနသတာနီတိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒျတ္ထော. တေန ဟိ အဂ္ဂိသာလာဒီနိ ပဗ္ဗဇိတသာရုပ္ပာနိ ဌာနာနိ သင်္ဂဏှာတိ.

“Dve asaṅkhyeyyāni pūritapāramissā” (của người đã viên mãn ba-la-mật trong hai a-tăng-kỳ), câu này vị ấy nói sau khi đã nắm bắt ý nghĩa được truyền miệng qua các thế hệ. “Adinnavipākassa” có nghĩa là của (nghiệp) có quả chưa chín muồi. “Bhaddake kāle” có nghĩa là vào thời điểm thích hợp. “Nakkhattaṃ” là lễ hội được đánh dấu bằng một vì sao. Các lễ hội cần được cử hành vào những vì sao nhất định được gọi là nakkhatta, còn các lễ hội khác thì chỉ gọi là chaṇa. Niyyānikaṃ (đưa đến sự giải thoát) là vì nó mang lại sự thoát ra khỏi khổ đau đã xảy đến, bằng cách giải thoát khỏi đó, và vì nó giúp đạt được điều mong muốn. “Tesaṃ” là của những hoa sen vàng ấy. “Olambakā” là những tràng hoa bằng ngọc báu được trang trí bằng vàng và đá quý. “Puññaniyāmena” có nghĩa là theo quy luật được thành tựu nhờ oai lực của phước báu. Vị ấy đã được tạo cơ hội để trao vương quốc Bārāṇasī. “Phussarathaṃ” là cỗ xe tốt lành. Người ta nói rằng năm loại vương ấn (rājakakudhabhaṇḍa) là: lọng trắng, khăn vành, quạt lông, gươm báu, và giày ngọc. Nhưng ở đây, vì lọng trắng được kể riêng, nên người ta nói ngai vàng là thứ năm. “Pārupanakaṇṇaṃ” là mép của tấm y choàng. Được thúc đẩy bởi oai lực của phước báu cúng dường thiên y, vị ấy đã nói: “Này cha, chẳng phải nó thô sao?”. “Aho tapassī” có nghĩa là “Ôi, ta, một vị vua đáng thương thay!”. “Buddhānaṃ saddahitvā” có nghĩa là sau khi đã có đức tin vào giáo pháp của các vị Phật. “Caṅkamanasatāni”, từ “iti” có nghĩa là “v.v...”. Do đó, nó bao gồm các nơi thích hợp cho người xuất gia như nhà lửa v.v...

သာဓုကီဠိတန္တိ အရိယာနံ ပရိနိဗ္ဗုတဋ္ဌာနေ ကာတဗ္ဗသက္ကာရံ ဝဒတိ. နပ္ပမဇ္ဇိ, နိရောဂါ အယျာတိ ပုစ္ဆိတာကာရဒဿနံ. ပရိနိဗ္ဗုတာ ဒေဝါတိ ဒေဝီ ပဋိဝစနံ အဒါသိ. ပဋိယာဒေတွာတိ နိယျာတေတွာ. သမဏကပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ သမိတပါပေဟိ အရိယေဟိ အနုဋ္ဌာတဗ္ဗပဗ္ဗဇ္ဇံ. သော ဟိ ရာဇာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဝေသဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ‘‘ဣဒမေဝ ဘဒ္ဒက’’န္တိ တာဒိသံယေဝ လိင်္ဂံ ဂဏှိ. တတ္ထေဝါတိ ဗြဟ္မလောကေ ဧဝ. ဝီသတိမေ ဝဿေ သမ္ပတ္တေတိ အာဟရိတွာ သမ္ဗန္ဓော. ဗြဟ္မလောကတော စဝိတွာ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ, ဗြဟ္မစရိယာဓိကာရဿ စ စိရကာလသမ္ဘူတတ္တာ ‘‘ဧဝရူပံ ကထံ မာ ကထေထာ’’တိ အာဟ. ဝီသတိ ဓရဏာနိ နိက္ခန္တိ ဝဒန္တိ, ပဉ္စပလံ နိက္ခန္တိ အပရေ. ဣတ္ထာကရောတိ ဣတ္ထိရတနဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ. အယျဓီတာတိ အမှာကံ အယျဿ ဓီတာ, ဘဒ္ဒကာပိလာနီတိ အတ္ထော. သမာနပဏ္ဏန္တိ သဒိသပဏ္ဏံ သဒိသလေခံ ကုမာရဿ ကုမာရိကာယ စ ယုတ္တံ ပဏ္ဏလေခံ. တေ ပုရိသာ သမာဂတဋ္ဌာနတော မဂဓရဋ္ဌေ မဟာတိတ္ထဂါမံ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာဂလနဂရဉ္စ ဥဒ္ဒိဿ အပက္ကမန္တာ အညမညံ ဝိဿဇ္ဇန္တာ နာမ ဟောန္တီတိ ‘‘ဣတော စ ဧတ္တော စ ပေသေသု’’န္တိ ဝုတ္တာ.

“Lễ hội tốt đẹp” (Sādhukīḷitaṃ) có nghĩa là sự tôn kính cần được thực hiện tại nơi các bậc Thánh đã nhập Niết-bàn. “Ngài không xao lãng, thưa tôn giả, ngài có được vô bệnh không?” là cách thể hiện việc hỏi thăm. “Thưa thiên tử, ngài đã nhập Niết-bàn rồi,” hoàng hậu đã trả lời như vậy. “Sau khi đã chuẩn bị” (Paṭiyādetvā) có nghĩa là sau khi đã dâng cúng. “Sự xuất gia của bậc sa-môn” (Samaṇakapabbajjaṃ) là sự xuất gia cần được thực hành bởi các bậc Thánh, những người đã dập tắt các điều ác. Vị vua ấy, vì đã thấy tướng mạo của các vị Phật Độc Giác, đã nghĩ rằng “chính điều này là tốt đẹp” và đã thọ nhận tướng mạo tương tự như vậy. “Ngay tại nơi ấy” (Tattheva) có nghĩa là ngay tại cõi Phạm thiên. “Khi đã đến năm thứ hai mươi” (Vīsatime vasse sampatte), cần được hiểu trong mối liên hệ. Vì đã mệnh chung từ cõi Phạm thiên và tái sanh, và vì quyền năng của phạm hạnh đã được tích lũy từ lâu, nên ngài đã nói: “Xin đừng nói lời như vậy.” Người ta nói một `nikkha` là hai mươi `dharaṇa`, những người khác nói một `nikkha` là năm `pala`. “Mỏ châu báu của nữ nhân” (Itthākaro) là nơi phát sanh của nữ bảo. “Con gái của tôn giả” (Ayyadhītā) có nghĩa là con gái của tôn giả chúng ta, tức là Bhaddā Kāpilānī. “Bức thư tương đồng” (Samānapaṇṇaṃ) là bức thư tương tự, bức thư tương xứng, bức thư phù hợp cho cả hoàng tử và công chúa. Những người đàn ông ấy, từ nơi đã gặp nhau, hướng đến làng Mahātittha ở xứ Magadha và thành phố Sāgala ở xứ Madda, rồi họ rời đi, được gọi là những người chia tay nhau, nên được nói là “đã phái đi từ đây và từ đó.”

ပုပ္ဖဒါမန္တိ ဟတ္ထိဟတ္ထပ္ပမာဏံ ပုပ္ဖဒါမံ. တာနီတိ တာနိ ဥဘောဟိ ဂန္ထာပိတာနိ ဒွေ ပုပ္ဖဒါမာနိ. တေတိ ဥဘော ဘဒ္ဒါ စေဝ ပိပ္ပလိကုမာရော စ[Pg.153]. လောကာမိသေနာတိ ကာမဿာဒေန. အသံသဋ္ဌာတိ န သံယုတ္တာ ဃဋေ ဇလန္တေန ဝိယ ပဒီပေန အဇ္ဈာသယေ သမုဇ္ဇလန္တေန ဝိမောက္ခဗီဇေန သမုဿာဟိတစိတ္တတ္တာ. ယန္တဗဒ္ဓါနီတိ သဿသမ္ပာဒနတ္ထံ တတ္ထ တတ္ထ ဒွါရကဝါဋယောဇနဝသေန ဗဒ္ဓါနိ နိက္ခမနတုမ္ဗာနိ. ကမ္မန္တောတိ ကသိကမ္မကရဏဋ္ဌာနံ. ဒါသိကဂါမာတိ ဒါသာနံ ဝသနဂါမာ. ဩသာရေတွာတိ ပက္ခိပိတွာ. အာကပ္ပကုတ္တဝသေနာတိ အာကာရဝသေန ကိရိယာဝသေန. အနနုစ္ဆဝိကန္တိ ပဗ္ဗဇိတဘာဝဿ အနနုရူပံ. တဿ မတ္ထကေတိ ဒွေဓာပထဿ ဒွိဓာဘူတဋ္ဌာနေ. ဧတေသံ သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ နိသီဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သာ ပန တတ္ထ သတ္ထု နိသဇ္ဇာ ဧဒိသီတိ ဒဿေတုံ – ‘‘နိသီဒန္တော ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယာ ဗုဒ္ဓါနံ အပရိမိတကာလသမ္ဘူတာစိန္တေယျာပရိညေယျပုညသမ္ဘာရူပစယနိဗ္ဗတ္တာ ရူပပ္ပဘာဝဗုဒ္ဓဂုဏဝိဇ္ဇောတိတာ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏအသီတိအနုဗျဉ္ဇနသမုဇ္ဇလိတာ ဗျာမပ္ပဘာကေတုမာလာလင်္ကတာ သဘာဝသိဒ္ဓိတာယ အကိတ္တိမာ ရူပကာယသိရီ, တံယေဝ မဟာကဿပဿ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗပ္ပသာဒသံဝဒ္ဓနတ္ထံ အနိဂ္ဂူဟိတွာ နိသိန္နော ဘဂဝါ ‘‘ဗုဒ္ဓဝေသံ ဂဟေတွာ…ပေ… နိသီဒီ’’တိ ဝုတ္တော. အသီတိဟတ္ထပ္ပဒေသံ ဗျာပေတွာ ပဝတ္တိယာ အသီတိဟတ္ထာတိ ဝုတ္တာ. သတသာခေါတိ ဗဟုသာခေါ အနေကသာခေါ. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောဝ အဟောသိ နိရန္တရံ ဗုဒ္ဓရသ္မီဟိ သမန္တတော သမောကိဏ္ဏဘာဝတော.

“Vòng hoa” (Pupphadāmaṃ) là vòng hoa có kích thước bằng vòi voi. “Chúng” (Tāni) là hai vòng hoa được kết bởi cả hai người. “Họ” (Te) là cả hai, Bhaddā và hoàng tử Pippali. “Bởi mồi nhử của thế gian” (Lokāmisena) có nghĩa là bởi sự khoái lạc của dục vọng. “Không bị vướng mắc” (Asaṃsaṭṭhā) có nghĩa là không bị ràng buộc, vì tâm của họ được thôi thúc bởi hạt giống giải thoát đang bừng sáng trong nội tâm, giống như ngọn đèn cháy trong bình. “Được buộc bằng máy móc” (Yantabaddhāni) là những ống thoát nước được buộc bằng cách lắp cửa cống ở các nơi khác nhau để thu hoạch mùa màng. “Nơi làm việc” (Kammanto) là nơi làm công việc đồng áng. “Làng của người hầu” (Dāsikagāmā) là những ngôi làng nơi các người hầu sinh sống. “Sau khi cho vào” (Osāretvā) có nghĩa là sau khi đặt vào. “Theo cách cử chỉ” (Ākappakuttavasena) có nghĩa là theo cách hành động, theo cách cử chỉ. “Không thích hợp” (Ananucchavikaṃ) là không tương xứng với thân phận của người xuất gia. “Trên đỉnh của nó” (Tassa matthake) là tại nơi con đường chia làm hai ngả. Cần phải giúp đỡ những người này, vì vậy ngài đã ngồi xuống, đây là mối liên hệ. Để chỉ ra rằng việc ngồi của Bậc Đạo Sư ở đó là như thế này, câu “Và khi đang ngồi...” đã được nói. Ở đó, vẻ huy hoàng của sắc thân (rūpakāyasirī) của các vị Phật, vốn tự nhiên thành tựu, không do tạo tác, được tạo ra từ sự tích lũy các kho tàng phước báu không thể nghĩ bàn, không thể đo lường, được tích lũy trong vô lượng thời gian, được chiếu sáng bởi uy lực của sắc thân và các đức hạnh của Phật, rực rỡ với ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân và tám mươi vẻ đẹp phụ, được trang hoàng bởi vầng hào quang một sải và vòng hào quang trên đỉnh đầu; chính vẻ huy hoàng ấy, Đức Thế Tôn đã ngồi mà không che giấu, để làm tăng trưởng niềm tịnh tín chưa từng có nơi ngài Đại Ca-diếp, nên được nói là “đã mang tướng mạo của một vị Phật... và đã ngồi xuống.” Vì lan rộng ra một vùng tám mươi hắc tay, nên được gọi là “tám mươi hắc tay”. “Trăm cành” (Satasākho) có nghĩa là nhiều cành, vô số cành. “Đã trở thành màu vàng” (Suvaṇṇavaṇṇo eva ahosi) vì liên tục được bao phủ khắp nơi bởi các tia sáng của Đức Phật.

တီသု ဌာနေသူတိ ဒူရတော နာတိဒူရေ အာသန္နေတိ တီသု ဌာနေသု. တီဟိ ဩဝါဒေဟီတိ ‘‘တသ္မာတိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘တိဗ္ဗံ မေ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝိဿတိ ထေရေသု နဝေသု မဇ္ဈိမေသူ’တိ. ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗံ. တသ္မာတိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မံ သုဏိဿာမိ ကုသလူပသံဟိတံ, သဗ္ဗံ တံ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကရိတွာ သဗ္ဗံ စေတသာ သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏိဿာမီ’တိ, ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗံ. တသ္မာတိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘သာတသဟဂတာ စ မေ ကာယဂတာသတိ န ဝိဇဟိဿတီ’တိ, ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄) ဣမေဟိ တီဟိ ဩဝါဒေဟိ. ဧတ္ထ ဟိ ဘဂဝါ ပဌမံ ဩဝါဒံ ထေရဿ ဗြာဟ္မဏဇာတိကတ္တာ ဇာတိမာနပ္ပဟာနတ္ထမဘာသိ, ဒုတိယံ ဗာဟုသစ္စံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကအဟံကာရပ္ပဟာနတ္ထံ, တတိယံ ဥပဓိသမ္ပတ္တိံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကအတ္တသိနေဟပ္ပဟာနတ္ထံ[Pg.154]. မုဒုကာ ခေါ တျာယန္တိ မုဒုကာ ခေါ တေ အယံ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧဝမာဟ? ထေရေန သဟ စီဝရံ ပရိဝတ္တေတုကာမတာယ. ကသ္မာ ပရိဝတ္တေတုကာမော ဇာတောတိ? ထေရံ အတ္တနော ဌာနေ ဌပေတုကာမတာယ. ကိံ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ, ဧဝံ ပနဿ အဟောသိ ‘‘ဣမေန စိရံ ဌဿန္တိ, ကဿပေါ ပန ဝီသတိဝဿသတာယုကော, သော မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာယံ ဝသိတွာ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟံ ကတွာ မမ သာသနံ ပဉ္စဝဿသဟဿပရိမာဏကာလပ္ပဝတ္တနကံ ကရိဿတီတိ အတ္တနော ဌာနေ ဌပေသိ. ဧဝံ ဘိက္ခူ ကဿပဿ သုဿူသိတဗ္ဗံ မညိဿန္တီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ.

“Ở ba nơi” (Tīsu ṭhānesu) có nghĩa là ở ba nơi: từ xa, không quá xa, và gần. “Bởi ba lời giáo huấn” (Tīhi ovādehi) là bởi ba lời giáo huấn này: “Này Kassapa, do đó, ngươi phải học tập như sau: ‘Tàm và quý sắc bén sẽ được thiết lập nơi ta đối với các vị trưởng lão, các vị mới tu, và các vị trung niên.’ Này Kassapa, ngươi phải học tập như vậy. Này Kassapa, do đó, ngươi phải học tập như sau: ‘Bất cứ giáo pháp nào liên quan đến thiện pháp mà ta nghe, ta sẽ lắng nghe giáo pháp ấy với tai lắng nghe, ghi nhớ, tác ý, và thấu suốt tất cả bằng tâm.’ Này Kassapa, ngươi phải học tập như vậy. Này Kassapa, do đó, ngươi phải học tập như sau: ‘Niệm thân đi kèm với hỷ sẽ không rời bỏ ta.’ Này Kassapa, ngươi phải học tập như vậy” (Tương Ưng Bộ II, 154). Ở đây, Đức Thế Tôn đã thuyết lời giáo huấn thứ nhất để đoạn trừ lòng kiêu mạn về dòng dõi của vị trưởng lão, vì ngài thuộc dòng dõi Bà-la-môn; lời thứ hai để đoạn trừ lòng tự cao có thể phát sanh do sự uyên bác; lời thứ ba để đoạn trừ lòng yêu mến bản thân có thể phát sanh do sự thành tựu về các vật dụng. “Mềm mại thay là của ngươi” (Mudukā kho tyāyaṃ) có nghĩa là “mềm mại thay là cái này của ngươi”. Nhưng tại sao Đức Thế Tôn lại nói như vậy? Vì ngài muốn đổi y với vị trưởng lão. Tại sao ngài lại muốn đổi y? Vì ngài muốn đặt vị trưởng lão vào vị trí của mình. Phải chăng không có các ngài Sāriputta và Moggallāna? Có, nhưng ngài đã nghĩ như thế này: “Những vị này sẽ không sống lâu. Còn Kassapa thì có tuổi thọ một trăm hai mươi năm. Sau khi ta nhập Niết-bàn, vị ấy sẽ ở tại hang Sattapaṇṇi, thực hiện việc kết tập Pháp và Luật, và sẽ làm cho giáo pháp của ta tồn tại trong khoảng thời gian năm ngàn năm.” Vì vậy, ngài đã đặt vị ấy vào vị trí của mình. “Như vậy, các Tỳ-khưu sẽ nghĩ rằng cần phải lắng nghe Kassapa.” Do đó, ngài đã nói như vậy.

စန္ဒူပမောတိ စန္ဒသဒိသော ဟုတွာ. ကိံ ပရိမဏ္ဍလတာယ? နော, အပိစ ခေါ ယထာ စန္ဒော ဂဂနတလံ ပက္ခန္ဒမာနော န ကေနစိ သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ဝါ သိနေဟံ ဝါ အာလယံ ဝါ ကရောတိ, န စ န ဟောတိ မဟာဇနဿ ပိယော မနာပေါ, အယမ္ပိ ဧဝံ ကေနစိ သဒ္ဓိံ သန္ထဝါဒီနံ အကရဏေန ဗဟုဇနဿ ပိယော မနာပေါ စန္ဒူပမော ဟုတွာ ခတ္တိယကုလာဒီနိ စတ္တာရိ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတီတိ အတ္ထော. အပကဿေဝ ကာယံ အပကဿ စိတ္တန္တိ တေနေဝ သန္ထဝါဒီနံ အကရဏေန ကာယဉ္စ စိတ္တဉ္စ အပကဍ္ဎိတွာ, အပနေတွာတိ အတ္ထော. နိစ္စံ နဝေါတိ နိစ္စနဝကောဝ, အာဂန္တုကသဒိသော ဟုတွာတိ အတ္ထော. အာဂန္တုကော ဟိ ပဋိပါဋိယာ သမ္ပတ္တဂေဟံ ပဝိသိတွာ သစေ နံ ဃရသာမိကာ ဒိသွာ ‘‘အမှာကမ္ပိ ပုတ္တဘာတရော ဝိပ္ပဝါသံ ဂန္တွာ ဧဝံ ဝိစရိံသူ’’တိ အနုကမ္ပမာနာ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေန္တိ, ဘုတ္တမတ္တောယေဝ ‘‘တုမှာကံ ဘာဇနံ ဂဏှထာ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ပက္ကမတိ, န တေဟိ သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ဝါ ကရောတိ, ကိစ္စကရဏီယာနိ ဝါ သံဝိဒဟတိ, ဧဝမယမ္ပိ ပဋိပါဋိယာ သမ္ပတ္တံ ဃရံ ပဝိသိတွာ ယံ ဣရိယာပထေ ပသန္နာ မနုဿာ ဒေန္တိ, တံ ဂဟေတွာ ဆိန္နသန္ထဝေါ တေသံ ကိစ္စကရဏီယေ အဗျာဝဋော ဟုတွာ နိက္ခမတီတိ ဒီပေတိ.

Candūpamo có nghĩa là trở nên giống như mặt trăng. Có phải vì sự tròn đầy không? Không phải. Mà là, cũng như mặt trăng khi đi vào bầu trời không tạo ra sự thân quen, tình thương, hay quyến luyến với bất cứ ai, nhưng vẫn được đại chúng yêu mến, hài lòng. Vị này cũng vậy, do không tạo ra sự thân quen v.v... với bất cứ ai, nên được nhiều người yêu mến, hài lòng, trở nên như mặt trăng, đi đến bốn gia tộc Sát-đế-lỵ v.v... đó là ý nghĩa. Apakasseva kāyaṃ apakassa citta có nghĩa là do không tạo ra sự thân quen v.v... nên kéo lui thân và tâm, tức là dời đi. Niccaṃ navo có nghĩa là luôn luôn như người mới đến, tức là trở nên giống như khách lạ. Thật vậy, người khách lạ khi vào nhà đã đến theo thứ tự, nếu chủ nhà thấy và thương xót rằng "con trai, anh em của chúng ta đi xa cũng đã lang thang như vậy", mời ngồi và cho ăn, thì ngay sau khi ăn xong, người ấy đứng dậy ra đi và nói "xin hãy nhận lại vật dụng của quý vị", không tạo sự thân quen với họ, cũng không sắp đặt công việc gì. Vị này cũng vậy, khi vào nhà đã đến theo thứ tự, nhận lấy những gì người ta cúng dường với tâm hoan hỷ trong các oai nghi, rồi cắt đứt sự thân quen, không bận tâm đến công việc của họ mà ra đi, điều này được giải thích.

အပ္ပဂဗ္ဘောတိ နပ္ပဂဗ္ဘော, အဋ္ဌဋ္ဌာနေန ကာယပါဂဗ္ဘိယေန, စတုဋ္ဌာနေန ဝစီပါဂဗ္ဘိယေန, အနေကဋ္ဌာနေန မနောပါဂဗ္ဘိယေန စ ဝိရဟိတောတိ အတ္ထော. အဋ္ဌဋ္ဌာနံ ကာယပါဂဗ္ဘိယံ နာမ သံဃဂဏပုဂ္ဂလဘောဇနသာလဇန္တာဃရနဟာနတိတ္ထဘိက္ခာစာရမဂ္ဂေသု အန္တရဃရပဝေသနေ စ ကာယေန အပ္ပတိရူပကရဏံ. စတုဋ္ဌာနံ ဝစီပါဂဗ္ဘိယံ နာမ သံဃဂဏပုဂ္ဂလအန္တရဃရေသု အပ္ပတိရူပဝါစာနိစ္ဆာရဏံ. အနေကဋ္ဌာနံ မနောပါဂဗ္ဘိယံ နာမ တေသု တေသု [Pg.155] ဌာနေသု ကာယဝါစာဟိ အဇ္ဈာစာရံ အနာပဇ္ဇိတွာပိ မနသာ ကာမဝိတက္ကာဒီနံ ဝိတက္ကနံ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဣမေသံ ပါဂဗ္ဘိယာနံ အဘာဝေန အပ္ပဂဗ္ဘော ဟုတွာ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတီတိ အတ္ထော. ကဿပသံယုတ္တေန စ စန္ဒူပမပ္ပဋိပဒါဒိထေရဿ ဓုတဝါဒေသု အဂ္ဂဘာဝဿ ဗောဓိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဧတဒေဝ ကဿပသံယုတ္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ’’တိ.

Appagabbho có nghĩa là không táo bạo, tức là không có sự táo bạo về thân ở tám nơi, sự táo bạo về lời ở bốn nơi, và sự táo bạo về ý ở nhiều nơi. Sự táo bạo về thân ở tám nơi là hành động không thích hợp bằng thân ở trong Tăng chúng, trong hội chúng, đối với cá nhân, trong nhà ăn, trong nhà tắm hơi, tại bến tắm, trên đường khất thực, và khi vào trong nhà. Sự táo bạo về lời ở bốn nơi là nói lời không thích hợp ở trong Tăng chúng, trong hội chúng, đối với cá nhân, và ở trong nhà. Sự táo bạo về ý ở nhiều nơi là, dù không phạm lỗi bằng thân và lời ở những nơi ấy, nhưng lại suy tư về các dục tầm v.v... bằng ý. Do không có tất cả những sự táo bạo này, vị ấy trở nên không táo bạo khi đi đến các gia tộc, đó là ý nghĩa. Và do trong Tương Ưng Kassapa, sự kiện trưởng lão là bậc tối thắng trong các hạnh đầu-đà, như pháp hành ví như mặt trăng v.v... đã được làm cho giác ngộ, nên có nói rằng "chính Tương Ưng Kassapa này đã được dùng làm duyên khởi".

အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Anuruddha

၁၉၂. ပဉ္စမေ ဘောဇနပပဉ္စမတ္တန္တိ ဂေါစရဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရဏာဟာရပရိဘောဂသညိတံ ဘောဇနပပဉ္စမတ္တံ. ဒီပရုက္ခာနန္တိ လောဟဒန္တကဋ္ဌမယာနံ မဟန္တာနံ ဒီပရုက္ခာနံ. လောဟမယေသုပိ ဟိ တေသု ဒီပါဓာရေသု ဒီပရုက္ခကာတိ ရုဠှိရေသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဩလမ္ဗကဒီပမဏ္ဍလဒီပသဉ္စရဏဒီပါဒိကာ သေသဒီပါ.

192. Trong câu thứ năm, bhojanapapañcamattaṃ có nghĩa là sự hý luận về vật thực được gọi là việc đi khất thực và thọ dụng thức ăn trong làng sở hành. Dīparukkhānaṃ có nghĩa là những cây đèn lớn làm bằng đồng, ngà, và gỗ. Thật vậy, ngay cả những giá đỡ đèn làm bằng đồng cũng được gọi là "cây đèn", nên hiểu đây là một cách dùng từ thông thường. Các loại đèn còn lại là đèn treo, đèn vòng, đèn di động, v.v.

အနုပရိယာယိ ပဒက္ခိဏကရဏဝသေန. အဟံ တေနာတိ ယေန တုယှံ အတ္ထော, အဟံ တေန ပဝါရေမိ, တသ္မာ တံ အာဟရာပေတွာ ဂဏှာတိ အတ္ထော. သုဝဏ္ဏပါတိယံယေဝဿ ဘတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇီတိ ဒေဝတာနုဘာဝေန ဥပ္ပဇ္ဇိ, န ကိဉ္စိ ပစနကိစ္စံ အတ္ထိ. သတ္တ မဟာပုရိသဝိတက္ကေ ဝိတက္ကေသီတိ ‘‘အပ္ပိစ္ဆဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော မဟိစ္ဆဿာ’’တိအာဒိကေ သတ္တ မဟာပုရိသဝိတက္ကေ ဝိတက္ကေသိ. အဋ္ဌမေတိ ‘‘နိပ္ပပဉ္စာရာမဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော ပပဉ္စာရာမဿာ’’တိ ဧတသ္မိံ ပုရိသဝိတက္ကေ.

Anupariyāyi có nghĩa là đi nhiễu theo chiều bên phải. Ahaṃ tena có nghĩa là "vật gì ngài cần, tôi xin dâng cúng vật ấy, vì vậy hãy cho mang đến và nhận lấy". Suvaṇṇapātiyaṃyevassa bhattaṃ uppajji có nghĩa là vật thực của vị ấy đã sanh khởi ngay trong bát vàng do oai lực của chư thiên, không có việc nấu nướng gì cả. Satta mahāpurisavitakke vitakkesi có nghĩa là đã suy tư bảy điều suy tư của bậc đại nhân, bắt đầu bằng "Pháp này dành cho người ít ham muốn, pháp này không dành cho người nhiều ham muốn". Aṭṭhame có nghĩa là về điều suy tư của bậc đại nhân này: "Pháp này dành cho người ưa thích không hý luận, pháp này không dành cho người ưa thích hý luận".

မမ သင်္ကပ္ပမညာယာတိ ‘‘အပ္ပိစ္ဆဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော မဟိစ္ဆဿာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၈; အ. နိ. ၈.၃၀) မဟာပုရိသဝိတက္ကဝသေန အာရဒ္ဓမတ္တံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ အသမတ္ထဘာဝေန ဌိတံ မမ သင်္ကပ္ပံ ဇာနိတွာ. မနောမယေနာတိ မနောမယေန ဝိယ မနသာ နိမ္မိတသဒိသေန, ပရိဏာမိတေနာတိ အတ္ထော. ဣဒ္ဓိယာတိ ‘‘အယံ ကာယော ဣဒံ စိတ္တံ ဝိယ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာယ အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိယာ.

Mama saṅkappamaññāya có nghĩa là biết được ý định của tôi, vốn đã được bắt đầu theo cách của các điều suy tư của bậc đại nhân, bắt đầu bằng "Pháp này dành cho người ít ham muốn, pháp này không dành cho người nhiều ham muốn" (Trường Bộ 3.358; Tăng Chi Bộ 8.30), nhưng đang trong tình trạng không thể đưa đến đỉnh điểm. Manomayena có nghĩa là giống như thân do ý tạo, giống như được tạo ra bởi ý, tức là được biến hóa. Iddhiyā có nghĩa là bằng thần thông quyết định (adhiṭṭhāniddhi) khởi lên rằng "mong rằng thân này hãy giống như tâm này".

ယဒါ မေ အဟု သင်္ကပ္ပောတိ ယသ္မိံ ကာလေ မယှံ ‘‘ကီဒိသော နု ခေါ အဋ္ဌမော မဟာပုရိသဝိတက္ကော’’တိ ပရိဝိတက္ကော အဟောသိ, ယဒါ မေ အဟု သင်္ကပ္ပော, တတော မမ သင်္ကပ္ပမညာယ ဣဒ္ဓိယာ ဥပသင်္ကမိ, ဥတ္တရိ ဒေသယီတိ ယောဇနာ. ဥတ္တရိ ဒေသယီတိ ‘‘နိပ္ပပဉ္စာရာမဿာယံ ဓမ္မော နိပ္ပပဉ္စရတိနော[Pg.156], နာယံ ဓမ္မော ပပဉ္စာရာမဿ ပပဉ္စရတိနော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၈; အ. နိ. ၈.၃၀) ဣမံ အဋ္ဌမံ မဟာပုရိသဝိတက္ကံ ပူရေန္တော ဥပရိ ဒေသယိ. တံ ပန ဒေသိတံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘နိပ္ပပဉ္စရတော ဗုဒ္ဓေါ, နိပ္ပပဉ္စမဒေသယီ’’တိ, ပပဉ္စာ နာမ ရာဂါဒယော ကိလေသာ, တေသံ ဝူပသမနတာယ တဒဘာဝတော စ လောကုတ္တရဓမ္မာ နိပ္ပပဉ္စာ နာမ. ယထာ တံ ပါပုဏာတိ, တထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, သာမုက္ကံသိကံ စတုသစ္စဒေသနံ အဒေသယီတိ အတ္ထော.

Yadā me ahu saṅkappo có nghĩa là vào lúc tôi có suy tư rằng "điều suy tư thứ tám của bậc đại nhân là như thế nào nhỉ?", khi tôi có ý định, lúc đó Ngài biết được ý định của tôi, đã đến bằng thần thông, và đã thuyết giảng thêm nữa, đây là cách kết nối câu. Uttari desayi có nghĩa là Ngài đã thuyết giảng thêm để hoàn thiện điều suy tư thứ tám của bậc đại nhân này: "Pháp này dành cho người ưa thích không hý luận, vui thích trong không hý luận; pháp này không dành cho người ưa thích hý luận, vui thích trong hý luận" (Trường Bộ 3.358; Tăng Chi Bộ 8.30). Để chỉ ra điều đã được thuyết giảng đó, ngài nói: "Đức Phật, bậc vui thích trong không hý luận, đã thuyết giảng pháp không hý luận". "Hý luận" là tên gọi của các phiền não như tham ái v.v. Do sự lắng dịu và sự vắng mặt của chúng, các pháp siêu thế được gọi là "không hý luận". Ngài đã thuyết giảng pháp để có thể đạt được điều đó, nghĩa là Ngài đã thuyết giảng bài pháp Tứ Diệu Đế một cách đặc thù.

တဿာဟံ ဓမ္မမညာယာတိ တဿ သတ္ထု ဒေသနာဓမ္မံ ဇာနိတွာ. ဝိဟာသိန္တိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇန္တော ဝိဟရိံ. သာသနေ ရတောတိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟေ သာသနေ အဘိရတော. တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ, ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ, အာသဝက္ခယဉာဏန္တိ ဣမာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ မယာ အနုပ္ပတ္တာ သစ္ဆိကတာ. တတော ဧဝ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ, အနုသိဋ္ဌိ ဩဝါဒေါ အနုဋ္ဌိတောတိ အတ္ထော.

Tassāhaṃ dhammamaññāya có nghĩa là sau khi biết được pháp thuyết giảng của vị Đạo sư ấy. Vihāsiṃ có nghĩa là tôi đã sống, thực hành theo như đã được chỉ dạy. Sāsane rato có nghĩa là hoan hỷ trong giáo pháp bao gồm tam học. Tisso vijjā anuppattā có nghĩa là ba minh này: túc mạng minh, thiên nhãn minh, và lậu tận minh, đã được tôi chứng đắc, đã được tôi chứng ngộ. Do đó, kataṃ buddhassa sāsanaṃ, nghĩa là lời chỉ dạy, lời khuyên dạy đã được tuân theo.

ဘဒ္ဒိယတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Bhaddiya

၁၉၃. ဆဋ္ဌေ ဥစ္စ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထော ဥစ္စာ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ – ‘‘ဥစ္စာကုလိကာနန္တိ ဥစ္စေ ကုလေ ဇာတာန’’န္တိ. ကာဠီ သာ ဒေဝီတိ ကာဠဝဏ္ဏတာယ ကာဠီ သာ ဒေဝီ. ကုလာနုက္ကမေန ရဇ္ဇာနုပ္ပတ္တိ မဟာကုလိနဿေဝါတိ ဝုတ္တံ – ‘‘သောယေဝ စာ’’တိအာဒိ.

193. Trong câu thứ sáu, (chú giải) nói rằng từ `uccā-saddo` có cùng ý nghĩa với từ `ucca-sadda` – “`uccākulikānaṃ` nghĩa là của những người sinh ra trong gia đình cao quý”. `Kāḷī sā devī` (vị hoàng hậu Kāḷī ấy) là do có màu da đen nên (gọi là) hoàng hậu Kāḷī. Việc vương quyền sanh khởi theo dòng dõi gia tộc chỉ thuộc về người có gia tộc lớn, điều này được nói qua câu – “chính vị ấy và…” v.v…

လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya

၁၉၄. သတ္တမေ ရိတ္တကောတိ ဒေယျဝတ္ထုရဟိတော. ဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာတိ ဘဂဝတော ရူပဂုဏေ စေဝ အာကပ္ပသမ္ပဒါဒိဂုဏေ စ အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ ဉတွာ အမ္ဗပက္ကဿ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ပရိဘုဉ္ဇနန္တိ ဧဝမာဒိကေ ယထာဥပဋ္ဌိတေ ဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ.

194. Trong câu thứ bảy, `rittako` có nghĩa là không có vật dụng để cúng dường. `Guṇe āvajjetvā` (sau khi suy xét các phẩm hạnh) có nghĩa là sau khi suy xét các phẩm hạnh đã hiện khởi như là các phẩm hạnh về sắc thân của Đức Thế Tôn, các phẩm hạnh về sự toàn hảo trong oai nghi, v.v... và việc Ngài biết được ý định của mình mà thọ nhận và dùng quả xoài chín.

ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Piṇḍola Bhāradvāja

၁၉၅. အဋ္ဌမေ အဘီတနာဒဘာဝေန သီဟဿ ဝိယ နာဒေါ သီဟနာဒေါ, သော ဧတေသံ အတ္ထီတိ သီဟနာဒိကာ, တေသံ သီဟနာဒိကာနံ. ဂရဟိတဗ္ဗပသံသိတဗ္ဗဓမ္မေ ယာထာဝတော ဇာနန္တဿေဝ ဂရဟာ ပသံသာ [Pg.157] စ ယုတ္တရူပါတိ အာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ စ နာမာ’’တိအာဒိ. ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီဟိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ ဘူမိံ ဒဿေတိ. တေန ဟိ ဉာဏေန အရိယသာဝကော ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ခီဏာ ဇာတီ’’တိအာဒိံ ပဇာနာတိ. ကတမာ ပနဿ ဇာတိ ခီဏာ, ကထဉ္စ ပဇာနာတီတိ? န တာဝဿ အတီတာ ခီဏာ ပုဗ္ဗေဝ ခီဏတ္တာ, န အနာဂတာ အနာဂတေ ဝါယာမာဘာဝတော, န ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ယာ ပန မဂ္ဂဿ အဘာဝိတတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဧကစတုပဉ္စဝေါကာရဘဝေသု ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓပ္ပဘေဒါ ဇာတိ, သာ မဂ္ဂဿ ဘာဝိတတ္တာ အနုပ္ပာဒဓမ္မတံ အာပဇ္ဇနေန ခီဏာ. တံ သော မဂ္ဂဘာဝနာယ ပဟီနကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘ကိလေသာဘာဝေ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကမ္မံ အာယတိံ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ဟောတီ’’တိ ဇာနန္တော ပဇာနာတိ.

195. Trong câu thứ tám, `sīhanādo` (tiếng rống sư tử) là tiếng rống như của sư tử do trạng thái không sợ hãi. Những vị có tiếng rống ấy là `sīhanādikā`, `tesaṃ sīhanādikānaṃ` là của những vị có tiếng rống sư tử. (Chú giải) nói rằng sự khiển trách và tán thán chỉ thích hợp với người biết đúng như thật các pháp đáng khiển trách và các pháp đáng tán thán – qua câu “Chư Phật quả là…” v.v… Qua câu “Sanh đã tận” v.v…, (kinh) chỉ ra đối tượng của trí tuệ phản khán. Vị Thánh đệ tử, trong khi phản khán bằng trí tuệ ấy, tuệ tri rằng “Sanh đã tận” v.v… Nhưng sự sanh nào của vị ấy đã tận, và vị ấy tuệ tri như thế nào? Sự sanh trong quá khứ của vị ấy không phải đã tận, vì nó đã tận từ trước. Sự sanh trong tương lai cũng không, vì không có sự nỗ lực trong tương lai. Sự sanh trong hiện tại cũng không, vì nó đang hiện hữu. Nhưng sự sanh nào, được phân loại là một, bốn, hoặc năm uẩn trong các cõi hữu một, bốn, hoặc năm uẩn, mà đáng lẽ đã sanh khởi do đạo chưa được tu tập, thì sự sanh ấy đã được tận diệt do đạt đến trạng thái không sanh khởi nhờ đạo đã được tu tập. Vị ấy, sau khi phản khán các phiền não đã được đoạn trừ nhờ tu tập đạo, tuệ tri, biết rằng: “Khi không còn phiền não, nghiệp dù đang hiện hữu cũng không đưa đến tái sanh trong tương lai.”

ဝုသိတန္တိ ဝုဋ္ဌံ ပရိဝုဋ္ဌံ, ကတံ စရိတံ နိဋ္ဌိတန္တိ အတ္ထော. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကေန ဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တ သေက္ခာ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ ဝသန္တိ နာမ, ခီဏာသဝေါ ဝုဋ္ဌဝါသော. တသ္မာ အရိယသာဝကော အတ္တနော ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ပဇာနာတိ. ကတံ ကရဏီယန္တိ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဘိသမယဝသေန သောဠသဝိဓံ ကိစ္စံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကာဒယော ဟိ တံ ကိစ္စံ ကရောန္တိ, ခီဏာသဝေါ ကတကရဏီယော. တသ္မာ အရိယသာဝကော အတ္တနော ကရဏီယံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ကတံ ကရဏီယ’’န္တိ ပဇာနာတိ. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣဒါနိ ပုန ဣတ္ထဘာဝါယ ဧဝံ သောဠသဝိဓကိစ္စဘာဝါယ, ကိလေသက္ခယာယ ဝါ မဂ္ဂဘာဝနာယ ကိစ္စံ မေ နတ္ထီတိ ပဇာနာတိ. အထ ဝါ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣတ္ထဘာဝတော ဣမသ္မာ ဧဝံပကာရာ ဣဒါနိ ဝတ္တမာနက္ခန္ဓသန္တာနာ အပရံ ခန္ဓသန္တာနံ မယှံ နတ္ထိ, ဣမေ ပန ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ တိဋ္ဌန္တိ ဆိန္နမူလကာ ရုက္ခာ ဝိယ, တေ စရိမကဝိညာဏနိရောဓေန အနုပါဒါနော ဝိယ ဇာတဝေဒေါ နိဗ္ဗာယိဿန္တီတိ ပဇာနာတိ.

`Vusitaṃ` (đã sống) có nghĩa là đã sống, đã sống trọn vẹn, đã làm, đã thực hành, đã hoàn tất. `Brahmacariyaṃ` (phạm hạnh) có nghĩa là phạm hạnh của đạo. Thật vậy, bảy vị hữu học cùng với thiện phàm phu được gọi là đang sống phạm hạnh của đạo, còn vị lậu tận là người đã sống xong phạm hạnh. Do đó, vị Thánh đệ tử khi phản khán về đời sống phạm hạnh của mình, tuệ tri rằng: “Phạm hạnh đã sống xong”. `Kataṃ karaṇīyaṃ` (việc cần làm đã làm xong) có nghĩa là mười sáu phận sự đối với bốn chân lý – qua việc liễu tri, đoạn tận, chứng ngộ, và tu tập – đã được hoàn tất bởi bốn đạo. Thật vậy, các vị thiện phàm phu v.v… đang làm phận sự ấy; vị lậu tận là người đã làm xong việc cần làm. Do đó, vị Thánh đệ tử khi phản khán về việc cần làm của mình, tuệ tri rằng: “Việc cần làm đã làm xong”. `Nāparaṃ itthattāya` (không còn trở lại trạng thái này nữa) có nghĩa là vị ấy tuệ tri: “Bây giờ, đối với ta không còn phận sự nào nữa cho trạng thái này, tức là cho trạng thái của mười sáu phận sự, hay cho việc tu tập đạo để đoạn trừ phiền não”. Hoặc là, `itthattāya` có nghĩa là: từ trạng thái này, từ dòng tương tục của các uẩn hiện tại như thế này, không còn dòng tương tục của các uẩn nào khác cho ta nữa. Năm uẩn này, tuy nhiên, vẫn tồn tại sau khi đã được liễu tri, giống như cây đã bị chặt đứt gốc rễ. Vị ấy tuệ tri rằng: “Với sự diệt của thức cuối cùng, chúng sẽ tịch diệt như ngọn lửa không còn nhiên liệu”.

မန္တာဏိပုတ္တပုဏ္ဏတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Puṇṇa, con trai của bà Mantāṇī

၁၉၆. နဝမေ အဋ္ဌာရသသုပိ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတတ္တာ ‘‘သဗ္ဗသိပ္ပေသု ကောဝိဒေါ ဟုတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဘိဒယာအဗ္ဘညာဝဟဿေဝ ဓမ္မဿ တတ္ထ ဥပလဗ္ဘနတော ‘‘မောက္ခဓမ္မံ အဒိသွာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘ဣဒံ ဝေဒတ္တယံ နာမာ’’တိအာဒိ[Pg.158]. တထာ ဟိ အနေန ဒုဂ္ဂတိပရိမုစ္စနမ္ပိ ဒုလ္လဘံ, အဘိညာပရိဝါရာနံ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ လာဘိတာယ သယံ ဧကဒေသေန ဥပသန္တော ပရမုက္ကံသဂတံ ဥတ္တမဒမထသမထံ အနညသာဓာရဏံ ဘဂဝန္တံ သမ္ဘာဝေန္တော ‘‘အယံ ပုရိသော’’တိအာဒိမာဟ. ပိဋကာနိ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တီတိ ဖလဘာဇနာနိ ဂဟေတွာ အဿာမိကာယ အာဂစ္ဆန္တိ. ဗုဒ္ဓါနန္တိ ဂါရဝဝသေန ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ကတော. ပရိဘုဉ္ဇီတိ ဒေဝတာဟိ ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇံ ဝနမူလဖလာဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပိတသမနန္တရမေဝ ဟိ ဒေဝတာ တတ္ထ ဒိဗ္ဗောဇံ ပက္ခိပိံသု. သမ္မသိတွာတိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ, ပရိဝတ္တေတွာတိ စ ဝဒန္တိ. အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူတိ မဟာဒေဝတ္ထေရဿ အနုမောဒနကထာယ အနုပုဗ္ဗိကထာသက္ခိကာယ သုဝိသောဓိတစိတ္တသန္တာနာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု.

196. Trong câu thứ chín, vì đã đạt đến sự thành tựu trong mười tám môn học nên được nói là: “trở thành người thông thạo trong mọi ngành nghề”. Vì ở đó chỉ tìm thấy giáo pháp mang lại lòng bi mẫn và thắng trí, nên được nói là: “không thấy được pháp giải thoát”. Do đó, (chú giải) nói: “Ba tập Vệ-đà này quả là…” v.v… Thật vậy, với pháp này, ngay cả việc thoát khỏi khổ cảnh cũng khó đạt được. Do đã đắc được tám thiền chứng là quyến thuộc của thắng trí, bản thân đã được an tịnh một phần, vị ấy tôn vinh Đức Thế Tôn, bậc đã đạt đến sự điều phục và an tịnh tối thượng, cao cả nhất, không ai sánh bằng, và đã nói rằng: “Vị này…” v.v… “Họ đến mang theo các giỏ” có nghĩa là họ đến mang theo các giỏ đựng trái cây không có chủ. `Buddhānaṃ` là cách dùng số nhiều để biểu thị sự tôn kính. `Paribhuñji` (vị ấy đã dùng) có nghĩa là vị ấy đã dùng các loại củ và trái cây rừng có tinh chất thần diệu do chư thiên đặt vào. Thật vậy, ngay khi vị ấy đặt bát xuống, chư thiên đã đặt tinh chất thần diệu vào đó. `Sammasitvā` có nghĩa là sau khi phản khán; họ cũng nói rằng nó có nghĩa là sau khi trao đổi. “Họ đã đắc quả A-la-hán” có nghĩa là, với tâm thức đã được thanh lọc kỹ lưỡng nhờ bài pháp thoại tùy hỷ của Trưởng lão Mahādeva, một bài pháp được chứng thực bằng pháp thoại tuần tự, họ đã đắc quả A-la-hán.

ဒသဟိ ကထာဝတ္ထူဟီတိ အပ္ပိစ္ဆကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ ပဝိဝေကကထာ အသံသဂ္ဂကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ သီလသမ္ပဒါကထာ သမာဓိသမ္ပဒါကထာ ပညာသမ္ပဒါကထာ ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပဒါကထာတိ ဣမေဟိ ဒသဟိ ကထာဝတ္ထူဟိ. ဇာတိဘူမိရဋ္ဌဝါသိနောတိ ဇာတိဘူမိဝန္တဒေသဝါသိနော, သတ္ထု ဇာတဒေသဝါသိနောတိ အတ္ထော. သီသာနုလောကိကောတိ ပုရတော ဂစ္ဆန္တဿ သီသံ အနု အနု ပဿန္တော. ဩကာသံ သလ္လက္ခေတွာတိ သာကစ္ဆာယ အဝသရံ သလ္လက္ခေတွာ. သတ္တဝိသုဒ္ဓိက္ကမံ ပုစ္ဆီတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော, သီလဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၅၇) သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ပုစ္ဆိ. ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ သဝိသေသေန ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိတာယ.

`Dasahi kathāvatthūhi` (bởi mười đề tài luận bàn) là bởi mười đề tài luận bàn này: thiểu dục luận, tri túc luận, độc cư luận, không hội chúng luận, tinh cần luận, giới cụ túc luận, định cụ túc luận, tuệ cụ túc luận, giải thoát cụ túc luận, và giải thoát tri kiến cụ túc luận. `Jātibhūmiraṭṭhavāsino` (những người sống ở xứ sở quê hương) có nghĩa là những người sống ở xứ sở là quê hương của vị ấy, nghĩa là những người sống ở xứ sở nơi Đức Đạo Sư đản sanh. `Sīsānulokiko` có nghĩa là người luôn nhìn theo đầu của người đi phía trước. `Okāsaṃ sallakkhetvā` (sau khi nhận thấy cơ hội) có nghĩa là sau khi nhận thấy dịp tiện để thảo luận. “Vị ấy đã hỏi về tiến trình của bảy thanh tịnh” có nghĩa là vị ấy đã hỏi về bảy thanh tịnh bằng những lời như: “Này hiền giả, có phải phạm hạnh được sống dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn là vì mục đích giới thanh tịnh chăng?” v.v… (M. i. 147). (Đức Phật) đã đặt vị ấy vào địa vị tối thắng trong số những vị thuyết pháp, đặc biệt là vì vị ấy đã thành tựu mười đề tài luận bàn.

မဟာကစ္စာနတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Mahākaccāna

၁၉၇. ဒသမေ သံခိတ္တေန ကထိတဓမ္မဿာတိ မဓုပိဏ္ဍိကသုတ္တန္တဒေသနာသု ဝိယ သင်္ခေပေန ဒေသိတဓမ္မဿ. တံ ဒေသနံ ဝိတ္ထာရေတွာတိ တံ သင်္ခေပဒေသနံ အာယတနာဒိဝသေန ဝိတ္ထာရေတွာ. အတ္ထံ ဝိဘဇမာနာနန္တိ တဿာ သင်္ခေပဒေသနာယ အတ္ထံ ဝိဘဇိတွာ ကထေန္တာနံ. အတ္ထဝသေန ဝါတိ ‘‘ဧတ္တကာ ဧတဿ အတ္ထာ’’တိ အတ္ထဝသေန ဝါ ဒေသနံ ပူရေတုံ သက္ကောန္တိ. ဗျဉ္ဇနဝသေန ဝါတိ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဧတ္ထ ဗျဉ္ဇနာနိ ဒေသနာဝသေန ဝတ္တဗ္ဗာနီ’’တိ ဗျဉ္ဇနဝသေန ဝါ ပူရေတုံ သက္ကောန္တိ. အယံ ပန မဟာကစ္စာနတ္ထေရော ဥဘယဝသေနပိ သက္ကောတိ တဿ သင်္ခေပေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌဿ ဝိတ္ထာရေန သတ္ထု အဇ္ဈာသယာနုရူပံ [Pg.159] ဒေသနတော, တသ္မာ တတ္ထ အဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တော. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ပါတောဝ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ. အညေဟီတိ အညာသံ ဣတ္ထီနံ ကေသေဟိ အတိဝိယ ဒီဃာ. န ကေဝလဉ္စ ဒီဃာ ဧဝ, အထ ခေါ သိနိဒ္ဓနီလမုဒုကဉ္စိကာ စ. နိက္ကေသီတိ အပ္ပကေသီ ယထာ ‘‘အနုဒရာ ကညာ’’တိ.

197. Trong trường hợp thứ mười, câu ‘saṃkhittena kathitadhammassa’ (của pháp được thuyết một cách tóm tắt) có nghĩa là của pháp được thuyết giảng một cách ngắn gọn, giống như trong các bài thuyết giảng kinh như kinh Madhupiṇḍika (Kinh Viên Mật). Câu ‘taṃ desanaṃ vitthāretvā’ (sau khi quảng diễn bài thuyết giảng ấy) có nghĩa là sau khi quảng diễn bài thuyết giảng tóm tắt ấy theo phương diện xứ v.v... Câu ‘atthaṃ vibhajamānānaṃ’ (của những vị phân tích ý nghĩa) có nghĩa là của những vị sau khi phân tích ý nghĩa của bài thuyết giảng tóm tắt ấy rồi trình bày. Câu ‘atthavasena vā’ (hoặc theo phương diện ý nghĩa) có nghĩa là các vị ấy có thể hoàn tất bài thuyết giảng theo phương diện ý nghĩa rằng: “Đây là chừng ấy ý nghĩa của pháp này.” Câu ‘byañjanavasena vā’ (hoặc theo phương diện văn tự) có nghĩa là hoặc các vị ấy có thể hoàn tất theo phương diện văn tự rằng: “Đây là chừng ấy văn tự cần phải nói theo cách thuyết giảng.” Còn Trưởng lão Mahākaccāna này có thể thực hiện theo cả hai phương diện, do vì ngài thuyết giảng một cách rộng rãi điều đã được nêu lên một cách tóm tắt cho hợp với ý hướng của bậc Đạo Sư, vì thế ngài được gọi là bậc tối thắng ở lĩnh vực ấy. Câu ‘vuttanayeneva’ (chính theo phương pháp đã được nói) có nghĩa là chính theo phương pháp đã được nói ở dưới, bắt đầu bằng câu: “Vào buổi sáng, sau khi dùng bữa ăn ngon và thọ trì các chi phần của ngày Bố-tát.” Câu ‘aññehi’ (hơn những người khác) có nghĩa là dài hơn rất nhiều so với tóc của những người phụ nữ khác. Và không chỉ dài mà thôi, mà còn óng ả, đen, mềm mại, và quăn. Câu ‘nikkesī’ (ít tóc) có nghĩa là có ít tóc, giống như câu ‘anudarā kaññā’ (cô gái có eo thon).

ပဏိယန္တိ ဝိက္ကေတဗ္ဗဘဏ္ဍံ. အာဝဇ္ဇေတွာတိ ဥပနိဿယံ ကေသာနံ ပကတိဘာဝါပတ္တိဉ္စ အာဝဇ္ဇေတွာ. ဂါရဝေနာတိ မုဏ္ဍသီသာပိ ထေရေ ဂါရဝေန ဧကဝစနေနေဝ အာဂန္တွာ. နိမန္တေတွာတိ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ. ဣမိဿာ ဣတ္ထိယာတိ ယထာဝုတ္တသေဋ္ဌိဓီတရမာဟ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကောဝါတိ အဝဓာရဏံ အဋ္ဌာနပယုတ္တံ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော ယသပဋိလာဘောဝ အဟောသီတိ အတ္ထော. ယသပဋိလာဘောတိ စ ဘဝသမ္ပတ္တိပဋိလာဘော. သတ္တသု ဟိ ဇဝနစေတနာသု ပဌမာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဖလာ, ပစ္ဆိမာ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယဖလာ, မဇ္ဈေ ပဉ္စ အပရာပရိယဝေဒနီယဖလာ, တသ္မာ ပဌမံ ဧကံ စေတနံ ဌပေတွာ သေသာ ယထာသကံ ပရိပုဏ္ဏဖလဒါယိနော ဟောန္တိ, ပဌမစေတနာယ ပန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော ယသပဋိလာဘောဝ အဟောသိ.

Câu ‘paṇiyaṃ’ (hàng hóa) có nghĩa là vật phẩm để bán. Câu ‘āvajjetvā’ (sau khi suy xét) có nghĩa là sau khi suy xét về duyên hỗ trợ và sự trở lại trạng thái tự nhiên của mái tóc. Câu ‘gāravena’ (với lòng tôn kính) có nghĩa là dù đầu đã cạo trọc, vẫn đến gần vị trưởng lão với lòng tôn kính, chỉ dùng số ít. Câu ‘nimantetvā’ (sau khi thỉnh mời) có nghĩa là sau khi thỉnh mời cho ngày hôm sau. Câu ‘imissā itthiyā’ (của người phụ nữ này) có nghĩa là ngài nói về người con gái của vị trưởng giả đã được đề cập. Câu ‘diṭṭhadhammiko vā’ (hoặc trong hiện tại) có nghĩa là sự nhấn mạnh được dùng không đúng chỗ; ý nghĩa là chỉ có sự thành tựu danh vọng trong hiện tại. Và ‘yasapaṭilābho’ (sự thành tựu danh vọng) là sự thành tựu tài sản thế gian. Thật vậy, trong bảy tư tốc hành, tư thứ nhất có quả được cảm thọ trong hiện tại, tư cuối cùng có quả được cảm thọ trong đời sau, và năm tư ở giữa có quả được cảm thọ trong các đời kế tiếp. Do đó, ngoại trừ tư thứ nhất, các tư còn lại cho quả trọn vẹn theo thời gian của chúng. Nhưng đối với tư thứ nhất, chỉ có sự thành tựu danh vọng trong hiện tại mà thôi.

ပဌမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Phẩm Tối Thắng thứ nhất đã kết thúc.

၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

14. Phẩm Tối Thắng

(၁၄) ၂. ဒုတိယဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(14) 2. Phần giải thích về Phẩm Tối Thắng thứ hai

စူဠပန္ထကတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Cūḷapanthaka

၁၉၈-၂၀၀. ဒုတိယဿ ပဌမေ မနေန နိဗ္ဗတ္တိတန္တိ အဘိညာမနေန ဥပ္ပာဒိတံ. မနေန ကတကာယောတိ အဘိညာစိတ္တေန ဒေသန္တရံ ပတ္တကာယော. မနေန နိဗ္ဗတ္တိတကာယောတိ အဘိညာမနသာ နိမ္မိတကာယော ‘‘အညံ ကာယံ အဘိနိမ္မိနာတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၃၆-၂၃၇; ပဋိ. မ. ၃.၁၄) ဝိယ. ဧကသဒိသေယေဝါတိ အတ္တသဒိသေယေဝ. ဧကဝိဓမေဝါတိ အတ္တနာ ကတပ္ပကာရမေဝ. ဧတပ္ပရမော ဟိ ယေဘုယျေန သာဝကာနံ ဣဒ္ဓိနိမ္မာနဝိဓိ. အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော ဧကဒေသေန သတ္ထု ဣဒ္ဓိနိမ္မာနာနုဝိဓာနတော.

198-200. Trong trường hợp đầu tiên của phẩm thứ hai, câu ‘manena nibbattitaṃ’ (được tạo ra bởi ý) có nghĩa là được sanh khởi bởi ý có thắng trí. Câu ‘manena katakāyo’ (thân được làm bởi ý) có nghĩa là thân đã đến một nơi khác bằng tâm có thắng trí. Câu ‘manena nibbattitakāyo’ (thân được tạo ra bởi ý) có nghĩa là thân được hóa hiện bởi ý có thắng trí, giống như trong các đoạn kinh bắt đầu bằng câu: “Vị ấy hóa hiện ra một thân khác” (Trường Bộ 1.236-237; Vô Ngại Giải Đạo 3.14). Câu ‘ekasadiseyeva’ (chỉ giống như một) có nghĩa là chỉ giống như chính mình. Câu ‘ekavidhameva’ (chỉ một loại) có nghĩa là chỉ cùng một loại do chính mình tạo ra. Vì đây phần lớn là phương pháp hóa hiện thần thông cao nhất của các vị Thinh văn. Vị ấy đã trở thành bậc tối thắng do một phần noi theo sự hóa hiện thần thông của bậc Đạo Sư.

လာဘိတာယာတိ [Pg.160] ဧတ္ထ လာဘီတိ ဤကာရော အတိသယတ္ထော. တေန ထေရဿ စတုန္နံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ အတိသယေန သဝိသေသလာဘိတံ ဒဿေတိ. အရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ လာဘိတာယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. န ကေဝလဉ္စေတာ စေတောသညာဝိဝဋ္ဋကုသလတာ ရူပါရူပဇ္ဈာနလာဘိတာယ ဧဝ, အထ ခေါ ဣမေဟိပိ ကာရဏေဟီတိ ဒဿေတုံ – ‘‘စူဠပန္ထကော စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စေတောတိ စေတ္ထ စိတ္တသီသေန သမာဓိ ဝုတ္တော, တသ္မာ စေတသော သမာဓိဿ ဝိဝဋ္ဋနံ စေတောဝိဝဋ္ဋော, ဧကသ္မိံယေဝါရမ္မဏေ သမာဓိစိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ ဟေဋ္ဌိမဿ ဟေဋ္ဌိမဿ ဥပရူပရိ ဟာပနတော ရူပါဝစရဇ္ဈာနလာဘီ စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလော နာမ. ‘‘သဗ္ဗသော ရူပသညာန’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၂၆၅) ဝုတ္တသညာ အတိက္ကမိတွာ ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနသညာသဟဂတံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသညာသဟဂတ’’န္တိ (ဓ. သ. ၂၆၅-၂၆၈) သညာသီသေန ဝုတ္တဇ္ဈာနာနံ ဝိဝဋ္ဋကုသလော, တထာ ဣတ္ထိပုရိသာဒိသညာ နိစ္စသညာဒိတော စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ ကေဝလေ ရူပါရူပဓမ္မမတ္တေ အသင်္ခတေ နိဗ္ဗာနေ စ ဝိသေသတော ဝဋ္ဋနတော စ သုညတာနုပဿနာဗဟုလော သညာဝိဝဋ္ဋကုသလော. သမာဓိကုသလတာယ စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလတာ တဗ္ဗဟုလဝိဟာရိတာယ. တထာ ဝိပဿနာကုသလတာယ သညာဝိဝဋ္ဋကုသလတာ. ဧကောတိ စူဠပန္ထကတ္ထေရံ ဝဒတိ. သမာဓိလက္ခဏေတိ သဝိတက္ကသဝိစာရာဒိသမာဓိသဘာဝေ. ပုန ဧကောတိ မဟာပန္ထကတ္ထေရမာဟ. ဝိပဿနာလက္ခဏေတိ သတ္တအနုပဿနာ အဋ္ဌာရသမဟာဝိပဿနာဒိဝိပဿနာသဘာဝေ. သမာဓိဂါဠှောတိ သမာဓိသ္မိံ ဩဂါဠှစိတ္တော သုဘာဝိတဘာဝနတာ. အင်္ဂသံခိတ္တေတိ စတုရင်္ဂိကတိဝင်္ဂိကာဒိဝသေန ဈာနင်္ဂါနံ သင်္ခိပနေ. အာရမ္မဏသံခိတ္တေတိ ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသာဒိနိဗ္ဗတ္တနေန ကသိဏာဒိအာရမ္မဏာနံ သံခိပနေ. အင်္ဂဝဝတ္ထာပနေတိ ဝိတက္ကာဒီနံ ဈာနင်္ဂါနံ ဝဝတ္ထာပနေ. အာရမ္မဏဝဝတ္ထာပနေတိ ပထဝီကသိဏာဒိဇ္ဈာနာရမ္မဏာနံ ဝဝတ္ထာပနေ.

Trong câu ‘lābhitāya’ (do chứng đắc), trường âm ‘ī’ trong từ ‘lābhī’ có nghĩa là sự vượt trội. Do đó, nó cho thấy sự chứng đắc đặc biệt và vượt trội của vị trưởng lão đối với bốn thiền sắc giới. Trong câu ‘arūpāvacarajjhānānaṃ lābhitāya’ (do chứng đắc các thiền vô sắc giới), phương pháp cũng tương tự. Để chỉ ra rằng sự thiện xảo trong việc chuyển đổi tâm và tưởng này không chỉ do chứng đắc các thiền sắc và vô sắc, mà còn do những lý do này, nên đã nói đoạn bắt đầu bằng: “Và Cūḷapanthaka...”. Ở đây, ‘ceto’ (tâm) được nói đến với ý nghĩa là định, lấy ‘citta’ (tâm) làm đầu. Do đó, ‘cetovivaṭṭo’ (sự chuyển đổi của tâm) là sự chuyển đổi của định trong tâm. Vị chứng đắc thiền sắc giới được gọi là thiện xảo trong việc chuyển đổi tâm do đã chuyển đổi tâm định trên cùng một đối tượng, từ bỏ các tầng thấp hơn để lên các tầng cao hơn. Vị thiện xảo trong việc chuyển đổi các thiền được nói đến với tưởng làm đầu, bằng cách vượt qua các tưởng được nói trong đoạn kinh bắt đầu bằng “Do vượt qua hoàn toàn sắc tưởng...” (Pháp Tụ 265) và đạt đến “tưởng tương ưng với Không Vô Biên Xứ... cho đến... tưởng tương ưng với Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ” (Pháp Tụ 265-268). Tương tự, vị thiện xảo trong việc chuyển đổi tưởng là người thường xuyên tu tập quán không, do đã chuyển đổi tâm khỏi các tưởng về nam, nữ, thường hằng v.v... và đặc biệt hướng tâm đến chỉ các pháp sắc và vô sắc, và Niết-bàn vô vi. Sự thiện xảo trong việc chuyển đổi tâm là do thiện xảo trong định và do thường xuyên an trú trong đó. Tương tự, sự thiện xảo trong việc chuyển đổi tưởng là do thiện xảo trong minh sát. ‘Eko’ (một vị) là nói đến Trưởng lão Cūḷapanthaka. ‘Samādhilakkhaṇe’ (trong đặc tính của định) có nghĩa là trong bản chất của định có tầm, tứ v.v... Lại nữa, ‘eko’ (một vị) là nói đến Trưởng lão Mahāpanthaka. ‘Vipassanālakkhaṇe’ (trong đặc tính của minh sát) có nghĩa là trong bản chất của minh sát như bảy pháp quán, mười tám đại minh sát v.v... ‘Samādhigāḷho’ (thâm nhập vào định) có nghĩa là tâm đã chìm sâu vào định do sự tu tập đã được phát triển tốt. ‘Aṅgasaṅkhitte’ (trong sự rút gọn các chi) có nghĩa là trong việc rút gọn các thiền chi theo cách bốn chi, ba chi v.v... ‘Ārammaṇasaṅkhitte’ (trong sự rút gọn đối tượng) có nghĩa là trong việc rút gọn các đối tượng như kasina v.v... bằng cách tạo ra không gian mở rộng của kasina v.v... ‘Aṅgavavatthāpane’ (trong sự xác định các chi) có nghĩa là trong việc xác định các thiền chi như tầm v.v... ‘Ārammaṇavavatthāpane’ (trong sự xác định đối tượng) có nghĩa là trong việc xác định các đối tượng thiền như kasina đất v.v...

ဈာနင်္ဂေဟီတိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနင်္ဂေဟိ, ဈာနင်္ဂါနေဝ ဈာနံ. ပုန ဈာနင်္ဂေဟီတိ အရူပါဝစရဇ္ဈာနင်္ဂေဟိ. ဘာတာတိ ဇေဋ္ဌဘာတာ. အဿာတိ ကုဋုမ္ဗိယဿ. သုဝဏ္ဏပူဇန္တိ သောဝဏ္ဏမယံ ပုပ္ဖပူဇံ ကတွာ. ဒေဝပုရေတိ တာဝတိံသဘဝနေ သုဒဿနမဟာနဂရေ. အဂ္ဂဒွါရေနာတိ တသ္မိံ ဒိဝသေ အဂ္ဂံ သဗ္ဗပဌမံ ဝိဝဋေန နဂရဒွါရေန နိက္ခမိတွာ.

Câu ‘jhānaṅgehi’ (bởi các thiền chi) có nghĩa là bởi các thiền chi của thiền sắc giới; chính các thiền chi là thiền. Lại nữa, câu ‘jhānaṅgehi’ (bởi các thiền chi) có nghĩa là bởi các thiền chi của thiền vô sắc giới. Câu ‘bhātā’ (người anh) có nghĩa là người anh cả. Câu ‘assa’ (của vị ấy) có nghĩa là của người gia chủ. Câu ‘suvaṇṇapūjaṃ’ (sự cúng dường bằng vàng) có nghĩa là sau khi thực hiện sự cúng dường hoa bằng vàng. Câu ‘devapure’ (trong thành phố của chư thiên) có nghĩa là trong đại thành Sudassana ở cõi trời Tāvatiṃsa (Đao Lợi). Câu ‘aggadvārena’ (qua cổng chính) có nghĩa là sau khi đi ra qua cổng thành được mở đầu tiên, là cổng chính, vào ngày hôm đó.

ကောကနဒန္တိ [Pg.161] ပဒုမဝိသေသနံ ယထာ ‘‘ကောကာသက’’န္တိ. တံ ကိရ ဗဟုပတ္တံ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နံ အတိသုဂန္ဓဉ္စ ဟောတိ. ‘‘ကောကနဒံ နာမ သေတပဒုမ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. ပါတောတိ ပဂေဝ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယထာ ကောကနဒသင်္ခါတံ ပဒုမံ ပါတော သူရိယုဂ္ဂမနဝေလာယံ ဖုလ္လံ ဝိကသိတံ အဝီတဂန္ဓံ သိယာ ဝိရောစမာနံ, ဧဝံ သရီရဂန္ဓေန ဂုဏဂန္ဓေန စ သုဂန္ဓံ သရဒကာလေ အန္တလိက္ခေ အာဒိစ္စမိဝ အတ္တနော တေဇသာ တပန္တံ အင်္ဂေဟိ နိစ္ဆရဏကဇုတိယာ အင်္ဂီရသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပဿာတိ.

Kokanada là tính từ đặc biệt của hoa sen, giống như là ‘kokāsaka’. Loài hoa ấy được cho là có nhiều cánh, màu sắc mỹ miều, và hương thơm ngào ngạt. Người ta cũng nói rằng: ‘Kokanada là tên của hoa sen trắng’. Pāto có nghĩa là sáng sớm. Đây là ý nghĩa ở đây: Giống như hoa sen được gọi là kokanada vào buổi sáng, lúc mặt trời mọc, nở rộ, khoe sắc, hương thơm không phai, tỏa sáng rực rỡ; cũng vậy, hãy nhìn thấy bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, vị Aṅgīrasa, người tỏa hương thơm ngát từ thân và từ đức hạnh, rực rỡ với hào quang của chính mình như mặt trời trên bầu trời mùa thu, với ánh quang minh phát ra từ các chi phần.

စူဠပန္ထကော ကိရ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပညဝါ ဟုတွာ အညတရဿ ဒန္ဓဘိက္ခုနော ဥဒ္ဒေသဂဟဏကာလေ ပရိဟာသကေဠိံ အကာသိ. သော ဘိက္ခု တေန ပရိဟာသေန လဇ္ဇိတော နေဝ ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှိ, န သဇ္ဈာယမကာသိ. တေန ကမ္မေနာယံ ပဗ္ဗဇိတွာဝ ဒန္ဓော ဇာတော, တသ္မာ ဂဟိတဂဟိတပဒံ ဥပရိဥပရိပဒံ ဂဏှန္တဿ နဿတိ. ဣဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခရိတွာ သုဒ္ဓံ စောဠခဏ္ဍံ အဒါသီတိ တဿ ပုဗ္ဗဟေတုံ ဒိသွာ တဒနုရူပေ ကမ္မဋ္ဌာနေ နိယောဇေန္တော သုဒ္ဓံ စောဠခဏ္ဍံ အဒါသိ. သော ကိရ ပုဗ္ဗေ ရာဇာ ဟုတွာ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တော နလာဋတော သေဒေ မုစ္စန္တေ ပရိသုဒ္ဓေန သာဋကေန နလာဋံ ပုဉ္ဆိ, သာဋကော ကိလိဋ္ဌော အဟောသိ. သော ‘‘ဣမံ သရီရံ နိဿာယ ဧဝရူပေါ ပရိသုဒ္ဓသာဋကော ပကတိံ ဇဟိတွာ ကိလိဋ္ဌော ဇာတော, အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ’’တိ အနိစ္စသညံ ပဋိလဘိ. တေန ကာရဏေနဿ ရဇောဟရဏမေဝ ပစ္စယော ဇာတော.

Tương truyền, ngài Cūḷapanthaka vào thời đức Chánh Đẳng Chánh Giác Kassapa, sau khi xuất gia đã là người có trí tuệ, ngài đã chế giễu một vị tỳ khưu chậm lụt trong lúc vị ấy đang học thuộc lòng bài kệ. Vị tỳ khưu ấy vì bị chế giễu nên xấu hổ, không học thuộc bài kệ, cũng không trùng tụng. Do nghiệp ấy, vị này sau khi xuất gia đã trở nên chậm lụt. Vì thế, khi học những câu tiếp theo thì những câu đã học trước đó liền bị quên mất. ‘Ngài đã dùng thần thông hóa hiện và ban cho một mảnh vải sạch.’ Thấy được nhân quá khứ của vị ấy, và để chỉ định một đề mục thiền định tương ứng, Ngài đã ban cho một mảnh vải sạch. Tương truyền, trong một tiền kiếp, vị ấy là một vị vua. Trong khi đi nhiễu quanh thành phố, mồ hôi tuôn ra trên trán, ngài đã dùng một tấm vải tinh sạch để lau trán, và tấm vải đã trở nên dơ bẩn. Vị ấy đã chứng được tưởng vô thường, suy nghĩ rằng: ‘Nương vào thân này mà một tấm vải tinh sạch như vậy đã mất đi bản chất của nó và trở nên dơ bẩn. Ôi, các pháp hữu vi thật là vô thường!’ Vì lý do đó, chính việc loại trừ cấu uế đã trở thành duyên cho sự giác ngộ của ngài.

လောမာနီတိ စောဠခဏ္ဍတန္တဂတအံသုကေ ဝဒတိ. ‘‘ကိလိဋ္ဌဓာတုကာနီ’’တိ ကိလိဋ္ဌသဘာဝါနိ. ဧဝံဂတိကမေဝါတိ ဣဒံ စိတ္တမ္ပိ ဘဝင်္ဂဝသေန ပကတိယာ ပဏ္ဍရံ ပရိသုဒ္ဓံ ရာဂါဒိသမ္ပယုတ္တဓမ္မဝသေန သံကိလိဋ္ဌံ ဇာတန္တိ ဒဿေတိ. နက္ခတ္တံ သမာနေတွာတိ နက္ခတ္တံ သမန္နာဟရိတွာ, အာဝဇ္ဇေတွာတိ အတ္ထော. ဗိဠာရဿတ္ထာယာတိ ဗိဠာရဿ ဂေါစရတ္ထာယ. ဇလပထကမ္မိကေနာတိ သမုဒ္ဒကမ္မိကေန. စာရိန္တိ ခါဒိတဗ္ဗတိဏံ. သစ္စကာရန္တိ သစ္စဘာဝါဝဟံ ကာရံ, ‘‘အတ္တနာ ဂဟိတေ ဘဏ္ဍေ အညေသံ န ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဒါတဗ္ဗလဉ္ဇန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတိယေန ပဋိဟာရေနာတိ တတိယေန သာသနေန. ပတ္တိကာ ဟုတွာတိ သာမိနော ဟုတွာ.

Lomāni (lông) ở đây chỉ những sợi tơ trong mảnh vải. ‘Kiliṭṭhadhātukāni’ (có yếu tố ô nhiễm) có nghĩa là có bản chất ô nhiễm. Evaṃgatikaṃ (có bản chất như vậy) cho thấy rằng tâm này, vốn theo dòng hữu phần (bhavaṅga) tự nhiên là trong sáng, thanh tịnh, đã trở nên ô nhiễm do các pháp tương ưng với tham, v.v. Nakkhattaṃ samānetvā có nghĩa là đã quan sát tinh tú, ý nghĩa là ‘đã hướng tâm đến’. Biḷārassatthāya có nghĩa là vì thức ăn của con mèo. Jalapathakammikena có nghĩa là bởi người đi biển. Cāriṃ có nghĩa là cỏ để ăn. Saccakāraṃ có nghĩa là hành động mang lại sự chân thật; được nói là một vật thế chấp phải đưa, sau khi nói rằng ‘hàng hóa do mình lấy thì không được đưa cho người khác’. Tatiyena paṭihārena có nghĩa là bởi thông điệp thứ ba. Pattikā hutvā có nghĩa là đã trở thành những người chủ.

အပ္ပကေနပီတိ ထောကေနပိ ပရိတ္တေနပိ. မေဓာဝီတိ ပညဝါ. ပါဘတေနာတိ ဘဏ္ဍမူလေန. ဝိစက္ခဏောတိ ဝေါဟာရကုသလော. သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနန္တိ မဟန္တံ ဓနံ ယသဉ္စ ဥပ္ပာဒေတွာ တတ္ထ အတ္တာနံ သဏ္ဌပေတိ ပတိဋ္ဌာပေတိ[Pg.162]. ယထာ ကိံ? အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမံ, ယထာ ပဏ္ဍိတော ပုရိသော ပရိတ္တကံ အဂ္ဂိံ အနုက္ကမေန ဂေါမယစုဏ္ဏာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ မုခဝါတေန ဓမေန္တော သမုဋ္ဌာပေတိ ဝဍ္ဎေတိ, မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ကရောတိ, ဧဝမေဝ ပဏ္ဍိတော ထောကမ္ပိ ပါဘတံ လဘိတွာ နာနာဥပါယေဟိ ပယောဇေတွာ ဓနဉ္စ ယသဉ္စ ဝဍ္ဎေတိ, ဝဍ္ဎေတွာ ပုန တတ္ထ အတ္တာနံ ပတိဋ္ဌာပေတိ. တာယ ဧဝ ဝါ ပန ဓနဿ မဟန္တတာယ အတ္တာနံ သမုဋ္ဌာပေတိ, အဘိညာတံ ပါကဋံ ကရောတီတိ အတ္ထော.

Appakena pi có nghĩa là dù chỉ với một ít, dù chỉ với một chút. Medhāvī là người có trí tuệ. Pābhatena là với vốn liếng. Vicakkhaṇo là người khéo léo trong kinh doanh. Samuṭṭhāpeti attānaṃ (tự mình vươn lên) có nghĩa là sau khi tạo ra được của cải và danh vọng lớn lao, người ấy tự thiết lập, tự an lập mình trong đó. Ví như thế nào? Giống như thổi bùng một đốm lửa nhỏ. Giống như một người trí, lấy một đốm lửa nhỏ, tuần tự thêm vào những thứ như bột phân bò khô rồi dùng miệng thổi, làm cho nó bùng lên, lớn mạnh, tạo thành một khối lửa lớn. Cũng vậy, người trí sau khi nhận được dù chỉ một ít vốn liếng, dùng nhiều phương cách để sử dụng, làm cho của cải và danh vọng tăng trưởng. Sau khi làm cho tăng trưởng, người ấy lại tự an lập mình trong đó. Hoặc, chính nhờ sự to lớn của của cải ấy mà người ấy tự mình vươn lên, ý nghĩa là làm cho mình được biết đến rộng rãi, trở nên nổi bật.

သုဘူတိတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Subhūti.

၂၀၁-၂၀၂. တတိယေ ရဏာတိ ဟိ ရာဂါဒယော ကိလေသာ ဝုစ္စန္တီတိ ‘‘သရဏာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၀၀ ဒုကမာတိကာ) ရာဂါဒယော ကိလေသာ ‘‘ရဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ရဏန္တိ ဧတေဟီတိ ရဏာ. ယေဟိ အဘိဘူတာ သတ္တာ နာနပ္ပကာရေန ကန္ဒန္တိ ပရိဒေဝန္တိ, တသ္မာ တေ ရာဂါဒယော ‘‘ရဏာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဒေသိတနိယာမတော အနောက္ကမိတွာတိ ဒေသိတာနောက္ကမနတော အနုပဂန္တွာ ဒေသေတိ, သတ္ထာရာ ဒေသိတနိယာမေနေဝ အနောဒိဿကံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝန္တိ ဧဝံ မေတ္တာဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဘိက္ခာဂဟဏေ သတိ. ဘိက္ခာဒါယကာနံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီတိ ဣဒံ စူဠစ္ဆရာသံဃာတသုတ္တေန (အ. နိ. ၁.၅၁ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗံ. အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပိ ဟိ ကာလံ မေတ္တစိတ္တံ အာသေဝန္တဿ ဘိက္ခုနော ဒိန္နဒါနံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသံ, တေန စ သော အမောဃံ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇတီတိ အယမတ္ထော တတ္ထ အာဂတောယေဝ. နိမိတ္တံ ဂဏှိတွာတိ အာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ.

201-202. Trong câu kệ thứ ba, raṇa (chiến trận, xung đột) quả thật được dùng để chỉ các phiền não như tham, v.v. Trong các đoạn như ‘saraṇā dhammā’ (các pháp có xung đột) (trong phần song đề của bộ Pháp Tụ), các phiền não như tham, v.v. được gọi là ‘raṇa’. Chúng sanh kêu la vì những pháp này, nên chúng được gọi là raṇa. Các chúng sanh, khi bị chúng chi phối, đã kêu khóc, than van bằng nhiều cách khác nhau, do đó các phiền não như tham, v.v. được gọi là ‘raṇa’. Desitaniyāmato anokkamitvā (không đi lệch khỏi nguyên tắc đã được thuyết giảng) có nghĩa là vị ấy thuyết giảng mà không đi lệch khỏi nguyên tắc đã được tuyên thuyết; được nói rằng vị ấy thuyết giảng Pháp một cách vô phân biệt, đúng theo nguyên tắc mà bậc Đạo Sư đã tuyên thuyết. Evaṃ có nghĩa là: như vậy, khi vị ấy nhận vật thực khất thực sau khi xuất khỏi thiền tâm từ. ‘Sẽ có quả báu lớn lao cho những người dâng cúng vật thực’ - điều này cần được làm sáng tỏ bằng kinh Cūḷaccharāsaṅghāta (Tăng Chi Bộ, v.v.). Bởi vì sự cúng dường đến một vị tỳ khưu tu tập tâm từ dù chỉ trong khoảnh khắc một cái búng ngón tay cũng có quả báu lớn, lợi ích lớn. Và do đó, vị ấy thọ dụng vật thực của đàn tín không luống công - ý nghĩa này quả thật đã được đề cập ở đó. Nimittaṃ gaṇhitvā có nghĩa là đã ghi nhận tướng mạo, hình sắc.

ခဒိရဝနိယရေဝတတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Revata ở trong rừng Khadira.

၂၀၃. ပဉ္စမေ ဝနသဘာဂန္တိ သဘာဂံ ဝနံ, သဘာဂန္တိ စ သပ္ပာယန္တိ အတ္ထော. ယဉှိ ပကတိဝိရုဒ္ဓံ ဗျာဓိဝိရုဒ္ဓဉ္စ န ဟောတိ, တံ ‘‘သဘာဂ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဥဒကသဘာဂန္တိအာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကလျာဏကမ္မာယူဟနက္ခဏောတိ ကလျာဏကမ္မူပစယဿ ဩကာသော. တိဏ္ဏံ ဘာတိကာနန္တိ ဥပတိဿော, စုန္ဒော, ဥပသေနောတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ဇေဋ္ဌဘာတိကာနံ. တိဿန္နဉ္စ ဘဂိနီနန္တိ စာလာ, ဥပစာလာ, သီသုပစာလာတိ ဣမေသံ တိဿန္နံ ဇေဋ္ဌဘဂိနီနံ. ဧတ္ထ စ သာရိပုတ္တတ္ထေရော သယံ ပဗ္ဗဇိတွာ [Pg.163] စာလာ, ဥပစာလာ, သီသုပစာလာတိ တိဿော ဘဂိနိယော, စုန္ဒော ဥပသေနောတိ ဣမေ ဘာတရော ပဗ္ဗာဇေသိ, ရေဝတကုမာရော ဧကောဝ ဂေဟေ အဝသိဿတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အမှာကံ…ပေ… ပဗ္ဗာဇေန္တီ’’တိ. မဟလ္လကတရာတိ ဝုဒ္ဓတရာ. ဣဒဉ္စ ကုမာရိကာယ စိရဇီဝိတံ အဘိကင်္ခမာနာ အာဟံသု. သာ ကိရ တဿ အယျိကာ ဝီသတိဝဿသတိကာ ခဏ္ဍဒန္တာ ပလိတကေသာ ဝလိတ္တစာ တိလကာဟတဂတ္တာ ဂေါပါနသိဝင်္ကာ အဟောသိ. ဝိဓာဝနိကန္တိ ဝိဓာဝနကီဠိကံ. တိဿန္နံ သမ္ပတ္တီနန္တိ အနုဿဝဝသေန မနုဿဒေဝမောက္ခသမ္ပတ္တိယော သန္ဓာယ ဝဒတိ, မနုဿဒေဝဗြဟ္မသမ္ပတ္တိယော ဝါ. သီဝလိဿ ပုညံ ဝီမံသိဿာမာတိ ‘‘သီဝလိနာ ကတပုညဿ ဝိပါကဒါနဋ္ဌာနမိဒ’’န္တိ ဉတွာ ဧဝမာဟ. သဘာဂဋ္ဌာနန္တိ သမံ ဒေသံ.

203. Trong câu thứ năm, vanasabhāganti có nghĩa là khu rừng tương hợp. Sabhāganti có nghĩa là thích hợp. Điều gì không trái ngược với thể tạng và không trái ngược với bệnh tật, điều ấy được gọi là “tương hợp.” Trong các từ udakasabhāganti v.v… cũng nên hiểu ý nghĩa theo phương pháp này. Kalyāṇakammāyūhanakkhaṇoti là cơ hội để tích lũy thiện nghiệp. Tiṇṇaṃ bhātikānanti là của ba người anh em: Upatissa, Cunda, và Upasena, ba người anh cả này. Tissannañca bhaginīnanti là của ba người chị em: Cālā, Upacālā, và Sīsupacālā, ba người chị cả này. Ở đây, trưởng lão Sāriputta sau khi tự mình xuất gia đã cho ba người chị em là Cālā, Upacālā, Sīsupacālā và các người em trai là Cunda, Upasena xuất gia, chỉ còn lại thiếu niên Revata ở nhà. Do đó, đã được nói rằng: “Của chúng ta… vân vân… cho xuất gia.” Mahallakatarāti là lớn tuổi hơn. Điều này được họ nói trong khi mong mỏi sự sống lâu cho cô gái trẻ. Tương truyền, bà của vị ấy là người một trăm hai mươi tuổi, răng rụng, tóc bạc, da nhăn, thân thể lốm đốm tàn nhang, lưng còng như cây kèo nhà. Vidhāvanikanti là trò chơi chạy đuổi. Tissannaṃ sampattīnanti là nói đến sự thành tựu ở cõi người, cõi trời, và cõi giải thoát, hoặc sự thành tựu ở cõi người, cõi trời, và cõi Phạm thiên, theo như lời truyền tụng. Sīvalissa puññaṃ vīmaṃsissāmāti là “chúng ta sẽ xem xét phước báu của Sīvali,” vị ấy đã nói như vậy sau khi biết rằng “đây là nơi cho quả của phước báu đã được Sīvali tạo tác.” Sabhāgaṭṭhānanti là nơi bằng phẳng.

တံ ဘူမိရာမဏေယျကန္တိ ကိဉ္စာပိ အရဟန္တော ဂါမန္တေ ကာယဝိဝေကံ န လဘန္တိ, စိတ္တဝိဝေကံ ပန လဘန္တေဝ. တေသဉှိ ဒိဗ္ဗပ္ပဋိဘာဂါနိပိ အာရမ္မဏာနိ စိတ္တံ စာလေတုံ န သက္ကောန္တိ, တသ္မာ ဂါမော ဝါ ဟောတု အရညာဒီနံ ဝါ အညတရံ, ‘ယတ္ထ အရဟန္တော ဝိဟရန္တိ, တံ ဘူမိရာမဏေယျကံ’, သော ဘူမိပ္ပဒေသော ရမဏီယော ဧဝါတိ အတ္ထော.

Taṃ bhūmirāmaṇeyyakanti có nghĩa là: Mặc dù các vị A-la-hán ở gần làng không có được sự độc cư về thân, nhưng các vị ấy vẫn có được sự độc cư về tâm. Đối với các vị ấy, ngay cả các đối tượng tương tự như cảnh giới chư thiên cũng không thể làm cho tâm bị dao động. Do đó, dù là làng mạc hay một nơi nào đó như rừng núi v.v…, ‘nơi nào các vị A-la-hán trú ngụ, nơi ấy là chốn khả ái,’ ý nghĩa là vùng đất ấy quả thật là đáng ưa thích.

ကင်္ခါရေဝတတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về trưởng lão Kaṅkhārevata

၂၀၄. ဆဋ္ဌေ အကပ္ပိယော, အာဝုသော, ဂုဠောတိ ဧကဒိဝသံ ထေရော အန္တရာမဂ္ဂေ ဂုဠကရဏံ ဩက္ကမိတွာ ဂုဠေ ပိဋ္ဌမ္ပိ ဆာရိကမ္ပိ ပက္ခိတ္တေ ဒိသွာန ‘‘အကပ္ပိယော ဂုဠော, သာမိသော န ကပ္ပတိ ဂုဠော ဝိကာလေ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ကုက္ကုစ္စာယန္တော ဧဝမာဟ. အကပ္ပိယာ မုဂ္ဂါတိ ဧကဒိဝသံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဝစ္စေ မုဂ္ဂံ ဇာတံ ဒိသွာ ‘‘အကပ္ပိယာ မုဂ္ဂါ, ပက္ကာပိ မုဂ္ဂါ ဇာယန္တီ’’တိ ကုက္ကုစ္စာယန္တော ဧဝမာဟ. သေသမေတ္ထ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ.

204. Trong câu thứ sáu, akappiyo, āvuso, guḷoti: một hôm, vị trưởng lão trong khi đi giữa đường đã đi xuống nơi làm đường mật và nhìn thấy bột và tro được cho vào trong đường mật, ngài đã áy náy rằng: “Đường mật không thích hợp, đường mật có lẫn tạp chất thì không được phép dùng vào giờ phi thời,” và đã nói như vậy. Akappiyā muggāti: một hôm, trong khi đi giữa đường, ngài nhìn thấy đậu mọc lên ở nơi có phẩn uế, ngài đã áy náy rằng: “Đậu không thích hợp, đậu dù đã nấu chín vẫn mọc lên được,” và đã nói như vậy. Phần còn lại ở đây đều rõ ràng.

သောဏကောဠိဝိသတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về trưởng lão Soṇa Koḷivisa

၂၀၅. သတ္တမေ ဟာပေတဗ္ဗမေဝ အဟောသိ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတ္တာ. ဥဒကေန သမုပဗျူဠှေတိ ဥဒကေန ထလံ ဥဿာရေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ရာသိကတေ. ဟရိတူပလိတ္တာယာတိ ဂေါမယပရိဘဏ္ဍကတာယ. တိဝိဓေန ဥဒကေန ပေါသေန္တီတိ ခီရောဒကံ ဂန္ဓောဒကံ ကေဝလောဒကန္တိ ဧဝံ တိဝိဓေန ဥဒကေန ပေါသေန္တိ ပရိပါလေန္တိ. ပရိဿာဝေတွာတိ ပရိသောဓေတွာ ဂဟိတေ တဏ္ဍုလေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဒေဝေါ မညေတိ ဒေဝေါ ဝိယ[Pg.164]. ဝီဏောဝါဒေနာတိ ‘‘တံ ကိံ မညသိ, သောဏ, ယဒါ တေ ဝီဏာယ တန္တိယော အစ္စာယတာ ဟောန္တိ, အပိ နု တေ ဝီဏာ တသ္မိံ သမယေ သရဝတီ ဝါ ဟောတိ ကမ္မညာ ဝါတိ? နော ဟေတံ, ဘန္တေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ, သောဏ, အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယံ ဥဒ္ဓစ္စာယ သံဝတ္တတိ, အတိသိထိလဝီရိယံ ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တတိ. တသ္မာတိဟ တွံ, သောဏ, ဝီရိယသမတံ အဓိဋ္ဌဟ, ဣန္ဒြိယာနဉ္စ သမတံ ပဋိဝိဇ္ဈာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၄၃) ဧဝံ ဝီဏံ ဥပမံ ကတွာ ပဝတ္တိတေန ဝီဏောပမောဝါဒေန. ဝီရိယသမထယောဇနတ္ထာယာတိ ဝီရိယဿ သမထေန ယောဇနတ္ထာယ.

205. Trong câu thứ bảy, hāpetabbameva ahosi có nghĩa là đã phải từ bỏ do tinh tấn quá mức. Udakena samupabyūḷheti là được chất thành đống chỗ này chỗ kia sau khi dùng nước làm cho đất nổi lên. Haritūpalittāyāti là do được trát bằng phân bò tươi. Tividhena udakena posentīti là họ nuôi dưỡng, chăm sóc bằng ba loại nước như sau: nước sữa, nước thơm, và nước thường. Parissāvetvāti nên được kết hợp với ‘gạo đã được lấy sau khi sàng lọc.’ Devo maññeti là giống như vị trời. Vīṇovādenāti là bằng lời khuyên dụ về ví dụ cây đàn tỳ-bà đã được thực hiện bằng cách lấy cây đàn tỳ-bà làm ví dụ như sau: “Này Soṇa, ngươi nghĩ thế nào, khi các dây đàn tỳ-bà của ngươi quá căng, khi ấy đàn tỳ-bà của ngươi có du dương hay dễ sử dụng không? – Bạch ngài, không phải vậy. Cũng thế ấy, này Soṇa, sự tinh tấn quá mức đưa đến trạo cử, sự tinh tấn quá lơi lỏng đưa đến biếng nhác. Vì vậy, này Soṇa, ngươi hãy an trú vào sự quân bình tinh tấn, và hãy thể nhập sự quân bình của các căn.” (Đại Phẩm 243). Vīriyasamathayojanatthāyāti là với mục đích kết hợp sự tinh tấn với sự trầm lắng.

သောဏကုဋိကဏ္ဏတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về trưởng lão Soṇa Kuṭikaṇṇa

၂၀၆. အဋ္ဌမေ ကုဋိကဏ္ဏောတိ ဝုစ္စတီတိ ‘‘ကောဋိကဏ္ဏော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ကုဋိကဏ္ဏော’’တိ ဝေါဟရီယတိ. ကုလဃရေ ဘဝါ ကုလဃရိကာ. သာ ကိရ အဝန္တိရဋ္ဌေ ကုလဃရေ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိဿ ဘရိယာ. ဒသဗလဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ စိန္တေသီတိ ဣဒံ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာနံ မတေန ဝုတ္တံ. သုတ္တနိပါတဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သပရိသော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမ္မ ဓမ္မဒေသနံ အဿောသိ, န စ ကဉ္စိ ဝိသေသံ အဓိဂဉ္ဆိ. ကသ္မာ? သော ဟိ ဓမ္မံ သုဏန္တော ဟေမဝတံ အနုဿရိတွာ ‘အာဂတော နု ခေါ မေ သဟာယကော, နော’တိ ဒိသာဒိသံ ဩလောကေတွာ တံ အပဿန္တော ‘ဝဉ္စိတော မေ သဟာယော, ယော ဧဝံ ဝိစိတ္တပ္ပဋိဘာနံ ဘဂဝတော ဒေသနံ န သုဏာတီ’တိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တံ.

206. Trong câu thứ tám, kuṭikaṇṇoti vuccatīti là trong khi đáng lẽ phải nói là “Koṭikaṇṇa” thì lại được gọi là “Kuṭikaṇṇa.” Kulaghare bhavā kulagharikā là người nữ sanh trong gia đình quyền quý. Tương truyền, vị ấy là vợ của một vị trưởng giả có tài sản lớn trong một gia đình quyền quý ở xứ Avanti. Điều này được nói theo quan điểm của các vị tụng đọc tạng Tăng Chi Bộ: “Sau khi nghe pháp thoại của bậc Thập Lực, vị ấy đã an trú trong quả vị Tu-đà-hoàn và đã suy nghĩ.” Tuy nhiên, trong Chú giải Kinh Tập đã nói rằng: “Vị ấy cùng với đoàn tùy tùng đã đến đảnh lễ đức Thế Tôn và đã lắng nghe pháp thoại, nhưng đã không chứng đắc được sự đặc biệt nào. Tại sao? Vì trong khi nghe Pháp, vị ấy đã tưởng nhớ đến Hemavata, đã nhìn khắp các phương hướng (nghĩ rằng): ‘Bạn của ta đã đến hay chưa?’ và không nhìn thấy người bạn ấy, vị ấy đã có tâm bị phân tán (nghĩ rằng): ‘Bạn của ta đã bị thiệt thòi, người đã không được nghe bài thuyết giảng đa dạng và sáng suốt như vậy của đức Thế Tôn.’”

ယသ္မာ ပဋိသန္ဓိဇာတိအဘိနိက္ခမနဗောဓိပရိနိဗ္ဗာနေသွေဝ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဟုတွာဝ ပဋိဝိဂစ္ဆန္တိ, န စိရဋ္ဌိတိကာနိ ဟောန္တိ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; ပဋိ. မ. ၂.၃၀) ပန တာနိ သဝိသေသာနိ ဟုတွာ စိရတရံ ဌတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘တိယောဇနသဟဿံ ဟိမဝန္တံ အကာလပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ’’တိအာဒိ. အဂ္ဂဗလကာယာတိ သဗ္ဗပုရတော ဂစ္ဆန္တာ ဗလကာယာ. ကေန ပုပ္ဖိတဘာဝံ ဇာနာသီတိ ကေန ကာရဏေန ဟိမဝန္တဿ ပုပ္ဖိတဘာဝံ ဇာနာသီတိ, ယေန ကာရဏေန ဣမံ အကာလပုပ္ဖပါဋိဟာရိယံ ဇာတံ, တံ ဇာနာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တဿ ပဝတ္တိတဘာဝန္တိ တဿ ဓမ္မစက္ကဿ ဘဂဝတာ ပဝတ္တိတဘာဝံ. သဒ္ဒေ နိမိတ္တံ ဂဏှီတိ သဒ္ဒေ အာကာရံ သလ္လက္ခေသိ. တတောတိ ‘‘အဟံ ‘ဧတံ အမတဓမ္မံ တမ္ပိ [Pg.165] ဇာနာပေဿာမီ’တိ တဝ သန္တိကံ အာဂတောသ္မီ’’တိ ယံ ဝုတ္တံ, တဒနန္တရန္တိ အတ္ထော.

Bởi vì ba mươi hai điềm báo trước chỉ hiện ra rồi biến mất ngay trong các sự kiện như là sự tái sanh, sự đản sanh, sự xuất gia, sự giác ngộ, và sự viên tịch, không tồn tại lâu dài; nhưng trong lúc chuyển Pháp luân (saṃ. ni. 5.1081; paṭi. ma. 2.30) thì các điềm báo ấy trở nên đặc biệt, tồn tại lâu hơn rồi mới chấm dứt, do đó đã được nói rằng: ‘Sau khi thấy núi Hy-mã-lạp rộng ba ngàn do-tuần nở hoa trái mùa,’ v.v... ‘Đạo quân tiên phong’ có nghĩa là các đạo quân hùng mạnh đi ở phía trước nhất. ‘Do đâu ngài biết được trạng thái nở hoa?’ có nghĩa là do nguyên nhân nào ngài biết được trạng thái nở hoa của núi Hy-mã-lạp? Điều này có nghĩa là: ‘Ngài có biết nguyên nhân nào đã làm phát sinh phép lạ hoa nở trái mùa này không?’ ‘Trạng thái được chuyển vận của pháp ấy’ có nghĩa là trạng thái được Đức Thế Tôn chuyển vận bánh xe Pháp ấy. ‘Đã nắm bắt được dấu hiệu trong âm thanh’ có nghĩa là đã nhận thấy được đặc điểm trong âm thanh. ‘Từ đó’ có nghĩa là sau điều đã được nói: ‘Tôi đã đến gần ngài với ý nghĩ rằng: “Tôi sẽ làm cho vị này cũng biết được Pháp bất tử này.”’

သာတာဂိရော ဟေမဝတဿ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ ကထေတွာ တံ ဘဂဝတော သန္တိကံ အာနေတုကာမော ‘‘အဇ္ဇ ပန္နရသော’’တိအာဒိဂါထမာဟ. တတ္ထ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၅၃) အဇ္ဇာတိ အယံ ရတ္တိန္ဒိဝေါ ပက္ခဂဏနတော ပန္နရသော, ဥပဝသိတဗ္ဗတော ဥပေါသထော. တီသု ဝါ ဥပေါသထေသု အဇ္ဇ ပန္နရသော ဥပေါသထော, န စာတုဒ္ဒသိဥပေါသထော, န သာမဂ္ဂီဥပေါသထော. ဒိဝိ ဘဝါနိ ဒိဗ္ဗာနိ, ဒိဗ္ဗာနိ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ဒိဗ္ဗာနိ. ကာနိ တာနိ? ရူပါနိ. တဉှိ ရတ္တိံ ဒေဝါနံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုတော သန္နိပတိတာနံ သရီရဝတ္ထာဘရဏဝိမာနပ္ပဘာဟိ အဗ္ဘာဒိဥပက္ကိလေသဝိရဟိတာယ စန္ဒပ္ပဘာယ စ သကလဇမ္ဗုဒီပေါ အလင်္ကတော အဟောသီတိ အတိဝိယ အလင်္ကတော စ ပရိဝိသုဒ္ဓိဒေဝဿ ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘာယ. တေနာဟ – ‘‘ဒိဗ္ဗာ ရတ္တိ ဥပဋ္ဌိတာ’’တိ.

Dạ-xoa Sātāgira, sau khi nói cho Hemavata về sự xuất hiện của Đức Phật và muốn đưa vị ấy đến gần Đức Thế Tôn, đã nói lên bài kệ bắt đầu bằng câu: ‘Hôm nay là ngày rằm.’ Trong đó (su. ni. aṭṭha. 1.153), ‘hôm nay’ có nghĩa là ngày và đêm này là ngày thứ mười lăm theo cách tính của nửa tháng, là ngày Bố-tát vì là ngày cần phải được tuân giữ. Hoặc trong ba loại Bố-tát, hôm nay là ngày Bố-tát rằm, không phải ngày Bố-tát mười bốn, không phải ngày Bố-tát hòa hợp. ‘Thuộc về chư thiên’ (dibbāni) có nghĩa là ‘phát sanh ở cõi trời’ (divi bhavāni), hoặc ‘những thứ thuộc về chư thiên có ở đây’ (dibbāni ettha atthīti). Chúng là gì? Là các sắc. Thật vậy, vào đêm ấy, toàn thể cõi Diêm-phù-đề đã được trang hoàng bởi ánh quang của thân thể, y phục, đồ trang sức, và các cung điện của chư thiên đã tụ hội từ mười ngàn thế giới, và bởi ánh trăng không bị ô nhiễm bởi mây mù, v.v... và lại được trang hoàng một cách đặc biệt bởi hào quang thân thể của Đức Thế Tôn, vị trời hoàn toàn thanh tịnh. Do đó, vị ấy đã nói: ‘Đêm của chư thiên đã đến.’

ဧဝံ ရတ္တိဂုဏဝဏ္ဏနာပဒေသေနပိ သဟာယဿ စိတ္တံ ပသာဒံ ဇနေန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ ကထေတွာ အာဟ – ‘‘အနောမနာမံ သတ္ထာရံ, ဟန္ဒ ပဿာမ ဂေါတမ’’န္တိ. တတ္ထ အနောမေဟိ အလာမကေဟိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရေဟိ ဂုဏေဟိ နာမံ အဿာတိ အနောမနာမော. တထာ ဟိဿ ‘‘ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၉၂; စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသော ၉၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၆၂) နယေန ဗုဒ္ဓေါတိ အနောမေဟိ ဂုဏေဟိ နာမံ. ‘‘ဘဂ္ဂရာဂေါတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒေါသောတိ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၈၄) နယေန ဘဂဝါတိ အနောမေဟိ ဂုဏေဟိ နာမံ. ဧသ နယော ‘‘အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော’’တိအာဒီသု. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထေဟိ ဒေဝမနုဿေ အနုသာသတိ ‘‘ဣမံ ပဇဟထ, ဣမံ သမာဒါယ ဝတ္တထာ’’တိ သတ္ထာ. တံ အနောမနာမံ သတ္ထာရံ. ဟန္ဒာတိ ဝစသာယတ္ထေ နိပါတော. ပဿာမာတိ တေန အတ္တာနံ သဟ သင်္ဂဟေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နဗဟုဝစနံ. ဂေါတမန္တိ ဂေါတမဂေါတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘သတ္ထာ, န သတ္ထာ’’တိ မာ ဝိမတိံ အကာသိ, ဧကန္တဗျဝသိတော ဟုတွာဝ ဧဟိ ပဿာမ ဂေါတမန္တိ.

Như vậy, ngay cả bằng cách mô tả các phẩm chất của đêm tối, trong khi làm phát sanh niềm tịnh tín trong tâm của người bạn, sau khi nói về sự xuất hiện của Đức Phật, vị ấy đã nói: ‘Vị Đạo Sư có danh hiệu không tỳ vết, nào chúng ta hãy đến xem Gotama.’ Trong đó, ‘vị có danh hiệu không tỳ vết’ (anomanāmo) có nghĩa là người có danh hiệu đi cùng với các phẩm chất không tỳ vết, không thấp kém, viên mãn về mọi phương diện. Thật vậy, theo phương pháp: ‘Là Phật (Buddha) vì đã giác ngộ các chân lý, là Phật vì làm cho chúng sanh giác ngộ,’ v.v... (mahāni. 192; cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddeso 97; paṭi. ma. 1.162), danh hiệu ‘Phật’ của ngài là do các phẩm chất không tỳ vết. Theo phương pháp: ‘Là Thế Tôn (Bhagavā) vì đã bẻ gãy tham ái, là Thế Tôn vì đã bẻ gãy sân hận,’ v.v... (mahāni. 84), danh hiệu ‘Thế Tôn’ là do các phẩm chất không tỳ vết. Đây cũng là phương pháp trong các danh hiệu như: ‘A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc,’ v.v... Ngài là ‘Đạo Sư’ (satthā) vì ngài giáo huấn chư thiên và loài người vì các lợi ích trong hiện tại, v.v... rằng: ‘Hãy từ bỏ điều này, hãy thực hành và sống theo điều này.’ ‘Vị Đạo Sư có danh hiệu không tỳ vết ấy.’ ‘Nào’ (Handa) là một bất biến từ có ý nghĩa khuyến khích. ‘Chúng ta hãy xem’ (Passāma) là động từ ở thì hiện tại, số nhiều, bao gồm cả bản thân mình cùng với người kia. ‘Gotama’ có nghĩa là thuộc dòng họ Gotama. Điều này có nghĩa là: ‘Chớ có hoài nghi rằng: “Ngài có phải là đạo sư hay không phải là đạo sư?” Sau khi đã hoàn toàn quyết tâm, hãy đến, chúng ta hãy xem Gotama.’

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဟေမဝတော ‘‘အယံ သာတာဂိရော ‘အနောမနာမံ သတ္ထာရ’န္တိ ဘဏန္တော တဿ သဗ္ဗညုတံ ပကာသေတိ, သဗ္ဗညုနော စ ဒုလ္လဘာ လောကေ, သဗ္ဗညုပဋိညေဟိ ပူရဏာဒိသဒိသေဟေဝ လောကော ဥပဒ္ဒုတော. သော ပန ယဒိ သဗ္ဗညူ, အဒ္ဓါ တာဒိလက္ခဏံ ပတ္တော ဘဝိဿတိ, တေန ဧဝံ ဂဟေဿာမီ’’တိ [Pg.166] စိန္တေတွာ တာဒိလက္ခဏံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ – ‘‘ကစ္စိ မနော’’တိအာဒိ. တတ္ထ ကစ္စီတိ ပုစ္ဆာ. မနောတိ စိတ္တံ. သုပဏိဟိတောတိ သုဋ္ဌု ဌပိတော အစလော အသမ္ပဝေဓီ. သဗ္ဗေသု ဘူတေသု သဗ္ဗဘူတေသု. တာဒိနောတိ တာဒိလက္ခဏံ ပတ္တဿေဝ သတော. ပုစ္ဆာ ဧဝ ဝါ အယံ ‘‘သော တဝ သတ္ထာ သဗ္ဗဘူတေသု တာဒီ, ဥဒါဟု နော’’တိ. ဣဋ္ဌေ အနိဋ္ဌေစာတိ ဧဝရူပေ အာရမ္မဏေ. သင်္ကပ္ပာတိ ဝိတက္ကာ. ဝသီကတာတိ ဝသံ ဂမိတာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ တံ သတ္ထာရံ ဝဒသိ, တဿ တေ သတ္ထုနော ကစ္စိ တာဒိလက္ခဏံ သမ္ပတ္တဿ သတော သဗ္ဗဘူတေသု မနော သုပဏိဟိတော, ဥဒါဟု ယာဝ ပစ္စယံ န လဘတိ, တာဝ သုပဏိဟိတော ဝိယ ခါယတိ. သော ဝါ တေ သတ္ထာ ကစ္စိ သဗ္ဗဘူတေသု သတ္တေသု တာဒီ, ဥဒါဟု နော, ယေ စ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အာရမ္မဏေသု ရာဂဒေါသဝသေန သင်္ကပ္ပာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တျာဿ ကစ္စိ ဝသီကတာ, ဥဒါဟု ကဒါစိ တေသမ္ပိ ဝသေန ဝတ္တတီတိ.

Khi được nói như vậy, Hemavata suy nghĩ rằng: ‘Sātāgira này, khi nói ‘vị Đạo Sư có danh hiệu không tỳ vết,’ là đang tuyên bố về sự toàn tri của vị ấy. Mà các bậc toàn tri thì hiếm có ở trên đời, và thế gian lại bị phiền nhiễu bởi những kẻ tự xưng là toàn tri như Pūraṇa, v.v... Tuy nhiên, nếu vị ấy là bậc toàn tri, chắc chắn vị ấy đã đạt được đặc tính của bậc như vậy (tādī), do đó ta sẽ nắm bắt theo cách này.’ Sau khi suy nghĩ như vậy, vị ấy hỏi về đặc tính của bậc như vậy và nói lên câu bắt đầu bằng: ‘Phải chăng tâm...’ Trong đó, ‘phải chăng’ (kacci) là câu hỏi. ‘Tâm’ (mano) là citta. ‘Được khéo định tĩnh’ (supaṇihito) có nghĩa là được thiết lập vững vàng, không lay động, không rung chuyển. ‘Đối với tất cả chúng sanh’ (sabbesu bhūtesu) là đối với tất cả chúng sanh. ‘Của bậc như vậy’ (tādino) có nghĩa là của người đã đạt được đặc tính của bậc như vậy. Hoặc đây là câu hỏi: ‘Vị đạo sư của ngài có phải là bậc như vậy đối với tất cả chúng sanh, hay không?’ ‘Trong cảnh khả ái và không khả ái’ có nghĩa là trong các đối tượng như vậy. ‘Các tư duy’ (saṅkappā) là các tầm. ‘Được chế ngự’ (vasīkatā) có nghĩa là đã được làm cho quy phục. Điều này có nghĩa là: ‘Về vị đạo sư mà ngài nói đến, đối với vị đạo sư ấy của ngài, sau khi đã đạt được đặc tính của bậc như vậy, phải chăng tâm của vị ấy được khéo định tĩnh đối với tất cả chúng sanh, hay là nó chỉ có vẻ được khéo định tĩnh khi chưa gặp được duyên? Hoặc vị đạo sư ấy của ngài có phải là bậc như vậy đối với tất cả chúng sanh, hay không? Và những tư duy nào có thể khởi lên do tham và sân đối với các đối tượng khả ái và không khả ái, phải chăng chúng đã được vị ấy chế ngự, hay là đôi khi vị ấy cũng hành động dưới sự ảnh hưởng của chúng?’

တီဏိ ဝဿာနီတိ သောဏဿ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ တီဏိ ဝဿာနိ. တဒါ ကိရ ဘိက္ခူ ယေဘုယျေန မဇ္ဈိမဒေသေယေဝ ဝသိံသု, တသ္မာ တတ္ထ ကတိပယာ ဧဝ အဟေသုံ. တေ စ ဧကသ္မိံ နိဂမေ ဧကော ဒွေတိ ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝသိံသု, ထေရာနဉ္စ ကတိပယေ ဘိက္ခူ အာနေတွာ အညေသု အာနီယမာနေသု ပုဗ္ဗံ အာနီတာ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ပက္ကမိံသု, ကဉ္စိ ကာလံ အာဂမေတွာ ပုန တေသု အာနီယမာနေသု ဣတရေ ပက္ကမိံသု, ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ အာနယနေန သန္နိပါတော စိရေနေဝ အဟောသိ, ထေရော စ တဒါ ဧကဝိဟာရီ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တီဏိ ဝဿာနိ ဂဏံ ပရိယေသိတွာ’’တိ. တီဏိ ဝဿာနီတိ စ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ. သတ္ထု အဓိပ္ပာယံ ဉတွာတိ အတ္တနော အာဏာပနေနေဝ ‘‘ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတုကာမော ဘဂဝါ’’တိ သတ္ထု အဓိပ္ပာယံ ဇာနိတွာ. ဘဂဝါ ကိရ ယေန သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတုကာမော, တဿ သေနာသနပညတ္တိယံ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာဏာပေတိ.

Tīṇi vassāni (ba năm): Nghĩa là ba năm kể từ ngày xuất gia của ngài Soṇa. Khi ấy, nghe nói các vị tỳ khưu phần lớn chỉ sống ở Trung Phần (Majjhimadesa), vì thế ở đó (vùng biên địa) chỉ có một vài vị. Và các vị ấy sống riêng rẽ, mỗi thị trấn một hoặc hai vị. Và khi các vị trưởng lão mời một vài vị tỳ khưu đến, trong khi những vị khác đang được mời đến thì những vị đã được mời trước lại ra đi vì một công việc nào đó. Chờ đợi một thời gian, khi những vị kia được mời đến lại thì những vị khác lại ra đi. Cứ như vậy, do việc mời đi mời lại nhiều lần nên việc hội họp phải rất lâu mới thành tựu, và khi ấy, vị trưởng lão sống một mình. Do đó, có lời nói rằng: “Sau khi tìm kiếm túc số trong ba năm.” Và câu “ba năm” là cách nói chỉ sự liên tục không gián đoạn. (Câu) “Biết được ý của Bậc Đạo Sư” có nghĩa là biết được ý của Bậc Đạo Sư qua chính lời ra lệnh của ngài rằng: “Đức Thế Tôn muốn sống trong cùng hương phòng với vị này.” Nghe nói, Đức Thế Tôn muốn sống trong cùng hương phòng với vị nào thì ngài ra lệnh cho trưởng lão Ānanda về việc sắp đặt chỗ ở cho vị ấy.

အဇ္ဈောကာသေ ဝီတိနာမေတွာတိ အဇ္ဈောကာသေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာ. ယသ္မာ ဘဂဝါ အာယသ္မတော သောဏဿ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေန ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တော သာဝကသာဓာရဏာ သဗ္ဗာ သမာပတ္တိယော အနုလောမပ္ပဋိလောမံ သမာပဇ္ဇန္တော ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ အဇ္ဈောကာသေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ, တသ္မာ အာယသ္မာပိ သောဏော ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယံ ဉတွာ တဒနုရူပံ သဗ္ဗာ တာ သမာပတ္တိယော [Pg.167] သမာပဇ္ဇန္တော ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ အဇ္ဈောကာသေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ဝိဟာရံ ပါဝိသီတိ ဝဒန္တိ. ပဝိသိတွာ စ ဘဂဝတာ အနုညာတော စီဝရတိရောကရဏိယံ ကတွာ ဘဂဝတော ပါဒပဿေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေသိ. အဇ္ဈေသီတိ အာဏာပေသိ. ပဋိဘာတု တံ ဘိက္ခု ဓမ္မော ဘာသိတုန္တိ ဘိက္ခု တုယှံ ဓမ္မော ဘာသိတုံ ဥပဋ္ဌာတု, ဉာဏမုခံ အာဂစ္ဆတု, ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဘဏာဟီတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကဝဂ္ဂိယာနီတိ အဋ္ဌကဝဂ္ဂဘူတာနိ ကာမသုတ္တာဒိသောဠသသုတ္တာနိ (မဟာနိ. ၁). သုဂ္ဂဟိတောတိ သမ္မာ ဥဂ္ဂဟိတော. သဗ္ဗေ ဝရေ ယာစီတိ ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဂဏေန ဥပသမ္ပဒါ ဓုဝနှာနံ စမ္မတ္ထရဏံ ဂဏင်္ဂဏူပါဟနံ စီဝရဝိပ္ပဝါသောတိ ဣမေ ပဉ္စ ဝရေ ယာစိ. သုတ္တေ အာဂတမေဝါတိ ဥဒါနပါဠိယံ အာဂတသုတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

(Câu) “Trải qua (thời gian) ở ngoài trời” có nghĩa là trải qua (thời gian) bằng cách ngồi ở ngoài trời. Bởi vì Đức Thế Tôn, trong khi tiếp đãi Tôn giả Soṇa bằng cách nhập định, đã nhập tất cả các định chứng thông thường của hàng Thanh văn theo chiều thuận và chiều nghịch, trải qua phần lớn đêm bằng cách ngồi ở ngoài trời, rửa chân rồi mới vào tịnh xá; vì thế, người ta nói rằng Tôn giả Soṇa cũng vậy, biết được ý của Đức Thế Tôn, đã nhập tất cả các định chứng ấy một cách tương xứng, trải qua phần lớn đêm bằng cách ngồi ở ngoài trời, rửa chân rồi mới vào tịnh xá. Và sau khi vào, được Đức Thế Tôn cho phép, ngài đã làm một tấm màn che bằng y và trải qua (thời gian) bằng cách ngồi bên chân Đức Thế Tôn. (Câu) “Thỉnh mời” có nghĩa là ra lệnh. (Câu) “Này Tỳ khưu, mong rằng Pháp đến với thầy để thầy thuyết giảng” có nghĩa là: Này Tỳ khưu, mong rằng Pháp hiện khởi với thầy để thầy thuyết giảng, mong rằng cửa ngõ trí tuệ đến, hãy đọc lên Pháp theo như đã nghe, theo như đã học. (Câu) “Phẩm Tám” có nghĩa là mười sáu bài kinh thuộc Phẩm Tám, bắt đầu từ kinh Kāma (Kāmasutta) (Mahāni. 1). (Câu) “Khéo nắm giữ” có nghĩa là nắm giữ một cách đúng đắn. (Câu) “Xin tất cả các ân huệ” có nghĩa là ngài đã xin năm ân huệ này: lễ thọ cụ túc với túc số năm vị có một vị trì luật làm vị thứ năm, việc tắm thường xuyên, việc trải da, việc mang giày nhiều lớp, và việc vắng mặt không mang theo y. (Câu) “Đã được nói đến trong kinh” là nói đến bài kinh đã được trình bày trong kinh Phật Tự Thuyết (Udāna).

သီဝလိတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Sīvali

၂၀၇. နဝမေ သာကစ္ဆိတွာ သာကစ္ဆိတွာတိ ရညာ သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဇ္ဈနဝသေန ပုနပ္ပုနံ သာကစ္ဆံ ကတွာ. ဂုဠဒဓိန္တိ ပတ္ထိန္နံ ဂုဠသဒိသံ ကဌိနဒဓိံ. အတိအဉ္ဆိတုန္တိ အတိဝိယ အာကဍ္ဎိတုံ. ကဉ္ဇိယံ ဝါဟေတွာတိ ဒဓိမတ္ထုံ ပဝါဟေတွာ, ပရိဿာဝေတွာတိ အတ္ထော. ‘‘ဒဓိတော ကဉ္ဇိယံ ဂဟေတွာ’’တိပိ ပါဌော. နန္တိ သုပ္ပဝါသံ. ဗီဇပစ္ဆိံ ဖုသာပေန္တီတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ယာဝ န ဥက္ကဍ္ဎန္တီတိ ယာဝ ဒါနေ န ဥက္ကဍ္ဎန္တိ, ဒါတုကာမာဝ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော မဟာဒုက္ခံ အနုဘောသီတိ ပသဝနိဗန္ဓနံ မဟန္တံ ဒုက္ခံ အနုဘောသိ. သာမိကံ အာမန္တေတွာတိ သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ တိဗ္ဗာဟိ ခရာဟိ ဒုက္ခဝေဒနာဟိ ဖုဋ္ဌာ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ, ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. သုပ္ပဋိပန္နော ဝတ တဿ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော. သုသုခံ ဝတ နိဗ္ဗာနံ, ယတ္ထိဒံ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ န သံဝိဇ္ဇတီ’’တိ (ဥဒါ. ၁၈) ဣမေဟိ တီဟိ ဝိတက္ကေဟိ တံ ဒုက္ခံ အဓိဝါသေန္တီ သတ္ထု သန္တိကံ ပေသေတုကာမတာယ သာမိကံ အာမန္တေတွာ. ပုရေ မရဏာတိ မရဏတော ပုရေတရမေဝ. ဣင်္ဂိတန္တိ အာကာရံ. ဇီဝိတဘတ္တန္တိ ဇီဝိတသံသယေ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ. သဗ္ဗကမ္မက္ခမော အဟောသီတိ သတ္တဝဿိကေဟိ ဒါရကေဟိ ကာတဗ္ဗံ ယံ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကာတုံ သမတ္ထတာယ သဗ္ဗဿ ကမ္မဿ ခမော အဟောသိ. တေနေဝ သော သတ္တာဟံ မဟာဒါနေ [Pg.168] ဒီယမာနေ ဇာတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မကရဏံ အာဒါယ သံဃဿ ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ အဒါသိ.

207. Trong câu chuyện thứ chín, (cụm từ) “sau khi bàn luận, bàn luận” có nghĩa là sau khi bàn luận nhiều lần với nhà vua theo cách chống đối. (Câu) “Sữa đông đường phèn” có nghĩa là sữa đông cứng, đặc lại giống như đường phèn. (Câu) “Kéo quá mức” có nghĩa là kéo rất mạnh. (Câu) “Làm cho nước chảy ra” có nghĩa là làm cho nước sữa chảy ra, tức là lọc đi. Cũng có bản đọc là “lấy nước từ sữa đông.” (Chữ) “Nàng” là chỉ nàng Suppavāsā. Có liên hệ với câu “làm cho chạm vào giỏ hạt giống.” (Câu) “Cho đến khi họ không rút lui” có ý nghĩa là cho đến khi họ không rút lui khỏi việc bố thí, tức là họ vẫn muốn bố thí. (Câu) “Đã chịu đựng sự đau khổ lớn lao” có nghĩa là đã chịu đựng sự đau khổ lớn lao liên quan đến việc sinh nở. (Câu) “Sau khi gọi chồng” có nghĩa là sau khi gọi chồng với ý muốn gửi (lời nhắn) đến Bậc Đạo Sư, trong khi đang chịu đựng nỗi đau khổ ấy với ba tầm tư duy này: “Ồ, Đức Thế Tôn ấy quả là bậc Chánh Đẳng Giác, người thuyết giảng Pháp để đoạn trừ nỗi khổ như thế này. Ồ, Tăng đoàn đệ tử của Đức Thế Tôn ấy quả là bậc Thiện Hạnh, những vị đã thực hành để đoạn trừ nỗi khổ như thế này. Ồ, Niết-bàn quả là an lạc tuyệt đối, nơi không có nỗi khổ như thế này tồn tại,” (Udā. 18) (nàng) bị những cảm thọ đau đớn, dữ dội, khốc liệt chạm đến, với thai nhi nằm ngang trong bảy ngày. (Câu) “Trước khi chết” có nghĩa là ngay trước khi chết. (Câu) “Dấu hiệu” có nghĩa là cử chỉ, dáng vẻ. (Câu) “Bữa ăn của sự sống” có nghĩa là bữa ăn nên được cúng dường khi mạng sống bị nghi ngờ (nguy hiểm). (Câu) “Đã có thể làm mọi công việc” có nghĩa là đã có khả năng làm mọi công việc, có thể làm bất cứ việc gì mà những đứa trẻ bảy tuổi có thể làm. Do đó, trong bảy ngày đại thí được thực hiện, kể từ ngày sinh ra, cậu bé đã lấy đồ lọc nước và lọc nước dâng cúng cho Tăng chúng.

ယောမန္တိအာဒိဂါထာယ ‘‘ယော ဘိက္ခု ဣမံ ရာဂပလိပထဉ္စေဝ ကိလေသဒုဂ္ဂဉ္စ သံသာရဝဋ္ဋဉ္စ စတုန္နံ သစ္စာနံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနကမောဟဉ္စ အတီတော စတ္တာရော ဩဃေ တိဏ္ဏော ဟုတွာ ပါရံ အနုပ္ပတ္တော, ဒုဝိဓေန ဈာနေန ဈာယီ, တဏှာယ အဘာဝေန အနေဇော, ကထံကထာယ အဘာဝေန အကထံကထီ, ဥပါဒါနာနံ အဘာဝေန အနုပါဒိယိတွာ ကိလေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတော, တမဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီ’’တိ အတ္ထော.

Ý nghĩa của bài kệ bắt đầu bằng chữ “Yo’manti” là: “Vị tỳ khưu nào đã vượt qua con đường hiểm trở của tham ái, thành lũy khó qua của phiền não, vòng luân hồi sinh tử, và sự si mê không thấu triệt bốn chân lý; đã vượt qua bốn dòng bộc lưu và đến được bờ bên kia; là người thiền định với hai loại thiền; không dao động do không có ái dục; không còn nghi hoặc do không có sự hoài nghi; không còn chấp thủ do không có các thủ; đã tịch tịnh với sự dập tắt phiền não, vị ấy Ta gọi là Bà-la-môn.”

သဗ္ဗေသံယေဝ ပန ကေသာနံ ဩရောပနဉ္စ အရဟတ္တသစ္ဆိကိရိယာ စ အပစ္ဆာအပုရိမာ အဟောသီတိ ဣမိနာ ထေရဿ ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တုပ္ပတ္တိ ဒီပိတာ. ဧကစ္စေ ပန အာစရိယာ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဓမ္မသေနာပတိနာ ဩဝါဒေ ဒိန္နေ ‘ယံ မယာ ကာတုံ သက္ကာ, တမဟံ ဇာနိဿာမီ’တိ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ တံ ဒိဝသံယေဝ အညတရံ ဝိစိတ္တံ ကုဋိကံ ဒိသွာ ပဝိသိတွာ မာတုကုစ္ဆိယံ သတ္တ ဝဿာနိ အတ္တနာ အနုဘူတဒုက္ခံ အနုဿရိတွာ တဒနုသာရေန အတီတာနာဂတေ ဉာဏံ နေန္တဿ အာဒိတ္တာ ဝိယ တယော ဘဝါ ဥပဋ္ဌဟိံသု. ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ ဝိပဿနာဝီထိံ ဩတရိတွာ တာဝဒေဝ မဂ္ဂပ္ပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗေပိ အာသဝေ ခေပေန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏီ’’တိ. ဥဘယထာပိ ထေရဿ အရဟတ္တုပ္ပတ္တိယေဝ ပကာသိတာ, ထေရော ပန ပဘိန္နပ္ပဋိသမ္ဘိဒေါ ဆဠဘိညော အဟောသိ.

Tuy nhiên, việc cạo tóc và việc chứng ngộ A-la-hán quả của tất cả các vị ấy đã xảy ra không trước không sau, do đó sự chứng đắc A-la-hán của vị trưởng lão được chỉ rõ là ngay tại mũi dao cạo. Tuy nhiên, một số vị đạo sư nói như vầy: ‘Sau khi được vị Tướng quân Chánh pháp giáo huấn theo phương cách đã được nói ở dưới, vị ấy đã xuất gia với suy nghĩ ‘điều gì ta có thể làm, ta sẽ biết điều ấy,’ rồi đã thọ nhận đề mục thiền quán, và ngay trong ngày hôm ấy, sau khi nhìn thấy một cái am thất được trang hoàng nào đó và đi vào, vị ấy đã hồi tưởng lại sự đau khổ mà mình đã trải qua trong bảy năm ở trong bụng mẹ, và trong khi hướng trí tuệ đến quá khứ và vị lai theo sự hồi tưởng ấy, ba cõi hữu đã hiện khởi như đang bốc cháy. Do trí tuệ đã đến lúc thuần thục, vị ấy đã đi vào tiến trình thiền quán và ngay lúc ấy, theo tuần tự của các đạo, trong khi đoạn trừ tất cả các lậu hoặc, vị ấy đã chứng đắc A-la-hán quả.’ Dù theo cách nào, sự chứng đắc A-la-hán của vị trưởng lão cũng đã được công bố. Vị trưởng lão ấy đã là bậc có phân tích trí và lục thông.

ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Vakkali

၂၀၈. ဒသမေ အာဟာရကရဏဝေလန္တိ ဘောဇနကိစ္စဝေလံ. အဓိဂစ္ဆေ ပဒံ သန္တန္တိ သင်္ခါရူပသမံ သုခန္တိ လဒ္ဓနာမံ သန္တံ ပဒံ နိဗ္ဗာနံ အဓိဂစ္ဆေယျ. ပဌမပါဒေန ပဗ္ဗတေ ဌိတောယေဝါတိ ပဌမေန ပါဒေန ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ဌိတောယေဝ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

208. Trong câu thứ mười, (cụm từ) ‘āhārakaraṇavelam’ có nghĩa là giờ làm việc ăn uống. (Cụm từ) ‘adhigacche padaṃ santam’ có nghĩa là người ấy có thể chứng đạt Niết-bàn, là trạng thái an tịnh đã được mệnh danh là ‘sự an tịnh của các pháp hữu vi, là sự an lạc.’ (Cụm từ) ‘paṭhamapādena pabbate ṭhitoyeva’ có nghĩa là với chân đầu tiên vẫn còn đang đứng ở trên núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu). Phần còn lại ở đây thì dễ hiểu.

ဒုတိယဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về Phẩm Tối Thắng Thứ Nhì đã kết thúc.

၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

14. Phẩm Tối Thắng

(၁၄) ၃. တတိယဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(14) 3. Phần giải về Phẩm Tối Thắng Thứ Ba

ရာဟုလ-ရဋ္ဌပါလတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Rāhula và Trưởng lão Raṭṭhapāla

၂၀၉-၂၁၀. တတိယဿ [Pg.169] ပဌမဒုတိယေသု တိဿော သိက္ခာတိ အဓိသီလအဓိစိတ္တအဓိပညာသင်္ခါတာ တိဿော သိက္ခာ. စုဒ္ဒသ ဘတ္တစ္ဆေဒေ ကတွာတိ သတ္တာဟံ နိရာဟာရတာယ ဧကေကသ္မိံ ဒိဝသေ ဒွိန္နံ ဘတ္တစ္ဆေဒါနံ ဝသေန စုဒ္ဒသ ဘတ္တစ္ဆေဒေ ကတွာ.

209-210. Trong câu đầu tiên và câu thứ nhì của (câu chuyện) thứ ba, (cụm từ) ‘tisso sikkhā’ (ba học pháp) là ba học pháp được gọi là tăng thượng giới, tăng thượng tâm, và tăng thượng tuệ. (Cụm từ) ‘cuddasa bhattacchede katvā’ (sau khi đã thực hiện mười bốn lần cắt bữa ăn) có nghĩa là sau khi đã thực hiện mười bốn lần cắt bữa ăn theo cách hai lần cắt bữa ăn trong mỗi ngày do việc không có thức ăn trong bảy ngày.

တေသန္တိ တေသံ တာပသာနံ. လာဗုဘာဇနာဒိပရိက္ခာရံ သံဝိဓာယာတိ လာဗုဘာဇနာဒိတာပသပရိက္ခာရံ သံဝိဒဟိတွာ. သပရိဠာဟကာယဓာတုကောတိ ဥဿန္နပိတ္တတာယ သပရိဠာဟကာယသဘာဝေါ. သတသဟဿာတိ သတသဟဿပရိမာဏာ. သတသဟဿံ ပရိမာဏံ ဧတေသန္တိ သတသဟဿာ ဥတ္တရပဒလောပေန ယထာ ‘‘ရူပဘဝေါ ရူပ’’န္တိ, အတ္ထိအတ္ထေ ဝါ အကာရပစ္စယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပါဏာတိပါတာဒိအကုသလဓမ္မသမုဒါစာရသင်္ခါတော အာမဂန္ဓော ကုဏပဂန္ဓော နတ္ထိ ဧတေသန္တိ နိရာမဂန္ဓာ, ယထာဝုတ္တကိလေသသမုဒါစာရရဟိတာတိ အတ္ထော. ကိလေသသမုဒါစာရော ဟေတ္ထ ‘‘အာမဂန္ဓော’’တိ ဝုတ္တော. ကိံကာရဏာ? အမနုညတ္တာ, ကိလေသအသုစိမိဿတ္တာ, သဗ္ဘိ ဇိဂုစ္ဆိတတ္တာ, ပရမဒုဂ္ဂန္ဓဘာဝဝဟတ္တာ စ. တထာ ဟိ ယေ ယေ ဥဿန္နကိလေသာ သတ္တာ, တေ တေ အတိဒုဂ္ဂန္ဓာ ဟောန္တိ. တေနေဝ နိက္ကိလေသာနံ မတသရီရမ္ပိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ န ဟောတိ. ဒါနဂ္ဂပရိဝဟနကေတိ ဒါနဂ္ဂဓုရဝဟနကေ. မာပကောတိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပရိမိတပရိဗ္ဗယဒါနဝသေန ဓညမာပကော.

(Từ) ‘tesam’ có nghĩa là của các vị ẩn sĩ ấy. (Cụm từ) ‘lābubhājanādiparikkhāraṃ saṃvidhāya’ có nghĩa là sau khi đã chuẩn bị các vật dụng của ẩn sĩ như bình bát bằng quả bầu v.v... (Cụm từ) ‘sapariḷāhakāyadhātuko’ có nghĩa là có thể chất nóng bức do mật nhiều. (Từ) ‘satasahassā’ có nghĩa là có số lượng một trăm ngàn. (Từ) ‘satasahassā’ (được thành lập là) ‘satasahassaṃ parimāṇaṃ etesam’ (số lượng của các vị này là một trăm ngàn) do việc lược bỏ từ phía sau, giống như ‘rūpabhavo’ (là) ‘rūpa,’ hoặc nên được hiểu là có hậu tố ‘a’ trong ý nghĩa sở hữu. (Từ) ‘nirāmagandhā’ (không có mùi tanh hôi) có nghĩa là các vị ấy không có mùi tanh hôi, mùi tử thi, vốn được gọi là sự thực hành các pháp bất thiện như sát sanh v.v...; ý nghĩa là các vị ấy không có sự thực hành phiền não như đã nói. Ở đây, sự thực hành phiền não được gọi là ‘āmāgandho’ (mùi tanh hôi). Vì lý do gì? Vì khôngน่าพอใจ, vì lẫn lộn với sự ô uế của phiền não, vì bị các bậc thiện trí ghê tởm, và vì mang đến trạng thái có mùi hôi thối tột cùng. Thật vậy, những chúng sanh nào có phiền não dẫy đầy thì những chúng sanh ấy có mùi rất hôi thối. Chính vì lý do ấy, ngay cả thân xác đã chết của các bậc vô nhiễm cũng không có mùi hôi thối. (Cụm từ) ‘dānaggaparivahanake’ có nghĩa là người gánh vác trách nhiệm về sự bố thí cao thượng. (Từ) ‘māpako’ có nghĩa là người đong lường thóc lúa bằng cách bố thí với sự chi tiêu có giới hạn mỗi ngày.

ပါဠိယန္တိ ဝိနယပါဠိယံ. မိဂဇာတကံ အာဟရိတွာ ကထေသီတိ အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော မိဂယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မိဂဂဏပရိဝုတော အရညေ ဝသတိ. အထဿ ဘဂိနီ အတ္တနော ပုတ္တကံ ဥပနေတွာ ‘‘ဘာတိက ဣမံ ဘာဂိနေယျံ မိဂမာယံ သိက္ခာပေဟီ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ‘‘ဂစ္ဆ တာတ, အသုကဝေလာယံ နာမ အာဂန္တွာ သိက္ခေယျာသီ’’တိ အာဟ. သော မာတုလေန ဝုတ္တဝေလံ အနတိက္ကမိတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ မိဂမာယံ သိက္ခိ. သော ဧကဒိဝသံ ဝနေ ဝိစရန္တော ပါသေန ဗဒ္ဓေါ ဗဒ္ဓရဝံ ဝိရဝိ. မိဂဂဏော ပလာယိတွာ ‘‘ပုတ္တော တေ ပါသေန ဗဒ္ဓေါ’’တိ တဿ မာတုယာ အာရောစေသိ. သာ ဘာတု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘာတိက ဘာဂိနေယျော [Pg.170] တေ မိဂမာယံ သိက္ခာပိတော’’တိ ပုစ္ဆိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘မာ တွံ ပုတ္တဿ ကိဉ္စိ ပါပကံ အာသင်္ကိ, သုဂ္ဂဟိတာ တေန မိဂမာယာ, ဣဒါနိ တံ ဟာသယမာနော အာဂစ္ဆိဿတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘မိဂံ တိပလ္လတ္ထ’’န္တိအာဒိမာဟ.

(Từ) ‘pāḷiyam’ có nghĩa là trong tạng Luật. (Cụm từ) ‘migajātakaṃ āharitvā kathesi’ có nghĩa là: Tương truyền, trong quá khứ, vị Bồ-tát đã tái sanh vào loài nai và sống trong rừng, có bầy nai vây quanh. Khi ấy, người em gái của ngài đã dẫn con trai của mình đến và nói: ‘Thưa anh, xin hãy dạy cho đứa cháu này các mánh khóe của loài nai.’ Vị Bồ-tát đã nhận lời: ‘Lành thay,’ và nói: ‘Này con, con hãy đến vào giờ này giờ này rồi học nhé.’ Chú nai con ấy, không trễ giờ đã được cậu mình dặn, đã đến gần ngài và học các mánh khóe của loài nai. Một hôm, trong khi đi lang thang trong rừng, chú bị mắc bẫy và đã kêu lên tiếng kêu của con vật bị bắt. Bầy nai đã chạy trốn và báo cho mẹ của chú rằng: ‘Con trai của bà đã bị mắc bẫy.’ Bà ấy đã đi đến gần người anh và hỏi: ‘Thưa anh, anh đã dạy cho cháu các mánh khóe của loài nai chưa?’ Vị Bồ-tát, sau khi nói rằng: ‘Bà đừng nghi ngờ điều gì xấu cho con trai bà, nó đã nắm vững các mánh khóe của loài nai, bây giờ nó sẽ đến làm cho bà vui cười,’ đã nói (câu kệ) bắt đầu là ‘con nai, ba lần giả vờ...’

တတ္ထ မိဂန္တိ ဘာဂိနေယျမိဂံ. တိပလ္လတ္ထံ ဝုစ္စတိ သယနံ, ဥဘောဟိ ပဿေဟိ ဥဇုကမေဝ စ နိပန္နကဝသေန တီဟာကာရေဟိ ပလ္လတ္ထံ အဿ, တီဏိ ဝါ ပလ္လတ္ထာနိ အဿာတိ တိပလ္လတ္ထော, တံ တိပလ္လတ္ထံ. အနေကမာယန္တိ ဗဟုမာယံ ဗဟုဝဉ္စနံ. အဋ္ဌက္ခုရန္တိ ဧကေကသ္မိံ ပါဒေ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ဝသေန အဋ္ဌဟိ ခုရေဟိ သမန္နာဂတံ. အဍ္ဎရတ္တာပပါယိန္တိ ပုရိမယာမံ အတိက္ကမိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ အရညတော အာဂမ္မ ပါနီယဿ ပိဝနတော အဍ္ဎရတ္တေ အာပံ ပိဝတီတိ အဍ္ဎရတ္တာပပါယီ. ‘‘အဍ္ဎရတ္တေ အာပပါယိ’’န္တိပိ ပါဌော. မမ ဘာဂိနေယျံ မိဂံ အဟံ သာဓုကံ မိဂမာယံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိံ. ကထံ? ယထာ ဧကေန သောတေန ဆမာယံ အဿသန္တော ဆဟိ ကလာဟိ အတိဘောတိ ဘာဂိနေယျော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အယဉှိ တဝ ပုတ္တံ တထာ ဥဂ္ဂဏှာပေသိံ, ယထာ ဧကသ္မိံ ဥပရိမနာသိကာသောတေ ဝါတံ သန္နိရုမ္ဘိတွာ ပထဝိယံ အလ္လီနေန ဧကေန ဟေဋ္ဌိမနာသိကာသောတေန တထေဝ ဆမာယံ အဿသန္တော ဆဟိ ကလာဟိ လုဒ္ဒကံ အတိဘောတိ, ဆဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ ဝဉ္စေတီတိ အတ္ထော. ကတမေဟိ ဆဟိ? စတ္တာရော ပါဒေ ပသာရေတွာ ဧကေန ပဿေန သေယျာယ, ခုရေဟိ တိဏပံသုခဏနေန, ဇိဝှာနိန္နာမနေန, ဥဒရဿ ဥဒ္ဓုမာတဘာဝကရဏေန, ဥစ္စာရပဿာဝဝိဿဇ္ဇနေန, ဝါတဿ နိရုမ္ဘနေနာတိ. အထ ဝါ တထာ နံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိံ, ယထာ ဧကေန သောတေန ဆမာယံ အဿသန္တော. ဆဟီတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေဟိ ဆဟိ ကာရဏေဟိ. ကလာဟီတိ ကလာယိဿတိ, လုဒ္ဒကံ ဝဉ္စေဿတီတိ အတ္ထော. ဘောတီတိ ဘဂိနိံ အာလပတိ. ဘာဂိနေယျောတိ ဧဝံ ဆဟိ ကာရဏေဟိ ဝဉ္စကံ ဘာဂိနေယျံ နိဒ္ဒိသတိ.

Ở đây, ‘con nai’ có nghĩa là con nai cháu. ‘Tipallatthaṃ’ được gọi là cách nằm, vì nó nằm ngửa theo ba cách: nằm thẳng cả hai bên. Hoặc có ba cách nằm ngửa, nên gọi là ‘tipallattho’, đó là ‘tipallatthaṃ’. ‘Anekamāyaṃ’ có nghĩa là nhiều mưu mẹo, nhiều lừa dối. ‘Aṭṭhakkhuraṃ’ có nghĩa là có tám móng, do mỗi chân có hai móng. ‘Aḍḍharattāpapāyī’ có nghĩa là kẻ uống nước vào nửa đêm, vì sau khi qua canh đầu, vào canh giữa, nó từ rừng đến uống nước, nên gọi là kẻ uống nước vào nửa đêm. Cũng có bản đọc là ‘Aḍḍharatte āpapāyi’. Ta đã dạy cho con nai cháu của ta kỹ lưỡng về mưu mẹo của loài nai. Như thế nào? Để cho đứa cháu, khi thở bằng một lỗ mũi trên mặt đất, có thể vượt qua bằng sáu cách. Điều này được nói như sau: Ta đã dạy con của chị như thế này, để nó, khi chặn hơi thở ở lỗ mũi trên, thở bằng một lỗ mũi dưới áp sát mặt đất, có thể vượt qua người thợ săn bằng sáu cách, tức là lừa dối bằng sáu phần. Sáu cách đó là gì? Duỗi bốn chân ra nằm nghiêng một bên, dùng móng cào cỏ và bụi, thè lưỡi ra, làm cho bụng phình lên, thải phân và nước tiểu, và nín thở. Hoặc là, ta đã dạy nó như thế này, để nó thở bằng một lỗ mũi trên mặt đất. ‘Chahi’ là bằng sáu lý do đã nói ở dưới. ‘Kalāhi’ có nghĩa là nó sẽ lừa dối, sẽ lừa gạt người thợ săn. ‘Bhotī’ là gọi người chị. ‘Bhāgineyyo’ chỉ người cháu lừa dối bằng sáu lý do như vậy.

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဘာဂိနေယျဿ မိဂမာယံ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟိတဘာဝံ ဝဒန္တော ဘဂိနိံ သမဿာသေသိ. သောပိ မိဂပေါတကော ပါသေ ဗဒ္ဓေါ အနိဗန္ဓိတွာယေဝ ဘူမိယံ မဟာဖာသုကပဿေန ပါဒေ ပသာရေတွာ နိပန္နော ပါဒါနံ အာသန္နဋ္ဌာနေ ခုရေဟိ ဧဝ ပဟရိတွာ ပံသုဉ္စ တိဏာနိ စ ဥပ္ပာဋေတွာ ဥစ္စာရပဿာဝံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သီသံ ပါတေတွာ ဇိဝှံ နိန္နာမေတွာ သရီရံ ခေဠကိလိန္နံ ကတွာ ဝါတဂ္ဂဟဏေန ဥဒရံ ဥဒ္ဓုမာတကံ ကတွာ အက္ခီနိ ပရိဝတ္တေတွာ ဟေဋ္ဌာနာသိကာသောတေန ဝါတံ သဉ္စရာပေန္တော ဥပရိမနာသိကာသောတေန [Pg.171] ဝါတံ သန္နိရုမ္ဘိတွာ သကလသရီရံ ထဒ္ဓဘာဝံ ဂါဟာပေတွာ မတကာကာရံ ဒဿေသိ, နီလမက္ခိကာပိ နံ သမ္ပရိဝါရေသုံ, တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ကာကာ နိလီယိံသု. လုဒ္ဒေါ အာဂန္တွာ ဥဒရေ ဟတ္ထေန ပဟရိတွာ ‘‘ပါတောဝ ဗဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, ပူတိကော ဇာတော’’တိ တဿ ဗန္ဓနရဇ္ဇုံ မောစေတွာ ‘‘ဧတ္ထေဝ ဒါနိ နံ ဥက္ကန္တိတွာ မံသံ အာဒါယ ဂမိဿာမီ’’တိ နိရာသင်္ကော ဟုတွာ သာခါပလာသံ ဂဟေတုံ အာရဒ္ဓေါ. မိဂပေါတကောပိ ဥဋ္ဌာယ စတူဟိ ပါဒေဟိ ဌတွာ ကာယံ ဝိဓုနိတွာ ဂီဝံ ပသာရေတွာ မဟာဝါတေန ဆိန္နဝလာဟကော ဝိယ ဝေဂေန မာတု သန္တိကံ အဂမာသိ. သတ္ထာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ရာဟုလော ဣဒါနေဝ သိက္ခာကာမော, ပုဗ္ဗေပိ သိက္ခာကာမောယေဝါ’’တိ ဧဝံ မိဂဇာတကံ အာဟရိတွာ ကထေသိ.

Như vậy, Bồ-tát, khi nói về việc con nai cháu đã học kỹ mưu mẹo của loài nai, đã an ủi người chị. Con nai con ấy, bị mắc bẫy, không giãy giụa, nằm duỗi chân trên mặt đất, nghiêng về phía sườn thoải mái, dùng móng cào đất và cỏ ở gần chân, thải phân và nước tiểu, gục đầu xuống, thè lưỡi ra, làm cho thân mình ướt đẫm nước dãi, nín thở làm bụng phình lên, trợn mắt, cho hơi thở lưu thông qua lỗ mũi dưới, chặn hơi thở ở lỗ mũi trên, làm cho toàn thân cứng đờ, và giả chết. Ruồi xanh cũng bu quanh nó, quạ đậu ở chỗ này chỗ kia. Người thợ săn đến, dùng tay vỗ vào bụng và nói: ‘Chắc nó bị mắc bẫy từ sáng sớm, đã sình thối rồi,’ rồi tháo dây trói nó ra. Không nghi ngờ gì, ông ta nghĩ: ‘Bây giờ ta sẽ cắt thịt nó ngay tại đây rồi mang đi,’ và bắt đầu đi nhặt cành lá. Con nai con cũng đứng dậy bằng bốn chân, lắc mình, vươn cổ, và chạy nhanh như đám mây bị gió lớn thổi tan về với mẹ. Đức Thế Tôn nói: ‘Này các Tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ Rāhula mới ham học, mà trong quá khứ cũng đã ham học rồi,’ và Ngài đã kể lại câu chuyện Bổn sanh về con nai này.

အမ္ဗလဋ္ဌိယရာဟုလောဝါဒံ ဒေသေသီတိ ‘‘ပဿသိ နော တွံ, ရာဟုလ, ဣမံ ပရိတ္တံ ဥဒကာဝသေသံ ဥဒကာဒါနေ ဌပိတန္တိ? ဧဝံ, ဘန္တေ. ဧဝံ ပရိတ္တကံ ခေါ, ရာဟုလ, တေသံ သာမညံ, ယေသံ နတ္ထိ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ လဇ္ဇာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ အမ္ဗလဋ္ဌိယရာဟုလောဝါဒံ (မ. နိ. ၂.၁၀၇ အာဒယော) ကထေသိ. ဂေဟသိတံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေန္တဿာတိ အာယသ္မာ ကိရ ရာဟုလော ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂစ္ဆန္တောဝ ပါဒတလတော ယာဝ ဥပရိ ကေသန္တာ တထာဂတံ ဩလောကေသိ, သော ဘဂဝတော ဗုဒ္ဓဝေသဝိလာသံ ဒိသွာ ‘‘သောဘတိ ဘဂဝါ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဝိစိတ္တသရီရော ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခိတ္တတာယ ဝိပ္ပကိဏ္ဏသုဝဏ္ဏစုဏ္ဏမဇ္ဈဂတော ဝိယ ဝိဇ္ဇုလတာပရိက္ခိတ္တော ကနကပဗ္ဗတော ဝိယ ယန္တသမာကဍ္ဎိတရတနဝိစိတ္တသုဝဏ္ဏအဂ္ဃိကံ ဝိယ ပံသုကူလစီဝရပ္ပဋိစ္ဆန္နောပိ ရတ္တကမ္ဗလပရိက္ခိတ္တကနကပဗ္ဗတော ဝိယ ပဝါဠလတာပဋိမဏ္ဍိတသုဝဏ္ဏဃဋိကံ ဝိယ စီနပိဋ္ဌစုဏ္ဏပူဇိတသုဝဏ္ဏစေတိယံ ဝိယ လာခါရသာနုလိတ္တော ကနကထူပေါ ဝိယ ရတ္တဝလာဟကန္တရဂတော တင်္ခဏမုဂ္ဂတပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ အဟော သမတိံသပါရမိတာနုဘာဝေန သဇ္ဇိတဿ အတ္တဘာဝဿ သိရိသမ္ပတ္တီ’’တိ စိန္တေသိ. တတော အတ္တာနမ္ပိ ဩလောကေတွာ ‘‘အဟမ္ပိ သောဘာမိ, သစေ ဘဂဝါ စတူသု မဟာဒီပေသု စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ အကရိဿ, မယှံ ပရိဏာယကဋ္ဌာနန္တရမဒဿ, ဧဝံ သန္တေ အတိဝိယ ဇမ္ဗုဒီပတလံ အတိသောဘိဿာ’’တိ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဂေဟသိတံ ဆန္ဒရာဂံ ဥပ္ပာဒေသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘သတ္ထု စေဝ အတ္တနော စ ရူပသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဂေဟသိတံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေန္တဿာ’’တိ.

‘Ngài đã thuyết bài kinh Ambalaṭṭhiyarāhulovāda’ có nghĩa là Ngài đã thuyết bài kinh Ambalaṭṭhiyarāhulovāda (Majjhima Nikāya 2.107, v.v.) bắt đầu bằng câu: ‘Này Rāhula, con có thấy chút nước còn lại này được đặt trong gáo nước không? - Thưa vâng, bạch Thế Tôn. - Này Rāhula, sa-môn hạnh của những người không biết hổ thẹn khi cố ý nói dối cũng ít ỏi như vậy.’ ‘Khi đang khởi lên tư tưởng liên hệ đến đời sống tại gia’ có nghĩa là: Tôn giả Rāhula, khi đang đi theo sau lưng Đức Thế Tôn, đã ngắm nhìn Như Lai từ lòng bàn chân cho đến ngọn tóc. Vị ấy, khi thấy vẻ đẹp uy nghi của Đức Phật, đã suy nghĩ: ‘Đức Thế Tôn thật đẹp đẽ, thân Ngài được trang hoàng bởi ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, được bao quanh bởi hào quang một sải tay, giống như đang ở giữa những hạt bụi vàng được rắc tung, giống như ngọn núi vàng được bao quanh bởi những tia chớp, giống như một vật quý bằng vàng được trang trí bằng những viên ngọc được máy móc kéo ra, dù được che đậy bởi y phấn tảo cũng giống như ngọn núi vàng được bao phủ bởi tấm chăn len màu đỏ, giống như chiếc bình vàng được trang điểm bằng dây san hô, giống như bảo tháp vàng được cúng dường bằng bột đàn hương Trung Hoa, giống như tháp vàng được tô phết bằng nhựa cánh kiến, giống như mặt trăng tròn vừa mọc lên giữa những đám mây đỏ. Ôi, sự huy hoàng của thân thể được tạo nên bởi năng lực của ba mươi pháp ba-la-mật!’ Sau đó, nhìn lại chính mình, Tôn giả nghĩ: ‘Ta cũng đẹp. Nếu Đức Thế Tôn làm vua Chuyển luân vương ở bốn đại châu, Ngài sẽ trao cho ta vị trí kế vị. Nếu vậy, cõi Diêm-phù-đề này sẽ vô cùng rực rỡ.’ Do nương vào thân thể của mình, Tôn giả đã khởi lên dục ái liên hệ đến đời sống tại gia. Liên quan đến điều đó, câu này đã được nói: ‘Khi thấy vẻ đẹp hình sắc của cả Đức Thế Tôn và của chính mình, đã khởi lên tư tưởng liên hệ đến đời sống tại gia.’

ဘဂဝါပိ [Pg.172] ပုရတော ဂစ္ဆန္တောဝ စိန္တေသိ – ‘‘ပရိပုဏ္ဏစ္ဆဝိမံသလောဟိတော ဒါနိ ရာဟုလဿ အတ္တဘာဝေါ, ရဇနီယေသု ရူပါရမ္မဏာဒီသု စိတ္တဿ ပက္ခန္ဒနကာလော ဇာတော, နိပ္ဖလတာယ နု ခေါ ရာဟုလော ဝီတိနာမေတီ’’တိ. အထ သဟာဝဇ္ဇနေနေဝ ပသန္နေ ဥဒကေ မစ္ဆံ ဝိယ ပရိသုဒ္ဓေ အာဒါသမဏ္ဍလေ မုခနိမိတ္တံ ဝိယ စ တဿ တံ စိတ္တုပ္ပာဒံ အဒ္ဒသ, ဒိသွာ စ ‘‘အယံ ရာဟုလော မယှံ အတြဇော ဟုတွာ မမ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တော ‘အဟံ သောဘာမိ, မယှံ ဝဏ္ဏာယတနံ ပသန္န’န္တိ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဂေဟသိတံ ဆန္ဒရာဂံ ဥပ္ပာဒေတိ, အတိတ္ထေ ပက္ခန္ဒော, ဥပ္ပထံ ပဋိပန္နော, အဂေါစရေ စရတိ, ဒိသာမူဠှအဒ္ဓိကော ဝိယ အဂန္တဗ္ဗံ ဒိသံ ဂစ္ဆတိ, အယံ ခေါ ပနဿ ကိလေသော အဗ္ဘန္တရေ ဝဍ္ဎန္တော အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ ပဿိတုံ န ဒဿိဿတိ ပရတ္ထမ္ပိ ဥဘယတ္ထမ္ပိ, တတော နိရယေပိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှာပေဿတိ, တိရစ္ဆာနယောနိယမ္ပိ ပေတ္တိဝိသယေပိ အသုရကာယေပိ သမ္ဗာဓေပိ မာတုကုစ္ဆိသ္မိန္တိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ ပရိပါတေဿတိ. ယထာ ခေါ ပန အနေကရတနပူရာ မဟာနာဝါ ဘိန္နဖလကန္တရေန ဥဒကံ အာဒိယမာနာ မုဟုတ္တမ္ပိ န အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗာ ဟောတိ, ဝေဂေန ဝေဂေနဿာ ဝိဝရံ ပိဒဟိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝမေဝ အယမ္ပိ န အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော. ယာဝဿ အယံ ကိလေသော အဗ္ဘန္တရေ သီလရတနာဒီနိ န ဝိနာသေတိ, တာဝဒေဝ နံ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ အဇ္ဈာသယံ အကာသိ. တတော ရာဟုလံ အာမန္တေတွာ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ, ရာဟုလ, ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗံ ရူပံ ‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ရူပမေဝ နု ခေါ ဘဂဝါ ရူပမေဝ နု ခေါ သုဂတာတိ. ရူပမ္ပိ ရာဟုလ, ဝေဒနာပိ ရာဟုလ, သညာပိ ရာဟုလ, သင်္ခါရာပိ ရာဟုလ, ဝိညာဏမ္ပိ ရာဟုလာ’’တိ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ (မ. နိ. ၂.၁၁၃ အာဒယော) အဘာသိ. တံ ဒဿေတုံ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရာဟုလ…ပေ… ကထေသီ’’တိ ဝုတ္တံ.

Đức Thế Tôn vừa đi phía trước vừa suy nghĩ rằng: “Nay thân thể của Rāhula đã có da, thịt, và máu đầy đủ, đã đến thời điểm tâm thức của nó có thể bị lôi cuốn vào các đối tượng khả ái như sắc trần. Liệu Rāhula có đang sống một cách vô ích chăng?” Rồi, ngay khi vừa hướng tâm đến, Ngài đã thấy được tâm sanh khởi ấy của vị ấy, giống như thấy con cá trong làn nước trong, giống như thấy hình ảnh khuôn mặt trong tấm gương trong sạch. Sau khi thấy, Ngài nghĩ rằng: “Rāhula này, là con trai của ta, đang đi theo sau ta, lại sanh khởi lòng tham ái thế tục nương vào thân thể với ý nghĩ rằng ‘Ta thật đẹp, sắc diện của ta thật trong sáng.’ Nó đang nhảy vào chỗ không phải bến bờ, đang đi vào con đường sai lạc, đang đi trong vùng không phải là cảnh giới của mình, giống như người lữ hành lạc hướng đang đi về phương không nên đến. Phiền não này của nó, khi tăng trưởng bên trong, sẽ không cho phép nó thấy được lợi ích của tự thân đúng như thật, cũng không thấy được lợi ích của tha nhân, cũng không thấy được lợi ích của cả hai. Từ đó, phiền não ấy sẽ khiến nó phải tái sanh vào địa ngục, vào loài bàng sanh, vào cảnh giới ngạ quỷ, vào loài a-tu-la, và vào trong bụng mẹ chật hẹp, sẽ làm cho nó rơi vào vòng luân hồi vô tận. Giống như chiếc thuyền lớn chở đầy châu báu, khi nước đang tràn vào qua khe nứt của tấm ván, không thể lơ là dù chỉ trong chốc lát, mà phải nhanh chóng bịt kín lỗ hổng lại, cũng vậy, vị này cũng không thể bị lơ là. Chừng nào phiền não này chưa phá hoại các châu báu giới hạnh bên trong, ta sẽ chế ngự nó ngay lúc đó.” Ngài đã có ý định như vậy. Sau đó, Ngài gọi Rāhula và thuyết bài kinh Đại Giáo Giới Rāhula (Ma. ni. 2.113 ff.): “Này Rāhula, bất cứ sắc nào, dù quá khứ, vị lai, hay hiện tại, dù bên trong hay bên ngoài, dù thô hay tế, dù thấp kém hay cao thượng, dù xa hay gần, tất cả sắc ấy cần phải được thấy bằng chánh trí tuệ đúng như thật rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi.’ – ‘Bạch Thế Tôn, chỉ có sắc thôi sao? Bạch Thiện Thệ, chỉ có sắc thôi sao?’ – ‘Này Rāhula, cả sắc nữa, này Rāhula, cả thọ nữa, này Rāhula, cả tưởng nữa, này Rāhula, cả các hành nữa, này Rāhula, cả thức nữa.’” Để chỉ rõ điều đó, đã được nói rằng: “Này Rāhula, bất cứ cái gì… cho đến… đã thuyết giảng.”

သံယုတ္တကေ ပန ရာဟုလောဝါဒေါတိ ရာဟုလသံယုတ္တေ ဝုတ္တရာဟုလောဝါဒံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ‘‘သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတု, ယမဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတွာ ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရေယျ’’န္တိ ထေရေန ယာစိတော ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, စက္ခု နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါတိ? အနိစ္စံ, ဘန္တေ. ယံ ပနာနိစ္စံ[Pg.173], ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါတိ? ဒုက္ခံ, ဘန္တေ. ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိအာဒိနာ ရာဟုလောဝါဒံ (သံ. နိ. ၂.၁၈၈ အာဒယော) အာရဘိ. ထေရဿ ဝိပဿနာစာရောယေဝ, န ပန မဟာရာဟုလောဝါဒေါ ဝိယ ဝိတက္ကူပစ္ဆေဒါယ ဝုတ္တောတိ အဓိပ္ပာယော.

Còn trong Tương Ưng Bộ, khi nói đến bài kinh Giáo Giới Rāhula, họ muốn đề cập đến bài kinh Giáo Giới Rāhula đã được thuyết trong Tương Ưng Rāhula. Trong đó, khi được trưởng lão thỉnh cầu rằng: “Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy thuyết pháp cho con một cách tóm tắt. Bạch Thế Tôn, sau khi nghe pháp của Thế Tôn, con sẽ sống một mình, ẩn dật, không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần,” Ngài đã bắt đầu bài kinh Giáo Giới Rāhula (Saṃ. ni. 2.188 ff.) bằng câu: “Này Rāhula, con nghĩ thế nào, con mắt là thường hay vô thường? – Bạch Thế Tôn, là vô thường. – Cái gì vô thường, cái đó là khổ hay là lạc? – Bạch Thế Tôn, là khổ. – Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, có đáng để xem xét rằng: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’ không?” Ý muốn nói rằng, đây là phương pháp thực hành minh sát của trưởng lão, chứ không phải được thuyết giảng để cắt đứt các tầm tư như bài kinh Đại Giáo Giới Rāhula.

အထဿ သတ္ထာ ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာတိအာဒီသု ဘဂဝတော ကိရ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘ပရိပက္ကာ ခေါ ရာဟုလဿ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ, ယန္နူနာဟံ ရာဟုလံ ဥတ္တရိ အာသဝါနံ ခယေ ဝိနေယျ’’န္တိ? အထဿ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂဏှာဟိ, ရာဟုလ, နိသီဒနံ, ယေန အန္ဓဝနံ တေနုပသင်္ကမိဿာမ ဒိဝါဝိဟာရာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ ရာဟုလော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ နိသီဒနံ အာဒါယ ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အနေကာနိ ဒေဝတာသဟဿာနိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝန္ဒိတွာ အနုဗန္ဓိတာ ဟောန္တိ ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ ဥတ္တရိ အာသဝါနံ ခယေ ဝိနေဿတီ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အန္ဓဝနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အာယသ္မာပိ ရာဟုလော ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အထ အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ အာမန္တေတွာ ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, စက္ခု နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါတိ? အနိစ္စံ, ဘန္တေ. ယံ ပနာနိစ္စံ, ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါတိ? ဒုက္ခံ, ဘန္တေ. ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိအာဒိနာ ရာဟုလောဝါဒံ (သံ. နိ. ၄.၁၂၁) အဒါသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘အန္ဓဝနေ နိသိန္နော စူဠရာဟုလောဝါဒံ ကထေသီ’’တိ.

Trong câu “Bấy giờ, bậc Đạo Sư, sau khi biết được sự chín muồi về trí tuệ của vị ấy,” v.v… được biết rằng, khi Đức Thế Tôn đang ở một mình, độc cư, một suy nghĩ như vầy đã khởi lên trong tâm Ngài: “Các pháp làm cho sự giải thoát của Rāhula chín muồi nay đã thuần thục. Ta nên huấn luyện Rāhula thêm nữa để đoạn trừ các lậu hoặc.” Bấy giờ, vào buổi sáng, Đức Thế Tôn đắp y, mang bát, vào thành Sāvatthī để khất thực. Sau bữa ăn, khi đã đi khất thực về, Ngài gọi Tôn giả Rāhula: “Này Rāhula, hãy lấy tọa cụ. Chúng ta sẽ đi đến rừng Andhavana để nghỉ trưa.” Tôn giả Rāhula vâng lời Đức Thế Tôn: “Vâng, bạch Thế Tôn,” rồi lấy tọa cụ và đi theo sau lưng Đức Thế Tôn. Vào lúc ấy, nhiều ngàn vị chư thiên, sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn, cũng đã đi theo với ý nghĩ: “Hôm nay, Đức Thế Tôn sẽ huấn luyện Tôn giả Rāhula thêm nữa để đoạn trừ các lậu hoặc.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn đi sâu vào rừng Andhavana và ngồi trên tọa cụ đã được trải sẵn dưới một gốc cây. Tôn giả Rāhula cũng đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Bấy giờ, Ngài gọi Tôn giả Rāhula và ban bài kinh Giáo Giới Rāhula (Saṃ. ni. 4.121) bằng câu: “Này Rāhula, con nghĩ thế nào, con mắt là thường hay vô thường? – Bạch Thế Tôn, là vô thường. – Cái gì vô thường, cái đó là khổ hay là lạc? – Bạch Thế Tôn, là khổ. – Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, có đáng để xem xét rằng: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’ không?” v.v… Để đề cập đến điều này, đã được nói rằng: “Ngài đã thuyết bài kinh Tiểu Giáo Giới Rāhula khi đang ngồi trong rừng Andhavana.”

ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာဟီတိ အာယသ္မတာ ရာဟုလေန ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ပထဝိန္ဓရရာဇကာလေ ပတ္ထနံ ဌပေန္တေန သဒ္ဓိံ ပတ္ထနံ ဌပိတဒေဝတာယေဝေတာ. တာသု ပန ကာစိ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာ, ကာစိ အန္တလိက္ခဋ္ဌကာ, ကာစိ စာတုမဟာရာဇိကာဒိဒေဝလောကေ, ကာစိ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ, ဣမသ္မိံ ပန ဒိဝသေ သဗ္ဗာ ဧကဋ္ဌာနေ အန္ဓဝနသ္မိံယေဝ သန္နိပတိတာ.

(Bởi) một trăm ngàn triệu vị chư thiên: Đây chính là những vị chư thiên đã cùng lập nguyện với Tôn giả Rāhula khi ngài lập nguyện dưới chân Đức Thế Tôn Padumuttara vào thời ngài là vua Pathavindhara. Trong số đó, có vị là địa thần, có vị là không thần, có vị sanh trong các cõi trời như Tứ Đại Thiên Vương, có vị sanh trong cõi Phạm thiên. Tuy nhiên, vào ngày này, tất cả đã tụ hội tại một nơi, chính là trong rừng Andhavana.

အာဘိဒေါသိကန္တိ [Pg.174] ပါရိဝါသိကံ ဧကရတ္တာတိက္ကန္တံ ပူတိဘူတံ. ဧကရတ္တာတိက္ကန္တဿေဝ ဟိ နာမသညာ ဧသာ, ယဒိဒံ အာဘိဒေါသိကောတိ. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – ပူတိဘာဝဒေါသေန အဘိဘူတောတိ အဘိဒေါသော, အဘိဒေါသောယေဝ အာဘိဒေါသိကော. ကုမ္မာသန္တိ ယဝကုမ္မာသံ. အဓိဝါသေတွာတိ ‘‘တေန ဟိ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, အဓိဝါသေဟိ သွာတနာယ ဘတ္တ’’န္တိ ပိတရာ နိမန္တိတော သွာတနာယ ဘိက္ခံ အဓိဝါသေတွာ. ဧတ္ထ စ ထေရော ပကတိယာ ဥက္ကဋ္ဌသပဒါနစာရိကော သွာတနာယ ဘိက္ခံ နာမ နာဓိဝါသေတိ, မာတု အနုဂ္ဂဟေန ပန အဓိဝါသေတိ. မာတု ကိရဿ ထေရံ အနုဿရိတွာ အနုဿရိတွာ မဟာသောကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ရောဒနေနေဝ ဒုက္ခီ ဝိယ ဇာတာ, တသ္မာ ထေရော ‘‘သစာဟံ တံ အပဿိတွာ ဂမိဿာမိ, ဟဒယမ္ပိဿာ ဖလေယျာ’’တိ အနုဂ္ဂဟေန အဓိဝါသေသိ. ပဏ္ဍိတာ ဟိ ဘိက္ခူ မာတာပိတူနံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ အနုဂ္ဂဟံ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ဓုတင်္ဂသုဒ္ဓိကာ န ဘဝန္တိ.

Ābhidosika có nghĩa là (thức ăn) để qua đêm, đã qua một đêm, đã trở nên hôi thiu. Thật vậy, đây là danh xưng của (thức ăn) đã qua một đêm, tức là ābhidosika. Đây là ý nghĩa của từ ở đây: Bị lấn át bởi lỗi hôi thiu nên là abhidosa, chính abhidosa là ābhidosiko. Kummāsa có nghĩa là cháo lúa mạch. Adhivāsetvā có nghĩa là sau khi đã nhận lời. Sau khi được người cha thỉnh mời rằng: "Này con Raṭṭhapāla, hãy nhận lời vật thực cho ngày mai," ngài đã nhận lời khất thực cho ngày mai. Và ở đây, vị trưởng lão, vốn có hạnh đi khất thực từng nhà một cách nghiêm ngặt, thường không nhận lời khất thực cho ngày mai. Tuy nhiên, ngài đã nhận lời vì lòng bi mẫn đối với mẹ. Nghe nói, mẹ của ngài, do liên tục tưởng nhớ đến vị trưởng lão, đã khởi lên sầu muộn lớn, đã trở nên đau khổ như thể chỉ có khóc lóc. Do đó, vị trưởng lão đã nhận lời vì lòng bi mẫn, (nghĩ rằng): "Nếu ta ra đi mà không gặp bà, trái tim bà có thể sẽ tan vỡ." Thật vậy, các vị tỳ khưu có trí tuệ không trở thành người thanh tịnh trong các hạnh đầu đà bằng cách xao lãng sự bi mẫn cần phải làm đối với cha mẹ hoặc thầy tổ và thầy tế độ.

အလင်္ကတပဋိယတ္တေ ဣတ္ထိဇနေတိ ပိတရာ ဥယျောဇိတေ ဣတ္ထိဇနေ. ပိတာ ကိရဿ ဒုတိယဒိဝသေ သကနိဝေသနေ မဟန္တံ ဟိရညသုဝဏ္ဏဿ ပုဉ္ဇံ ကာရာပေတွာ ကိလဉ္ဇေဟိ ပဋိစ္ဆာဒါပေတွာ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပုရာဏဒုတိယိကာယော ‘‘ဧထ တုမှေ ဝဓူ, ယေန အလင်္ကာရေန အလင်္ကတာ ပုဗ္ဗေ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ ပိယာ ဟောထ မနာပါ, တေန အလင်္ကာရေန အလင်္ကရောထာ’’တိ အာဏာပေတွာ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေတွာ ကာလေ အာရောစိတေ အာဂန္တွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသိန္နံ ‘‘ဣဒံ တေ, ရဋ္ဌပါလ, မတ္တိကံ ဓနံ, အညံ ပေတ္တိကံ, အညံ ပိတာမဟံ; သက္ကာ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇိတုံ, ပုညာနိ စ ကာတုံ? ဧဟိ တွံ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇဿု, ပုညာနိ စ ကရောဟီ’’တိ ယာစိတွာ တေန ပဋိက္ခိပိတွာ ဓမ္မေ ဒေသိတေ ‘‘အဟံ ဣမံ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေဿာမီ’’တိ အာနယိံ, သော ‘‘ဒါနိ မေ ဓမ္မကထံ ကာတုံ အာရဒ္ဓေါ, အလံ မေ ဝစနံ န ကရိဿတီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ဂန္တွာ တဿ ဩရောဓာနံ ဒွါရံ ဝိဝရာပေတွာ ‘‘အယံ ဝေါ သာမိကော, ဂစ္ဆထ, ယံ ကိဉ္စိ ကတွာန ဂဏှိတုံ ဝါယမထာ’’တိ ဥယျောဇေသိ. တီသု ဝယေသု ဌိတာ နာဋကိတ္ထိယော ထေရံ ပရိဝါရယိံသု. တာသု အယံ အသုဘသညံ ဥပ္ပာဒေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အလင်္ကတပဋိယတ္တေ ဣတ္ထိဇနေ အသုဘသညံ ဥပ္ပာဒေတွာ’’တိ.

(Cụm từ) "những người phụ nữ đã được trang điểm và chuẩn bị" có nghĩa là những người phụ nữ đã được người cha sai đến. Nghe nói, vào ngày thứ hai, người cha của ngài đã cho làm một đống vàng bạc lớn trong nhà mình và cho lấy chiếu che lại, rồi gọi những người vợ cũ của Tôn giả Raṭṭhapāla và ra lệnh rằng: "Này các con dâu, hãy đến đây. Các con hãy trang điểm bằng những trang sức mà trước đây khi được trang điểm các con đã là người thân yêu, người khả ái của thiện gia nam tử Raṭṭhapāla." Sau khi đã cho chuẩn bị các món ăn cứng và mềm thượng vị, khi đến giờ được báo, (Tôn giả) đến và ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, (người cha) đã van nài rằng: "Này Raṭṭhapāla, đây là tài sản của mẹ con, kia là của cha, kia nữa là của ông nội. Này con Raṭṭhapāla, có thể vừa hưởng thụ tài sản, vừa làm các công đức. Này con Raṭṭhapāla, hãy đến đây, hãy từ bỏ học pháp, hoàn tục, vừa hưởng thụ tài sản, vừa làm các công đức." Khi bị ngài từ chối và được thuyết Pháp, (người cha nghĩ) "Ta đã đưa người này về để hoàn tục, nhưng nó lại bắt đầu thuyết Pháp cho ta, nó sẽ không nghe lời ta nữa," (nghĩ vậy) liền đứng dậy ra đi, cho mở cửa hậu cung của ngài và sai (các bà vợ) rằng: "Đây là chồng của các con, hãy đi, hãy cố gắng chiếm lấy (chàng) bằng bất cứ cách gì." Các nữ vũ công ở ba độ tuổi đã vây quanh vị trưởng lão. Đối với họ, ngài đã khởi lên tưởng bất tịnh. Do đó, có lời nói rằng: "đã khởi lên tưởng bất tịnh đối với những người phụ nữ đã được trang điểm và chuẩn bị."

ဌိတကောဝ [Pg.175] ဓမ္မံ ဒေသေတွာတိ –

(Có nghĩa là) đã thuyết pháp trong khi đang đứng –

‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ဗိမ္ဗံ, အရုကာယံ သမုဿိတံ;

အာတုရံ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ, ယဿ နတ္ထိ ဓုဝံ ဌိတိ.

"Hãy nhìn hình ảnh được tô vẽ đẹp đẽ, một thân đầy vết thương, được dựng lên; bệnh hoạn, nhiều suy tưởng, nơi không có sự vững bền, thường hằng.

‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ရူပံ, မဏိနာ ကုဏ္ဍလေန စ;

အဋ္ဌိံ တစေန ဩနဒ္ဓံ, သဟ ဝတ္ထေဟိ သောဘတိ.

"Hãy nhìn sắc thân được tô vẽ đẹp đẽ, với ngọc và hoa tai; một bộ xương được da bao bọc, trông lộng lẫy cùng với y phục.

‘‘အလတ္တကကတာ ပါဒါ, မုခံ စုဏ္ဏကမက္ခိတံ;

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော.

"Đôi chân tô bằng thuốc nhuộm đỏ, khuôn mặt thoa phấn; đủ để làm mê hoặc kẻ ngu, chứ không phải người tìm cầu bờ kia.

‘‘အဋ္ဌာပဒကတာ ကေသာ, နေတ္တာ အဉ္ဇနမက္ခိတာ;

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော.

"Mái tóc được uốn thành tám lọn, đôi mắt kẻ thuốc vẽ; đủ để làm mê hoặc kẻ ngu, chứ không phải người tìm cầu bờ kia.

‘‘အဉ္ဇနီဝဏ္ဏဝါ စိတ္တာ, ပူတိကာယော အလင်္ကတော;

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော.

"(Như) một hộp thuốc vẽ mới, được trang trí, thân thể hôi thối này được trang điểm; đủ để làm mê hoặc kẻ ngu, chứ không phải người tìm cầu bờ kia.

‘‘ဩဒဟိ မိဂဝေါ ပါသံ, နာသဒါ ဝါဂုရံ မိဂေါ;

ဘုတွာ နိဝါပံ ဂစ္ဆာမိ, ကန္ဒန္တေ မိဂဗန္ဓကေ’’တိ. (မ. နိ. ၂.၃၀၂;

ထေရဂါ. ၇၆၉-၇၇၄) –

"Người thợ săn đã đặt bẫy, con nai đã không đến gần lưới; ăn mồi xong, ta ra đi, trong khi người bẫy nai than khóc." (ma. ni. 2.302; theragā. 769-774) –

ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ.

Sau khi thuyết pháp bằng những kệ ngôn này.

အာကာသံ ဥပ္ပတိတွာတိ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိတွာ. ကသ္မာ ပန ထေရော အာကာသေန ဂတော? ပိတာ ကိရဿ သေဋ္ဌိ သတ္တသု ဒွါရကောဋ္ဌကေသု အဂ္ဂဠာနိ ဒါပေတွာ မလ္လေ အာဏာပေသိ ‘‘သစေ နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဟတ္ထပါဒေသု နံ ဂဟေတွာ ကာသာယာနိ ဟရိတွာ ဂိဟိဝေသံ ဂဏှာပေထာ’’တိ. တသ္မာ ထေရော ‘‘ဧတေ မာဒိသံ မဟာခီဏာသဝံ ဟတ္ထေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဂဟေတွာ အပုညံ ပသဝေယျုံ, တံ နေသံ မာ အဟောသီ’’တိ စိန္တေတွာ အာကာသေန အဂမာသိ. မိဂစီရန္တိ ဧဝံနာမကံ ဥယျာနံ. စတုပါရိဇုညပဋိမဏ္ဍိတန္တိ ဇရာပါရိဇုညံ, ဗျာဓိပါရိဇုညံ, ဘောဂပါရိဇုညံ, ဉာတိပါရိဇုညန္တိ ဣမေဟိ စတူဟိ ပါရိဇုညေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတံ. ပါရိဇုညန္တိ စ ပရိဟာနီတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

(Cụm từ) "bay lên hư không" có nghĩa là đã bay vút vào hư không. Nhưng tại sao vị trưởng lão lại đi bằng hư không? Nghe nói, người cha trưởng giả của ngài đã cho cài then ở bảy cổng vòm và ra lệnh cho các đô vật: "Nếu nó đi ra, hãy nắm lấy tay chân nó, lột y ca-sa và bắt nó mặc đồ thế tục." Do đó, vị trưởng lão đã đi bằng hư không, suy nghĩ rằng: "Những người này, nếu nắm lấy tay hoặc chân của một vị đại lậu tận như ta, họ sẽ tạo ra điều bất thiện. Mong rằng điều đó không xảy ra cho họ." Migacīra là tên của một khu vườn. (Cụm từ) "được trang hoàng bởi bốn sự suy tàn" có nghĩa là được trang hoàng bởi bốn sự suy tàn này: sự suy tàn do tuổi già, sự suy tàn do bệnh tật, sự suy tàn về tài sản, và sự suy tàn về quyến thuộc. Và pārijuñña có nghĩa là sự suy giảm. Phần còn lại ở đây nên được hiểu một cách dễ dàng.

ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Kuṇḍadhāna.

၂၁၁. တတိယေ သလာကံ ဂဏှန္တီတိ သလာကဂါဟကာ. သုနာပရန္တဇနပဒံ ဂစ္ဆန္တေပိ ပဌမမေဝ သလာကံ ဂဏှီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဆဗ္ဗဿန္တရေတိ ဆန္နံ [Pg.176] ဝဿာနံ အဗ္ဘန္တရေ. မေတ္တီတိ မိတ္တဘာဝေါ. ဘေဒကေ သတီတိ ဘေဒကရဏေ သတိ. ဂုမ္ဗသဘာဂတောတိ ဂုမ္ဗသမီပတော, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဣတ္ထီ ဟုတွာတိ ဣတ္ထီ ဝိယ ဟုတွာ, မနုဿိတ္ထိဝဏ္ဏံ မာပေတွာတိ အတ္ထော. ဒီဃရတ္တာနုဂတောတိ ဒီဃကာလံ အနုဗန္ဓော. ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနန္တိ ဧတ္တကံ ကာလံ. ဟန္ဒာဝုသောတိ ဂဏှာဝုသော. အတ္ထံ ဂဟေတွာတိ ဘူတတ္ထံ ဂဟေတွာ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ကောဏ္ဍော ဇာတောတိ ဓုတ္တော ဇာတော.

211. Ở (trường hợp) thứ ba, (cụm từ) "những người nhận thẻ" có nghĩa là những người nhận thẻ. Mối liên hệ là: "ngay cả khi đi đến xứ Sunāparanta, ngài cũng đã nhận thẻ đầu tiên." (Cụm từ) "trong sáu năm" có nghĩa là trong khoảng sáu năm. Metti có nghĩa là tình bạn. (Cụm từ) "khi có sự chia rẽ" có nghĩa là khi có hành động gây chia rẽ. (Cụm từ) "từ bụi cây" có nghĩa là từ gần bụi cây, hoặc đây chính là cách đọc. (Cụm từ) "trở thành người nữ" có nghĩa là trở thành như người nữ, tức là đã hóa hiện thành hình dạng một người phụ nữ. (Cụm từ) "theo đuổi trong thời gian dài" có nghĩa là đã theo sau trong một thời gian dài. (Cụm từ) "chừng ấy thời gian" có nghĩa là chừng ấy thời gian. Handāvuso có nghĩa là "này hiền hữu, hãy nhận lấy." (Cụm từ) "sau khi hiểu ý nghĩa" có nghĩa là sau khi hiểu ý nghĩa thực, hoặc đây chính là cách đọc. (Cụm từ) "đã trở thành Koṇḍa" có nghĩa là đã trở thành kẻ lừa đảo.

မာဝေါစ ဖရုသံ ကဉ္စီတိ ကဉ္စိ ဧကပုဂ္ဂလံ ဖရုသံ မာ အဝေါစ. ဝုတ္တာ ပဋိဝဒေယျု တန္တိ တယာ ပရေ ဒုဿီလာတိ ဝုတ္တာ တမ္ပိ တထေဝ ပဋိဝဒေယျုံ. ဒုက္ခာ ဟိ သာရမ္ဘကထာတိ ဧသာ ကာရဏုတ္တရာ ယုဂဂ္ဂါဟကထာ နာမ ဒုက္ခာ. ပဋိဒဏ္ဍာ ဖုသေယျု တန္တိ ကာယဒဏ္ဍာဒီဟိ ပရံ ပဟရန္တဿ တာဒိသာဝ ပဋိဒဏ္ဍာ တဝ မတ္ထကေ ပတေယျုံ.

(Cụm từ) "chớ nói lời thô ác với bất cứ ai" có nghĩa là chớ nói lời thô ác với bất kỳ một người nào. (Cụm từ) "bị nói sẽ nói lại" có nghĩa là khi bị ông nói người khác là người ác giới, họ cũng sẽ nói lại ông như vậy. (Cụm từ) "vì lời tranh cãi là khổ" có nghĩa là lời nói tranh chấp, hơn thua này thật là khổ. (Cụm từ) "hình phạt sẽ chạm đến ông" có nghĩa là đối với người đánh người khác bằng thân hình phạt v.v..., những hình phạt tương tự như vậy sẽ rơi xuống đầu ông.

သစေ နေရေသိ အတ္တာနန္တိ သစေ အတ္တာနံ နိစ္စလံ ကာတုံ သက္ခိဿသိ. ကံသော ဥပဟတော ယထာတိ မုခဝဋ္ဋိယံ ဆိန္ဒိတွာ တလမတ္တံ ကတွာ ဌပိတံ ကံသတာလံ ဝိယ. တာဒိသဉှိ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေဟိ ဒဏ္ဍေန ဝါ ပဟတမ္ပိ သဒ္ဒံ န ကရောတိ. ဧသ ပတ္တောသိ နိဗ္ဗာနန္တိ သစေ ဧဝရူပေါ ဘဝိတုံ သက္ခိဿသိ, ဣမံ ပဋိပဒံ ပူရယမာနော ဧသော တွံ ဣဒါနိ အပ္ပတ္တောပိ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တောသိ နာမ. သာရမ္ဘော တေ န ဝိဇ္ဇတီတိ ‘‘ဧဝဉ္စ သတိ တွံ ဒုဿီလော, အဟံ သုသီလော’’တိ ဧဝမာဒိကော ဥတ္တရိကရဏဝါစာလက္ခဏော သာရမ္ဘော တေ န ဝိဇ္ဇတိ, န ဘဝိဿတိယေဝါတိ အတ္ထော. ပရိက္ကိလေသေနာတိ သံကိလေသဟေတုနာ.

Sace neresi attānaṃ có nghĩa là: nếu ngươi có thể làm cho tự thân được bất động. Kaṃso upahato yathā có nghĩa là: ví như cái chập chõa bằng đồng đã được đặt để sau khi đã cắt bỏ phần vành miệng và chỉ làm thành phần mặt phẳng. Thật vậy, vật như thế dù bị đánh bằng tay, bằng chân, hay bằng gậy cũng không phát ra tiếng động. Esa pattosi nibbānaṃ có nghĩa là: nếu ngươi có thể trở thành người có dạng như thế, trong khi đang thực hành đầy đủ con đường này, ngươi đây dầu cho hiện tại chưa chứng đắc cũng được gọi là đã chứng đắc Nibbāna. Sārambho te na vijjatīti có nghĩa là: sự tranh cạnh có đặc tính là lời nói tạo ra sự hơn thua, ví như ‘trong khi sự việc là như vầy, ngươi là người ác giới, ta là người thiện giới,’ v.v… sẽ không có nơi ngươi, sẽ không hiện hữu. Parikkilesenāti có nghĩa là: do nhân của phiền não.

ဝင်္ဂီသတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Vaṅgīsa.

၂၁၂. စတုတ္ထေ သမ္ပန္နပဋိဘာနာနန္တိ ပရိပုဏ္ဏပဋိဘာနာနံ. စုတိံ ယော ဝေဒိ…ပေ… သဗ္ဗသောတိ ယော သတ္တာနံ စုတိဉ္စ ပဋိသန္ဓိဉ္စ သဗ္ဗာကာရေန ပါကဋံ ကတွာ ဇာနာတိ, တံ အဟံ အလဂ္ဂနတာယ အသတ္တံ, ပဋိပတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဂတတ္တာ သုဂတံ, စတုန္နံ သစ္စာနံ သမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ယဿ ဂတိန္တိ ယဿေတေ ဒေဝါဒယော ဂတိံ န ဇာနန္တိ, တမဟံ အာသဝါနံ ခီဏတာယ ခီဏာသဝံ, ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရဟန္တံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

212. Trong câu kệ thứ tư, sampannapaṭibhānānaṃ có nghĩa là: của những vị có biện tài đầy đủ. Cutiṃ yo vedi…pe… sabbaso có nghĩa là: vị nào biết rõ sự chết và sự tái sanh của chúng sanh bằng tất cả các phương diện, sau khi đã làm cho nó trở nên hiển nhiên, vị ấy do không dính mắc nên là bậc vô nhiễm, do đã đi đến tốt đẹp bằng sự thực hành nên là bậc Thiện Thệ, do đã giác ngộ bốn chân lý nên là bậc Giác Ngộ, ta gọi vị ấy là Bà-la-môn. Yassa gatiṃ có nghĩa là: các vị trời v.v… không biết được cảnh giới của vị nào, vị ấy do đã đoạn tận các lậu hoặc nên là bậc lậu tận, do đã xa lìa các phiền não nên là bậc A-la-hán, ta gọi vị ấy là Bà-la-môn.

ဥပသေနဝင်္ဂန္တပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Upasena, con trai của Vaṅganta.

၂၁၃. ပဉ္စမေ [Pg.177] သဗ္ဗပါသာဒိကာနန္တိ သဗ္ဗသော ပသာဒံ ဇနေန္တာနံ. ကိန္တာယန္တိ ကိံ တေ အယံ. အတိလဟုန္တိ အတိသီဃံ. ယဿ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာနံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော နတ္ထိ, တံ ဗုဒ္ဓါ ‘‘မောဃပုရိသော’’တိ ဝဒန္တိ အရိဋ္ဌလာဠုဒါယိအာဒိကေ ဝိယ. ဥပနိဿယေ သတိပိ တသ္မိံ ခဏေ မဂ္ဂေ ဝါ ဖလေ ဝါ အသတိ ‘‘မောဃပုရိသာ’’တိ ဝဒန္တိယေဝ ဓနိယတ္ထေရာဒိကေ ဝိယ. ဣမဿပိ တသ္မိံ ခဏေ မဂ္ဂဖလာနံ အဘာဝတော ‘‘မောဃပုရိသာ’’တိ အာဟ, တုစ္ဆမနုဿာတိ အတ္ထော. ဗာဟုလ္လာယာတိ ပရိသဗာဟုလ္လာယ. အနေကပရိယာယေနာတိ အနေကကာရဏေန.

213. Trong câu kệ thứ năm, sabbapāsādikānaṃ có nghĩa là: của những vị làm phát sanh đức tin một cách toàn diện. Kintāyanti có nghĩa là: điều này là gì đối với ngươi. Atilahunti có nghĩa là: rất nhanh chóng. Vị nào không có duyên hỗ trợ cho đạo và quả, những pháp đáng được sanh khởi trong kiếp sống ấy, các đức Phật gọi vị ấy là ‘kẻ ngu si,’ giống như các vị Ariṭṭha, Lāḷudāyī, v.v… Ngay cả khi có duyên hỗ trợ, nếu vào khoảnh khắc ấy không có đạo hay quả, các ngài vẫn gọi là ‘kẻ ngu si,’ giống như Trưởng lão Dhaniya, v.v… Đối với vị này cũng vậy, do không có đạo và quả vào khoảnh khắc ấy, ngài đã nói ‘kẻ ngu si,’ có nghĩa là người trống rỗng. Bāhullāyāti có nghĩa là: do hội chúng đông đảo. Anekapariyāyenāti có nghĩa là: do nhiều nguyên nhân.

ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေတိ ဘဂဝါ ကိရ တံ အဒ္ဓမာသံ န ကဉ္စိ ဗောဓနေယျသတ္တံ အဒ္ဒသ, တသ္မာ ဧဝမာဟ, ဧဝံ သန္တေပိ တန္တိဝသေန ဓမ္မဒေသနာ ကတ္တဗ္ဗာ သိယာ. ယသ္မာ ပနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မယိ ဩကာသံ ကာရေတွာ ပဋိသလ္လီနေ ဘိက္ခူ အဓမ္မိကံ ကတိကဝတ္တံ ကရိဿန္တိ, တံ ဥပသေနော ဘိန္ဒိဿတိ, အဟံ တဿ ပသီဒိတွာ ဘိက္ခူနံ ဒဿနံ အနုဇာနိဿာမိ. တတော မံ ပဿိတုကာမာ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယိဿန္တိ, အဟဉ္စ တေဟိ ဥဇ္ဈိတသန္ထတပစ္စယာ သိက္ခာပဒံ ပညပေဿာမီ’’တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ထေရဿာတိ ဥပသေနတ္ထေရဿ. မနာပါနိ တေ ဘိက္ခု ပံသုကူလာနီတိ ‘‘ဘိက္ခု တဝ ဣမာနိ ပံသုကူလာနိ မနာပါနိ အတ္တနော ရုစိယာ ခန္တိယာ ဂဟိတာနီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. န ခေါ မေ, ဘန္တေ, မနာပါနိ ပံသုကူလာနီတိ, ဘန္တေ, န မယာ အတ္တနော ရုစိယာ ခန္တိယာ ဂဟိတာနိ, ဂလဂ္ဂါဟေန ဝိယ မတ္ထကတာဠနေန ဝိယ စ ဂါဟိတော မယာတိ ဒဿေတိ. ပါဠိယံ အာဂတမေဝါတိ ဝိနယပါဠိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

Icchāmahaṃ, bhikkhave: được biết, trong nửa tháng ấy, đức Thế Tôn đã không thấy một chúng sanh nào có thể giác ngộ, vì thế ngài đã nói như vậy. Dầu cho sự việc là như thế, bài thuyết Pháp vẫn nên được thực hiện theo truyền thống. Hơn nữa, vì ngài đã suy nghĩ thế này: “Sau khi ta cho phép và nhập thất độc cư, các vị tỳ khưu sẽ lập ra một quy ước phi pháp. Upasena sẽ phá vỡ quy ước ấy. Ta, sau khi hoan hỷ với vị ấy, sẽ cho phép các vị tỳ khưu được yết kiến. Kế đó, nhiều vị tỳ khưu mong muốn yết kiến ta sẽ thọ trì các hạnh đầu đà, và ta, do các vật dụng là tọa cụ trải nằm bị họ vứt bỏ, sẽ chế định một học giới.” Vì thế, ngài đã nói như vậy. Therassāti: (chỉ) về Trưởng lão Upasena. Manāpāni te bhikkhu paṃsukūlānīti: ngài hỏi rằng: “Này tỳ khưu, những y phấn tảo này của ngươi có vừa ý không, có phải đã được nhận lấy theo sở thích và sự kham nhẫn của chính ngươi không?” Na kho me, bhante, manāpāni paṃsukūlānīti: vị ấy trình bày rằng: “Bạch ngài, không phải con đã nhận lấy theo sở thích và sự kham nhẫn của chính mình, mà con đã bị buộc phải nhận lấy giống như bị nắm cổ họng hay bị đánh vào đầu vậy.” Pāḷiyaṃ āgatamevāti: ngài nói điều này là ám chỉ đến Luật tạng Pāḷi.

ဒဗ္ဗတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Dabba.

၂၁၄. ဆဋ္ဌေ အဋ္ဌာရသသု မဟာဝိဟာရေသူတိ ရာဇဂဟဿ သမန္တတော ဌိတေသု အဋ္ဌာရသသု မဟာဝိဟာရေသု. ဥပဝိဇညာတိ အာသန္နပသူတိကာလာ. ရဟောဂတောတိ ရဟသိ ဂတော. သံဃဿ ဝေယျာဝစ္စကရဏေ ကာယံ ယောဇေတုကာမော စိန္တေသီတိ ထေရော ကိရ အတ္တနော ကတကိစ္စဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အဟံ ဣမံ သရီရံ ဓာရေမိ, တဉ္စ ခေါ ဝါတမုခေ ဌိတပဒီပေါ ဝိယ အနိစ္စတာမုခေ ဌိတံ နစိရဿေဝ နိဗ္ဗာယနဓမ္မံ ယာဝ [Pg.178] န နိဗ္ဗာယတိ, တာဝ ကိံ နု ခေါ အဟံ သံဃဿ ဝေယျာဝစ္စံ ကရေယျ’’န္တိ စိန္တေန္တော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ‘‘တိရောရဋ္ဌေသု ဗဟူ ကုလပုတ္တာ ဘဂဝန္တံ အဒိသွာဝ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ ‘ဘဂဝန္တံ ပဿိဿာမ စေဝ ဝန္ဒိဿာမာ’တိ စ ဒူရတောပိ အာဂစ္ဆန္တိ, တတြ ယေသံ သေနာသနံ နပ္ပဟောတိ, တေ သိလာပတ္တကေပိ သေယျံ ကပ္ပေန္တိ. ပဟောမိ ခေါ ပနာဟံ အတ္တနော အာနုဘာဝေန တေသံ တေသံ ကုလပုတ္တာနံ ဣစ္ဆာဝသေန ပါသာဒဝိဟာရအဍ္ဎယောဂါဒီနိ မဉ္စပီဌတ္ထရဏာနိ နိမ္မိနိတွာ ဒါတုံ? ပုနဒိဝသေ စေတ္ထ ဧကစ္စေ အတိဝိယ ကိလန္တရူပါ ဟောန္တိ, တေ ဂါရဝေန ဘိက္ခူနံ ပုရတော ဌတွာ ဘတ္တာနိပိ န ဥဒ္ဒိသာပေန္တိ, အဟံ ခေါ ပန တေသံ ဘတ္တာနိပိ ဥဒ္ဒိသိတုံ ပဟောမီ’’တိ. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခန္တော ‘‘ယံနူနာဟံ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညပေယျံ, ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသေယျ’’န္တိ စိန္တေသိ. သဘာဂသဘာဂါနန္တိ သုတ္တန္တိကာဒိဂုဏဝသေန သဘာဂါနံ, န မိတ္တသန္ထဝဝသေန. ထေရော ဟိ ယာဝတိကာ သုတ္တန္တိကာ ဟောန္တိ, တေ ဥစ္စိနိတွာ ဥစ္စိနိတွာ ဧကတော တေသံ အနုရူပမေဝ သေနာသနံ ပညပေတိ. ဝေနယိကာဘိဓမ္မိကကမ္မဋ္ဌာနိကကာယဒဠှိဗဟုလေသုပိ ဧသေဝ နယော. တေနေဝ ပါဠိယံ (ပါရာ. ၃၈၀) ဝုတ္တံ – ‘‘ယေတေ ဘိက္ခူ သုတ္တန္တိကာ, တေသံ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတီ’’တိအာဒိ.

214. Trong câu kệ thứ sáu, aṭṭhārasasu mahāvihāresūti có nghĩa là: trong mười tám ngôi đại tự viện tọa lạc xung quanh thành Rājagaha. Upavijaññāti có nghĩa là: thời điểm sắp sanh. Rahogatoti có nghĩa là: đã đi đến nơi vắng vẻ. Saṅghassa veyyāvaccakaraṇe kāyaṃ yojetukāmo cintesīti: được biết, vị trưởng lão sau khi thấy phận sự của mình đã hoàn tất, đã suy nghĩ rằng: “Ta đang duy trì thân này, và nó, giống như ngọn đèn đặt trước gió, đang đứng trước sự vô thường, có bản chất sẽ bị dập tắt không bao lâu nữa. Trong khi nó chưa bị dập tắt, ta có thể làm công việc phục vụ gì cho Tăng đoàn đây?” Trong khi suy nghĩ như vậy, ngài đã quán xét thế này: “Nhiều thiện gia nam tử ở các xứ khác xuất gia mà chưa từng thấy đức Thế Tôn, họ từ xa đến với ý nghĩ ‘chúng ta sẽ yết kiến và đảnh lễ đức Thế Tôn.’ Trong số đó, những vị không có đủ chỗ ở, họ thậm chí phải sắp đặt chỗ ngủ trên phiến đá. Ta há không có khả năng, bằng thần lực của mình, hóa hiện và cung cấp các lâu đài, tự viện, nhà nửa mái, v.v… cùng giường, ghế, vật trải nằm theo ý muốn của các thiện gia nam tử ấy sao? Hơn nữa, vào ngày hôm sau, một số vị trong đó trông rất mệt mỏi, do lòng tôn kính, họ đứng trước các vị tỳ khưu mà cũng không được chỉ định phần vật thực. Ta há không có khả năng chỉ định phần vật thực cho họ sao?” Trong khi quán xét như vậy, ngài đã suy nghĩ: “Chắc chắn ta nên sắp đặt chỗ ở và chỉ định vật thực cho Tăng đoàn.” Sabhāgasabhāgānanti có nghĩa là: của những vị tương đồng theo các phẩm chất như là các vị thông thuộc Kinh tạng, v.v…, chứ không phải theo sự thân quen bằng hữu. Thật vậy, vị trưởng lão, sau khi đã chọn lựa tất cả các vị thông thuộc Kinh tạng, ngài sắp đặt một chỗ ở thích hợp cho họ ở cùng nhau. Phương pháp này cũng tương tự đối với các vị thông thuộc Luật tạng, Vi Diệu Pháp, các vị hành thiền, và các vị có thân thể cường tráng. Do đó, trong Pāḷi (Pārā. 380) đã nói rằng: “Đối với những vị tỳ khưu thông thuộc Kinh tạng, vị ấy sắp đặt chỗ ở cho họ cùng một nơi,” v.v…

အင်္ဂုလိယာ ဇလမာနာယာတိ တေဇောကသိဏစတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဘိညာဉာဏေန အင်္ဂုလိဇလနံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တေနေဝ တေဇောဓာတုသမာပတ္တိဇနိတေန အဂ္ဂိဇာလေန အင်္ဂုလိယာ ဇလမာနာယ. အယံ မဉ္စောတိအာဒီသု ပန ထေရေ ‘‘အယံ မဉ္စော’’တိအာဒိံ ဝဒန္တေ နိမ္မိတာပိ အတ္တနော အတ္တနော ဂတဋ္ဌာနေ ‘‘အယံ မဉ္စော’’တိအာဒိံ ဝဒန္တိ. အယဉှိ နိမ္မိတာနံ ဓမ္မတာ.

“Bằng ngón tay đang cháy” có nghĩa là: Sau khi nhập và xuất đệ tứ thiền biến xứ lửa, vị ấy đã chú nguyện cho ngón tay bốc cháy bằng thắng trí tuệ, bằng ngọn lửa được sanh ra do sự nhập định về hỏa đại ấy, (làm cho) ngón tay đang cháy. Còn trong (trường hợp) “Đây là cái giường” v.v..., khi vị trưởng lão nói “Đây là cái giường” v.v..., các vị hóa thân cũng nói “Đây là cái giường” v.v... ở tại nơi chốn mà mình đã đi đến. Vì đây là pháp tánh của các vị hóa thân.

‘‘ဧကသ္မိံ ဘာသမာနသ္မိံ, သဗ္ဗေ ဘာသန္တိ နိမ္မိတာ;

ဧကသ္မိံ တုဏှိမာသိနေ, သဗ္ဗေ တုဏှီ ဘဝန္တိ တေ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၂၈၆);

“Khi một người nói, tất cả các vị hóa thân đều nói; Khi một người ngồi im lặng, tất cả các vị ấy đều im lặng.” (Trường Bộ 2.286);

ယသ္မိံ ပန ဝိဟာရေ မဉ္စပီဌာဒီနိ န ပရိပူရေန္တိ, တတ္ထ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ပူရေန္တိ, တေန နိမ္မိတာနံ အဝတ္ထုကံ ဝစနံ န ဟောတိ သဗ္ဗတ္ထ မဉ္စပီဌာဒီနံ သဗ္ဘာဝတော. သဗ္ဗဝိဟာရေသု စ ဂမနမဂ္ဂေ သမပ္ပမာဏေ ကတွာ အဓိဋ္ဌာတိ. ကတိကသဏ္ဌာနာဒီနံ ပန နာနပ္ပကာရတ္တာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ကတိကဝတ္တာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကထာပေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနိယမေတွာ [Pg.179] နိမ္မိတာနဉှိ ‘‘ဧကသ္မိံ ဘာသမာနသ္မိ’’န္တိအာဒိဓမ္မတာ ဝုတ္တာ. တထာ ဟိ ယေ ဝဏ္ဏဝယသရီရာဝယဝပရိက္ခာရကိရိယာဝိသေသာဒီဟိ နိယမံ အကတွာ နိမ္မိတာ ဟောန္တိ, တေ အနိယမေတွာ နိမ္မိတတ္တာ ဣဒ္ဓိမတာ သဒိသာဝ ဟောန္တိ. ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဘာသိတတုဏှီဘာဝါဒီသု ဝါ ယံ ယံ ဣဒ္ဓိမာ ကရောတိ, တံ တဒေဝ ကရောန္တိ. သစေ ပန နာနပ္ပကာရေ ကာတုကာမော ဟောတိ, ကေစိ ပဌမဝယေ, ကေစိ မဇ္ဈိမဝယေ, ကေစိ ပစ္ဆိမဝယေ, တထာ ဒီဃကေသေ ဥပဍ္ဎမုဏ္ဍေ မိဿကကေသေ ဥပဍ္ဎရတ္တစီဝရေ ပဏ္ဍုကစီဝရေ, ပဒဘာဏဓမ္မကထာသရဘညပဉှပုစ္ဆနပဉှဝိဿဇ္ဇနရဇနပစနစီဝရသိဗ္ဗနဓောဝနာဒီနိ ကရောန္တေ, အပရေပိ ဝါ နာနပ္ပကာရေ ကာတုကာမော ဟောတိ, တေန ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧတ္တကာ ဘိက္ခူ ပဌမဝယာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌိတေ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတပ္ပကာရာယေဝ ဟောန္တိ. ပုန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အာဂစ္ဆတီတိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဇနပဒကထံ ကထေန္တော အနိသီဒိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဝေဠုဝနမေဝ ပစ္စာဂစ္ဆတိ. ပါဠိယန္တိ ဝိနယပါဠိယံ.

Còn ở trú xứ nào không có đủ giường ghế v.v..., vị ấy dùng oai lực của mình để làm cho đầy đủ. Do đó, lời nói của các vị hóa thân không phải là vô căn cứ, vì giường ghế v.v... có mặt ở khắp mọi nơi. Và vị ấy chú nguyện làm cho con đường đi trong tất cả các trú xứ có cùng một kích thước. Tuy nhiên, vì các quy ước v.v... có nhiều loại khác nhau, nên cần phải hiểu rằng vị ấy đã khiến (các vị hóa thân) nói về các phận sự theo quy ước một cách riêng biệt ở mỗi trú xứ. Thật vậy, pháp tánh “Khi một người nói” v.v... đã được nói đến đối với các vị hóa thân không được quy định. Thật vậy, những vị nào được hóa hiện mà không có sự quy định về dung sắc, tuổi tác, các phần của thân thể, vật dụng, các hành động đặc biệt v.v..., thì do được hóa hiện không có quy định, họ giống hệt như người có thần thông. Trong việc đứng, ngồi v.v... hoặc trong việc nói, im lặng v.v..., người có thần thông làm điều gì, họ cũng làm đúng điều đó. Nhưng nếu vị ấy muốn tạo ra nhiều loại khác nhau: một số ở tuổi đầu, một số ở tuổi trung, một số ở tuổi cuối; cũng vậy, tóc dài, nửa đầu cạo, tóc pha tạp; y nhuộm nửa màu đỏ, y màu vàng nhạt; đang tụng đọc, thuyết pháp, xướng kệ, hỏi đáp, trả lời câu hỏi, nhuộm, nấu, may vá, giặt y v.v...; hoặc muốn tạo ra nhiều loại khác nữa, thì vị ấy sau khi xuất khỏi thiền nền tảng, đã chuẩn bị theo cách “chừng này vị tỳ khưu hãy ở tuổi đầu” v.v..., rồi nhập định lại, sau khi xuất ra và chú nguyện, thì cùng với tâm chú nguyện, họ trở thành đúng như các loại đã được mong muốn. “Vị ấy lại trở về nơi ở của mình” có nghĩa là: trong khi nói chuyện thế gian với họ, vị ấy không ngồi xuống mà trở về chính nơi ở của mình là Trúc Lâm. “Trong Pāḷi” có nghĩa là trong Luật tạng Pāḷi.

ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Pilindavaccha

၂၁၅. သတ္တမေ ပိယာနန္တိ ပိယာယိတဗ္ဗာနံ. မနာပါနန္တိ မနဝဍ္ဎနကာနံ. ပိလိန္ဒောတိ ပနဿ ဂေါတ္တံ, ဝစ္ဆောတိ နာမန္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝိပရိယာယေနပိ ဝဒန္တိ ‘‘ပိလိန္ဒောတိ နာမံ, ဝစ္ဆောတိ ဂေါတ္တ’’န္တိ. တေနေဝ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ထေရဂါထာသံဝဏ္ဏနာယ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.၈ ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ – ‘‘ပိလိန္ဒောတိဿ နာမံ အကံသု, ဝစ္ဆောတိ ပန ဂေါတ္တံ. တေန သော အပရဘာဂေ ပိလိန္ဒဝစ္ဆောတိ ပညာယိတ္ထာ’’တိ. သံသန္ဒေတွာတိ ဧကတော ကတွာ.

215. Trong câu thứ bảy, “những người thân yêu” có nghĩa là những người đáng được yêu mến. “Những người khả ý” có nghĩa là những người làm cho tâm tăng trưởng (vui vẻ). Ở đây, (có người nói) “Pilinda là họ của vị ấy, Vaccha là tên,” nhưng cũng có người nói ngược lại: “Pilinda là tên, Vaccha là họ.” Chính vì thế, Trưởng lão Ācariya Dhammapāla đã nói trong Sớ giải Trưởng Lão Kệ (Theragā. Aṭṭha. 1.8, Sớ giải kệ Trưởng lão Pilindavaccha): “Họ đã đặt tên cho vị ấy là Pilinda, còn Vaccha là họ. Do đó, về sau vị ấy được biết đến với tên gọi Pilindavaccha.” “Sau khi so sánh” có nghĩa là sau khi hợp lại làm một.

သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာတိ ဣဒံ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာနံ ကထာမဂ္ဂေန ဝုတ္တံ. အပရေ ပန ဘဏန္တိ – အနုပ္ပန္နေယေဝ အမှာကံ ဘဂဝတိ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပိလိန္ဒဝစ္ဆောတိ ပညာတော သံသာရေ သံဝေဂဗဟုလတာယ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ စူဠဂန္ဓာရံ နာမ ဝိဇ္ဇံ သာဓေတွာ အာကာသစာရီ ပရစိတ္တဝိဒူ စ ဟုတွာ ရာဇဂဟေ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော ပဋိဝသတိ. အထ ယဒါ အမှာကံ ဘဂဝါ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ အနုက္ကမေန ရာဇဂဟံ ဥပဂတော, တတော ပဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန [Pg.180] တဿ သာ ဝိဇ္ဇာ န သမ္ပဇ္ဇတိ, အတ္ထကိစ္စံ န သာဓေတိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘သုတံ ခေါ ပန မေတံ ‘အာစရိယပါစရိယာနံ ဘာသမာနာနံ ယတ္ထ မဟာဂန္ဓာရဝိဇ္ဇာ ဓရတိ, တတ္ထ စူဠဂန္ဓာရဝိဇ္ဇာ န သမ္ပဇ္ဇတီ’တိ. သမဏဿ ပန ဂေါတမဿ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ နာယံ မမ ဝိဇ္ဇာ သမ္ပဇ္ဇတိ, နိဿံသယံ သမဏော ဂေါတမော မဟာဂန္ဓာရဝိဇ္ဇံ ဇာနာတိ, ယန္နူနာဟံ တံ ပယိရုပါသိတွာ တဿ သန္တိကေ ဝိဇ္ဇံ ပရိယာပုဏေယျ’’န္တိ. သော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ, မဟာသမဏ, တဝ သန္တိကေ ဧကံ ဝိဇ္ဇံ ပရိယာပုဏိတုကာမော, ဩကာသံ မေ ကရောဟီ’’တိ. ဘဂဝါ ‘‘တေန ဟိ ပဗ္ဗဇာ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ဝိဇ္ဇာယ ပရိကမ္မံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ မညမာနော ပဗ္ဗဇီတိ. ပရဝမ္ဘနဝသေနာတိ ပရေသံ ဂရဟနဝသေန.

“Sau khi nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư, có được đức tin, vị ấy đã xuất gia” – điều này được nói theo đường lối trình bày của các vị tụng đọc Tăng Chi Bộ. Còn những vị khác thì nói rằng: Khi Đức Thế Tôn của chúng ta chưa xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī, được biết đến với tên gọi Pilindavaccha. Do có nhiều sự nhàm chán trong vòng luân hồi, vị ấy đã xuất gia làm du sĩ, đã thành tựu một môn minh chú tên là Cūḷagandhāra, đã trở thành người đi được trên hư không và biết được tâm người khác, và đã sống ở Rājagaha, đạt đến tột đỉnh của lợi lộc và danh vọng. Rồi khi Đức Thế Tôn của chúng ta, sau khi đã giác ngộ, tuần tự đi đến Rājagaha, kể từ đó, do oai lực của Đức Phật, môn minh chú ấy của ông không thành tựu, không thực hiện được công việc. Ông suy nghĩ: “Ta đã từng nghe các bậc thầy và tổ sư nói rằng ‘Ở nơi nào có minh chú Mahāgandhāra, ở đó minh chú Cūḷagandhāra không thành tựu.’ Kể từ khi Sa-môn Gotama đến, môn minh chú này của ta không thành tựu. Chắc chắn Sa-môn Gotama biết minh chú Mahāgandhāra. Hay là ta nên đến hầu cận vị ấy và học minh chú nơi vị ấy.” Ông đến gần Đức Thế Tôn và nói điều này: “Thưa Đại Sa-môn, tôi muốn học một môn minh chú nơi ngài, xin ngài cho phép tôi.” Đức Thế Tôn nói: “Vậy thì hãy xuất gia.” Ông nghĩ rằng “xuất gia là sự chuẩn bị cho minh chú” nên đã xuất gia. “Do có ý khinh miệt người khác” có nghĩa là do có ý chê bai người khác.

အကက္ကသန္တိ အဖရုသံ. ဝိညာပနိန္တိ အတ္ထဝိညာပနိံ. သစ္စန္တိ ဘူတတ္ထံ. နာဘိသဇေတိ ယာယ ဂိရာယ အညံ ကုဇ္ဈာပနဝသေန န လဂါပေယျ, ခီဏာသဝေါ နာမ ဧဝရူပမေဝ ဂိရံ န ဘာသေယျ, တသ္မာ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

“Không thô lỗ” có nghĩa là không cộc cằn. “Làm cho hiểu rõ” có nghĩa là làm cho hiểu rõ ý nghĩa. “Chân thật” có nghĩa là đúng sự thật. “Không làm ai phật lòng” có nghĩa là bằng lời nói ấy, vị ấy không làm cho người khác dính mắc theo cách khiến họ tức giận; một vị lậu tận không nên nói lời như vậy, do đó, “Ta gọi người ấy là Bà-la-môn” là ý nghĩa.

အနုဝိစိနိတွာတိ အနုဝိစာရေတွာ. စဏ္ဍိကတံ ဂစ္ဆန္တန္တိ သီဃဂတိယာ ဂစ္ဆန္တံ.

“Sau khi đã suy xét” có nghĩa là sau khi đã xem xét. “Đi một cách vội vã” có nghĩa là đi với tốc độ nhanh.

ဗာဟိယဒါရုစီရိယတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Bāhiya Dārucīriya

၂၁၆. အဋ္ဌမေ ဧကရတ္တိဝါသေန ဂန္တွာတိ ဒေဝတာနုဘာဝေန ဂန္တွာ. ‘‘ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေနာ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ ဂတော စ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ ဘုတ္တပါတရာသေ ကာယာလသိယဝိမောစနတ္ထာယ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမန္တေ ဒိသွာ ‘‘ကဟံ ဧတရဟိ သတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဘိက္ခူ ‘‘သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော’’တိ ဝတွာ တံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘တွံ ပန ကုတော အာဂတော’’တိ? သုပ္ပာရကာ အာဂတောမှီတိ. ကဒါ နိက္ခန္တောသီတိ? ဟိယျော သာယံ နိက္ခန္တောမှီတိ. ဒူရတော အာဂတော, တဝ ပါဒေ ဓောဝိတွာ တေလေန မက္ခေတွာ ထောကံ ဝိဿမာဟိ, အာဂတကာလေ သတ္ထာရံ ဒက္ခိဿတီတိ. အဟံ, ဘန္တေ, သတ္ထု ဝါ အတ္တနော ဝါ ဇီဝိတန္တရာယံ န ဇာနာမိ, ဧကရတ္တေနေဝမှိ ကတ္ထစိ အဋ္ဌတွာ အနိသီဒိတွာ ဝီသယောဇနသတိကံ မဂ္ဂံ အာဂတော, သတ္ထာရံ ပဿိတွာဝ ဝိဿမိဿာမီတိ. သော ဧဝံ ဝတွာ တရမာနရူပေါ သာဝတ္ထိံ ပဝိသိတွာ ဘဂဝန္တံ အနောပမာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ [Pg.181] ‘‘စိရဿံ ဝတ မေ ဒိဋ္ဌော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဩဏတသရီရော ဂန္တွာ အန္တရဝီထိယမေဝ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဂေါပ္ဖကေသု ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဒေသေတု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဓမ္မံ, ဒေသေတု မေ သုဂတော ဓမ္မံ, ယံ မမဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ.

216. Trong câu chuyện thứ tám, câu "đi trong một đêm" có nghĩa là đi bằng oai lực của chư thiên. Người ta cũng nói rằng: "Bằng oai lực của đức Phật". Sau khi đi như vậy và vào trong tịnh xá, ông thấy nhiều vị tỳ-khưu, sau bữa ăn sáng, đang đi kinh hành ở ngoài trời để giải tỏa sự uể oải của thân thể, bèn hỏi: "Bây giờ, bậc Đạo Sư ở đâu?". Các vị tỳ-khưu nói: "Ngài đã vào thành Sāvatthī để khất thực", rồi hỏi lại ông: "Còn ông, ông từ đâu đến?". "Tôi từ Suppāraka đến". "Ông khởi hành lúc nào?". "Tôi khởi hành vào chiều hôm qua". "Ông đã đến từ xa, hãy rửa chân, xoa dầu và nghỉ ngơi một chút, khi bậc Đạo Sư trở về ông sẽ được gặp". "Thưa các ngài, tôi không biết được sự nguy hiểm đến tính mạng của bậc Đạo Sư hay của chính tôi. Chỉ trong một đêm, không dừng lại, không ngồi nghỉ ở bất cứ đâu, tôi đã đi một quãng đường một trăm hai mươi do-tuần. Chỉ sau khi gặp bậc Đạo Sư tôi mới nghỉ ngơi". Nói như vậy xong, ông vội vã đi vào thành Sāvatthī và thấy đức Thế Tôn, với Phật uy vô song, đang đi khất thực, ông nghĩ: "Ôi, đã từ lâu lắm rồi ta mới được thấy bậc Chánh Đẳng Giác!". Từ nơi trông thấy, ông cúi rạp người đi tới, ngay giữa đường phố, đảnh lễ bằng năm điểm, nắm chặt lấy mắt cá chân của Ngài và nói như sau: "Bạch đức Thế Tôn, xin Ngài hãy thuyết pháp cho con! Bạch đức Thiện Thệ, xin Ngài hãy thuyết pháp cho con! Pháp ấy sẽ vì lợi ích, vì hạnh phúc cho con trong một thời gian dài".

အထ နံ သတ္ထာ ‘‘အကာလော ခေါ တာဝ, ဗာဟိယ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌောမှိ ပိဏ္ဍာယာ’’တိ ပဋိက္ခိပိ. တံ သုတွာ ဗာဟိယော, ‘‘ဘန္တေ, သံသာရေ သံသရန္တေန ကဗဠီကာရာဟာရော န နော လဒ္ဓပုဗ္ဗော, တုမှာကံ ဝါ မယှံ ဝါ ဇီဝိတန္တရာယံ န ဇာနာမိ, ဒေသေထ မေ ဓမ္မ’’န္တိ. သတ္ထာ ဒုတိယမ္ပိ ပဋိက္ခိပိယေဝ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ ‘‘ဣမဿ မံ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ သကလသရီရံ ပီတိယာ နိရန္တရံ အဇ္ဈောတ္ထဋံ ဟောတိ, ဗလဝပီတိဝေဂေန ဓမ္မံ သုတွာပိ န သက္ခိဿတိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ, မဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ တာဝ တိဋ္ဌတု, ဧကရတ္တေနေဝ ဝီသယောဇနသတံ မဂ္ဂံ အာဂတတ္တာ ဒရထောပိဿ ဗလဝါ, သောပိ တာဝ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတူ’’တိ. တသ္မာ ဒွိက္ခတ္တုံ ပဋိက္ခိပိတွာ တတိယံ ယာစိတော အန္တရဝီထိယံ ဌိတောဝ ‘‘တသ္မာတိဟ တေ, ဗာဟိယ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိနာ (ဥဒါ. ၁၀) နယေန ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ဣမမတ္ထံ သံခိပိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အန္တရဃရေတိ အန္တရဝီထိယံ.

Bấy giờ, bậc Đạo Sư đã từ chối ông: "Này Bāhiya, chưa phải lúc, Ta đang đi vào trong các nhà để khất thực". Nghe vậy, Bāhiya thưa: "Bạch ngài, khi đang lang thang trong vòng luân hồi, không phải là chúng con chưa từng có được vật thực. Con không biết được sự nguy hiểm đến tính mạng của Ngài hay của con. Xin Ngài hãy thuyết pháp cho con". Bậc Đạo Sư cũng từ chối lần thứ hai. Dường như Ngài đã nghĩ rằng: "Kể từ lúc người này trông thấy Ta, toàn thân của y đã liên tục bị hỷ lạc tràn ngập. Do xung lực mạnh mẽ của hỷ lạc, dù có nghe Pháp, y cũng sẽ không thể thâm nhập được. Trước hết, hãy để cho tâm xả của y được thiết lập. Hơn nữa, vì y đã đi một quãng đường một trăm hai mươi do-tuần chỉ trong một đêm, sự mệt mỏi của y cũng rất lớn. Hãy để cho sự mệt mỏi ấy lắng dịu trước đã". Vì vậy, sau khi từ chối hai lần, đến lần thỉnh cầu thứ ba, Ngài đứng ngay giữa đường phố và thuyết Pháp theo phương thức bắt đầu bằng: "Này Bāhiya, vì thế ông phải tu tập như vầy: trong cái thấy sẽ chỉ là cái thấy..." (Ud. 10). Để trình bày ý nghĩa này một cách tóm tắt, (chú giải) đã nói: "Bậc Đạo Sư đã đi vào để khất thực...". Ở đây, "antaraghara" (trong các nhà) có nghĩa là "giữa đường phố".

အပရိပုဏ္ဏပတ္တစီဝရတာယ ပတ္တစီဝရံ ပရိယေသန္တောတိ သော ကိရ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ‘‘ဘိက္ခုနာ နာမ အတ္တနော ပစ္စယေ လဘိတွာ အညံ အနောလောကေတွာ သယမေဝ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧကဘိက္ခုဿပိ ပတ္တေန ဝါ စီဝရေန ဝါ သင်္ဂဟံ နာကာသိ. တေနဿ ‘‘ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရံ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗဇ္ဇံ န အဒါသိ. တာဝဒေဝ စ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတော ‘‘ပရိပုဏ္ဏံ တေ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အပရိပုဏ္ဏ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ ပတ္တစီဝရံ ပရိယေသာဟီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. တသ္မာ သော ပတ္တစီဝရံ ပရိယေသန္တော သင်္ကာရဋ္ဌာနတော စောဠခဏ္ဍာနိ သံကဍ္ဎတိ.

Câu "Vì y bát chưa đầy đủ nên ông đi tìm y bát" có nghĩa là: Tương truyền rằng, trong hai mươi ngàn năm thực hành sa-môn pháp, ông đã nghĩ rằng: "Một vị tỳ-khưu, sau khi nhận được các vật dụng của mình, thì nên tự mình sử dụng mà không trông cậy vào người khác", vì vậy ông đã không giúp đỡ dù chỉ một vị tỳ-khưu bằng y hoặc bát. Do đó, biết rằng "y bát do thần thông tạo ra sẽ không khởi lên cho người này", đức Phật đã không cho ông xuất gia bằng nghi thức "ehi-bhikkhu" (thiện lai tỳ-khưu). Và ngay khi ông xin xuất gia, đức Phật đã hỏi: "Y bát của ông đã đầy đủ chưa?". Khi ông trả lời: "Chưa đầy đủ", Ngài nói: "Vậy thì hãy đi tìm y bát", rồi Ngài rời đi. Vì thế, trong khi tìm kiếm y bát, ông đã nhặt những mảnh vải từ một đống rác.

သဟဿမပီတိ ပရိစ္ဆေဒဝစနံ. ဧကသဟဿံ ဒွေသဟဿာနီတိ ဧဝံ သဟဿေန စေ ပရိစ္ဆိန္နာ ဂါထာ ဟောန္တိ, တာ စ အနတ္ထပဒသံဟိတာ အာကာသဝဏ္ဏပဗ္ဗတဝဏ္ဏာဒီနိ ပကာသကေဟိ အနိဗ္ဗာနဒီပကေဟိ အနတ္ထကေဟိ ပဒေဟိ သံဟိတာ ယာဝ ဗဟုကာ ဟောန္တိ, တာဝ ပါပိကာ ဧဝါတိ အတ္ထော[Pg.182]. ဧကံ ဂါထာပဒံ သေယျောတိ ‘‘အပ္ပမာဒေါ အမတပဒံ…ပေ… ယထာ မတာ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၁) ဧဝရူပါ ဧကဂါထာပိ သေယျောတိ အတ္ထော.

Câu "dầu cho một ngàn" là lời nói về sự giới hạn. Nếu có những câu kệ được tính bằng ngàn, như một ngàn, hai ngàn, và chúng được cấu thành bởi những từ vô nghĩa, được kết hợp bởi những câu chữ vô ích, mô tả những thứ như màu sắc của bầu trời, màu sắc của núi non, và không chỉ đến Niết-bàn, thì dù chúng có nhiều đến đâu, chúng cũng chỉ là tồi tệ. Đó là ý nghĩa. Câu "một câu kệ thì tốt hơn" có nghĩa là: ngay cả một bài kệ như "Không phóng dật là đường bất tử... ...như người đã chết" (Pháp Cú 21) cũng tốt hơn. Đó là ý nghĩa.

ကုမာရကဿပတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Kumārakassapa.

၂၁၇. နဝမေ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနောတိ သာဝကဗောဓိယာ နိယတတာယ ပုညသမ္ဘာရဿ စ သာတိသယတ္တာ ဝိနိပါတံ အဂန္တွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော. ‘‘ဧကိဿာ ကုလဒါရိကာယ ကုစ္ဆိမှိ ဥပ္ပန္နော’’တိ ဝတွာ တမေဝဿ ဥပ္ပန္နဘာဝံ မူလတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေတုံ – ‘‘သာ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သာတိ ကုလဒါရိကာ. စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကတ္ထော. တေန ဝုစ္စမာနံ ဝိသေသံ ဇောတယတိ. ကုလဃရန္တိ ပတိကုလဂေဟံ. ဂဗ္ဘနိမိတ္တန္တိ ဂဗ္ဘဿ သဏ္ဌိတဘာဝဝိဂ္ဂဟံ. သတိပိ ဝိသာခါယ သာဝတ္ထိဝါသိကုလပရိယာပန္နတ္တေ တဿာ တတ္ထ ပဓာနဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ဝိသာခဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ အာဂတာ, ဝါသိဋ္ဌောပိ အာဂတော’’တိ. ဘဂဝတာ ဧဝံ ဂဟိတနာမတ္တာတိ ယောဇနာ. ယသ္မာ ရာဇပုတ္တာ လောကေ ‘‘ကုမာရာ’’တိ ဝေါဟရီယန္တိ, အယဉ္စ ရညော ကိတ္တိမပုတ္တော, တသ္မာ အာဟ – ‘‘ရညော…ပေ… သဉ္ဇာနိံသူ’’တိ.

217. Trong câu chuyện thứ chín, câu "trải qua sự thành tựu trong một Phật-kỳ" có nghĩa là: do đã chắc chắn đạt được Thinh văn giác ngộ và do sự ưu việt của việc tích lũy phước báu, vị ấy không đi đến khổ cảnh, đã trải qua sự thành tựu giữa chư thiên và loài người trong một Phật-kỳ. Sau khi nói: "Ngài đã sanh ra trong bụng của một thiếu nữ con nhà gia thế", để trình bày chính sự kiện sanh ra của ngài từ lúc ban đầu, (chú giải) đã nói: "Và cô ấy...". Ở đây, "cô ấy" là người thiếu nữ con nhà gia thế. Từ "ca" (và) có nghĩa là để phân biệt. Nhờ nó, sự khác biệt đang được nói đến được làm sáng tỏ. "Nhà của gia tộc" có nghĩa là nhà của gia đình bên chồng. "Dấu hiệu mang thai" có nghĩa là hình tướng của trạng thái bào thai đã được thành lập. Mặc dù Visākhā cũng thuộc trong số các gia đình cư ngụ tại Sāvatthī, để cho thấy vai trò nổi bật của bà ở đó, (chú giải) đã nói "và Visākhā...", cũng giống như khi người ta nói: "Các vị bà-la-môn đã đến, và Vāsiṭṭha cũng đã đến". Cách nối kết là "vì cái tên đã được đức Thế Tôn đặt cho như vậy". Bởi vì các hoàng tử trên đời được gọi là "kumāra" (công tử), và vị này là con nuôi của vua, do đó (chú giải) nói: "của vua... ...họ đã nhận ra".

ပဉ္စဒသ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာတိ ‘‘ဘိက္ခု, ဘိက္ခု, အယံ ဝမ္မိကော ရတ္တိံ ဓူပါယတိ, ဒိဝါ ပဇ္ဇလတီ’’တိအာဒိနာ ဝမ္မိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၂၄၉) အာဂတနယေန ပဉ္စဒသ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ. ပါယာသိရညောတိ ‘‘နတ္ထိ ပရလောကော, နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ, နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၁၀, ၄၁၂) ဧဝံလဒ္ဓိကဿ ပါယာသိရာဇဿ. ရာဇာ ဟိ တဒါ အနဘိသိတ္တော ဟုတွာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဒိန္နသေတဗျနဂရံ အဇ္ဈာဝသန္တော ဣမံ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှိ. ပဉ္စဒသဟိ ပဉှေဟိ ပဋိမဏ္ဍေတွာတိ ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဇည, ဣမေ စန္ဒိမသူရိယာ ဣမသ္မိံ ဝါ လောကေ ပရသ္မိံ ဝါ ဒေဝါ ဝါ တေ မနုဿာ’’တိ ဧဝမာဒီဟိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၁၁) ပဉ္စဒသဟိ ပဉှေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတံ ကတွာ. သုတ္တန္တေတိ ပါယာသိသုတ္တန္တေ (ဒီ. နိ. ၂.၄၀၆ အာဒယော).

Pañcadasa pañhe abhisaṅkharitvāti (sau khi đã chuẩn bị mười lăm câu hỏi) nghĩa là sau khi đã chuẩn bị mười lăm câu hỏi theo phương cách đã được trình bày trong kinh Vammika (Trung Bộ, 1.249) bắt đầu bằng: “Này Tỳ khưu, này Tỳ khưu, gò mối này ban đêm thì bốc khói, ban ngày thì bừng cháy.” Pāyāsiraññoti (của vương tử Pāyāsi) là của vương tử Pāyāsi, người có tà kiến như vầy: “Không có đời sau, không có chúng sanh hóa sanh, không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác” (Trường Bộ, 2.410, 412). Thật vậy, khi ấy vị vương tử chưa được làm lễ đăng quang, đang cư ngụ ở thành Setabya do vua Pasenadi nước Kosala ban cho, đã chấp thủ tà kiến này. Pañcadasahi pañhehi paṭimaṇḍetvāti (đã được trang hoàng với mười lăm câu hỏi) nghĩa là đã được làm cho trang hoàng với mười lăm câu hỏi bắt đầu bằng: “Này vương tử, ngài nghĩ thế nào, mặt trăng và mặt trời này ở trong thế gian này hay ở trong thế gian khác, các vị ấy là chư thiên hay là loài người?” (Trường Bộ, 2.411). Suttanteti (trong bài kinh) là trong bài kinh Pāyāsi (Trường Bộ, 2.406 trở đi).

မဟာကောဋ္ဌိကတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về trưởng lão Mahākoṭṭhika.

၂၁၈. ဒသမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

218. Câu chuyện thứ mười có ý nghĩa rõ ràng.

တတိယဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích phẩm Etadagga thứ ba đã kết thúc.

၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

14. Phẩm Etadagga.

(၁၄) ၄. စတုတ္ထဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(14) 4. Phần giải thích phẩm Etadagga thứ tư.

အာနန္ဒတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về trưởng lão Ānanda.

၂၁၉-၂၂၃. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ [Pg.183] ပဌမေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပမာဏန္တိ ဟေဋ္ဌာ ကောဏ္ဍညတ္ထေရဿ ဝတ္ထုမှိ ‘‘တဿ ဓုရပတ္တာနိ နဝုတိဟတ္ထာနိ ဟောန္တိ, ကေသရံ တိံသဟတ္ထံ, ကဏ္ဏိကာ ဒွါဒသဟတ္ထာ, ပါဒေန ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ ဧကာဒသဟတ္ထ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပမာဏံ. ရညော ပေသေသီတိ ပစ္စန္တဿ ကုပိတဘာဝံ အာရောစေတွာ ပေသေသိ. ထေရဂါထာသံဝဏ္ဏနာယံ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၂.၁၀၁၆ အာနန္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) ပန ‘‘ပစ္စန္တဿ ကုပိတဘာဝံ ရညော အနာရောစေတွာ သယမေဝ တံ ဝူပသမေသိ, တံ သုတွာ ရာဇာ တုဋ္ဌမာနသော ပုတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘ဝရံ တေ, သုမန, ဒမ္မိ, ဂဏှာဟီ’တိ အာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ. န မေတံ စိတ္တံ အတ္ထီတိ မမ ဧဝရူပံ စိတ္တံ နတ္ထိ. အဝဉ္ဈန္တိ အတုစ္ဆံ. အညံ ဝရေဟီတိ အညံ ပတ္ထေဟိ, အညံ ဂဏှာဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥဒကံ အဓိဋ္ဌာယာတိ ‘‘ဥဒကံ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ. ဂတေနာတိ ဂမနေန. န အာမိသစက္ခုကာတိ စီဝရာဒိပစ္စယသင်္ခါတံ အာမိသံ န ဩလောကေန္တိ.

219-223. Trong câu chuyện đầu tiên của phẩm thứ tư, cụm từ heṭṭhā vuttappamāṇanti (có kích thước đã được nói đến ở dưới) là có kích thước đã được nói đến như vầy trong câu chuyện về trưởng lão Koṇḍañña ở phần dưới: “Các lá đài của hoa sen ấy dài chín mươi hắc-tay, nhụy hoa dài ba mươi hắc-tay, gương sen dài mười hai hắc-tay, phần gốc đứng vững dài mười một hắc-tay.” Rañño pesesīti (đã tâu lên đức vua) là đã tâu lên sau khi trình báo về tình trạng náo động ở biên địa. Tuy nhiên, trong Chú giải Trưởng Lão Tăng Kệ (Theragā. Aṭṭha. 2.1016, Chú giải kệ trưởng lão Ānanda) có nói rằng: “Vị ấy đã tự mình dẹp yên tình trạng náo động ở biên địa mà không trình báo cho đức vua. Sau khi nghe được điều ấy, đức vua với tâm hoan hỷ đã cho gọi người con trai đến và nói: ‘Này Sumana, ta ban cho con một ân huệ, con hãy nhận lấy.’” Na metaṃ cittaṃ atthīti (ta không có tâm ấy) là ta không có tâm như vậy. Avañjhanti (không phải là vô ích) là không phải trống rỗng. Aññaṃ varehīti (ngươi hãy chọn điều khác) có nghĩa là ngươi hãy ước muốn điều khác, ngươi hãy nhận lấy điều khác. Udakaṃ adhiṭṭhāyāti (sau khi đã chú nguyện nước) là sau khi đã chú nguyện: “Mong rằng có nước.” Gatenāti (bởi sự đi đến) là bằng việc đi đến. Na āmisacakkhukāti (không phải là con mắt ái nhiễm vật chất) là các vị ấy không nhìn đến vật chất được gọi là các vật dụng như y v.v...

ဝသနဋ္ဌာနသဘာဂေယေဝါတိ ဝသနဋ္ဌာနသမီပေယေဝ. ဧကန္တဝလ္လဘောတိ ဥပဋ္ဌာကဋ္ဌာနေ ဧကန္တေန ဝလ္လဘော. ဧတဿေဝါတိ ဧတဿေဝ ဘိက္ခုဿ. ဒွေဇ္ဈကထာ န ဟောန္တီတိ ဒွိဓာဘူတကထာ န ဟောန္တိ, အနေကန္တိကကထာ န ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနိဗဒ္ဓါတိ အနိယတာ. လောဟိတေန ဂလန္တေနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတက္ခာနေ ကရဏဝစနံ, ဂလန္တေန လောဟိတေန ယုတ္တောတိ အတ္ထော. အနွာသတ္တောတိ အနုဂတော. ဥဋ္ဌေဟိ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဥဋ္ဌေဟိ, အာဝုသော အာနန္ဒာတိ တုရိတေ ဣဒမာမေဍိတဝစနံ. ဒုဝိဓေန ဥဒကေနာတိ သီတုဒကေန ဥဏှုဒကေန စ. တိဝိဓေန ဒန္တကဋ္ဌေနာတိ ခုဒ္ဒကံ မဟန္တံ မဇ္ဈိမန္တိ ဧဝံ တိပ္ပကာရေန ဒန္တကဋ္ဌေန. နဝ ဝါရေ အနုပရိယာယတီတိ သတ္ထရိ ပက္ကောသန္တေ ပဋိဝစနဒါနာယ ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနတ္ထံ နဝက္ခတ္တုံ အနုပရိယာယတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧဝဉှိဿ အဟောသီ’’တိအာဒိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

Vasanaṭṭhānasabhāgeyevāti (ngay tại khu vực của nơi ở) là ngay tại gần nơi ở. Ekantavallabhoti (là người được yêu mến một mực) là người được yêu mến một mực ở cương vị thị giả. Etassevāti (của chính vị ấy) là của chính vị Tỳ khưu ấy. Dvejjhakathā na hontīti (không có những lời nói hai lòng) là không có những lời nói phân hai, có nghĩa là không có những lời nói không chắc chắn. Anibaddhāti (không cố định) là không được quy định. Lohitena galantenāti (với máu đang chảy) là cách dụng công cụ cách trong trường hợp mô tả trạng thái, có nghĩa là được đi kèm với máu đang chảy. Anvāsattoti (đã đi theo sau). Uṭṭhehi, āvuso ānanda, uṭṭhehi, āvuso ānandāti (này hiền giả Ānanda, hãy đứng dậy, này hiền giả Ānanda, hãy đứng dậy) là lời nói được lặp lại trong lúc khẩn cấp. Duvidhena udakenāti (với hai loại nước) là với nước lạnh và nước nóng. Tividhena dantakaṭṭhenāti (với ba loại tăm xỉa răng) là với ba loại tăm xỉa răng như vầy: nhỏ, lớn, và vừa. Nava vāre anupariyāyatīti (đi vòng quanh chín lần) là đi vòng quanh chín lần để trả lời khi đức Bổn Sư gọi đến và để loại trừ tâm trạng hôn trầm thụy miên. Do đó, ngài đã nói: “Vị ấy đã có ý nghĩ như vầy” v.v... Phần còn lại ở đây là dễ hiểu.

ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về trưởng lão Uruvelakassapa.

၂၂၄. ဒုတိယေ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိတ္ထာရတော ဝိနယပါဠိယံ အာဂတမေဝ.

224. Trong câu chuyện thứ hai, điều cần phải được nói đến đã được trình bày một cách chi tiết trong tạng Luật.

ကာဠုဒါယိတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về trưởng lão Kāḷudāyī.

၂၂၅. တတိယေ [Pg.184] ဂမနာကပ္ပန္တိ ဂမနာကာရံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

225. Trong câu chuyện thứ ba, gamanākappanti (cử chỉ lúc đi) là cách thức đi. Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng.

ဗာကုလတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về trưởng lão Bākula.

၂၂၆. စတုတ္ထေ နိရာဗာဓာနန္တိ အာဗာဓရဟိတာနံ. ယထာ ‘‘ဒွါဝီသတိ ဒွတ္တိံသာ’’တိအာဒိမှိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဗာဝီသတိ ဗာတ္တိံသာ’’တိအာဒီနိ ဝုစ္စန္တိ, ဧဝမေဝံ ဒွေ ကုလာနိ အဿာတိ ဒွိကုလော, ဒွေကုလောတိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ ဗာကုလောတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ဗာကုလောတိ ဒွီသု ကုလေသု ဝဍ္ဎိတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမော’’တိ. ဥပယောဂေနာတိ အာနုဘာဝေန. ဖာသုကကာလေတိ အရောဂကာလေ. ဂဒ္ဒုဟနမတ္တမ္ပီတိ ဂေါဒုဟနမတ္တမ္ပိ ကာလံ. ဣဓ ပန န သကလော ဂေါဒုဟနက္ခဏော အဓိပ္ပေတော, အထ ခေါ ဂါဝိံ ထနေ ဂဟေတွာ ဧကခီရဗိန္ဒုဒုဟနကာလမတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. အာရောဂျသာလန္တိ အာတုရာနံ အရောဂဘာဝကရဏတ္ထာယ ကတသာလံ.

226. Trong câu chuyện thứ tư, nirābādhānanti (trong số những vị không có bệnh) là trong số những vị không có bệnh tật. Giống như trong trường hợp đáng lẽ phải nói là “dvāvīsati (hai mươi hai), dvattiṃsā (ba mươi hai)” v.v... thì lại được nói là “bāvīsati, bāttiṃsā” v.v... cũng tương tự như vậy, trong trường hợp đáng lẽ phải nói là dvikulo hay dvekulo vì có hai gia tộc thì lại được nói là bākulo. Ngài đã nói: “Bākulo là tên gọi đã được đặt như vậy do đã được nuôi dưỡng trong hai gia tộc.” Upayogenāti (nhờ vào phương tiện) là nhờ vào oai lực. Phāsukakāleti (trong lúc được an ổn) là trong lúc không có bệnh. Gadduhanamattampīti (dù chỉ bằng khoảng thời gian vắt sữa) là khoảng thời gian dù chỉ bằng lúc vắt sữa bò. Tuy nhiên, ở đây toàn bộ khoảnh khắc vắt sữa không được chủ trương, mà chỉ có khoảng thời gian nắm lấy vú bò và vắt ra một giọt sữa là được chủ trương. Ārogyasālanti (nhà phục hồi sức khỏe) là ngôi nhà được xây dựng với mục đích chữa trị cho những người bệnh được khỏe mạnh.

နိမုဇ္ဇနုမ္မုဇ္ဇနဝသေနာတိ ဇာဏုပ္ပမာဏေ ဥဒကေ ထောကံယေဝ နိမုဇ္ဇနုမ္မုဇ္ဇနဝသေန. ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယီတိ မစ္ဆဿ မုခသမီပေယေဝ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယိ. ဒါရကဿ တေဇေနာတိ ဒါရကဿ ပုညတေဇေန. မာရိယမာနာဝ မရန္တီတိ ဒဏ္ဍာဒီဟိ ပေါထေတွာ မာရိယမာနာဝ မရန္တိ, န ဇာလေန ဗဒ္ဓတာမတ္တေန အမာရိယမာနာ. နီဟဋမတ္တောဝ မတောတိ နီဟဋက္ခဏေယေဝ မတော. တေနဿ မာရဏတ္ထံ ဥပက္ကမော န ကတော, ယေန ဥပက္ကမေန ဒါရကဿ အာဗာဓော သိယာ. တန္တိ မစ္ဆံ. သကလမေဝါတိ အဝိကလမေဝ ပရိပုဏ္ဏာဝယဝမေဝ. န ကေဠာယတီတိ န နန္ဒတိ, ကိသ္မိဉ္စိ န မညတိ. ပိဋ္ဌိတော ဖာလေန္တီတိ ဒါရကဿ ပုညတေဇေန ပိဋ္ဌိတော ဖာလေန္တီ. ဘေရိံ စရာပေတွာတိ ‘‘ပုတ္တံ လဘိ’’န္တိ ဥဂ္ဃောသနဝသေန ဘေရိံ စရာပေတွာ. ပကတိံ အာစိက္ခီတိ အတ္တနော ပုတ္တဘာဝံ ကထေသိ. ကုစ္ဆိယာ ဓာရိတတ္တာ အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာတိ ဇနနီဘာဝတော အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာ. မစ္ဆံ ဂဏှန္တာပီတိ မစ္ဆံ ဝိက္ကိဏိတွာ ဂဏှန္တာပိ. တထာ ဂဏှန္တာ စ တပ္ပရိယာပန္နံ သဗ္ဗံ ဂဏှန္တိ နာမာတိ အာဟ – ‘‘ဝက္ကယကနာဒီနိ ဗဟိ ကတွာ ဂဏှန္တာ နာမ နတ္ထီ’’တိ. အယမ္ပိ အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာတိ ဒိန္နပုတ္တဘာဝတော န သက္ကာ.

Nimujjanummujjanavasenāti có nghĩa là bằng cách lặn xuống và trồi lên một chút trong nước sâu đến đầu gối. Chaḍḍetvā palāyīti có nghĩa là vứt bỏ ngay gần miệng con cá rồi bỏ chạy. Dārakassa tejenāti có nghĩa là do phước lực của đứa bé. Māriyamānāva marantīti có nghĩa là bị giết chết bằng cách bị đập bằng gậy v.v... rồi mới chết, chứ không phải chết chỉ vì bị trói trong lưới mà không bị giết. Nīhaṭamattova matoti có nghĩa là chết ngay trong khoảnh khắc được đưa ra. Do đó, không có sự cố gắng nào được thực hiện để giết nó, vì sự cố gắng ấy có thể gây hại cho đứa bé. Tanti là con cá. Sakalamevāti có nghĩa là toàn vẹn, không bị khiếm khuyết, có đầy đủ các bộ phận. Na keḷāyatīti có nghĩa là không hoan hỷ, không nghĩ ngợi về bất cứ điều gì. Piṭṭhito phālentīti có nghĩa là do phước lực của đứa bé, họ mổ ra từ phía lưng. Bheriṃ carāpetvāti có nghĩa là cho đánh trống để loan báo rằng: "Ta đã được một người con trai". Pakatiṃ ācikkhīti có nghĩa là nói về thân phận làm con của mình. Kucchiyā dhāritattā amātā kātuṃ na sakkāti có nghĩa là vì đã mang trong bụng nên không thể làm người không phải là mẹ, vì thân phận người mẹ đã sinh ra nên không thể làm người không phải là mẹ. Macchaṃ gaṇhantāpīti có nghĩa là những người mua cá sau khi nó đã được bán. Và những người mua như vậy thì được gọi là mua tất cả những gì thuộc về nó, nên có lời nói rằng: "Không có người nào mua mà lại bỏ đi những thứ như vảy cá v.v...". Ayampi amātā kātuṃ na sakkāti có nghĩa là vị này cũng không thể làm người không phải là mẹ, vì thân phận người con đã được cho nên không thể được.

သောဘိတတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Sobhita.

၂၂၇. ပဉ္စမံ [Pg.185] ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

227. Câu chuyện thứ năm có ý nghĩa rõ ràng.

ဥပါလိတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Upāli.

၂၂၈. ဆဋ္ဌေ ဘာရုကစ္ဆကဝတ္ထုန္တိ အညတရော ကိရ ဘာရုကစ္ဆဒေသဝါသီ ဘိက္ခု သုပိနန္တေ ပုရာဏဒုတိယိကာယ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတွာ ‘‘အဿမဏော အဟံ ဝိဗ္ဘမိဿာမီ’’တိ ဘာရုကစ္ဆံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ အာယသ္မန္တံ ဥပါလိံ ပဿိတွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. အာယသ္မာ ဥပါလိ, ဧဝမာဟ – ‘‘အနာပတ္တိ, အာဝုသော, သုပိနန္တေနာ’’တိ. ယသ္မာ သုပိနန္တေ အဝိသယတ္တာ ဧဝံ ဟောတိ. တသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော ဘဂဝတာ အဝိနိစ္ဆိတပုဗ္ဗမ္ပိ ဣမံ ဝတ္ထုံ နယဂ္ဂါဟေန ဧဝံ ဝိနိစ္ဆိနိ. ဂဟပတိနော ဒွေ ဒါရကာ ဟောန္တိ ပုတ္တော စ ဘာဂိနေယျော စ. အထ သော ဂဟပတိ ဂိလာနော ဟုတွာ အာယသ္မန္တံ အဇ္ဇုကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမံ, ဘန္တေ, ဩကာသံ ယော ဣမေသံ ဒါရကာနံ သဒ္ဓေါ ဟောတိ ပသန္နော, တဿ အာစိက္ခေယျာသီ’’တိ. တေန စ သမယေန တဿ စ ဂဟပတိနော ဘာဂိနေယျော သဒ္ဓေါ ဟောတိ ပသန္နော. အထာယသ္မာ အဇ္ဇုကော တံ ဩကာသံ တဿ ဒါရကဿ အာစိက္ခိ. သော တေန သာပတေယျေန ကုဋုမ္ဗဉ္စ သဏ္ဌပေသိ, ဒါနဉ္စ ပဋ္ဌပေသိ. အထ တဿ ဂဟပတိနော ပုတ္တော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ အာနန္ဒ, ပိတုနော ဒါယဇ္ဇော ပုတ္တော ဝါ ဘာဂိနေယျော ဝါ’’တိ. ပုတ္တော ခေါ, အာဝုသော, ပိတုနော ဒါယဇ္ဇောတိ. အာယသ္မာ, ဘန္တေ, အယျော အဇ္ဇုကော အမှာကံ သာပတေယျံ အမှာကံ မေထုနကဿ အာစိက္ခီတိ. အဿမဏော, အာဝုသော, သော အဇ္ဇုကောတိ. အထာယသ္မာ အဇ္ဇုကော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒေဟိ မေ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဝိနိစ္ဆယ’’န္တိ. တေ ဥဘောပိ ဥပါလိတ္ထေရဿ သန္တိကံ အဂမံသု. အထာယသ္မာ ဥပါလိ, အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယော နု ခေါ, အာဝုသော အာနန္ဒ, သာမိကေန ‘ဣမံ ဩကာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ အာစိက္ခာ’တိ ဝုတ္တော, တဿ အာစိက္ခတိ, ကိံ သော အာပဇ္ဇတီ’’တိ? န, ဘန္တေ, ကိဉ္စိ အာပဇ္ဇတိ အန္တမသော ဒုက္ကဋမတ္ထမ္ပီတိ. အယံ, အာဝုသော, အာယသ္မာ အဇ္ဇုကော သာမိကေန ‘‘ဣမံ ဩကာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ အာစိက္ခာ’’တိ ဝုတ္တော တဿ အာစိက္ခတိ, အနာပတ္တိ, အာဝုသော, အာယသ္မတော အဇ္ဇုကဿာတိ. ဘဂဝါ တံ သုတွာ ‘‘သုကထိတံ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါလိနာ’’တိ ဝတွာ [Pg.186] သာဓုကာရမဒါသိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ကုမာရကဿပဝတ္ထု (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၁၇) ပန ဟေဋ္ဌာ အာဂတမေဝ.

228. Trong câu chuyện thứ sáu, câu chuyện về vị tỳ khưu ở Bhārukaccha: Tương truyền, một vị tỳ khưu cư ngụ ở xứ Bhārukaccha, trong giấc mộng đã hành dâm với người vợ cũ, rồi nghĩ rằng: "Ta không còn là sa-môn nữa, ta sẽ hoàn tục." Đang trên đường đi đến Bhārukaccha, giữa đường ngài gặp Tôn giả Upāli và trình bày sự việc ấy. Tôn giả Upāli đã nói như vầy: "Này hiền giả, trong giấc mộng thì không có phạm tội." Bởi vì trong giấc mộng, sự việc xảy ra không thuộc phạm vi kiểm soát. Do đó, Trưởng lão Upāli, dù sự việc này trước đây chưa được Đức Thế Tôn phân xử, đã phân xử như vậy bằng cách nắm bắt nguyên tắc. Một gia chủ có hai người con trai: một người con ruột và một người cháu trai (con của chị/em gái). Bấy giờ, người gia chủ ấy lâm bệnh và nói với Tôn giả Ajjuka rằng: "Thưa ngài, nơi cất giấu tài sản này, trong số hai đứa trẻ này, ai là người có đức tin, có lòng tịnh tín, xin ngài hãy chỉ cho người ấy." Và vào lúc ấy, người cháu của gia chủ là người có đức tin, có lòng tịnh tín. Bấy giờ, Tôn giả Ajjuka đã chỉ nơi cất giấu tài sản ấy cho đứa trẻ đó. Người ấy nhờ tài sản đó đã gầy dựng gia đình và thiết lập việc bố thí. Bấy giờ, người con trai của gia chủ nói với Tôn giả Ānanda rằng: "Thưa ngài Ānanda, ai là người thừa kế của cha, con trai hay cháu trai?" (Tôn giả Ānanda đáp:) "Này hiền giả, con trai là người thừa kế của cha." (Người con trai nói:) "Thưa ngài, Tôn giả Ajjuka đã chỉ tài sản của chúng tôi cho người bà con của chúng tôi." (Tôn giả Ānanda nói:) "Này hiền giả, vị Ajjuka ấy không phải là sa-môn." Bấy giờ, Tôn giả Ajjuka nói với Tôn giả Ānanda rằng: "Này hiền giả Ānanda, xin hãy cho tôi một sự phán quyết." Cả hai vị cùng đi đến chỗ của Trưởng lão Upāli. Bấy giờ, Tôn giả Upāli nói với Tôn giả Ānanda rằng: "Này hiền giả Ānanda, người nào được chủ nhân bảo rằng: 'Hãy chỉ nơi cất giấu tài sản này cho người tên là vậy', rồi người ấy chỉ cho người đó, thì người ấy phạm tội gì?" (Tôn giả Ānanda đáp:) "Thưa ngài, không phạm tội gì cả, cho đến cả tội đột-cát-la (dukkaṭa) cũng không." (Tôn giả Upāli nói:) "Này hiền giả, Tôn giả Ajjuka này được chủ nhân bảo rằng: 'Hãy chỉ nơi cất giấu tài sản này cho người tên là vậy', rồi ngài đã chỉ cho người đó. Này hiền giả, Tôn giả Ajjuka không có phạm tội." Đức Thế Tôn nghe được điều đó, đã nói rằng: "Này các tỳ khưu, Upāli đã nói rất hay," và đã tán thán. Lời này được nói ra là nhắm đến sự việc ấy. Còn câu chuyện về Kumārakassapa (A. Ni. Aṭṭha. 1.1.217) thì đã được đề cập ở dưới.

ဆန္နံ ခတ္တိယာနန္တိ ဘဒ္ဒိယော သကျရာဇာ အနုရုဒ္ဓေါ အာနန္ဒော ဘဂု ကိမိလော ဒေဝဒတ္တောတိ ဣမေသံ ဆန္နံ ခတ္တိယာနံ. ပသာဓကောတိ မဏ္ဍယိတာ. ပါဠိယန္တိ သံဃဘေဒက္ခန္ဓကပါဠိယန္တိ (စူဠဝ. ၃၃၀ အာဒယော).

Channaṃ khattiyānanti có nghĩa là của sáu vị Sát-đế-lỵ này: vua Bhaddiya dòng Sākya, Anuruddha, Ānanda, Bhagu, Kimila, và Devadatta. Pasādhakoti là người trang điểm. Pāḷiyanti có nghĩa là trong đoạn Pāli của chương Phá Hoà Hợp Tăng (Cūḷavagga, 330 trở đi).

နန္ဒကတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Nandaka.

၂၂၉. သတ္တမေ ဧကသမောဓာနေတိ ဧကသ္မိံ သမောဓာနေ, ဧကသ္မိံ သန္နိပါတေတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

229. Trong câu chuyện thứ bảy, ekasamodhāneti có nghĩa là trong một lần hội họp, trong một lần tụ họp. Phần còn lại thì dễ hiểu.

နန္ဒတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Nanda.

၂၃၀. အဋ္ဌမေ န တံ စတုသမ္ပဇညဝသေန အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဩလောကေတီတိ သာတ္ထကသပ္ပာယဂေါစရအသမ္မောဟသမ္ပဇညသင်္ခါတာနံ စတုန္နံ သမ္ပဇညာနံ ဝသေန အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ တံ ဒိသံ န ဩလောကေတိ. သော ဟိ အာယသ္မာ ‘‘ယမေဝါဟံ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတံ နိဿာယ သာသနေ အနဘိရတိအာဒိဝိပ္ပကာရပ္ပတ္တော, တမေဝ သုဋ္ဌု နိဂ္ဂဟေဿာမီ’’တိ ဥဿာဟဇာတော ဗလဝဟိရောတ္တပ္ပော, တတ္ထ စ ကတာဓိကာရတ္တာ ဣန္ဒြိယသံဝရော ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တော စတုသမ္ပဇညံ အမုဉ္စိတွာဝ သဗ္ဗဒိသံ အာလောကေတိ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ဘဂဝတာ –

230. Trong câu chuyện thứ tám, na taṃ catusampajaññavasena aparicchinditvā oloketīti có nghĩa là vị ấy không nhìn về hướng đó mà không thẩm sát bằng bốn loại tỉnh giác, được gọi là tỉnh giác về sự hữu ích, tỉnh giác về sự thích hợp, tỉnh giác về hành xứ, và tỉnh giác về sự không si mê. Thật vậy, Tôn giả ấy, sau khi phát sinh nỗ lực với ý nghĩ rằng: "Chính sự không phòng hộ các căn này, mà do đó ta đã gặp phải các loại phiền toái như không hoan hỷ trong giáo pháp, v.v..., chính điều đó ta sẽ chế ngự cho thật tốt," đã có lòng tàm quý mạnh mẽ. Và vì đã có quyết tâm trong việc ấy, sự thu thúc các căn của ngài đã đạt đến mức độ toàn hảo cao nhất, ngài nhìn về mọi hướng mà không từ bỏ bốn loại tỉnh giác. Và điều này đã được Đức Thế Tôn nói đến –

‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒဿ ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ အာလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ, သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကေတိ ‘ဧဝံ မေ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကယတော နာဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာသဝိဿန္တီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒဿ ပစ္ဆိမာ ဒိသာ, ဥတ္တရာ ဒိသာ, ဒက္ခိဏာ ဒိသာ, ဥဒ္ဓံ, အဓော, အနုဒိသာ အနုဝိလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ, သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော အနုဒိသံ အနုဝိလောကေတိ ‘ဧဝံ မေ အနုဒိသံ အနုဝိလောကယတော…ပေ… သမ္ပဇာနော ဟောတီ’’’တိ (အ. နိ. ၈.၉).

“Này các Tỳ khưu, nếu Nanda cần phải nhìn về phương đông, Nanda hướng tâm hoàn toàn rồi nhìn về phương đông (với suy nghĩ): ‘Khi ta nhìn về phương đông như thế này, các pháp ác bất thiện là tham ái và ưu phiền sẽ không tuôn chảy vào.’ Do đó, vị ấy có sự tỉnh giác ở nơi ấy. Này các Tỳ khưu, nếu Nanda cần phải nhìn về phương tây, phương bắc, phương nam, phương trên, phương dưới, phương phụ, Nanda hướng tâm hoàn toàn rồi nhìn về phương phụ (với suy nghĩ): ‘Khi ta nhìn về phương phụ như thế này,... cho đến... vị ấy có sự tỉnh giác.’” (a. ni. 8.9).

အဘိသေကဂေဟပဝေသနအာဝါဟမင်္ဂလေသု [Pg.187] ဝတ္တမာနေသူတိ ဣဓ တီဏိ မင်္ဂလာနိ ဝုတ္တာနိ, ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘တံ ဒိဝသမေဝ နန္ဒကုမာရဿ ကေသဝိဿဇ္ဇနံ, ပဋ္ဋဗန္ဓော, ဃရမင်္ဂလံ, ဆတ္တမင်္ဂလံ, အာဝါဟမင်္ဂလန္တိ ပဉ္စ မင်္ဂလာနိ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကုလမရိယာဒဝသေန ကေသောရောပနံ ကေသဝိဿဇ္ဇနံ. ယုဝရာဇပဋ္ဋဗန္ဓနံ ပဋ္ဋဗန္ဓော. အဘိနဝဃရပ္ပဝေသနမဟော ဃရမင်္ဂလံ. ဝိဝါဟကရဏမဟော အာဝါဟမင်္ဂလံ. ယုဝရာဇဆတ္တမဟော ဆတ္တမင်္ဂလံ.

Trong khi các lễ hội đăng quang, tân gia, và thành hôn đang được tiến hành: Ở đây, ba lễ hội đã được nói đến. Tuy nhiên, trong Chú giải tạng Luật đã được nói rằng: “Chính trong ngày ấy, có năm lễ hội của vương tử Nanda là: lễ xuống tóc, lễ buộc vương miện, lễ tân gia, lễ che lọng, và lễ thành hôn.” Trong ấy, lễ cạo tóc theo truyền thống của dòng dõi là lễ xuống tóc. Lễ buộc vương miện của vị thái tử là lễ buộc vương miện. Lễ hội vào nhà mới là lễ tân gia. Lễ hội kết hôn là lễ thành hôn. Lễ hội che lọng cho vị thái tử là lễ che lọng.

နန္ဒကုမာရံ အဘိသေကမင်္ဂလံ န တထာ ပီဠေသိ, ယထာ ဇနပဒကလျာဏိယာ ဝုတ္တဝစနန္တိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ. တဒေဝ ပန ဝစနံ သရူပတော ဒဿေတုံ – ‘‘ပတ္တံ အာဒါယ ဂမနကာလေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဇနပဒကလျာဏီတိ ဇနပဒမှိ ကလျာဏီ ဥတ္တမာ ဆ သရီရဒေါသရဟိတာ ပဉ္စ ကလျာဏသမန္နာဂတာ. သာ ဟိ ယသ္မာ နာတိဒီဃာ နာတိရဿာ နာတိကိသာ နာတိထူလာ နာတိကာဠီ နာစ္စောဒါတာတိ အတိက္ကန္တာ မာနုသဝဏ္ဏံ, အသမ္ပတ္တာ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏံ, တသ္မာ ဆ သရီရဒေါသရဟိတာ. ဆဝိကလျာဏံ မံသကလျာဏံ နှာရုကလျာဏံ အဋ္ဌိကလျာဏံ ဝယကလျာဏန္တိ ဣမေဟိ ပန ကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ပဉ္စ ကလျာဏသမန္နာဂတာ နာမ. တဿာ ဟိ အာဂန္တုကောဘာသကိစ္စံ နတ္ထိ, အတ္တနော သရီရောဘာသေနေဝ ဒွါဒသဟတ္ထေ ဌာနေ အာလောကံ ကရောတိ, ပိယင်္ဂုသာမာ ဝါ ဟောတိ သုဝဏ္ဏသာမာ ဝါ, အယမဿာ ဆဝိကလျာဏတာ. စတ္တာရော ပနဿာ ဟတ္ထပါဒါ မုခပရိယောသာနဉ္စ လာခါရသပရိကမ္မကတံ ဝိယ ရတ္တပဝါဠရတ္တကမ္ဗလသဒိသံ ဟောတိ, အယမဿာ မံသကလျာဏတာ. ဝီသတိ ပန နခပတ္တာနိ မံသတော အမုတ္တဋ္ဌာနေ လာခါရသပူရိတာနိ ဝိယ, မုတ္တဋ္ဌာနေ ခီရဓာရာသဒိသာနိ ဟောန္တိ, အယမဿာ နှာရုကလျာဏတာ. ဒွတ္တိံသ ဒန္တာ သုဖုသိတာ သုဓောတဝဇိရပန္တိ ဝိယ ခါယန္တိ, အယမဿာ အဋ္ဌိကလျာဏတာ. ဝီသံဝဿသတိကာပိ သမာနာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ဟောတိ နိပ္ပလိတေန, အယမဿာ ဝယကလျာဏတာ. ဣတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘ဇနပဒကလျာဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တုဝဋန္တိ သီဃံ.

Nên hiểu ngầm rằng: Lễ đăng quang đã không làm cho vương tử Nanda bị xúc động mạnh mẽ bằng lời nói đã được thốt ra bởi nàng Janapadakalyāṇī. Để chỉ ra chính lời nói ấy về mặt hình thức, câu “vào lúc đi ra trong khi mang lấy bát” v.v... đã được nói đến. Janapadakalyāṇī: Người phụ nữ xinh đẹp ở trong xứ, là người tuyệt vời, không có sáu khuyết điểm của cơ thể, và hội đủ năm vẻ đẹp. Vị ấy không có sáu khuyết điểm của cơ thể là vì vị ấy không quá cao, không quá thấp, không quá ốm, không quá mập, không quá đen, không quá trắng, đã vượt qua sắc đẹp của loài người, và chưa đạt đến sắc đẹp của chư Thiên. Vị ấy được gọi là người hội đủ năm vẻ đẹp do đã hội đủ các vẻ đẹp này là: vẻ đẹp của làn da, vẻ đẹp của thịt, vẻ đẹp của gân, vẻ đẹp của xương, và vẻ đẹp của tuổi tác. Vị ấy không có việc phải dùng đến ánh sáng từ bên ngoài, vị ấy tạo ra ánh sáng ở nơi có khoảng cách mười hai hắc-tay chỉ bằng ánh sáng của chính cơ thể mình, vị ấy có màu da giống như màu lúa miến hoặc có màu da giống như màu vàng; đây là vẻ đẹp của làn da của vị ấy. Bốn chi là hai tay hai chân và phần cuối của miệng của vị ấy giống như san hô đỏ và giống như tấm thảm len màu đỏ, dường như đã được gia công bằng nhựa cánh kiến; đây là vẻ đẹp của thịt của vị ấy. Hai mươi móng tay móng chân của vị ấy ở chỗ chưa tách rời khỏi thịt thì dường như được tô đầy bằng nhựa cánh kiến, ở chỗ đã tách rời thì giống như dòng sữa; đây là vẻ đẹp của gân của vị ấy. Ba mươi hai chiếc răng của vị ấy được khít khao, trông giống như hàng kim cương đã được rửa sạch; đây là vẻ đẹp của xương của vị ấy. Dù đã một trăm hai mươi tuổi, vị ấy vẫn giống như thiếu nữ mười sáu tuổi với mái tóc không có sợi bạc; đây là vẻ đẹp của tuổi tác của vị ấy. Do đã hội đủ năm vẻ đẹp này, vị ấy được gọi là “Janapadakalyāṇī.” Tuvaṭaṃ: Nhanh chóng.

ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိဝတ္တေဿတိ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိဝတ္တေဿတီတိ စိန္တေန္တမေဝါတိ သော ကိရ တထာဂတေ ဂါရဝဝသေန ‘‘ပတ္တံ ဝေါ, ဘန္တေ, ဂဏှထာ’’တိ ဝတ္တုံ အဝိသဟန္တော ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘သောပါနသီသေ ပတ္တံ ဂဏှိဿတီ’’တိ[Pg.188]. သတ္ထာ တသ္မိမ္ပိ ဌာနေ န ဂဏှိ. ဣတရော ‘‘သောပါနပါဒမူလေ ဂဏှိဿတီ’’တိ စိန္တေသိ. သတ္ထာ တတ္ထာပိ န ဂဏှိ. ဣတရော ‘‘ရာဇင်္ဂဏေ ဂဏှိဿတီ’’တိ စိန္တေသိ. သတ္ထာ တတ္ထာပိ န ဂဏှိ. ဧဝံ ‘‘ဣဓ ဂဏှိဿတိ, ဧတ္ထ ဂဏှိဿတီ’’တိ စိန္တေန္တမေဝ သတ္ထာ ဝိဟာရံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ.

Trong khi vị ấy đang suy nghĩ rằng: ‘(Đức Thế Tôn) sẽ quay lại ở nơi này, sẽ quay lại ở nơi này.’: Tương truyền, do lòng tôn kính đối với đức Như Lai, vị ấy đã không thể nói rằng: ‘Bạch ngài, xin ngài hãy nhận lấy bát của ngài,’ nên đã suy nghĩ như vầy: ‘(Đức Thế Tôn) sẽ nhận lấy bát ở đầu cầu thang.’ Bậc Đạo Sư đã không nhận lấy ở cả nơi ấy. Vị kia đã suy nghĩ: ‘(Đức Thế Tôn) sẽ nhận lấy ở chân cầu thang.’ Bậc Đạo Sư cũng đã không nhận lấy ở đấy. Vị kia đã suy nghĩ: ‘(Đức Thế Tôn) sẽ nhận lấy ở sân của hoàng cung.’ Bậc Đạo Sư cũng đã không nhận lấy ở đấy. Trong khi vị ấy đang suy nghĩ rằng: ‘(Đức Thế Tôn) sẽ nhận lấy ở đây, sẽ nhận lấy ở chỗ này,’ bậc Đạo Sư đã dẫn vị ấy đến ngôi tịnh xá rồi cho xuất gia.

မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Mahākappina

၂၃၁. နဝမေ သုတဝိတ္တကောတိ ဓမ္မဿဝနပိယော. ပဋိဟာရကဿာတိ ဒေါဝါရိကဿ. သစ္စကာရေနာတိ သစ္စကိရိယာယ. သတ္ထာ ‘‘ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ အာဂစ္ဆတူ’’တိ စိန္တေသိ. ထေရီ အာဂန္တွာ သဗ္ဗာ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဘိက္ခုနီဥပဿယံ ဂတာတိ ဣဒံ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာနံ ကထာမဂ္ဂံ ဒဿေန္တေန ဝုတ္တံ. တေနေဝ ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာယံ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဝတ္ထု) ဝုတ္တံ –

231. Trong câu thứ chín, sutavittako: Người vui thích việc nghe Pháp. Paṭihārakassa: Của người gác cổng. Saccakārena: Bằng hành động chân thật. Bậc Đạo Sư đã suy nghĩ: “Uppalavaṇṇā hãy đến.” Vị Trưởng Lão Ni đã đến, cho tất cả xuất gia, rồi đã đi đến trú xá của các Tỳ khưu ni. Điều này đã được nói đến trong khi chỉ ra đường lối trình bày của các vị tụng đọc bộ Aṅguttara. Chính vì thế, trong Chú giải Dhammapada (dha. pa. aṭṭha. 1.mahākappinattheravatthu) đã được nói rằng:

‘‘တာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသု. ဧဝံ ကိရ ဝုတ္တေ သတ္ထာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာယ အာဂမနံ စိန္တေသီတိ ဧကစ္စေ ဝဒန္တိ. သတ္ထာ ပန တာ ဥပါသိကာယော အာဟ – ‘သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီဥပဿယေ ပဗ္ဗာဇေထာ’တိ. တာ အနုပုဗ္ဗေန ဇနပဒစာရိကံ စရမာနာ အန္တရာမဂ္ဂေ မဟာဇနေန အဘိဟဋသက္ကာရသမ္မာနာ ပဒသာဝ ဝီသယောဇနသတိကံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီဥပဿယေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူ’’တိ.

“Sau khi đảnh lễ bậc Đạo Sư, các vị ấy đứng một bên rồi đã xin xuất gia. Tương truyền, khi được nói như vậy, một số vị nói rằng bậc Đạo Sư đã suy nghĩ đến sự quang lâm của ngài Uppalavaṇṇā. Tuy nhiên, bậc Đạo Sư đã nói với các nữ cận sự ấy rằng: ‘Sau khi đi đến Sāvatthī, các con hãy xuất gia ở trú xá của các Tỳ khưu ni.’ Tuần tự du hành qua các xứ, trong khi được đại chúng dâng cúng các vật dụng và sự tôn kính ở dọc đường, các vị ấy đã đi bộ trên con đường dài một trăm hai mươi do-tuần, đã xuất gia ở trú xá của các Tỳ khưu ni, rồi đã chứng đắc A-la-hán quả.”

ဓမ္မပီတီတိ ဓမ္မပါယကော, ဓမ္မံ ပိဝန္တောတိ အတ္ထော. ဓမ္မော စ နာမေသ န သက္ကာ ဘာဇနေန ယာဂုအာဒီနိ ဝိယ ပါတုံ, နဝဝိဓံ ပန လောကုတ္တရဓမ္မံ နာမကာယေန ဖုသန္တော အာရမ္မဏတော သစ္ဆိကရောန္တော ပရိညာဘိသမယာဒီဟိ ဒုက္ခာဒီနိ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဓမ္မံ ပိဝတိ နာမ. သုခံ သေတီတိ ဒေသနာမတ္တမေတံ, စတူဟိပိ ဣရိယာပထေဟိ သုခံ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. ဝိပ္ပသန္နေနာတိ အနာဝိလေန နိရုပက္ကိလေသေန. အရိယပ္ပဝေဒိတေတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အရိယေဟိ ပဝေဒိတေ သတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ. သဒါ ရမတီတိ ဧဝရူပေါ ဓမ္မပီတိ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ ဝိဟရန္တော ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော သဒါ ရမတိ အဘိရမတိ. ဗာဟိတပါပတ္တာ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ထေရံ အာလပတိ.

“Dhammapītī” có nghĩa là người uống Pháp, người thưởng thức Pháp. Pháp này không thể được uống bằng vật chứa như cháo v.v., nhưng người nào xúc chạm chín loại Pháp siêu thế bằng danh thân, chứng ngộ qua đối tượng, thấu triệt các Thánh đế như Khổ đế v.v. bằng sự liễu tri, thông đạt v.v., thì được gọi là uống Pháp. “An lạc nghỉ ngơi” (sukhaṃ seti) chỉ là cách nói; có nghĩa là an trú an lạc trong cả bốn oai nghi. “Với tâm trong sáng” (vippasannena) có nghĩa là không vẩn đục, không phiền não. “Do các bậc Thánh tuyên thuyết” (ariyappavedite) là trong các pháp trợ Bồ-đề có các loại như Tứ niệm xứ v.v. được các bậc Thánh như chư Phật tuyên thuyết. “Luôn hoan hỷ” (sadā ramati): người uống Pháp như vậy, an trú với tâm trong sáng, đầy đủ trí tuệ, thì luôn hoan hỷ, vui thích. Vì đã loại trừ các điều ác, nên gọi vị trưởng lão là “Bà-la-môn”.

သာဂတတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Sāgata

၂၃၂. ဒသမေ [Pg.189] ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ ဝစနေနာတိ ကောသမ္ဗိကာ ကိရ ဥပါသကာ အာယသ္မန္တံ သာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, အယျာနံ ဒုလ္လဘဉ္စ မနာပဉ္စ, ကိံ ပဋိယာဒေမာ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ကောသမ္ဗိကေ ဥပါသကေ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အတ္ထာဝုသော ကာပေါတိကာ, နာမ ပသန္နာ ဘိက္ခူနံ ဒုလ္လဘာ စ မနာပါ စ, တံ ပဋိယာဒေထာ’’တိ. အထ ကောသမ္ဗိကာ ဥပါသကာ ဃရေ ဃရေ ကာပေါတိကံ ပသန္နံ ပဋိယာဒေတွာ အာယသ္မန္တံ သာဂတံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ပိဝတု, ဘန္တေ, အယျော သာဂတော ကာပေါတိကံ ပသန္နံ, ပိဝတု, ဘန္တေ, အယျော သာဂတော ကာပေါတိကံ ပသန္န’’န္တိ. အထာယသ္မာ သာဂတော ဃရေ ဃရေ ကာပေါတိကံ ပသန္နံ ပိဝိတွာ နဂရမှာ နိက္ခမန္တော နဂရဒွါရေ ပတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ ဝစနေန သဗ္ဗဂေဟေသု ကာပေါတိကံ ပသန္နံ ပဋိယာဒေတွာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ကာပေါတိကာ နာမ ကပေါတပါဒသမာနဝဏ္ဏာ ရတ္တောဘာသာ. ပသန္နာတိ သုရာမဏ္ဍဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝိနယေ သမုဋ္ဌိတန္တိ သုရာပါနသိက္ခာပဒေ (ပါစိ. ၃၂၆ အာဒယော) အာဂတံ.

232. Trong câu chuyện thứ mười, “do lời của nhóm Lục quần”: nghe nói các nam cư sĩ ở Kosambī đã đến gần Tôn giả Sāgata, đảnh lễ và đứng một bên, nói rằng: “Thưa ngài, điều gì là khó được và vừa ý đối với các Tôn giả? Chúng con nên chuẩn bị gì ạ?” Khi được nói vậy, các tỳ-khưu nhóm Lục quần đã nói với các nam cư sĩ ở Kosambī rằng: “Này các hiền hữu, có một loại rượu trong gọi là kāpotikā, khó được và vừa ý đối với các tỳ-khưu, hãy chuẩn bị thứ đó.” Sau đó, các nam cư sĩ ở Kosambī đã chuẩn bị rượu trong kāpotikā ở mỗi nhà, và khi thấy Tôn giả Sāgata đang đi khất thực, họ đã nói rằng: “Bạch ngài, xin Tôn giả Sāgata hãy uống rượu trong kāpotikā, bạch ngài, xin Tôn giả Sāgata hãy uống rượu trong kāpotikā.” Bấy giờ, Tôn giả Sāgata đã uống rượu trong kāpotikā ở mỗi nhà, và khi đi ra khỏi thành phố, ngài đã ngã gục ở cổng thành. Do đó, có nói rằng: “Do lời của nhóm Lục quần, họ đã chuẩn bị rượu trong kāpotikā ở tất cả các nhà” v.v. Trong đó, “kāpotikā” là loại có màu giống chân chim bồ câu, màu đỏ nhạt. “Pasannā” (trong) là một tên gọi khác của men rượu. “Phát sinh trong Luật” có nghĩa là được đề cập trong học giới về việc uống rượu (Pācittiya 326 v.v.).

ရာဓတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Rādha

၂၃၃. ဧကာဒသမေ သတ္ထာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သညံ အဒါသီတိ ဗြာဟ္မဏံ ပဗ္ဗာဇေတုံ သညံ အဒါသိ, အာဏာပေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘဂဝါ ကိရ တံ ဗြာဟ္မဏံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘိတွာ ကိသံ လူခံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဥပ္ပဏ္ဍုပ္ပဏ္ဍုကဇာတံ ဒိသွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကော, ဘိက္ခဝေ, တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဓိကာရံ သရတီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ ခေါ, ဘန္တေ, တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဓိကာရံ သရာမီ’’တိ. ကိံ ပန တွံ, သာရိပုတ္တ, ဗြာဟ္မဏဿ အဓိကာရံ သရသီတိ. ဣဓ မေ, ဘန္တေ, သော ဗြာဟ္မဏော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒါပေသိ, ဣမံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဓိကာရံ သရာမီ’’တိ. သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တ. ကတညုနော ဟိ, သာရိပုတ္တ, သပ္ပုရိသာ ကတဝေဒိနော, တေန ဟိ တွံ, သာရိပုတ္တ, တံ ဗြာဟ္မဏံ ပဗ္ဗာဇေဟိ ဥပသမ္ပာဒေဟီတိ. အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ အာဂတောတိ အလီနစိတ္တဇာတကဿ (ဇာ. ၁.၂.၁၁-၁၂) အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၂.၂.အလီနစိတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ) အာဂတော.

233. Trong câu chuyện thứ mười một, “Bậc Đạo Sư đã ra hiệu cho Trưởng lão Sāriputta” có nghĩa là Ngài đã ra hiệu, tức là đã ra lệnh, cho xuất gia vị Bà-la-môn. Nghe nói, Đức Thế Tôn thấy vị Bà-la-môn ấy không được xuất gia, trở nên gầy gò, thô xấu, da dẻ xanh xao, vàng vọt, bèn gọi các tỳ-khưu: “Này các tỳ-khưu, ai nhớ được sự giúp đỡ của vị Bà-la-môn kia không?” Khi được nói vậy, Tôn giả Sāriputta thưa với Đức Thế Tôn: “Bạch Đức Thế Tôn, con nhớ sự giúp đỡ của vị Bà-la-môn kia.” “Này Sāriputta, con nhớ sự giúp đỡ gì của vị Bà-la-môn?” “Bạch Đức Thế Tôn, tại Rājagaha, khi con đang đi khất thực, vị Bà-la-môn ấy đã cúng dường một muỗng vật thực. Bạch Đức Thế Tôn, con nhớ sự giúp đỡ này của vị Bà-la-môn.” “Lành thay, lành thay, Sāriputta! Này Sāriputta, bậc chân nhân là người biết ơn và đền ơn. Vậy thì, này Sāriputta, con hãy cho vị Bà-la-môn ấy xuất gia và thọ cụ túc giới.” “Được đề cập trong phần duyên khởi” có nghĩa là được đề cập trong phần duyên khởi của Bổn sanh Alīnacitta (Jā. 1.2.11-12).

နိဓီနန္တိ [Pg.190] တတ္ထ တတ္ထ နိဒဟိတွာ ဌပိတာနံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိပူရာနံ နိဓိကုမ္ဘီနံ. ပဝတ္တာရန္တိ ကိစ္ဆဇီဝိကေ ဒုဂ္ဂတမနုဿေ အနုကမ္ပံ ကတွာ ‘‘ဧဟိ, တေ သုခေန ဇီဝနုပါယံ ဒဿေဿာမီ’’တိ နိဓိဋ္ဌာနံ နေတွာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ သုခံ ဇီဝါ’’တိ အာစိက္ခိတာရံ ဝိယ. ဝဇ္ဇဒဿိနန္တိ ဒွေ ဝဇ္ဇဒဿိနော ‘‘ဣမိနာ နံ အသာရုပ္ပေန ဝါ ခလိတေန ဝါ သံဃမဇ္ဈေ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ ရန္ဓဂဝေသကော စ, အနညာတံ ဉာပနတ္ထာယ ဉာတံ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထာယ သီလာဒီနမဿ ဝုဒ္ဓိကာမတာယ တံ တံ ဝဇ္ဇံ ဩလောကနေန ဥလ္လုမ္ပနသဘာဝသဏ္ဌိတော စ. အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ယထာ ဟိ ဒုဂ္ဂတမနုဿော ‘‘ဣမံ ဂဏှာဟီ’’တိ တဇ္ဇေတွာပိ ပေါထေတွာပိ နိဓိံ ဒဿေန္တေ ကောပံ န ကရောတိ, ပမုဒိတောဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝံ ဧဝရူပေ ပုဂ္ဂလေ အသာရုပ္ပံ ဝါ ခလိတံ ဝါ ဒိသွာ အာစိက္ခန္တေ ကောပေါ န ကာတဗ္ဗော, တုဋ္ဌေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ. ‘‘ဘန္တေ, မဟန္တံ ဝေါ ကမ္မံ ကတံ မယှံ အာစရိယုပဇ္ဈာယဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဩဝဒန္တေဟိ, ပုနပိ မံ ဝဒေယျာထာ’’တိ ပဝါရေတဗ္ဗမေဝ.

“Của các kho tàng” (nidhīnaṃ) là của các hũ chứa kho báu đầy vàng bạc v.v. được chôn cất và đặt ở nơi này nơi kia. “Người chỉ ra” (pavattāraṃ) giống như người vì lòng thương xót những người nghèo khổ, sống chật vật, nói rằng: “Hãy đến đây, ta sẽ chỉ cho ngươi phương tiện sống an lạc,” rồi dẫn đến nơi có kho báu, đưa tay ra và chỉ: “Hãy lấy cái này và sống an lạc.” “Người thấy lỗi” (vajjadassinaṃ): có hai loại người thấy lỗi. Một là người tìm lỗi, nghĩ rằng: “Ta sẽ khiển trách người này giữa Tăng chúng vì sự không thích hợp hoặc sai lầm này.” Hai là người có bản chất nâng đỡ bằng cách nhìn vào lỗi lầm này hay lỗi lầm khác với mong muốn làm tăng trưởng giới đức v.v. của người kia, nhằm mục đích làm cho biết điều chưa biết và củng cố điều đã biết. Ở đây, ý muốn nói đến loại người thứ hai. Giống như người nghèo khổ không tức giận mà còn vui mừng khi người khác chỉ cho kho báu, dù có bị mắng nhiếc hay đánh đập rằng “Hãy lấy cái này đi”; cũng vậy, không nên tức giận mà phải hoan hỷ khi một người như vậy, thấy sự không thích hợp hoặc sai lầm, liền chỉ ra. Phải thỉnh mời rằng: “Thưa các ngài, các ngài đã làm một việc lớn lao cho con khi đứng ở vị trí của thầy tế độ và thầy giáo thọ để giáo huấn con. Xin hãy chỉ dạy con lần nữa.”

နိဂ္ဂယှဝါဒိန္တိ ဧကစ္စော ဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီနံ အသာရုပ္ပံ ဝါ ခလိတံ ဝါ ဒိသွာ ‘‘အယံ မေ မုခေါဒကဒါနာဒီဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟတိ, သစေ နံ ဝက္ခာမိ, န မံ ဥပဋ္ဌဟိဿတိ, ဧဝံ မေ ပရိဟာနိ ဘဝိဿတီ’’တိ တံ ဝတ္တုံ အဝိသဟန္တော န နိဂ္ဂယှဝါဒီ နာမ ဟောတိ, သော ဣမသ္မိံ သာသနေ ကစဝရံ အာကိရတိ. ယော ပန တထာရူပံ ဝဇ္ဇံ ဒိသွာ ဝဇ္ဇာနုရူပံ တဇ္ဇေန္တော ပဏာမေန္တော ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောန္တော ဝိဟာရာ နီဟရန္တော သိက္ခာပေတိ, အယံ နိဂ္ဂယှဝါဒီ နာမ သေယျထာပိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘နိဂ္ဂယှ နိဂ္ဂယှာဟံ, အာနန္ဒ, ဝက္ခာမိ, ပဝယှ ပဝယှ, အာနန္ဒ, ဝက္ခာမိ, ယော သာရော, သော ဌဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၉၆). မေဓာဝိန္တိ ဓမ္မောဇပညာယ သမန္နာဂတံ. တာဒိသန္တိ ဧဝရူပံ ပဏ္ဍိတံ ဘဇေယျ ပယိရုပါသေယျ. တာဒိသဉှိ အာစရိယံ ဘဇမာနဿ အန္တေဝါသိကဿ သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော, ဝဍ္ဎိယေဝ ဟောတိ, နော ပရိဟာနီတိ.

Niggayhavādī (người có lời khiển trách) là: Có người khi thấy điều không thích hợp hay lỗi lầm của vị cùng ở v.v... (nghĩ rằng): ‘Vị này hầu hạ ta một cách kính cẩn bằng việc dâng nước rửa mặt v.v..., nếu ta nói với vị ấy, vị ấy sẽ không hầu hạ ta, như vậy ta sẽ bị tổn thất.’ Vì không thể nói ra điều ấy nên không được gọi là người có lời khiển trách. Người ấy rải rác rác rưởi trong giáo pháp này. Còn người nào khi thấy lỗi lầm như vậy, tùy theo lỗi lầm mà quở trách, đe dọa, thi hành hình phạt, đuổi ra khỏi tu viện để giáo huấn, vị này được gọi là người có lời khiển trách, cũng giống như bậc Chánh Đẳng Giác. Điều này đã được nói: “Này Ānanda, sau khi khiển trách và khiển trách, Ta sẽ nói; này Ānanda, sau khi sàng lọc và sàng lọc, Ta sẽ nói. Cái gì là cốt lõi, cái ấy sẽ tồn tại.” (Trung Bộ Kinh 3.196). Medhāvin (người có trí tuệ) là người được phú bẩm trí tuệ về tinh túy của Giáo pháp. Tādisaṃ (người như vậy) là nên thân cận, hầu hạ bậc hiền trí như thế. Vì đối với người đệ tử thân cận vị thầy như vậy, chỉ có tốt hơn chứ không xấu đi, chỉ có tăng trưởng chứ không có suy giảm.

မောဃရာဇတ္ထေရဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Mogharāja.

၂၃၄. ဒွါဒသမေ ကဋ္ဌဝါဟနနဂရေတိ ကဋ္ဌဝါဟနေန ဂဟိတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမကေ နဂရေ. အတီတေ ကိရ ဗာရာဏသိဝါသီ ဧကော ရုက္ခဝဍ္ဎကီ သကေ အာစရိယကေ အဒုတိယော. တဿ သောဠသ သိဿာ ဧကမေကဿ သဟဿံ အန္တေဝါသိကာ. ဧဝံ တေ သတ္တရသာဓိကာ သောဠသ သဟဿာ အာစရိယန္တေဝါသိကာ [Pg.191] သဗ္ဗေပိ ဗာရာဏသိံ ဥပနိဿာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တာ ပဗ္ဗတသမီပံ ဂန္တွာ ရုက္ခေ ဂဟေတွာ တတ္ထေဝ နာနာပါသာဒဝိကတိယော နိဋ္ဌာပေတွာ ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာ ဂင်္ဂါယ ဗာရာဏသိံ အာနေတွာ သစေ ရာဇာ အတ္ထိကော ဟောတိ, ရညော ဧကဘူမကံ ဝါ သတ္တဘူမကံ ဝါ ပါသာဒံ ယောဇေတွာ ဒေန္တိ. နော စေ, အညေသမ္ပိ ဝိက္ကိဏိတွာ ပုတ္တဒါရံ ပေါသေန္တိ. အထ နေသံ ဧကဒိဝသံ အာစရိယော ‘‘န သက္ကာ ဝဍ္ဎကိကမ္မေန နိစ္စံ ဇီဝိတုံ, ဒုက္ကရဉှိ ဇရာကာလေ ဧတံ ကမ္မ’’န္တိ စိန္တေတွာ အန္တေဝါသိကေ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတာ, ဥဒုမ္ဗရာဒယော အပ္ပသာရရုက္ခေ အာနေထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ အာနယိံသု. သော တေဟိ ကဋ္ဌသကုဏံ ကတွာ တဿဗ္ဘန္တရံ ပဝိသိတွာ ဝါတေန ယန္တံ ပူရေသိ. ကဋ္ဌသကုဏော သုဝဏ္ဏဟံသရာဇာ ဝိယ အာကာသေ လင်္ဃိတွာ ဝနဿ ဥပရိ စရိတွာ အန္တေဝါသီနံ ပုရတော ဩရုဟိ.

234. Trong câu chuyện thứ mười hai, về thành Kaṭṭhavāhana, là thành phố có tên như vậy do đã bị chiếm bởi cỗ xe bằng gỗ. Tương truyền, trong quá khứ, có một người thợ mộc ở Bārāṇasī không có đối thủ trong nghề của mình. Vị ấy có mười sáu người học trò, mỗi người có một ngàn đệ tử. Như vậy, mười sáu ngàn mười bảy vị thầy và trò ấy, tất cả đều sinh sống nương vào thành Bārāṇasī, đi đến gần núi, lấy cây, và ngay tại đó hoàn thành các loại công trình cung điện khác nhau, kết thành bè, theo sông Gaṅgā đưa về Bārāṇasī. Nếu nhà vua có nhu cầu, họ lắp ráp và dâng cho vua một cung điện một tầng hoặc bảy tầng. Nếu không, họ bán cho những người khác để nuôi vợ con. Rồi một ngày nọ, vị thầy của họ suy nghĩ: “Không thể lúc nào cũng sống bằng nghề thợ mộc, công việc này thật khó khăn khi về già,” và gọi các đệ tử đến nói: “Này các con, hãy mang đến những cây ít lõi như cây sung v.v...” Họ vâng lời “Dạ, thưa thầy” rồi mang đến. Vị ấy dùng những cây đó làm một con chim gỗ, chui vào bên trong, và dùng gió làm đầy bộ máy. Con chim gỗ, giống như vua thiên nga vàng, bay vút lên không trung, lượn trên khu rừng rồi hạ xuống trước mặt các đệ tử.

အထာစရိယော သိဿေ အာဟ – ‘‘တာတာ ဤဒိသာနိ ကဋ္ဌဝါဟနာနိ ကတွာ သက္ကာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇေ ဂဟေတုံ, တုမှေပိ တာတာ ဧတာနိ ကရောထ, ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ဇီဝိဿာမ, ဒုက္ကရံ ဝဍ္ဎကိသိပ္ပေန ဇီဝိတု’’န္တိ. တေ တထာ ကတွာ အာစရိယဿ ပဋိဝေဒေသုံ. တတော နေ အာစရိယော အာဟ – ‘‘ကတမံ တာတာ ရဇ္ဇံ ဂဏှာမာ’’တိ? ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ အာစရိယာတိ. အလံ တာတာ, မာ ဧတံ ရုစိတ္ထ, မယဉှိ တံ ဂဟေတွာပိ ‘‘ဝဍ္ဎကိရာဇာ, ဝဍ္ဎကိယုဝရာဇာ’’တိ ဝဍ္ဎကိဝါဒါ န မုစ္စိဿာမ, မဟန္တော ဇမ္ဗုဒီပေါ, အညတ္ထ ဂစ္ဆာမာတိ. တတော သပုတ္တဒါရကာ ကဋ္ဌဝါဟနာနိ အဘိရုဟိတွာ သဇ္ဇာဝုဓာ ဟုတွာ ဟိမဝန္တာဘိမုခါ ဂန္တွာ ဟိမဝတိ အညတရံ နဂရံ ပဝိသိတွာ ရညော နိဝေသနေယေဝ ပစ္စုဋ္ဌံသု. တေ တတ္ထ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ အာစရိယံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိံသု. သော ‘‘ကဋ္ဌဝါဟနော ရာဇာ’’တိ ပါကဋော အဟောသိ, တံ နဂရံ တေန ဂဟိတတ္တာ ‘‘ကဋ္ဌဝါဟနနဂရ’’န္တေဝ နာမံ လဘိ.

Bấy giờ, vị thầy nói với các học trò: “Này các con, làm những cỗ xe bằng gỗ như thế này, có thể chiếm được vương quốc trên toàn cõi Jambudīpa. Này các con, các con cũng hãy làm những thứ này, chúng ta sẽ chiếm lấy vương quốc và sinh sống, thật khó để sống bằng nghề thợ mộc.” Họ đã làm như vậy và trình báo với thầy. Sau đó, vị thầy hỏi họ: “Này các con, chúng ta nên chiếm vương quốc nào?” (Họ đáp): “Thưa thầy, vương quốc Bārāṇasī.” “Thôi đủ rồi, các con, đừng thích điều đó. Vì dù chúng ta chiếm được nó, chúng ta cũng sẽ không thoát khỏi lời đàm tiếu ‘vua thợ mộc,’ ‘thái tử thợ mộc.’ Cõi Jambudīpa này rộng lớn, chúng ta hãy đi nơi khác.” Sau đó, cùng với vợ con, họ leo lên những cỗ xe bằng gỗ, trang bị vũ khí, đi về hướng Hy-mã-lạp sơn, tiến vào một thành phố nào đó ở Hy-mã-lạp sơn và hạ cánh ngay tại cung điện của nhà vua. Họ chiếm lấy vương quốc ở đó và làm lễ đăng quang cho vị thầy của mình lên ngôi vua. Vị ấy trở nên nổi tiếng với danh hiệu “Vua Kaṭṭhavāhana,” và thành phố ấy, do bị ông chiếm lấy, đã nhận được cái tên là “Thành Kaṭṭhavāhana.”

တပစာရန္တိ တပစရဏံ. ပါသာဏစေတိယေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ နိသီဒီတိ ပါသာဏကစေတိယန္တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ သက္ကေန မာပိတေ မဟာမဏ္ဍပေ နိသီဒိ. တတ္ထ ကိရ မဟတော ပါသာဏဿ ဥပရိ ပုဗ္ဗေ ဒေဝဋ္ဌာနံ အဟောသိ, ဥပ္ပန္နေ ပန ဘဂဝတိ ဝိဟာရော ဇာတော, သော တေနေဝ ပုရိမဝေါဟာရေန ‘‘ပါသာဏစေတိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

Tapacāraṃ là sự thực hành khổ hạnh. (Ngài) ngồi trên phiến đá Piṭṭhipāsāṇa ở Pāsāṇacetiya có nghĩa là: ngài đã ngồi trong đại sảnh đường do vua Sakka tạo ra trên phiến đá Piṭṭhipāsāṇa, nơi được quen gọi là Pāsāṇakacetiya (Thạch Am). Tương truyền, ở đó, trên một tảng đá lớn, trước kia là một nơi thờ chư thiên. Nhưng khi Đức Thế Tôn xuất hiện, nơi ấy đã trở thành một tu viện, và nó được gọi là “Pāsāṇacetiya” theo tên gọi cũ ấy.

တေန [Pg.192] ပုစ္ဆိတေ ဒုတိယော ဟုတွာ သတ္ထာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆီတိ –

Khi được vị ấy hỏi, là người thứ hai, ông đã hỏi Đức Đạo Sư một câu hỏi:

‘‘မုဒ္ဓံ မုဒ္ဓါဓိပါတဉ္စ, ဗာဝရီ ပရိပုစ္ဆတိ;

တံ ဗျာကရောဟိ ဘဂဝါ, ကင်္ခံ ဝိနယ နော ဣသေ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၃၁) –

“Đầu và sự vỡ đầu, Bāvarī xin hỏi; Xin Thế Tôn hãy giải thích điều ấy, xin bậc Thánh nhân hãy xua tan nghi ngờ của chúng con.” (Kinh Tập 1031)

ဧဝံ တေန ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ ဘဂဝတာ စ –

Khi câu hỏi được ông ấy hỏi như vậy, và Đức Thế Tôn (đã trả lời):

‘‘အဝိဇ္ဇာ မုဒ္ဓါတိ ဇာနာဟိ, ဝိဇ္ဇာ မုဒ္ဓါဓိပါတိနီ;

သဒ္ဓါသတိသမာဓီဟိ, ဆန္ဒဝီရိယေန သံယုတာ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၃၂) –

“Hãy biết rằng vô minh là đầu, minh là thứ làm vỡ đầu; được kết hợp với tín, niệm, định, cùng với dục và tinh tấn.” (Kinh Tập 1032)

ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇိတေ ဒုတိယော ဟုတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ.

Khi câu hỏi được trả lời, là người thứ hai, ông đã hỏi một câu hỏi.

အထဿ…ပေ… ပဉှံ ကထေသီတိ –

Bấy giờ, với vị ấy... (v.v.)... ông đã nói lên câu hỏi:

‘‘ကထံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ, မစ္စုရာဇာ န ပဿတီ’’တိ. (သု. နိ. ၁၁၂၄) –

“Quán xét thế gian như thế nào, thì Thần Chết không nhìn thấy?” (Kinh Tập 1124)

တေန ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ –

Khi câu hỏi được ông ấy hỏi –

‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု, မောဃရာဇ သဒါ သတော;

အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ, ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ;

ဧဝံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ, မစ္စုရာဇာ န ပဿတီ’’တိ. (သု. နိ. ၁၁၂၅) –

“Này Mogharāja, hãy luôn chánh niệm, quán xét thế gian là trống không; nhổ bỏ tự ngã kiến, như vậy có thể vượt qua cái chết. Quán xét thế gian như vậy, thì Thần Chết không nhìn thấy.” (Kinh Tập 1125)

ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ.

(Ngài) đã trả lời câu hỏi.

သေသဇနာတိ တသ္မိံ သမာဂမေ သန္နိပတိတာ သေသဇနာ. န ကထီယန္တီတိ ‘‘ဧတ္တကာ သောတာပန္နာ’’တိအာဒိနာ န ဝုစ္စန္တိ. ဧဝံ ပါရာယနေ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတန္တိ ပါရာယနဝဂ္ဂေ ဣဒံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ.

Sesajanā là những người còn lại đã tụ họp trong hội chúng ấy. Na kathīyanti (không được kể đến) là không được nói đến bằng cách (nêu rõ) ‘có bao nhiêu vị là bậc Dự lưu’ v.v... Evaṃ pārāyane vatthu samuṭṭhitaṃ là câu chuyện này đã phát sinh trong phẩm Pārāyana.

စတုတ္ထဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Phẩm Tối Thắng thứ tư đã kết thúc.

ထေရပါဠိသံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Thánh điển Trưởng Lão đã kết thúc.

၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

14. Phẩm Tối Thắng

(၁၄) ၅. ပဉ္စမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(14) 5. Phần giải thích về Phẩm Tối Thắng thứ năm

မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရီဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng lão Ni Mahāpajāpatī Gotamī.

၂၃၅. ထေရိပါဠိသံဝဏ္ဏနာယ ပဌမေ ယဒိဒံ မဟာဂေါတမီတိ ဧတ္ထ ‘‘ယဒိဒံ မဟာပဇာပတိ ဂေါတမီ’’တိ စ ပဌန္တိ. တတ္ထ ဂေါတမီတိ ဂေါတ္တံ. နာမကရဏဒိဝသေ [Pg.193] ပနဿာ လဒ္ဓသက္ကာရာ ဗြာဟ္မဏာ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘သစေ အယံ ဓီတရံ လဘိဿတိ, စက္ကဝတ္တိရညော မဟေသီ ဘဝိဿတိ. သစေ ပုတ္တံ လဘိဿတိ, စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဥဘယထာပိ ‘‘မဟတီယေဝဿာ ပဇာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိံသု, တသ္မာ ပုတ္တပဇာယ စေဝ ဓီတုပဇာယ စ မဟန္တတာယ ‘‘မဟာပဇာပတီ’’တိ ဝေါဟရိံသု. တဒုဘယံ ပန သံသန္ဒေတွာ ‘‘မဟာပဇာပတိဂေါတမီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါရဘိက္ခန္တိ ဝါရေန ဒါတဗ္ဗံ ဘိက္ခံ. နာမံ အကံသူတိ ဂေါတ္တံယေဝ နာမံ အကံသု. မာတုစ္ဆန္တိ စူဠမာတရံ. မာတုဘဂိနီ ဟိ မာတုစ္ဆာတိ ဝုစ္စတိ. ကလဟဝိဝါဒသုတ္တပရိယောသာနေတိ ‘‘ကုတောပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ’’တိအာဒိနာ သုတ္တနိပါတေ အာဂတဿ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တဿ (သု. နိ. ၈၆၈ အာဒယော) ပရိယောသာနေ. ဣဒဉ္စ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာနံ ကထာမဂ္ဂါနုသာရေန ဝုတ္တံ. အပရေ ပန ‘‘တသ္မိံယေဝ သုတ္တနိပါတေ ‘အတ္တဒဏ္ဍာဘယံ ဇာတ’န္တိအာဒိနာ အာဂတဿ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တဿ (သု. နိ. ၉၄၁ အာဒယော) ပရိယောသာနေ’’တိ ဝဒန္တိ. နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာနန္တိ ဧတ္ထ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဧတေ ပဗ္ဗဇိတာတိ ဝဒန္တိ. တေနေဝ သုတ္တနိပါတေ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တသံဝဏ္ဏနာယ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၉၄၂ အာဒယော) ဝုတ္တံ – ‘‘ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စသတာ သာကိယကုမာရာ ကောဠိယကုမာရာ စ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာ. တေ ဂဟေတွာ ဘဂဝါ မဟာဝနံ ပါဝိသီ’’တိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

235. Trong phần giải thích về Trưởng Lão Ni Kệ, ở câu đầu tiên ‘yadidaṃ mahāgotamīti’, ở đây cũng có bản đọc là ‘yadidaṃ mahāpajāpati gotamī’. Trong đó, Gotamī là họ tộc. Vào ngày đặt tên, các vị Bà-la-môn được cúng dường đã thấy tướng tốt của bà và tiên đoán rằng: “Nếu vị này sinh con gái, sẽ trở thành hoàng hậu của vua Chuyển Luân. Nếu sinh con trai, sẽ trở thành vua Chuyển Luân.” Cả hai trường hợp đều tiên đoán rằng: “Con cháu của bà sẽ rất đông đảo.” Do đó, vì sự đông đảo của cả con trai và con gái, người ta gọi bà là ‘Mahāpajāpatī’. Kết hợp cả hai, được gọi là ‘Mahāpajāpatigotamī’. ‘Vārabhikkhaṃ’ là vật thực khất thực được dâng cúng theo phiên. ‘Nāmaṃ akaṃsu’ là họ đã lấy họ tộc làm tên. ‘Mātucchaṃ’ là dì. Em gái của mẹ được gọi là ‘mātucchā’. ‘Kalahavivādasuttapariyosāne’ là vào cuối kinh Kalahavivāda (Tranh Cãi và Xung Đột) trong Kinh Tập, bắt đầu bằng câu ‘kutopahūtā kalahā vivādā’ (Sn 868 trở đi). Điều này được nói theo đường lối trình bày của các vị tụng đọc Tăng Chi Bộ. Tuy nhiên, những người khác lại nói rằng: “Vào cuối kinh Attadaṇḍa (Hình Phạt Tự Thân) trong chính Kinh Tập đó, bắt đầu bằng câu ‘attadaṇḍābhayaṃ jātaṃ’ (Sn 941 trở đi).” Trong câu ‘nikkhamitvā pabbajitānaṃ’, người ta nói rằng các vị này đã xuất gia bằng nghi thức ‘ehibhikkhu’. Do đó, trong phần giải thích kinh Attadaṇḍa của Kinh Tập (SnA 2.942 trở đi) có nói: “Vào cuối bài pháp, năm trăm vị hoàng tử dòng Sākya và dòng Koḷiya đã xuất gia bằng nghi thức ‘ehibhikkhu’. Đức Thế Tôn đã dẫn các vị ấy vào rừng Mahāvana.” Phần còn lại ở đây nên được hiểu một cách dễ dàng.

ခေမာထေရီဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Khemā.

၂၃၆. ဒုတိယေ ပရပရိယာပန္နာ ဟုတွာတိ ပရေသံ ဒါသီ ဟုတွာ. သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရော အဟောသီတိ သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရော ဝိယ အဟောသိ.

236. Trong câu chuyện thứ hai, ‘parapariyāpannā hutvā’ có nghĩa là trở thành nữ tỳ của người khác. ‘Suvaṇṇarasapiñjaro ahosi’ có nghĩa là đã trở nên như một khối vàng ròng.

မက္ကဋကောဝ ဇာလန္တိ ယထာ နာမ မက္ကဋကော သုတ္တဇာလံ ကတွာ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ နာဘိမဏ္ဍလေ နိပန္နော ပရိယန္တေ ပတိတံ ပဋင်္ဂံ ဝါ မက္ခိကံ ဝါ ဝေဂေန ဂန္တွာ ဝိဇ္ဈိတွာ တဿ ရသံ ပိဝိတွာ ပုနာဂန္တွာ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ နိပဇ္ဇတိ, ဧဝမေဝ ယေ သတ္တာ ရာဂရတ္တာ ဒေါသပဒုဋ္ဌာ မောဟမူဠှာ သယံကတံ တဏှာသောတံ အနုပတန္တိ, တေ တံ သမတိက္ကမိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဧဝံ ဒုရတိက္ကမံ. ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ဝဇန္တိ ဓီရာတိ ပဏ္ဍိတာ ဧတံ ဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတွာ အနပေက္ခိနော နိရာလယာ ဟုတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ ပဟာယ ဝဇန္တိ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော.

‘Makkaṭakova jālaṃ’ (như con nhện với mạng lưới): Giống như con nhện giăng mạng tơ, nằm ở trung tâm, ở chỗ rốn mạng, khi có con bướm đêm hay con ruồi sa vào mép lưới, nó nhanh chóng đến chích, hút lấy chất dịch, rồi quay trở lại nằm ở chính chỗ cũ. Cũng vậy, những chúng sanh nào bị tham ái nhuộm, sân hận làm hư hoại, si mê làm cho ngu muội, đi theo dòng ái dục do chính mình tạo ra, họ không thể vượt qua được nó, thật khó vượt qua như vậy. ‘Etampi chetvāna vajanti dhīrā’ (Bậc trí cắt đứt cả điều này rồi ra đi): Bậc hiền trí cắt đứt sự trói buộc ấy, không luyến tiếc, không còn nương tựa, bằng đạo quả A-la-hán, từ bỏ mọi khổ đau rồi ra đi, tức là đi đến (Niết-bàn).

ဥပ္ပလဝဏ္ဏာထေရီဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Uppalavaṇṇā.

၂၃၇. တတိယံ [Pg.194] ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

237. Câu chuyện thứ ba có ý nghĩa rõ ràng.

ပဋာစာရာထေရီဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Paṭācārā.

၂၃၈. စတုတ္ထေ ပဋိဟာရသတေနပီတိ ဒွါရသတေနပိ. ပဋိဟာရသဒ္ဒေါ ဟိ ဒွါရေ ဒေါဝါရိကေ စ ဒိဿတိ. ကုလသဘာဂန္တိ အတ္တနော ဂေဟသမီပံ.

238. Trong câu chuyện thứ tư, ‘paṭihārasatenapi’ có nghĩa là dù có một trăm cánh cửa. Bởi vì từ ‘paṭihāra’ được thấy có nghĩa là cửa và người gác cửa. ‘Kulasabhāgaṃ’ là gần nhà của mình.

တာဏာယာတိ တာဏဘာဝါယ ပတိဋ္ဌာနတ္ထာယ. ဗန္ဓဝါတိ ပုတ္တေ စ ပိတရော စ ဌပေတွာ အဝသေသာ ဉာတိသုဟဇ္ဇာ. အန္တကေနာဓိပန္နဿာတိ မရဏေန အဘိဘူတဿ. ပဝတ္တိယဉှိ ပုတ္တာဒယော အန္နပါနာဒိဒါနေန စေဝ ဥပ္ပန္နကိစ္စနိတ္ထရဏေန စ တာဏာ ဟုတွာပိ မရဏကာလေ ကေနစိ ဥပါယေန မရဏံ ပဋိဗာဟိတုံ အသမတ္ထတာယ တာဏတ္ထာယ လေဏတ္ထာယ န သန္တိ နာမ. တေနေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘နတ္ထိ ဉာတီသု တာဏတာ’’တိ.

‘Tāṇāya’ là để làm nơi nương tựa, để làm chỗ tựa vững chắc. ‘Bandhavā’ là những người bà con thân hữu còn lại, ngoại trừ con cái và cha mẹ. ‘Antakenādhipannassa’ là người bị cái chết chế ngự. Thật vậy, trong cuộc sống, dù con cái v.v... có thể là nơi nương tựa bằng cách cho đồ ăn thức uống và giải quyết các công việc phát sinh, nhưng vào lúc lâm chung, vì không có khả năng ngăn cản cái chết bằng bất cứ phương tiện nào, nên họ không thực sự là nơi nương tựa, không phải là nơi ẩn náu. Do đó, có câu nói: “Không có sự nương tựa nơi bà con thân thuộc.”

ဧတမတ္ထဝသန္တိ ဧတံ တေသံ အညမညဿ တာဏံ ဘဝိတုံ အသမတ္ထဘာဝသင်္ခါတံ ကာရဏံ ဇာနိတွာ ပဏ္ဍိတော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန သံဝုတော ရက္ခိတဂေါပိတော ဟုတွာ နိဗ္ဗာနဂမနံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ သီဃံ သောဓေယျာတိ အတ္ထော.

‘Etamatthavasaṃ’: Biết được lý do này, tức là tình trạng không có khả năng làm nơi nương tựa cho nhau của họ, bậc hiền trí, được chế ngự, được bảo vệ, được gìn giữ bởi Tứ Thanh Tịnh Giới, nên nhanh chóng thanh lọc con đường Bát Chánh Đạo dẫn đến Niết-bàn. Đó là ý nghĩa.

ဓမ္မဒိန္နာထေရီဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Dhammadinnā.

၂၃၉. ပဉ္စမေ ပရာယတ္တဋ္ဌာနေတိ ပရေသံ ဒါသိဋ္ဌာနေ. သုဇာတတ္ထေရဿ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာတိ သာ ကိရ အတ္တနော ကေသေ ဝိက္ကိဏိတွာ သုဇာတတ္ထေရဿ နာမ အဂ္ဂသာဝကဿ ဒါနံ ဒတွာ ပတ္ထနံ အကာသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဟတ္ထေ ပသာရိတေတိ တဿ ဟတ္ထာဝလမ္ဗနတ္ထံ ပုဗ္ဗာစိဏ္ဏဝသေန ဟတ္ထေ ပသာရိတေ. သော ကိရ အနာဂါမီ ဟုတွာ ဂေဟံ အာဂစ္ဆန္တော ယထာ အညေသု ဒိဝသေသု ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော သိတံ ကုရုမာနော ဟသမာနော အာဂစ္ဆတိ, ဧဝံ အနာဂန္တွာ သန္တိန္ဒြိယော သန္တမာနသော ဟုတွာ အဂမာသိ. ဓမ္မဒိန္နာ သီဟပဉ္ဇရံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ ဝီထိံ ဩလောကယမာနာ တဿ အာဂမနာကာရံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ စိန္တေတွာ တဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကုရုမာနာ သောပါနသီသေ ဌတွာ ဩလမ္ဗနတ္ထံ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. ဥပါသကော အတ္တနော ဟတ္ထံ သမိဉ္ဇေသိ. သာ [Pg.195] ‘‘ပါတရာသဘောဇနကာလေ ဇာနိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. ဥပါသကော ပုဗ္ဗေ တာယ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘုဉ္ဇတိ. တံ ဒိဝသံ ပန တံ အနပလောကေတွာ ယောဂါဝစရဘိက္ခု ဝိယ ဧကကောဝ ဘုဉ္ဇိ. တေနာဟ – ‘‘ဘုဉ္ဇမာနောပိ ဣမံ ဒေထ, ဣမံ ဟရထာတိ န ဗျာဟရီ’’တိ. တတ္ထ ဣမံ ဒေထာတိ ဣမံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဒေထ. ဣမံ ဟရထာတိ ဣမံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ အပဟရထ. သန္ထဝဝသေနာတိ ကိလေသသန္ထဝဝသေန. စိရကာလပရိဘာဝိတာယ ဃဋဒီပဇာလာယ ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ဒိဗ္ဗမာနာယ ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနာ အာဟ – ‘‘ဧဝံ သန္တေ…ပေ… မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာထာ’’တိ.

239. Trong câu chuyện thứ năm, ‘parāyattaṭṭhāne’ là ở địa vị nữ tỳ của người khác. ‘Sujātattherassa adhikārakammaṃ katvā’ (đã làm công đức nền tảng đối với trưởng lão Sujāta): Tương truyền, bà đã bán tóc của mình, cúng dường đến vị Thượng thủ đệ tử tên là trưởng lão Sujāta và đã phát nguyện. Điều này được nói liên quan đến việc ấy. ‘Hatthe pasārite’ (khi bà đưa tay ra): Khi bà đưa tay ra với ý định vịn vào tay ông theo thói quen cũ. Tương truyền, ông sau khi trở thành bậc A-na-hàm, khi trở về nhà, đã không đi như những ngày khác, nhìn qua nhìn lại, mỉm cười, vui vẻ, mà đã đi với các căn an tịnh, tâm ý lặng lẽ. Bà Dhammadinnā mở cửa sổ chấn song, nhìn ra đường, thấy dáng vẻ đi về của ông, suy nghĩ: “Việc gì thế này?”, rồi ra đón ông, đứng trên đầu cầu thang, đưa tay ra để vịn. Vị cận sự nam đã rụt tay lại. Bà nghĩ: “Vào lúc dùng bữa sáng, ta sẽ biết.” Trước đây, vị cận sự nam thường dùng bữa chung với bà. Nhưng vào ngày hôm đó, ông không nhìn đến bà, dùng bữa một mình như một vị Tỳ-khưu hành thiền. Do đó, có nói: “Ngay cả khi đang dùng bữa, ông cũng không nói: ‘Hãy đưa món này, hãy dọn món kia đi.’” Trong đó, ‘imaṃ detha’ là hãy đưa món ăn cứng hoặc món ăn mềm này. ‘Imaṃ haratha’ là hãy dọn món ăn cứng hoặc món ăn mềm này đi. ‘Santhavavasena’ là do sự thân quen của phiền não. Được thúc đẩy bởi nhân duyên đầy đủ, đã được vun bồi từ lâu, tỏa sáng bên trong như ngọn lửa của đèn trong bình, bà đã nói: “Nếu vậy... (v.v)... xin hãy cho phép con xuất gia.”

အယံ တာဝ သေဋ္ဌိ ဃရမဇ္ဈေ ဌိတောဝ ဒုက္ခဿန္တံ အကာသီတိ သာ ကိရ ‘‘ဓမ္မဒိန္နေ တုယှံ ဒေါသော နတ္ထိ, အဟံ ပန အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ သန္ထဝဝသေန…ပေ… ကုလဃရံ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝုတ္တေ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ပကတိပုရိသော ဧဝံ ဝတ္တာ နာမ နတ္ထိ, အဒ္ဓါ ဧတေန လောကုတ္တရဓမ္မော နာမ ပဋိဝိဒ္ဓေါ’’တိ. တေနဿာ အယံ သင်္ကပ္ပော အဟောသိ ‘‘အယံ တာဝ သေဋ္ဌိ ဃရမဇ္ဈေ ဌိတောဝ ဒုက္ခဿန္တံ အကာသီ’’တိ. မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၄၆၀) ပန ‘‘အထ ကသ္မာ မယာ သဒ္ဓိံ ယထာပကတိယာ အာလာပသလ္လာပမတ္တမ္ပိ န ကရောထာတိ သော စိန္တေသိ – ‘အယံ လောကုတ္တရဓမ္မော နာမ ဂရု ဘာရိယော န ပကာသေတဗ္ဗော; သစေ ခေါ ပနာဟံ န ကထေဿာမိ, အယံ ဟဒယံ ဖာလေတွာ ဧတ္ထေဝ ကာလံ ကရေယျာ’တိ တဿာ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယ ကထေသိ – ‘ဓမ္မဒိန္နေ အဟံ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နာမ အဓိဂတော, တံ အဓိဂတဿ ဧဝရူပါ လောကိယကိရိယာ န ဝဋ္ဋတီ’’’တိ ဝုတ္တံ.

“Vị trưởng giả này, trong khi đang đứng giữa nhà, đã chấm dứt khổ đau.” Nghe nói, khi được nói rằng: “Này Dhammadinnā, nàng không có lỗi gì, nhưng kể từ hôm nay, do vì sự thân mật...v.v... ta sẽ đi đến nhà của gia tộc,” bà đã suy nghĩ như vầy: “Một người phàm phu thường không nói như thế này, chắc chắn vị này đã chứng ngộ pháp siêu thế.” Do đó, bà đã có ý định này: “Vị trưởng giả này, trong khi đang đứng giữa nhà, đã chấm dứt khổ đau.” Tuy nhiên, trong Chú giải Trung Bộ Kinh (Majjhimanikāyaṭṭhakathā, ma. ni. aṭṭha. 1.460) có nói rằng: “Vậy tại sao ngài không nói chuyện hay trò chuyện với ta như thường lệ?” Vị ấy đã suy nghĩ: ‘Pháp siêu thế này là điều cao trọng, nặng nề, không nên tiết lộ. Nhưng nếu ta không nói, bà ấy có thể sẽ đau lòng vỡ tim mà chết ngay tại đây.’ Vì muốn giúp đỡ bà, vị ấy đã nói: ‘Này Dhammadinnā, sau khi nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư, ta đã chứng đắc pháp siêu thế. Đối với người đã chứng đắc pháp ấy, những hành vi thế tục như vậy là không thích hợp.’”

ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဝသေန ပဉှေ ပုစ္ဆီတိ ‘‘သက္ကာယော သက္ကာယောတိ အယျေ ဝုစ္စတိ, ကတမော နု ခေါ အယျေ သက္ကာယော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ’’တိအာဒိနာ စူဠဝေဒလ္လသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၄၆၀ အာဒယော) အာဂတနယေန ပုစ္ဆိ. ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ ‘‘ပဉ္စ ခေါ ဣမေ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ သက္ကာယော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၄၆၀ အာဒယော) တတ္ထေဝ အာဂတနယေန ဝိဿဇ္ဇေသိ. သူရဘာဝန္တိ တိက္ခဘာဝံ. အနဓိဂတအရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဥဂ္ဂဟေန ဝိနာ တတ္ထ ပဉှော န ဥပဋ္ဌာတီတိ အာဟ – ‘‘ဥဂ္ဂဟဝသေန အရဟတ္တမဂ္ဂေပိ ပုစ္ဆီ’’တိ. တံ နိဝတ္တေန္တီတိ ‘‘ဝိမုတ္တိယာ ပနာယျေ ကိံ ပဋိဘာဂေါ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ‘‘ဝိမုတ္တိယာ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, နိဗ္ဗာနံ ပဋိဘာဂေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၆) ဝုတ္တေ ‘‘နိဗ္ဗာနဿ, ပနာယျေ, ကိံ ပဋိဘာဂေါ’’တိ ပုန ပုစ္ဆိတေ တံ နိဝတ္တေန္တီ ‘‘အစ္စသရာဝုသော [Pg.196] ဝိသာခါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အစ္စသရာတိ အပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ပုစ္ဆန္တော ပဉှံ အတိက္ကာမိတာ အဟောသီတိ အတ္ထော. နာသက္ခိ ပဉှာနံ ပရိယန္တံ ဂဟေတုန္တိ ပဉှာနံ ပရိစ္ဆေဒပ္ပမာဏံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိ. ပဉှာနဉှိ ပရိစ္ဆေဒံ ဂဟေတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ အဋ္ဌတွာ တတော ပရံ ပုစ္ဆန္တော နာသက္ခိ ပဉှာနံ ပရိယန္တံ ဂဟေတုံ. အပ္ပဋိဘာဂဓမ္မဿ စ ပဋိဘာဂံ ပုစ္ဆိ. နိဗ္ဗာနံ နာမေတံ အပ္ပဋိဘာဂံ, န သက္ကာ နီလံ ဝါ ပီတကံ ဝါတိ ကေနစိ ဓမ္မေန သဒ္ဓိံ ပဋိဘာဂံ ကတွာ ဒဿေတုံ, တဉ္စ တွံ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ပုစ္ဆသီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနောဂဓန္တိ နိဗ္ဗာနံ ဩဂါဟေတွာ ဌိတံ, နိဗ္ဗာနန္တောဂဓံ နိဗ္ဗာနံ အနုပ္ပဝိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနပရာယဏန္တိ နိဗ္ဗာနံ ပရံ အယနမဿ ပရာဂတိ, န တတော ပရံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနံ အဝသာနံ အဿာတိ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ.

“Bà đã hỏi các câu hỏi về năm uẩn v.v...” có nghĩa là bà đã hỏi theo cách được trình bày trong kinh Tiểu Dụ Dụ (Cūḷavedallasutta, ma. ni. 1.460 trở đi), bắt đầu bằng: “Thưa Thánh nữ, được gọi là ‘thân kiến, thân kiến’. Thưa Thánh nữ, thân kiến đã được Đức Thế Tôn nói đến là gì?” “Bà đã giải đáp từng câu hỏi được nêu ra” có nghĩa là bà đã giải đáp theo cách được trình bày chính trong kinh ấy (ma. ni. 1.460 trở đi), bắt đầu bằng: “Này hiền hữu Visākha, năm thủ uẩn này đã được Đức Thế Tôn gọi là thân kiến.” “Sự dũng mãnh” (Sūrabhāvaṃ) có nghĩa là sự sắc bén. Vì đối với người chưa chứng đắc đạo quả A-la-hán, câu hỏi sẽ không khởi lên ở đó nếu không có sự nắm bắt, nên nói rằng: “Do sự nắm bắt, bà cũng đã hỏi về đạo quả A-la-hán.” “Bà đã ngăn ông ấy lại” có nghĩa là khi được hỏi: “Thưa Thánh nữ, cái gì là đối phần của giải thoát?”, và khi được trả lời: “Này hiền hữu Visākha, Niết-bàn là đối phần của giải thoát” (ma. ni. 1.466), và khi được hỏi lại: “Thưa Thánh nữ, vậy cái gì là đối phần của Niết-bàn?”, bà đã ngăn ông ấy lại và nói: “Này hiền hữu Visākha, ông đã đi quá xa,” v.v. Ở đây, “đã đi quá xa” (accasara) có nghĩa là ông đã vượt quá giới hạn của câu hỏi khi hỏi điều không nên hỏi. “Không thể nắm bắt được giới hạn của các câu hỏi” có nghĩa là ông đã không thể nắm bắt được phạm vi và mức độ của các câu hỏi. Thật vậy, khi không dừng lại ở chỗ thích hợp để nắm bắt phạm vi của các câu hỏi mà lại hỏi xa hơn, ông đã không thể nắm bắt được giới hạn của các câu hỏi. Và ông đã hỏi về đối phần của một pháp không có đối phần. Niết-bàn là pháp không có đối phần, không thể được trình bày bằng cách so sánh với bất kỳ pháp nào như màu xanh hay màu vàng. Ý nghĩa là: “ông đã hỏi với ý định này.” “Hướng đến Niết-bàn” (Nibbānogadhaṃ) có nghĩa là đã đi vào và an trú trong Niết-bàn, đã thâm nhập vào Niết-bàn. “Lấy Niết-bàn làm đích đến” (Nibbānaparāyaṇaṃ) có nghĩa là Niết-bàn là mục tiêu, là nơi đến cuối cùng của vị ấy, không đi xa hơn nữa. “Kết thúc nơi Niết-bàn” (Nibbānapariyosānaṃ) có nghĩa là Niết-bàn là sự chấm dứt, là điểm kết thúc của vị ấy.

ပုရေတိ အတီတေသု ခန္ဓေသု. ပစ္ဆာတိ အနာဂတေသု ခန္ဓေသု. မဇ္ဈေတိ ပစ္စုပ္ပန္နေသု ခန္ဓေသု. အကိဉ္စနန္တိ ယဿ ဧတေသု တီသု တဏှာဂါဟသင်္ခါတံ ကိဉ္စနံ နတ္ထိ, တမဟံ ရာဂကိဉ္စနာဒီဟိ အကိဉ္စနံ ကဿစိ ဂဟဏဿ အဘာဝေန အနာဒါနံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

“Ở phía trước” (Pure) là trong các uẩn quá khứ. “Ở phía sau” (Pacchā) là trong các uẩn vị lai. “Ở khoảng giữa” (Majjhe) là trong các uẩn hiện tại. “Vô sở hữu” (Akiñcanaṃ) có nghĩa là: người nào không có cái gọi là sự nắm giữ của ái dục trong ba thời ấy, người ấy Ta gọi là vị Bà-la-môn, là người vô sở hữu đối với các chướng ngại như tham ái v.v., là người không còn chấp thủ do không có sự nắm giữ nào.

ပဏ္ဍိတာတိ ဓာတုအာယတနာဒိကုသလတာသင်္ခါတေန ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

“Bậc trí tuệ” (Paṇḍitā) là người được trang bị trí tuệ bao gồm sự thiện xảo về các giới, các xứ, v.v. Điều này đã được nói đến như sau:

‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ပဏ္ဍိတော ဟောတိ? ယတော ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု ဓာတုကုသလော စ ဟောတိ အာယတနကုသလော စ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကုသလော စ ဌာနာဋ္ဌာနကုသလော စ, ဧတ္တာဝတာ ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု ပဏ္ဍိတော ဟောတီ’’တိ.

“Bạch Thế Tôn, do mức độ nào một người được gọi là bậc trí tuệ? Này Ānanda, khi một vị Tỳ-khưu thiện xảo về các giới, thiện xảo về các xứ, thiện xảo về duyên khởi, và thiện xảo về xứ và phi xứ, này Ānanda, đến mức độ ấy, một vị Tỳ-khưu được gọi là bậc trí tuệ.”

မဟာပညာတိ မဟန္တေ အတ္ထေ မဟန္တေ ဓမ္မေ မဟန္တာ နိရုတ္တိယော မဟန္တာနိ ပဋိဘာနာနိ ပရိဂ္ဂဟဏေ သမတ္ထာယ ပညာယ သမန္နာဂတာ. ဣမိဿာ ဟိ ထေရိယာ အသေက္ခပ္ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တတာယ ပဋိသမ္ဘိဒါယော ပူရေတွာ ဌိတတာယ ပညာမဟတ္တံ. ယထာ တံ ဓမ္မဒိန္နာယာတိ ယထာ ဓမ္မဒိန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဗျာကတံ, အဟံ ဧဝမေဝ ဗျာကရေယျန္တိ အတ္ထော. တန္တိ နိပါတမတ္ထံ.

“Bậc đại trí tuệ” (Mahāpaññā) là người được trang bị trí tuệ có khả năng thấu triệt những ý nghĩa vĩ đại, những pháp vĩ đại, những ngữ nguyên vĩ đại, và những biện tài vĩ đại. Trí tuệ vĩ đại của vị Trưởng lão ni này là do bà đã đạt đến các tuệ phân tích của bậc Vô học, đã viên mãn các tuệ phân tích. “Như Tỳ-khưu-ni Dhammadinnā” (Yathā taṃ dhammadinnāya) có nghĩa là: “Như Tỳ-khưu-ni Dhammadinnā đã tuyên thuyết, tôi cũng sẽ tuyên thuyết như vậy.” Từ “taṃ” chỉ là một tiểu từ.

နန္ဒာထေရီဝတ္ထု

Câu chuyện Trưởng lão ni Nandā

၂၄၀. ဆဋ္ဌေ [Pg.197] အညံ မဂ္ဂံ အပဿန္တီတိ အညံ ဥပါယံ အပဿန္တီ. ဝိဿတ္ထာတိ နိရာသင်္ကာ. ဣတ္ထိနိမိတ္တန္တိ ဣတ္ထိယာ သုဘနိမိတ္တံ, သုဘာကာရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓမ္မပဒေ ဂါထံ ဝတွာတိ –

240. Trong câu chuyện thứ sáu, “không thấy con đường nào khác” (aññaṃ maggaṃ apassantī) có nghĩa là không thấy phương cách nào khác. “Tự tin” (Vissatthā) có nghĩa là không còn lo sợ. “Tướng của người nữ” (Itthinimittaṃ) là tướng tốt đẹp của người nữ, có nghĩa là tướng trạng xinh đẹp. “Sau khi nói lên câu kệ trong Kinh Pháp Cú” có nghĩa là:

‘‘အဋ္ဌီနံ နဂရံ ကတံ, မံသလောဟိတလေပနံ;

ယတ္ထ ဇရာ စ မစ္စု စ, မာနော မက္ခော စ ဩဟိတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၅၀) –

“Thành này làm bằng xương, tô phết bằng thịt và máu; nơi đây chứa đựng già, chết, cùng với kiêu mạn và gièm pha.” (Pháp Cú, 150) –

ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ. တတြာယမဓိပ္ပာယော – ယထေဝ ဟိ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏာဒီနံ ဩဒဟနတ္ထာယ ကဋ္ဌာနိ ဥဿာပေတွာ ဝလ္လီဟိ ဗန္ဓိတွာ မတ္တိကာယ ဝိလိမ္ပိတွာ နဂရသင်္ခါတံ ဗဟိဒ္ဓါ ဂေဟံ ကရောန္တိ, ဧဝမိဒံ အဇ္ဈတ္တိကမ္ပိ တီဏိ အဋ္ဌိသတာနိ ဥဿာပေတွာ နှာရုဝိနဒ္ဓံ မံသလောဟိတလေပနံ တစပဋိစ္ဆန္နံ ဇီရဏလက္ခဏာယ ဇရာယ မရဏလက္ခဏဿ မစ္စုနော အာရောဂျသမ္ပဒါဒီနိ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနလက္ခဏဿ မာနဿ သုကတကာရဏဝိနာသနလက္ခဏဿ မက္ခဿ စ ဩဒဟနတ္ထာယ နဂရံ ကတံ. ဧဝရူပေါ ဧဝ ဟိ ဧတ္ထ ကာယိကစေတသိကော အာဗာဓော ဩဟိတော, ဣတော ဥဒ္ဓံ ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ နတ္ထီတိ.

Sau khi nói câu kệ này. Ý nghĩa ở đây là như vầy: Giống như người ta dựng các cột gỗ, dùng dây leo buộc lại, trát đất sét để làm một ngôi nhà bên ngoài gọi là “thành” nhằm mục đích chứa các loại ngũ cốc sớm và muộn, v.v., cũng vậy, cái “thành” bên trong này cũng được tạo ra. Nó được dựng lên từ ba trăm khúc xương, được buộc lại bằng gân, được tô phết bằng thịt và máu, được bao bọc bởi da, và được tạo ra để chứa đựng sự già nua với đặc tính là mục nát, cái chết với đặc tính là sự chết, lòng kiêu mạn với đặc tính là phát sinh tùy thuộc vào sức khỏe và tài sản v.v., và sự gièm pha với đặc tính là phá hủy nguyên nhân của việc thiện. Thật vậy, chỉ có những bệnh tật thuộc thân và tâm như vậy được chứa đựng ở đây, ngoài ra không có gì đáng để nắm giữ.

သုတ္တံ အဘာသီတိ –

Đã nói kinh rằng –

‘‘စရံ ဝါ ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌံ, နိသိန္နော ဥဒ ဝါ သယံ;

သမိဉ္ဇေတိ ပသာရေတိ, ဧသာ ကာယဿ ဣဉ္ဇနာ.

‘Hoặc đi, hoặc đứng, hoặc ngồi, hoặc nằm; co vào, duỗi ra, đây là sự chuyển động của thân.’

‘‘အဋ္ဌိနဟာရုသံယုတ္တော, တစမံသာဝလေပနော;

ဆဝိယာ ကာယော ပဋိစ္ဆန္နော, ယထာဘူတံ န ဒိဿတီ’’တိ. (သု. နိ. ၁၉၅-၁၉၆) –

‘Được liên kết bởi xương và gân, được trét phết bởi da và thịt; thân được da che đậy, không được thấy như thật.’ (Kinh Tập, 195-196) –

အာဒိနာ သုတ္တမဘာသိ.

Ngài đã nói kinh với những câu kệ bắt đầu như thế.

သောဏာထေရီဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Soṇā

၂၄၁. သတ္တမေ သဗ္ဗေပိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌာပေသီတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗေပိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ပုတ္တာဝ မံ ပဋိဇဂ္ဂိဿန္တိ, ကိံ မေ ဝိသုံ ကုဋုမ္ဗေနာ’’တိ သဗ္ဗံ သာပတေယျမ္ပိ ဝိဘဇိတွာ အဒါသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝ ဟိ တတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အယံ အမှာကံ ကိံ ကရိဿတီ’’တိ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတံ ‘‘မာတာ’’တိ သညမ္ပိ န ကရိံသု. တထာ ဟိ နံ ကတိပါဟစ္စယေန ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ ဘရိယာ ‘‘အဟော အမှာကံ အယံ ဇေဋ္ဌေပုတ္တော [Pg.198] မေတိ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ ဒတွာ ဝိယ ဣမမေဝ ဂေဟံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ အာဟ. သေသပုတ္တာနံ ဘရိယာယောပိ ဧဝမေဝံ ဝဒိံသု. ဇေဋ္ဌဓီတရံ အာဒိံ ကတွာ တာသံ ဂေဟံ ဂတကာလေ တာပိ နံ ဧဝမေဝ ဝဒိံသု. သာ အဝမာနပ္ပတ္တာ ဟုတွာ ‘‘ကိံ မေ ဣမေသံ သန္တိကေ ဝုတ္ထေန, ဘိက္ခုနီ ဟုတွာ ဇီဝိဿာမီ’’တိ ဘိက္ခုနီဥပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ, တာ နံ ပဗ္ဗာဇေသုံ. ဣမမေဝ ဝတ္ထုံ ဒဿေန္တော ‘‘ဗဟုပုတ္တိကသောဏာ တေသံ အတ္တနိ အဂါရဝဘာဝံ ဉတွာ ‘ဃရာဝါသေန ကိံ ကရိဿာမီ’တိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇီ’’တိ အာဟ.

241. Ở câu chuyện thứ bảy, trong câu: ‘Bà đã thiết lập cho tất cả ở trong các gia đình riêng biệt,’ ở đây cần được hiểu là sau khi đã thiết lập cho tất cả ở trong các gia đình riêng biệt, bà đã phân chia và cho đi tất cả tài sản, với suy nghĩ rằng: ‘Các con trai sẽ chăm sóc cho ta, ta cần gì đến gia đình riêng biệt.’ Chính vì thế, kể từ đó về sau, họ đã không có cả sự nhận biết ‘mẹ’ đối với người đã đến gần bên họ, với suy nghĩ rằng: ‘Bà này sẽ làm được gì cho chúng ta.’ Thật vậy, sau vài ngày trôi qua, vợ của người con trai cả đã nói rằng: ‘Ồ, bà này đến chính nhà của chúng ta như thể đã cho người con trai cả của chúng ta hai phần tài sản vậy.’ Các người vợ của những người con trai còn lại cũng đã nói giống như vậy. Bắt đầu với người con gái cả, vào lúc bà ấy đi đến nhà của họ, họ cũng đã nói với bà ấy giống như vậy. Bà ấy, sau khi bị khinh miệt, đã đi đến tu viện của các vị tỳ-khưu-ni và đã xin xuất gia, với suy nghĩ rằng: ‘Ta sống gần gũi với những người này để làm gì? Ta sẽ sống đời sống của một vị tỳ-khưu-ni.’ Và họ đã cho bà ấy xuất gia. Trong khi trình bày chính câu chuyện này, ngài đã nói rằng: ‘Bà Soṇā có nhiều con, sau khi biết được thái độ không tôn trọng của họ đối với mình, đã xuất gia và đi tu, với suy nghĩ rằng: ‘Ta sẽ làm gì với đời sống tại gia?’

ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိယောတိ ဘိက္ခုဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိယော. ဓမ္မမုတ္တမန္တိ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မံ. သော ဟိ ဥတ္တမဓမ္မော နာမ ယော ဟိ တံ န ပဿတိ, တဿ ဝဿသတမ္ပိ ဇီဝနတော တံ ဓမ္မံ ပဿန္တဿ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ ဧကာဟမ္ပိ ဧကက္ခဏမ္ပိ ဇီဝိတံ သေယျော. အာဂန္တုကဇနောတိ ဝိဟာရဂတံ ဘိက္ခုနီဇနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အနုပဓာရေတွာတိ အသလ္လက္ခေတွာ.

Câu: ‘Trong khi đi đến tu viện’ có nghĩa là trong khi đi đến tu viện của các vị tỳ-khưu. Câu: ‘Pháp tối thượng’ có nghĩa là chín loại Pháp siêu thế. Thật vậy, đó được gọi là Pháp tối thượng, đối với người không thấy được Pháp ấy, sự sống dù là một trăm năm, thì sự sống dù chỉ một ngày, dù chỉ một khoảnh khắc của người thấy được và chứng ngộ được Pháp ấy vẫn tốt đẹp hơn. Câu: ‘Những người khách đến’ là nói về nhóm các vị tỳ-khưu-ni đã đi đến tu viện. Câu: ‘Không xem xét’ có nghĩa là không suy xét.

ဗကုလာထေရီဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Bakulā

၂၄၂. အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

242. Câu chuyện thứ tám có ý nghĩa rõ ràng.

ကုဏ္ဍလကေသာထေရီဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Kuṇḍalakesā

၂၄၃. နဝမေ စတုက္ကေတိ ဝီထိစတုက္ကေ. စတုန္နံ သမာဟာရော စတုက္ကံ. စာရကတောတိ ဗန္ဓနာဂါရတော. ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာတိ ဥဒ္ဓရိတွာ.

243. Ở câu chuyện thứ chín, câu: ‘Nơi ngã tư’ có nghĩa là nơi ngã tư đường. ‘Catukkaṃ’ là sự tập hợp của bốn (con đường). Câu: ‘Từ nhà giam’ có nghĩa là từ nhà tù. Câu: ‘Sau khi đã giải thoát’ có nghĩa là sau khi đã cứu thoát.

မုဟုတ္တမပိ စိန္တယေတိ မုဟုတ္တံ တင်္ခဏမ္ပိ ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာယ တင်္ခဏာနုရူပံ အတ္ထံ စိန္တိတုံ သက္ကုဏေယျ. သဟဿမပိ စေ ဂါထာ, အနတ္ထပဒသံဟိတာတိ အယံ ဂါထာ ဒါရုစီရိယတ္ထေရဿ ဘဂဝတာ ဘာသိတာ, ဣဓာပိ စ သာယေဝ ဂါထာ ဒဿိတာ. ထေရိဂါထာသံဝဏ္ဏနာယံ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေနပိ ကုဏ္ဍလကေသိတ္ထေရိယာ ဝတ္ထုမှိ အယမေဝ ဂါထာ ဝုတ္တာ. ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာယံ ပန ကုဏ္ဍလကေသိတ္ထေရိယာ ဝတ္ထုမှိ –

Câu: ‘Suy tư dù chỉ trong chốc lát’ có nghĩa là người ấy có thể suy tư về ý nghĩa tương ứng với khoảnh khắc ấy bằng trí tuệ ứng đối trong khoảnh khắc ấy, dù chỉ trong chốc lát. Câu kệ: ‘Dầu cho một ngàn câu kệ, gồm những lời vô nghĩa...’ câu kệ này đã được đức Thế Tôn nói cho Trưởng lão Dārucīriya, và ở đây cũng chính câu kệ ấy đã được trình bày. Trong Trưởng Lão Ni Kệ Sớ Giải, bởi Trưởng lão Dhammapāla là vị Luận Sư, trong câu chuyện về Trưởng Lão Ni Kuṇḍalakesī, chính câu kệ này đã được nói đến. Tuy nhiên, trong Chú Giải Kinh Pháp Cú, ở câu chuyện về Trưởng Lão Ni Kuṇḍalakesī thì –

‘‘ယော စ ဂါထာသတံ ဘာသေ, အနတ္ထပဒသံဟိတာ;

ဧကံ ဓမ္မပဒံ သေယျော, ယံ သုတွာ ဥပသမ္မတီ’’တိ. (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၂) –

‘Người nào nói trăm câu kệ, gồm những lời vô nghĩa; tốt hơn là một câu Pháp, nghe xong được an tịnh.’ (Chú Giải Kinh Pháp Cú 1.102) –

အယံ ဂါထာ အာဂတာ. တံတံဘာဏကာနံ ကထာမဂ္ဂါနုသာရေန တတ္ထ တတ္ထ တထာ ဝုတ္တန္တိ န ဣဓ အာစရိယဿ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓော သင်္ကိတဗ္ဗော.

Câu kệ này đã được nêu ra. Theo đường lối trình bày của các vị tụng đọc khác nhau, ở những nơi khác nhau đã được nói như thế, vì vậy ở đây không nên nghi ngờ về sự mâu thuẫn trước sau của vị Luận Sư.

ဘဒ္ဒါကာပိလာနီထေရီ-ဘဒ္ဒါကစ္စာနာထေရီဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Bhaddā Kāpilānī và Trưởng Lão Ni Bhaddā Kaccānā

၂၄၄-၂၄၅. ဒသမံ [Pg.199] ဧကာဒသမဉ္စ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

244-245. Câu chuyện thứ mười và thứ mười một có ý nghĩa rõ ràng.

ကိသာဂေါတမီထေရီဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Kisāgotamī

၂၄၆. ဒွါဒသမေ တီဟိ လူခေဟီတိ ဝတ္ထလူခသုတ္တလူခရဇနလူခသင်္ခါတေဟိ တီဟိ လူခေဟိ. သိဒ္ဓတ္ထကန္တိ သာသပဗီဇံ.

246. Ở câu chuyện thứ mười hai, câu: ‘Với ba thứ thô sơ’ có nghĩa là với ba thứ thô sơ được gọi là vải thô, chỉ thô, và thuốc nhuộm thô. Câu: ‘Hạt cải’ có nghĩa là hạt mù tạt.

တံ ပုတ္တပသုသမ္မတ္တန္တိ တံ ရူပဗလာဒိသမ္ပန္နေ ပုတ္တေ စ ပသူ စ လဘိတွာ ‘‘မမ ပုတ္တာ အဘိရူပါ ဗလသမ္ပန္နာ ပဏ္ဍိတာ သဗ္ဗကိစ္စသမတ္ထာ, မမ ဂေါဏော အရောဂေါ အဘိရူပေါ မဟာဘာရဝဟော, မမ ဂါဝီ ဗဟုခီရာ’’တိ ဧဝံ ပုတ္တေဟိ စ ပသူဟိ စ သမ္မတ္တံ နရံ. ဗျာသတ္တမနသန္တိ စက္ခုဝိညေယျာဒီသု အာရမ္မဏေသု ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီသု ပတ္တစီဝရာဒီသု ဝါ ယံ ယံ လဒ္ဓံ ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ လဂ္ဂနာယ သတ္တမာနသံ. သုတ္တံ ဂါမန္တိ နိဒ္ဒံ ဥပဂတံ သတ္တကာယံ. မဟောဃောဝါတိ ယထာ ဧဝရူပံ ဂါမံ ဂမ္ဘီရတော ဝိတ္ထာရတော စ မဟန္တော မဟာနဒိဩဃော အန္တမသော သုနခမ္ပိ အသေသေတွာ သဗ္ဗံ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ နရံ မစ္စု အာဒါယ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အမတံ ပဒန္တိ မရဏရဟိတံ ကောဋ္ဌာသံ, အမတံ မဟာနိဗ္ဗာနန္တိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

Câu: ‘Người ấy say đắm con cái và súc vật’ có nghĩa là người ấy, sau khi có được con cái và súc vật được thành tựu về sắc vóc, sức lực, v.v... đã trở nên say đắm bởi con cái và súc vật, với suy nghĩ rằng: ‘Các con trai của ta đẹp đẽ, có sức mạnh, thông thái, có khả năng trong mọi công việc; con bò đực của ta không bệnh tật, đẹp đẽ, có thể mang vật nặng; con bò cái của ta cho nhiều sữa.’ Câu: ‘Với tâm dính mắc’ có nghĩa là với tâm ý bám víu, dính mắc vào bất cứ những gì đã được nhận lãnh, ở bất cứ nơi đâu, hoặc là ở các đối tượng được nhận biết bởi mắt, v.v... hoặc là ở vàng bạc, v.v... hoặc là ở bát và y, v.v... Câu: ‘Ngôi làng đang ngủ’ có nghĩa là tập thể chúng sanh đã đi vào giấc ngủ. Câu: ‘Giống như trận lụt lớn’ có nghĩa là: Giống như trận lụt của dòng sông lớn, to lớn về chiều sâu và chiều rộng, cuốn trôi đi tất cả, không chừa lại ngay cả con chó, ở trong ngôi làng như thế; tương tự như vậy, tử thần cuốn đi người đã được nói đến; đây là ý nghĩa. Câu: ‘Trạng thái bất tử’ có nghĩa là phần không có sự chết; có nghĩa là đại Niết-bàn bất tử. Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng.

သိင်္ဂါလကမာတာထေရီဝတ္ထု

Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Siṅgālakamātā

၂၄၇. တေရသမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

247. Câu chuyện thứ mười ba có ý nghĩa rõ ràng.

(ပဉ္စမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.)

(Phần Chú Giải về Phẩm Etadagga thứ năm đã kết thúc.)

ထေရိပါဠိသံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú Giải về Trưởng Lão Ni Kệ đã kết thúc.

၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

14. Phẩm Etadagga

(၁၄) ၆. ဆဋ္ဌဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(14) 6. Chú Giải Phẩm Etadagga thứ sáu

တပုဿ-ဘလ္လိကဝတ္ထု

Câu chuyện về Tapussa và Bhallika

၂၄၈. ဥပါသကပါဠိသံဝဏ္ဏနာယ [Pg.200] ပဌမေ သဗ္ဗပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ပဌမံ ဟုတွာ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနံ. ဣတော ပရန္တိ သတ္တသတ္တာဟတော ပရံ. ဂမနူပစ္ဆေဒံ အကာသီတိ ဂမနဝိစ္ဆေဒံ အကာသိ. ယထာ တေ ဂေါဏာ ဓုရံ ဆဍ္ဍေတွာ ပေါထိယမာနာပိ န ဂစ္ဆန္တိ, တထာ အကာသီတိ အတ္ထော. တေသန္တိ တပုဿဘလ္လိကာနံ. အဓိမုစ္စိတွာတိ အာဝိသိတွာ. ယက္ခဿ အာဝဋ္ဋော ယက္ခာဝဋ္ဋော. ဧဝံ သေသေသုပိ. အတီတဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏံ ဩလောကေသီတိ အတီတဗုဒ္ဓါ ကေန ဘာဇနေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသူတိ ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ ဩလောကေသိ. ဒွေဝါစိကေ သရဏေ ပတိဋ္ဌာယာတိ သံဃဿ အနုပ္ပန္နတ္တာ ဗုဒ္ဓဓမ္မဝသေန ဒွေဝါစိကေ သရဏေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ. စေတိယန္တိ ပူဇနီယဝတ္ထုံ. ဇီဝကေသဓာတုယာတိ ဇီဝမာနဿ ဘဂဝတော ကေသဓာတုယာ.

248. Trong phần giải thích về Kinh Cư Sĩ, ở đoạn đầu tiên, (cụm từ) ‘sabbapaṭhamaṃ saraṇaṃ gacchantānaṃ’ có nghĩa là ‘của những người quy y, là những người đầu tiên trong tất cả’. (Cụm từ) ‘Ito paraṃ’ có nghĩa là ‘sau đó’, (tức là) sau bảy tuần lễ. (Cụm từ) ‘Gamanūpacchedaṃ akāsi’ có nghĩa là ‘đã làm cho sự đi bị gián đoạn’. Nghĩa là: Ngài đã làm cho giống như những con bò kia, sau khi đã quăng bỏ ách, dù bị đánh đập cũng không đi. (Cụm từ) ‘Tesaṃ’ có nghĩa là ‘của họ’, (tức là) của hai vị Tapussa và Bhallika. (Cụm từ) ‘Adhimuccitvā’ có nghĩa là ‘sau khi nhập vào’. (Cụm từ) ‘Yakkhassa āvaṭṭo’ (là) ‘yakkhāvaṭṭo’. Tương tự trong các trường hợp còn lại. (Cụm từ) ‘Atītabuddhānaṃ āciṇṇaṃ olokesi’ có nghĩa là ‘ngài đã nhìn lại thông lệ của các vị Phật quá khứ’, (tức là) ngài đã nhìn lại thông lệ của chư Phật (với suy nghĩ): “Các vị Phật quá khứ đã thọ nhận bằng vật đựng nào?”. (Cụm từ) ‘Dvevācike saraṇe patiṭṭhāya’ có nghĩa là ‘sau khi đã an trú trong quy y có hai lời nói’, (tức là) sau khi đã an trú trong quy y có hai lời nói theo phương diện Phật và Pháp, do vì Tăng chúng chưa xuất hiện. (Cụm từ) ‘Cetiyaṃ’ có nghĩa là ‘vật đáng tôn thờ’. (Cụm từ) ‘Jīvakesadhātuyā’ có nghĩa là ‘do xá-lợi tóc của đức Thế Tôn đang tại thế’.

အနာထပိဏ္ဍိကသေဋ္ဌိဝတ္ထု

Câu chuyện về trưởng giả Anāthapiṇḍika

၂၄၉. ဒုတိယေ တေနေဝ ဂုဏေနာတိ တေနေဝ ဒါယကဘာဝသင်္ခါတေန ဂုဏေန. သော ဟိ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓတာယ ဝိဂတမစ္ဆေရတာယ ကရုဏာဒိဂုဏသမင်္ဂိတာယ စ နိစ္စကာလံ အနာထာနံ ပိဏ္ဍမဒါသိ. တေန သဗ္ဗကာလံ ဥပဋ္ဌိတော အနာထာနံ ပိဏ္ဍော ဧတဿ အတ္ထီတိ အနာထပိဏ္ဍိကောတိ သင်္ခံ ဂတော. ယောဇနိကဝိဟာရေ ကာရေတွာတိ ယောဇနေ ယောဇနေ ဧကမေကံ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ. ‘‘ဧဝရူပံ ဒါနံ ပဝတ္တေသီ’’တိ ဝတွာ တမေဝ ဒါနံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဒေဝသိကံ ပဉ္စ သလာကဘတ္တာနိ ဟောန္တီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သလာကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ ဘတ္တံ သလာကဘတ္တံ. ဧကသ္မိံ ပက္ခေ ဧကဒိဝသံ ဒါတဗ္ဗံ ဘတ္တံ ပက္ခိကဘတ္တံ. ဓုရဂေဟေ ဌပေတွာ ဒါတဗ္ဗံ ဘတ္တံ ဓုရဘတ္တံ. အာဂန္တုကာနံ ဒါတဗ္ဗံ ဘတ္တံ အာဂန္တုကဘတ္တံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ပဉ္စ အာသနသတာနိ ဂေဟေ နိစ္စပညတ္တာနေဝ ဟောန္တီတိ ဂေဟေ နိသီဒါပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တာနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ ပဉ္စ အာသနသတာနိ နိစ္စပညတ္တာနိ ဟောန္တိ.

249. Trong câu chuyện thứ hai, (cụm từ) ‘teneva guṇena’ có nghĩa là ‘chính do đức tính ấy’, (tức là) chính do đức tính được gọi là phẩm hạnh của người thí chủ. Thật vậy, vị ấy do sự thành tựu mọi dục lạc, do sự không có lòng bỏn xẻn, và do sự hợp thành các đức tính như lòng bi mẫn, nên đã luôn luôn bố thí vật thực cho những người không nơi nương tựa. Do đó, vị ấy được biết đến với tên gọi Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc) vì rằng: “Vị này có vật thực được chuẩn bị sẵn sàng mọi lúc cho những người không nơi nương tựa”. (Cụm từ) ‘Yojanikavihāre kāretvā’ có nghĩa là ‘sau khi đã cho xây dựng các ngôi tịnh xá cách nhau một do-tuần’, (tức là) cứ mỗi do-tuần lại cho xây dựng một ngôi tịnh xá. Sau khi nói rằng: “Vị ấy đã thực hiện việc bố thí như vậy”, để trình bày sự bố thí ấy bằng cách phân tích, (chú giải) đã nói: “Hằng ngày có năm trăm phần vật thực theo thẻ” v.v... Trong đó, vật thực được nhận bằng thẻ gọi là vật thực theo thẻ (salākabhattaṃ). Vật thực được cúng dường một ngày trong mỗi nửa tháng gọi là vật thực nửa tháng (pakkhikabhattaṃ). Vật thực được cúng dường sau khi được đặt ở nhà chính gọi là vật thực thường xuyên (dhurabhattaṃ). Vật thực được cúng dường cho các vị khách đến gọi là vật thực cho khách (āgantukabhattaṃ). Tương tự trong các trường hợp còn lại. (Cụm từ) ‘Pañca āsanasatāni gehe niccapaññattāneva honti’ có nghĩa là ‘năm trăm chỗ ngồi luôn được sắp đặt sẵn trong nhà’, (tức là) năm trăm chỗ ngồi luôn được sắp đặt sẵn cho năm trăm vị tỳ khưu được mời ngồi và dùng bữa trong nhà.

စိတ္တဂဟပတိဝတ္ထု

Câu chuyện về gia chủ Citta

၂၅၀. တတိယေ မိဂါ ဧဝ မိဂရူပါနိ. ဘိက္ခံ သမာဒါပေတွာတိ, ‘‘ဘန္တေ, မယှံ အနုဂ္ဂဟံ ကရောထ, ဣဓ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ဘိက္ခာဂဟဏတ္ထံ သမာဒါပေတွာ[Pg.201]. ဝိဝဋ္ဋံ ဥဒ္ဒိဿ ဥပစိတံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယကုသလံ ဥပနိဿယော. သဠာယတနဝိဘတ္တိမေဝ ဒေသေသီတိ သဠာယတနဝိဘာဂပ္ပဋိသံယုတ္တမေဝ ဓမ္မကထံ ကထေသိ. ထေရေနာတိ တတ္ထ သန္နိဟိတာနံ သဗ္ဗေသံ ဇေဋ္ဌေန မဟာထေရေန. ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသက္ကောန္တေနာတိ စိတ္တေန ဂဟပတိနာ ‘‘ယာ ဣမာ, ဘန္တေ ထေရ, အနေကဝိဟိတာ ဒိဋ္ဌိယော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ‘သဿတော လောကော’တိ ဝါ, ‘အသဿတော လောကော’တိ ဝါ, ‘အန္တဝါ လောကော’တိ ဝါ, ‘အနန္တဝါ လောကော’တိ ဝါ, ‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’န္တိ ဝါ, ‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရ’န္တိ ဝါ, ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ, ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ, ‘ဟောတိ စ န ဟောတိ စ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ, ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ ယာနိ စိမာနိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဗြဟ္မဇာလေ ဂဏိတာနိ, ဣမာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဒိဋ္ဌိယော ကိသ္မိံ သတိ ဟောန္တိ, ကိသ္မိံ အသတိ န ဟောန္တီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ (သံ. နိ. ၄.၃၄၅) ပဉှေ ပုဋ္ဌေ တံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသက္ကောန္တေန. ဣမံ ကိရ ပဉှံ ယာဝတတိယံ ပုဋ္ဌော မဟာထေရော တုဏှီ အဟောသိ. အထ ဣသိဒတ္တတ္ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ထေရော နေဝ အတ္တနာ ဗျာကရောတိ, န အညံ အဇ္ဈေသတိ, ဥပါသကော စ ဘိက္ခုသံဃံ ဝိဟေသတိ, အဟမေတံ ဗျာကရိတွာ ဖာသုဝိဟာရံ ကတွာ ဒဿာမီ’’တိ. ဧဝံ စိန္တေတွာ စ အာသနတော ဝုဋ္ဌာယ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဗျာကရောမဟံ, ဘန္တေ, စိတ္တဿ ဂဟပတိနော ဧတံ ပဉှ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၅) အာဟ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ထေရော ‘‘ဗျာကရောဟိ တွံ, အာဝုသော ဣသိဒတ္တ, စိတ္တဿ ဂဟပတိနော ဧတံ ပဉှ’’န္တိ ဣသိဒတ္တံ အဇ္ဈေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသက္ကောန္တေန အဇ္ဈိဋ္ဌော’’တိ.

250. Trong câu chuyện thứ ba, (cụm từ) ‘migā’ chính là ‘migarūpāni’ (những hình tượng con nai). (Cụm từ) ‘Bhikkhaṃ samādāpetvā’ có nghĩa là ‘sau khi đã thỉnh nhận vật thực’, (tức là) sau khi đã thỉnh mời để nhận vật thực (với lời rằng): “Kính bạch ngài, xin ngài hãy bi mẫn đến con, xin hãy ngồi tại đây và thọ nhận vật thực”. Thiện nghiệp thuộc phần giác ngộ, được tích lũy hướng đến sự thoát khỏi vòng luân hồi, là duyên y chỉ. (Cụm từ) ‘Saḷāyatanavibhattimeva desesi’ có nghĩa là ‘ngài đã thuyết giảng chỉ về sự phân tích sáu xứ’, (tức là) ngài đã thực hiện một bài pháp thoại chỉ liên quan đến sự phân tích sáu xứ. (Cụm từ) ‘Therena’ có nghĩa là ‘bởi vị trưởng lão’, (tức là) bởi vị đại trưởng lão là vị lớn nhất trong tất cả những vị có mặt ở đó. (Cụm từ) ‘Pañhaṃ vissajjetuṃ asakkontena’ có nghĩa là ‘bởi vị không thể giải đáp câu hỏi’, (tức là) khi gia chủ Citta hỏi câu hỏi (như sau): “Kính bạch ngài trưởng lão, những tà kiến đa dạng này khởi sanh trong thế gian, như là ‘thế giới là thường hằng’ hay ‘thế giới là không thường hằng’, ‘thế giới là hữu biên’ hay ‘thế giới là vô biên’, ‘sinh mạng và thân thể là một’ hay ‘sinh mạng và thân thể là khác’, ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết’ hay ‘Như Lai không tồn tại sau khi chết’, ‘Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết’ hay ‘Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại sau khi chết’, tức là sáu mươi hai loại tà kiến được kể trong kinh Phạm Võng, kính bạch ngài, những tà kiến này khi có cái gì thì chúng hiện hữu, khi không có cái gì thì chúng không hiện hữu?” (Tương Ưng Bộ 4.345), và vị ấy đã không thể giải đáp câu hỏi ấy. Tương truyền rằng, khi câu hỏi này được hỏi đến lần thứ ba, vị đại trưởng lão đã giữ im lặng. Bấy giờ, trưởng lão Isidatta đã suy nghĩ: “Vị trưởng lão này không tự mình giải đáp, cũng không thỉnh mời người khác. Vị cư sĩ này đang làm phiền nhiễu chư Tăng. Ta sẽ giải đáp câu hỏi này và mang lại sự thoải mái cho họ”. Và sau khi suy nghĩ như vậy, ngài đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đi đến gần vị trưởng lão và nói: “Kính bạch ngài, con sẽ giải đáp câu hỏi này của gia chủ Citta” (Tương Ưng Bộ 4.345). Khi được nói như vậy, vị trưởng lão đã thỉnh mời ngài Isidatta: “Này hiền giả Isidatta, hiền giả hãy giải đáp câu hỏi này của gia chủ Citta”. Do đó, đã được nói rằng: “được thỉnh mời bởi vị không thể giải đáp câu hỏi”.

ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာတိ ‘‘ယာ ဣမာ, ဂဟပတိ, အနေကဝိဟိတာ ဒိဋ္ဌိယော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ‘သဿတော လောကော’တိ ဝါ, ‘အသဿတော လောကော’တိ ဝါ…ပေ… ယာနိ စိမာနိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဗြဟ္မဇာလေ ဂဏိတာနိ, ဣမာ ခေါ, ဂဟပတိ, ဒိဋ္ဌိယော သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဟောန္တိ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ အသတိ န ဟောန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ. ဂိဟိသဟာယကဘာဝေ ဉာတေတိ ထေရဿ ဂိဟိသဟာယကဘာဝေ စိတ္တေန ဂဟပတိနာ ဉာတေ. စိတ္တော ကိရ, ဂဟပတိ, တဿ ပဉှဝေယျာကရဏေ တုဋ္ဌော ‘‘ကုတော, ဘန္တေ, အယျော ဣသိဒတ္တော အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အဝန္တိယာ ခေါ အဟံ, ဂဟပတိ, အာဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘အတ္ထိ, ဘန္တေ, အဝန္တိယာ [Pg.202] ဣသိဒတ္တော နာမ ကုလပုတ္တော အမှာကံ အဒိဋ္ဌသဟာယော ပဗ္ဗဇိတော, ဒိဋ္ဌော သော အာယသ္မတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော စ ‘‘ဧဝံ, ဂဟပတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကဟံ နု ခေါ, ဘန္တေ, သော အာယသ္မာ ဧတရဟိ ဝိဟရတီ’’တိ ပုန ပုဋ္ဌော တုဏှီ အဟောသိ. အထ စိတ္တော ဂဟပတိ ‘‘အယျော နော, ဘန္တေ, ဣသိဒတ္တော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဧဝံ, ဂဟပတီ’’တိ ဝုတ္တေ အတ္တနော ဂိဟိသဟာယဘာဝံ အညာသိ.

(Cụm từ) ‘Pañhaṃ vissajjetvā’ có nghĩa là ‘sau khi đã giải đáp câu hỏi’, (tức là) sau khi đã giải đáp câu hỏi theo phương thức bắt đầu bằng: “Này gia chủ, những tà kiến đa dạng này khởi sanh trong thế gian, như là ‘thế giới là thường hằng’ hay ‘thế giới là không thường hằng’... tức là sáu mươi hai loại tà kiến được kể trong kinh Phạm Võng, này gia chủ, những tà kiến này khi có thân kiến thì chúng hiện hữu, khi không có thân kiến thì chúng không hiện hữu”. (Cụm từ) ‘Gihisahāyakabhāve ñāte’ có nghĩa là ‘khi tình trạng là bạn tại gia được biết đến’, (tức là) khi tình trạng là bạn tại gia của vị trưởng lão được gia chủ Citta biết đến. Tương truyền rằng, gia chủ Citta, sau khi hoan hỷ với lời giải đáp câu hỏi của vị ấy, đã nói: “Kính bạch ngài, tôn giả Isidatta từ đâu đến?”. Khi được trả lời: “Này gia chủ, tôi từ xứ Avanti đến”, ông ta đã hỏi: “Kính bạch ngài, ở xứ Avanti có một thiện gia nam tử tên là Isidatta, là người bạn chưa từng gặp mặt của chúng tôi, đã xuất gia. Tôn giả có gặp vị ấy không?”. Và vị trưởng lão, sau khi nói: “Thưa có, gia chủ”, lại được hỏi tiếp: “Kính bạch ngài, vậy bây giờ tôn giả ấy đang ở đâu?”, thì ngài đã giữ im lặng. Bấy giờ, gia chủ Citta, sau khi hỏi: “Kính bạch ngài, ngài có phải là tôn giả Isidatta của chúng tôi không?”, và khi được trả lời: “Thưa phải, gia chủ”, ông đã nhận ra tình trạng là bạn tại gia của mình.

တေဇောသမာပတ္တိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာတိ ဧကသ္မိံ ကိရ ဒိဝသေ စိတ္တော ဂဟပတိ ‘‘သာဓု မေ, ဘန္တေ, အယျော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတူ’’တိ မဟာထေရံ ယာစိ. ထေရော ‘‘တေန ဟိ တွံ, ဂဟပတိ, အာဠိန္ဒေ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ပညာပေတွာ တတ္ထ တိဏကလာပံ ဩကိရာ’’တိ ဝတွာ တေန စ တထာ ကတေ သယံ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ စ ဃဋိကံ ဒတွာ တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါရေသိ, ယထာ တာဠစ္ဆိဂ္ဂဠေန စ အဂ္ဂဠန္တရိကာယ စ အစ္စိ နိက္ခမိတွာ တိဏာနိ ဈာပေတိ, ဥတ္တရာသင်္ဂံ န ဈာပေတိ. အထ စိတ္တော ဂဟပတိ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ပပ္ဖောဋေတွာ သံဝိဂ္ဂေါ လောမဟဋ္ဌဇာတော ဧကမန္တံ ဌိတော ထေရံ ဗဟိ နိက္ခမန္တံ ဒိသွာ ‘‘အဘိရမတု, ဘန္တေ, အယျော မစ္ဆိကာသဏ္ဍေ, ရမဏီယံ အမ္ဗာဋကဝနံ, အဟံ အယျဿ ဥဿုက္ကံ ကရိဿာမိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ အာဟ. တတော ထေရော ‘‘န ဒါနိ ဣဓ ဝသိတုံ သက္ကာ’’တိ တမှာ ဝိဟာရာ ပက္ကာမိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘တေဇောသမာပတ္တိ ပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ ‘ဣဒါနိ ဣဓ ဝသိတုံ န ယုတ္တ’န္တိ ယထာသုခံ ပက္ကာမီ’’တိ. ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိတ္ထာရတော ဝိနယပါဠိယံ အာဂတမေဝ.

Sau khi đã thể hiện thần thông hỏa định nhập. Tương truyền, vào một ngày nọ, gia chủ Citta đã thỉnh cầu vị Đại Trưởng lão rằng: ‘Kính bạch ngài, mong rằng bậc tôn giả hãy thể hiện cho con thần thông thuộc pháp thượng nhân.’ Vị Trưởng lão nói rằng: ‘Này gia chủ, vậy thì ông hãy trải tấm y thượng ở hiên nhà rồi rải một bó cỏ lên trên đó.’ Và sau khi vị ấy đã làm như vậy, chính ngài đã đi vào tịnh xá, cài then cửa, rồi tác thành một loại thần thông như thế này: ngọn lửa từ lỗ khóa và khe cửa đã thoát ra, thiêu rụi đám cỏ nhưng không thiêu rụi tấm y thượng. Bấy giờ, gia chủ Citta giũ tấm y thượng, lòng xúc động, lông tóc dựng đứng, đứng sang một bên, thấy vị Trưởng lão đi ra ngoài, bèn nói rằng: ‘Kính bạch ngài, mong bậc tôn giả hãy hoan hỷ ở tại Macchikāsaṇḍa, khu rừng Ambāṭaka thật khả ái. Con sẽ lo liệu cho bậc tôn giả về y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh và các vật dụng cần thiết.’ Sau đó, vị Trưởng lão nghĩ rằng: ‘Bây giờ không thể ở lại đây được nữa,’ rồi đã rời khỏi tịnh xá ấy. Nhắm đến điều ấy, lời này đã được nói ra: ‘Sau khi đã thể hiện thần thông hỏa định nhập, nghĩ rằng ‘bây giờ không thích hợp để ở lại đây,’ ngài đã ra đi tùy ý.’ Những điều cần nói về hai vị Thượng thủ Thinh văn, v.v... đã được trình bày chi tiết trong tạng Luật.

သဒ္ဓေါတိ လောကိယလောကုတ္တရာယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော. သီလေနာတိ အဂါရိယသီလံ အနဂါရိယသီလန္တိ ဒုဝိဓံ သီလံ, တေသု ဣဓ အဂါရိယံ သီလံ အဓိပ္ပေတံ, တေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ယသောဘောဂသမပ္ပိတောတိ ယာဒိသော အနာထပိဏ္ဍိကာဒီနံ ပဉ္စဥပါသကသတပရိဝါရသင်္ခါတော အဂါရိယော ယသော, တာဒိသေနေဝ ယသေန, ယော စ ဓနဓညာဒိကော စေဝ သတ္တဝိဓအရိယဓနသင်္ခါတော စာတိ ဒုဝိဓော ဘောဂေါ, တေန စ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ယံ ယံ ပဒေသန္တိ ပုရတ္ထိမာဒီသု ဒိသာသု ဧဝရူပေါ ကုလပုတ္တော ယံ ယံ ပဒေသံ ဘဇတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဧဝရူပေန လာဘသက္ကာရေန ပူဇိတောဝ ဟောတီတိ အတ္ထော.

Có đức tin (saddho) là được thành tựu đức tin thuộc thế gian và siêu thế. Có giới hạnh (sīlena) là giới có hai loại: giới tại gia và giới xuất gia. Trong hai loại ấy, ở đây muốn nói đến giới tại gia; có nghĩa là được thành tựu giới ấy. Được thành tựu danh vọng và tài sản (yasobhogasamappito) có nghĩa là được thành tựu danh vọng tại gia tương tự như danh vọng của ngài Anāthapiṇḍika v.v... được biết đến với đoàn tùy tùng năm trăm vị cận sự nam, và được thành tựu hai loại tài sản là tài sản gồm của cải, lúa gạo, v.v... và tài sản được gọi là bảy loại thánh tài. Bất cứ nơi nào (yaṃ yaṃ padesaṃ) có nghĩa là ở các phương hướng như phương đông v.v..., người thiện gia nam tử như vậy đi đến nơi nào, ở nơi đó vị ấy được cúng dường với lợi lộc và sự tôn trọng như vậy.

ဟတ္ထကအာဠဝကဝတ္ထု

Câu chuyện về Hatthaka người xứ Āḷavaka

၂၅၁. စတုတ္ထေ [Pg.203] စတုဗ္ဗိဓေန သင်္ဂဟဝတ္ထုနာတိ ဒါနပိယဝစနအတ္ထစရိယာသမာနတ္တတာသင်္ခါတေန စတုဗ္ဗိဓေန သင်္ဂဟဝတ္ထုနာ. ‘‘သွေ ဘတ္တစာဋိယာ သဒ္ဓိံ အာဠဝကဿ ပေသေတဗ္ဗော အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ – ‘‘တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ’’တိအာဒိမာဟ. မိဂဝတ္ထာယ အရညံ ဂန္တွာတိ အာဠဝကော ရာဇာ ဝိဝိဓနာဋကူပဘောဂံ ဆဍ္ဍေတွာ စောရပ္ပဋိဗာဟနတ္ထဉ္စ ပဋိရာဇနိသေဓနတ္ထဉ္စ ဗျာယာမကရဏတ္ထဉ္စ သတ္တမေ သတ္တမေ ဒိဝသေ မိဂဝံ ဂစ္ဆန္တော ဧကဒိဝသံ ဗလကာယေန သဒ္ဓိံ ‘‘ယဿ ပဿေန မိဂေါ ပလာယတိ, တဿေဝ သော ဘာရော’’တိ ကတကတိကဝတ္တော မိဂဝတ္ထာယ အရညံ ဂန္တွာ. ဧကံ မိဂန္တိ အတ္တနော ဌိတဋ္ဌာနေန ပလာတံ ဧဏိမိဂံ. အနုဗန္ဓိတွာတိ တိယောဇနမဂ္ဂံ ဧကကောဝ အနုဗန္ဓိတွာ. ဇဝသမ္ပန္နော ဟိ ရာဇာ ဓနုံ ဂဟေတွာ ပတ္တိကောဝ တိယောဇနံ တံ မိဂမနုဗန္ဓိ. ဃာတေတွာတိ ယသ္မာ ဧဏိမိဂါ တိယောဇနဝေဂါ ဧဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ ပရိက္ခိဏဇဝံ တံ မိဂံ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ ဌိတံ ဃာတေတွာ. ဒွိဓာ ဆေတွာ ဓနုကောဋိယံ လဂေတွာ နိဝတ္တေတွာ အာဂစ္ဆန္တောတိ အနတ္ထိကောပိ မံသေန ‘‘နာသက္ခိ မိဂံ ဂဟေတု’’န္တိ အပဝါဒမောစနတ္ထံ ဒွိဓာ ဆိန္နံ ဓနုကောဋိယံ လဂေတွာ အာဂစ္ဆန္တော. သန္ဒစ္ဆာယန္တိ ဃနစ္ဆာယံ ဗဟလပတ္တပလာသံ.

251. Trong câu thứ tư, bằng bốn nhiếp pháp (catubbidhena saṅgahavatthunā) là bằng bốn nhiếp pháp được gọi là bố thí, ái ngữ, lợi hành, và đồng sự. Để làm rõ ý nghĩa đã được nói: ‘Ngày mai, người ấy đáng lẽ đã bị gởi đến cho dạ-xoa Āḷavaka cùng với một nồi cơm,’ ngài đã nói câu bắt đầu bằng: ‘Ở đây, đây là câu chuyện tuần tự.’ Đi vào rừng để săn bắn (migavatthāya araññaṃ gantvā) là vua Āḷavaka, sau khi từ bỏ các thú vui kịch nghệ đa dạng, cứ mỗi bảy ngày lại đi săn bắn để ngăn chặn trộm cướp, để ngăn ngừa các vua đối nghịch, và để rèn luyện thân thể. Vào một ngày nọ, cùng với quân đội, sau khi đã giao ước rằng: ‘Con nai chạy thoát về phía của ai thì người đó phải chịu trách nhiệm,’ ngài đã đi vào rừng để săn bắn. Một con nai (ekaṃ migaṃ) là một con nai đen đã chạy trốn từ phía vị trí của chính ngài. Sau khi đuổi theo (anubandhitvā) là sau khi một mình đuổi theo quãng đường ba do-tuần. Vị vua vốn có tốc độ nhanh, đã cầm cung và đi bộ đuổi theo con nai ấy ba do-tuần. Sau khi giết (ghātetvā) là vì loài nai đen chỉ có tốc độ ba do-tuần, nên sau khi con nai ấy đã kiệt sức, đi vào trong nước và đứng lại, ngài đã giết nó. Sau khi cắt làm hai, treo lên đầu cung, rồi quay về (dvidhā chetvā dhanukoṭiyaṃ lagetvā nivattetvā āgacchanto) là dù không cần thịt, nhưng để tránh tiếng chê rằng ‘đã không thể bắt được con nai,’ ngài đã cắt nó làm hai, treo lên đầu cung rồi trở về. Bóng râm mát (sandacchāyaṃ) là bóng râm dày đặc, có lá và cành rậm rạp.

ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာတိ အာဠဝကံ ယက္ခံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သော ဟိ မဟာရာဇူနံ သန္တိကာ ဝရံ လဘိတွာ မဇ္ဈနှိကသမယေ တဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ ဖုဋ္ဌောကာသံ ပဝိဋ္ဌေ ပါဏိနော ခါဒန္တော တတ္ထ ပဋိဝသတိ. အာဠဝကဿ နိသီဒနပလ္လင်္ကေ နိသီဒီတိ ယတ္ထ အဘိလက္ခိတေသု မင်္ဂလဒိဝသာဒီသု အာဠဝကော နိသီဒိတွာ သိရိံ အနုဘောတိ, တသ္မိံယေဝ ဒိဗ္ဗရတနပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ. အတ္တနော ဂမနေ အသမ္ပဇ္ဇမာနေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တာတိ တဒါ ကိရ သာတာဂိရဟေမဝတာ ဘဂဝန္တံ ဇေတဝနေယေဝ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ယက္ခသမာဂမံ ဂမိဿာမာ’’တိ သပရိဝါရာ နာနာယာနေဟိ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တိ, အာကာသေ စ ယက္ခာနံ န သဗ္ဗတ္ထ မဂ္ဂေါ အတ္ထိ, အာကာသဋ္ဌာနိ ဝိမာနာနိ ပရိဟရိတွာ မဂ္ဂဋ္ဌာနေနေဝ မဂ္ဂေါ ဟောတိ, အာဠဝကဿ ပန ဝိမာနံ ဘူမဋ္ဌံ သုဂုတ္တံ ပါကာရပရိက္ခိတ္တံ သုသံဝိဟိတဒွါရဋ္ဋာလကဂေါပုရံ ဥပရိ ကံသဇာလသဉ္ဆန္နမဉ္ဇူသာသဒိသံ တိယောဇနံ ဥဗ္ဗေဓေန, တဿ ဥပရိ မဂ္ဂေါ ဟောတိ, တေ တံ ပဒေသမာဂမ္မ ဂန္တုမသမတ္ထာ [Pg.204] အဟေသုံ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ နိသိန္နောကာသဿ ဥပရိဘာဂေန ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ကောစိ ဂန္တုမသမတ္ထော, တသ္မာ အတ္တနော ဂမနေ အသမ္ပဇ္ဇမာနေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေသုံ. တေသံ ကထံ သုတွာ စိန္တေသီတိ ယသ္မာ အဿဒ္ဓဿ သဒ္ဓါကထာ ဒုက္ကထာ ဟောတိ ဒုဿီလာဒီနံ သီလကထာဒယော ဝိယ, တသ္မာ တေသံ ယက္ခာနံ သန္တိကာ ဘဂဝတော ပသံသံ သုတွာ ဧဝ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တလောဏသက္ခရာ ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နကောပေန ပဋပဋာယမာနဟဒယော ဟုတွာ စိန္တေသိ. ပဗ္ဗတကူဋန္တိ ကေလာသပဗ္ဗတကူဋံ.

Vị trời ngự trên cây (rukkhe adhivatthā devatā) là nói đến dạ-xoa Āḷavaka. Vị ấy sau khi nhận được ân huệ từ các vị Đại vương, đã trú ngụ ở đó, ăn thịt các chúng sanh đi vào khu vực có bóng của cây ấy vào lúc giữa trưa. Đã ngồi trên ngai tọa của Āḷavaka (Āḷavakassa nisīdanapallaṅke nisīdi) là đã ngồi trên chính chiếc ngai báu thiêng liêng, nơi mà Āḷavaka thường ngồi để hưởng thụ sự huy hoàng vào những ngày lành đã được định trước. Khi việc đi lại của mình không được thuận lợi, họ đã suy xét rằng: ‘Do nguyên nhân gì đây?’ (attano gamane asampajjamāne ‘kiṃ nu kho kāraṇa’nti āvajjentā). Tương truyền, lúc bấy giờ, các dạ-xoa Sātāgira và Hemavata sau khi đã đảnh lễ Đức Thế Tôn tại Jetavana, đã cùng với đoàn tùy tùng đi bằng các loại xe khác nhau trên không trung với ý nghĩ: ‘Chúng ta sẽ đi đến buổi hội họp của các dạ-xoa.’ Và trên không trung, không phải nơi nào cũng có đường đi cho các dạ-xoa; đường đi chỉ có ở những nơi đã được quy định, tránh các thiên cung ở trên không. Tuy nhiên, lâu đài của Āḷavaka ở trên mặt đất, được canh gác cẩn mật, có tường thành bao quanh, có cổng, tháp canh, và cổng thành được bố trí hợp lý, phía trên được che bằng một lưới đồng giống như một cái rương, cao ba do-tuần. Đường đi ở phía trên lâu đài ấy. Khi họ đến nơi đó, họ đã không thể đi qua được. Thật vậy, không một ai, cho đến cõi tột cùng của sự hiện hữu, có thể đi qua phía trên nơi một vị Phật đang ngồi. Do đó, khi việc đi lại của mình không được thuận lợi, họ đã suy xét rằng: ‘Do nguyên nhân gì đây?’ Sau khi nghe lời nói của họ, ông ta đã suy nghĩ (tesaṃ kathaṃ sutvā cintesīti). Bởi vì đối với người không có đức tin, lời nói về đức tin là lời khó nghe, cũng như lời nói về giới hạnh đối với người ác giới, v.v...; do đó, sau khi nghe lời tán thán Đức Thế Tôn từ các vị dạ-xoa ấy, với cơn giận nổi lên bên trong, trái tim ông ta kêu răng rắc như muối và sỏi được ném vào lửa, rồi ông ta đã suy nghĩ. Đỉnh núi (pabbatakūṭaṃ) là đỉnh núi Kelāsa.

ဣတော ပဋ္ဌာယ အာဠဝကယုဒ္ဓံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗန္တိ သော ကိရ မနောသိလာတလေ ဝါမပါဒေန ဌတွာ ‘‘ပဿထ ဒါနိ တုမှာကံ ဝါ သတ္ထာ မဟာနုဘာဝေါ, အဟံ ဝါ’’တိ ဒက္ခိဏပါဒေန သဋ္ဌိယောဇနမတ္တံ ကေလာသကူဋပဗ္ဗတံ အက္ကမိ, တံ အယောကူဋပ္ပဟတော ဝိယ နိဒ္ဓန္တအယပိဏ္ဍော ပပဋိကာယော မုဉ္စိ. သော တတြ ဌတွာ ‘‘အဟံ အာဠဝကော’’တိ ဥဂ္ဃောသေသိ, သကလဇမ္ဗုဒီပံ သဒ္ဒေါ ဖရိ. တိယောဇနသဟဿဝိတ္ထတဟိမဝါပိ သမ္ပကမ္ပိ ယက္ခဿာနုဘာဝေန. သော ဝါတမဏ္ဍလံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဧတေနေဝ သမဏံ ပလာပေဿာမီ’’တိ. တေ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါ ဝါတာ သမုဋ္ဌဟိတွာ အဍ္ဎယောဇနယောဇနဒွိယောဇနတိယောဇနပ္ပမာဏာနိ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ပဒါလေတွာ ဝနဂစ္ဆရုက္ခာဒီနိ ဥမ္မူလေတွာ အာဠဝိနဂရံ ပက္ခန္ဒာ ဇိဏ္ဏဟတ္ထိသာလာဒီနိ စုဏ္ဏေန္တာ ဆဒနိဋ္ဌကာ အာကာသေ ဘမေန္တာ. ဘဂဝါ ‘‘မာ ကဿစိ ဥပရောဓော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. တေ ဝါတာ ဒသဗလံ ပတွာ စီဝရကဏ္ဏမတ္တမ္ပိ စာလေတုံ နာသက္ခိံသု. တတော မဟာဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ သမဏံ မာရေဿာမီ’’တိ. တဿာနုဘာဝေန ဥပရူပရိ သတပဋလသဟဿပဋလာဒိဘေဒါ ဝလာဟကာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပဝဿိံသု. ဝုဋ္ဌိဓာရာဝေဂေန ပထဝီ ဆိဒ္ဒါ အဟောသိ. ဝနရုက္ခာဒီနံ ဥပရိ မဟောဃော အာဂန္တွာ ဒသဗလဿ စီဝရေ ဥဿာဝဗိန္ဒုမတ္တမ္ပိ တေမေတုံ နာသက္ခိ. တတော ပါသာဏဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. မဟန္တာနိ မဟန္တာနိ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ဓူမာယန္တာနိ ပဇ္ဇလန္တာနိ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလံ ပတွာ ဒိဗ္ဗမာလာဂုဠာနိ သမ္ပဇ္ဇိံသု. တတော ပဟရဏဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. ဧကတောဓာရာ ဥဘတောဓာရာ အသိသတ္တိခုရပ္ပာဒယော ဓူမာယန္တာ ပဇ္ဇလန္တာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖာနိ အဟေသုံ.

Kể từ đây, cuộc chiến với dạ-xoa Āḷavaka nên được trình bày chi tiết. Nghe nói, y đứng bằng chân trái trên phiến đá hùng hoàng, (và nói): 'Bây giờ hãy xem, bậc Đạo Sư của các ngươi có đại thần lực, hay là ta có,' rồi bước chân phải lên đỉnh núi Kelāsa cách đó khoảng sáu mươi do-tuần. Đỉnh núi ấy phát ra những tia lửa như khối sắt đã được nung đỏ bị búa sắt đập vào. Y đứng ở đó và hét lớn: 'Ta là Āḷavaka.' Tiếng hét vang khắp toàn cõi Diêm-phù-đề. Hồ Tuyết Sơn rộng ba ngàn do-tuần cũng rung chuyển bởi oai lực của dạ-xoa. Y tạo ra một trận cuồng phong với ý nghĩ: 'Ta sẽ dùng chính thứ này để đuổi vị Sa-môn đi.' Những ngọn gió từ các hướng như phương đông nổi lên, làm vỡ nát các đỉnh núi có kích thước nửa do-tuần, một do-tuần, hai do-tuần, ba do-tuần, nhổ bật gốc các loại cây cối trong rừng, xông vào thành Āḷavi, nghiền nát các chuồng voi cũ kỹ, làm cho các viên gạch lợp mái xoay tít trên không trung. Đức Thế Tôn đã chú nguyện: 'Mong rằng không có sự tổn hại nào cho bất cứ ai.' Những ngọn gió ấy khi đến gần bậc Thập Lực đã không thể làm lay động dù chỉ một góc y. Kế đó, y tạo ra một trận mưa lớn với ý nghĩ: 'Ta sẽ nhấn chìm và giết chết vị Sa-môn bằng nước.' Do oai lực của y, những đám mây với các loại khác nhau như trăm tầng, ngàn tầng đã nổi lên tầng tầng lớp lớp và trút mưa xuống. Do sức mạnh của dòng mưa, mặt đất đã bị thủng lỗ. Một trận lụt lớn dâng lên trên các cây cối trong rừng nhưng đã không thể làm ướt y của bậc Thập Lực dù chỉ bằng một giọt sương. Kế đó, y tạo ra một trận mưa đá. Những đỉnh núi rất lớn bốc khói và rực cháy bay đến từ không trung, khi đến gần bậc Thập Lực đã hóa thành những tràng hoa cõi trời. Kế đó, y tạo ra một trận mưa vũ khí. Những vũ khí như gươm, giáo, dao cạo, v.v... một lưỡi, hai lưỡi, bốc khói và rực cháy bay đến từ không trung, đã trở thành những đóa hoa cõi trời dưới chân bậc Thập Lực.

တတော [Pg.205] အင်္ဂါရဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. ကိံသုကဝဏ္ဏာ အင်္ဂါရာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖာနိ ဟုတွာ ဝိကိရိံသု. တတော ကုက္ကုဠဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. အစ္စုဏှော ကုက္ကုဠော အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ စန္ဒနစုဏ္ဏံ ဟုတွာ နိပတိ. တတော ဝါလိကဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. အတိသုခုမာ ဝါလိကာ ဓူမာယန္တာ ပဇ္ဇလန္တာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖာနိ ဟုတွာ နိပတိံသု. တတော ကလလဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. တံ ဓူမာယန္တံ ပဇ္ဇလန္တံ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ ဟုတွာ နိပတိ. တတော အန္ဓကာရံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဘိံသေတွာ သမဏံ ပလာပေဿာမီ’’တိ. စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ အန္ဓကာရသဒိသံ ဟုတွာ ဒသဗလံ ပတွာ သူရိယပ္ပဘာဝိဟတမိဝန္ဓကာရံ အန္တရဓာယိ. ဧဝံ ယက္ခော ဣမာဟိ နဝဟိ ဝါတဝဿပါသာဏပဟရဏင်္ဂါရကုက္ကုဠဝါလိကကလလန္ဓကာရဝုဋ္ဌီဟိ ဘဂဝန္တံ ပလာပေတုမသက္ကောန္တော နာနာဝိဓပ္ပဟရဏဟတ္ထအနေကပ္ပကာရရူပဘူတဂဏသမာကုလာယ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ သယမေဝ ဘဂဝန္တံ အဘိဂတော. တေ ဘူတဂဏာ အနေကပ္ပကာရဝိကာရေ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဟနထာ’’တိ ဘဂဝတော ဥပရိ အာဂစ္ဆန္တာ ဝိယ စ ဟောန္တိ. အပိစ ခေါ နိဒ္ဓန္တလောဟပိဏ္ဍံ ဝိယ မက္ခိကာ ဘဂဝန္တံ အလ္လီယိတုမသမတ္ထာ ဧဝ အဟေသုံ.

Kế đó, y tạo ra một trận mưa than hồng. Những hòn than màu hoa ngọc lan bay đến từ không trung, khi đến dưới chân bậc Thập Lực đã hóa thành những đóa hoa cõi trời rồi rơi vãi ra. Kế đó, y tạo ra một trận mưa tro nóng. Tro cực nóng bay đến từ không trung, khi đến dưới chân bậc Thập Lực đã hóa thành bột chiên-đàn rồi rơi xuống. Kế đó, y tạo ra một trận mưa cát. Cát rất mịn, bốc khói và rực cháy bay đến từ không trung, khi đến dưới chân bậc Thập Lực đã hóa thành những đóa hoa cõi trời rồi rơi xuống. Kế đó, y tạo ra một trận mưa bùn. Bùn ấy bốc khói và rực cháy bay đến từ không trung, khi đến dưới chân bậc Thập Lực đã hóa thành hương thơm cõi trời rồi rơi xuống. Kế đó, y tạo ra bóng tối với ý nghĩ: 'Ta sẽ dọa nạt và đuổi vị Sa-môn đi.' Bóng tối giống như bóng tối có bốn thành phần, khi đến gần bậc Thập Lực đã tan biến như bóng tối bị ánh sáng mặt trời xua tan. Như vậy, dạ-xoa đã không thể đuổi Đức Thế Tôn đi bằng chín trận mưa này: mưa gió, mưa nước, mưa đá, mưa vũ khí, mưa than hồng, mưa tro nóng, mưa cát, mưa bùn, và mưa bóng tối, nên y đã một mình tiến đến Đức Thế Tôn cùng với đạo quân bốn binh chủng hỗn loạn gồm chúng phi nhân có nhiều hình dạng khác nhau, tay cầm nhiều loại vũ khí khác nhau. Chúng phi nhân ấy làm ra nhiều hình dạng ghê rợn và dường như đang tiến đến phía trên Đức Thế Tôn và la hét: 'Hãy bắt lấy, hãy giết đi.' Tuy nhiên, chúng đã không thể bám vào Đức Thế Tôn, giống như những con ruồi không thể bám vào khối sắt đã được nung đỏ.

ဧဝံ သဗ္ဗရတ္တိံ အနေကပ္ပကာရဝိဘိံသာကာရဒဿနေနပိ ဘဂဝန္တံ စာလေတုမသက္ကောန္တော အာဠဝကော စိန္တေသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ကေနစိ အဇေယျံ ဒုဿာဝုဓံ မုဉ္စေယျ’’န္တိ. သစေ ဟိ သော ဒုဋ္ဌော အာကာသေ တံ ဒုဿာဝုဓံ မုဉ္စေယျ, ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဒေဝေါ န ဝဿေယျ. သစေ ပထဝိယံ မုဉ္စေယျ, သဗ္ဗရုက္ခတိဏာဒီနိ သုဿိတွာ ဒွါဒသဝဿန္တရံ န ပုန ရုဟေယျုံ. သစေ သမုဒ္ဒေ မုဉ္စေယျ, တတ္တကပါလေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ သဗ္ဗံ သုဿေယျ. သစေ သိနေရုပဗ္ဗတေ မုဉ္စေယျ, ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဟုတွာ ဝိကိရေယျ. သော ဧဝံမဟာနုဘာဝံ ဒုဿာဝုဓံ ဥတ္တရိသာဋကံ မုဉ္စိတွာ အဂ္ဂဟေသိ. ယေဘုယျေန ဒသသဟဿိလောကဓာတုဒေဝတာ ဝေဂေန သန္နိပတိံသု ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ အာဠဝကံ ဒမေဿတိ, တတ္ထ ဓမ္မံ သောဿာမာ’’တိ. ယုဒ္ဓဒဿနကာမာပိ ဒေဝတာ သန္နိပတိံသု. ဧဝံ သကလမ္ပိ အာကာသံ ဒေဝတာဟိ ပရိပုဏ္ဏံ အဟောသိ. အထာဠဝကော ဘဂဝတော သမီပေ ဥပရူပရိ ဝိစရိတွာ ဝတ္ထာဝုဓံ မုဉ္စိ[Pg.206]. တံ အသနိစက္ကံ ဝိယ အာကာသေ ဘေရဝသဒ္ဒံ ကရောန္တံ ဓူမာယန္တံ ပဇ္ဇလန္တံ ဘဂဝန္တံ ပတွာ ယက္ခဿ မာနမဒ္ဒနတ္ထံ ပါဒပုဉ္ဆနစောဠံ ဟုတွာ ပါဒမူလေ နိပတိ. အာဠဝကော တံ ဒိသွာ ဆိန္နဝိသာဏော ဝိယ ဥသဘော, ဥဒ္ဓဋဒါဌော ဝိယ သပ္ပော နိတ္တေဇော နိမ္မဒေါ နိပါတိတမာနဒ္ဓဇော အဟောသိ. ဧဝမိဒံ အာဠဝကယုဒ္ဓံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

Như vậy, suốt cả đêm, dù đã cho thấy nhiều hình dạng ghê rợn, Āḷavaka vẫn không thể làm Đức Thế Tôn lay động, y đã suy nghĩ: 'Hay là ta nên phóng ra vũ khí Dussāvudha, thứ không thể bị ai đánh bại.' Thật vậy, nếu kẻ ác độc ấy phóng vũ khí Dussāvudha lên không trung, trời sẽ không mưa trong mười hai năm. Nếu phóng xuống mặt đất, tất cả cây cối, cỏ, v.v... sẽ khô héo và không mọc lại trong suốt mười hai năm. Nếu phóng xuống biển, tất cả sẽ khô cạn như giọt nước trên chảo nóng. Nếu phóng vào núi Sineru, nó sẽ vỡ tan thành từng mảnh và văng ra. Y đã cởi tấm thượng y, vũ khí Dussāvudha có đại oai lực như vậy, và cầm lấy. Phần lớn chư thiên ở mười ngàn thế giới đã nhanh chóng tụ tập lại với ý nghĩ: 'Hôm nay Đức Thế Tôn sẽ nhiếp phục Āḷavaka, chúng ta sẽ được nghe Pháp ở đó.' Các vị trời muốn xem trận chiến cũng đã tụ tập. Như vậy, toàn bộ không trung đã tràn ngập chư thiên. Bấy giờ, Āḷavaka đi vòng quanh phía trên gần Đức Thế Tôn và phóng ra vũ khí bằng vải. Vũ khí ấy tạo ra âm thanh ghê rợn trên không trung như bánh xe sấm sét, bốc khói và rực cháy, khi đến gần Đức Thế Tôn, để dẹp tan lòng kiêu mạn của dạ-xoa, đã hóa thành một miếng giẻ lau chân và rơi xuống dưới chân Ngài. Āḷavaka thấy vậy, đã trở nên không còn oai lực, không còn kiêu hãnh, ngọn cờ kiêu mạn đã bị hạ xuống, giống như con bò đực bị gãy sừng, giống như con rắn bị nhổ nanh. Cuộc chiến với Āḷavaka này nên được trình bày chi tiết như vậy.

အဋ္ဌ ပဉှေ ပုစ္ဆီတိ –

Đã hỏi tám câu hỏi là –

‘‘ကိံ သူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ,ကိံ သု သုစိဏ္ဏံ သုခမာဝဟာတိ;

ကိံ သု ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာနံ,ကထံ ဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၆;

သု. နိ. ၁၈၃) –

“Ở đời, tài sản nào là cao quý nhất của con người? Điều gì được thực hành tốt đẹp sẽ mang lại hạnh phúc? Trong các vị, vị nào quả là ngọt ngào hơn cả? Sống như thế nào, được gọi là đời sống cao quý nhất?” (Tương Ưng Bộ 1.246; Kinh Tập 183) –

အာဒိနာ အဋ္ဌ ပဉှေ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ –

Đã hỏi tám câu hỏi bắt đầu bằng (câu kệ) trên. Bậc Đạo Sư đã giải đáp là –

‘‘သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ,ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခမာဝဟာတိ;

သစ္စံ ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာနံ,ပညာဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၆;

သု. နိ. ၁၈၄) –

‘Ở đời, niềm tin là tài sản quý nhất của con người, Pháp được khéo hành trì mang lại an lạc; Sự thật quả là vị ngọt ngào hơn các vị, Người ta nói rằng, sống với trí tuệ là đời sống cao quý nhất.’ (saṃ. ni. 1.246; su. ni. 184) –

အာဒိနာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဝိက္ကန္ဒမာနာယာတိ အစ္စန္တံ ပရိဒေဝမာနာယ.

đã giải đáp bằng câu đầu. Vikkandamānāyāti có nghĩa là than khóc tột cùng.

မဟာနာမသက္ကဝတ္ထု

Câu chuyện về Mahānāma người dòng Sakka

၂၅၂. ပဉ္စမေ သတ္ထာ တတော ပရံ ပဋိညံ နာဒါသီတိ သံဝစ္ဆရတော ပရံ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ ပစ္စယပ္ပဝါရဏာသာဒိယနဿ ဝါရိတတ္တာ ‘‘ပဋိညံ နာဒါသီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ တတိယဝါရေပိ မဟာနာမေန သက္ကေန ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, ဘန္တေ, သံဃံ ယာဝဇီဝံ ဘေသဇ္ဇေန ပဝါရေတု’’န္တိ (ပါစိ. ၃၀၄-၃၀၅) ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု သာဓု, မဟာနာမ, တေန ဟိ တွံ, မဟာနာမ, သံဃံ ယာဝဇီဝံ ဘေသဇ္ဇေန ပဝါရေဟီ’’တိ ပဋိညံ အဒါသိယေဝ. ဧဝံ ပဋိညံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေဟိ ဘိက္ခူဟိ မဟာနာမဿ သက္ကဿ ဝိဟေဌိတဘာဝံ သုတွာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ ဝိဂရဟိတွာ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ ‘‘အဂိလာနေန ဘိက္ခုနာ စာတုမာသပ္ပစ္စယပဝါရဏာ သာဒိတဗ္ဗာ အညတြ ပုနပ္ပဝါရဏာယ အညတြ နိစ္စပ္ပဝါရဏာယ. တတော စေ ဥတ္တရိ သာဒိယေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. တသ္မာ ပဌမံ အနုဇာနိတွာပိ ပစ္ဆာ သိက္ခာပဒဗန္ဓနေန ဝါရိတတ္တာ ‘‘ပဋိညံ နာဒါသီ’’တိ ဝုတ္တံ.

252. Trong trường hợp thứ năm, câu ‘bậc Đạo Sư đã không hứa khả từ đó về sau’ được nói là do sau một năm, vì việc chế định học giới, sự chấp nhận lời thỉnh mời về vật dụng đã bị ngăn cấm. Thật vậy, ngay cả trong lần thứ ba, khi Mahānāma người dòng Sakka bạch rằng: ‘Bạch ngài, con muốn thỉnh mời chư Tăng về thuốc men trọn đời’ (pāci. 304-305), đức Thế Tôn đã hứa khả rằng: ‘Lành thay, lành thay, Mahānāma. Này Mahānāma, vậy ông hãy thỉnh mời chư Tăng về thuốc men trọn đời.’ Sau khi đã hứa khả như vậy, về sau khi nghe việc Mahānāma người dòng Sakka bị nhóm sáu vị tỳ khưu làm phiền, ngài đã quở trách nhóm sáu vị tỳ khưu và chế định học giới rằng: ‘Vị tỳ khưu không bệnh được phép nhận lời thỉnh mời về vật dụng trong bốn tháng, ngoại trừ lời thỉnh mời lại, ngoại trừ lời thỉnh mời thường xuyên. Nếu nhận quá hơn thế, phạm tội Ưng Đối Trị (pācittiya).’ Do đó, mặc dù ban đầu đã cho phép, nhưng về sau vì bị ngăn cấm bởi sự ràng buộc của học giới, nên được nói là ‘đã không hứa khả.’

ဥဂ္ဂဂဟပတျာဒိဝတ္ထု

Câu chuyện về gia chủ Ugga và các vị khác

၂၅၃-၂၅၆. ဆဋ္ဌသတ္တမအဋ္ဌမနဝမာနိ [Pg.207] သုဝိညေယျာနေဝ.

253-256. Các trường hợp thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, và thứ chín đều rất dễ hiểu.

နကုလပိတုဂဟပတိဝတ္ထု

Câu chuyện về gia chủ Nakulapitā

၂၅၇. ဒသမေ သုသုမာရဂိရိနဂရေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တဿ ကိရ နဂရဿ ဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟဒိဝသေ အဝိဒူရေ ဥဒကရဟဒေ သုသုမာရော သဒ္ဒမကာသိ, ဂိရံ နိစ္ဆာရေသိ. အထ နဂရေ အနန္တရာယေန မာပိတေ တမေဝ သုသုမာရဂိရကရဏံ သုဘနိမိတ္တံ ကတွာ ‘‘သုသုမာရဂိရီ’’တွေဝဿ နာမံ အကံသု. ကေစိ ပန ‘‘သုသုမာရသဏ္ဌာနတ္တာ သုသုမာရော နာမ ဧကော ဂိရိ, သော တဿ နဂရဿ သမီပေ, တသ္မာ တံ သုသုမာရဂိရိ ဧတဿ အတ္ထီတိ သုသုမာရဂိရီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဘေသကဠာဝနေတိ ဘေသကဠာနာမကေ ဝနေ. ‘‘ဘေသကလာဝနေ’’တိပိ ပါဌော. ကထံ ပန ဘဂဝတိ နေသံ ပုတ္တသညာ ပတိဋ္ဌာသီတိ အာဟ – ‘‘အယံ ကိရာ’’တိအာဒိ. ဒဟရဿေဝ ဒဟရာ အာနီတာတိ မေ ဒဟရဿေဝ သတော ဒဟရာ အာနီတာတိ အတ္ထော. အတိစရိတာတိ အတိက္ကမိတွာ စရန္တော.

257. Trong trường hợp thứ mười, susumāragirinagare có nghĩa là ở tại thành phố có tên như vậy. Tương truyền rằng, vào ngày khảo sát địa điểm cho thành phố ấy, ở một hồ nước không xa, một con cá sấu đã phát ra tiếng kêu, cất lên tiếng rống. Sau đó, khi thành phố được xây dựng không gặp trở ngại nào, họ đã lấy tiếng kêu của con cá sấu ấy làm điềm lành và đặt tên cho nó là ‘Susumāragiri’. Tuy nhiên, một số người nói rằng: ‘Do có hình dạng giống con cá sấu, có một ngọn núi tên là Susumāra. Núi ấy ở gần thành phố đó. Do đó, nó được gọi là Susumāragiri vì nó có ngọn núi Susumāragiri (núi Cá Sấu) ấy.’ Bhesakaḷāvane có nghĩa là ở trong khu rừng tên là Bhesakaḷā. Cũng có dị bản là ‘Bhesakalāvane’. Về câu hỏi làm thế nào mà tưởng của họ về đức Thế Tôn như là một người con được thiết lập, vị ấy đã nói: ‘Vị này, tương truyền rằng...’ v.v... Daharasseva daharā ānītā có nghĩa là ‘khi tôi còn rất trẻ, nàng đã được đưa về (cho tôi) lúc còn là một cô gái trẻ.’ Aticaritā có nghĩa là vượt qua giới hạn, đi lang chạ.

(ဆဋ္ဌဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.)

(Phần giải thích về Phẩm Tối Thắng thứ sáu đã hoàn tất.)

ဥပါသကပါဠိသံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Pāḷi Cư Sĩ đã hoàn tất.

၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

14. Phẩm Tối Thắng

(၁၄) ၇. သတ္တမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(14) 7. Phần giải thích về Phẩm Tối Thắng thứ bảy

သုဇာတာဝတ္ထု

Câu chuyện về Sujātā

၂၅၈. ဥပါသိကာပါဠိသံဝဏ္ဏနာယ ပဌမံ သုဝိညေယျမေဝ.

258. Trong phần giải thích về Pāḷi Nữ Cư Sĩ, trường hợp đầu tiên rất dễ hiểu.

ဝိသာခါဝတ္ထု

Câu chuyện về Visākhā

၂၅၉. ဒုတိယေ မဟာလတာပသာဓနဿာတိ မဟာလတာပိဠန္ဓနဿ. တသ္မိဉ္စ ပိဠန္ဓနေ စတဿော ဝဇိရနာဠိယော ဥပယောဂံ အဂမံသု. မုတ္တာနံ ဧကာဒသ နာဠိယော, ပဝါဠဿ ဒွါဝီသတိ နာဠိယော, ပဒုမရာဂမဏီနံ တေတ္တိံသ နာဠိယော. ဣတိ ဧတေဟိ စ အညေဟိ စ ဣန္ဒနီလာဒီဟိ နီလပီတလောဟိတောဒါတမဉ္ဇိဋ္ဌသာမကဗရဝဏ္ဏဝသေန သတ္တဝဏ္ဏေဟိ ဝရရတနေဟိ နိဋ္ဌာနံ အဂမာသိ, တံ သီသေ ပဋိမုက္ကံ ယာဝ ပါဒပိဋ္ဌိယာ ဘဿတိ, ပဉ္စန္နံ [Pg.208] ဟတ္ထီနံ ဗလံ ဓာရယမာနာဝ နံ ဣတ္ထီ ဓာရေတုံ သက္ကောတိ. အန္တောအဂ္ဂိ ဗဟိ န နီဟရိတဗ္ဗောတိအာဒီနံ အတ္ထော ဥပရိ အာဝိ ဘဝိဿတိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ.

259. Trong trường hợp thứ hai, mahālatāpasādhanassa có nghĩa là của trang sức Mahālatā. Và trong món trang sức ấy, bốn ống kim cương đã được sử dụng. Mười một ống ngọc trai, hai mươi hai ống san hô, ba mươi ba ống hồng ngọc. Như vậy, nó được hoàn thành với những loại bảo vật quý giá này và những loại khác có bảy màu sắc như sapphire v.v... gồm các màu xanh, vàng, đỏ, trắng, đỏ thẫm, sẫm, và đa sắc. Khi được đội trên đầu, nó rủ xuống đến mu bàn chân. Chỉ có người phụ nữ sở hữu sức mạnh của năm con voi mới có thể đeo được nó. Ý nghĩa của câu ‘lửa trong nhà không nên mang ra ngoài’ v.v... sẽ được làm rõ ở phần trên. Phần còn lại ở đây đều rất dễ hiểu.

ခုဇ္ဇုတ္တရာ-သာမာဝတီဝတ္ထု

Câu chuyện về Khujjuttarā và Sāmāvatī

၂၆၀-၂၆၁. တတိယစတုတ္ထေသု ပါယာသဿာတိ ဗဟလတရဿ ပါယာသဿ. တံ ပါယာသံ ဘုဉ္ဇန္တေသူတိ တံ ဗဟလတရံ ဂရုသိနိဒ္ဓံ ပါယာသံ ဘုဉ္ဇန္တေသု. ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တောတိ အန္တရာမဂ္ဂေ အပ္ပာဟာရတာယ မန္ဒဂဟဏိကတ္တာ ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တော. ဝါဠမိဂဋ္ဌာနေတိ ဝါဠမိဂေဟိ အဓိဋ္ဌိတဋ္ဌာနေ. အနုဝိဇ္ဇန္တောတိ ဝိစာရေန္တော. သာလာတိ နဠကာရသာလာ. မုဓာ န ကရိဿတီတိ မူလျံ ဝိနာ န ကရိဿတိ. အာလိမ္ပေသီတိ အဂ္ဂိံ အဒါသိ, အဂ္ဂိံ ဇာလေသီတိ အတ္ထော. ပေက္ခာတိ အာဂမေဟိ. ဥပဓိသမ္ပဒါတိ သရီရသမ္ပတ္တိ. ဝဋရုက္ခံ ပတွာတိ နိဂြောဓရုက္ခံ ပတွာ. သုဝဏ္ဏကဋကေတိ သုဝဏ္ဏဝလယေ. အဗ္ဘုံ မေတိ မေ အဝဍ္ဎီတိ အတ္ထော. အန္တော အသောဓေတွာတိ ပဏ္ဏသာလာယ အန္တော ကဿစိ အတ္ထိဘာဝံ ဝါ နတ္ထိဘာဝံ ဝါ အနုပဓာရေတွာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

260-261. Trong các trường hợp thứ ba và thứ tư, pāyāsassa có nghĩa là của món cháo sữa rất đặc. Taṃ pāyāsaṃ bhuñjantesu có nghĩa là trong khi ăn món cháo sữa rất đặc, nặng và béo ấy. Jīrāpetuṃ asakkonto có nghĩa là không thể tiêu hóa được do ăn ít dọc đường và có hệ tiêu hóa yếu. Vāḷamigaṭṭhāne có nghĩa là ở nơi có các loài thú dữ trú ngụ. Anuvijjanto có nghĩa là đang điều tra. Sālā có nghĩa là xưởng của người đan sọt. Mudhā na karissati có nghĩa là sẽ không làm nếu không có tiền công. Ālimpesi có nghĩa là đã cho lửa, nghĩa là đã đốt lửa. Pekkhā có nghĩa là hãy chờ đợi. Upadhisampadā có nghĩa là sự toàn hảo của thân thể. Vaṭarukkhaṃ patvā có nghĩa là đã đến một cây đa. Suvaṇṇakaṭake có nghĩa là trên những chiếc vòng vàng. Abbhuṃ me có nghĩa là ‘đã tăng trưởng cho tôi’. Anto asodhetvā có nghĩa là không xem xét bên trong túp lều lá có ai hay không. Phần còn lại đều rất dễ hiểu.

ဥတ္တရာနန္ဒမာတာဝတ္ထု

Câu chuyện về Uttarā, mẹ của Nanda

၂၆၂. ပဉ္စမေ ဥပနိဿယံ ဒိသွာတိ ဣမိနာ ယထာ ဝိသေသာဓိဂမဿ သတိပိ ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စယသမဝါယေ အဝဿံ ဥပနိဿယသမ္ပဒါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, ဧဝံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဘာဝေန ဝိပစ္စနကဿ ကမ္မဿပိ ပစ္စုပ္ပန္နသမဝါယော ဝိယ ဥပနိဿယသမ္ပဒါပိ သဝိသေသာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ ဥက္ကံသဂတသပ္ပုရိသူပနိဿယယောနိသောမနသိကာရေသု လဗ္ဘမာနေသုပိ ဥပနိဿယရဟိတဿ ဝိသေသာဓိဂမော န သမ္ပဇ္ဇတေဝါတိ. ကပ္ပိယံ ကတွာတိ ယထာ ကပ္ပိယံ ဟောတိ, တထာ ကတွာ. ပတ္တေ ပတိဋ္ဌပေယျာတိ အာဟာရံ ဒါနမုခေ ဝိဿဇ္ဇေယျ. တီဟိ စေတနာဟီတိ ပုဗ္ဗဘာဂမုဉ္စအနုမောဒနာစေတနာဟိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

262. Trong trường hợp thứ năm, qua câu ‘sau khi thấy được duyên hỗ trợ,’ điều này cho thấy rằng, cũng như để chứng đắc thù thắng, dù có sự hội đủ của các duyên hiện tại, sự toàn hảo của duyên hỗ trợ chắc chắn là điều cần có, thì cũng vậy, đối với nghiệp cho quả cảm thọ trong hiện tại, sự toàn hảo của duyên hỗ trợ, giống như sự hội đủ của các duyên hiện tại, cũng là điều cần có một cách đặc biệt. Thật vậy, ngay cả khi có được những duyên hỗ trợ cao tột từ các bậc chân nhân và như lý tác ý, sự chứng đắc thù thắng cũng không thể thành tựu đối với người thiếu duyên hỗ trợ. Kappiyaṃ katvā có nghĩa là sau khi làm cho hợp lệ. Patte patiṭṭhapeyya có nghĩa là nên đặt vật thực vào trong bát cúng dường. Tīhi cetanāhi có nghĩa là với ba tư tâm: tiền tư, trung tư, và hậu tư (tư tâm hoan hỷ sau khi cúng). Điều này đã được nói đến –

‘‘ပုဗ္ဗေဝ ဒါနာ သုမနော, ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒယေ;

ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ, ဧသာ ပုညဿ သမ္ပဒါ’’တိ. (အ. နိ. ၆.၃၇;

ပေ. ဝ. ၃၀၅);

‘Trước khi cho, tâm hoan hỷ, Đang khi cho, tâm tịnh tín; Sau khi cho, lòng hân hoan, Đây là sự thành tựu của phước báu.’ (a. ni. 6.37; pe. va. 305);

တဝ [Pg.209] မနံ သန္ဓာရေဟီတိ ‘‘အဇ္ဇ ဘတ္တံ စိရာယိတ’’န္တိ ကောဓတော တဝ စိတ္တံ သန္ဓာရေဟိ, မာ ကုဇ္ဈီတိ အတ္ထော. ဩလောကိတောလောကိတဋ္ဌာနံ…ပေ… သမ္ပရိကိဏ္ဏံ ဝိယ အဟောသီတိ တေန ကသိတဋ္ဌာနံ သဗ္ဗံ သုဝဏ္ဏဘာဝါပတ္တိယာ မဟာကောသာတကိပုပ္ဖေဟိ သဉ္ဆန္နံ ဝိယ အဟောသိ. တာဒိသေတိ တယာ သဒိသေ. န ကောပေမီတိ န ဝိနာသေမိ, ဇာတိယာ န ဟီဠေမိ. ပူဇံ ကရောတီတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပူဇံ ကရောတိ. အန္တရဝတ္ထုန္တိ ဂေဟင်္ဂဏံ. ဘောတိ သမ္ဗောဓနေ နိပါတော. ဇေတိ အဝညာလပနံ. သယံ အရိယသာဝိကာဘာဝတော သတ္ထုဝသေန ‘‘သပိတိကာ ဓီတာ’’တိ ဝတွာ သတ္ထု သမ္မုခါ ဓမ္မဿဝနေန တဿာ ဝိသေသာဓိဂမံ ပစ္စာသီသန္တီ ‘‘ဒသဗလေ ခမန္တေယေဝ ခမိဿာမီ’’တိ အာဟ. ကဒရိယန္တိ ထဒ္ဓမစ္ဆရိံ.

Cụm từ ‘tava manaṃ sandhārehi’ có nghĩa là: ‘Hãy chế ngự tâm của ngươi khỏi sự tức giận (vì) ‘hôm nay bữa ăn bị trễ’, nghĩa là ‘đừng nổi giận’. Cụm từ ‘nơi đã nhìn, đã nhìn … được bao phủ dường như’ có nghĩa là: Toàn bộ nơi đã được người ấy cày, do đã trở thành vàng, nên dường như được bao phủ bởi những bông hoa mướp lớn. ‘Tādise’ có nghĩa là ‘người giống như ngươi’. ‘Na kopemi’ có nghĩa là ‘ta không hủy hoại, ta không khinh miệt về dòng dõi’. ‘Pūjaṃ karoti’ có nghĩa là ‘thực hiện sự cúng dường đến bậc Chánh Đẳng Giác’. ‘Antaravatthuṃ’ có nghĩa là ‘sân nhà’. ‘Bhoti’ là một tiểu từ dùng trong cách hô gọi. ‘Je’ là lời nói khinh miệt. Do bản thân là vị nữ Thánh đệ tử, theo quyền năng của bậc Đạo Sư, sau khi nói ‘người con gái cùng với cha’, và mong đợi sự chứng đắc đặc biệt của cô ấy qua việc nghe pháp trước mặt bậc Đạo Sư, bà đã nói: ‘Ta sẽ chỉ tha thứ khi bậc Thập Lực tha thứ’. ‘Kadariyaṃ’ có nghĩa là ‘kẻ bủn xỉn cứng rắn’.

သုပ္ပဝါသာဝတ္ထု

Câu chuyện về Suppavāsā

၂၆၃. ဆဋ္ဌေ ပဏီတဒါယိကာနန္တိ ပဏီတရသဝတ္ထူနံ ဒါယိကာနံ. အာယုနော ဌိတိဟေတုံ ဘောဇနံ ဒေန္တီ အာယုံ ဒေတိ နာမ. ဧသ နယော ဝဏ္ဏံ ဒေတီတိအာဒီသု. တေနာဟ – ‘‘ပဉ္စ ဌာနာနီ’’တိ. ကမ္မသရိက္ခကဉ္စေတံ ဖလန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘အာယုံ ခေါ ပန ဒတွာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒတွာတိ ဒါနဟေတု. ဘာဂိနီတိ ဘာဂဝတီ လဒ္ဓုံ ဘဗ္ဗာ.

263. Trong trường hợp thứ sáu, ‘paṇītadāyikānaṃ’ có nghĩa là ‘của những người cho các vật có vị ngon’. Người cho vật thực, là nguyên nhân cho sự tồn tại của mạng sống, được gọi là người cho tuổi thọ. Phương pháp này cũng tương tự trong các trường hợp như ‘người cho sắc đẹp’ v.v... Do đó, Ngài đã nói: ‘năm điều’. Để chỉ ra rằng quả này tương xứng với nghiệp, Ngài đã nói: ‘sau khi đã cho tuổi thọ’ v.v... Ở đây, ‘datvā’ là do nhân của sự bố thí. ‘Bhāginī’ có nghĩa là người có phần, có khả năng nhận được.

သုပ္ပိယာဝတ္ထု

Câu chuyện về Suppiyā

၂၆၄. သတ္တမေ ဦရုမံသံ ဆိန္ဒိတွာ ဒါသိယာ အဒါသီတိ အာဂတဖလာ ဝိညာတသာသနာ အရိယသာဝိကာ အတ္တနော သရီရဒုက္ခံ အစိန္တေတွာ တဿ ဘိက္ခုနော ရောဂဝူပသမမေဝ ပစ္စာသီသန္တီ အတ္တနော ဦရုမံသံ ဆိန္ဒိတွာ ဒါသိယာ အဒါသိ. သတ္ထာပိ တဿာ တထာပဝတ္တံ အဇ္ဈာသယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘မမ သမ္မုခီဘာဝူပဂမနေနေဝဿာ ဝဏော ရုဟိတွာ သဉ္ဆဝိ ဇာယတိ, ဖာသုဘာဝေါ ဟောတီ’’တိ စ ဒိသွာ ‘‘ပက္ကောသထ န’’န္တိ အာဟ. သာ စိန္တေသီတိ ‘‘သဗ္ဗလောကဿ ဟိတာနုကမ္ပကော သတ္ထာ န မံ ဒုက္ခာပေတုံ ပက္ကောသတိ, အတ္ထေတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ စိန္တေသိ. အတ္တနာ ကတကာရဏံ သဗ္ဗံ ကထေသီတိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝဝိဘာဝနတ္ထံ ကထေသိ, န အတ္တနော ဒဠှဇ္ဈာသယတာယ ဝိဘာဝနတ္ထံ. ဂိလာနုပဋ္ဌာကီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ အဂဏိတတ္တဒုက္ခာ ဂိလာနာနံ ဘိက္ခူနံ ဂေလညဝူပသမနေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာတိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

264. Trong trường hợp thứ bảy, ‘đã cắt thịt đùi và trao cho người nữ tỳ’ có nghĩa là: Vị nữ Thánh đệ tử, người đã chứng quả và thấu hiểu giáo pháp, không nghĩ đến sự đau khổ của thân mình, chỉ mong mỏi sự thuyên giảm bệnh tật của vị tỳ khưu ấy, đã cắt thịt đùi của mình và trao cho người nữ tỳ. Bậc Đạo Sư, khi thấy được sự thành tựu về ý hướng của bà đã diễn ra như vậy và thấy rằng ‘chỉ bằng việc đến diện kiến ta, vết thương của bà sẽ lành lại, da sẽ mọc lại, và sự an ổn sẽ có mặt’, đã nói: ‘Hãy gọi bà ấy đến’. ‘Bà ấy đã suy nghĩ’ có nghĩa là bà đã suy nghĩ: ‘Bậc Đạo Sư, người có lòng bi mẫn và mưu cầu lợi ích cho toàn thể thế gian, không gọi ta đến để làm ta đau khổ, chắc chắn có lý do ở đây’. ‘Đã kể lại toàn bộ sự việc do mình đã làm’ có nghĩa là bà đã kể lại nhằm mục đích làm sáng tỏ oai lực của Đức Phật, chứ không phải nhằm mục đích làm sáng tỏ ý hướng kiên định của mình. ‘Đã đặt vào địa vị tối thượng trong số những người chăm sóc bệnh nhân’ có nghĩa là: Vì bà không màng đến sự đau khổ của bản thân, chuyên tâm và tận tụy trong việc làm thuyên giảm bệnh tật của các vị tỳ khưu bệnh, nên (Ngài) đã đặt (bà) vào địa vị tối thượng trong số những người chăm sóc bệnh nhân.

ကာတိယာနီဝတ္ထု

Câu chuyện về Kātiyānī

၂၆၅. အဋ္ဌမေ [Pg.210] အဝေစ္စပ္ပသန္နာနန္တိ ရတနတ္တယဂုဏေ ယာထာဝတော ဉတွာ ပသန္နာနံ, သော ပနဿ ပသာဒေါ မဂ္ဂေနာဂတတ္တာ ကေနစိ အကမ္ပနီယော. အဓိဂတေနာတိ မဂ္ဂါဓိဂမေနေဝ အဓိဂတေန. ‘‘အဝိဂတေနာ’’တိ ဝါ ပါဌော, တဿတ္ထော ‘‘ကဒါစိ အဝိဂစ္ဆန္တေနာ’’တိ. သော အပ္ပဓံသိယော စ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘အဓိဂတေန အစလပ္ပသာဒေနာ’’တိ. တတ္ထ ကာယသက္ခိံ ကတွာတိ ပမုခံ ကတွာ, ဝစနတ္ထတော ပန နာမကာယေန ဒေသနာယ သမ္ပဋိစ္ဆနဝသေန သက္ခိဘူတံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဥမ္မဂ္ဂံ ခနိတွာတိ ဃရသန္ဓိစ္ဆေဒနေန အန္တောပဝိသနမဂ္ဂံ ခနိတွာ. ဒုလ္လဘဿဝနန္တိ ဒုလ္လဘသဒ္ဓမ္မဿဝနံ. မဟာပထဝီ ပဝိသိတဗ္ဗာ ဘဝေယျာတိ အဝီစိပ္ပဝေသနံ ဝဒတိ.

265. Trong trường hợp thứ tám, ‘aveccappasannānaṃ’ có nghĩa là ‘của những người có niềm tin sau khi đã biết rõ các ân đức của Tam Bảo một cách như thật’. Và niềm tin ấy của người đó, do đã đến bằng đạo, nên không thể bị ai làm cho lay chuyển. ‘Adhigatena’ có nghĩa là ‘đã chứng đắc chính bằng sự chứng đắc đạo’. Hoặc có bản đọc là ‘avigatena’, nghĩa của nó là ‘không bao giờ mất đi’. Nó cũng không thể bị xâm phạm, do đó đã được nói là ‘với niềm tin bất động đã được chứng đắc’. Ở đây, ‘kāyasakkhiṃ katvā’ có nghĩa là ‘lấy làm chính’. Tuy nhiên, theo nghĩa của từ, nó có nghĩa là ‘đã làm cho trở thành người chứng kiến bằng danh thân qua việc tiếp nhận bài pháp’. ‘Ummaggaṃ khanitvā’ có nghĩa là ‘đã đào một con đường để vào bên trong bằng cách phá vách nhà’. ‘Dullabhassavanaṃ’ có nghĩa là ‘sự nghe Chánh pháp khó được’. ‘Mahāpathavī pavisitabbā bhaveyya’ có nghĩa là đang nói đến việc đi vào địa ngục Vô Gián.

နကုလမာတာဝတ္ထု

Câu chuyện về mẹ của Nakula

၂၆၆. နဝမေ ဝိဿာသကထနေနေဝ နကုလမာတာ နကုလပိတာ စ သတ္ထုဝိဿာသိကာ နာမ ဇာတာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိဿာသိကာနန္တိ ဝိဿာသကထံ ကထေန္တီနံ ဥပါသိကာန’’န္တိ. ဂဟပတာနီတိ ဂေဟသာမိနီ. ဝုတ္တမေဝါတိ ဥပါသကပါဠိယံ နကုလပိတုကထာယံ ဝုတ္တနယမေဝ.

266. Trong trường hợp thứ chín, đã được nói rằng mẹ của Nakula và cha của Nakula đã trở thành những người thân tín của bậc Đạo Sư chính nhờ vào lời nói thân mật. ‘Vissāsikānaṃ’ có nghĩa là ‘của những nữ cận sự có lời nói thân mật’. ‘Gahapatānī’ có nghĩa là ‘nữ gia chủ’. ‘Vuttameva’ có nghĩa là ‘chính là phương pháp đã được nói đến trong câu chuyện về cha của Nakula trong kinh văn về nam cận sự’.

ကာဠီကုရရဃရိကာဝတ္ထု

Câu chuyện về Kāḷī người xứ Kuraraghara

၂၆၇. ဒသမေ အနုဿဝေနေဝါတိ ပစ္စက္ခတော ရူပဒဿနေန သတ္ထု သမ္မုခါ ဓမ္မဿဝနေန စ ဝိနာ ကေဝလံ အနုဿဝနေနေဝ ပရဿ ဝစနံ အနုဂတဿဝနေနေဝ ဥပ္ပန္နေန ပသာဒေန. အနုဿဝိကပ္ပသာဒန္တိ အနုဿဝတော အာဂတပ္ပသာဒံ.

267. Trong trường hợp thứ mười, ‘anussaveneva’ có nghĩa là: Với niềm tin đã khởi lên chỉ đơn thuần bằng sự nghe theo, bằng sự nghe theo lời của người khác, mà không có việc thấy hình sắc một cách trực tiếp và không có việc nghe pháp trước mặt bậc Đạo Sư. ‘Anussavikappasādaṃ’ có nghĩa là ‘niềm tin đến từ sự nghe theo’.

(သတ္တမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.)

(Phần giải thích về Phẩm Tối Thượng thứ bảy đã kết thúc.)

ဥပါသိကာပါဠိသံဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

Phần giải thích kinh văn về Nữ Cận Sự đã hoàn tất.

နိဋ္ဌိတာ စ မနောရထပူရဏိယာ

Và phần của bộ Manorathapūraṇī đã kết thúc

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

(tức) Chú giải Tăng Chi Bộ Kinh

ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ.

Sự làm sáng tỏ những ý nghĩa chưa rõ ràng của phần giải thích Phẩm Tối Thượng.

၁၅. အဋ္ဌာနပါဠိ (ပဌမဝဂ္ဂ)

15. Kinh văn về những điều không thể (Phẩm thứ nhất)

(၁၅) ၁. အဋ္ဌာနပါဠိ-ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(15) 1. Giải thích Kinh văn về những điều không thể - Phẩm thứ nhất

၂၆၈. အဋ္ဌာနပါဠိဝဏ္ဏနာယံ [Pg.211] အဝိဇ္ဇမာနံ ဌာနံ အဋ္ဌာနံ, နတ္ထိ ဌာနန္တိ ဝါ အဋ္ဌာနံ. အနဝကာသောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တဒတ္ထနိဂမနမေဝ ဟိ ‘‘နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနန္တိ. တေနာဟ – ‘‘ဥဘယေနပီ’’တိအာဒိ. ယန္တိ ကာရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. ဟေတုအတ္ထော စေတ္ထ ကာရဏတ္ထောတိ အာဟ – ‘‘ယန္တိ ယေန ကာရဏေနာ’’တိ. ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေနေတ္ထ ဒိဋ္ဌိသမ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘မဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ သမ္ပန္နော’’တိ. ကုတော ပနာယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ? လိင်္ဂတော, လိင်္ဂံ စေတဿ နိစ္စတော ဥပဂမနပ္ပဋိက္ခေပေါ. စတုဘူမကေသူတိ ဣဒံ စတုတ္ထဘူမကသင်္ခါရာနံ အရိယသာဝကဿ ဝိသယဘာဝူပဂမနတော ဝုတ္တံ, န ပန တေ အာရဗ္ဘ နိစ္စတော ဥပဂမနသဗ္ဘာဝတော. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘တဒဘာဝေ စတုတ္ထဘူမကသင်္ခါရာ ပနာ’’တိအာဒိနာ. အဘိသင်္ခတသင်္ခါရအဘိသင်္ခရဏကသင်္ခါရာနံ သပ္ပဒေသတ္တာ နိပ္ပဒေသသင်္ခါရဂ္ဂဟဏတ္ထံ ‘‘သင်္ခတသင်္ခါရေသူ’’တိ ဝုတ္တံ, လောကုတ္တရသင်္ခါရာနံ ပန နိဝတ္တနေ ကာရဏံ သယမေဝ ဝက္ခတိ. ဧတံ ကာရဏံ နတ္ထီတိ တထာ ဥပဂမနေ သေတုဃာတော နတ္ထိ. တေဇုဿဒတ္တာတိ သံကိလေသဝိဓမနတေဇဿ အဓိကဘာဝတော. တထာ ဟိ တေ ဂမ္ဘီရဘာဝေန ဒုဒ္ဒသာ အကုသလာနံ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တီတိ. ဣဒံ ပန ပကရဏဝသေန ဝုတ္တံ. အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသာနဉှိ သန္တာနေသု ကုသလဓမ္မာနမ္ပိ တေ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တိ.

268. Trong phần chú giải về Aṭṭhānapāḷi, trường hợp không hiện hữu là aṭṭhāna, hoặc không có trường hợp là aṭṭhāna. Ở đây, đối với từ anavakāso cũng có cùng phương pháp như vậy. Vì rằng câu nói "trường hợp này không hiện hữu" chính là sự kết luận về ý nghĩa ấy. Do đó, ngài đã nói: "bằng cả hai cách" v.v... Từ yaṃ là một từ ở sở dụng cách trong ý nghĩa nguyên nhân. Ở đây, ý nghĩa nhân là ý nghĩa nguyên nhân, nên ngài nói: "yaṃ nghĩa là do nguyên nhân nào". Ở đây, qua sự chỉ định ưu việt, cần hiểu là sự thành tựu về chánh kiến, nên được nói là "người đã thành tựu chánh kiến của đạo". Nhưng ý nghĩa này được rút ra từ đâu? Từ dấu hiệu. Và dấu hiệu của điều này là sự bác bỏ việc xem xét là thường còn. Câu "trong bốn cõi" này được nói do sự xem xét các pháp hành thuộc cõi thứ tư trở thành đối tượng của bậc Thánh đệ tử, chứ không phải vì có sự xem xét chúng là thường còn. Vì sẽ được nói đến qua câu "tuy nhiên, trong trường hợp không có điều đó, các pháp hành thuộc cõi thứ tư..." v.v... Do các pháp hành đã được tạo tác và các pháp hành tạo tác có tính cục bộ, nên để bao hàm các pháp hành không có tính cục bộ, từ "trong các pháp hành hữu vi" đã được nói đến. Còn về nguyên nhân ngăn chặn đối với các pháp hành siêu thế, sẽ được tự nói đến. Không có nguyên nhân này, có nghĩa là không có sự phá vỡ cầu đập trong việc xem xét như vậy. Do sự vượt trội của oai lực là do oai lực phá tan phiền não có tính ưu việt. Thật vậy, do tính chất thâm sâu, chúng khó thấy và không trở thành đối tượng của các pháp bất thiện. Tuy nhiên, điều này được nói theo mạch văn của luận giải. Vì rằng trong dòng tâm thức của những người chưa đoạn trừ các điên đảo tưởng, chúng cũng không trở thành đối tượng của các pháp thiện.

၂၆၉. အသုခေ သုခန္တိ ဝိပလ္လာသော စ ဣဓ သုခတော ဥပဂမနဿ ဌာနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကန္တ…ပေ… အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေနာ’’တိ ပဓာနဒိဋ္ဌိမာဟ. ဂူထန္တိ ဂူထဋ္ဌာနံ, ဒိဋ္ဌိယာ နိဗ္ဗာနဿ အဝိသယဘာဝေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝါတိ ကသိဏာဒိပဏ္ဏတ္တိသင်္ဂဟတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ.

269. Để chỉ ra rằng ở đây, điên đảo tưởng "trong cái khổ lại cho là lạc" là cơ sở cho việc xem xét là lạc, ngài đã nói đến tà kiến chính yếu: "hoàn toàn... v.v... do bởi ngã kiến". Gūthaṃ có nghĩa là nơi chốn của phân. Việc Niết Bàn không phải là đối tượng của tà kiến đã được nói ở trước, do đó, để bao gồm các chế định như kasiṇa v.v..., điều này đã được nói đến.

၂၇၀. ပရိစ္ဆေဒေါတိ ပရိစ္ဆိန္ဒနံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ တဿ ဂဟဏံ. သွာယံ ယေသု နိစ္စာဒိတော ဥပဂမနံ သမ္ဘဝတိ, တေသံ ဝသေနယေဝ ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗဝါရေသု ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗဝါရေသူတိ ‘‘နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျာ’’တိအာဒိနာ အာဂတေသု သဗ္ဗေသု သုတ္တပဒေသု. ပုထုဇ္ဇနော ဟီတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော. ယသ္မာ ယံ ယံ သင်္ခါရံ ပုထုဇ္ဇနော နိစ္စာဒိဝသေန ဂဏှာတိ, တံ တံ အရိယသာဝကော အနိစ္စာဒိဝသေန ဂဏှန္တော ယာထာဝတော [Pg.212] ဇာနန္တော တံ ဂါဟံ တံ ဒိဋ္ဌိံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, တသ္မာ ယတ္ထ ဂါဟော, တတ္ထ ဝိဿဇ္ဇနာတိ စတုဘူမကသင်္ခါရာ ဣဓ သင်္ခါရဂ္ဂဟဏေန န ဂယှန္တီတိ အတ္ထော.

270. Paricchedo là sự phân định, là sự nắm bắt sau khi đã phân định. Để chỉ ra rằng sự phân định này chỉ nên được thực hiện đối với những gì mà việc xem xét là thường còn v.v... có thể xảy ra, ngài đã nói: "hoặc trong tất cả các trường hợp" v.v... "Trong tất cả các trường hợp" có nghĩa là trong tất cả các đoạn kinh đã được nêu ra, bắt đầu bằng "có thể xem xét là thường còn". Trong câu puthujjano hi, từ hi có ý nghĩa là nguyên nhân. Bởi vì, phàm phu chấp thủ pháp hành nào theo cách là thường còn v.v..., thì bậc Thánh đệ tử, trong khi nhận biết pháp hành ấy theo cách là vô thường v.v..., biết đúng như thật, liền từ bỏ sự chấp thủ ấy, tà kiến ấy. Do đó, nơi nào có sự chấp thủ, nơi đó có sự từ bỏ. Ý nghĩa là: ở đây, các pháp hành thuộc bốn cõi không được bao hàm bởi sự nắm bắt các pháp hành.

၂၇၁. ပုတ္တသမ္ဗန္ဓေန မာတုပိတုသမညာ ဒတ္တကိတ္တိမာဒိဝသေနပိ ပုတ္တဝေါဟာရော လောကေ ဒိဿတိ, သော စ ခေါ ပရိယာယေနာတိ နိပ္ပရိယာယေန သိဒ္ဓံ တံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဇနိကာဝ မာတာ, ဇနကောဝ ပိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ အာနန္တရိယကမ္မဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘မနုဿဘူတောဝ ခီဏာသဝေါ အရဟာတိ အဓိပ္ပေတော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အဋ္ဌာနမေတ’’န္တိအာဒိနာ ‘‘မာတုအာဒီနံယေဝ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနေ အရိယသာဝကဿ အဘဗ္ဗဘာဝဒဿနတော တဒညံ အရိယသာဝကော ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတီတိ ဣဒံ အတ္ထတော အာပန္နမေဝါ’’တိ မညမာနော ဝဒတိ – ‘‘ကိံ ပန အရိယသာဝကော အညံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာ’’တိ? ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော, ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနတော ‘‘ဧတမ္ပိ အဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ – ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိ. ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ ‘‘မာတရ’’န္တိအာဒိနာ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဗလဒီပနတ္ထန္တိ သဒ္ဓါဒိဗလသမန္နာဂမဒီပနတ္ထံ. အရိယမဂ္ဂေနာဂတသဒ္ဓါဓိဗလဝသေန ဟိ အရိယသာဝကော တာဒိသံ သာဝဇ္ဇံ န ကရောတိ.

271. Danh xưng cha mẹ có liên quan đến con cái; trong đời, cách gọi con cũng được thấy qua trường hợp con nuôi, con nhận v.v..., nhưng đó là cách nói gián tiếp. Để chỉ ra điều đã được xác lập một cách trực tiếp, câu "chính người mẹ đã sinh ra, chính người cha đã sinh ra" đã được nói đến. Tương tự, do nghiệp vô gián được nhắm đến, nên câu "chính bậc A-la-hán lậu tận là người đã được nói đến" đã được nói. Do thấy rằng bậc Thánh đệ tử không có khả năng đoạt mạng sống của chính mẹ mình v.v... qua câu "Đây là điều không thể xảy ra" v.v..., người ấy nghĩ rằng "vậy thì bậc Thánh đệ tử có thể đoạt mạng sống của người khác, điều này về mặt ý nghĩa là đã bao hàm rồi", và hỏi rằng: "Vậy bậc Thánh đệ tử có thể đoạt mạng sống của người khác chăng?". Dựa vào câu "Đây là điều không thể xảy ra, không có cơ hội, rằng một người đã thành tựu chánh kiến lại cố ý đoạt mạng sống của một chúng sinh; trường hợp này không hiện hữu", nên đã nói rằng "điều này cũng là không thể xảy ra". Do đó, ngài đã nói: "vì nếu..." v.v... Nếu đã như vậy, tại sao lại nói một cách đặc biệt bằng câu "người mẹ" v.v...? Ngài trả lời: "tuy nhiên, về tình trạng phàm phu..." v.v... Ở đó, "để chỉ rõ sức mạnh" có nghĩa là để chỉ rõ sự thành tựu tín lực v.v... Vì rằng, do bởi tín lực v.v... đã đến từ Thánh đạo, bậc Thánh đệ tử không làm một việc có tội lỗi như vậy.

၂၇၅. ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟီတိ ဣဒမေတ္ထ နိပ္ဖာဒကာနိ တေသံ ပုဗ္ဗဘာဂိယာနိ စ ကာရဏာနိ ကာရဏဘာဝသာမညေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, န ပန သဗ္ဗေသံ သမာနယောဂက္ခမတ္တာ. အာကာရေဟီတိ ကာရဏေဟိ. အနုဿာဝနေနာတိ အနုရူပံ သာဝနေန. ဘေဒဿ အနုရူပံ ယထာ ဘေဒေါ ဟောတိ, ဧဝံ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာနံ ဘိက္ခူနံ အတ္တနော ဝစနဿ သာဝနေန ဝိညာပနေန. တေနာဟ – ‘‘နနု တုမှေ’’တိအာဒိ. ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာတိ ဧတေန ပါကဋံ ကတွာ ဘေဒကရဝတ္ထုဒီပနံ ဝေါဟာရော, တတ္ထ အတ္တနော နိစ္ဆိတမတ္ထံ ရဟဿဝသေန ဝိညာပနံ အနုဿာဝနန္တိ ဒဿေတိ.

275. Ở đây, câu "bởi năm nguyên nhân" được nói bằng cách gộp chung các nguyên nhân tạo thành và các nguyên nhân thuộc giai đoạn đầu của chúng theo tính chất chung của nguyên nhân, chứ không phải vì tất cả chúng đều có sự áp dụng tương đương. Ākārehi có nghĩa là bởi các nguyên nhân. Anussāvanena có nghĩa là bằng sự cho nghe điều thích hợp. Thích hợp cho sự chia rẽ, nghĩa là bằng cách cho các vị tỳ khưu cần được chia rẽ nghe và hiểu lời nói của mình, để sự chia rẽ xảy ra. Do đó, ngài đã nói: "chẳng phải các ông..." v.v... Bằng câu "thực hiện sự chia rẽ bằng lời nói bên tai", điều này chỉ ra rằng: việc trình bày công khai các sự việc gây chia rẽ là vohāro, còn việc thông báo một cách bí mật ý định đã quyết của mình ở đó là anussāvana.

ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏန္တိ တေဟိ သံဃဘေဒသိဒ္ဓိတော ဝုတ္တံ, ဣတရေ ပန တေသံ သမ္ဘာရဘူတာ. တေနာဟ – ‘‘ဝေါဟာရာ’’တိအာဒိ. တတ္ထာတိ ဝေါဟရဏေ. စုတိအနန္တရံ ဖလံ အနန္တရံ နာမ, တသ္မိံ အနန္တရေ နိယုတ္တာနိ, တန္နိဗ္ဗတ္တနေန အနန္တရကရဏသီလာနိ, အနန္တရပ္ပယောဇနာနိ စာတိ အာနန္တရိယာနိ, တာနိ ဧဝ ကမ္မာနီတိ အာနန္တရိယကမ္မာနိ.

Chính nghiệp hoặc sự đề xướng là tiêu chuẩn, điều này được nói do sự thành tựu của việc phá hòa hợp Tăng là nhờ vào chúng. Còn những yếu tố khác là thành phần của chúng. Do đó, ngài đã nói: "vohārā" v.v... Tattha có nghĩa là trong sự tuyên bố. Quả báo ngay sau khi chết được gọi là anantara. Những nghiệp được gắn liền với quả báo vô gián ấy, có tính chất tạo ra quả báo vô gián do sự thành tựu của chúng, và có mục đích là quả báo vô gián, được gọi là ānantariyāni. Chính những nghiệp ấy là ānantariyakammāni (nghiệp vô gián).

ကမ္မတောတိ [Pg.213] ‘‘ဧဝံ အာနန္တရိယကမ္မံ ဟောတိ, ဧဝံ အာနန္တရိယကမ္မသဒိသ’’န္တိ ဧဝံ ကမ္မဝိဘာဂတော. ဒွါရတောတိ ကာယဒွါရတော. ကပ္ပဋ္ဌိတိယတောတိ ‘‘ဣဒံ ကပ္ပဋ္ဌိတိယဝိပါကံ, ဣဒံ န ကပ္ပဋ္ဌိတိယဝိပါက’’န္တိ ဧဝံ ကပ္ပဋ္ဌိတိယဝိဘာဂတော. ပါကသာဓာရဏာဒီဟီတိ ‘‘ဣဒမေတ္ထ ဝိပစ္စတိ, ဣဒံ န ဝိပစ္စတီ’’တိ ဝိပစ္စနဝိဘာဂတော, ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ သာဓာရဏာသာဓာရဏတော, အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝေဒနာဒိဝိဘာဂတော စ.

“Kammatoti” (về phương diện nghiệp) là: “Như vầy là nghiệp vô gián, như vầy là tương tự nghiệp vô gián,” như vậy là do sự phân loại nghiệp. “Dvāratoti” (về phương diện môn) là: do thân môn. “Kappaṭṭhitiyatoti” (về phương diện tồn tại suốt kiếp) là: “Nghiệp này có quả dị thục tồn tại suốt kiếp, nghiệp này không có quả dị thục tồn tại suốt kiếp,” như vậy là do sự phân loại về sự tồn tại suốt kiếp. “Pākasādhāraṇādīhīti” (về phương diện quả chung, v.v...) là: “Nghiệp này trổ quả ở đây, nghiệp này không trổ quả,” do sự phân loại về sự trổ quả, do sự chung và không chung của hàng tại gia và xuất gia, và do từ “ādi” (v.v...) nên còn có sự phân loại về thọ, v.v...

ကမ္မတော တာဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယသ္မာ မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတဿေဝ ကုသလဓမ္မာနံ တိက္ခဝိသဒဘာဝါပတ္တိ, ယထာ တိဏ္ဏံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဗောဓိတ္တယနိဗ္ဗတ္တိယံ, ဧဝံ မနုဿဘာဝေ ဌိတဿေဝ ဧဒိသာနံ အကုသလဓမ္မာနမ္ပိ တိက္ခဝိသဒဘာဝါပတ္တီတိ အာဟ – ‘‘မနုဿဘူတဿေဝါ’’တိ. ပါကတိကမနုဿာနမ္ပိ စ ကုသလဓမ္မာနံ ဝိသေသပ္ပတ္တိ ဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာဝုတ္တော စ အတ္ထော သမာနဇာတိယဿ ဝိကောပနေ ဂရုတရော, န တထာ ဝိဇာတိယဿာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘မနုဿဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ’’တိ. လိင်္ဂပရိဝတ္တေ စ သော ဧဝ ဧကကမ္မနိဗ္ဗတ္တော ဘဝင်္ဂပ္ပဗန္ဓော ဇီဝိတိန္ဒြိယပဗန္ဓော စ, န အညောတိ အာဟ – ‘‘အပိ ပရိဝတ္တလိင်္ဂ’’န္တိ. အရဟတ္တံ ပတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. တဿ ဝိပါကန္တိအာဒိ ကမ္မဿ အာနန္တရိယဘာဝသမတ္ထနံ. စတုက္ကောဋိယဉ္စေတ္ထ သမ္ဘဝတိ. တတ္ထ ပဌမာ ကောဋိ ဒဿိတာ, ဣတရာသု ဝိသင်္ကေတဘာဝံ ဒဿေတုံ – ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယဒိပိ တတ္ထ ဝိသင်္ကေတော, ကမ္မံ ပန ဂရုတရံ အာနန္တရိယသဒိသံ ဘာယိတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘ဘာရိယံ…ပေ… တိဋ္ဌတီ’’တိ. အယံ ပဉှောတိ ဉာပနိစ္ဆာနိဗ္ဗတ္တာ ကထာ.

Mối liên hệ là: “Trước hết, sự quyết đoán về phương diện nghiệp được nói đến.” Bởi vì sự đạt đến trạng thái sắc bén và trong sáng của các thiện pháp chỉ xảy ra đối với người đang ở trong thân phận làm người, giống như sự thành tựu ba loại Bồ-đề của ba vị Bồ-tát, cũng vậy, sự đạt đến trạng thái sắc bén và trong sáng của các bất thiện pháp tương tự cũng chỉ xảy ra đối với người đang ở trong thân phận làm người, nên ngài đã nói: “chỉ đối với người đã trở thành người.” Và sự đạt đến các thiện pháp đặc biệt của cả những người bình thường cũng nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong Chú giải Thiên Cung Sự. Và ý nghĩa đã được nói đến là (nghiệp) nặng hơn khi hãm hại người cùng loài, không như vậy đối với người khác loài, nên đã nói: “người mẹ hoặc người cha đã trở thành người.” Và khi có sự chuyển đổi giới tính, dòng hữu phần và dòng mạng căn được tạo ra bởi cùng một nghiệp ấy vẫn là một, không phải khác, nên ngài đã nói: “dù có chuyển đổi giới tính.” Ngay cả khi đã chứng đắc A-la-hán, phương pháp này cũng tương tự. (Câu) “Quả của nghiệp ấy...” v.v... là sự chứng minh cho tính chất vô gián của nghiệp. Và ở đây, bốn trường hợp có thể xảy ra. Trong đó, trường hợp thứ nhất đã được chỉ ra. Để chỉ ra sự không nhắm đến trong các trường hợp khác, (câu) “Còn người nào...” v.v... đã được nói. Mặc dù ở đó có sự không nhắm đến, nhưng nghiệp ấy lại nặng hơn, tương tự nghiệp vô gián, đáng sợ, nên ngài đã nói: “nặng nề... cho đến... tồn tại.” Đây là lời nói được tạo ra bởi sự quyết định của bậc trí.

အဘိသန္ဓိနာတိ အဓိပ္ပာယေန. အာနန္တရိယံ ဖုသတီတိ မရဏာဓိပ္ပာယေနေဝ အာနန္တရိယဝတ္ထုနော ဝိကောပိတတ္တာ ဝုတ္တံ. အာနန္တရိယံ န ဖုသတီတိ အာနန္တရိယဝတ္ထုအဘာဝတော အာနန္တရိယံ န ဟောတိ. သဗ္ဗတ္ထ ဟိ ပုရိမံ အဘိသန္ဓိစိတ္တံ အပ္ပမာဏံ, ဝဓကစိတ္တံ ပန တဒါရမ္မဏံ ဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ အာနန္တရိယဘာဝေ ပမာဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သင်္ဂါမစတုက္ကံ သမ္ပတ္တဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ယော ဟိ ပရသေနာယ အညဉ္စ ယောဓံ ပိတရဉ္စ ကမ္မံ ကရောန္တေ ဒိသွာ ယောဓဿ ဥသုံ ခိပတိ ‘‘ဧတံ ဝိဇ္ဈိတွာ မမ ပိတရံ ဝိဇ္ဈိဿတီ’’တိ, ယထာဓိပ္ပာယံ ဂတေ ပိတုဃာတကော ဟောတိ. ‘‘ယောဓေ ဝိဒ္ဓေ မမ ပိတာ ပလာယိဿတီ’’တိ ခိပတိ, ဥသုံ အယထာဓိပ္ပာယံ ဂန္တွာ ပိတရံ မာရေတိ, ဝေါဟာရဝသေန ပိတုဃာတကောတိ ဝုစ္စတိ, အာနန္တရိယံ ပန နတ္ထီတိ. စောရစတုက္ကံ ပန ယော ‘‘စောရံ မာရေဿာမီ’’တိ [Pg.214] စောရဝေသေန ဂစ္ဆန္တံ ပိတရံ မာရေတိ, အာနန္တရိယံ ဖုသတီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေနေဝါတိ တေနေဝ ပယောဂေန. အရဟန္တဃာတကော ဟောတိယေဝါတိ အရဟတော မာရိတတ္တာ ဝုတ္တံ, ပုထုဇ္ဇနဿေဝ တံ ဒိန္နံ ဟောတီတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပာယော – ယထာ ဝဓကစေတနာ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာပိ ပဗန္ဓဝိစ္ဆေဒနဝသေန ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တတိ, န ဧဝံ စာဂစေတနာ. သာ ဟိ စဇိတဗ္ဗဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စဇနမတ္တမေဝ ဟောတိ, အညသန္တကဘာဝကရဏဉ္စ တဿ စဇနံ, တသ္မာ ယဿ တံ သန္တကံ ကတံ, တဿေဝ ဒိန္နံ ဟောတီတိ.

“Abhisandhinā” nghĩa là với chủ ý. “Phạm tội vô gián” được nói đến do đã hãm hại đối tượng của nghiệp vô gián với chính chủ ý giết. “Không phạm tội vô gián” là do không có đối tượng của nghiệp vô gián nên không có tội vô gián. Thật vậy, ở khắp nơi, tâm chủ ý ban đầu không phải là thước đo; nhưng tâm sát hại, đối tượng của nó, và mạng căn mới là thước đo trong việc (xác định) tính chất vô gián, cần phải được hiểu như vậy. Bốn trường hợp về chiến trận nên được kết hợp theo sự thành tựu. Thật vậy, người nào thấy một chiến binh khác và cha mình đang chiến đấu trong quân địch, bèn bắn một mũi tên vào người chiến binh (với ý nghĩ) “bắn trúng người này rồi sẽ bắn trúng cha ta”, nếu (mũi tên) đi đúng theo chủ ý thì người ấy trở thành kẻ giết cha. (Nếu) bắn (với ý nghĩ) “khi chiến binh bị bắn, cha ta sẽ bỏ chạy”, nhưng mũi tên đi không đúng chủ ý và giết chết người cha, thì theo cách nói thông thường, người ấy được gọi là kẻ giết cha, nhưng không có tội vô gián. Còn bốn trường hợp về tên cướp, người nào (với ý nghĩ) “ta sẽ giết tên cướp” mà giết chết người cha đang đi trong lốt của tên cướp, thì nên được kết hợp với (câu) “phạm tội vô gián” v.v... “Teneva” nghĩa là bằng chính hành động đó. “Trở thành kẻ giết A-la-hán” được nói đến do đã giết một vị A-la-hán. Trong câu “vật ấy được xem là đã cúng dường cho phàm nhân”, chủ ý ở đây là: Giống như tư tâm sát hại, dù có đối tượng hiện tại, vẫn diễn tiến bằng cách lấy mạng căn làm đối tượng theo cách cắt đứt dòng tương tục, nhưng tư tâm xả thí thì không như vậy. Tư tâm ấy, sau khi lấy vật cần xả thí làm đối tượng, chỉ đơn thuần là sự từ bỏ, và sự từ bỏ của nó chính là việc làm cho (vật ấy) trở thành sở hữu của người khác. Do đó, vật ấy được xem là đã cúng dường cho người nào mà nó được làm thành sở hữu của người ấy.

လောဟိတံ သမောသရတီတိ အဘိဃာတေန ပကုပ္ပမာနံ သဉ္စိတံ ဟောတိ. မဟန္တတရန္တိ ဂရုတရံ. သရီရပ္ပဋိဇဂ္ဂနေ ဝိယာတိ သတ္ထုရူပကာယပ္ပဋိဇဂ္ဂနေ ဝိယ.

“Làm cho máu tụ lại” nghĩa là (máu) bị kích động do va chạm nên tích tụ lại. “Mahantataraṃ” nghĩa là nặng hơn. “Sarīrappaṭijaggane viya” nghĩa là giống như việc chăm sóc sắc thân của bậc Đạo Sư.

အသန္နိပတိတေတိ ဣဒံ သာမဂ္ဂိယဒီပနံ. ဘေဒေါ စ ဟောတီတိ သံဃဿ ဘေဒေါ စ ဟောတိ. ဝဋ္ဋတီတိ သညာယာတိ ‘‘ဤဒိသံ ကရဏံ သံဃဘေဒါယ န ဟောတီ’’တိ သညာယ. တထာ နဝတော ဦနပရိသာယာတိ နဝတော ဦနပရိသာယ ကရောန္တဿ တထာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တထာတိ စ ဣမိနာ ‘‘န အာနန္တရိယကမ္မ’’န္တိ ဣမံ အာကဍ္ဎတိ, န ပန ‘‘ဘေဒေါဝ ဟောတီ’’တိ ဣဒံ. ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဟိ နဝန္နမေဝ ဝသေန သံဃဘေဒေါ. ဓမ္မဝါဒိနော အနဝဇ္ဇာတိ ယထာဓမ္မံ အနဝဋ္ဌာနတော. သံဃဘေဒဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ သံဃရာဇိ.

“Asannipatite” (khi chưa hội họp) là sự chỉ rõ về sự hòa hợp. “Và có sự chia rẽ” nghĩa là và có sự chia rẽ Tăng chúng. “Với tưởng rằng được phép” là với tưởng rằng “việc làm như thế này không dẫn đến chia rẽ Tăng chúng”. “Cũng vậy, đối với hội chúng ít hơn chín vị” nên được kết hợp là “cũng vậy đối với người thực hiện trong hội chúng ít hơn chín vị”. Và bằng từ “cũng vậy” này, nó kéo theo câu “không phải là nghiệp vô gián”, chứ không phải câu “chỉ có sự chia rẽ”. Thật vậy, theo giới hạn thấp nhất, sự chia rẽ Tăng chúng chỉ xảy ra với (ít nhất) chín vị. “Người nói đúng Pháp không có tội” là do không đứng vững trong những gì không đúng Pháp. Giai đoạn đầu của sự chia rẽ Tăng chúng là sự rạn nứt trong Tăng chúng.

ကာယဒွါရမေဝ ပူရေန္တိ ကာယကမ္မဘာဝေနေဝ လက္ခိတဗ္ဗတော. သဏ္ဌဟန္တေဟိ ကပ္ပေ…ပေ… မုစ္စတီတိ ဣဒံ ကပ္ပဋ္ဌကထာယ (ကထာ. ၆၅၄ အာဒယော) န သမေတိ. တတ္ထ ဟိ အဋ္ဌကထာယ (ကထာ. အဋ္ဌ. ၆၅၄-၆၅၇) ဝုတ္တံ – ‘‘အာပါယိကောတိ ဣဒံ သုတ္တံ ယံ သော ဧကံ ကပ္ပံ အသီတိဘာဂေ ကတွာ တတော ဧကဘာဂမတ္တံ ကာလံ တိဋ္ဌေယျ, တံ အာယုကပ္ပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. ကပ္ပဝိနာသေယေဝါတိ စ အာယုကပ္ပဝိနာသေ ဧဝါတိ အတ္ထေ သတိ နတ္ထိ ဝိရောဓော. ဧတ္ထ စ သဏ္ဌဟန္တေတိ ဣဒမ္ပိ ‘‘သွေဝ ဝိနဿိဿတီ’’တိ ဝိယ အဘူတပရိကပ္ပဝသေန ဝုတ္တံ. ဧကဒိဝသမေဝ နိရယေ ပစ္စတိ, တတော ပရံ ကပ္ပာဘာဝေ အာယုကပ္ပဿပိ အဘာဝတောတိ အဝိရောဓတော အတ္ထယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သေသာနီတိ သံဃဘေဒတော အညာနိ အာနန္တရိယကမ္မာနိ.

“Chỉ hoàn thành qua thân môn” là do chúng chỉ được ghi nhận là thân nghiệp. Câu “khi các kiếp đang tồn tại... cho đến... được giải thoát” này không phù hợp với Chú giải Kathāvatthu. Thật vậy, trong Chú giải ấy đã nói: “Kinh nói rằng ‘bị đọa địa ngục’ này, rằng người ấy sẽ tồn tại trong một khoảng thời gian bằng một phần tám mươi của một kiếp, là nói đến tuổi thọ kiếp”. Và khi có ý nghĩa là “chỉ khi tuổi thọ kiếp bị hủy diệt”, thì không có sự mâu thuẫn. Và ở đây, từ “saṇṭhahante” (đang tồn tại) này cũng được nói theo cách giả định điều không có thật, giống như câu “nó sẽ tự hủy diệt vào ngày mai”. (Người ấy) chỉ bị nấu trong địa ngục một ngày, sau đó do không có kiếp nên cũng không có tuổi thọ kiếp, sự giải thích ý nghĩa không mâu thuẫn nên được hiểu như vậy. “Sesāni” (các nghiệp còn lại) là các nghiệp vô gián khác ngoài nghiệp chia rẽ Tăng chúng.

ယဒိ တာနိ အဟောသိကမ္မသင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ သတိ ကထံ နေသံ အာနန္တရိယတာ စုတိအနန္တရံ ဝိပါကဒါနာဘာဝတော. အထ သတိ ဖလဒါနေ စုတိအနန္တရော [Pg.215] ဧဝ ဧတေသံ ဖလကာလော, န အညောတိ ဖလကာလနိယမေန နိယတတာ ဣစ္ဆိတာ, န ဖလဒါနနိယမေန. ဧဝမ္ပိ နိယတဖလကာလာနံ အညေသမ္ပိ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာနဉ္စ နိယတတာ အာပဇ္ဇေယျ, တသ္မာ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာနံ ပစ္စယန္တရဝိကလတာဒီဟိ အဝိပစ္စမာနာနမ္ပိ အတ္တနော သဘာဝေန ဝိပါကဓမ္မတာ ဝိယ ဗလဝတာ အာနန္တရိယေန ဝိပါကေ ဒိန္နေ အဝိပစ္စမာနာနမ္ပိ အာနန္တရိယာနံ ဖလဒါနေ နိယတသဘာဝါ အာနန္တရိယသဘာဝါ စ ပဝတ္တီတိ အတ္တနော သဘာဝေန ဖလဒါနနိယမေနေဝ နိယတာ အာနန္တရိယတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဝဿဉ္စ အာနန္တရိယသဘာဝါ တတော ဧဝ နိယတသဘာဝါ စ တေသံ ပဝတ္တီတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗမေတံ, အညဿ ဗလဝတော အာနန္တရိယဿ အဘာဝေ သတိ စုတိအနန္တရံ ဧကန္တေန ဖလဒါနတော.

Nếu các nghiệp ấy đi đến sự kể là nghiệp vô hiệu, khi là như vậy, làm thế nào có được tính chất vô gián của các nghiệp ấy do vì không có sự cho quả ngay sau khi chết? Lại nữa, trong khi có sự cho quả, thời điểm cho quả của các nghiệp ấy chính là ngay sau khi chết, không phải là (thời điểm) khác. Do đó, tính chất nhất định được mong muốn là do sự quy định về thời điểm cho quả, không phải do sự quy định về sự cho quả. Ngay cả như vậy, tính chất nhất định cũng sẽ xảy ra đối với các nghiệp sanh báo và hiện báo khác có thời điểm cho quả đã được quy định. Do đó, giống như các pháp có quả báo, mặc dù không trổ quả do sự thiếu sót các duyên khác v.v..., vẫn có tính chất là pháp có quả báo do tự tánh của nó, cũng vậy, khi quả báo được cho bởi một nghiệp vô gián có sức mạnh, các nghiệp vô gián khác mặc dù không trổ quả, sự vận hành của chúng vẫn có tự tánh nhất định trong việc cho quả và có tự tánh vô gián. Vì thế, cần phải hiểu rằng tính chất vô gián là nhất định do chính sự quy định về sự cho quả theo tự tánh của nó. Và chắc chắn rằng sự vận hành của các nghiệp ấy có tự tánh vô gián và do đó có tự tánh nhất định, điều này cần được chấp nhận, bởi vì khi không có nghiệp vô gián nào khác mạnh hơn, nó chắc chắn cho quả ngay sau khi chết.

နနု ဧဝံ အညေသမ္ပိ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာနံ အညသ္မိံ ဝိပါကဒါယကေ အသတိ စုတိအနန္တရမေဝ ဧကန္တေန ဖလဒါနတော နိယတသဘာဝါ အာနန္တရိယသဘာဝါ စ ပဝတ္တိ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ အသမာနဇာတိကေန စေတောပဏိဓိဝသေန ဥပဃာတကေန စ နိဝတ္တေတဗ္ဗဝိပါကတ္တာ အနန္တရေ ဧကန္တဖလဒါယကတ္တာဘာဝါ, န ပန အာနန္တရိယာနံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနိ ဝိယ အသမာနဇာတိကံ ဖလနိဝတ္တကံ အတ္ထိ သဗ္ဗာနန္တရိယာနံ အဝီစိဖလတ္တာ, န စ ဟေဋ္ဌူပပတ္တိံ ဣစ္ဆတော သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိယ ဥပရူပပတ္တိဇနကကမ္မဖလံ အာနန္တရိယဖလံ နိဝတ္တေတုံ သမတ္ထော စေတောပဏိဓိ အတ္ထိ အနိစ္ဆန္တဿေဝ အဝီစိပါတနတော, န စ အာနန္တရိယောပဃာတကံ ကိဉ္စိ ကမ္မံ အတ္ထိ, တသ္မာ တေသံယေဝ အနန္တရေ ဧကန္တဝိပါကဇနကသဘာဝါ ပဝတ္တီတိ. အနေကာနိ စ အာနန္တရိယာနိ ကတာနိ ဧကန္တေန ဝိပါကေ နိယတသဘာဝတ္တာ ဥပရတာဝိပစ္စနသဘာဝါသင်္ကတ္တာ နိစ္ဆိတာနိ သဘာဝတော နိယတာနေဝ. တေသု ပန သမာနသဘာဝေသု ဧကေန ဝိပါကေ ဒိန္နေ ဣတရာနိ အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဿ တေနေဝ ကတတ္တာ န ဒုတိယံ တတိယမ္ပိ စ ပဋိသန္ဓိံ ကရောန္တိ, န သမတ္ထတာဝိဃာတတ္တာတိ နတ္ထိ တေသံ အာနန္တရိယကတာနိဝတ္တိ, ဂရုဂရုတရဘာဝေါ ပန တေသံ လဗ္ဘတေဝါတိ သံဃဘေဒဿ သိယာ ဂရုတရဘာဝေါတိ ‘‘ယေန…ပေ… ဝိပစ္စတီ’’တိ အာဟ. ဧကဿ ပန အညာနိ ဥပတ္ထမ္ဘကာနိ ဟောန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတီတိ ဝစနေန ဣတရေသံ ပဝတ္တိဝိပါကဒါယိတာ အနုညာတာ ဝိယ ဒိဿတိ. နော ဝါ တထာ သီလဝတီတိ ယထာ ပိတာ သီလဝါ, တထာ သီလဝတီ [Pg.216] နော ဝါ ဟောတီတိ ယောဇနာ. သစေ မာတာ သီလဝတီ, မာတုဃာတော ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတီတိ ယောဇနာ.

Chẳng phải như vậy, đối với các nghiệp sanh báo khác, khi không có nghiệp cho quả khác, sự vận hành có tự tánh nhất định và tự tánh vô gián cũng sẽ xảy ra do việc cho quả một cách chắc chắn ngay sau khi chết hay sao? (Đáp:) Không xảy ra, vì quả báo có thể bị ngăn chặn bởi nghiệp hủy hoại và bởi sự tác ý thuộc loại không đồng đẳng, do đó không có tính chất cho quả một cách chắc chắn trong lúc kế liền. Trái lại, đối với các nghiệp vô gián, không có nghiệp ngăn chặn quả báo thuộc loại không đồng đẳng, giống như các thiền thứ hai v.v... đối với thiền thứ nhất v.v..., vì tất cả các nghiệp vô gián đều có quả là địa ngục A-tỳ. Và cũng không có sự tác ý nào có khả năng ngăn chặn quả của nghiệp vô gián, là quả của nghiệp sanh lên cõi trên, giống như sự tác ý của người có giới đức mong muốn sanh xuống cõi dưới, vì nó ném vào địa ngục A-tỳ ngay cả đối với người không mong muốn. Và cũng không có nghiệp nào hủy hoại được nghiệp vô gián. Do đó, chỉ có các nghiệp ấy mới có sự vận hành với tự tánh sanh ra quả báo chắc chắn trong lúc kế liền. Và nhiều nghiệp vô gián đã được tạo, chúng được xác định là nhất định do tự tánh, vì có tự tánh nhất định trong việc cho quả một cách chắc chắn và không bị tính đến là có tự tánh ngưng lại mà không trổ quả. Tuy nhiên, trong số các nghiệp có tự tánh tương đồng ấy, khi một nghiệp đã cho quả, các nghiệp còn lại không tạo ra sự tái sanh thứ hai hay thứ ba, vì phận sự cần phải làm của chúng đã được thực hiện bởi chính nghiệp kia, chứ không phải do năng lực bị tổn hại. Do đó, không có sự thoái lui của nghiệp vô gián đã được tạo. Tuy nhiên, trạng thái nặng và nặng hơn của chúng vẫn có được. Do đó, nghiệp chia rẽ Tăng chúng có thể là nặng hơn, nên đã nói: ‘Do nghiệp nào… cho đến… nó trổ quả.’ Cần phải được thấy rằng các nghiệp khác trở thành nghiệp hỗ trợ cho một nghiệp (cho quả). Qua lời nói ‘nó trổ quả theo cách tái sanh,’ dường như sự cho quả trong dòng sinh hữu của các nghiệp khác được cho phép. ‘Hoặc không có giới đức như vậy’ có nghĩa là: giống như người cha có giới đức, người mẹ cũng có giới đức hoặc không. Nếu người mẹ có giới đức, tội giết mẹ sẽ trổ quả theo cách tái sanh, đây là sự liên kết.

ပကတတ္တောတိ အနုက္ခိတ္တော. သမာနသံဝါသကောတိ အပါရာဇိကော. သမာနသီမာယန္တိ ဧကသီမာယံ.

‘Pakatatto’ có nghĩa là không bị đình chỉ. ‘Samānasaṃvāsako’ có nghĩa là không phạm tội bất cộng trụ. ‘Samānasīmāyaṃ’ có nghĩa là trong cùng một giới.

၂၇၆. သတ္ထု ကိစ္စံ ကာတုံ အသမတ္ထောတိ ယံ သတ္ထာရာ ကာတဗ္ဗကိစ္စံ အနုသာသနာဒိ, နံ ကာတုံ အသမတ္ထောတိ ဘဂဝန္တံ ပစ္စက္ခာယ. အညံ တိတ္ထကရန္တိ အညံ သတ္ထာရံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

276. ‘Không có khả năng làm phận sự của bậc Đạo Sư’ có nghĩa là không có khả năng làm phận sự cần phải được làm bởi bậc Đạo Sư, như là giáo huấn v.v..., (điều này được nói) sau khi đã từ bỏ Đức Thế Tôn. ‘Một vị giáo chủ ngoại đạo khác’ có nghĩa là một bậc đạo sư khác. Điều này đã được nói rằng –

‘‘တိတ္ထံ ဇာနိတဗ္ဗံ, တိတ္ထကရော ဇာနိတဗ္ဗော, တိတ္ထိယာ ဇာနိတဗ္ဗာ, တိတ္ထိယသာဝကာ ဇာနိတဗ္ဗာ. တတ္ထ တိတ္ထံ နာမ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော. ဧတ္ထ ဟိ သတ္ထာ တရန္တိ ဥပ္လဝန္တိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောန္တိ, တသ္မာ တိတ္ထန္တိ ဝုစ္စန္တိ. တာဒိသာနံ ဒိဋ္ဌီနံ ဥပ္ပာဒေတာ တိတ္ထကရော နာမ ပူရဏကဿပါဒိကော. တဿ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိတာ တိတ္ထိယာ နာမ. တေ ဟိ တိတ္ထေ ဇာတာတိ တိတ္ထိယာ. ယထာဝုတ္တံ ဝါ ဒိဋ္ဌိဂတသင်္ခါတံ တိတ္ထံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ တိတ္ထိကာ, တိတ္ထိကာ ဧဝ တိတ္ထိယာ. တေသံ ပစ္စယဒါယကာ တိတ္ထိယသာဝကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၀).

‘Bến nước cần được biết, người tạo ra bến nước cần được biết, người theo bến nước cần được biết, người đệ tử của người theo bến nước cần được biết. Trong ấy, bến nước (titthaṃ) là sáu mươi hai tà kiến. Ở đây, chúng sanh vượt qua, trôi nổi, trồi lên lặn xuống, do đó chúng được gọi là bến nước. Người tạo ra các tà kiến như vậy được gọi là người tạo ra bến nước (titthakaro), như là Pūraṇa Kassapa v.v... Những người đã xuất gia sau khi chấp nhận học thuyết của vị ấy được gọi là người theo bến nước (titthiyā). Họ được gọi là titthiyā vì sanh ra ở bến nước. Hoặc, những người này có bến nước được gọi là tà kiến đã được nói đến, nên là titthikā; titthikā chính là titthiyā. Những người cúng dường vật dụng cho họ cần được biết là những người đệ tử của người theo bến nước (titthiyasāvakā).’ (ma. ni. aṭṭha. 1.140).

၂၇၇. အဘိဇာတိအာဒီသု ပကမ္ပနဒေဝတူပသင်္ကမနာဒိနာ ဇာတစက္ကဝါဠေန သမာနယောဂက္ခမံ ဒသသဟဿပရိမာဏံ စက္ကဝါဠံ ဇာတိခေတ္တံ. သရသေနေဝ အာဏာပဝတ္တနဋ္ဌာနံ အာဏာခေတ္တံ. ဝိသယဘူတံ ဌာနံ ဝိသယခေတ္တံ. ဒသသဟဿီ လောကဓာတူတိ ဣမာယ လောကဓာတုယာ သဒ္ဓိံ ဣမံ လောကဓာတုံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု. တတ္တကာနံယေဝ ဇာတိခေတ္တဘာဝေါ ဓမ္မတာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ပရိဂ္ဂဟဝသေနာ’’တိ ကေစိ, ‘‘သဗ္ဗေသံယေဝ ဗုဒ္ဓါနံ တတ္တကံယေဝ ဇာတိခေတ္တံ တန္နိဝါသီနံယေဝ ဒေဝတာနံ ဓမ္မာဘိသမယော’’တိ စ ဝဒန္တိ. မာတုကုစ္ဆိ ဩက္ကမနကာလာဒီနံ ဆန္နံ ဧဝ ဂဟဏံ နိဒဿနမတ္တံ မဟာဘိနီဟာရာဒိကာလေပိ တဿ ပကမ္ပနဿ လဗ္ဘနတော. အာဏာခေတ္တံ နာမ ယံ ဧကဇ္ဈံ သံဝဋ္ဋတိ ဝိဝဋ္ဋတိ စ, အာဏာ ပဝတ္တတိ အာဏာယ တန္နိဝါသိဒေဝတာနံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆနေန, တဉ္စ ခေါ ကေဝလံ ဗုဒ္ဓါနံ အာနုဘာဝေနေဝ, န အဓိပ္ပာယဝသေန. အဓိပ္ပာယဝသေန [Pg.217] ပန ‘‘ယာဝတာ ဝါ ပန အာကင်္ခေယျာ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၁) ဝစနတော တတော ပရမ္ပိ အာဏာ ဝတ္တေယျေဝ.

277. Trong các sự kiện như là sự đản sanh cao quý v.v..., trường sanh (jātikhettaṃ) là thế giới hệ một vạn cõi có khả năng chịu đựng cùng một ách với thế giới hệ nơi đản sanh, do sự chấn động, sự viếng thăm của chư thiên v.v... Trường oai lệnh (āṇākhettaṃ) là nơi mà oai lệnh lưu hành chỉ bằng âm thanh. Trường đối tượng (visayakhettaṃ) là nơi trở thành đối tượng (của trí tuệ). ‘Thế giới hệ một vạn cõi’ là thế giới hệ một vạn cõi đứng bao quanh thế giới hệ này, cùng với thế giới hệ này. Việc chỉ có chừng ấy là trường sanh cần được hiểu là do quy luật tự nhiên. Một số vị nói: ‘Là do sự bao gồm,’ và ‘Đối với tất cả các vị Phật, chỉ có chừng ấy là trường sanh, và chỉ có chư thiên trú ngụ ở đó mới chứng ngộ Chánh pháp.’ Việc chỉ đề cập đến sáu thời điểm như là lúc nhập vào thai mẹ v.v... chỉ là sự nêu ví dụ, vì sự chấn động ấy cũng có được vào lúc đại nguyện v.v... Trường oai lệnh là nơi cùng hoại và cùng thành, nơi oai lệnh lưu hành do được chư thiên trú ngụ ở đó cúi đầu tiếp nhận, và điều này chỉ do oai lực của các vị Phật, không phải do ý muốn. Tuy nhiên, về phương diện ý muốn, theo câu nói ‘cho đến nơi nào ngài mong muốn’ (a. ni. 3.81), oai lệnh vẫn có thể lưu hành xa hơn nữa.

န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထီတိ ‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ, သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိအာဒိံ (မ. နိ. ၁.၂၈၅; မဟာဝ. ၁၁; ကထာ. ၄၀၅) ဣမိဿာ လောကဓာတုယာ ဌတွာ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ကိံ ပနာဝုသော, သာရိပုတ္တ, အတ္ထေတရဟိ အညေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဂဝတာ သမသမာ သမ္ဗောဓိယန္တိ, ဧဝံ ပုဋ္ဌော အဟံ, ဘန္တေ, ‘နော’တိ ဝဒေယျ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၆၁) ဝတွာ တဿ ကာရဏံ ဒဿေတုံ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော, ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျု’’န္တိ ဣမံ သုတ္တံ (အ. နိ. ၁.၂၇၇; ဝိဘ. ၈၀၉; မ. နိ. ၃.၁၂၉; မိ. ပ. ၅.၁.၁) အာဟရန္တေန ဓမ္မသေနာပတိနာ စ ဗုဒ္ဓခေတ္တဘူတံ ဣမံ လောကဓာတုံ ဌပေတွာ အညတ္ထ အနုပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော.

Về việc (hai vị Phật) không sanh khởi thì có (lý do). Ý nghĩa là: Bởi đức Thế Tôn, người đã đứng trong thế giới hệ này mà nói rằng: ‘Ta không có thầy, người bằng ta không có,’ v.v... và bởi vị Tướng quân Chánh pháp, người đã nói rằng: ‘Bạch đức Thế Tôn, khi được hỏi rằng: Này hiền giả Sāriputta, hiện nay có các vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác ngang bằng với đức Thế Tôn về sự giác ngộ chăng? Con sẽ trả lời là ‘không’.’ và để chỉ ra nguyên nhân của điều ấy, đã dẫn ra bài kinh này: ‘Đây là điều không thể có, là điều không xảy ra, việc trong một thế giới hệ có hai vị A-la-hán Chánh Đẳng Giác sanh khởi không trước không sau.’, thì việc không sanh khởi đã được nói đến là (chỉ) trong thế giới hệ này vốn là Phật địa, chứ không phải ở nơi nào khác.

ဧကတောတိ သဟ, ဧကသ္မိံ ကာလေတိ အတ္ထော, သော ပန ကာလော ကထံ ပရိစ္ဆိန္နောတိ စရိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနာတိ ဒဿေန္တော, ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. အနစ္ဆရိယတ္တာတိ ဒွီသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု အစ္ဆရိယတ္တာဘာဝတောတိ အတ္ထော. ဒွီသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု အနစ္ဆရိယတာ, ကိမင်္ဂံ ပန ဗဟူသူတိ ဒဿေန္တော, ‘‘ယဒိ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ဗုဒ္ဓါ နာမ မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏံ ဝိယ ဧကသဒိသာတိ တေသံ ဒေသနာပိ ဧကရသာ ဧကဓာတိ အာဟ – ‘‘ဒေသနာယ စ ဝိသေသာဘာဝတော’’တိ. ဧတေနပိ အနစ္ဆရိယတ္တမေဝ သာဓေတိ. ဝိဝါဒဘာဝတောတိ ဧတေန ဝိဝါဒါဘာဝတ္ထံ ဒွေ ဗုဒ္ဓါ ဧကတော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေတိ. ဧတံ ကာရဏန္တိ ဧတံ အနစ္ဆရိယတာဒိကာရဏံ. တတ္ထာတိ မိလိန္ဒပဉှေ.

‘Ekato’ (cùng lúc) là ‘saha’ (cùng với), nghĩa là trong cùng một thời điểm. Để chỉ ra rằng thời điểm ấy được xác định như thế nào, (ngài đã nói) ‘tatthā’ v.v..., (nghĩa là) kể từ lúc thọ sanh trong kiếp chót cho đến khi Bát-Niết-bàn với di tích. ‘Anacchariyattā’ (vì không phải là điều kỳ diệu) có nghĩa là vì không có sự kỳ diệu khi cả hai vị cùng sanh khởi. Để chỉ ra rằng: ‘Khi cả hai vị cùng sanh khởi đã là không kỳ diệu, huống nữa là nhiều vị,’ (ngài đã nói) ‘yadi ca’ v.v... (Ngài) đã nói ‘desanāya ca visesābhāvato’ (và vì không có sự khác biệt trong lời dạy) (với ý rằng) các vị Phật thì giống hệt nhau như vàng đã được chia ở giữa, nên lời dạy của các ngài cũng có cùng một vị, cùng một bản chất. Bằng điều này, ngài cũng chứng minh chính sự không kỳ diệu. ‘Vivādabhāvatoti’ (vì sẽ có sự tranh cãi). Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng hai vị Phật không sanh khởi cùng lúc để không có sự tranh cãi. ‘Etaṃ kāraṇaṃ’ (nguyên nhân này) là nguyên nhân về sự không kỳ diệu, v.v... ‘Tattha’ (ở đó) là trong Milindapañha (Mi Tiên Vấn Đáp).

ဧကံ ဧဝ ဗုဒ္ဓံ ဓာရေတီတိ ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ. ဧတေန ဧဝံသဘာဝါ ဧတေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ, ယေန ဒုတိယဗုဒ္ဓဂုဏေ ဓာရေတုံ အသမတ္ထာ အယံ လောကဓာတူတိ ဒဿေတိ. ပစ္စယဝိသေသနိပ္ဖန္နာနဉှိ ဂုဏဓမ္မာနံ ဘာရိယော ဝိသေသော မဟာပထဝိယာပိ ဒုဿဟောတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. တထာ ဟိ အဘိသမ္ဗောဓိသမယေ ဥပဂတဿ လောကနာထဿ ဂုဏဘာရံ ဗောဓိရုက္ခဿ တီသုပိ ဒိသာသု မဟာပထဝီ သန္ဓာရေတုံ နာသက္ခိ. တသ္မာ ‘‘န ဓာရေယျာ’’တိ ဝတွာ တမေဝ အဓာရဏံ ပရိယာယန္တရေဟိ ပကာသေန္တော ‘‘စလေယျာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စလေယျာတိ ပရိပ္ဖန္ဒေယျ. ကမ္ပေယျာတိ ပဝေဓေယျ[Pg.218]. နမေယျာတိ ဧကပဿေန နမေယျ. ဩနမေယျာတိ ဩသီဒေယျ. ဝိနမေယျာတိ ဝိဝိဓံ ဣတော စိတော စ နမေယျ. ဝိကိရေယျာတိ ဝါတေန ထုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဝိပ္ပကိရေယျ. ဝိဓမေယျာတိ ဝိနဿေယျ. ဝိဒ္ဓံသေယျာတိ သဗ္ဗသော ဝိဒ္ဓသ္တာ ဘဝေယျ. တထာဘူတာ စ န ကတ္ထစိ တိဋ္ဌေယျာတိ အာဟ – ‘‘န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျာ’’တိ.

‘Ekabuddhadhāraṇī’ (chỉ mang một vị Phật) là (thế giới hệ) chỉ mang một vị Phật mà thôi. Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng các đức hạnh của chư Phật có bản chất như vậy, do đó thế giới hệ này không có khả năng mang nổi các đức hạnh của vị Phật thứ hai. Thật vậy, có thể hiểu rằng sự khác biệt to lớn của các phẩm chất đức hạnh được tạo ra bởi các duyên đặc biệt thì ngay cả đại địa cũng khó mang nổi. Thật vậy, vào lúc chứng đắc Chánh Đẳng Giác, đại địa đã không thể nâng đỡ nổi gánh nặng đức hạnh của bậc Lãnh đạo Thế gian, người đã đến (cội Bồ-đề), ở cả ba hướng của cây Bồ-đề. Do đó, sau khi nói ‘sẽ không mang nổi,’ để làm sáng tỏ chính sự không mang nổi ấy bằng những cách nói khác, ngài đã nói ‘sẽ rung chuyển’ v.v... Trong đó, ‘caleyyā’ là sẽ dao động. ‘Kampeyyā’ là sẽ chấn động. ‘Nameyyā’ là sẽ nghiêng về một bên. ‘Onameyyā’ là sẽ sụp xuống. ‘Vinameyyā’ là sẽ nghiêng ngả nhiều cách, chỗ này chỗ kia. ‘Vikireyyā’ là sẽ tan rã như một nắm trấu bị gió thổi. ‘Vidhameyyā’ là sẽ bị hủy diệt. ‘Viddhaṃseyyā’ là sẽ bị phá hủy hoàn toàn. Và (ngài) đã nói ‘sẽ không thể đứng vững’ (với ý rằng) khi đã như vậy thì sẽ không thể đứng vững ở bất cứ đâu.

ဣဒါနိ တတ္ထ နိဒဿနံ ဒဿေန္တော, ‘‘ယထာ, မဟာရာဇာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧကေ ပုရိသေတိ ဧကသ္မိံ ပုရိသေ. သမုပါဒိကာတိ သမံ ဥဒ္ဓံ ပဇ္ဇတိ ပဝတ္တတီတိ သမုပါဒိကာ, ဥဒကဿ ဥပရိ သမံ ဂါမိနီတိ အတ္ထော. ‘‘သမုပ္ပာဒိကာ’’တိပိ ပဌန္တိ, အယမေဝတ္ထော. ဝဏ္ဏေနာတိ သဏ္ဌာနေန. ပမာဏေနာတိ အာရောဟေန. ကိသထူလေနာတိ ကိသထူလဘာဝေန, ပရိဏာဟေနာတိ အတ္ထော. ဒွိန္နမ္ပီတိ ဒွေပိ, ဒွိန္နမ္ပိ ဝါ သရီရဘာရံ.

Bây giờ, để chỉ ra ví dụ về điều đó, ngài đã nói ‘ví như, tâu đại vương’ v.v... Trong đó, ‘eke purise’ (một người) là trong một người. ‘Samupādikā’ (chiếc thuyền nhỏ) là (thuyền) đi, tiến hành một cách thăng bằng ở trên, nghĩa là đi một cách thăng bằng trên mặt nước. Cũng có bản đọc là ‘samuppādikā’, ý nghĩa cũng như vậy. ‘Vaṇṇena’ (về hình sắc) là về hình dáng. ‘Pamāṇena’ (về kích thước) là về chiều cao. ‘Kisathūlenā’ (về sự ốm mập) là về tình trạng ốm mập, nghĩa là về chu vi. ‘Dvinnampi’ (của cả hai) là cả hai, hoặc là sức nặng thân thể của cả hai.

ဆာဒေန္တန္တိ ရောစေန္တံ ရုစိံ ဥပ္ပာဒေန္တံ. တန္ဒိကတောတိ တေန ဘောဇနေန တန္ဒိဘူတော. အနောနမိတဒဏ္ဍဇာတောတိ ယာဝဒတ္ထံ ဘောဇနေန ဩနမိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အနောနမနဒဏ္ဍော ဝိယ ဇာတော. သကိံ ဘုတ္တော ဝမေယျာတိ ဧကမ္ပိ အာလောပံ အဇ္ဈောဟရိတွာ ဝမေယျာတိ အတ္ထော.

‘Chādentaṃ’ (làm cho thèm ăn) là làm cho thích, làm phát sanh sự ngon miệng. ‘Tandikato’ (trở nên mệt mỏi) là trở nên uể oải do thức ăn ấy. ‘Anonamitadaṇḍajāto’ (trở thành như cây gậy không cong) là đã trở thành như cây gậy không cong do không thể cúi xuống vì đã ăn no. ‘Sakiṃ bhutto vameyyā’ (ăn một lần rồi sẽ nôn ra) có nghĩa là nuốt vào dù chỉ một miếng cũng sẽ nôn ra.

အတိဓမ္မဘာရေန ပထဝီ စလတီတိ ဓမ္မေန နာမ ပထဝီ တိဋ္ဌေယျ. သာ ကိံ တေနေဝ စလတိ ဝိနဿတီတိ အဓိပ္ပာယေန ပုစ္ဆတိ. ပုန ထေရော ‘‘ရတနံ နာမ လောကေ ကုဋုမ္ဗံ သန္ဓာရေန္တံ အဘိမတဉ္စ လောကေန အတ္တနော ဂရုသဘာဝတာယ သကဋဘင်္ဂဿ ကာရဏံ အတိဘာရဘူတံ ဒိဋ္ဌံ. ဧဝံ ဓမ္မော စ ဟိတသုခဝိသေသေဟိ တံသမင်္ဂီနံ ဓာရေန္တော အဘိမတော စ ဝိညူနံ ဂမ္ဘီရပ္ပမေယျဘာဝေန ဂရုသဘာဝတ္တာ အတိဘာရဘူတော ပထဝီစလနဿ ကာရဏံ ဟောတီ’’တိ ဒဿေန္တော, ‘‘ဣဓ, မဟာရာဇ, ဒွေ သကဋာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတေနေဝ တထာဂတဿ မာတုကုစ္ဆိဩက္ကမနာဒိကာလေ ပထဝီကမ္ပနကာရဏံ သံဝဏ္ဏိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကဿာတိ ဧကသ္မာ, ဧကဿ ဝါ သကဋဿ ရတနံ, တသ္မာ သကဋာ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော.

(Vua) hỏi với ý rằng: ‘(Ngài nói) đất rung chuyển vì gánh nặng của Chánh pháp siêu việt, nhưng đất vốn đứng vững là nhờ Chánh pháp. Tại sao nó lại rung chuyển và bị hủy diệt bởi chính điều đó?’ Rồi vị trưởng lão, để chỉ ra rằng: ‘Ở đời, vật báu được xem là thứ duy trì gia đình và được thế gian ưa thích, nhưng do bản chất nặng nề của nó, nó trở thành gánh nặng quá sức, là nguyên nhân làm gãy xe. Cũng vậy, Chánh pháp, trong khi nâng đỡ những người thành tựu pháp ấy bằng những lợi ích và hạnh phúc đặc biệt và được các bậc trí ưa thích, lại trở thành gánh nặng quá sức, là nguyên nhân làm rung chuyển trái đất, do bản chất nặng nề của nó vì tính chất sâu xa và không thể đo lường được,’ đã nói ‘ở đây, tâu đại vương, có hai cỗ xe’ v.v... Nên hiểu rằng, chính bằng điều này mà nguyên nhân của sự rung chuyển trái đất vào những thời điểm như khi đức Như Lai nhập mẫu thai, v.v... đã được giải thích. ‘Ekassā’ là ‘ekasmā’ (từ một), hoặc là (lấy) vật báu của một cỗ xe, nghĩa là lấy từ cỗ xe ấy.

ဩသာရိတန္တိ ဥစ္စာရိတံ, ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. အဂ္ဂေါတိ သဗ္ဗသတ္တေဟိ အဂ္ဂေါ. ဇေဋ္ဌောတိ ဝုဒ္ဓတရော. သေဋ္ဌောတိ ပသတ္ထတရော. ဝိသိဋ္ဌေဟိ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ဝိသိဋ္ဌော. ဥဂ္ဂတတမောတိ ဥတ္တမော. ပဝရောတိ [Pg.219] တဿေဝ ဝေဝစနံ. နတ္ထိ ဧတဿ သမောတိ အသမော. အသမာ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ, တေဟိ သမောတိ အသမသမော. နတ္ထိ ဧတဿ ပဋိသမော ပဋိပုဂ္ဂလောတိ အပ္ပဋိသမော. နတ္ထိ ဧတဿ ပဋိဘာဂေါတိ အပ္ပဋိဘာဂေါ. နတ္ထိ ဧတဿ ပဋိပုဂ္ဂလောတိ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော.

‘Osāritaṃ’ là được thốt lên, nghĩa là được nói ra. ‘Aggo’ (bậc Tối thượng) là bậc tối thượng hơn tất cả chúng sanh. ‘Jeṭṭho’ (bậc Trưởng thượng) là bậc cao cả hơn. ‘Seṭṭho’ (bậc Tối thắng) là bậc đáng tán thán hơn. ‘Visiṭṭho’ (bậc Đặc thù) là (bậc đặc thù) do đã thành tựu các đức hạnh đặc biệt như giới, v.v... ‘Uggatatamo’ (bậc Cao tột) là bậc tối cao. ‘Pavaro’ (bậc Cao quý) là từ đồng nghĩa của chính từ ấy. ‘Asamo’ (bậc Vô song) là không có ai bằng vị này. ‘Asamasamo’ (bậc Vô song đẳng) là các vị Phật quá khứ là bậc vô song, (vị này) bằng với các vị ấy. ‘Appaṭisamo’ (bậc Bất khả tỷ) là không có người nào đối lại, người nào ngang bằng với vị này. ‘Appaṭibhāgo’ (bậc Vô đối) là không có ai đối phần với vị này. ‘Appaṭipuggalo’ (bậc Vô đối thủ) là không có người nào đối địch với vị này.

သဘာဝပကတိကာတိ သဘာဝဘူတာ အကိတ္တိမာ ပကတိ. ကာရဏမဟန္တတ္တာတိ ကာရဏာနံ မဟန္တတာယ, မဟန္တေဟိ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မေဟိ ပါရမိသင်္ခါတေဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ နိဗ္ဗတ္တိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပထဝီအာဒီနိ မဟန္တာနိ ဝတ္ထူနိ, မဟန္တာ စက္ကဝါဠာဒယော အတ္တနော အတ္တနော ဝိသယေ ဧကေကာဝ, ဧဝံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ မဟန္တော အတ္တနော ဝိသယေ ဧကော ဧဝ. ကော စ တဿ ဝိသယော? ဗုဒ္ဓဘူမိ, ယာဝတကံ ဝါ ဉေယျံ. ‘‘အာကာသော ဝိယ အနန္တဝိသယော ဘဂဝါ ဧကော ဧဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တော ပရစက္ကဝါဠေသုပိ ဒုတိယဿ ဗုဒ္ဓဿ အဘာဝံ ဒဿေတိ.

Sabhāvapakatikā có nghĩa là bản chất tự nhiên, không giả tạo. Kāraṇamahantattā có nghĩa là do sự vĩ đại của các nguyên nhân; được nói rằng các đức tính của một vị Phật được tạo ra bởi các nguyên nhân vĩ đại, tức là các pháp tạo nên Phật, được gọi là các ba-la-mật. Các vật thể vĩ đại như đất, v.v., và các thế giới vĩ đại, v.v., mỗi cái chỉ có một trong lĩnh vực của riêng nó; tương tự như vậy, bậc Chánh Đẳng Giác cũng vĩ đại, chỉ có một trong lĩnh vực của Ngài. Lĩnh vực của Ngài là gì? Là Phật địa, hay tất cả những gì có thể biết. Khi nói rằng “Đức Thế Tôn, người có lĩnh vực vô hạn như hư không, chỉ có một”, điều đó cho thấy sự không tồn tại của một vị Phật thứ hai ngay cả trong các thế giới khác.

ဣမိနာဝ ပဒေနာတိ ‘‘ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ’’တိ ဣမိနာ ဧဝ ပဒေန. ဒသ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဂဟိတာနီတိ ဇာတိခေတ္တာပေက္ခာယ ဂဟိတာနိ. ဧကစက္ကဝါဠေနေဝါတိ ဣမိနာ ဧဝ ဧကစက္ကဝါဠေန, န ယေန ကေနစိ. ယထာ ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ဣမသ္မိမ္ပိ စက္ကဝါဠေ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ, တတ္ထာပိ မဇ္ဈိမဒေသေ ဧဝါတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ ‘‘ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ’’တိ ဇာတိခေတ္တေ အဓိပ္ပေတေပိ ဣမိနာဝ စက္ကဝါဠေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

Imināva padena có nghĩa là chính bằng từ này, tức là “ekissā lokadhātuyā” (trong một thế giới). Mười ngàn thế giới được đề cập có nghĩa là chúng được đề cập liên quan đến lĩnh vực sinh ra. Ekacakkavāḷeneva có nghĩa là chính bởi thế giới này, không phải bởi bất kỳ thế giới nào khác. Giống như khi nói “họ sinh ra trong chính thế giới này”, có thể giới hạn rằng trong thế giới này, chỉ ở Diêm-phù-đề, và ở đó cũng chỉ ở Trung Quốc; tương tự như vậy, mặc dù “trong một thế giới” có ý chỉ lĩnh vực sinh ra, nhưng cũng có thể giới hạn nó bởi chính thế giới này.

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Chú giải phẩm thứ nhất đã kết thúc.

၁၅. အဋ္ဌာနပါဠိ (ဒုတိယဝဂ္ဂ)

15. Kinh về những điều không thể (phẩm thứ hai)

(၁၅) ၂. အဋ္ဌာနပါဠိ-ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(15) 2. Chú giải Kinh về những điều không thể - phẩm thứ hai

၂၇၈. ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒတောတိ ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒကာရဏာ. ဒွီသု ဥပ္ပန္နေသု ယော ဝိဝါဒေါ ဘဝေယျ, တဿ အနုပ္ပာဒေါယေဝေတ္ထ ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒေါ. ဧကသ္မိံ ဒီပေတိအာဒိနာ ဒီပန္တရေပိ ဧကဇ္ဈံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပဂေဝ ဧကဒီပေတိ ဒဿေတိ. သောပိ ပရိဟာယေထာတိ စက္ကဝါဠဿ ပဒေသေ ဧဝ ပဝတ္တိတဗ္ဗတ္တာ ပရိဟာယေယျ.

278. Vivādupacchedato có nghĩa là do nguyên nhân chấm dứt tranh cãi. Sự tranh cãi nào có thể phát sinh nếu có hai vị (Phật) xuất hiện, việc không phát sinh của nó chính là sự chấm dứt tranh cãi ở đây. Bằng câu “trong một châu lục”, v.v., Ngài chỉ ra rằng các vị ấy không sinh ra cùng lúc ngay cả ở các châu lục khác nhau, huống chi là trong một châu lục. Vị ấy cũng sẽ suy giảm có nghĩa là vị ấy sẽ suy giảm vì chỉ có thể hoạt động trong một phần của thế giới.

၂၇၉-၂၈၀. မနုဿတ္တန္တိ [Pg.220] မနုဿဘာဝေါ တဿေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိဂုဏာနံ ယောဂ္ဂဘာဝတော. လိင်္ဂသမ္ပတ္တီတိ ပုရိသဘာဝေါ. ဟေတူတိ မနောဝစီပဏိဓာနပုဗ္ဗိကာ ဟေတုသမ္ပဒါ. သတ္ထာရဒဿနန္တိ သတ္ထုသမ္မုခီဘာဝေါ. ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ကမ္မကိရိယဝါဒီသု တာပသေသု, ဘိက္ခူသု ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာ. ဂုဏသမ္ပတ္တီတိ အဘိညာဒိဂုဏသမ္ပဒါ. အဓိကာရောတိ ဗုဒ္ဓေ ဥဒ္ဒိဿ အဓိကော ကာရော, သဝိသေသာ ဥပကာရကိရိယာ အဓိကော သက္ကာရောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဆန္ဒောဝ ဆန္ဒတာ, သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ဥဒ္ဒိဿ သာတိသယော ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒော. အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာတိ ဧတေသံ အဋ္ဌန္နံ ဓမ္မာနံ သမာယောဂေန. အဘိနီဟာရောတိ ကာယပဏိဓာနံ. သမိဇ္ဈတီတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ပရမတ္ထဒီပနိယာ စရိယာပိဋကဝဏ္ဏနာယ (စရိယာ. အဋ္ဌ. ပကိဏ္ဏကကထာ) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သဗ္ဗာကာရပရိပူရမေဝါတိ ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏတာယ သတ္တုတ္တမာဒီဟိ သဗ္ဗာကာရေန သမ္ပန္နမေဝ. န ဟိ ဣတ္ထိယာ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှတာဒိ သမ္ဘဝတိ. ဒုတိယပကတိ စ နာမ ပဌမပကတိတော နိဟီနာ ဧဝ. တေနေဝါဟ – အနန္တရဝါရေ ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိ.

279-280. Manussatta là thân người, vì chỉ thân người mới thích hợp với các phẩm chất như xuất gia, v.v. Liṅgasampatti là thân nam. Hetu là sự đầy đủ về nhân, đi trước bởi sự phát nguyện bằng ý và lời. Satthāradassana là được diện kiến bậc Đạo Sư. Pabbajjā là sự xuất gia thành đạo sĩ hoặc tỳ-khưu trong hàng ngũ những người tin vào nghiệp và hành động. Guṇasampatti là sự đầy đủ các phẩm chất như thắng trí, v.v. Adhikāra là hành động cao cả hướng đến một vị Phật, một hành động giúp đỡ đặc biệt; được nói là sự tôn kính cao cả. Chando là ý muốn, là ý muốn thiện lành, vượt trội, mong muốn thực hiện, hướng đến sự Chánh Đẳng Giác. Aṭṭhadhammasamodhāna là do sự hội tụ của tám pháp này. Abhinīhāra là sự phát nguyện bằng thân. Samijjhati là thành tựu. Đây là tóm tắt. Còn phần chi tiết nên được hiểu theo cách đã được nói trong Chú giải Tạng Hạnh (Cariyāpiṭaka-aṭṭhakathā) của Paramatthadīpanī (Cariyā. aṭṭha. pakiṇṇakakathā). Sabbākāraparipūram eva có nghĩa là hoàn hảo về mọi mặt, do có các đặc điểm đầy đủ, được trang bị về mọi mặt bởi các phẩm chất như là chúng sanh tối thượng, v.v. Vì ở người nữ, không thể có âm tàng tướng, v.v. Và bản chất thứ hai (nữ) quả thực thấp kém hơn bản chất thứ nhất (nam). Do đó, Ngài nói trong đoạn tiếp theo “bởi vì”, v.v.

၂၈၁. ဣဓ ပုရိသဿ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနတောတိ ဣမသ္မိံ မနုဿလောကေ ပုရိသဘူတဿ တတ္ထ ဗြဟ္မလောကေ ဗြဟ္မတ္တဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တနတော. တေန အသတိပိ ပုရိသလိင်္ဂေ ပုရိသာကာရာ ဗြဟ္မာနော ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. တံယေဝ စ ပုရိသာကာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ ‘‘ယံ ပုရိသော ဗြဟ္မတ္တံ ကာရေယျာ’’တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘သမာနေပီ’’တိအာဒိ. ယဒိ ဧဝံ ဣတ္ထိယော ဗြဟ္မလောကေ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ အာဟ – ‘‘ဗြဟ္မတ္တ’’န္တိအာဒိ.

281. Idha purisassa tattha nibbattanato có nghĩa là do một người nam ở cõi người này được tái sinh ở cõi Phạm thiên kia với thân phận Phạm thiên. Bằng điều đó, Ngài chỉ ra rằng mặc dù không có nam căn, các vị Phạm thiên vẫn có hình dạng nam giới. Và chính liên quan đến hình dạng nam giới đó mà Đức Thế Tôn đã nói: “người nam nào có thể đạt được thân phận Phạm thiên”. Do đó, Ngài nói: “mặc dù giống nhau”, v.v. Nếu vậy, phải chăng phụ nữ không sinh lên cõi Phạm thiên? (Để trả lời), Ngài nói: “thân phận Phạm thiên”, v.v.

၂၉၀-၂၉၅. ‘‘ကာယဒုစ္စရိတဿာ’’တိအာဒိပါဠိယာ ကမ္မနိယာမော နာမ ကထိတော. သမဉ္ဇနံ သမင်္ဂေါ, သမန္နာဂမော, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ သမင်္ဂီ, သမန္နာဂတော, သမဉ္ဇနသီလော ဝါ သမင်္ဂီ, ပုဗ္ဗဘာဂေ ဥပကရဏသမုဒါယတော ပဘုတိ အာယူဟနဝသေန အာယူဟနသမင်္ဂီတာ, သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာဝသေန စေတနာသမင်္ဂိတာ. စေတနာသန္တတိဝသေန ဝါ အာယူဟနသမင်္ဂိတာ, တံတံစေတနာက္ခဏဝသေန စေတနာသမင်္ဂီတာ. ကတူပစိတဿ အဝိပက္ကဝိပါကဿ ကမ္မဿ ဝသေန ကမ္မသမင်္ဂိတာ. ကမ္မေ ပန ဝိပစ္စိတုံ အာရဒ္ဓေ ဝိပါကပ္ပဝတ္တိဝသေန ဝိပါကသမင်္ဂိတာ. ကမ္မာဒီနံ ဥပဋ္ဌာနကာလဝသေန ဥပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာ. ကုသလာကုသလကမ္မာယူဟနက္ခဏေတိ ကုသလကမ္မဿ အကုသလကမ္မဿ [Pg.221] စ သမီဟနက္ခဏေ. တထာတိ ဣမိနာ ကုသလာကုသလကမ္မပဒံ အာကဍ္ဎတိ. ယထာ ကတံ ကမ္မံ ဖလဒါနသမတ္ထံ ဟောတိ, တထာ ကတံ ဥပစိတံ. ဝိပါကာရဟန္တိ ဒုတိယဘဝါဒီသု ဝိပစ္စနာရဟံ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ဥပပတ္တိနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌာတီတိ ယောဇနာ. ဥပပတ္တိယာ ဥပ္ပဇ္ဇနဿ နိမိတ္တံ ကာရဏန္တိ ဥပပတ္တိနိမိတ္တံ, ကမ္မံ, ကမ္မနိမိတ္တံ, ဂတိနိမိတ္တဉ္စ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဂတိနိမိတ္တဝသေနေဝ ယောဇနာ ဒဿိတာ. ကမ္မကမ္မနိမိတ္တာနမ္ပိ ဥပဋ္ဌာနံ ယထာရဟံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ယာနိဿ တာနိ ပုဗ္ဗေ ကတာနိ ကမ္မာနိ, တာနိဿ တသ္မိံ သမယေ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိလမ္ဗန္တိ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၄၈) ဝစနတော သာယနှေ မဟန္တာနံ ပဗ္ဗတကူဋာနံ ဆာယာ ဝိယ အာသန္နမရဏဿ သတ္တဿ စိတ္တေ သုပိနေ ဝိယ ဝိပစ္စိတုံ ကတောကာသံ ကမ္မံ, တဿ နိမိတ္တံ ဂတိနိမိတ္တံ ဥပတိဋ္ဌတေဝ. စလတီတိ ပရိဝတ္တတိ. ဧကေန ဟိ ကမ္မုနာ တဇ္ဇေ နိမိတ္တေ ဥပဋ္ဌိတေ ပစ္စယဝိသေသဝသေန တတော အညေန ကမ္မုနာ တဒညဿ နိမိတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနံ ပရိဝတ္တနံ. သေသာ နိစ္စလာ အဝသေသာ စတုဗ္ဗိဓာပိ သမင်္ဂိတာ နိစ္စလာ အပရိဝတ္တနတော.

290-295. Trong đoạn Pāḷi bắt đầu bằng “Kāyaduccaritassā”, định luật về nghiệp (kammaniyāmo) đã được thuyết giảng. Samañjanaṃ có nghĩa là samaṅgo, samannāgamo (sự tương hợp, sự thành tựu). Người có được điều ấy (so etassa atthīti) được gọi là samaṅgī, samannāgato (người thành tựu, người tương hợp), hoặc samaṅgī là người có tính chất tương hợp (samañjanasīlo). Trong giai đoạn đầu, kể từ khi tập hợp các công cụ, do sự tích lũy (āyūhanavasena) nên có sự tương hợp do tích lũy (āyūhanasamaṅgitā); do tư quyết định (sanniṭṭhāpakacetanāvasena) nên có sự tương hợp do tư (cetanāsamaṅgitā). Hoặc do dòng tương tục của tư (cetanāsantativasena) nên có sự tương hợp do tích lũy (āyūhanasamaṅgitā); do từng sát-na tư (taṃtaṃcetanākkhaṇavasena) nên có sự tương hợp do tư (cetanāsamaṅgitā). Do nghiệp đã được tạo và tích lũy nhưng chưa trổ quả (katūpacitassa avipakkavipākassa kammassa vasena) nên có sự tương hợp do nghiệp (kammasamaṅgitā). Còn khi nghiệp đã bắt đầu trổ quả, do sự diễn tiến của quả (vipākappavattivasena) nên có sự tương hợp do quả (vipākasamaṅgitā). Do thời điểm hiện khởi của nghiệp v.v... (kammādīnaṃ upaṭṭhānakālavasena) nên có sự tương hợp do sự hiện khởi (upaṭṭhānasamaṅgitā). “Kusalākusalakammāyūhanakkhaṇe” có nghĩa là trong sát-na cố gắng tạo nghiệp thiện và nghiệp bất thiện. Từ “tathā” (như vậy) ở đây thu hút thuật ngữ về nghiệp thiện và bất thiện. Nghiệp được tạo tác như thế nào để có khả năng cho quả, thì được gọi là đã được tạo và tích lũy (upacitaṃ) như thế ấy. “Vipākārahaṃ” có nghĩa là xứng đáng trổ quả trong đời sau v.v... Cần hiểu câu văn là: “Đối với những chúng sanh đang sanh, tướng tái sanh (upapattinimittaṃ) hiện khởi”. Tướng tái sanh (upapattinimittaṃ) là tướng (nimittaṃ), là nguyên nhân (kāraṇaṃ) của sự sanh (uppajjanassa) trong cảnh giới (upapattiyā), đó là nghiệp (kammaṃ), nghiệp tướng (kammanimittaṃ), và thú tướng (gatinimittañca). Tuy nhiên, trong Chú giải, sự giải thích chỉ được trình bày theo phương diện thú tướng. Cũng cần phải hiểu sự hiện khởi của nghiệp và nghiệp tướng một cách tương xứng. Theo câu (Kinh Trung Bộ, 3.248): “Những nghiệp nào mà người ấy đã làm trước đây, vào lúc ấy chúng hiện ra, chúng bao trùm, chúng vây phủ lấy người ấy”, giống như bóng của những đỉnh núi lớn vào buổi chiều, đối với chúng sanh sắp chết, nghiệp đã được tạo cơ hội để trổ quả, tướng của nghiệp ấy, và thú tướng chắc chắn hiện khởi trong tâm trí như trong một giấc mơ. “Calati” (dao động) có nghĩa là thay đổi (parivattati). Thật vậy, khi một nghiệp làm hiện khởi tướng tương ứng, do sự khác biệt của duyên, một nghiệp khác lại làm hiện khởi một tướng khác, đó là sự thay đổi. “Sesā niccalā” (các pháp còn lại không dao động): bốn loại tương hợp còn lại (avasesā catubbidhāpi samaṅgitā) là không dao động (niccalā) vì chúng không thay đổi.

သုနခဝါဇိကောတိ သုနခေဟိ မိဂဝါဇဝသေန ဝဇနသီလော, သုနခလုဒ္ဒကောတိ အတ္ထော. တလသန္ထရဏပူဇန္တိ ဘူမိတလဿ ပုပ္ဖေဟိ သန္ထရဏပူဇံ. အာယူဟနစေတနာ ကမ္မသမင်္ဂိတာဝသေနာတိ ကာယဒုစ္စရိတဿ အပရာပရံ အာယူဟနေန သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ တဿေဝ ပကပ္ပနေ ကမ္မက္ခယကရဉာဏေန အခေပိတတ္တာ ယထူပစိတကမ္မုနာ စ သမင်္ဂိဘာဝဿ ဝသေန.

“Sunakhavājiko” có nghĩa là người có thói quen đi săn thú bằng chó, tức là thợ săn dùng chó. “Talasantharaṇapūjaṃ” có nghĩa là sự cúng dường bằng cách trải hoa trên mặt đất. “Āyūhanacetanā kammasamaṅgitāvasenāti” có nghĩa là do sự tương hợp với nghiệp đã được tích lũy, do không bị hủy diệt bởi trí tuệ làm tiêu tan nghiệp, trong việc sắp đặt chính thân ác hạnh ấy bằng tư quyết định thông qua sự tích lũy liên tục thân ác hạnh, và do trạng thái tương hợp với nghiệp đã được tích lũy như thế.

ကမ္မန္တိ အကုသလကမ္မံ. တသ္မိံယေဝ ခဏေတိ အာယူဟနက္ခဏေယေဝ. တဿာတိ ကမ္မသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ သဂ္ဂေါ ဝါရိတော, တဉ္စေ ကမ္မံ ဝိပါကဝါရံ လဘေယျာတိ အဓိပ္ပာယော. သဂ္ဂေါ ဝါရိတောတိ စ နိဒဿနမတ္တံ. မနုဿလောကောပိဿ ဝါရိတောဝါတိ. အပရေ ပန ပုရိမေဟိ ဝိပါကာဝရဏဿ အနုဒ္ဓဋတ္တာ ‘‘တသ္မိံယေဝ ခဏေ’’တိ စ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ တံ ဒေါသံ ပရိဟရိတုံ ‘‘အာယူဟိတကမ္မံ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. ယဒါ ကမ္မံ ဝိပါကဝါရံ လဘတီတိ ဣဒံ ကတောကာသဿ အပ္ပဋိဗာဟိယတ္တာ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ တတိယပါရာဇိကဝတ္ထုသ္မိံ (ပါရာ. ၁၆၂ အာဒယော) ပဋိသလ္လီယိ, ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘ကာယဒုစ္စရိတသမင်္ဂီ’’တိ အာဂတတ္တာ ဝိပါကူပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာ န လဗ္ဘန္တိ.

“Kammaṃ” có nghĩa là nghiệp bất thiện. “Tasmiṃyeva khaṇeti” có nghĩa là ngay trong sát-na tích lũy. “Tassāti” có nghĩa là đối với người tương hợp với nghiệp ấy, cõi trời bị ngăn cản; ý muốn nói là nếu nghiệp ấy có được cơ hội trổ quả. Và câu “cõi trời bị ngăn cản” chỉ là một ví dụ. Cõi người cũng bị ngăn cản đối với người ấy. Tuy nhiên, những vị khác, vì sự ngăn cản quả chưa được các vị trước nêu lên và vì câu “ngay trong sát-na ấy” được nói một cách không phân biệt, để tránh lỗi ấy, đã nói rằng: “nghiệp đã được tích lũy tên là...” v.v... Câu “Khi nghiệp có được cơ hội trổ quả” được nói ra vì khi đã có cơ hội thì không thể bị ngăn cản. Thật vậy, Đức Thế Tôn đã ẩn cư trong câu chuyện về tội Ba-la-di thứ ba (Pārā. 162 ff.). Trong kinh này, vì có câu “người tương hợp với thân ác hạnh” (kāyaduccaritasamaṅgī), nên không thể có sự tương hợp do sự hiện khởi của quả (vipākūpaṭṭhānasamaṅgitā).

(ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.)

(Phần giải thích phẩm thứ hai đã kết thúc.)

အဋ္ဌာနပါဠိဝဏ္ဏနာယံ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần làm sáng tỏ những ý nghĩa không hiển nhiên trong Chú giải Aṭṭhānapāḷi đã kết thúc.

၁၆. ဧကဓမ္မပါဠိ

16. Kinh Một Pháp

(၁၆) ၁. ဧကဓမ္မပါဠိ-ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(16) 1. Chú giải phẩm thứ nhất của Kinh Một Pháp

၂၉၆. ဧကဓမ္မပါဠိဝဏ္ဏနာယံ [Pg.222] ဣဓ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ သဘာဝတ္ထော ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဝိယာတိ အာဟ – ‘‘ဧကသဘာဝေါ’’တိ. ဧကန္တေနာတိ ဧကံသေန, အဝဿန္တိ အတ္ထော. ဝဋ္ဋေတိ သံသာရဝဋ္ဋေ. နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယာတိ အနဘိရမနတ္ထာယ. ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယာတိ အရဇ္ဇနတ္ထာယ. ဝိရဇ္ဇနာယာတိ ပလုဇ္ဇနာယ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝိဂမာယာ’’တိ. ရာဂါဒီနံ နိရောဓာယာတိ မဂ္ဂဉာဏေန ရာဂါဒီနံ နိရောဓနတ္ထာယ. မဂ္ဂဉာဏေန နိရောဓနံ နာမ အစ္စန္တံ အပ္ပဝတ္တိကရဏန္တိ အာဟ – ‘‘အပ္ပဝတ္တိကရဏတ္ထာယာ’’တိ. ယထာ ခါဒနီယဿ မုခေ ကတွာ ခါဒနံ နာမ ယာဝဒေဝ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထံ, ဧဝံ ရာဂါဒီနံ နိရောဓနံ ဝဋ္ဋနိရောဓနတ္ထမေဝါတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝဋ္ဋဿေဝ ဝါ နိရုဇ္ဈနတ္ထာယာ’’တိ. ယသ္မာ ကိလေသေသု ခီဏေသု ဣတရံ ဝဋ္ဋဒွယမ္ပိ ခီဏမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ မူလမေဝ ဂဏှန္တော ‘‘ဥပသမာယာတိ ကိလေသဝူပသမနတ္ထာယာ’’တိ အာဟ. သင်္ခတဓမ္မာနံ အဘိဇာနနံ နာမ တတ္ထ လက္ခဏတ္တယာရောပနမုခေနေဝါတိ အာဟ – ‘‘အနိစ္စာဒိ…ပေ… အဘိဇာနနတ္ထာယာ’’တိ. သမ္ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနိ နာမ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ ဉေယျဿ အဘာဝတော. ‘‘စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယာ’’တိ ဝတွာ တယိဒံ ဗုဇ္ဈနံ ယဿ ဉာဏဿ ဝသေန ဣဇ္ဈတိ, တဿ ဉာဏဿ ဝသေန ဒဿေတုံ – ‘‘ဗောဓိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပ္ပစ္စယနိဗ္ဗာနဿာတိ အမတဓာတုယာ.

296. Trong Chú giải Kinh Một Pháp, ở đây từ “dhamma” có nghĩa là “tự tánh” (sabhāva), giống như trong câu “các pháp thiện” (kusalā dhammā) v.v..., nên ngài nói: “một tự tánh” (ekasabhāvo). “Ekantenāti” có nghĩa là “ekaṃsena” (một cách chắc chắn), tức là nhất định. “Vaṭṭeti” có nghĩa là trong vòng luân hồi (saṃsāravaṭṭe). “Nibbindanatthāyāti” có nghĩa là để nhàm chán. “Virajjanatthāyāti” có nghĩa là để ly tham. “Virajjanāyāti” có nghĩa là để hủy diệt. Do đó, ngài nói: “vigamāyā” (để chấm dứt). “Rāgādīnaṃ nirodhāyāti” có nghĩa là để diệt trừ tham ái v.v... bằng đạo tuệ. Việc diệt trừ bằng đạo tuệ được gọi là làm cho chúng hoàn toàn không khởi sanh, nên ngài nói: “appavattikaraṇatthāyā” (để làm cho không khởi sanh). Giống như việc nhai thức ăn sau khi cho vào miệng chỉ nhằm mục đích nuốt vào, cũng vậy, việc diệt trừ tham ái v.v... chỉ nhằm mục đích diệt trừ vòng luân hồi, nên có câu: “hoặc để diệt trừ chính vòng luân hồi” (vaṭṭasseva vā nirujjhanatthāyā). Bởi vì khi các phiền não đã được đoạn tận, hai vòng luân hồi còn lại cũng được đoạn tận, do đó, nắm lấy cái gốc, ngài nói: “upasamāyāti có nghĩa là để làm lắng dịu các phiền não” (kilesavūpasamanatthāyā). Việc thắng tri các pháp hữu vi (saṅkhatadhammānaṃ abhijānanaṃ) chính là thông qua việc áp đặt ba tướng vào đó, nên ngài nói: “để thắng tri vô thường v.v...” (aniccādi…pe… abhijānanatthāyā). Những điều cần được giác ngộ (sambujjhitabbāni) chính là bốn Thánh đế, vì không có đối tượng nhận thức nào ngoài chúng. Sau khi nói “để giác ngộ bốn chân đế” (catunnaṃ saccānaṃ bujjhanatthāyā), để chỉ ra rằng sự giác ngộ này được thành tựu nhờ vào trí tuệ nào, ngài đã nói: “bodhi được gọi là...” v.v... “Appaccayanibbānassāti” có nghĩa là của Bất tử giới (amatadhātuyā).

ဥဿာဟဇနနတ္ထန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနေ အဘိရုစိဥပ္ပာဒနာယ. ဝိသကဏ္ဋကောတိ ဂုဠဿ ဝါဏိဇသမညာ. ‘‘ကိသ္မိဉ္စိ ဒေသေ ဒေသဘာသာ’’တိ ကေစိ. ဥစ္ဆုရသော သမပါကပက္ကော စုဏ္ဏာဒီဟိ မိဿေတွာ ပိဏ္ဍီကတော ဂုဠော, အပိဏ္ဍီကတော ဖာဏိတံ. ပါကဝိသေသေန ခဏ္ဍခဏ္ဍသေဒိတော ခဏ္ဍော, မလာဘာဝံ အာပန္နော သက္ကရာ.

“Ussāhajananatthanti” (nhằm phát sanh sự tinh tấn) là để làm phát sanh sự ưa thích trong đề mục thiền. “Visakaṇṭaka” là tên gọi của đường mật theo cách gọi của thương gia. Một số vị nói: “Đó là ngôn ngữ địa phương ở một xứ nào đó”. Nước mía được nấu chín đều, trộn với các loại bột v.v... rồi vo thành viên được gọi là “guḷa” (đường cục), không được vo thành viên thì gọi là “phāṇitaṃ” (đường mật). Do cách nấu đặc biệt, được làm thành từng miếng, từng miếng được gọi là “khaṇḍa” (đường phèn), khi đã đạt đến trạng thái không còn cặn bã thì gọi là “sakkarā” (đường cát).

သရတီတိ သတိ. အနု အနု သရတီတိ အနုဿတိ, အနု အနုရူပါ သတီတိပိ အနုဿတိ. ဒုဝိဓံ ဟောတီတိ ပယောဇနဝသေန ဒုဝိဓံ ဟောတိ. စိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထန္တိ ပသာဒနီယဝတ္ထုသ္မိံ ပသာဒုပ္ပာဒနေန ဘာဝနာစိတ္တဿ ပရိတောသနတ္ထံ. ဝိပဿနတ္ထန္တိ ဝိပဿနာသုခတ္ထံ. ဥပစာရသမာဓိနာ ဟိ စိတ္တေ သမာဟိတေ ဝိပဿနာသုခေန ဣဇ္ဈတိ. စိတ္တုပ္ပာဒေါတိ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပာဒေါ. ဥပဟညတိ ပတိဟညတိ ပဋိကူလတ္တာ အာရမ္မဏဿ. တတော [Pg.223] ဧဝ ဥက္ကဏ္ဌတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ရိဉ္စတိ, နိရဿာဒေါ ဟောတိ ဘာဝနဿာဒဿ အလဗ္ဘနတော. ပသီဒတိ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ပသာဒနီယတ္တာ. တထာ စ ကင်္ခါဒိစေတောခိလာဘာဝေန ဝိနီဝရဏော ဟောတိ. ဒမေတွာတိ နီဝရဏနိရာကရဏေန နိဗ္ဗိသေဝနံ ကတွာ. ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနန္တရာနုယုဉ္ဇနေန စိတ္တပရိဒမနဿ ဥပမံ ဒဿေန္တော, ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိမာဟ.

Ghi nhớ là niệm (sati). Tùy niệm (anussati) là ghi nhớ luôn luôn, hoặc tùy niệm là niệm tương ứng. “Có hai loại” là có hai loại xét về mục đích. “Nhằm làm cho tâm phấn khởi” là nhằm làm cho tâm tu tập được hoan hỷ bằng cách làm phát sanh sự trong sạch đối với đối tượng đáng trong sạch. “Nhằm mục đích minh sát” là nhằm sự an lạc của minh sát. Vì khi tâm được định tĩnh bởi cận định, sự an lạc của minh sát được thành tựu. “Tâm sanh khởi” là tâm sanh khởi diễn tiến do sự tu tập. (Tâm) bị tổn hại, bị chống đối do tính chất đáng ghê tởm của đối tượng. Do đó, hành giả chán nản, từ bỏ đề mục, trở nên vô vị do không đạt được vị ngọt của sự tu tập. (Tâm) trở nên trong sạch do tính chất đáng trong sạch của các ân đức Phật. Và như vậy, hành giả không còn các triền cái do không có các tâm hoang vu như hoài nghi v.v... “Sau khi điều phục” là sau khi đã làm cho không còn bám víu bằng cách loại trừ các triền cái. Như vậy, để chỉ ra ví dụ về sự điều phục tâm bằng cách chuyên tâm vào một đề mục khác, ngài đã nói “kathaṃ” (như thế nào?) v.v...

ကော အယံ…ပေ… အနုဿရီတိ ကော အယံ မမ အဗ္ဘန္တရေ ဌတွာ အနုဿရိ. ပရိဂ္ဂဏှန္တောတိ ဗာဟိရကပရိကပ္ပိတဿ အနုဿရကဿ သဗ္ဗသော အဘာဝဒဿနမေတံ. တေနာဟ – ‘‘န အညော ကောစီ’’တိ. ဒိသွာတိ ပရိယေသနနယေန ဝုတ္တပ္ပကာရံ စိတ္တမေဝ အနုဿရီတိ ဒိသွာ သဗ္ဗမ္ပေတန္တိ ဧတံ ဟဒယဝတ္ထုအာဒိပ္ပဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ. ဣဒဉ္စ ရူပံ ပုရိမဉ္စ အရူပန္တိ ဣဒံ ရုပ္ပနသဘာဝတ္တာ ရူပံ, ပုရိမံ အတံသဘာဝတ္တာ အရူပန္တိ သင်္ခေပတော ရူပါရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ. ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဝဝတ္ထပေတွာတိ ယောဇနာ. သမ္ဘာဝိကာတိ သမုဋ္ဌာပိကာ. တဿာတိ သမုဒယသစ္စဿ. နိရောဓောတိ နိရောဓနိမိတ္တံ. အပ္ပနာဝါရောတိ ယထာရဒ္ဓါယ ဒေသနာယ နိဂမနဝါရော.

“Ai là người... tùy niệm này?” có nghĩa là ai là người đứng bên trong ta mà tùy niệm? “Khi nắm bắt” là sự thấy rõ hoàn toàn không có người tùy niệm nào được tưởng tượng ở bên ngoài. Do đó, ngài nói: “không có ai khác”. “Sau khi thấy” là sau khi thấy rằng chính tâm đã được nói đến theo phương pháp tìm kiếm đang tùy niệm, “tất cả những thứ này” là tất cả những thứ này có sự phân biệt như ý vật v.v... “Cả sắc này và vô sắc trước đó” có nghĩa là, sau khi xác định một cách tóm tắt sắc và vô sắc rằng: cái này là sắc vì có bản chất biến hoại, cái trước là vô sắc vì không có bản chất như vậy. Cách nối kết là “sau khi xác định năm uẩn”. “Sambhāvikā” là “samuṭṭhāpikā” (nguyên nhân phát sanh). “Của nó” là của Tập đế. “Diệt” là tướng diệt. “Phần an chỉ” là phần kết luận của bài pháp đã được bắt đầu.

၂၉၇. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ယွာယံ ‘‘တံ ပနေတ’’န္တိအာဒိနာ အတ္ထနယော ဗုဒ္ဓါနုဿတိယံ ဝိဘာဝိတောတိ အတိဒိသတိ, သွာယံ အတိဒေသော ပယောဇနဝသေန နဝသုပိ အနုဿတီသု သာဓာရဏဝသေန ဝုတ္တောပိ အာနာပါနဿတိအာဒီသု တီသု ဝိပဿနတ္ထာနေဝ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ အပဝါဒေန နိဝတ္တိတောတိ တာသံ ဧကပ္ပယောဇနတာဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဓမ္မေ အနုဿတိ ဓမ္မာနုဿတီတိ သမာသပဒဝိဘာဂဒဿနမ္ပိ ဝစနတ္ထဒဿနပက္ခိကမေဝါတိ အာဟ – ‘‘အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော’’တိ. ဓမ္မံ အာရဗ္ဘာတိ ဟိ ဓမ္မဿ အနုဿတိယာ ဝိသယဘာဝဒဿနမေတံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. သီလံ အာရဗ္ဘာတိ အတ္တနော ပါရိသုဒ္ဓိသီလံ အာရဗ္ဘ. စာဂံ အာရဗ္ဘာတိ အတ္တနော စာဂဂုဏံ အာရဗ္ဘ. ဒေဝတာ အာရဗ္ဘာတိ ဧတ္ထ ဒေဝတာဂုဏသဒိသတာယ အတ္တနော သဒ္ဓါသီလသုတစာဂပညာသု ဒေဝတာသမညာ. ဘဝတိ ဟိ တံသဒိသေပိ တဗ္ဗောဟာရော ယထာ ‘‘တာနိ ဩသဓာနိ, ဧသ ဗြဟ္မဒတ္တော’’တိ စ. တေနာဟ – ‘‘ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာတိ ‘‘ယထာရူပါယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ, မယှမ္ပိ တထာရူပါ သဒ္ဓါ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပေန သီလေန, ယထာရူပေန [Pg.224] သုတေန, ယထာရူပေန စာဂေန, ယထာရူပါယ ပညာယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ, မယှမ္ပိ တထာရူပါ ပညာ သံဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝံ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ. အဿာသပဿာသနိမိတ္တံ နာမ တတ္ထ လဒ္ဓဗ္ဗပ္ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ. ဂတာတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဥပဂတာ ပဝတ္တာ.

297. Bằng câu “Eseva nayo” (đây là phương pháp), ngài chỉ ra rằng phương pháp về ý nghĩa đã được trình bày trong niệm Phật bằng câu “taṃ panetaṃ” v.v... Sự chỉ dẫn này, mặc dù được nói một cách chung cho cả chín phép tùy niệm xét về mục đích, nhưng đã bị loại trừ bởi ngoại lệ này rằng ba phép (cuối) như niệm hơi thở v.v... chỉ nhằm mục đích minh sát, do đó cần phải hiểu rằng chúng chỉ có một mục đích duy nhất. Việc chỉ ra sự phân tích từ ghép “Dhamme anussati dhammānussatī” (tùy niệm về Pháp là niệm Pháp) cũng thuộc về phần chỉ ra ý nghĩa của từ, do đó ngài nói: “đây là ý nghĩa của từ ở đây”. “Lấy Pháp làm đối tượng” là sự chỉ ra rằng Pháp là đối tượng của sự tùy niệm. Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần còn lại. “Lấy giới làm đối tượng” là lấy giới thanh tịnh của mình làm đối tượng. “Lấy sự xả ly làm đối tượng” là lấy đức tính xả ly của mình làm đối tượng. “Lấy chư thiên làm đối tượng”, ở đây, tên gọi “chư thiên” được dùng cho tín, giới, văn, thí, tuệ của chính mình do sự tương đồng với các đức tính của chư thiên. Thật vậy, cách dùng từ đó cũng có đối với những thứ tương tự, như trong câu “đó là các dược thảo” và “đây là Brahmadatta”. Do đó, ngài nói: “đặt chư thiên vào vị trí chứng nhân” v.v... Trong đó, “đặt chư thiên vào vị trí chứng nhân” là như sau: “Các vị chư thiên ấy, sau khi mệnh chung từ đây, đã sanh về nơi đó vì được trang bị đức tin như thế nào, đức tin như thế ấy cũng có nơi ta. Các vị chư thiên ấy, sau khi mệnh chung từ đây, đã sanh về nơi đó vì được trang bị giới như thế nào, văn như thế nào, sự xả ly như thế nào, trí tuệ như thế nào, trí tuệ như thế ấy cũng có nơi ta”. Như vậy là đặt chư thiên vào vị trí chứng nhân. “Tướng của hơi thở vô, hơi thở ra” là tướng tương tự có thể đạt được ở đó. “Gatā” (đã đi đến) là đã đến gần, đã diễn tiến theo cách lấy làm đối tượng.

ဥပသမ္မတိ ဧတ္ထ ဒုက္ခန္တိ ဥပသမော, နိဗ္ဗာနံ. အစ္စန္တမေဝ ဧတ္ထ ဥပသမ္မတိ ဝဋ္ဋတ္တယန္တိ အစ္စန္တူပသမော, နိဗ္ဗာနမေဝ. ခိဏောတိ ခေပေတိ ကိလေသေတိ ခယော, အရိယမဂ္ဂေါ. တေ ဧဝ ဥပသမေတီတိ ဥပသမော, အရိယမဂ္ဂေါ ဧဝ. ခယော စ သော ဥပသမော စာတိ ခယူပသမော. တတြစာယံ ဥပသမော ဓမ္မော ဧဝါတိ ဓမ္မာနုဿတိယာ ဥပသမာနုဿတိ ဧကသင်္ဂဟောတိ? သစ္စံ ဧကသင်္ဂဟော ဓမ္မဘာဝသာမညေ အဓိပ္ပေတေ, သင်္ခတဓမ္မတော ပန အသင်္ခတဓမ္မော သာတိသယော ဥဠာရတမပဏီတတမဘာဝတောတိ ဒီပေတုံ ဝိသုံ နီဟရိတွာ ဝုတ္တံ. ဣမမေဝ ဟိ ဝိသေသံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ – ‘‘ဓမ္မာနုဿတီ’’တိ ဝတွာပိ ဥပသမာနုဿတိံ အဝေါစ အနုဿရန္တဿ သဝိသေသံ သန္တပဏီတဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနတော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဣဓ ခယူပသမဂ္ဂဟဏမ္ပိ သမတ္ထိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထေဝ ဟိ သမာနေပိ လောကုတ္တရဓမ္မဘာဝေ ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒိဝစနတော (ဣတိဝု. ၉၀) မဂ္ဂဖလဓမ္မေဟိ နိဗ္ဗာနဓမ္မော သာတိသယော, ဧဝံ ဖလဓမ္မတော မဂ္ဂဓမ္မော ကိလေသပ္ပဟာနေန အစ္ဆရိယဓမ္မဘာဝတော, တသ္မာ အစ္စန္တူပသမေန သဒ္ဓိံ ခယူပသမောပိ ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိပဿနတ္ထာနေဝ ဟောန္တီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ‘‘ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယာတိအာဒိဝစနတော’’တိ ကေစိ, တံ အကာရဏံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒီသုပိ တထာ ဒေသနာယ အာဂတတ္တာ. ယထာ ပန ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒီနိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဝိပဿနတ္ထာနိ ဟောန္တိ, နိမိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထာနိပိ ဟောန္တိ, န ဧဝမေတာနိ, ဧတာနိ ပန ဝိပဿနတ္ထာနေဝါတိ တထာ ဝုတ္တံ.

Khổ được lắng dịu ở nơi đây, nên gọi là sự lắng dịu (upasamo), tức là Nibbāna. Vòng luân hồi được lắng dịu một cách hoàn toàn ở nơi đây, nên gọi là sự lắng dịu hoàn toàn (accantūpasamo), chính là Nibbāna. Tận diệt, làm tiêu tan phiền não, nên gọi là sự tận diệt (khayo), tức là Thánh đạo. Chính các pháp ấy được làm cho lắng dịu, nên gọi là sự lắng dịu (upasamo), chính là Thánh đạo. Vừa là sự tận diệt, vừa là sự lắng dịu ấy, nên gọi là sự tận diệt và lắng dịu (khayūpasamo). Trong đó, sự lắng dịu này chính là pháp, vậy niệm sự lắng dịu (upasamānussati) có được bao gồm trong niệm Pháp (dhammānussati) không? Thật vậy, có sự bao gồm khi ý muốn nói về tính chất chung là pháp; tuy nhiên, pháp vô vi so với pháp hữu vi thì thù thắng hơn, do là trạng thái cao thượng nhất, vi diệu nhất, nên để chỉ rõ điều này, đã được tách riêng ra mà nói. Chính vì nhắm đến sự đặc biệt này mà đức Thế Tôn, dù đã nói ‘niệm Pháp’, vẫn nói đến niệm sự lắng dịu, vì đối với người đang niệm, nó hiện khởi với tính chất đặc biệt là an tịnh và vi diệu. Và làm như vậy, cần hiểu rằng việc đề cập đến sự tận diệt và lắng dịu ở đây cũng được chứng minh. Giống như, dù cùng là pháp siêu thế, nhưng do lời dạy như: ‘Này các Tỳ khưu, trong tất cả các pháp, dù là hữu vi hay vô vi, sự ly tham được xem là tối thượng’ (Itivuttaka 90), pháp Nibbāna thù thắng hơn các pháp Đạo và Quả; cũng vậy, pháp Đạo thù thắng hơn pháp Quả do là trạng thái kỳ diệu qua việc đoạn trừ phiền não. Do đó, cần hiểu rằng cùng với sự lắng dịu hoàn toàn, sự tận diệt và lắng dịu cũng được đề cập đến. Tại sao lại nói rằng (các đề mục này) chỉ nhằm mục đích của minh sát? Một số người nói: ‘Do lời dạy như: ‘để nhất hướng nhàm chán’ v.v...’, điều đó không phải là lý do, vì trong các đề mục như niệm Phật v.v... cũng đã được thuyết giảng như vậy. Tuy nhiên, các đề mục thiền như niệm Phật v.v... vừa nhằm mục đích của minh sát, vừa nhằm mục đích làm cho tướng được hoan hỷ, nhưng các đề mục này thì không như vậy; các đề mục này chỉ nhằm mục đích của minh sát, nên đã được nói như vậy.

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích phẩm thứ nhất đã kết thúc.

၁၆. ဧကဓမ္မပါဠိ

16. Kinh Một Pháp

(၁၆) ၂. ဧကဓမ္မပါဠိ-ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(16) 2. Giải thích phẩm thứ hai của Kinh Một Pháp

၂၉၈. မိစ္ဆာ ပဿတိ တာယ, သယံ ဝါ မိစ္ဆာ ပဿတိ, မိစ္ဆာဒဿနမေဝ ဝါ တန္တိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, ယံ ကိဉ္စိ ဝိပရီတဒဿနံ. တေနာဟ – ‘‘ဒွါသဋ္ဌိဝိဓာယာ’’တိအာဒိ[Pg.225]. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဧတဿာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော. တဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ.

298. Thấy sai lầm bởi nó, hoặc tự nó thấy sai lầm, hoặc chỉ đơn thuần là sự thấy sai lầm, nên gọi là tà kiến (micchādiṭṭhi), tức là bất cứ sự thấy nào bị xuyên tạc. Do đó, đã nói rằng: ‘của sáu mươi hai loại’ v.v... Người có tà kiến là người tà kiến (micchādiṭṭhiko). Của người tà kiến ấy.

၂၉၉. သမ္မာ ပဿတိ တာယ, သယံ ဝါ သမ္မာ ပဿတိ, သမ္မာဒဿနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ပဉ္စဝိဓာယာတိ ကမ္မဿကတာဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဝသေန ပဉ္စဝိဓာယ. တတ္ထ ဈာနစိတ္တုပ္ပာဒပရိယာပန္နံ ဉာဏံ ဈာနသမ္မာဒိဋ္ဌိ, ဝိပဿနာဉာဏံ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ.

299. Thấy đúng đắn bởi nó, hoặc tự nó thấy đúng đắn, hoặc chỉ đơn thuần là sự thấy đúng đắn, nên gọi là chánh kiến (sammādiṭṭhi). ‘Của năm loại’ là của năm loại theo cách: (1) nghiệp của tự thân, (2) thiền, (3) minh sát, (4) đạo, và (5) quả. Trong đó, trí tuệ thuộc về sự sanh khởi của tâm thiền là chánh kiến thiền; trí tuệ minh sát là chánh kiến minh sát.

၃၀၂. ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ‘‘နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ပဝတ္တော အနုပါယမနသိကာရော.

302. Sự tác ý không khéo léo diễn tiến trong năm uẩn với (quan niệm) ‘thường hằng’ v.v...

၃၀၃. ‘‘အနိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ပဝတ္တော ဥပါယမနသိကာရော. ယာဝ နိယာမောက္ကမနာတိ ယာဝ မိစ္ဆတ္တနိယာမောက္ကမနာ. မိစ္ဆတ္တနိယာမောက္ကမနနယော ပန သာမညဖလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ တဋ္ဋီကာယ စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

303. Sự tác ý khéo léo diễn tiến với (quan niệm) ‘vô thường’ v.v... ‘Cho đến khi thoát khỏi định nghiệp’ là cho đến khi thoát khỏi định nghiệp tà kiến. Và phương pháp thoát khỏi định nghiệp tà kiến cần được hiểu theo cách đã được nói trong phần giải thích kinh Sa Môn Quả và trong phần phụ chú giải của nó.

၃၀၄. အယံ တိဝိဓာ သဂ္ဂါဝရဏာ စေဝ ဟောတီတိ ကမ္မပထပ္ပတ္တိယာ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝတော ဝုတ္တံ. သဂ္ဂါဝရဏာယ ဟောန္တိယာ မဂ္ဂဝိဗန္ဓကဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘မဂ္ဂါဝရဏာ စာ’’တိ. ‘‘သဿတော လောကော’’တိအာဒိကာ ဒသဝတ္ထုကာ အန္တဂ္ဂါဟိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. မဂ္ဂါဝရဏာဝ ဟောတိ ဝိပရီတဒဿနဘာဝတော, န သဂ္ဂါဝရဏာ အကမ္မပထပတ္တိတောတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒံ ပန ဝိဓာနံ ပဋိက္ခိပိတွာတိ ဝိပရီတဒဿနဉ္စ န မဂ္ဂါဝရဏဉ္စာတိ ဝိရုဒ္ဓမေတံ ဥဒ္ဓမ္မဘာဝတော. တထာ ဟိ သတိ အပ္ပဟီနာယ ဧဝ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ မဂ္ဂါဓိဂမေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယေန ယထာဝုတ္တဝိဓာနံ ပဋိက္ခိပိတွာ. ‘‘န သဂ္ဂါဝရဏာ’’တိ သဂ္ဂူပပတ္တိယာ အဝိဗန္ဓကတ္တံ ဝဒန္တေဟိ ဒိဋ္ဌိယာ သဂ္ဂါဝဟတာပိ နာမ အနုညာတာ ဟောတီတိ တံ ဝါဒံ ပဋိက္ခိပန္တေန ‘‘ဒိဋ္ဌိ နာမ သဂ္ဂံ ဥပနေတုံ သမတ္ထာ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ဧကန္တဂရုတရသာဝဇ္ဇဘာဝတော. တေနာဟ – ‘‘ဧကန္တံ နိရယသ္မိံယေဝ နိမုဇ္ဇာပေတီ’’တိအာဒိ.

304. Ba loại này vừa là chướng ngại của cõi trời, điều này được nói do là trạng thái có lỗi lầm lớn vì đã đạt đến nghiệp đạo. Khi là chướng ngại của cõi trời, thì không cần phải nói về việc là vật cản trở cho đạo, nên đã nói: ‘và là chướng ngại của đạo’. Tà kiến chấp thủ biên kiến có mười sự vật, bắt đầu bằng ‘thế gian là thường hằng’. Nó chỉ là chướng ngại của đạo do là trạng thái thấy sai lạc, không phải là chướng ngại của cõi trời vì không đạt đến nghiệp đạo, đây là ý nghĩa. ‘Sau khi bác bỏ cách giải thích này...’ có nghĩa là: vừa là sự thấy sai lạc, vừa không phải là chướng ngại của đạo, điều này mâu thuẫn vì là phi pháp. Bởi vì nếu như vậy, có nghĩa là đạo có thể được chứng đắc ngay cả khi thân kiến chưa được đoạn trừ. Với ý nghĩa này, sau khi bác bỏ cách giải thích đã nói. Bằng cách nói ‘không phải là chướng ngại của cõi trời’, những người nói rằng nó không phải là vật cản trở cho sự sanh lên cõi trời, thì cũng có nghĩa là đã thừa nhận rằng tà kiến có thể dẫn đến cõi trời. Bác bỏ luận điểm đó, đã nói rằng: ‘Tà kiến chắc chắn không có khả năng dẫn đến cõi trời’. Tại sao? Vì nó là trạng thái có lỗi lầm cực kỳ nặng nề. Do đó, đã nói: ‘chắc chắn chỉ làm chìm đắm trong địa ngục’ v.v...

၃၀၅. ဝဋ္ဋံ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ကိလေသဝဋ္ဋံ ကမ္မဝဋ္ဋဉ္စ ဝိဒ္ဓံသေတိ. ဝိပါကဝဋ္ဋံ ကာ နု ဝိဒ္ဓံသေတိ နာမ. ဧဝံ ပန အတ္တနော ကာရဏေန ဝိဒ္ဓသ္တဘဝံ ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိ ပဋိဗာဟတီတိ ဝုတ္တံ အဝသရဒါနတော. ဣစ္စေတံ ကုသလန္တိ အရဟတ္တံ ပါပေတုံ သစေ သက္ကောတိ, ဧဝမေတံ ဝိပဿနာယ ပဋိသန္ဓိအနာကဍ္ဎနံ [Pg.226] ကုသလံ အနဝဇ္ဇံ. သတ္တ ဘဝေ ဒေတီတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ပစ္စယဘူတာ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ သတ္တ ဘဝေ ဒေတိ. ဧဝမယန္တိ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘လောကိယလောကုတ္တရာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ကထိတာ’’တိ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေတိ ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေ ဂတိမဂ္ဂသင်္ခါတေ အတ္ထေ. ‘‘သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘လောကိကာ ဘဝနိပ္ဖာဒိကာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ.

305. ‘Phá hủy vòng luân hồi’: chánh kiến đạo phá hủy vòng luân hồi phiền não và vòng luân hồi nghiệp. Vậy cái gì phá hủy vòng luân hồi dị thục? Theo cách này, đã nói rằng chánh kiến quả ngăn cản sự hiện hữu đã bị phá hủy bởi nguyên nhân của nó, do không cho cơ hội (sanh khởi). ‘Điều này là thiện’: nếu có thể dẫn đến A-la-hán, thì việc không kéo theo sự tái sanh của minh sát này là thiện, là không có tội lỗi. ‘Cho bảy kiếp sống’: chánh kiến minh sát là duyên cho đạo Tu-đà-hoàn, cho người ấy bảy kiếp sống. ‘Như vậy’: điều này được nói nhắm đến cả năm loại chánh kiến. Do đó, đã nói: ‘chánh kiến thế gian và siêu thế đã được nói đến’. ‘Nhưng trong ý nghĩa này’: trong ý nghĩa được gọi là con đường đến cảnh giới, được nói trong câu bắt đầu bằng ‘Này các Tỳ khưu, Ta không thấy một pháp nào khác...’. Vì đã nói ‘họ sanh vào thiện thú, cõi trời’, nên đã nói rằng ‘cần được hiểu là (chánh kiến) thuộc thế gian và tạo ra sự hiện hữu’.

၃၀၆. ယထာဒိဋ္ဌီတိ အတ္ထဗျာပနိစ္ဆာယံ ယထာ-သဒ္ဒေါ, တေန ဥတ္တရပဒတ္ထပ္ပဓာနော သမာသောတိ အာဟ – ‘‘ယာ ယာ ဒိဋ္ဌီ’’တိ. တဿာ တဿာ အနုရူပန္တိ တံတံဒိဋ္ဌိအနုရူပန္တိ အတ္ထော. သမတ္တန္တိ အနဝသေသံ. တေနာဟ – ‘‘ပရိပုဏ္ဏ’’န္တိ. သမာဒိန္နန္တိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေသု သမံ ဧကသဒိသံ ကတွာ အာဒိန္နံ ဂဟိတံ အနိဿဋ္ဌံ. တဒေတန္တိ ယဒေတံ ‘‘ယဉ္စေဝ ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ, တဒေတံ ကာယကမ္မံ. ယထာဒိဋ္ဌိယံ ဌိတကာယကမ္မန္တိ ယာ ပန ဒိဋ္ဌိ ‘‘နတ္ထိ တတောနိဒါနံ ပါပ’’န္တိအာဒိနာ ပဝတ္တာ, တဿံ ဒိဋ္ဌိယံ ဌိတကဿ ဌိတမတ္တဿ အနိဿဋ္ဌဿ တံဒိဋ္ဌိကဿ ကာယကမ္မံ. ဒိဋ္ဌိသဟဇာတံ ကာယကမ္မန္တိ တဿ ယထာဒိဋ္ဌိကဿ ပရေသံ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဒိနာ ဝိညာပနကာလေ တာယ ဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတံ ကာယကမ္မံ. န စေတ္ထ ဝစီကမ္မာသင်္ကာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ ပါဏဃာတာဒီနံယေဝ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဒိဋ္ဌာနုလောမိကံ ကာယကမ္မန္တိ ယထာ ပရေသံ ပါကဋံ ဟောတိ, ဧဝံ ဒိဋ္ဌိယာ အနုလောမိကံ ကတွာ ပဝတ္တိတံ ကာယကမ္မံ. တေနာဟ – ‘‘သမာဒိန္နံ ဂဟိတံ ပရာမဋ္ဌ’’န္တိ. တတ္ထာတိအာဒိ သုဝိညေယျမေဝ. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဌိတဝစီကမ္မံ, ဒိဋ္ဌိသဟဇာတံ ဝစီကမ္မံ, ဒိဋ္ဌာနုလောမိကံ ဝစီကမ္မန္တိ တိဝိဓံ ဟောတီတိ ဧဝမာဒိ အတိဒိသတိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿာတိ ကမ္မပထပ္ပတ္တာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ. ‘‘ယာယ ကာယစိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ သတော’’တိ အပရေ.

306. Trong câu ‘yathādiṭṭhīti,’ từ ‘yathā’ có nghĩa là sự lặp lại của ý nghĩa. Do đó, đây là một phức hợp từ mà ý nghĩa của thành phần sau là chính, nên được nói là: ‘bất cứ tri kiến nào.’ ‘Tassā tassā anurūpanti’ có nghĩa là ‘taṃtaṃdiṭṭhianurūpanti,’ tức là phù hợp với từng tri kiến ấy. ‘Samattanti’ có nghĩa là không còn sót lại. Do đó, được nói là: ‘paripuṇṇaṃ’ (hoàn toàn). ‘Samādinnanti’ có nghĩa là đã chấp nhận, đã nắm giữ, không từ bỏ, sau khi đã làm cho đồng đều, nhất quán ở phần đầu, phần giữa, và phần cuối. ‘Tadetanti’ có nghĩa là điều này, tức là điều đã được nói bắt đầu bằng ‘yañceva kāyakammaṃ,’ chính là thân nghiệp này. ‘Yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammanti’ có nghĩa là thân nghiệp của người có tri kiến ấy, người đã an trú, chỉ an trú, không từ bỏ tri kiến ấy, là tri kiến đã khởi lên qua câu ‘không có tội lỗi từ nguyên nhân ấy.’ ‘Diṭṭhisahajātaṃ kāyakammanti’ có nghĩa là thân nghiệp đồng sanh với tri kiến ấy vào lúc người có tri kiến như vậy biểu lộ cho người khác biết qua cử chỉ tay, v.v. Ở đây, không nên có sự nghi ngờ về khẩu nghiệp, vì chỉ có các hành vi như sát sanh, v.v. mới được nhắm đến. ‘Diṭṭhānulomikaṃ kāyakammanti’ có nghĩa là thân nghiệp được thực hiện cho phù hợp với tri kiến, theo cách để nó trở nên rõ ràng cho người khác. Do đó, được nói là: ‘samādinnaṃ gahitaṃ parāmaṭṭhaṃ’ (đã chấp nhận, đã nắm giữ, đã bám víu). Phần bắt đầu bằng ‘tatthāti’ thì dễ hiểu. ‘Eseva nayoti’ (cũng theo phương pháp này), qua đó, câu này áp dụng tương tự rằng khẩu nghiệp cũng có ba loại: khẩu nghiệp của người an trú trong tri kiến đã nói, khẩu nghiệp đồng sanh với tri kiến, và khẩu nghiệp phù hợp với tri kiến. ‘Micchādiṭṭhikassāti’ có nghĩa là của người có tà kiến, với tà kiến đã đạt đến mức độ nghiệp đạo. Một số người khác nói: ‘của người có tà kiến, với bất kỳ tà kiến nào.’

ဒိဋ္ဌိသဟဇာတာတိ ယထာဝုတ္တာယ ဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတာ စေတနာ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. ပတ္ထနာတိ ‘‘ဣဒံ နာမ ကရေယျ’’န္တိ တဏှာပတ္ထနာ. စေတနာပတ္ထနာနံ ဝသေနာတိ ယထာဝုတ္တဒိဋ္ဌိဂတနိဿိတစေတသိကနိကာမနာနံ ဝသေန. စိတ္တဋ္ဌပနာတိ စိတ္တဿ ပဏိဒဟနာ. ဖဿာဒယောတိ စေတနာဒိဋ္ဌိတဏှာဒိဝိနိမုတ္တာ ဖဿာဒိဓမ္မာ. ယသ္မာ ဒိဋ္ဌိ ပါပိကာ, တသ္မာ တဿ ပုဂ္ဂလဿ သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ အနိဋ္ဌာယ…ပေ… သံဝတ္တန္တီတိ ယောဇနာ. ပုရိမဿေဝါတိ [Pg.227] တိတ္တကပဒဿေဝ. တိတ္တကံ ကဋုကန္တိ စ ဥဘယံ ဣဓ အနိဋ္ဌပရိယာယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘ပစ္ဆာ တေ ကဋုကံ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ.

‘Diṭṭhisahajātāti’ có nghĩa là tư (cetanā) đồng sanh với tri kiến đã được đề cập. Phương pháp này cũng áp dụng cho các thuật ngữ còn lại. ‘Patthanāti’ là sự mong cầu của ái dục, rằng ‘mong rằng tôi sẽ làm điều này.’ ‘Cetanāpatthanānaṃ vasenāti’ có nghĩa là do năng lực của những ước muốn thuộc tâm sở, nương tựa vào tri kiến đã được đề cập. ‘Cittaṭṭhapanāti’ là sự hướng tâm. ‘Phassādayoti’ là các pháp như xúc, v.v., khác biệt với tư, kiến, ái, v.v. Cần hiểu sự liên kết như sau: vì tri kiến là xấu ác, do đó đối với người ấy, tất cả các pháp ấy đều dẫn đến điều không mong muốn... ‘Purimassevāti’ có nghĩa là của từ ‘tittaka’ (đắng). Cả hai từ ‘tittakaṃ’ (đắng) và ‘kaṭukaṃ’ (cay) ở đây cần được hiểu là từ đồng nghĩa với ‘không mong muốn,’ giống như trong các câu như ‘sau này sẽ là điều cay đắng cho ngươi.’

အမ္ဗောယန္တိ အမ္ဗော အယံ. တမေဝ ပူဇန္တိ တမေဝ ပုဗ္ဗေ လဒ္ဓပရိသိဉ္စနဒါနာဒိပူဇံ. နိဝေသရေတိ ပဝိသိံသု. အသာတသန္နိဝါသေနာတိ အမဓုရနိမ္ဗမူလသံသဂ္ဂေန.

‘Amboyanti’ có nghĩa là đây là cây xoài. ‘Tameva pūjanti’ có nghĩa là sự tôn kính chính nó, tức là sự tôn kính qua việc tưới nước, cúng dường, v.v., mà nó đã nhận được trước đây. ‘Nivesareti’ có nghĩa là họ đã đi vào. ‘Asātasannivāsenāti’ có nghĩa là do sự chung sống không dễ chịu, tức là do sự liên kết với gốc cây sầu đâu không ngọt.

တံ ပန ပဋိက္ခိပိတွာ…ပေ… ဝုတ္တန္တိ သဗ္ဗာပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဧကန္တသာဝဇ္ဇတ္တာ အနိဋ္ဌာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တတီတိ အဓိပ္ပာယေန ဝုတ္တံ. အနန္တရသုတ္တေတိ ဒသမသုတ္တေ. ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ နဝမသုတ္တေ ဝိယ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. စိတ္တဋ္ဌပနာဝ ပတ္ထနာတိ ဧတ္ထ ပဏိဓိ စာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

Nhưng sau khi bác bỏ điều đó... được nói với ý nghĩa rằng tất cả tà kiến, vì hoàn toàn có tội lỗi, nên dẫn đến điều không mong muốn, đến khổ đau. ‘Anantarasutteti’ có nghĩa là trong kinh kế tiếp, tức là kinh thứ mười. ‘Yojetvā veditabbānīti’ có nghĩa là cần được hiểu bằng cách áp dụng, tức là cần được hiểu bằng cách áp dụng như trong kinh thứ chín. Ở đây, trong câu ‘cittaṭṭhapanāva patthanāti,’ cần phải nói thêm là ‘và sự quyết tâm (paṇidhi).’

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích phẩm thứ hai đã hoàn tất.

၁၆. ဧကဓမ္မပါဠိ

16. Kinh Một Pháp

(၁၆) ၃. ဧကဓမ္မပါဠိ-တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(16) 3. Giải thích phẩm thứ ba - Kinh Một Pháp

၃၀၈. တတိယဿ ပဌမေ အယာထာဝဒိဋ္ဌိကောတိ အနိစ္စာဒိဘာဝေသု ဓမ္မေသု နိစ္စာတိအာဒိနာ ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌိကော. တေနာဟ – ‘‘တာယေဝ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဝိပရီတဒဿနော’’တိ သဒ္ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ သန္တော ပသတ္ထော သုန္ဒရော ဓမ္မော, ယော မနုဿဓမ္မောတိပိ ဝုစ္စတိ. တတော ဟိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ပရံ ဝုဋ္ဌာပေယျ, န အရိယဓမ္မတော. တေနာဟ – ‘‘ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မတော’’တိ. ဧဝရူပါတိ ဣမိနာ ပါထိကပုတ္တာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ.

308. Trong phần đầu của phẩm thứ ba, ‘ayāthāvadiṭṭhikoti’ có nghĩa là người có tri kiến đã khởi lên rằng các pháp vốn có bản chất vô thường, v.v., là thường hằng, v.v. Do đó, được nói là: ‘người có cái thấy sai lệch do chính tà kiến ấy.’ Trong câu ‘saddhammāti,’ ở đây có nghĩa là pháp hiện hữu, đáng tán thán, tốt đẹp, cũng được gọi là pháp của con người. Vì từ pháp đó, người có tà kiến có thể nâng người khác lên, chứ không phải từ pháp của bậc Thánh. Do đó, được nói là: ‘từ pháp của mười thiện nghiệp đạo.’ Qua từ ‘evarūpāti,’ câu này bao gồm cả Pāthikaputta và những người khác.

၃၀၉. သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တောတိ သဗ္ဗညုဘာဂီ ဗောဓိသတ္တော. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပူရိတပါရမိကာ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာ ဧကစ္စသာဝကဗောဓိသတ္တာ စ သင်္ဂယှန္တိ.

309. ‘Sabbaññubodhisattoti’ có nghĩa là vị Bồ-tát có phần trở thành bậc Toàn Giác. Qua từ ‘ādi’ (v.v.), các vị Bồ-tát Độc Giác đã viên mãn các ba-la-mật và một số vị Bồ-tát Thinh Văn cũng được bao gồm.

၃၁၀. ပရမာတိ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝေန ပရမာ, ဥက္ကံသဂတာတိ အတ္ထော. တေသန္တိ အာနန္တရိယကမ္မာနံ. ပရိစ္ဆေဒေါတိ ဝိပါကဝသေန ပရိယောသာနံ. ဝဋ္ဋဿ မူလံ, တတော တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဝဋ္ဋဿ ခါဏူတိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ – ‘‘တာယာ’’တိအာဒိ. တဉ္စေ ဂါဟံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, တဿ ပုနပိ တဗ္ဘာဝါဝဟတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထီ’’တိ, န ပန သဗ္ဗသော ဝုဋ္ဌာနဿ အဘာဝတော. ယာဒိသေ ဟိ ပစ္စယေ ပဋိစ္စ အယံ တံ ဒဿနံ ဩက္ကန္တော ပုန ကဒါစိ တပ္ပဋိပက္ခေ ပစ္စယေ ပဋိစ္စ တတော သီသုက္ခိပနမဿ န ဟောတီတိ န [Pg.228] ဝတ္တဗ္ဗံ. အကုသလဉှိ နာမေတံ အဗလံ ဒုဗ္ဗလံ, န ကုသလံ ဝိယ မဟာဗလံ. အညထာ သမ္မတ္တနိယာမော ဝိယ မိစ္ဆတ္တနိယာမောပိ အစ္စန္တိကော သိယာ, န စ မိစ္ဆတ္တနိယာမော အစ္စန္တိကော. တေနေဝ ပပဉ္စသူဒနိယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၀၀) –

310. ‘Paramāti’ có nghĩa là tối thượng do tính chất có tội lỗi lớn, có nghĩa là đã đạt đến mức độ cao nhất. ‘Tesanti’ có nghĩa là của các nghiệp vô gián. ‘Paricchedoti’ có nghĩa là sự kết thúc về phương diện quả báo. Nó là gốc rễ của vòng luân hồi, do đó người có tà kiến ấy được gọi là khúc gỗ của vòng luân hồi. Do đó, được nói là: ‘bởi cái đó,’ v.v. Nếu người ấy không từ bỏ sự chấp thủ đó, vì nó lại dẫn đến tình trạng ấy, nên được nói là: ‘không có sự thoát khỏi hữu,’ chứ không phải vì hoàn toàn không có sự thoát khỏi. Vì không thể nói rằng, người này đã đi vào quan điểm đó do duyên vào những điều kiện nào đó, rồi sau này, do duyên vào những điều kiện đối nghịch, lại không thể ngóc đầu lên khỏi đó. Vì cái gọi là bất thiện này vốn yếu ớt, mỏng manh, không có sức mạnh lớn như thiện. Nếu không, sự quyết định của tà đạo cũng sẽ là tuyệt đối như sự quyết định của chánh đạo, nhưng sự quyết định của tà đạo không phải là tuyệt đối. Do đó, trong bộ Papañcasūdanī (Chú giải Trung Bộ Kinh, 2.100) có nói –

‘‘ကိံ ပနေသ ဧကသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ နိယတော ဟောတိ, ဥဒါဟု အညသ္မိမ္ပီတိ? ဧကသ္မိံယေဝ နိယတော, အာသေဝနဝသေန ဘဝန္တရေပိ တံ ဒိဋ္ဌိံ ရောစေတိ ဧဝါ’’တိ –

“Vậy người này có phải là quyết định (bất biến) chỉ trong một kiếp sống, hay cũng trong kiếp khác? (Người ấy) chỉ quyết định trong một kiếp sống, nhưng do năng lực của sự thực hành lặp đi lặp lại, người ấy cũng ưa thích tri kiến đó trong kiếp sống khác.” –

ဝုတ္တံ. တတောယေဝ စ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယမ္ပိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၇၀-၁၇၂) ဝုတ္တံ –

đã được nói. Và cũng chính vì lý do đó, trong bộ Sumaṅgalavilāsinī (Chú giải Trường Bộ Kinh, 1.170-172) cũng có nói –

‘‘ယေ ဝါ ပန တေသံ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနေ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နာ သဇ္ဈာယန္တိ ဝီမံသန္တိ, တေသံ ‘ကရောတော န ကရီယတိ ပါပံ, နတ္ထိ ဟေတု, နတ္ထိ ပစ္စယော, မတော ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’တိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ မိစ္ဆာသတိ သန္တိဋ္ဌတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ. ပဌမဇဝနေ သတေကိစ္ဆာ ဟောန္တိ, တထာ ဒုတိယာဒီသု. သတ္တမေ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အတေကိစ္ဆာ အနိဝတ္တိနော အရိဋ္ဌကဏ္ဋကသဒိသာ, တတ္ထ ကောစိ ဧကံ ဒဿနံ ဩက္ကမတိ, ကောစိ ဒွေ, ကောစိ တီဏိပိ, ဧကသ္မိံ ဩက္ကန္တေပိ ဒွီသု တီသု ဩက္ကန္တေသုပိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောဝ ဟောတိ. ပတ္တော သဂ္ဂမဂ္ဂါဝရဏဉ္စေဝ မောက္ခမဂ္ဂါဝရဏဉ္စ, အဘဗ္ဗော တဿတ္တဘာဝဿ အနန္တရံ သဂ္ဂမ္ပိ ဂန္တုံ, ပဂေဝ မောက္ခံ, ဝဋ္ဋခါဏု နာမေသ သတ္တော ပထဝိဂေါပကော, ယေဘုယျေန ဧဝရူပဿ ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထီ’’တိ.

Lại nữa, những ai sau khi chấp thủ học thuyết của các người ấy, ngồi ở nơi ban đêm, ở nơi ban ngày, rồi tụng đọc và thẩm xét, đối với các người ấy, tà niệm được an lập ở trong đối tượng ấy rằng: ‘Người đang làm thì tội lỗi không bị tác thành, không có nhân, không có duyên, người chết là bị đoạn diệt.’ Tâm trở nên nhất điểm, các tốc hành tâm khởi lên. Ở tốc hành tâm thứ nhất, các người ấy có thể được chữa trị, tương tự ở các tốc hành tâm thứ nhì v.v... Ở tốc hành tâm thứ bảy, các người ấy không thể được chữa trị ngay cả đối với các đức Phật, không thể thối chuyển, tương tự như gai cây Ariṭṭha. Ở trường hợp ấy, có người đi vào một quan điểm, có người hai, có người cả ba. Ngay cả khi đã đi vào một, hoặc khi đã đi vào hai hay ba, người ấy trở thành người có tà kiến cố định. Vị ấy đã đạt đến sự ngăn che con đường đến cõi trời và sự ngăn che con đường đến giải thoát, không có khả năng đi đến cõi trời sau khi thân mạng ấy chấm dứt, huống nữa là giải thoát. Chúng sanh ấy được gọi tên là khúc gỗ trong vòng luân hồi, là người làm hư hoại thế gian. Phần nhiều, không có sự thoát ra khỏi sự hiện hữu tương tự như vậy.

ပိဋ္ဌိစက္ကဝါဠေတိ ဈာယမာနစက္ကဝါဠဿ ပရတော ဧကသ္မိံ ဩကာသေ. ယံ ဈာယမာနာနံ အဇ္ဈာယမာနာနဉ္စ စက္ကဝါဠာနမန္တရံ, ယတ္ထ လောကန္တရိကနိရယသမညာ, တာဒိသေ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ. ပစ္စတိယေဝါတိ စက္ကဝါဠေ ဈာယမာနေ အဇ္ဈာယမာနေပိ အတ္တနော ကမ္မဗလေန ပစ္စတိယေဝ.

Piṭṭhicakkavāḷe: (Ở phía sau của thế giới) có nghĩa là ở trong một không gian bên ngoài thế giới đang bị thiêu đốt. Khoảng không gian ở giữa các thế giới đang bị thiêu đốt và không bị thiêu đốt, nơi có danh xưng là địa ngục Lokantarika, ở trong một không gian tương tự như vậy. Paccatiyeva: (Bị hành tội) có nghĩa là ngay cả khi thế giới đang bị thiêu đốt hoặc không bị thiêu đốt, chúng sanh vẫn bị hành tội do năng lực nghiệp của chính mình.

၃၁၁. စတုတ္ထေ ‘‘မာ ခလီ’’တိ ဝစနံ ဥပါဒါယ ဧဝံလဒ္ဓနာမောတိ တံ ကိရ သကဒ္ဒမာယ ဘူမိယာ တေလဃဋံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တံ, ‘‘တာတ, မာ ခလီ’’တိ သာမိကော အာဟ. သော ပမာဒေန ခလိတွာ ပတိတွာ သာမိကဿ ဘယေန ပလာယိတုံ အာရဒ္ဓေါ. သာမိကော ဥပဓာဝိတွာ သာဋကကဏ္ဏေ အဂ္ဂဟေသိ. သော သာဋကံ ဆဍ္ဍေတွာ အစေလကော ဟုတွာ ပလာတော ပဏ္ဏေန ဝါ တိဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတုမ္ပိ အဇာနန္တော ဇာတရူပေနေဝ ဧကံ ဂါမံ [Pg.229] ပါဝိသိ. မနုဿာ တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ သမဏော အရဟာ အပ္ပိစ္ဆော, နတ္ထိ ဣမိနာ သဒိသော’’တိ ပူဝဘတ္တာဒီနိ ဂဟေတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မယှံ သာဋကံ အနိဝတ္ထဘာဝေန ဣဒံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ တတော ပဋ္ဌာယ သာဋကံ လဘိတွာပိ န နိဝါသေသိ, တဒေဝ စ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အဂ္ဂဟေသိ. တဿ သန္တိကေ အညေပိ အညေပီတိ ပဉ္စသတာ မနုဿာ ပဗ္ဗဇိံသု. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘မာ ခလီတိ ဝစနံ ဥပါဒါယ ဧဝံလဒ္ဓနာမော တိတ္ထကရော’’တိ.

311. Ở trường hợp thứ tư, ‘vị ấy đã có được tên gọi như vậy là do nương vào lời nói: “mā khalī” (đừng vấp ngã).’ Tương truyền rằng, trong khi người ấy đang đi, mang theo một bình dầu trên nền đất lầy lội, người chủ đã nói: “Này con, đừng vấp ngã.” Do sự dể duôi, người ấy đã vấp và ngã xuống, rồi vì sợ hãi người chủ nên đã bắt đầu bỏ chạy. Người chủ đã đuổi theo và nắm lấy vạt áo. Người ấy đã vứt bỏ chiếc áo, trở thành người lõa thể rồi bỏ trốn. Không biết che thân dù bằng lá cây hay bằng cỏ, người ấy đã đi vào một ngôi làng trong tình trạng trần truồng như lúc mới sanh. Dân chúng nhìn thấy người ấy, (nghĩ rằng): “Vị này là sa-môn, là bậc A-la-hán, là người thiểu dục, không có ai tương tự như vị này,” rồi đã mang theo bánh, cơm v.v... và đi đến gần. (Người ấy nghĩ rằng): “Việc này đã sanh lên cho ta là do không mặc áo,” kể từ đó, ngay cả khi nhận được áo, người ấy cũng không mặc vào. Và người ấy đã chấp thủ chính việc ấy làm sự xuất gia. Ở gần bên người ấy, những người khác và những người khác nữa, tức là năm trăm người, đã xuất gia. Đề cập đến điều ấy, lời này đã được nói: “Vị ngoại đạo sư đã có được tên gọi như vậy là do nương vào lời nói: ‘mā khalī.’”

သမာဂတဋ္ဌာနေတိ ဒွိန္နံ နဒီနံ ဥဒကပ္ပဝါဟဿ သန္နိပါတဋ္ဌာနေ. ဒွိန္နံ ဥဒကာနန္တိ ဒွိန္နံ ဥဒကပ္ပဝါဟာနံ. ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနေ မစ္ဆဂ္ဂဟဏတ္ထံ ခိပိတဗ္ဗတော ခိပ္ပံ, ကုမိနံ, တဒေဝ ဣဓ ခိပ္ပန္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘ကုမိန’’န္တိ. ဥစ္ဆူဟီတိ ဥဒကဥစ္ဆူဟိ. တုစ္ဆပုရိသော အရိယဓမ္မာဘာဝတော. ဈာနမတ္တမ္ပိ ဟိ တဿ နတ္ထေဝ, ကုတော အရိယမဂ္ဂေါ. မနုဿခိပ္ပံ မညေတိ မနုဿာ ပတိတွာ ဗျသနပ္ပတ္တိအတ္ထံ ဩဋ္ဋိတံ ကုမိနံ ဝိယ. တေနာဟ – ‘‘မဟာဇနဿာ’’တိအာဒိ.

Samāgataṭṭhāne: (Ở nơi hội tụ) có nghĩa là ở nơi hợp lưu của dòng nước của hai con sông. Dvinnaṃ udakānaṃ: (Của hai dòng nước) có nghĩa là của hai luồng nước. Khippaṃ là cái đó, tức là cái nơm, vì cần được quăng xuống ở nơi đã được nói để bắt cá. Chính điều ấy ở đây được gọi là khippaṃ. Do đó, ngài đã nói: “kuminaṃ (cái nơm).” Ucchūhi: (Bằng các cây mía) có nghĩa là bằng các cây lau sậy dưới nước. Tucchapuriso: (Người trống rỗng) là do sự vắng mặt của các pháp cao thượng. Vì rằng đối với người ấy, ngay cả chỉ là thiền cũng không có, huống nữa là Thánh đạo. Manussakhippaṃ maññe: (Ta xem là cái bẫy đối với nhân loại) có nghĩa là giống như cái nơm được giăng ra với mục đích để loài người rơi vào và đi đến tai họa. Do đó, ngài đã nói: “mahājanassa (của đại chúng)” v.v...

၃၁၂. ပဉ္စမာဒီသု ဗာဟိရကသာသနန္တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ – တဿ သဗ္ဗဿပိ အနိယျာနိကတ္တာ သတ္ထုပဋိညဿပိ အသဗ္ဗညုဘာဝတော. တေနာဟ – ‘‘တတ္ထ ဟီ’’တိအာဒိ. ဂဏောတိ သာဝကဂဏော. တထာဘာဝါယာတိ အာစရိယေန ဝုတ္တာကာရတာယ သမင်္ဂိဘာဝတ္ထံ. ဇင်္ဃသတန္တိ ဗဟူ အနေကေ သတ္တေ. သမကမေဝ အကုသလံ ပါပုဏာတီတိ တေသံ သဗ္ဗေသံ ဧကဇ္ဈံ သမာဒပနေပိ တေသံ အကုသလေန သမကမေဝ အကုသလံ ပါပုဏာတိ ဧကဇ္ဈံ ဗဟူနံ သမာဒပနေပိ တထာ ဥဿဟနဿ ဗလဝဘာဝတော. ဝိသုံ ဝိသုံ သမာဒပနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ယထာ ဟိ ဓမ္မစရိယာယံ သမကမေဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗာ ကလျာဏမိတ္တတာ, ဧဝံ အဓမ္မစရိယာယံ အကလျာဏမိတ္တတာတိ.

312. Ở trường hợp thứ năm v.v..., bāhirakasāsanaṃ (giáo lý bên ngoài) được nói đến một cách không phân biệt, vì rằng tất cả giáo lý ấy không phải là phương tiện đưa đến sự giải thoát, và vì rằng ngay cả người tự nhận là bậc Đạo Sư cũng không phải là bậc Toàn Tri. Do đó, ngài đã nói: “Tattha hi (Vì rằng ở nơi ấy)” v.v... Gaṇo có nghĩa là nhóm đệ tử. Tathābhāvāya có nghĩa là với mục đích được hội đủ thể cách đã được vị thầy nói đến. Jaṅghasataṃ có nghĩa là nhiều chúng sanh, vô số chúng sanh. Samakameva akusalaṃ pāpuṇāti: (Vị ấy đồng thời đạt được điều bất thiện) có nghĩa là ngay cả khi cùng lúc khuyến khích tất cả các người ấy, vị ấy đồng thời đạt được điều bất thiện cùng với điều bất thiện của họ; ngay cả khi cùng lúc khuyến khích nhiều người, sự việc là như vậy là do năng lực mạnh mẽ của sự nỗ lực. Không cần phải nói đến trường hợp khuyến khích từng người một cách riêng rẽ. Ví như trong sự thực hành Chánh pháp, tình bạn với người hiền thiện được gọi là ‘đồng thời,’ cũng vậy, trong sự thực hành phi pháp, đó là tình bạn với người xấu ác.

၃၁၃. သုဋ္ဌု အက္ခာတေတိ ဧကန္တတော နိယျာနိကဘာဝေန အက္ခာတေ. သတ္ထာ စ သဗ္ဗညူ ဟောတီတိ အသဗ္ဗညုနော နိယျာနိကဘာဝေန ကထေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတတ္တာ. ဂဏော စ သုပ္ပဋိပန္နော သတ္ထာရာ သုဝိနီတတ္တာ. သမာဒပကော ဟီတိအာဒိ သုပ္ပဋိပတ္တိယာ နိဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

313. Suṭṭhu akkhāte: (Được khéo thuyết) có nghĩa là được thuyết giảng với tính chất chắc chắn đưa đến sự giải thoát. Satthā ca sabbaññū hoti: (Và bậc Đạo Sư là bậc Toàn Tri) là vì người không phải là bậc Toàn Tri thì không có khả năng nói theo cách đưa đến sự giải thoát. Dhammo ca svākkhāto: (Và Chánh pháp được khéo thuyết) là vì đã được đức Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Gaṇo ca suppaṭipanno: (Và chúng Tăng là bậc Thiện hạnh) là vì đã được bậc Đạo Sư huấn luyện thuần thục. Samādapako hi v.v...: (Vì rằng người khuyến khích) cần được xem là sự minh họa về sự thực hành tốt đẹp.

၃၁၄. ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ‘‘အယံ ဧတ္တကေန ယာပေတိ, ဣမဿ ဧတ္တကံ ဒါတုံ ယုတ္တ’’န္တိ ဧဝံ ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗံ. အတိရေကေ…ပေ… နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိ ဝါ နတ္ထိ ဒုရက္ခာတတ္တာ ဓမ္မဿ. တဿာတိ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ. အပ္ပိစ္ဆပဋိပဒါ နာမ နတ္ထိ ဒုရက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေတိ အဓိပ္ပာယော.

314. Pamāṇaṃ jānitabbaṃ: (Cần phải biết sự chừng mực) có nghĩa là sự chừng mực cần được biết đến như vầy: “Vị này sống đủ với vật dụng chừng này, việc dâng cúng chừng này đến vị này là thích hợp.” Atireke... pe... nibbānasampatti vā natthi: (Trong trường hợp vật dụng dư thừa... hoặc không có sự thành tựu Niết-bàn) là do Chánh pháp đã được thuyết giảng một cách tồi tệ. Tassa có nghĩa là của người thọ nhận. Ý nghĩa là: Trong Giáo pháp và Giới luật đã được thuyết giảng một cách tồi tệ, không có điều được gọi là sự thực hành hạnh thiểu dục.

၃၁၅. ဒါယကဿ [Pg.230] ဝသော နာမ ဥဠာရုဠာရတာဘေဒေါ အဇ္ဈာသယော. ဒေယျဓမ္မဿ ပန ထောကဗဟုတာဝ ဒေယျဓမ္မဿ ဝသော နာမ. အတ္တနော ထာမောတိ ယာပနပ္ပမာဏံ. ယဒိ ဟီတိအာဒိ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဝိဝရဏံ. အနုပ္ပန္နဿာတိ အနုပ္ပန္နော အဿ ပုဂ္ဂလဿ. စက္ခုဘူတော ဟောတီတိ မဟာဇနဿ စက္ခု ဝိယ ဟောတိ. သာသနံ စိရဋ္ဌိတိတံ ကရောတီတိ အနုပ္ပန္နလာဘုပ္ပာဒနေန မဟာဇနဿ ပသာဒုပ္ပာဒနေန စ စိရဋ္ဌိတိကံ ကရောတိ.

315. Điều được gọi là quyền hạn của người thí chủ là khuynh hướng được phân biệt là cao thượng hay ít cao thượng hơn. Còn điều được gọi là quyền hạn của vật thí chính là sự ít hay nhiều của nó. Attano thāmo có nghĩa là sự chừng mực để sinh sống. Yadi hi v.v... là sự giải thích ý nghĩa của điều đã được nói một cách tóm tắt qua câu “kathaṃ (thế nào)” v.v... Anuppannassa có nghĩa là chưa sanh lên cho người ấy. Cakkhubhūto hoti: (Vị ấy trở thành con mắt) có nghĩa là vị ấy giống như con mắt của đại chúng. Sāsanaṃ ciraṭṭhitikaṃ karoti: (Vị ấy làm cho giáo pháp được trường tồn) có nghĩa là vị ấy làm cho (giáo pháp) được trường tồn bằng cách làm cho các lợi lộc chưa sanh được sanh lên và bằng cách làm cho sự trong sạch tín thành sanh lên nơi đại chúng.

ကုဋုမ္ဗရိယဝိဟာရေတိ ကုဋုမ္ဗရိယဂါမသန္နိဿိတဝိဟာရေ. ဘုဉ္ဇနတ္ထာယာတိ တသ္မိံယေဝ ဂေဟေ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ. ဂဟေတွာ ဂမနတ္ထာယာတိ ဂေဟတော ဗဟိ ဂဟေတွာ ဂမနတ္ထာယ. ဓုရဘတ္တာနီတိ နိစ္စဘတ္တာနိ. စူဠုပဋ္ဌာကန္တိ ဝေယျာဝစ္စကရံ. ဝီမံသိတွာတိ ယထာ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ န ဟောတိ, ဧဝံ ဝီမံသိတွာ. မဟာဇနော အပ္ပိစ္ဆော ဘဝိတုံ မညတီတိ မဟာဇနော သယံ အပ္ပိစ္ဆော ဘဝိတုံ မညတိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇနေန. မဟာဇနဿာတိ ဗဟုဇနဿ. အဝတ္ထရိတွာတိ ဝိတ္ထာရိကံ ကတွာ.

Kuṭumbariyavihāre có nghĩa là ngôi tịnh xá ở gần làng Kuṭumbariya. Bhuñjanatthāya có nghĩa là để dùng bữa sau khi đã ngồi xuống trong chính ngôi nhà ấy. Gahetvā gamanatthāya có nghĩa là để mang đi ra khỏi nhà. Dhurabhattāni có nghĩa là các bữa ăn thường xuyên. Cūḷupaṭṭhākaṃ có nghĩa là người phục vụ. Vīmaṃsitvā có nghĩa là sau khi đã xem xét để không phải là vật thực được làm ra có chỉ định. Mahājano appiccho bhavituṃ maññati có nghĩa là đại chúng tự mình nghĩ rằng nên trở thành người thiểu dục bằng cách noi theo tấm gương đã được thấy. Mahājanassa có nghĩa là của nhiều người. Avattharitvā có nghĩa là sau khi đã làm cho trải rộng ra.

၃၁၆. ပဉ္စာတပတပ္ပနံ စတူသု ပဿေသု အဂ္ဂိသန္တာပဿ ဥပရိ သူရိယသန္တာပဿ စ တပ္ပနံ, တဉ္စ ခေါ ဂိမှကာလေ. ဆိန္နပ္ပပါတပဗ္ဗတသိခရတော ပတနံ မရုပ္ပပါတပတနံ. ပုဗ္ဗဏှာဒီသု အာဒိစ္စာဘိမုခါဝဋ္ဋနံ အာဒိစ္စာနုပရိဝတ္တနံ.

316. Pañcātapatappanaṃ là sự hành khổ bằng cách chịu đựng sức nóng của lửa ở bốn phía và sức nóng của mặt trời ở bên trên, và điều ấy lại là vào mùa nóng. Maruppapātapatanaṃ là sự gieo mình từ đỉnh núi có vách đá thẳng đứng. Ādiccānuparivattanaṃ là sự xoay mặt hướng về mặt trời vào buổi sáng và các thời điểm khác.

၃၁၇. အယမ္ပီတိ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ကုသီတောပိ. သာမညန္တိ တပစရဏံ. ဒုပ္ပရာမဋ္ဌန္တိ မိစ္ဆာစရိတံ သံကိလိဋ္ဌံ. နိရယာယုပကဍ္ဎတီတိ နိရယဒုက္ခာယ နံ ကဍ္ဎတိ.

317. Ayaṃpi có nghĩa là ngay cả người biếng nhác trong Pháp và Luật đã được khéo thuyết giảng. Sāmaññaṃ có nghĩa là sự thực hành khổ hạnh. Dupparāmaṭṭhaṃ có nghĩa là sự thực hành sai trái, bị ô nhiễm. Nirayāyupakaḍḍhati có nghĩa là kéo lôi người ấy đến sự đau khổ của địa ngục.

၃၁၈. ဝုတ္တပ္ပကာရေတိ ပဉ္စာတပတပ္ပနာဒိကေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ.

318. Vuttappakāre có nghĩa là theo các cách thức đã được nói đến như là sự hành khổ bằng năm loại lửa, v.v...

၃၁၉. ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ စိတ္တပ္ပသာဒဝှယသုပ္ပဋိပတ္တိယာ. တေန သမဏဓမ္မကရဏသုခဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ.

319. Evaṃ có nghĩa là bằng sự thực hành tốt đẹp được gọi là tâm tịnh tín theo cách thức đã được nói đến. Do đó, vị ấy thâu hoạch được sự an lạc của việc thực hành phận sự sa-môn.

၃၂၀. နဝကနိပါတေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ ဝက္ခမာနံ နဝကနိပါတံ သန္ဓာယာဟ. နဝ ပုဂ္ဂလာတိ သတ္တက္ခတ္တုပရမကောလံကောလာဒယော နဝ ပုဂ္ဂလာ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တာဝသိဋ္ဌေသု သဗ္ဗေသု သုတ္တေသု.

320. Navakanipāte: Ngài nói điều này nhằm ám chỉ đến chương Chín Pháp sẽ được nói đến trong chính bộ Tăng Chi này. Nava puggalā có nghĩa là chín hạng người là các vị Thất Lai, Gia Sanh, v.v... Sabbattha có nghĩa là trong tất cả các bài kinh còn lại đã được nói đến trong bài kinh này.

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Dứt phần giải thích phẩm thứ ba.

၁၆. ဧကဓမ္မပါဠိ

16. Chánh kinh về Một Pháp

(၁၆) ၄. ဧကဓမ္မပါဠိ-စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(16) 4. Giải thích phẩm thứ tư, Chánh kinh về Một Pháp

၃၂၂. စတုတ္ထဿ [Pg.231] ပဌမေ သညာဏဘူတာတိ ဥပလက္ခဏဘူတာ. ပဉ္စဒသယောဇနာဝဋ္ဋက္ခန္ဓာတိ ပဉ္စဒသယောဇနက္ခန္ဓပရိက္ခေပါ. ယထာ စာတိ စ-သဒ္ဒေန ကဒမ္ဗရုက္ခာဒီနံ ကပ္ပဋ္ဌာယိဘာဝံ ဝိယ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓာဒိဘာဝံ သမုစ္စိနောတိ, န ပန ဇမ္ဗုယာ ဇမ္ဗုဒီပဿ ဝိယ တေဟိ အပရဂေါယာနာဒီနံ သညာဏဘာဝံ. ရာမဏေယျကန္တိ ရမဏီယဘာဝံ. သေသပဒေသူတိ ဝနရာမဏေယျကာဒိပဒေသု. ဥဂ္ဂတံ ကူလံ ဥဿိတဘာဝေါ ဧတဿာတိ ဥက္ကူလံ, ဝိဂတံ အပဂတံ ကူလံ ဧတဿာတိ ဝိကူလန္တိ အာဟ – ‘‘ဥန္နတဋ္ဌာနံ နိန္နဋ္ဌာန’’န္တိ စ. နန္ဒိယာဝဋ္ဋမစ္ဆပိဋ္ဌေနေဝါတိ ကုဇ္ဇကကုလိသကမစ္ဆသံဃာတပိဋ္ဌေနေဝ.

322. Trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ tư, saññāṇabhūtā có nghĩa là đã trở thành tiêu biểu. Pañcadasayojanāvaṭṭakkhandhā có nghĩa là có chu vi thân cây là mười lăm do-tuần. Yathā ca: Bằng từ ‘ca,’ ngài phối hợp trạng thái tồn tại suốt kiếp của các cây như là cây ka-đam-ba, v.v... và trạng thái cao một trăm do-tuần, v.v... nhưng không phải là trạng thái làm tiêu biểu cho các châu như là Ngưu Hóa châu, v.v... của các cây ấy, giống như cây diêm-phù đối với châu Diêm-phù-đề. Rāmaṇeyyakaṃ có nghĩa là trạng thái khả ái. Sesapadesu có nghĩa là ở những nơi còn lại như là sự khả ái của khu rừng, v.v... Ukkūlaṃ là nơi có bờ cao, là trạng thái được nâng lên; vikūlaṃ là nơi có bờ bị mất đi, bị lở, nên ngài đã nói: ‘nơi cao và nơi thấp.’ Nandiyāvaṭṭamacchapiṭṭheneva có nghĩa là giống như trên lưng của bầy cá kujjakakulisaka.

၃၂၃. ဒုတိယာဒီသု စတ္တာရော အပါယာ အညတြ မနုဿေဟီတိ အဓိပ္ပေတာ, န ဒေဝါ အညတြ မနုဿေဟီတိ ဟီနာယ ဇာတိယာ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဥပါဒါယုပါဒါယာပိ မဇ္ဈိမဒေသော လဗ္ဘတိ, ယတ္ထ ဂတိ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ အညေသမ္ပိ ကမ္မဝါဒိကိရိယဝါဒိဝိညုဇာတိကာနံ, ယော ပတိရူပဒေသောတိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ – ‘‘သကလောပိ ဟီ’’တိအာဒိ.

323. Trong các bài kinh thứ nhì, v.v..., câu ‘ngoại trừ loài người’ được hiểu là bốn đường ác, chứ không phải là ‘chư thiên ngoại trừ loài người,’ bởi vì sự tái sanh thấp kém đã được ám chỉ. Trung Ấn là nơi có thể đạt được luôn cả nhiều lần, là nơi có sự đi đến của các vị tỳ khưu, tỳ khưu ni, cận sự nam, cận sự nữ, và những người trí thức khác thuộc nghiệp luận, hành động luận, là nơi được gọi là xứ sở thích hợp. Do đó, ngài đã nói: ‘Toàn thể...’ v.v...

၃၂၄. ဧဠာတိ ဒေါသော. တေနာဟ – ‘‘နိဒ္ဒေါသမုခါတိ အတ္ထော’’တိ.

324. Eḷā có nghĩa là lỗi lầm. Do đó, ngài đã nói: ‘Có nghĩa là gương mặt không có lỗi lầm.’

၃၂၆. တထာဂတဿ ဂုဏေ ဇာနိတွာ စက္ခုနာပိ ဒဿနံ ဒဿနမေဝ, အဇာနိတွာ ပန ဒဿနံ တိရစ္ဆာနဂတာနမ္ပိ ဟောတိယေဝါတိ အာဟ – ‘‘ယေ တထာဂတဿ ဂုဏေ ဇာနိတွာ’’တိအာဒိ.

326. Sau khi biết được các ân đức của đức Như Lai, việc thấy bằng mắt chính là sự thấy; còn việc thấy mà không biết thì ngay cả các loài bàng sanh cũng có được. Do đó, ngài đã nói: ‘Những ai sau khi đã biết được các ân đức của đức Như Lai...’ v.v...

၃၂၇. ပကာသေတွာ ကထိတန္တိ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ကထိတံ.

327. Pakāsetvā kathitaṃ có nghĩa là sau khi đã làm sáng tỏ các chân lý, lời ấy đã được nói lên.

၃၂၈. သုတာနံ ဓမ္မာနံ အသမ္မောသော ဓာရဏန္တိ အာဟ – ‘‘ဓာရေန္တီတိ န ပမ္မုဿန္တီ’’တိ.

328. Sự không quên lãng các pháp đã được nghe là sự ghi nhớ. Ngài đã nói: ‘Ghi nhớ có nghĩa là không quên lãng.’

၃၂၉. အတ္ထာနတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တီတိ ‘‘အယံ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အတ္ထော, အယံ န အတ္ထော’’တိ အတ္ထာနတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တိ. အနတ္ထပရိဟာရေန ဟိ အတ္ထဂ္ဂဟဏံ ယထာ အဓမ္မပရိဝဇ္ဇနေန ဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိ.

329. Atthānatthaṃ upaparikkhanti có nghĩa là họ xem xét ý nghĩa và phi nghĩa rằng: ‘Đây là ý nghĩa của câu Pāḷi này, đây không phải là ý nghĩa.’ Thật vậy, việc nắm bắt ý nghĩa là nhờ vào sự loại trừ điều phi nghĩa, giống như sự thực hành Chánh Pháp là nhờ vào sự từ bỏ Phi Pháp.

၃၃၀. အနုလောမပဋိပဒန္တိ နိဗ္ဗာနဿ အနုလောမိကံ ပဋိပဒံ.

330. Anulomapaṭipadaṃ có nghĩa là con đường thực hành thuận theo Níp-bàn.

၃၃၁. သံဝေဂဇနကေသု [Pg.232] ကာရဏေသူတိ သံဝေဂဇနကေသု ဇာတိအာဒီသု ကာရဏေသု. သံဝေဇနီယေသု ဌာနေသု သဟောတ္တပ္ပဉာဏံ သံဝေဂေါ.

331. Saṃvegajanakesu kāraṇesu có nghĩa là trong các nguyên nhân sanh khởi sự xúc động như là sanh, v.v... Saṃvega là trí tuệ đi kèm với sự ghê sợ tội lỗi ở trong các trường hợp đáng xúc động.

၃၃၂. ဥပါယေနာတိ ယေန ဥပါယေန ဝဋ္ဋူပစ္ဆေဒေါ, တေန ဥပါယေန. ပဓာနဝီရိယံ ကရောန္တီတိ သမ္မပ္ပဓာနသင်္ခါတံ ဝီရိယံ ကရောန္တိ ဥပ္ပာဒေန္တိ.

332. Upāyena có nghĩa là bằng phương tiện nào có sự chấm dứt vòng luân hồi, thì bằng phương tiện ấy. Padhānavīriyaṃ karonti có nghĩa là họ thực hiện, họ làm sanh khởi sự tinh tấn được gọi là chánh cần.

၃၃၃. ဝဝဿဇီယန္တိ ဝိဿဇ္ဇီယန္တိ ဧတ္ထ သင်္ခါရာတိ ဝဝဿဂ္ဂေါ, အသင်္ခတာ ဓာတူတိ အာဟ – ‘‘ဝဝဿဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာန’’န္တိ.

333. Vavassaggo là nơi các pháp hữu vi được từ bỏ, được xả ly; là pháp giới vô vi. Ngài đã nói: ‘Vavassagga được gọi là Níp-bàn.’

၃၃၄. ဥတ္တမန္နာနန္တိ ဥတ္တမာနံ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ. ဥတ္တမရသာနန္တိ ဥတ္တမာနံ ရသာနံ. ဥဉ္ဆာစာရေနာတိ ဥဉ္ဆာစရိယာယ ကဿစိ အပရိဂ္ဂဟဘူတဿ ကိဉ္စိ အယာစိတွာ ဂဟဏံ ဥဉ္ဆာစာရော. ဧတ္ထ စာတိအာဒိနာ အန္နာဒီနံ အဂ္ဂဘာဝေါ နာမ မနာပပရမော ဣစ္ဆိတက္ခဏလာဘော, န တေသံ လာဘိတာမတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ပဋိလဘန္တီတိ ဒေန္တိ ပဏီတဘာဝေန. ဘတ္တဿ ဧကပါတီတိ ဧကပါတိပူရံ ဘတ္တံ. ဣဒံ ကိံ နာမာတိ ‘‘ဣဒံ အန္နဂ္ဂရသဂ္ဂံ နာမ ဟောတိ, န ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. ဥဉ္ဆေန ကပါလာဘတေနာတိ မိဿကဘတ္တေန. ယာပေန္တေတိ ယာပနသီသေန ယာပနဟေတုံ ဘတ္တံ ဝဒတိ. ဥပါဒါယ အဂ္ဂရသံ နာမာတိ တံ တံ ဥပါဒါယုပါဒါယ အန္နဂ္ဂရသဂ္ဂံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. စက္ကဝတ္တိအာဟာရတော ဟိ စာတုမဟာရာဇိကာနံ အာဟာရော အဂ္ဂေါတိ ဧဝံ ယာဝ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိဒေဝါ နေတဗ္ဗံ.

334. Uttamannānaṃ có nghĩa là năm loại vật thực thượng hạng. Uttamarasānaṃ có nghĩa là các vị nếm thượng hạng. Uñchācārena có nghĩa là bằng cách lượm lặt; uñchācāra là việc nhận lấy vật gì đó không thuộc sở hữu của bất cứ ai mà không cần xin, bằng cách lượm lặt. Ở đây, bằng từ ‘v.v...,’ ngài cho thấy rằng trạng thái cao tột của vật thực, v.v... được gọi là sự hài lòng tối thượng, là sự nhận được vào khoảnh khắc mong muốn, chứ không chỉ là trạng thái nhận được chúng. Paṭilabhanti có nghĩa là họ dâng cúng với trạng thái vi diệu. Bhattassa ekapātī có nghĩa là vật thực đầy một bát. Idaṃ kiṃ nāma: Vị ấy hỏi rằng: ‘Điều này được gọi là vật thực thượng vị và hương vị thượng hạng, hay không phải?’ Uñchena kapālābhatena có nghĩa là bằng vật thực hỗn hợp. Yāpente: Vị ấy nói về vật thực với mục đích duy trì, là nguyên nhân của sự duy trì. Upādāya aggarasaṃ nāma: Ngài cho thấy rằng tùy thuộc vào điều này điều kia mà vật thực thượng vị và hương vị thượng hạng cần được hiểu. Thật vậy, so với vật thực của vị Chuyển Luân vương, vật thực của chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương là cao tột. Cần được dẫn giải theo cách ấy cho đến chư thiên ở cõi Tha Hóa Tự Tại.

၃၃၅. အတ္ထရသော နာမ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ‘‘အရိယမဂ္ဂါနံ ဖလဘူတော ရသော’’တိ ကတွာ. ဓမ္မရသော နာမ စတ္တာရော မဂ္ဂါ ‘‘သာမညဖလဿ ဟေတုဘူတော ရသော’’တိ ကတွာ ဝိမုတ္တိရသော နာမ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော’’တိ ကတွာ.

335. Attharasa (vị của ý nghĩa) được gọi là bốn quả Sa-môn, vì là hương vị đã trở thành quả của các Thánh đạo. Dhammarasa (vị của Pháp) được gọi là bốn đạo, vì là hương vị đã trở thành nhân của quả Sa-môn. Vimuttirasa (vị của giải thoát) được gọi là bất tử, là Níp-bàn, vì là sự lắng dịu của tất cả các pháp hữu vi.

စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích phẩm thứ tư đã kết thúc.

ဇမ္ဗုဒီပပေယျာလော နိဋ္ဌိတော.

Phần lược thuật về cõi Diêm-phù-đề đã kết thúc.

၁၇. ပသာဒကရဓမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

17. Phần giải thích phẩm về các pháp làm phát sanh niềm tịnh tín

၃၆၆. အဒ္ဓမိဒန္တိ သန္ဓိဝသေန ပါဠိယံ ရဿံ ကတွာ ဝုတ္တံ, မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရောတိ အာဟ – ‘‘အဒ္ဓါ ဣဒ’’န္တိ. ဧကံသော ဧသာတိ ဧကံသော ဟေတု [Pg.233] ဧသ လာဘာနံ. ပါပကံ နာမာတိ အပ္ပကမ္ပိ ပါပံ နာမ ဗျတ္တံ ဧကံသေန န ကရောတိ. တထဿာတိ တထာ သမ္မာပဋိပဇ္ဇမာနဿ အဿ. အာရညိကတ္တံ…ပေ… တေစီဝရိကတ္တန္တိ ဣမေသံ ဓုတဓမ္မာနံ ဂဟဏေနေဝ ဣတရေသမ္ပိ တံသဘာဂါနံ ဂဟိတဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ထာဝရပ္ပတ္တဘာဝေါတိ သာသနေ ထိရဘာဝပ္ပတ္တိ ထေရဘာဝေါ. အာကပ္ပဿ သမ္ပတ္တီတိ ‘‘အညော မေ အာကပ္ပော ကရဏီယော’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တဿ အာကပ္ပဿ သမ္ပတ္တိ. ကောလပုတ္တီတိ ကောလပုတ္တိယန္တိ အာဟ – ‘‘ကုလပုတ္တဘာဝေါ’’တိ. သမ္ပန္နရူပတာတိ ဥပဓိသမ္ပဒါ. ဝစနကိရိယာယာတိ ဝစနပ္ပယောဂဿ မဓုရဘာဝေါ မဉ္ဇုဿရတာ. တေနဿ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ န လာဘုပ္ပာဒနူပါယဒဿနပရံ, အထ ခေါ ဧဝံ သမ္မာပဋိပဇ္ဇမာနဿ အနိစ္ဆန္တဿေဝ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ လာဘဿ အဗျဘိစာရဟေတုဒဿနပရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာဟ –

366. Câu Addhamidaṃ được nói bằng cách rút gọn trong Pāli do sự nối âm, mẫu tự ma là sự nối kết các từ, ngài đã nói: ‘addhā idaṃ’ (chắc chắn điều này). Ekaṃso esā có nghĩa là: đây là nhân tố duy nhất của các lợi lộc. Pāpakaṃ nāma có nghĩa là: vị ấy chắc chắn không làm điều ác dù là nhỏ nhặt. Tathassā có nghĩa là: của vị ấy, người đang thực hành đúng đắn như vậy. Āraññikattaṃ…pe… tecīvarikattaṃ (việc ở trong rừng... cho đến... việc chỉ dùng ba y): nên hiểu rằng chính nhờ việc thực hành các pháp đầu-đà này mà các pháp khác cùng loại cũng được xem là đã thực hành. Thāvarappattabhāvo (trạng thái đã đạt đến sự vững chắc) có nghĩa là: sự đạt đến trạng thái vững chắc trong giáo pháp là therabhāvo (trạng thái trưởng lão). Ākappassa sampatti (sự thành tựu về oai nghi) có nghĩa là: sự thành tựu về oai nghi được nói đến như vầy: ‘oai nghi khác cần được ta thực hiện.’ Kolaputti có nghĩa là kolaputtiyaṃ, ngài đã nói: ‘kulaputtabhāvo’ (trạng thái của người thiện nam tử). Sampannarūpatā (sự thành tựu về sắc) có nghĩa là: sự thành tựu về thân thể. Vacanakkiriyā (hành động của lời nói) có nghĩa là: sự ngọt ngào trong cách dùng lời nói là mañjussaratā (giọng nói du dương). Câu tenassa lābho uppajjati (do đó, lợi lộc sanh khởi cho vị ấy) này không nhằm mục đích chỉ ra phương pháp để làm sanh khởi lợi lộc, mà nên được hiểu là nhằm mục đích chỉ ra nguyên nhân không thể sai khác của lợi lộc, rằng lợi lộc sanh khởi cho người thực hành đúng đắn như vậy ngay cả khi không mong muốn. Như đã được nói:

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု လာဘီ အဿံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနန္တိ, သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၆၅).

‘Này các Tỳ khưu, nếu Tỳ khưu mong muốn: ‘Mong rằng ta sẽ là người nhận được y phục, vật thực khất thực, chỗ ở, và dược phẩm trị bệnh,’ vị ấy nên là người thực hành viên mãn các giới hạnh.’” (Trung Bộ 1.65).

ပသာဒကရဓမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích phẩm về các pháp làm phát sanh niềm tịnh tín đã kết thúc.

၁၈. အပရအစ္ဆရာသံဃာတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

18. Phần giải thích phẩm khác về tiếng búng ngón tay

၃၈၂. ဣဒမ္ပိ သုတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တစူဠစ္ဆရာသံဃာတသုတ္တံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. စူဠစ္ဆရာသံဃာတသုတ္တေ အပ္ပနံ အပ္ပတ္တာယ မေတ္တာယ တာဝမဟန္တော ဝိပါကော ဒဿိတော, ကိမင်္ဂံ ပန ဣမိဿာ အပ္ပနာပ္ပတ္တာယ မေတ္တာယာတိ ဒဿေတုံ – ‘‘အပ္ပနာပ္ပတ္တာယ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိပါကကထာယေဝ နတ္ထီတိ ဝိပါကေ ကထာယေဝ နတ္ထိ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာတိ ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာယ. ပဌမံ ဥပ္ပန္နန္တိပိ ပဌမံ, ပဌမံ သမာပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ ပန န ဧကန္တလက္ခဏံ. စိဏ္ဏဝသီဘာဝေါ ဟိ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ မတ္ထကံ ပါပေန္တောပိ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ, မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ အာဒိံ ပါပေန္တောပိ, အန္တရန္တရာ ဩက္ကန္တောပိ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ ဧဝ. ပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိယဋ္ဌေန ပန ပဌမံ နာမ ဟောတိ. ဝိဘင်္ဂေတိ ဈာနဝိဘင်္ဂေ. ဝိပဿနံ ကယိရမာနံ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနကိစ္စံ မဂ္ဂေန သိဇ္ဈတိ တဂ္ဂတသမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနတော[Pg.234]. အပိစ ဝိပဿနာယ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ မဂ္ဂေန ဥပ္ပန္နေန သိဇ္ဈတိ ဣတရထာ ပရိဝတ္တနတော, တသ္မာ မဂ္ဂေါ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ, န အနိစ္စာဒိလက္ခဏာနံ အာရမ္မဏကရဏတော. ယထာ ဖလံ နိဗ္ဗာနဿ အသင်္ခတလက္ခဏံ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဥပနိဇ္ဈာယတိ, ဧဝံ မဂ္ဂေါပိ. ဧဝမ္ပိဿ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ အရိတ္တဇ္ဈာနတာယ. သေသံ ဝိသေသံ, အရိတ္တဇ္ဈာနာ ဧဝါတိ အတ္ထော.

382. Trong câu Idampi suttaṃ (Kinh này cũng vậy), từ pi (cũng vậy) gộp chung cả kinh Cūḷaccharāsaṅghātasutta đã được nói ở trước. Trong kinh Cūḷaccharāsaṅghātasutta, quả báu to lớn như vậy của tâm từ chưa đạt đến an chỉ đã được trình bày, huống nữa là tâm từ đã đạt đến an chỉ này? Để chỉ rõ điều này, ngài đã nói bắt đầu bằng câu: ‘appanāppattāya hi’ (bởi vì đối với tâm đã đạt đến an chỉ). Vipākakathāyeva natthi có nghĩa là: không có gì để nói về quả báu, hoặc đây chính là cách đọc. Gaṇanānupubbatā có nghĩa là: theo thứ tự của sự đếm. Paṭhamaṃ uppannanti cũng có nghĩa là: đầu tiên. Tuy nhiên, việc nhập định đầu tiên này không phải là một đặc điểm tuyệt đối. Bởi vì người đã thành tựu tám thiền chứng và đã thuần thục có thể nhập định bắt đầu từ đầu cho đến đỉnh điểm, hoặc bắt đầu từ đỉnh điểm cho đến ban đầu, hoặc cũng có thể nhập định ở khoảng giữa. Nhưng nó được gọi là đầu tiên theo ý nghĩa sanh khởi trước. Vibhaṅge có nghĩa là: trong Phân Tích Thiền. Khi tuệ quán được thực hành, phận sự quán chiếu đặc tướng được thành tựu bởi đạo, do sự phá tan si mê liên quan đến nó. Hơn nữa, sự quán chiếu đặc tướng của tuệ quán được thành tựu bởi đạo đã sanh khởi, nếu không thì sẽ có sự thay đổi; do đó, đạo là sự quán chiếu đặc tướng, không phải do việc lấy các đặc tướng vô thường v.v... làm đối tượng. Giống như quả quán chiếu đặc tướng vô vi của Niết-bàn bằng cách lấy nó làm đối tượng, đạo cũng vậy. Nên hiểu sự quán chiếu đặc tướng của nó là như vậy. Không có gì phải nói do đó là thiền không bị bỏ sót. Phần còn lại là đặc biệt, có nghĩa là: chính là các thiền không bị bỏ sót.

၃၈၆-၃၈၇. ဟိတဖရဏန္တိ သတ္တေသု ဟိတာနုရူပံ ဈာနဿ ဖရိတွာ ပဝတ္တနံ. စေတောပဋိပက္ခတော ဝိမုစ္စတိ ဧတာယာတိ စေတောဝိမုတ္တိ, အပ္ပနာပ္ပတ္တာ မေတ္တာ. တေနာဟ – ‘‘ဣဓာ’’တိအာဒိ. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ကရုဏာဒီနမ္ပိ အပ္ပနာပ္ပတ္တတံ အတိဒိသတိ. ဝဋ္ဋံ ဟောန္တိ ကမ္မဝဋ္ဋဘာဝတော. ဝဋ္ဋပါဒါ ဟောန္တီတိ ဝိပါကဝဋ္ဋဿ ကာရဏံ ဟောန္တိ.

386-387. Hitapharaṇaṃ (sự lan tỏa lợi ích) có nghĩa là: sự lan tỏa và diễn tiến của thiền phù hợp với lợi ích cho các chúng sanh. Cetovimutti (tâm giải thoát) là cái mà nhờ đó tâm được giải thoát khỏi các pháp đối nghịch; đó là tâm từ đã đạt đến an chỉ. Do đó, ngài đã nói bắt đầu bằng câu: ‘idha’ (ở đây). Eseva nayo (đây là phương pháp tương tự): bằng câu này, ngài áp dụng tương tự cho trạng thái đạt đến an chỉ của tâm bi, v.v... Chúng là vaṭṭa (vòng luân hồi) do là kammavaṭṭa (nghiệp luân). Chúng là vaṭṭapādā (nền tảng của luân hồi) có nghĩa là: chúng là nguyên nhân của vipākavaṭṭa (quả luân).

၃၉၀. အဇ္ဈတ္တပရိကမ္မဝသေနာတိ အတ္တနော ကေသာဒီသု ပရိကမ္မကရဏဝသေန. အဋ္ဌာရသဝိဓေတိ အဋ္ဌာရသပ္ပဘေဒေ. ကာယေတိ ရူပကာယေ. ရူပကာယော ဟိ ဣဓ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ကေသာဒီနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမူဟဋ္ဌေန ဟတ္ထိကာယရထကာယာဒယော ဝိယ ကာယောတိ အဓိပ္ပေတော. သမူဟဝိသယတာယ စဿ ကာယသဒ္ဒဿ သမုဒါယူပါဒနတာယ စ အသုဘာကာရဿ ‘‘ကာယေ’’တိ ဧကဝစနံ. တထာ အာရမ္မဏာဒိဝိဘာဂေန အနေကဘေဒဘိန္နမ္ပိ စိတ္တံ စိတ္တဘာဝသာမညေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ‘‘စိတ္တေ’’တိ ဧကဝစနံ ကတံ. ကာယာနုပဿီတိ ဣမဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ – ‘‘တမေဝ ကာယံ ပညာယ အနုပဿန္တော’’တိ အာဟ. တမေဝ ကာယန္တိ စ အဝဓာရဏေန ဝေဒနာဒိအနုပဿနံ နိဝတ္တေတိ. တေန စ ပုန ကာယဂ္ဂဟဏဿ ပယောဇနံ သူစိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ကာယေ’’တိ ဟိ ဝတွာပိ ပုန ‘‘ကာယာနုပဿီ’’တိ ဒုတိယံ ကာယဂ္ဂဟဏံ အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနဃနဝိနိဗ္ဘောဂါဒိဒဿနတ္ထံ ကတံ. တေန ဝေဒနာဒယောပိ ဧတ္ထ သိတာ, ဧတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓါတိ ကာယဝေဒနာဒိအနုပဿနပ္ပသင်္ဂေပိ အာပန္နေ န ကာယေ ဝေဒနာနုပဿီ စိတ္တာနုပဿီ ဓမ္မာနုပဿီ ဝါ. အထ ခေါ ကာယာနုပဿီယေဝါတိ ကာယသင်္ခါတဝတ္ထုသ္မိံ ကာယာနုပဿနာကာရဿေဝ ဒဿနေန အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနံ ဒဿိတံ ဟောတိ. တထာ န ကာယေ အင်္ဂပစ္စင်္ဂဝိနိမုတ္တဧကဓမ္မာနုပဿီ, နာပိ ကေသလောမာဒိဝိနိမုတ္တဣတ္ထိပုရိသာနုပဿီ. ယောပိ စေတ္ထ ကေသလောမာဒိကော ဘူတုပါဒါယသမူဟသင်္ခါတော ကာယော, ကတ္ထပိ န ဘူတုပါဒါယဝိနိမုတ္တဧကဓမ္မာနုပဿီ, အထ ခေါ ရထသမ္ဘာရာနုပဿကော ဝိယ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမူဟာနုပဿီ[Pg.235], နာဂရာဝယဝါနုပဿကော ဝိယ ကေသလောမာဒိသမူဟာနုပဿီ, ကဒလိက္ခန္ဓပတ္တဝဋ္ဋိဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇကော ရိတ္တမုဋ္ဌိဝိနိဝေဌကော ဝိယ စ ဘူတုပါဒါယသမူဟာနုပဿီယေဝါတိ နာနပ္ပကာရတော သမူဟဝသေနေဝ ကာယသင်္ခါတဿ ဝတ္ထုနော ဒဿနေန ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေါ ဒဿိတော ဟောတိ. န ဟေတ္ထ ယထာဝုတ္တသမူဟဝိနိမုတ္တော ကာယော ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ အညော ဝါ ကောစိ ဓမ္မော ဒိဿတိ, ယထာဝုတ္တဓမ္မသမူဟမတ္တေယေဝ ပန တထာ တထာ သတ္တာ မိစ္ဆာဘိနိဝေသံ ကရောန္တိ.

390. Ajjhattaparikammavasenāti có nghĩa là: Do bởi sự thực hiện việc sửa soạn ở nơi tóc v.v... của chính mình. Aṭṭhārasavidheti có nghĩa là: Với mười tám loại. Kāyeti có nghĩa là: Ở nơi sắc thân. Thật vậy, ở đây sắc thân được hàm ý là thân (kāya) theo ý nghĩa là sự tập hợp của các pháp là các chi phần lớn nhỏ và tóc v.v..., giống như thân voi, thân xe v.v... Và do bởi từ ‘kāya’ này có đối tượng là sự tập hợp, do bởi sự nắm giữ một cách tổng hợp, và do bởi thể tướng bất tịnh, nên (được dùng) số ít là ‘kāye.’ Tương tự như thế, tâm vốn được phân chia thành nhiều loại do bởi sự phân loại đối tượng v.v... cũng được thâu tóm lại làm một theo tính cách chung của trạng thái tâm, và số ít là ‘citte’ đã được thực hiện. Để trình bày ý nghĩa của từ ‘kāyānupassī’ này, (chú giải) đã nói: ‘anupassanto tameva kāyaṃ paññāya (người tùy quán chính thân ấy bằng trí tuệ).’ Và bằng sự xác định ‘tameva kāyaṃ (chính thân ấy),’ (chú giải) đã ngăn ngừa sự tùy quán thọ v.v... Và do đó, cần phải được hiểu rằng mục đích của việc nắm giữ từ ‘kāya’ một lần nữa đã được gợi ý. Thật vậy, sau khi đã nói ‘kāye,’ việc nắm giữ từ ‘kāya’ lần thứ hai là ‘kāyānupassī’ đã được thực hiện với mục đích trình bày sự phân định không lẫn lộn, sự phân giải khối đặc v.v... Do đó, mặc dù thọ v.v... cũng được nương tựa ở đây, được ràng buộc ở đây, và mặc dù trường hợp tùy quán thân-thọ v.v... cũng đã xảy đến, (hành giả) không phải là người tùy quán thọ ở nơi thân, không phải là người tùy quán tâm, hay không phải là người tùy quán pháp. Mà trái lại, (hành giả) chính là người tùy quán thân. Do bởi sự trình bày về chính thể tướng tùy quán thân ở nơi đối tượng được gọi là thân, sự phân định không lẫn lộn đã được trình bày. Tương tự như thế, (hành giả) không phải là người tùy quán một pháp duy nhất đã được tách rời khỏi các chi phần lớn nhỏ ở nơi thân, cũng không phải là người tùy quán người nữ, người nam đã được tách rời khỏi tóc, lông v.v... Và thân nào ở đây được gọi là sự tập hợp của các đại chủng và các pháp do đại chủng tạo, ở bất cứ đâu (hành giả) cũng không phải là người tùy quán một pháp duy nhất đã được tách rời khỏi các đại chủng và các pháp do đại chủng tạo. Mà trái lại, (hành giả) là người tùy quán sự tập hợp của các chi phần lớn nhỏ giống như người xem xét các bộ phận của cỗ xe; là người tùy quán sự tập hợp của tóc, lông v.v... giống như người xem xét các bộ phận của thành phố; và là người tùy quán sự tập hợp của các đại chủng và các pháp do đại chủng tạo giống như người bóc tách các lớp vỏ của thân cây chuối, giống như người mở ra nắm tay rỗng. Do đó, do bởi sự trình bày về đối tượng được gọi là thân chỉ theo cách tập hợp theo nhiều loại khác nhau, sự phân giải khối đặc đã được trình bày. Ở đây, không có thân, hay người nữ, hay người nam, hay bất cứ pháp nào khác đã được tách rời khỏi sự tập hợp đã được nói đến được thấy. Tuy nhiên, chỉ ở nơi sự tập hợp của các pháp đã được nói đến mà các chúng sanh lại thực hiện sự chấp thủ sai lầm theo cách này hay cách khác.

အဋ္ဌာရသဝိဓေနာတိ အဋ္ဌာရသဝိဓာ. သတိပဋ္ဌာနဘာဝကဿာတိ သတိပဋ္ဌာနဘာဝံ ဘာဝေန္တဿ. တီသု ဘဝေသု ကိလေသေ အာတပေတီတိ အာတာပေါ, ဝီရိယဿေတံ နာမံ. ယဒိပိ ဟိ ကိလေသာနံ ပဟာနံ အာတာပနန္တိ, တံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနမ္ပိ အတ္ထေဝ. အာတပသဒ္ဒေါ ဝိယ ပန အာတာပသဒ္ဒေါပိ ဝီရိယေဝ နိရုဠှော. အထ ဝါ ပဋိပက္ခပ္ပဟာနေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အဗ္ဘုဿဟနဝသေန ပဝတ္တမာနဿ ဝီရိယဿ သာတိသယံ တဒါတာပနန္တိ ဝီရိယမေဝ တထာ ဝုစ္စတိ, န အညဓမ္မာ, တသ္မာ အာတာပေါတိ ဝီရိယဿ နာမံ, သော အဿ အတ္ထီတိ အာတာပီ. အယဉ္စ ဤကာရော ပသံသာယ အတိသယဿ ဝါ ဒီပကောတိ အာတာပိဂ္ဂဟဏေန သမ္မပ္ပဓာနသမင်္ဂိတံ ဒဿေတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘အာတာပီတိ…ပေ… ဝီရိယေန ဝီရိယဝါ’’တိ. သမ္ပဇာနောတိ သမ္ပဇညသင်္ခါတေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော. တေနာဟ – ‘‘အဋ္ဌာရသဝိဓေန…ပေ… သမ္မာ ပဇာနန္တော’’တိ. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – သမ္မာ သမန္တတော သာမဉ္စ ပဇာနန္တော သမ္ပဇာနော, အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနေ အညဓမ္မာနုပဿိတာဘာဝေန သမ္မာ အဝိပရီတံ သဗ္ဗာကာရပ္ပဇာနေန သမန္တတော ဥပရူပရိဝိသေသာဝဟဘာဝေန ပဝတ္တိယာ သမ္မာ ပဇာနန္တောတိ အတ္ထော.

Aṭṭhārasavidhenāti có nghĩa là: Với mười tám loại. Satipaṭṭhānabhāvakassāti có nghĩa là: Của người đang tu tập sự tu tập niệm xứ. Ātāpo là sự nhiệt tâm, vì nó thiêu đốt các phiền não trong ba cõi. Đây là tên gọi của sự tinh tấn. Thật vậy, mặc dù sự đoạn trừ các phiền não là sự thiêu đốt, điều ấy cũng có ở nơi chánh kiến v.v... Tuy nhiên, giống như từ ‘ātapa (sức nóng),’ từ ‘ātāpa (sự nhiệt tâm)’ cũng đã trở nên phổ biến (với ý nghĩa) chính là sự tinh tấn. Hoặc là, sự thiêu đốt ấy một cách vượt trội của sự tinh tấn, vốn đang diễn tiến theo cách nỗ lực của các pháp tương ưng trong việc đoạn trừ các pháp đối nghịch, chính là sự tinh tấn được gọi như vậy, chứ không phải các pháp khác. Do đó, ‘ātāpo’ là tên gọi của sự tinh tấn. Người có được sự tinh tấn ấy là ‘ātāpī (người có sự nhiệt tâm).’ Và âm ‘ī’ này là yếu tố chỉ thị cho sự tán thán hoặc sự vượt trội. Do đó, bằng việc nắm giữ từ ‘ātāpī,’ (chú giải) đã trình bày sự hợp thành của chánh cần. Chính vì thế, (chú giải) đã nói: ‘ātāpīti... (cho đến)... vīriyena vīriyavā (người có sự nhiệt tâm... (cho đến)... có sự tinh tấn do bởi sự tinh tấn).’ Sampajāno có nghĩa là: Người hợp thành với trí tuệ được gọi là sự tỉnh giác. Do đó, (chú giải) đã nói: ‘aṭṭhārasavidhena... (cho đến)... sammā pajānanto (với mười tám loại... (cho đến)... người biết rõ một cách đúng đắn).’ Đây là ý nghĩa của từ ngữ ở đây: Người biết rõ một cách đúng đắn, một cách toàn diện, và tự mình là người tỉnh giác. Ý nghĩa là: Người biết rõ một cách đúng đắn do bởi sự diễn tiến theo cách mang lại sự đặc biệt ngày càng cao hơn một cách toàn diện, với sự biết rõ tất cả các thể tướng một cách không sai lạc, một cách đúng đắn do bởi không có sự tùy quán các pháp khác trong sự phân định không lẫn lộn.

ကာယော စ ဣဓ လုဇ္ဇနပ္ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ – ‘‘တသ္မိံယေဝ ကာယသင်္ခါတေ လောကေ’’တိ. ပဉ္စကာမဂုဏိကတဏှန္တိ ရူပါဒီသု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ပဝတ္တမာနံ တဏှံ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ အဘိဇ္ဈာဂဟဏေန ကာမစ္ဆန္ဒော, ဒေါမနဿဂ္ဂဟဏေန ဗျာပါဒေါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ နီဝရဏပရိယာပန္နဗလဝဓမ္မဒွယဒဿနေန နီဝရဏပ္ပဟာနံ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိသေသေန စေတ္ထ အဘိဇ္ဈာဝိနယေန ကာယသမ္ပတ္တိမူလကဿ အနုရောဓဿ, ဒေါမနဿဝိနယေန ကာယဝိပတ္တိမူလကဿ ဝိရောဓဿ, အဘိဇ္ဈာဝိနယေန စ ကာယေ အဘိရတိယာ, ဒေါမနဿဝိနယေန ကာယဘာဝနာယ အနဘိရတိယာ, အဘိဇ္ဈာဝိနယေန ကာယေ အဘူတာနံ [Pg.236] သုဘသုခဘာဝါဒီနံ ပက္ခေပဿ, ဒေါမနဿဝိနယေန ကာယေ ဘူတာနံ အသုဘာသုခဘာဝါဒီနံ အပနယနဿ စ ပဟာနံ ဝုတ္တံ. တေန ယောဂါဝစရဿ ယောဂါနုဘာဝေါ ယောဂသမတ္ထတာ စ ဒီပိတာ ဟောတိ. ယောဂါနုဘာဝေါ ဟိ ဧသ, ယဒိဒံ အနုရောဓဝိရောဓဝိပ္ပမုတ္တော အရတိရတိသဟော အဘူတပက္ခေပဘူတာပနယနဝိရဟိတော စ ဟောတိ. အနုရောဓဝိရောဓဝိပ္ပမုတ္တော စေသ အရတိရတိသဟော အဘူတံ အပက္ခိပန္တော ဘူတဉ္စ အနပနေန္တော ယောဂသမတ္ထော ဟောတီတိ. သုဒ္ဓရူပသမ္မသနမေဝ ကထိတန္တိ ကေဝလံ ကာယာနုပဿနာဘာဝတော ဝုတ္တံ.

Và ở đây, thân được hàm ý là thế gian theo ý nghĩa hoại diệt và tan rã. Do đó, (chú giải) đã nói: ‘tasmiṃyeva kāyasaṅkhāte loke (ở nơi thế gian được gọi là thân ấy).’ Pañcakāmaguṇikataṇhaṃ có nghĩa là: Tham ái đang diễn tiến trong năm dục trưởng dưỡng là sắc v.v... Bởi vì ở đây, dục tham được bao gồm bằng việc nắm giữ tham ái, sân hận được bao gồm bằng việc nắm giữ ưu phiền, do đó, cần phải được hiểu rằng sự đoạn trừ các triền cái đã được nói đến do bởi sự trình bày về hai pháp có năng lực thuộc về các triền cái. Đặc biệt, ở đây, sự đoạn trừ sự thuận theo có nguồn gốc từ sự thành tựu của thân do bởi sự nhiếp phục tham ái, sự đoạn trừ sự chống đối có nguồn gốc từ sự bất thành của thân do bởi sự nhiếp phục ưu phiền, và sự đoạn trừ sự ưa thích ở nơi thân do bởi sự nhiếp phục tham ái, sự đoạn trừ sự không ưa thích trong việc tu tập về thân do bởi sự nhiếp phục ưu phiền, sự đoạn trừ sự gán ghép các trạng thái tốt đẹp, an lạc v.v... không có thật ở nơi thân do bởi sự nhiếp phục tham ái, và sự đoạn trừ sự loại bỏ các trạng thái bất tịnh, không an lạc v.v... có thật ở nơi thân do bởi sự nhiếp phục ưu phiền đã được nói đến. Do đó, oai lực của sự hành thiền và năng lực của sự hành thiền của vị hành giả đã được làm sáng tỏ. Thật vậy, đây là oai lực của sự hành thiền, tức là việc đã thoát khỏi sự thuận theo và sự chống đối, chịu đựng được sự không ưa thích và sự ưa thích, và đã từ bỏ việc gán ghép điều không có thật và loại bỏ điều có thật. Và người này, đã thoát khỏi sự thuận theo và sự chống đối, chịu đựng được sự không ưa thích và sự ưa thích, không gán ghép điều không có thật và không loại bỏ điều có thật, trở nên có năng lực trong việc hành thiền. Suddharūpasammasanameva kathitanti được nói đến do bởi sự tu tập chỉ có sự tùy quán thân, có nghĩa là chỉ có sự quán xét về sắc thuần túy đã được nói đến.

သုခါဒိဘေဒါသု ဝေဒနာသူတိ သုခဒုက္ခအဒုက္ခမသုခသာမိသနိရာမိသဘေဒါသု ဝေဒနာသု. တတ္ထ သုခယတီတိ သုခါ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ကာယဉ္စ လဒ္ဓဿာဒေ ကရောတီတိ အတ္ထော. သုဋ္ဌု ဝါ ခါဒတိ, ခနတိ ဝါ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ အာဗာဓန္တိ သုခါ, သုကရံ ဩကာသဒါနံ ဧတိဿာတိ ဝါ သုခါ. ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခာ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ကာယဉ္စ ပီဠေတိ ဝိဗာဓတီတိ အတ္ထော. ဒုဋ္ဌု ဝါ ခါဒတိ, ခနတိ ဝါ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ သာတန္တိ ဒုက္ခာ, ဒုက္ကရံ ဩကာသဒါနံ ဧတိဿာတိ ဝါ ဒုက္ခာ. ဒုက္ခသုခပ္ပဋိက္ခေပေန အဒုက္ခမသုခါတိ ဥပေက္ခာ ဝုတ္တာ. ဝေဒိယတိ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝတီတိ ဝေဒနာ. ဝေဒိယမာနောတိ အနုဘဝမာနော. သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီတိ ပဇာနာတီတိ ကာယိကံ ဝါ စေတသိကံ ဝါ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနော ‘‘အဟံ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီ’’တိ ပဇာနာတီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ကာမံ ဥတ္တာနသေယျကာပိ ဒါရကာ ထညပိဝနာဒိကာလေ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနာ ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမာ’’တိ ပဇာနန္တိ, န ပနေတံ ဧဝရူပံ ပဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧဝရူပဉှိ ဇာနနံ သတ္တုပလဒ္ဓိံ န ဇဟတိ, အတ္တသညံ န ဥဂ္ဃာဋေတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ ဝါ န ဟောတိ. ဣမဿ ပန ဘိက္ခုနော ဇာနနံ သတ္တုပလဒ္ဓိံ ဇဟတိ, အတ္တသညံ ဥဂ္ဃာဋေတိ, ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စေဝ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ စ ဟောတိ. ဣဒဉှိ ‘‘ကော ဝေဒိယတိ, တဿ ဝေဒနာ, ကိံ ကာရဏာ ဝေဒနာ’’တိ ဧဝံ သမ္ပဇာနန္တဿ ဝေဒိယနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

Trong các thọ có sự khác biệt như lạc v.v... có nghĩa là trong các thọ có sự khác biệt như lạc, khổ, phi khổ phi lạc, hữu tài, vô tài. Ở đây, ‘lạc’ là cái làm cho an lạc, nghĩa là làm cho các pháp tương ưng và thân thể có được hương vị. Hoặc ‘lạc’ là cái ăn mòn, đào xới một cách tốt đẹp các bệnh hoạn thuộc thân và thuộc tâm. Hoặc ‘lạc’ là cái dễ dàng cho cơ hội. ‘Khổ’ là cái làm cho đau khổ, nghĩa là nó bức não, làm phiền các pháp tương ưng và thân thể. Hoặc ‘khổ’ là cái ăn mòn, đào xới một cách xấu xa sự vui thích thuộc thân và thuộc tâm. Hoặc ‘khổ’ là cái khó khăn cho cơ hội. Do sự phủ định khổ và lạc, xả được gọi là phi khổ phi lạc. ‘Thọ’ là cái cảm nhận, tức là kinh nghiệm hương vị của đối tượng. ‘Đang cảm thọ’ có nghĩa là đang kinh nghiệm. ‘Tuệ tri ‘tôi đang cảm thọ một cảm thọ lạc’’ có nghĩa là: trong khi đang cảm thọ một cảm thọ lạc thuộc thân hay thuộc tâm, vị ấy tuệ tri rằng: ‘Tôi đang cảm thọ một cảm thọ lạc’. Ở đây, quả thật, ngay cả những đứa trẻ còn nằm ngửa, trong khi bú sữa v.v..., đang cảm thọ một cảm thọ lạc, chúng biết rằng: ‘Chúng ta đang cảm thọ một cảm thọ lạc’, nhưng điều này không được nói với ý nghĩa về một sự tuệ tri như vậy. Vì sự biết như vậy không từ bỏ sự chấp thủ về chúng sanh, không nhổ lên tự ngã tưởng, và không phải là đề mục thiền hay sự tu tập niệm xứ. Trái lại, sự tuệ tri của vị tỳ khưu này từ bỏ sự chấp thủ về chúng sanh, nhổ lên tự ngã tưởng, và chính là đề mục thiền và sự tu tập niệm xứ. Vì điều này được nói với ý nghĩa về sự cảm thọ của người đang tỉnh giác như vầy: ‘Ai cảm thọ? Thọ của ai? Do duyên gì có thọ?’.

တတ္ထ ကော ဝေဒိယတီတိ? န ကောစိ သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ ဝေဒိယတိ. ကဿ ဝေဒနာတိ? န ကဿစိ သတ္တဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဝေဒနာ. ကိံ ကာရဏာ ဝေဒနာတိ? ဝတ္ထုအာရမ္မဏာ စ ပနဿ ဝေဒနာတိ. တသ္မာ ဧသ ဧဝံ ပဇာနာတိ ‘‘တံ တံ သုခါဒီနံ ဝတ္ထုဘူတံ ရူပါဒိံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ [Pg.237] ဝေဒိယတိ, တံ ပန ဝေဒနာပဝတ္တိံ ဥပါဒါယ ‘အဟံ ဝေဒိယာမီ’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ ‘‘သုခါဒီနံ ဝတ္ထုဘူတံ ရူပါဒိံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ ဝေဒိယတီ’’တိ သလ္လက္ခေန္တော ဧသ ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီ’’တိ ပဇာနာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Ở đây, ai cảm thọ? Không có chúng sanh hay cá nhân nào cảm thọ cả. Thọ của ai? Không phải là thọ của bất kỳ chúng sanh hay cá nhân nào. Do duyên gì có thọ? Thọ của vị ấy có vật và đối tượng làm duyên. Do đó, vị ấy tuệ tri như vầy: ‘Chính thọ cảm nhận, sau khi lấy sắc v.v... làm đối tượng, vốn là vật của lạc v.v...; nhưng dựa vào sự diễn tiến của thọ ấy mà có cách nói thông thường rằng ‘tôi cảm thọ’’. Như vậy, trong khi ghi nhận rằng: ‘Chính thọ cảm nhận, sau khi lấy sắc v.v... làm đối tượng, vốn là vật của lạc v.v...’, vị ấy được hiểu là tuệ tri rằng: ‘Tôi đang cảm thọ một cảm thọ lạc’.

အထ ဝါ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီတိ ပဇာနာတီတိ သုခဝေဒနာက္ခဏေ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ အဘာဝတော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနော ‘‘သုခံ ဝေဒနံယေဝ ဝေဒိယာမီ’’တိ ပဇာနာတိ. တေန ယာ ပုဗ္ဗေ ဘူတပုဗ္ဗာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, တဿာ ဣဒါနိ အဘာဝတော ဣမိဿာ စ သုခါယ ဝေဒနာယ ဣတော ပရံ ပဌမံ အဘာဝတော ‘‘ဝေဒနာ နာမ အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီတိ ပဇာနာတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

Hoặc là, ‘tuệ tri ‘tôi đang cảm thọ một cảm thọ lạc’’ có nghĩa là: trong khi đang cảm thọ một cảm thọ lạc, do sự vắng mặt của cảm thọ khổ trong sát-na của cảm thọ lạc, vị ấy tuệ tri rằng: ‘Tôi đang cảm thọ chính cảm thọ lạc’. Do đó, vì cảm thọ khổ đã từng có trước đây nay không còn, và vì cảm thọ lạc này trước đây chưa từng có, vị ấy tỉnh giác ở đó rằng: ‘Thọ quả là vô thường, không bền vững, có bản chất biến hoại’. Phương pháp này cũng tương tự trong các trường hợp ‘tuệ tri ‘tôi đang cảm thọ một cảm thọ khổ’’ v.v...

သာမိသံ ဝါ သုခန္တိအာဒီသု ယသ္မာ ကိလေသေဟိ အာမသိတဗ္ဗတော အာမိသာ နာမ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. အာရမ္မဏကရဏဝသေန သဟ အာမိသေဟီတိ သာမိသာ, တသ္မာ သာမိသာ သုခါ နာမ ပဉ္စကာမဂုဏာမိသနိဿိတာ ဆသု ဒွါရေသု ဥပ္ပန္နာ ဆဂေဟဿိတာ သောမနဿဝေဒနာ. သာမိသာ ဒုက္ခာ နာမ ဆဂေဟဿိတာ ဒေါမနဿဝေဒနာ. သာ စ ဆသု ဒွါရေသု ‘‘ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ နာနုဘဝိဿာမိ နာနုဘဝါမီ’’တိ ဝိတက္ကယတော ဥပ္ပန္နာ ကာမဂုဏနိဿိတာ ဒေါမနဿဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နိရာမိသာ သုခါ နာမ ဆနေက္ခမ္မဿိတာ သောမနဿဝေဒနာ. သာ စ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ သက္ကောန္တဿ ‘‘ဥဿက္ကိတာ မေ ဝိပဿနာ’’တိ သောမနဿဇာတဿ ဥပ္ပန္နာ သောမနဿဝေဒနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

Trong các câu ‘lạc hữu tài’ v.v..., vì năm dục trưởng dưỡng có thể bị các phiền não chạm đến, nên chúng được gọi là ‘tài vật’. ‘Hữu tài’ có nghĩa là cùng với tài vật, theo nghĩa làm đối tượng. Do đó, ‘lạc hữu tài’ là thọ hỷ y cứ vào gia đình, sanh khởi ở sáu cửa, nương vào tài vật là năm dục trưởng dưỡng. ‘Khổ hữu tài’ là thọ ưu y cứ vào gia đình. Và thọ ưu đó cần được hiểu là thọ ưu nương vào dục trưởng dưỡng, sanh khởi ở sáu cửa đối với người suy tư rằng: ‘Tôi sẽ không kinh nghiệm, tôi đang không kinh nghiệm đối tượng khả ý’. ‘Lạc vô tài’ là thọ hỷ y cứ vào sáu sự xuất ly. Và thọ hỷ đó cần được thấy là thọ hỷ sanh khởi ở sáu cửa, khi đối tượng khả ý xuất hiện, đối với người có khả năng nỗ lực, sau khi đã thiết lập minh sát theo cách vô thường v.v..., và có hỷ sanh khởi rằng: ‘Minh sát của ta đã được nỗ lực’.

နိရာမိသာ ဒုက္ခာ နာမ ဆနေက္ခမ္မဿိတာ ဒေါမနဿဝေဒနာ. သာ ပန ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနုတ္တရဝိမောက္ခသင်္ခါတအရိယဖလဓမ္မေသု ပိဟံ ပဋ္ဌပေတွာ တဒဓိဂမာယ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ အသက္ကောန္တဿ ‘‘ဣမမ္ပိ ပက္ခံ ဣမမ္ပိ မာသံ ဣမမ္ပိ သံဝစ္ဆရံ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယဘူမိံ ပါပုဏိတုံ နာသက္ခိ’’န္တိ အနုသောစတော ဥပ္ပန္နာ ဒေါမနဿဝေဒနာ.

‘Khổ vô tài’ là thọ ưu y cứ vào sáu sự xuất ly. Còn thọ ưu đó là thọ ưu sanh khởi ở sáu cửa, khi đối tượng khả ý xuất hiện, đối với người không có khả năng nỗ lực, sau khi đã thiết lập lòng mong mỏi đối với các pháp Thánh quả được gọi là sự giải thoát vô thượng, và sau khi đã thiết lập minh sát theo cách vô thường v.v... để chứng đắc điều đó, và người ấy than van rằng: ‘Ngay cả trong nửa tháng này, trong tháng này, trong năm này, sau khi đã nỗ lực minh sát, ta đã không thể đạt đến Thánh địa’.

သာမိသာ အဒုက္ခမသုခါ နာမ ဆဂေဟဿိတာ ဥပေက္ခာဝေဒနာ. သာ စ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဂုဠပိဏ္ဍကေ နိလီနမက္ခိကာ ဝိယ ရူပါဒီနိ အနုဝတ္တမာနာ တတ္ထေဝ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ ဟုတွာ ဥပ္ပန္နာ ကာမဂုဏနိဿိတာ [Pg.238] ဥပေက္ခာဝေဒနာ. နိရာမိသာ အဒုက္ခမသုခါ နာမ ဆနေက္ခမ္မဿိတာ ဥပေက္ခာဝေဒနာ. သာ ပန ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာဒိအာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဣဋ္ဌေ အရဇ္ဇန္တဿ, အနိဋ္ဌေ အဒုဿန္တဿ, အသမပေက္ခနေန အမုယှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ ဝိပဿနာဉာဏသမ္ပယုတ္တာ ဥပေက္ခာဝေဒနာ. ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တေ ဝုတ္တံ. သာဝ ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ လုဇ္ဇနပ္ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန သာ ဝေဒနာ ‘‘လောကော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘Phi khổ phi lạc hữu tài’ là thọ xả y cứ vào gia đình. Và thọ xả đó là thọ xả nương vào dục trưởng dưỡng, sanh khởi ở sáu cửa, khi đối tượng khả ý xuất hiện, nó theo đuổi sắc v.v... giống như con ruồi đậu trên viên mật, trở nên dính mắc, bám chặt vào đó. ‘Phi khổ phi lạc vô tài’ là thọ xả y cứ vào sáu sự xuất ly. Còn thọ xả đó là thọ xả tương ưng với tuệ minh sát, sanh khởi ở sáu cửa, khi đối tượng khả ý v.v... xuất hiện, đối với người không tham đắm trong đối tượng khả ý, không sân hận trong đối tượng không khả ý, và không si mê do không quan tâm. ‘Như vậy đã được nói’ có nghĩa là đã được nói trong kinh Đại Niệm Xứ. ‘Chính thọ đó cần được biết’ có nghĩa là chính thọ đó cần được biết là ‘thế gian’ theo nghĩa hoại diệt và tan rã.

ဧဝံ ဝိတ္ထာရိတေတိ ‘‘သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာတိ, ဝီတရာဂံ ဝါ စိတ္တံ…ပေ… သဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ, ဝီတဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ, သမောဟံ ဝါ စိတ္တံ, ဝီတမောဟံ ဝါ စိတ္တံ, သံခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ, ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ, မဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ, အမဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ, သဥတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ, အနုတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ, သမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ, အသမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ, ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ, အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တန္တိ ပဇာနာတီ’’တိ ဧဝံ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၂.၃၈၁; မ. နိ. ၁.၁၁၄) ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿိတေ သောဠသဝိဓေ စိတ္တေ.

Được giải thích rộng rãi như vầy: ‘Hay vị ấy tuệ tri tâm có tham là tâm có tham, hay tâm không tham … này các Tỷ kheo … hay tâm có sân, hay tâm không sân, hay tâm có si, hay tâm không si, hay tâm co rút, hay tâm tán loạn, hay tâm quảng đại, hay tâm không quảng đại, hay tâm hữu hạn, hay tâm vô hạn, hay tâm có định, hay tâm không định, hay tâm giải thoát, hay tâm không giải thoát’ (Trường Bộ II, 381; Trung Bộ I, 114), như vậy trong mười sáu loại tâm đã được chỉ ra và giải thích rộng rãi trong kinh Niệm Xứ.

တတ္ထ သရာဂန္တိ အဋ္ဌဝိဓံ လောဘသဟဂတံ. ဝီတရာဂန္တိ လောကိယကုသလာဗျာကတံ. ဣဒံ ပန ယသ္မာ သမ္မသနံ န ဓမ္မသမောဓာနံ, တသ္မာ ဣဓ ဧကပဒေပိ လောကုတ္တရံ န လဗ္ဘတိ. သေသာနိ စတ္တာရိ အကုသလစိတ္တာနိ နေဝ ပုရိမပဒံ, န ပစ္ဆိမပဒံ ဘဇန္တိ. သဒေါသန္တိ ဒုဝိဓံ ဒေါမနဿသဟဂတံ. ဝီတဒေါသန္တိ လောကိယကုသလာဗျာကတံ. သေသာနိ ဒသ အကုသလစိတ္တာနိ နေဝ ပုရိမပဒံ, န ပစ္ဆိမပဒံ ဘဇန္တိ. သမောဟန္တိ ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတဉ္စေဝ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ. ယသ္မာ ပန မောဟော သဗ္ဗာကုသလေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ သေသာနိပိ ဣဓ ဝတ္တန္တိယေဝ. ဣမသ္မိညေဝ ဟိ ဒုကေ ဒွါဒသာကုသလစိတ္တာနိ ပရိယာဒိန္နာနီတိ. ဝီတမောဟန္တိ လောကိယကုသလာဗျာကတံ.

Trong ấy, tâm có tham là tám loại tâm câu hữu với tham. Tâm không tham là tâm thiện và vô ký hiệp thế. Nhưng vì đây là sự quán xét chứ không phải là sự phối hợp các pháp, do đó ở đây dù chỉ một từ siêu thế cũng không được đề cập đến. Bốn tâm bất thiện còn lại không thuộc về từ trước cũng không thuộc về từ sau. Tâm có sân là hai loại tâm câu hữu với ưu. Tâm không sân là tâm thiện và vô ký hiệp thế. Mười tâm bất thiện còn lại không thuộc về từ trước cũng không thuộc về từ sau. Tâm có si là hai loại: câu hữu với hoài nghi và câu hữu với trạo cử. Nhưng vì si sanh khởi trong tất cả các pháp bất thiện, do đó các pháp còn lại cũng được áp dụng ở đây. Thật vậy, trong cặp đôi này, mười hai tâm bất thiện đã được bao gồm. Tâm không si là tâm thiện và vô ký hiệp thế.

သံခိတ္တန္တိ ထိနမိဒ္ဓါနုပတိတံ. ဧတဉှိ သင်္ကုစိတစိတ္တံ နာမ အာရမ္မဏေ သင်္ကောစဝသေန ပဝတ္တနတော. ဝိက္ခိတ္တန္တိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတံ. ဧတဉှိ ပသဋစိတ္တံ နာမ အာရမ္မဏေ သဝိသေသံ ဝိက္ခေပဝသေန ဝိသဋဘာဝေန ပဝတ္တနတော. မဟဂ္ဂတန္တိ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရဉ္စ. အမဟဂ္ဂတန္တိ ကာမာဝစရံ. သဥတ္တရန္တိ ကာမာဝစရံ. အနုတ္တရန္တိ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရဉ္စ. တတြာပိ သဥတ္တရံ ရူပါဝစရံ, အနုတ္တရံ အရူပါဝစရမေဝ. သမာဟိတန္တိ ယဿ အပ္ပနာသမာဓိ ဝါ ဥပစာရသမာဓိ ဝါ အတ္ထိ. အသမာဟိတန္တိ ဥဘယသမာဓိဝိရဟိတံ. ဝိမုတ္တန္တိ [Pg.239] တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တီဟိ ဝိမုတ္တံ. အဝိမုတ္တန္တိ ဥဘယဝိမုတ္တိရဟိတံ. သမုစ္ဆေဒပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏဝိမုတ္တီနံ ပန ဣဓ ဩကာသောဝ နတ္ထိ, ဩကာသာဘာဝေါ စ သမ္မသနစာရဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Tâm co rút là tâm bị hôn trầm thụy miên chi phối. Thật vậy, đây được gọi là tâm co rút vì nó diễn tiến theo cách co rút trong đối tượng. Tâm tán loạn là tâm câu hữu với trạo cử. Thật vậy, đây được gọi là tâm phân tán vì nó diễn tiến theo cách phân tán một cách đặc biệt trong đối tượng. Tâm quảng đại là tâm Sắc giới và Vô sắc giới. Tâm không quảng đại là tâm Dục giới. Tâm hữu hạn là tâm Dục giới. Tâm vô hạn là tâm Sắc giới và Vô sắc giới. Trong đó, tâm hữu hạn cũng là tâm Sắc giới, và tâm vô hạn chỉ là tâm Vô sắc giới. Tâm có định là tâm có an chỉ định hoặc cận hành định. Tâm không định là tâm không có cả hai loại định. Tâm giải thoát là tâm được giải thoát bởi sự giải thoát bằng cách thay thế các pháp đối nghịch và sự giải thoát bằng cách trấn áp. Tâm không giải thoát là tâm không có cả hai loại giải thoát. Nhưng ở đây không có chỗ cho các sự giải thoát bằng cách cắt đứt, bằng cách làm cho an tịnh, và bằng cách thoát ly, và sự không có chỗ này cần được hiểu là do ý muốn nói đến sự thực hành quán xét.

ဥပါဒါနဿ ခန္ဓာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ, ဥပါဒါနဿ ပစ္စယဘူတာ ဓမ္မပုဉ္ဇာ ဓမ္မရာသယောတိ အတ္ထော. ဥပါဒါနေဟိ အာရမ္မဏကရဏာဒိဝသေန ဥပါဒါတဗ္ဗာ ဝါ ခန္ဓာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ. ဆ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနာနီတိ စက္ခု သောတံ ဃာနံ ဇိဝှာ ကာယော မနောတိ ဣမာနိ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာယတနာနိ စေဝ, ရူပံ သဒ္ဒေါ ဂန္ဓော ရသော ဖောဋ္ဌဗ္ဗော ဓမ္မာတိ ဣမာနိ ဆ ဗာဟိရာယတနာနိ စ. ဧတ္ထ ပန လောကုတ္တရဓမ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗာ သမ္မသနစာရဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. သတ္တ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒယော သတ္တ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. သတိအာဒယော ဟိ သမ္ဗောဓိဿ, သမ္ဗောဓိယာ ဝါ အင်္ဂါတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. တထာ ဟိ သမ္ဗုဇ္ဈတိ အာရဒ္ဓဝိပဿကတော ပဋ္ဌာယ ယောဂါဝစရောတိ သမ္ဗောဓိ, ယာယ ဝါ သော သတိအာဒိကာယ သတ္တဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ သမ္ဗုဇ္ဈတိ, ကိလေသနိဒ္ဒါတော ဥဋ္ဌာတိ, သစ္စာနိ ဝါ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, သာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ သမ္ဗောဓိ, တဿ သမ္ဗောဓိဿ, တဿာ ဝါ သမ္ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ.

Các uẩn của thủ là thủ uẩn, nghĩa là các khối pháp, các đống pháp đã trở thành duyên cho thủ. Hoặc các uẩn có thể bị chấp thủ bởi các thủ theo cách làm đối tượng v.v... là thủ uẩn. Sáu xứ trong và ngoài là: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý – sáu xứ trong này, và sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp – sáu xứ ngoài này. Nhưng ở đây, các pháp siêu thế không được đề cập đến, vì ý muốn nói đến sự thực hành quán xét. Bảy giác chi là bảy giác chi bắt đầu bằng niệm. Thật vậy, niệm v.v... là các chi phần của sự giác ngộ, hoặc cho sự giác ngộ, nên gọi là giác chi. Như vậy, giác ngộ là (cái mà nhờ đó) hành giả giác ngộ, bắt đầu từ khi khởi sự tu tập minh sát. Hoặc, sự tập hợp của bảy pháp bắt đầu bằng niệm, nhờ đó vị ấy giác ngộ, thức dậy khỏi giấc ngủ phiền não, hay thấu triệt các chân lý, sự tập hợp các pháp ấy là giác ngộ. Các chi phần của sự giác ngộ ấy, hoặc cho sự giác ngộ ấy, nên gọi là giác chi.

စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီတိ ‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုဒယော ဒုက္ခနိရောဓော ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၇၁-၁၀၇၂) ဧဝံ ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ. တတ္ထ ပုရိမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဝဋ္ဋံ ပဝတ္တိဟေတုဘာဝတော. ပစ္ဆိမာနိ ဝိဝဋ္ဋံ နိဝဋ္ဋတဒဓိဂမူပါယဘာဝတော. တေသု ဘိက္ခုနော ဝဋ္ဋေ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသော ဟောတိ သရူပတော ပရိဂ္ဂဟသမ္ဘဝတော. ဝိဝဋ္ဋေ နတ္ထိ အဘိနိဝေသော အဝိသယတ္တာ အဝိသယတ္တေ စ ပယောဇနာဘာဝတော. ပဉ္စဓာ ဝုတ္တေသူတိ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တေ ဝုတ္တေသု. သုဒ္ဓအရူပသမ္မသနမေဝါတိ ရူပေန အမိဿိတတ္တာ ကေဝလံ အရူပသမ္မသနမေဝ. ခန္ဓာယတနသစ္စကောဋ္ဌာသာနံ ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ဂဟတော ‘‘ရူပါရူပသမ္မသန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗဘာဂိယာနမ္ပိ သတိပဋ္ဌာနာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ ‘‘လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာနေဝ ကထိတာနီ’’တိ အာဟ.

Bốn Thánh đế là bốn Thánh đế đã được nói đến như sau: ‘Khổ, khổ tập, khổ diệt, con đường đưa đến khổ diệt’ (Tương Ưng V, 1071-1072). Trong đó, hai đế đầu là luân hồi vì là nguyên nhân của sự tiếp diễn. Hai đế sau là thoát ly luân hồi vì là phương tiện để chấm dứt và chứng ngộ. Trong đó, sự chuyên tâm vào đề mục thiền của vị Tỷ kheo là ở trong luân hồi, vì có thể nắm bắt được tự tánh của nó. Trong sự thoát ly luân hồi, không có sự chuyên tâm vì không phải là đối tượng, và vì không phải là đối tượng nên không có mục đích. ‘Được nói đến theo năm cách’ nghĩa là được nói đến trong kinh Niệm Xứ. ‘Chỉ là sự quán xét thuần túy về vô sắc’ nghĩa là vì không pha trộn với sắc, nên chỉ là sự quán xét về vô sắc. Do sự bao gồm các phần uẩn, xứ, và đế trong năm uẩn, nên được gọi là ‘sự quán xét về sắc và vô sắc’. Vì các niệm xứ thuộc giai đoạn chuẩn bị cũng được bao gồm, nên ngài nói rằng ‘chúng được nói đến như là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế’.

၃၉၄. အနိဗ္ဗတ္တာနန္တိ အဇာတာနံ. ပယောဂံ ပရက္ကမန္တိ ဧတ္ထ ဘုသံ ယောဂေါ ပယောဂေါ, ပယောဂေါဝ ပရက္ကမော, ပယောဂသင်္ခါတံ ပရက္ကမန္တိ အတ္ထော. စိတ္တံ ဥက္ခိပတီတိ ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုံ အပဒါနဝသေန ဥက္ခိပတိ. ပဓာနဝီရိယန္တိ [Pg.240] သမ္မပ္ပဓာနလက္ခဏပ္ပတ္တဝီရိယံ. လောကိယာတိ လောကိယသမ္မပ္ပဓာနကထာ. သဗ္ဗပုဗ္ဗဘာဂေတိ သဗ္ဗမဂ္ဂါနံ ပုဗ္ဗဘာဂေ. ကဿပသံယုတ္တပရိယာယေနာတိ ကဿပသံယုတ္တေ အာဂတသုတ္တေန ‘‘ဥပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီယမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၄၅) အာဂတတ္တာ. သာ လောကိယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

394. ‘Chưa sanh khởi’ nghĩa là chưa sanh ra. ‘Sự nỗ lực, sự cố gắng’: ở đây, sự áp dụng mãnh liệt là sự nỗ lực, sự nỗ lực chính là sự cố gắng, nghĩa là sự cố gắng được gọi là sự nỗ lực. ‘Nâng đỡ tâm’ nghĩa là nâng đỡ tâm bằng cách không cho nó rơi vào phía lười biếng. ‘Tinh tấn chánh cần’ là sự tinh tấn đã đạt đến đặc tính của chánh cần. ‘Hiệp thế’ là bài thuyết về chánh cần hiệp thế. ‘Trong giai đoạn chuẩn bị của tất cả’ nghĩa là trong giai đoạn chuẩn bị của tất cả các đạo. ‘Theo cách của Tương Ưng Kassapa’ là vì nó được đề cập trong kinh thuộc Tương Ưng Kassapa: ‘Các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi trong ta, nếu không được từ bỏ, sẽ dẫn đến sự bất lợi cho ta’ (Tương Ưng II, 145). Điều đó cần được biết là hiệp thế.

သမထဝိပဿနာဝါတိ အဝဓာရဏေန မဂ္ဂံ နိဝတ္တေတွာ တဿ နိဝတ္တနေ ကာရဏံ ဒဿေန္တော, ‘‘မဂ္ဂေါ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. သကိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာတိ ဣဒံ ဘူတကထနမတ္တံ. နိရုဒ္ဓဿ ပုန အနုပ္ပဇ္ဇနတော ‘‘န ကောစိ ဂုဏော’’တိ အာသင်္ကေယျာတိ အာဟ – ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိ. အနန္တရမေဝ ယထာ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တထာ ပဝတ္တိယေဝဿ ပစ္စယဒါနံ. ပုရိမသ္မိမ္ပီတိ ‘‘အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’’န္တိ ဧတ္ထပိ. ဝုတ္တန္တိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာယံ. တံ ပန တထာဝုတ္တဝစနံ န ယုတ္တံ ဒုတိယသ္မိံ ဝိယ ပုရိမသ္မိံ မဂ္ဂဿ အဂ္ဂဟဏေ ကာရဏာဘာဝတော. ပုရိမသ္မိံ အဂ္ဂဟိတေ မဂ္ဂေ အနုပ္ပဇ္ဇမာနော မဂ္ဂေါ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျာတိ အာပဇ္ဇေယျ, န စေတံ ယုတ္တံ အာပဇ္ဇမာနေ တသ္မိံ ပဓာနတ္ထသမ္ဘဝတော. စတုကိစ္စသာဓနဝသေနာတိ အနုပ္ပန္နာကုသလာနုပ္ပာဒနာဒိစတုကိစ္စသာဓနဝသေန.

Bằng cách xác định 'samatha và vipassanā' (chỉ và quán), ngài đã loại trừ đạo, và để chỉ ra lý do cho việc loại trừ ấy, ngài nói: 'maggo panā' (còn về đạo thì...) v.v... Câu 'sakiṃ uppajjitvā' (sau khi sanh lên một lần) này chỉ là một lời trình bày sự thật. Vì pháp đã diệt không sanh trở lại, để tránh sự nghi ngờ rằng 'không có công đức nào', ngài đã nói: 'so hī' (bởi vì cái ấy...) v.v... Việc trao truyền nhân duyên cho chính sự diễn tiến của nó là để cho quả sanh lên ngay lập tức. Cũng vậy trong trường hợp trước, ở câu: 'anuppannā me kusalā dhammā uppajjamānā anatthāya saṃvatteyyu' (các thiện pháp chưa sanh của ta, khi đang sanh lên, có thể dẫn đến điều bất lợi). Điều này được nói trong cổ sớ giải. Tuy nhiên, lời nói như vậy là không hợp lý, vì không có lý do gì để không đề cập đến đạo trong trường hợp trước giống như trong trường hợp sau. Nếu không đề cập đến đạo trong trường hợp trước, thì sẽ dẫn đến kết luận rằng đạo không sanh lên sẽ dẫn đến điều bất lợi. Và điều này không hợp lý, vì khi đạo sanh lên thì mục đích của sự tinh tấn mới có thể thành tựu. 'Catukiccasādhanavasena' (do phương tiện thành tựu bốn phận sự) có nghĩa là do phương tiện thành tựu bốn phận sự bắt đầu bằng việc không làm sanh khởi các pháp bất thiện chưa sanh.

ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘အသမုဒါစာရဝသေန ဝါ အနနုဘူတာရမ္မဏဝသေန ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. ဝိဇ္ဇမာနာတိ ဓရမာနသဘာဝါ. ခဏတ္တယပရိယာပန္နတ္တာ ဥပ္ပာဒါဒိသမင်္ဂိနော ဝတ္တမာနဘာဝေန ဥပ္ပန္နံ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ. တဉှိ ဥပ္ပာဒတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဘင်္ဂါ ဥဒ္ဓံ ပန္နံ ပတ္တန္တိ နိပ္ပရိယာယတော ‘‘ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အနုဘဝိတွာ ဘဝိတွာ စ ဝိဂတံ ဘုတွာဝိဂတံ. အနုဘဝနဘဝနာနိ ဟိ ဘဝနသာမညေန ဘုတွာ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တာနိ. သာမညမေဝ ဟိ ဥပသဂ္ဂေန ဝိသေသီယတိ. ဣဓ ဝိပါကာနုဘဝနဝသေန တဒါရမ္မဏံ အဝိပက္ကဝိပါကဿ သဗ္ဗထာ အဝိဂတတ္တာ ဘဝိတွာဝိဂတမတ္တဝသေန ကမ္မဉ္စ ‘‘ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ. န အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝိယ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အနုဘူတာပဂတံ ဇဝနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓတာဝသေန ဘူတာပဂတဉ္စ သင်္ခတံ ဘူတာပဂတုပ္ပန္နန္တိ. တသ္မာ ဣဓ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ ဝိပါကမေဝ ဝဒတိ, န တတ္ထ ဝိယ ကမ္မမ္ပိ. အဋ္ဌသာလိနိယဉှိ ဘူတာဝိဂတုပ္ပန္နံ ဩကာသကတုပ္ပန္နဉ္စ အညထာ ဒဿိတံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁ ကာမာဝစရကုသလပဒဘာဇနီယ) –

'Vuttanayena' (theo phương pháp đã được nói) có nghĩa là theo phương pháp đã được nói đến qua các cụm từ như 'asamudācāravasena vā ananubhūtārammaṇavasena vā' (hoặc do không vi phạm, hoặc do đối tượng chưa được kinh nghiệm) v.v... 'Vijjamāna' (hiện hữu) có nghĩa là có bản chất đang hiện diện. Do bao gồm trong ba sát-na, sở hữu sự sanh khởi v.v..., pháp đã sanh với trạng thái hiện tại được gọi là 'vattamānuppanna' (hiện tại đã sanh). Thật vậy, pháp ấy từ lúc sanh cho đến lúc diệt, đã đi lên và đạt đến đỉnh điểm, nên được gọi một cách không ẩn ý là 'uppanna' (đã sanh). 'Anubhavitvā bhavitvā ca vigataṃ' (đã kinh nghiệm, đã hiện hữu rồi diệt mất) là 'bhutvāvigataṃ' (đã hiện hữu rồi diệt mất). Thật vậy, 'anubhavana' (sự kinh nghiệm) và 'bhavana' (sự hiện hữu) được diễn tả bằng từ 'bhutvā' theo nghĩa chung là 'hiện hữu'. Chính ý nghĩa chung được làm cho đặc biệt bởi tiếp đầu ngữ. Ở đây, đối tượng của quả ấy theo phương diện kinh nghiệm quả, và nghiệp theo phương diện chỉ là đã hiện hữu rồi diệt mất vì quả chưa chín muồi hoàn toàn chưa diệt, được gọi là 'bhutvāvigatuppanna' (đã sanh, đã hiện hữu rồi diệt mất). Không giống như trong sách Aṭṭhasālinī, nơi mà tốc hành tâm đã được kinh nghiệm và qua đi do tham ái v.v..., và pháp hữu vi đã hiện hữu và qua đi do đã sanh lên rồi diệt, được gọi là 'bhūtāpagatuppanna'. Do đó, ở đây 'okāsakatuppanna' (đã sanh do tạo cơ hội) chỉ nói đến quả, chứ không nói đến cả nghiệp như ở đó. Thật vậy, trong Aṭṭhasālinī, 'bhūtāvigatuppanna' và 'okāsakatuppanna' được trình bày một cách khác. Vì đã được nói ở đó (Aṭṭhasālinī, phẩm phân tích các pháp thiện cõi Dục) rằng:

‘‘အာရမ္မဏရသံ [Pg.241] အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓံ အနုဘူတာပဂတသင်္ခါတံ ကုသလာကုသလံ, ဥပါဒါဒိတ္တယံ အနုပ္ပတွာ နိရုဒ္ဓံ ဘူတာပဂတသင်္ခါတံ သေသသင်္ခတဉ္စ ဘူတာပဂတုပ္ပန္နံ နာမ. ‘ယာနိဿ တာနိ ပုဗ္ဗေ ကတာနိ ကမ္မာနီ’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ ကမ္မံ အတီတမ္ပိ သမာနံ အညံ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿောကာသံ ကတွာ ဌိတတ္တာ, တထာကတောကာသဉ္စ ဝိပါကံ အနုပ္ပန္နမ္ပိ သမာနံ ဧဝံ ကတေ ဩကာသေ ဧကန္တေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဩကာသကတုပ္ပန္နံ နာမာ’’တိ.

'Nghiệp thiện và bất thiện đã diệt sau khi kinh nghiệm vị của đối tượng được gọi là 'anubhūtāpagata' (đã kinh nghiệm và qua đi). Các pháp hữu vi còn lại đã diệt sau khi trải qua bộ ba sanh, trụ, diệt được gọi là 'bhūtāpagata' (đã hiện hữu và qua đi); cả hai được gọi là 'bhūtāpagatuppanna' (đã sanh, đã hiện hữu và qua đi). Nghiệp được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng câu 'Yānissa tāni pubbe katāni kammānī' (Những nghiệp nào mà người ấy đã làm trước đây...), mặc dù đã là quá khứ, nhưng vì nó tồn tại bằng cách ngăn cản quả của nghiệp khác và tạo cơ hội cho quả của chính nó, và quả đã được tạo cơ hội như vậy, mặc dù chưa sanh, nhưng khi cơ hội được tạo ra như thế thì chắc chắn sẽ sanh lên, nên được gọi là 'okāsakatuppanna' (đã sanh do tạo cơ hội).'

ဣဓ ပန သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နံ ဩကာသကတုပ္ပန္နဉ္စ ဒဿိတံ. ဝုတ္တဉှိ, သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၄၀၆) –

Tuy nhiên, ở đây, 'bhutvāvigatuppanna' và 'okāsakatuppanna' được trình bày theo đúng phương pháp đã được nói trong sách Sammohavinodanī. Thật vậy, đã được nói trong Sammohavinodanī (Vibhaṅga-aṭṭhakathā, 406) rằng:

‘‘ကမ္မေ ပန ဇဟိတေ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓေါ ဝိပါကော ဘုတွာဝိဂတံ နာမ. ကမ္မံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓံ ဘုတွာဝိဂတံ နာမ. တဒုဘယမ္ပိ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နန္တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ အညကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ. ဧဝံ ကတေ ဩကာသေ ဝိပါကော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဩကာသကရဏတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နောတိ ဝုစ္စတိ. ဣဒံ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ နာမာ’’တိ.

'Tuy nhiên, khi nghiệp đã được từ bỏ, quả đã diệt sau khi kinh nghiệm vị của đối tượng được gọi là 'bhutvāvigataṃ'. Nghiệp đã sanh lên rồi diệt được gọi là 'bhutvāvigataṃ'. Cả hai điều này được kể là 'bhutvāvigatuppanna'. Nghiệp thiện và bất thiện ngăn cản quả của nghiệp khác và tạo cơ hội cho quả của chính nó. Khi cơ hội được tạo ra như vậy, quả đang sanh lên được gọi là 'đã sanh' kể từ lúc cơ hội được tạo ra. Đây được gọi là 'okāsakatuppanna'.'

တတ္ထ အဋ္ဌသာလိနိယာ အယမဓိပ္ပာယော – ‘‘သတိပိ သဗ္ဗေသမ္ပိ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ သံဝေဒယိတသဘာဝါ အာရမ္မဏာနုဘဝနေ သဝိပလ္လာသေ ပန သန္တာနေ စိတ္တာဘိသင်္ခါရဝသေန ပဝတ္တိတော အဗျာကတေဟိ ဝိသိဋ္ဌော ကုသလာကုသလာနံ သာတိသယော ဝိသယာနုဘဝနာကာရော. ယထာ ဝိကပ္ပဂ္ဂါဟဝသေန ရာဂါဒီဟိ တဗ္ဗိပက္ခေဟိ စ အကုသလံ ကုသလဉ္စ နိပ္ပရိယာယတော အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝတိ, န တထာ ဝိပါကော ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တတ္တာ, နာပိ ကိရိယာ အဟေတုကာနံ အတိဒုဗ္ဗလတာယ, သဟေတုကာနဉ္စ ခီဏကိလေသဿ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အတိသန္တဝုတ္တိတ္တာ, တသ္မာ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အာရမ္မဏရသာနုဘဝနံ သာတိသယန္တိ အကုသလံ ကုသလဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓတာသာမညေန သေသသင်္ခတဉ္စ ဘူတာပဂတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သမ္မောဟဝိနောဒနိယာ ပန ဝိပါကာနုဘဝနဝသေန တဒါရမ္မဏံ အဝိပက္ကပါကဿ သဗ္ဗထာ အဝိဂတတ္တာ ဘဝိတွာဝိဂတမတ္တဝသေန ကမ္မဉ္စ ဘုတွာပဂတန္တိ [Pg.242] ဝုတ္တံ. တေနေဝ တတ္ထ ဩကာသကတုပ္ပန္နန္တိ ဝိပါကမေဝါဟ, န ကမ္မမ္ပိ, တသ္မာ ဣဓာပိ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဘုတွာပဂတုပ္ပန္နံ ဩကာသကတုပ္ပန္နဉ္စ ဝိဘတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Trong đó, chủ ý của Aṭṭhasālinī là như vầy: 'Mặc dù tất cả các tâm sanh khởi đều có bản chất cảm thọ và kinh nghiệm đối tượng, nhưng trong một dòng tương tục có sự điên đảo, do diễn tiến theo cách của tâm hành, phương thức kinh nghiệm đối tượng một cách ưu việt của các pháp thiện và bất thiện là khác biệt so với các pháp vô ký. Giống như do sự nắm bắt của tưởng, các pháp bất thiện và thiện kinh nghiệm trực tiếp vị của đối tượng qua tham ái v.v... và các pháp đối nghịch của chúng, nhưng quả thì không như vậy, vì nó bị ném đi bởi lực của nghiệp; các tâm duy tác cũng không như vậy, vì các tâm vô nhân thì quá yếu ớt, còn các tâm hữu nhân sanh lên nơi người đã đoạn tận phiền não, người sở hữu xả sáu chi, thì có bản chất cực kỳ tĩnh lặng. Do đó, vì sự kinh nghiệm vị của đối tượng qua tham ái v.v... là ưu việt, nên các pháp bất thiện và thiện (được gọi là anubhūtāpagata), và các pháp hữu vi còn lại, do tính chất chung là đã sanh lên rồi diệt, được gọi là 'bhūtāpagata''. Còn trong Sammohavinodanī, đối tượng của quả ấy theo phương diện kinh nghiệm quả, và nghiệp theo phương diện chỉ là đã hiện hữu rồi diệt mất vì quả chưa chín muồi hoàn toàn chưa diệt, được gọi là 'bhutvāpagata'. Chính vì lý do đó, ở đó 'okāsakatuppanna' chỉ nói đến quả, chứ không nói đến cả nghiệp. Do đó, cần phải hiểu rằng ở đây 'bhutvāpagatuppanna' và 'okāsakatuppanna' cũng được phân tích theo phương pháp đã được nói trong Sammohavinodanī.

ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပန ဝိပဿနာယ ဘူမိ နာမာတိ သမ္မသနဿ ဌာနဘာဝတော ဝုတ္တံ. တေသူတိ အတီတာဒိဘေဒေသု. အနုသယိတကိလေသာတိ အပ္ပဟီနာ မဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗာ အဓိပ္ပေတာ. တေနာဟ – ‘‘အတီတာ ဝါ…ပေ… န ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ. ဟောန္တု တာဝ ‘‘အတီတာ’’တိ ဝါ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ‘‘အနာဂတာ’’တိ ပန ကသ္မာ န ဝတ္တဗ္ဗာ, နနု ကာရဏလာဘေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ထာမဂတာ ကိလေသာ အနုသယာတိ ဝုစ္စန္တီတိ? သစ္စမေတံ, အနာဂတဘာဝေါပိ နေသံ န ပရိစ္ဆိန္နော ဣတရာနာဂတက္ခန္ဓာနံ ဝိယာတိ ‘‘အနာဂတာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဟိ နေသံ ပရိစ္ဆိန္နော အနာဂတဘာဝေါ သိယာ, တတော ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာ, အတီတာ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ, ပစ္စယသမဝါယေ ပန ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟတံ ဥပါဒါယ အနာဂတဝေါဟာရော တတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Còn năm uẩn được gọi là mảnh đất của minh sát là do được nói đến vì là nơi để thẩm sát. Trong các uẩn ấy tức là trong các sự phân loại quá khứ, v.v... Các phiền não tùy miên là các phiền não chưa được đoạn trừ, cần phải được đoạn trừ bằng đạo, được ám chỉ đến. Do đó, ngài đã nói: ‘Không thể nói là quá khứ, v.v...’ Cứ cho là không thể nói là ‘quá khứ’ hay là ‘hiện tại,’ nhưng tại sao lại không thể nói là ‘vị lai’? Chẳng phải các phiền não có khả năng sanh khởi khi có được nguyên nhân, đã trở nên vững mạnh theo ý nghĩa chưa được đoạn trừ, được gọi là tùy miên hay sao? Điều này đúng thật, nhưng trạng thái vị lai của chúng cũng không được xác định rõ ràng giống như các uẩn vị lai khác, nên đã được nói rằng: ‘Không thể nói là vị lai.’ Vì nếu trạng thái vị lai của chúng được xác định rõ ràng, thì cũng có thể nói là ‘hiện tại, quá khứ.’ Tuy nhiên, nên hiểu rằng cách dùng từ ‘vị lai’ ở đây là dựa vào khả năng sanh khởi khi có sự hội đủ của các duyên.

ဣဒံ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမာတိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တံ ကိလေသဇာတံ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမ ကာရဏလာဘေ သတိ ဝိဇ္ဇမာနကိစ္စကရဏတော. တာသု တာသု ဘူမိသူတိ မနုဿဒေဝါဒိအတ္တဘာဝသင်္ခါတေသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု. အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဟိ ဘဝန္တိ ဧတ္ထ ကိလေသာတိ ဘူမိယော, ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ. အသမုဂ္ဃာတဂတာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ သန္တာနေ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အနာပါဒိတတာယ သမုဂ္ဃာတံ သမုစ္ဆေဒံ န ဂတာတိ အသမုဂ္ဃာတဂတာ. ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမာတိ ဧတ္ထ လဒ္ဓဘူမိကံ ဘူမိလဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တံ အဂ္ဂိအာဟိတော ဝိယ. ဩကာသကတုပ္ပန္နသဒ္ဒေပိ စ အဋ္ဌသာလိနိယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁ ကာမာဝစရကုသလပဒဘာဇနီယ) အာဂတနယေန ဩကာသော ကတော ဧတေန ကုသလာကုသလကမ္မေန, ဩကာသော ကတော ဧတဿ ဝိပါကဿာတိ စ ဒုဝိဓတ္ထေပိ ဧဝမေဝ ကတသဒ္ဒဿ ပရနိပါတော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဓ ပန ဩကာသကတုပ္ပန္နသဒ္ဒေန ဝိပါကဿေဝ ဂဟိတတ္တာ ‘‘ဩကာသော ကတော ဧတဿ ဝိပါကဿာ’’တိ ဧဝံ ဝိဂ္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Điều này được gọi là sự sanh khởi có được mảnh đất (bhūmiladdhuppanna) có nghĩa là: Loại phiền não đã được nói đến này được gọi là sự sanh khởi có được mảnh đất theo ý nghĩa chưa được đoạn trừ, do việc thực hiện phận sự hiện hữu khi có được nguyên nhân. Trong các mảnh đất ấy tức là trong các thủ uẩn được gọi là các bản thể người, trời, v.v... Vì các phiền não hiện hữu ở đây do việc bắt cảnh, nên các thủ uẩn là các mảnh đất. Chưa bị nhổ bật gốc (asamugghātagata) có nghĩa là: Trong dòng tương tục này hay dòng tương tục kia, do chưa được làm cho thành trạng thái không sanh khởi, nên chúng chưa đi đến sự nhổ bật gốc, sự đoạn tuyệt, vì thế gọi là chưa bị nhổ bật gốc. Ở đây, trong câu ‘được gọi là sự sanh khởi có được mảnh đất,’ thì ‘laddhabhūmikaṃ’ (có được mảnh đất) được nói là ‘bhūmiladdhaṃ,’ giống như trường hợp ‘aggiāhito’ (người đã dâng cúng lửa). Và đối với từ ‘okāsakatuppanna’ (sự sanh khởi được tạo cơ hội), theo cách đã được trình bày trong bộ Aṭṭhasālinī, nên hiểu rằng sự đảo vị trí của từ ‘kata’ cũng giống như vậy trong cả hai ý nghĩa: ‘cơ hội đã được tạo ra bởi nghiệp thiện, bất thiện này’ và ‘cơ hội đã được tạo ra cho quả này.’ Tuy nhiên, ở đây, vì từ ‘okāsakatuppanna’ chỉ được hiểu là quả, nên cần phải xem cách phân tích cú pháp là: ‘cơ hội đã được tạo ra cho quả này.’

ခဏတ္တယသမင်္ဂိတာယ သမုဒါစာရပ္ပတ္တံ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ. တေနာဟ – ‘‘သမ္ပတိ ဝတ္တမာနံယေဝါ’’တိ. အာရမ္မဏံ အဓိဂ္ဂယှ ဒဠှံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တံ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နံ. ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနဝသေန အပ္ပဟီနာ အဝိက္ခမ္ဘိတာ. သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန အပ္ပဟီနာ အသမုဂ္ဃာတိတာ. နိမိတ္တဂ္ဂါဟဝသေန အာရမ္မဏဿ အဓိဂ္ဂဟိတတ္တာ [Pg.243] တံ အာရမ္မဏံ အနုဿရိတာနုဿရိတက္ခဏေ ကိလေသုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေန ဥပတိဋ္ဌနတော အဓိဂ္ဂဟိတမေဝ နာမံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အာရမ္မဏဿ အဓိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ. ဧတ္ထ စ အာဟဋခီရရုက္ခော ဝိယ နိမိတ္တဂ္ဂါဟဝသေန အဓိဂ္ဂဟိတံ အာရမ္မဏံ, အနာဟဋခီရရုက္ခော ဝိယ အဝိက္ခမ္ဘိတတာယ အန္တောဂတကိလေသအာရမ္မဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိမိတ္တဂ္ဂါဟိကာ အဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသာ ဝါ ပုဂ္ဂလာ ဝါ အာဟဋာနာဟဋခီရရုက္ခသဒိသာ. ပုရိမနယေနေဝါတိ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နေ ဝုတ္တနယေနေဝ. ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ? အသမုဂ္ဃာတိတတ္တာ. ယထာ ကိံ? ယထာ သစေ ခီရရုက္ခံ ကုဌာရိယာ အာဟနေယျုံ, ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ ခီရံ န နိက္ခမေယျာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ. ဣဒံ အသမုဂ္ဃာတိတုပ္ပန္နံ နာမာတိ ဧဝံ ယောဇေတွာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

Sự sanh khởi biểu hiện (samudācāruppanna) là sự đã đạt đến sự biểu hiện do hợp đủ ba sát-na. Do đó, ngài đã nói: ‘Chỉ là cái đang hiện hành ngay bây giờ.’ Sự sanh khởi do nắm bắt đối tượng (ārammaṇādhiggahituppanna) là sự diễn tiến sau khi đã nắm giữ, đã nắm bắt đối tượng một cách chắc chắn. Chưa được chế ngự (avikkhambhitā) là chưa được đoạn trừ bằng sự đoạn trừ theo cách chế ngự. Chưa bị nhổ bật gốc (asamugghātitā) là chưa được đoạn trừ bằng sự đoạn trừ theo cách đoạn tuyệt. Do việc nắm bắt tướng, vì đối tượng đã được nắm giữ, và vì đối tượng ấy hiện khởi như là nhân cho sự sanh khởi của phiền não trong từng khoảnh khắc tùy niệm, nên nó được gọi là đã được nắm giữ. Do đó, ngài đã nói: ‘Vì đối tượng đã được nắm giữ.’ Và ở đây, nên hiểu rằng đối tượng được nắm giữ do việc nắm bắt tướng giống như cây sữa đã được rạch, còn đối tượng có phiền não tiềm ẩn bên trong do chưa được chế ngự thì giống như cây sữa chưa được rạch. Các phiền não chưa được chế ngự có khả năng nắm bắt tướng, hoặc các hạng người (có các phiền não ấy), thì tương tự như cây sữa đã được rạch và chưa được rạch. Theo cách trước đó có nghĩa là theo cách đã được nói trong phần sự sanh khởi do chưa được chế ngự. Nên được giải thích rộng ra là: Không thể nói rằng: ‘Chúng sẽ không sanh khởi ở nơi này.’ Tại sao? Vì chưa bị nhổ bật gốc. Giống như cái gì? Giống như nếu người ta dùng rìu chặt vào cây sữa, không thể nói rằng: ‘Nhựa sẽ không chảy ra ở nơi này.’ Cũng vậy. Nên được giải thích rộng ra bằng cách kết hợp như sau: ‘Điều này được gọi là sự sanh khởi do chưa bị nhổ bật gốc.’

ဣမေသု ဥပ္ပန္နေသူတိ ယထာဝုတ္တေသု အဋ္ဌသု ဥပ္ပန္နေသု. ဣဒံ န မဂ္ဂဝဇ္ဈံ အပ္ပဟာတဗ္ဗဝတ္ထုတ္တာ. မဂ္ဂဝဇ္ဈံ မဂ္ဂေန ပဟေယျဝတ္ထုတ္တာ. ရတ္တောတိ ရာဂေန သမန္နာဂတော. ဧသ နယော ဒုဋ္ဌော မူဠှောတိ ဧတ္ထာပိ. ဝိနိဗဒ္ဓေါတိ မာနသံယောဇနေန ဝိရူပံ နိဗန္ဓိတော. ပရာမဋ္ဌောတိ ဒိဋ္ဌိပရာမာသေန ဓမ္မသဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ပရတော အာမဋ္ဌော. အနိဋ္ဌင်္ဂတောတိ နိဋ္ဌံ အဂတော, သံသယာပန္နောတိ အတ္ထော. ထာမဂတောတိ အနုသယဝသေန ဒဠှတံ ဥပဂတော. ယုဂနဒ္ဓါတိ ပဟာတဗ္ဗပ္ပဟာယကယုဂေ နဒ္ဓါ ဝိယ ဝတ္တနကာ ဧကကာလိကတ္တာ. သံကိလေသိကာတိ သံကိလေသဓမ္မသဟိတာ.

Trong các sự sanh khởi này tức là trong tám sự sanh khởi đã được nói đến. Điều này không phải là đối tượng của đạo vì là vật không cần phải đoạn trừ. Là đối tượng của đạo vì là vật cần phải được đoạn trừ bằng đạo. Bị tham nhiễm (ratto) là người có đầy đủ tham ái. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp bị sân hận (duṭṭho), bị si mê (mūḷho). Bị trói buộc (vinibaddho) là người bị trói buộc một cách sai trái bởi mạn kiết sử. Bị chấp thủ (parāmaṭṭho) là người đã chấp thủ sai lệch, vượt qua bản chất của các pháp, bởi sự chấp thủ của tà kiến. Chưa đi đến quyết định (aniṭṭhaṅgato) là người chưa đi đến sự kết thúc, có nghĩa là người đã rơi vào sự hoài nghi. Đã trở nên vững mạnh (thāmagato) là người đã đạt đến sự vững chắc do tùy miên. Được mắc thành cặp (yuganaddhā) là những thứ diễn tiến giống như được mắc vào trong cặp đôi của cái cần được đoạn trừ và cái đoạn trừ, do có cùng một thời điểm. Thuộc về phiền não (saṃkilesikā) là những thứ đi kèm với các pháp phiền não.

ပါဠိယန္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယံ (ပဋိ. မ. ၃.၂၁). တိကာလိကေသုပိ ကိလေသေသု ဝါယာမာဘာဝဒဿနတ္ထံ အဇာတဖလတရုဏရုက္ခော ပါဠိယံ နိဒဿိတော, အဋ္ဌကထာယံ ပန ဇာတော သတ္တော အသမုဒါဟဋကိလေသော နာမ နတ္ထီတိ ‘‘ဇာတဖလရုက္ခေန ဒီပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ မဂ္ဂေန ပဟီနကိလေသာနမေဝ အတီတာဒိဘေဒေန တိဓာ နဝတ္တဗ္ဗတံ ပါကဋံ ကာတုံ အဇာတဖလရုက္ခော ဥပမာဝသေန ပါဠိယံ အာဘတော, အတီတာဒီနံ အပ္ပဟီနတာဒဿနတ္ထမ္ပိ ‘‘ဇာတဖလရုက္ခေန ဒီပေတဗ္ဗ’’န္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယထာ အစ္ဆိန္နေ ရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တနာရဟာနိ ဖလာနိ ဆိန္နေ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ကဒါစိ သသဘာဝါနိ အဟေသုံ, ဟောန္တိ, ဘဝိဿန္တိ ဝါတိ အတီတာဒိဘာဝေန န ဝတ္တဗ္ဗာနိ, ဧဝံ မဂ္ဂေန ပဟီနကိလေသာ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ မဂ္ဂေ အနုပ္ပန္နေ ဥပ္ပတ္တိရဟာနံ ဥပ္ပန္နေ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝတော[Pg.244]. ယထာ စ ဆေဒေ အသတိ ဖလာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ ဆေဒနဿ သာတ္ထကတာ, ဧဝံ မဂ္ဂဘာဝနာယ စ သာတ္ထကတာ ယောဇေတဗ္ဗာ. နာပိ န ပဇဟတီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာနံ ပဇဟနတော ဝုတ္တံ. ဥပ္ပဇ္ဇိတွာတိ လက္ခဏေ တွာ-သဒ္ဒေါ. မဂ္ဂဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကိရိယာယ ဟိ သမုဒယပ္ပဟာနနိဗ္ဗာနသဆိကရဏကိရိယာ ဝိယ ခန္ဓာနံ ပရိဇာနနကိရိယာ လက္ခီယတိ.

“Pāḷiyam” (trong Chánh tạng) có nghĩa là trong bộ Phân Tích Đạo (Paṭisambhidāpāḷi). Để chỉ ra sự không có nỗ lực đối với các phiền não trong ba thời, cây non chưa ra quả được nêu làm ví dụ trong Chánh tạng. Nhưng trong Chú giải, vì cho rằng không có chúng sanh nào đã sanh ra mà lại không có phiền não chưa biểu hiện, nên đã nói rằng “nên được giải thích bằng cây đã ra quả”, và để làm rõ ý nghĩa đó, đoạn bắt đầu bằng “ví như” đã được nói đến. Hoặc là, để làm rõ rằng chính các phiền não đã được đoạn trừ bởi đạo thì không thể được nói đến theo ba cách phân chia là quá khứ, hiện tại, vị lai, cây chưa ra quả đã được đưa vào Chánh tạng như một ví dụ. Và để chỉ ra rằng các phiền não quá khứ, v.v., chưa được đoạn trừ, trong Chú giải đã nói rằng “nên được giải thích bằng cây đã ra quả”. Trong đó, ví như những quả có khả năng sanh khởi trên cây chưa bị đốn, khi cây đã bị đốn thì chúng không sanh khởi, không thể được nói theo cách quá khứ, hiện tại, vị lai rằng “chúng đã từng có tự tánh, chúng đang có, hay chúng sẽ có”. Tương tự như vậy, cần phải hiểu về các phiền não đã được đoạn trừ bởi đạo; khi đạo chưa sanh khởi, chúng có khả năng sanh khởi, nhưng khi đạo đã sanh khởi, chúng hoàn toàn không có. Và ví như khi chưa đốn cây, các quả sẽ sanh khởi, nên việc đốn cây là có ý nghĩa; tương tự như vậy, cần phải hiểu rằng sự tu tập đạo cũng có ý nghĩa. Cũng không phải là “không đoạn trừ”, vì đã nói rằng (đạo) đoạn trừ những (phiền não) có khả năng sanh khởi. “Sau khi sanh khởi” (Uppajjitvā) là một bất biến quá khứ phân từ chỉ đặc điểm. Thật vậy, hành động sanh khởi của đạo được xem như là đặc điểm của hành động liễu tri các uẩn, giống như hành động đoạn trừ tập đế và chứng ngộ Niết-bàn.

တေပိ ပဇဟတိယေဝါတိ ယေ တေဟိ ကိလေသေဟိ ဇနေတဗ္ဗာ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာ, တေပိ ပဇဟတိယေဝ တန္နိမိတ္တဿ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓနတော. တေနာဟ – ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိ. အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေနာတိ ကမ္မဝိညာဏဿ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေ ဟေတုဘူတေ. ဧတေတိ နာမရူပသညိတာ သင်္ခါရာ. သဗ္ဗဘဝေဟိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝါတိပိ ဝဒန္တီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ သဗ္ဗဘဝေဟိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝါတိ ဝဒန္တိ တဒုပ္ပတ္တိတော ဥဒ္ဓံ ဘဝူပပတ္တိယာ ကိလေသဿပိ အဘာဝတော.

“Cũng đoạn trừ cả những thứ ấy” có nghĩa là: những thủ uẩn nào có thể được sanh ra bởi các phiền não ấy, (đạo) cũng đoạn trừ cả những thủ uẩn ấy, do sự diệt trừ hành thức là nhân của chúng. Do đó, ngài nói: “Điều này cũng đã được nói đến”, v.v. “Do sự diệt trừ hành thức” có nghĩa là bằng cách làm cho nghiệp thức trở thành trạng thái không sanh khởi. “Ở đây” có nghĩa là trong Tu-đà-hoàn đạo tuệ này, khi nó là nhân. “Những thứ này” là các hành được gọi là danh và sắc. “Cũng nói rằng ‘xuất khởi khỏi tất cả các cõi hữu’”: họ nói rằng A-la-hán đạo chắc chắn xuất khởi khỏi tất cả các cõi hữu, vì sau khi đạo ấy sanh khởi, không còn có sự tái sanh vào cõi hữu và cũng không còn phiền não.

ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ မဂ္ဂဿာတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ကထံ အနုပ္ပန္နာနံ…ပေ… ဌိတိယာ ဘာဝနာ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. မဂ္ဂပ္ပဝတ္တိယာယေဝ ဥဘယကိစ္စသိဒ္ဓိတော အာဟ – ‘‘မဂ္ဂပ္ပဝတ္တိယာယေဝါ’’တိ. မဂ္ဂေါ ဟီတိအာဒိနာ တမတ္ထံ ဝိဝရတိ. အနုပ္ပန္နော နာမ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ တဿ ဘာဝနာ အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဘာဝနာ ဝုတ္တာတိ ယောဇေတဗ္ဗာ. ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယာဝတာ မဂ္ဂဿ ပဝတ္တိယေဝ ဌိတိ, တတ္တကာနေဝ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာနိ.

Với ý rằng đạo chỉ tồn tại trong một sát-na tâm, (ngài) hỏi: “Làm thế nào sự tu tập lại là để cho sự an trú... của những pháp chưa sanh khởi?”. Vì cả hai phận sự được thành tựu chỉ bằng sự vận hành của đạo, nên ngài nói: “Chỉ bằng sự vận hành của đạo”. Ngài làm rõ ý nghĩa đó bằng đoạn bắt đầu bằng “Bởi vì đạo...”. (Đạo) được gọi là chưa sanh khởi, do đó sự tu tập đạo ấy cần được hiểu là sự tu tập để cho các pháp chưa sanh khởi được sanh khởi. “Có thể nói rằng” có nghĩa là: trong chừng mực sự vận hành của đạo chính là sự an trú, thì trong chừng mực đó các pháp siêu thế được thành tựu.

၃၉၈-၄၀၁. ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိ ဆန္ဒသမာဓီတိ အာဟ – ‘‘ဆန္ဒံ နိဿာယ ပဝတ္တော သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓီ’’တိ ပဓာနသင်္ခါရာတိ စတုကိစ္စသာဓကဿ သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ. တေနာဟ – ‘‘ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ ပဓာနသင်္ခါရာ’’တိ. တတ္ထ ပဓာနဘူတာတိ ဝီရိယဘူတာ. သင်္ခတသင်္ခါရာဒိနိဝတ္တနတ္ထံ ပဓာနဂ္ဂဟဏန္တိ. အထ ဝါ တံ တံ ဝိသေသံ သင်္ခရောတီတိ သင်္ခါရော, သဗ္ဗံ ဝီရိယံ. တတ္ထ စတုကိစ္စသာဓကတော သေသနိဝတ္တနတ္ထံ ပဓာနဂ္ဂဟဏန္တိ, ပဓာနဘူတာ သေဋ္ဌဘူတာတိ အတ္ထော. စတုဗ္ဗိဓဿ ပန ဝီရိယဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ကတော. တေဟိ ဓမ္မေဟီတိ ဆန္ဒသမာဓိနာ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ. ဣဒ္ဓိပါဒန္တိ ဧတ္ထ ဣဇ္ဈတီတိ ဣဒ္ဓိ, သမိဇ္ဈတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဣဇ္ဈန္တိ ဝါ ဧတာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိပိ ဣဒ္ဓိ. ပဌမေနတ္ထေန ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဒေါ [Pg.245] ဣဒ္ဓိပါဒေါ, ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော. ဒုတိယေနတ္ထေန ဣဒ္ဓိယာ ပါဒေါတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ, ပါဒေါတိ ပတိဋ္ဌာ, အဓိဂမူပါယောတိ အတ္ထော. တေန ဟိ ယသ္မာ ဥပရူပရိဝိသေသသင်္ခါတံ ဣဒ္ဓိံ ပဇ္ဇန္တိ ပါပုဏန္တိ, တသ္မာ ပါဒေါတိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ – ‘‘ဣဒ္ဓိယာ ပါဒံ, ဣဒ္ဓိဘူတံ ဝါ ပါဒံ ဣဒ္ဓိပါဒ’’န္တိ.

398-401. Định đạt được bằng cách lấy dục muốn làm làm trưởng, đó là dục định. (Ngài) nói: “Định vận hành nương vào dục là dục định”. “Chánh cần hành” là tên gọi khác của tinh tấn chánh cần, là pháp thực hành bốn phận sự. Do đó, ngài nói: “Các hành chính yếu là chánh cần hành”. Trong đó, “chính yếu” có nghĩa là tinh tấn. Việc dùng từ “chánh” là để loại trừ các hành hữu vi, v.v. Hoặc là, “hành” là cái tạo tác nên các đặc tính này hay đặc tính khác, tức là toàn bộ tinh tấn. Trong đó, việc dùng từ “chánh” là để loại trừ những (tinh tấn) khác ngoài (tinh tấn) thực hành bốn phận sự; ý nghĩa là “chính yếu”, “tối thắng”. Nhưng vì bốn loại tinh tấn được nói đến, nên đã dùng số nhiều. “Bởi các pháp ấy” có nghĩa là bởi dục định và chánh cần hành. Trong từ “thần túc”, “thành tựu” là “thần”; ý nghĩa là thành công, hoàn thành. Hoặc là, “thần” cũng là cái mà nhờ đó chúng sanh được thành tựu, tăng trưởng, đạt đến sự cao thượng. Theo nghĩa thứ nhất, “thần” chính là “túc”, (tạo thành) “thần túc”; ý nghĩa là phần của thần thông. Theo nghĩa thứ hai, “túc của thần” là “thần túc”; “túc” có nghĩa là nền tảng, là phương tiện để chứng đắc. Thật vậy, vì nhờ đó mà người ta đi đến, đạt đến sự thành tựu được gọi là các đặc tính ngày càng cao hơn, nên được gọi là “túc”. Do đó, ngài nói: “'Thần túc' là nền tảng của thần thông, hoặc là nền tảng chính là thần thông”.

အထ ဝါ ဣဒ္ဓိပါဒန္တိ နိပ္ဖတ္တိပရိယာယေန ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန, ဣဇ္ဈန္တိ ဧတာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ ဝါ ပရိယာယေန ဣဒ္ဓီတိ သင်္ခံ ဂတာနံ ဥပစာရဇ္ဈာနာဒိကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာနံ ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရာနံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပါဒဘူတံ သေသစိတ္တစေတသိကရာသိန္တိ အတ္ထော. တေနေဝ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၄၃၄-၄၃၇) ‘‘ဣဒ္ဓိပါဒေါတိ တထာဘူတဿ ဝေဒနာက္ခန္ဓော…ပေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ဧဝ စ တထာဝုတ္တာ ဣဒ္ဓိ ယသ္မာ ဟေဋ္ဌိမာ ဟေဋ္ဌိမာ ဥပရိမာယ ဥပရိမာယ တယော ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရာ ပါဒဘူတာ အဓိဋ္ဌာနဘူတာ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒ္ဓိဘူတံ ဝါ ပါဒ’’န္တိ. တထာ ဟေဋ္ဌာ ဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပိ ဟောန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒါပိ, သေသာ ပန သမ္ပယုတ္တကာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိပါဒါယေဝ. ဝီရိယစိတ္တဝီမံသာသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသင်္ခါတာပိ တယော တယော ဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပိ ဟောန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒါပိ, သေသာ ပန သမ္ပယုတ္တကာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိပါဒါယေဝ.

Hoặc là, “thần túc” có nghĩa là: tập hợp các tâm và tâm sở còn lại, làm nền tảng với ý nghĩa là cơ sở cho dục, định, và chánh cần hành tương ưng với các thiện tâm như cận hành thiền, v.v., những pháp được gọi là “thần” theo cách giải thích về sự thành tựu, với ý nghĩa là “thành tựu”, hoặc theo cách giải thích “nhờ đó chúng sanh được thành tựu, tăng trưởng, đạt đến sự cao thượng”. Chính vì thế, trong bộ Phân Tích Thần Túc, đã nói rằng: “'Thần túc' là thọ uẩn... cho đến... thức uẩn của người như vậy”. Và chính sự thành tựu được nói như vậy, vì ba pháp thấp hơn là dục, định, và chánh cần hành là nền tảng, là cơ sở cho (sự thành tựu) cao hơn, do đó đã nói “hoặc là nền tảng chính là thần thông”. Như vậy, các pháp ở dưới vừa là thần thông vừa là thần túc, còn bốn uẩn tương ưng còn lại chỉ là thần túc. Tương tự, ba pháp trong mỗi nhóm là tinh tấn, tâm, thẩm và định, chánh cần hành cũng vừa là thần thông vừa là thần túc, còn bốn uẩn tương ưng còn lại chỉ là thần túc.

အပိစ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, ပဋိလာဘော ပဋိလာဘော ဣဒ္ဓိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမတ္ထော ဥပစာရေန ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ ဒီပေတဗ္ဗော. ပဌမဇ္ဈာနပရိကမ္မဉှိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, ပဌမဇ္ဈာနံ ဣဒ္ဓိ နာမ. ဒုတိယဈာန… တတိယဈာန… စတုတ္ထဈာန… အာကာသာနဉ္စာယတန… ဝိညာဏဉ္စာယတန… အာကိဉ္စညာယတန… နေဝသညာနာသညာယတနပရိကမ္မံ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, နေဝသညာနာသညာယတနံ ဣဒ္ဓိ နာမ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဣဒ္ဓိ နာမ. သကဒါဂါမိ-အနာဂါမိ-အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဣဒ္ဓိ နာမ. ပဋိလာဘေနပိ ဒီပေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပဌမဇ္ဈာနဉှိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဣဒ္ဓိ နာမ. ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, တတိယဇ္ဈာနံ ဣဒ္ဓိ နာမ…ပေ… အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဣဒ္ဓိ နာမ.

Lại nữa, nên hiểu rằng: phần trước phần trước được gọi là thần túc, sự chứng đắc sự chứng đắc được gọi là thần thông. Ý nghĩa này nên được trình bày bằng cách nói ẩn dụ hoặc bằng minh sát. Thật vậy, sự chuẩn bị cho sơ thiền được gọi là thần túc, sơ thiền được gọi là thần thông. Sự chuẩn bị cho nhị thiền... tam thiền... tứ thiền... không vô biên xứ... thức vô biên xứ... vô sở hữu xứ... phi tưởng phi phi tưởng xứ được gọi là thần túc, phi tưởng phi phi tưởng xứ được gọi là thần thông. Minh sát của Tu-đà-hoàn đạo được gọi là thần túc, Tu-đà-hoàn đạo được gọi là thần thông. Minh sát của Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán đạo được gọi là thần túc, A-la-hán đạo được gọi là thần thông. Cũng có thể trình bày bằng sự chứng đắc. Thật vậy, sơ thiền được gọi là thần túc, nhị thiền được gọi là thần thông. Nhị thiền được gọi là thần túc, tam thiền được gọi là thần thông... cho đến... A-na-hàm đạo được gọi là thần túc, A-la-hán đạo được gọi là thần thông.

သေသေသုပီတိ ဝီရိယသမာဓိအာဒီသုပိ. တတ္ထ ဟိ ဝီရိယံ, စိတ္တံ, ဝီမံသံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိ ဝီရိယသမာဓိ, စိတ္တသမာဓိ, ဝီမံသာသမာဓီတိ [Pg.246] အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဆန္ဒာဒီသု ဧကန္တိ ဆန္ဒာဒီသု စတူသု အာဒိတော ဝုတ္တတ္တာ အာဒိဘူတံ ဧကံ ပဓာနံ ဆန္ဒန္တိ အဓိပ္ပာယော. တေနေဝါဟ – ‘‘တဒါဿ ပဌမိဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ. ဧဝံ သေသာပီတိ ဧတေန ဝီရိယံ စိတ္တံ ဝီမံသံ နိဿာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တာနံ ဝသေန ဒုတိယဝီရိယိဒ္ဓိပါဒါဒယော ယောဇေတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. ဣမိနာ ဟိ သုတ္တန္တေန စတုန္နံ ဘိက္ခူနံ မတ္ထကပ္ပတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿိတံ. ဧကော ဟိ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ အဝဿယတိ, ကတ္တုကမျတာကုသလဓမ္မစ္ဆန္ဒေန အတ္ထနိပ္ဖတ္တိယံ သတိ ‘‘အဟံ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ, နတ္ထိ မယှံ ဧတဿ နိဗ္ဗတ္တနေ ဘာရော’’တိ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ဆန္ဒံ ဓုရံ ဆန္ဒံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေတိ. ဧကော ဝီရိယံ အဝဿယတိ, ဧကော စိတ္တံ, ဧကော ပညံ အဝဿယတိ, ပညာယ အတ္ထနိပ္ဖတ္တိယံ သတိ ‘‘အဟံ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ, နတ္ထိ မယှံ ဧတဿ နိဗ္ဗတ္တနေ ဘာရော’’တိ ပညံ ဇေဋ္ဌကံ ပညံ ဓုရံ ပညံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေတိ.

Cụm từ Sesesupi (trong các phần còn lại) cũng có nghĩa là trong tinh tấn định, v.v. Ở đây, nên hiểu ý nghĩa là: định đã được chứng đắc sau khi lấy tinh tấn, tâm, thẩm làm chủ thì (tương ứng) là tinh tấn định, tâm định, thẩm định. Cụm từ Chandādīsu ekam (một trong dục, v.v.) có ý nghĩa là: trong bốn pháp dục, v.v., do được nói đến đầu tiên, dục là một pháp đứng đầu, là chủ yếu. Do đó, ngài đã nói: 'Khi ấy, đó là thần túc thứ nhất của vị ấy.' Cụm từ Evaṃ sesāpi (các phần còn lại cũng vậy) cho thấy rằng tinh tấn thần túc thứ hai, v.v., nên được áp dụng theo trường hợp của những vị nương vào tinh tấn, tâm, thẩm mà phát triển minh sát và đạt đến A-la-hán quả. Thật vậy, qua bài kinh này, đề mục thiền định đã đạt đến đỉnh cao của bốn vị tỳ khưu đã được trình bày. Thật vậy, một vị tỳ khưu nương vào dục, khi thành tựu mục đích nhờ dục muốn làm các thiện pháp, (nghĩ rằng) 'Ta sẽ tạo ra pháp siêu thế, đối với ta không có gánh nặng trong việc tạo ra pháp này,' vị ấy lấy dục làm đầu, dục làm ách, dục đi trước mà tạo ra pháp siêu thế. Một vị nương vào tinh tấn, một vị (nương vào) tâm, một vị nương vào tuệ, khi thành tựu mục đích nhờ tuệ, (nghĩ rằng) 'Ta sẽ tạo ra pháp siêu thế, đối với ta không có gánh nặng trong việc tạo ra pháp này,' vị ấy lấy tuệ làm đầu, tuệ làm ách, tuệ đi trước mà tạo ra pháp siêu thế.

ကထံ? ယထာ ဟိ စတူသု အမစ္စပုတ္တေသု ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ဝိစရန္တေသု ဧကော ဥပဋ္ဌာနံ အဝဿယတိ, ဧကော သူရဘာဝံ, ဧကော ဇာတိံ, ဧကော မန္တံ. ကထံ? တေသု ဟိ ပဌမော ဥပဋ္ဌာနေ အပ္ပမာဒကာရိတာယ အတ္ထနိပ္ဖတ္တိယာ သတိ လဗ္ဘမာနံ ‘‘လစ္ဆာမေတံ ဌာနန္တရ’’န္တိ ဥပဋ္ဌာနံ အဝဿယတိ. ဒုတိယော ဥပဋ္ဌာနေ အပ္ပမတ္တောပိ ‘‘ဧကစ္စော သင်္ဂါမေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ သဏ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ, အဝဿံ ပန ရညော ပစ္စန္တော ကုပ္ပိဿတိ, တသ္မိံ ကုပ္ပိတေ ရထဿ ပုရတော ကမ္မံ ကတွာ ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ အာဟရာပေဿာမေတံ ဌာနန္တရ’’န္တိ သူရဘာဝံ အဝဿယတိ. တတိယော ‘‘သူရဘာဝေပိ သတိ ဧကစ္စော ဟီနဇာတိကော ဟောတိ, ဇာတိံ သောဓေတွာ ဌာနန္တရံ ဒေန္တော မယှံ ဒဿတီ’’တိ ဇာတိံ အဝဿယတိ. စတုတ္ထော ‘‘ဇာတိမာပိ ဧကော အမန္တနီယော ဟောတိ, မန္တေန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စေ ဥပ္ပန္နေ အာဟရာပေဿာမေတံ ဌာနန္တရ’’န္တိ မန္တံ အဝဿယတိ. တေ သဗ္ဗေပိ အတ္တနော အတ္တနော အဝဿယဗလေန ဌာနန္တရာနိ ပါပုဏိံသု.

Như thế nào? Ví như trong bốn người con của vị đại thần đang đi tìm kiếm địa vị, một người nương vào sự hầu hạ, một người nương vào sự dũng cảm, một người nương vào dòng dõi, một người nương vào mưu lược. Như thế nào? Trong số họ, người thứ nhất, khi mục đích có thể đạt được nhờ sự không dể duôi trong việc hầu hạ, nương vào sự hầu hạ (nghĩ rằng): 'Chúng ta sẽ nhận được địa vị này.' Người thứ hai, dù không dể duôi trong việc hầu hạ, nương vào sự dũng cảm (nghĩ rằng): 'Có người không thể đứng vững khi chiến trận xảy ra. Chắc chắn biên thùy của đức vua sẽ nổi loạn, khi nơi ấy nổi loạn, ta sẽ lập công trước cỗ xe (của vua), làm hài lòng đức vua và sẽ khiến ngài ban cho địa vị này.' Người thứ ba nương vào dòng dõi (nghĩ rằng): 'Dù có dũng cảm, có người lại thuộc dòng dõi thấp kém. (Đức vua) khi ban địa vị sau khi xem xét dòng dõi, sẽ ban cho ta.' Người thứ tư nương vào mưu lược (nghĩ rằng): 'Dù có dòng dõi, có người lại không thể bàn mưu. Khi công việc cần làm bằng mưu lược phát sinh, ta sẽ khiến ngài ban cho địa vị này.' Tất cả họ đều đã đạt được địa vị nhờ vào sức mạnh của điều mà mỗi người đã nương tựa.

တတ္ထ ဥပဋ္ဌာနေ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ ဌာနန္တရံ ပတ္တော ဝိယ ဆန္ဒံ အဝဿာယ ကတ္တုကမျတာကုသလဓမ္မစ္ဆန္ဒေန ‘‘အတ္ထနိပ္ဖတ္တိယံ သတိ အဟံ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ, နတ္ထိ မယှံ ဧတဿ နိဗ္ဗတ္တနေ သာရော’’တိ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ဆန္ဒံ ဓုရံ ဆန္ဒံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော [Pg.247] ရဋ္ဌပါလတ္ထေရော (မ. နိ. ၂.၂၉၃ အာဒယော) ဝိယ. သော ဟိ အာယသ္မာ ‘‘ဆန္ဒေ သတိ ကထံ နာနုဇာနိဿန္တီ’’တိ သတ္တာဟမ္ပိ ဘတ္တာနိ အဘုဉ္ဇိတွာ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဆန္ဒမေဝ အဝဿာယ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. သူရဘာဝေန ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ဌာနန္တရံ ပတ္တော ဝိယ ဝီရိယံ ဇေဋ္ဌကံ ဝီရိယံ ဓုရံ ဝီရိယံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော သောဏတ္ထေရော (မဟာဝ. ၂၄၃ အာဒယော) ဝိယ. သော ဟိ အာယသ္မာ ဝီရိယံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ.

Trong đó, người tạo ra pháp siêu thế bằng cách nương vào dục, với dục muốn làm các thiện pháp, (nghĩ rằng) 'Khi mục đích được thành tựu, ta sẽ tạo ra pháp siêu thế, đối với ta không có gánh nặng trong việc tạo ra pháp này,' lấy dục làm đầu, dục làm ách, dục đi trước, nên được xem như người đã đạt được địa vị nhờ không dể duôi trong việc hầu hạ, giống như trưởng lão Raṭṭhapāla (Trung Bộ Kinh 2.293, v.v.). Thật vậy, vị tôn giả ấy, (nghĩ rằng) 'Khi có ý muốn, làm sao (cha mẹ) lại không cho phép?', đã không ăn trong bảy ngày, khiến cha mẹ phải cho phép, rồi xuất gia, và đã tạo ra pháp siêu thế bằng cách chỉ nương vào dục. Người tạo ra pháp siêu thế bằng cách lấy tinh tấn làm đầu, tinh tấn làm ách, tinh tấn đi trước, nên được xem như người đã đạt được địa vị nhờ làm hài lòng đức vua bằng sự dũng cảm, giống như trưởng lão Soṇa (Đại Phẩm 243, v.v.). Thật vậy, vị tôn giả ấy đã tạo ra pháp siêu thế bằng cách lấy tinh tấn làm ách.

ဇာတိသမ္ပတ္တိယာ ဌာနန္တရံ ပတ္တောဝိယ စိတ္တံ ဇေဋ္ဌကံ စိတ္တံ ဓုရံ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော သမ္ဘူတတ္ထေရော (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၂ သမ္ဘူတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) ဝိယ. သော ဟိ အာယသ္မာ စိတ္တံ ဇေဋ္ဌကံ စိတ္တံ ဓုရံ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. မန္တံ အဝဿာယ ဌာနန္တရံ ပတ္တော ဝိယ ဝီမံသံ ဇေဋ္ဌကံ ဝီမံသံ ဓုရံ ဝီမံသံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ထေရော မောဃရာဇာ (သု. နိ. ၁၁၂၂ အာဒယော; စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၈၅) ဝိယ. သော ဟိ အာယသ္မာ ဝီမံသံ ဇေဋ္ဌကံ ဝီမံသံ ဓုရံ ဝီမံသံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. တဿ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿူ’’တိ (သု. နိ. ၁၁၂၅; စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၈၈) သုညတာကထံ ကထေသိ. ပညာနိဿိတမာနနိဂ္ဂဟတ္ထဉ္စ ဒွိက္ခတ္တုံ ပုစ္ဆိတော ပဉှံ န ကထေသိ. ဧတ္ထ စ ပုနပ္ပုနံ ဆန္ဒုပ္ပာဒနံ တောသနံ ဝိယ ဟောတီတိ ဆန္ဒဿ ဥပဋ္ဌာနသဒိသတာ ဝုတ္တာ, ထာမဘာဝတော ဝီရိယဿ သူရတ္တသဒိသတာ, ‘‘ဆဒွါရာဓိပတိ ရာဇာ’’တိ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.ဧရကပတ္တနာဂရာဇဝတ္ထု) ဝစနတော ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ စိတ္တဿ ဝိသိဋ္ဌဇာတိသဒိသတာ.

Người làm phát sanh pháp siêu thế nên được hiểu là người lấy tâm làm bậc trưởng thượng, lấy tâm làm đầu tàu, lấy tâm làm kẻ dẫn đầu, giống như người đạt được địa vị cao quý nhờ vào sự thành tựu về dòng dõi, ví như trưởng lão Sambhūta (Theragā. aṭṭha. 2, Sambhūtattheragāthāvaṇṇanā). Vị tôn giả ấy quả thật đã lấy tâm làm bậc trưởng thượng, lấy tâm làm đầu tàu, lấy tâm làm kẻ dẫn đầu mà làm phát sanh pháp siêu thế. Người làm phát sanh pháp siêu thế nên được hiểu là người lấy sự thẩm sát làm bậc trưởng thượng, lấy sự thẩm sát làm đầu tàu, lấy sự thẩm sát làm kẻ dẫn đầu, giống như người đạt được địa vị cao quý nhờ vào sự mưu trí, ví như trưởng lão Mogharājā (Su. ni. 1122 tt; Cūḷani. Mogharājamāṇavapucchāniddeso 85). Vị tôn giả ấy quả thật đã lấy sự thẩm sát làm bậc trưởng thượng, lấy sự thẩm sát làm đầu tàu, lấy sự thẩm sát làm kẻ dẫn đầu mà làm phát sanh pháp siêu thế. Quả thật, đối với vị ấy, đức Thế Tôn đã thuyết về tánh không rằng: ‘Hãy nhìn xem thế gian là trống không’ (Su. ni. 1125; Cūḷani. Mogharājamāṇavapucchāniddeso 88). Và để nhiếp phục lòng kiêu mạn nương vào trí tuệ, ngài đã không trả lời câu hỏi được hỏi đến hai lần. Và ở đây, việc làm phát sanh dục ý lập đi lập lại giống như là sự làm cho hài lòng, vì thế sự tương đương của dục với sự hầu cận đã được nói đến; do trạng thái kiên cố, sự tương đương của tinh tấn với sự dũng mãnh (đã được nói đến); theo câu ‘vị vua là chủ của sáu cửa’ (Dha. pa. aṭṭha. 2. Erakapattanāgarājavatthu), sự tương đương của tâm với dòng dõi ưu việt (đã được nói đến) do tính chất dẫn đầu.

၄၀၂-၄၀၆. အတ္တနော သဒ္ဓါဓုရေတိ အတ္တနော သဒ္ဓါကိစ္စေ သဒ္ဒဟနကိရိယာယ. ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ အနုဝတ္တနဝသေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတိ, တသ္မာ အာဓိပတေယျဋ္ဌေန သဒ္ဓါ ဧဝ ဣန္ဒြိယန္တိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. တထာ ဝီရိယာဒီနံ သကသကကိစ္စေသူတိ အာဟ – ‘‘ဝီရိယိန္ဒြိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော’’တိ. ဝိသောဓေန္တောတိ ဝိပက္ခဝိဝဇ္ဇနသပက္ခနိသေဝနသရိက္ခူပနိဿယသင်္ဂဏှနလက္ခဏေဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ ဝိသောဓနဝသေန သောဓေန္တော.

402-406. (Cụm từ) ‘trong phận sự về tín của mình’ có nghĩa là trong phận sự về tín của mình, bằng hành động tin tưởng. (Cụm từ) ‘làm cho có quyền chủ tể’ có nghĩa là làm cho có quyền chủ tể đối với các pháp tương ưng bằng cách tuân theo. Do đó, theo nghĩa là quyền bá chủ, chính tín là quyền nên (gọi là) tín quyền. Tương tự như vậy, đối với các phận sự riêng của tinh tấn v.v... (chú giải) nói rằng: ‘Đối với tấn quyền v.v... cũng có cùng phương pháp này’. (Từ) ‘làm cho trong sạch’ có nghĩa là làm cho trong sạch bằng cách thanh lọc qua ba nguyên nhân có đặc tính là: tránh xa đối nghịch, thực hành cùng phe, và nắm giữ duyên trợ giúp cho sự thẩm xét kỹ lưỡng.

အဿဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတောတိ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒသိနေဟာဘာဝေန သဒ္ဓါရဟိတေ လူခပုဂ္ဂလေ သဗ္ဗသော ဝဇ္ဇယတော. သဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတောတိ [Pg.248] ဗုဒ္ဓါဒီသု သဒ္ဓါဓိမုတ္တေ ဝက္ကလိတ္ထေရသဒိသေ သေဝတော. ပသာဒနီယေတိ ပသာဒါဝဟေ သမ္ပသာဒနီယသုတ္တာဒိကေ (ဒီ. နိ. ၃.၁၄၁ အာဒယော). ပစ္စဝေက္ခတောတိ ပါဠိတော အတ္ထတော စ ပတိ ပတိ အဝေက္ခန္တဿ စိန္တေန္တဿ. ဝိသုဇ္ဈတီတိ ပဋိပက္ခမလဝိဂမတော ပစ္စယဝသေန သဘာဝသံသုဒ္ဓိတော ဝိသုဒ္ဓဖလနိဗ္ဗတ္တိတော စ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. သမ္မပ္ပဓာနေတိ သမ္မပ္ပဓာနပ္ပဋိသံယုတ္တေ (သံ. နိ. ၅.၆၅၁-၆၆၂ အာဒယော) သုတ္တန္တေ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဈာနဝိမောက္ခေတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒိဇ္ဈာနာနိ စေဝ ပဌမဝိမောက္ခာဒိဝိမောက္ခေ စ. ကာမဉ္စေတ္ထ ဈာနာနိယေဝ ဝိမောက္ခာ, ပဝတ္တိအာကာရဝသေန ပန ဝိသုံ ဂဟဏံ.

(Cụm từ) ‘tránh xa người không có đức tin’ có nghĩa là hoàn toàn tránh xa những người thô thiển, thiếu đức tin do không có sự trong sạch và lòng mến thương đối với đức Phật v.v... (Cụm từ) ‘thân cận người có đức tin’ có nghĩa là thân cận những người có tín giải đối với đức Phật v.v..., giống như trưởng lão Vakkali. (Từ) ‘trong những điều đáng tịnh tín’ có nghĩa là trong những điều mang lại sự tịnh tín, như kinh Sampasādanīya v.v... (Dī. ni. 3.141 tt). (Từ) ‘khi quán xét’ có nghĩa là đối với người xem xét và suy tư lặp đi lặp lại từ phương diện văn cú và ý nghĩa. (Từ) ‘được trong sạch’ có nghĩa là tín quyền được trong sạch do sự loại bỏ cấu uế đối nghịch, do sự thanh tịnh của tự tánh nhờ vào các duyên, và do sự phát sanh của quả thanh tịnh. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các phần còn lại. (Từ) ‘trong chánh cần’ có nghĩa là trong các bài kinh tương ưng với chánh cần (Saṃ. ni. 5.651-662 tt). Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các phần còn lại. (Từ) ‘trong thiền và giải thoát’ có nghĩa là các thiền như sơ thiền v.v... và các giải thoát như sơ giải thoát v.v... Và ở đây, mặc dù chính các thiền là các giải thoát, nhưng chúng được đề cập riêng biệt do phương thức diễn tiến.

ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယန္တိ ဂမ္ဘီရာနံ ဉာဏာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. တေနာဟ – ‘‘သဏှသုခုမ’’န္တိအာဒိ. ခန္ဓန္တရန္တိ သဘာဝဇာတိဘူမိအာဒိဝသေန ခန္ဓာနံ နာနတ္တံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. အကတာဘိနိဝေသောတိ ပုဗ္ဗေ အကတဘာဝနာဘိနိဝေသော. သဒ္ဓါဓုရာဒီသူတိ သဒ္ဓါဓုရေ ပညာဓုရေ စ. အဝသာနေတိ ဘာဝနာပရိယောသာနေ. ဝိဝဋ္ဋေတွာတိ သင်္ခါရာရမ္မဏတော ဝိဝဋ္ဋေတွာ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ. အရဟတ္တံ ဂဏှာတီတိ မဂ္ဂပရမ္ပရာယ အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ. အကမ္ပိယဋ္ဌေနာတိ ပဋိပက္ခေဟိ အကမ္ပိယဘာဝေန. ဧတေနေဝဿ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ထိရဘာဝေါပိ ဝိဘာဝိတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. န ဟိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ထိရဘာဝေန ဝိနာ ပဋိပက္ခေဟိ အကမ္ပိယတာ သမ္ဘဝတိ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ထိရဘာဝေနေဝ ဟိ အကုသလာနံ အဗျာကတာနဉ္စ နေသံ ဗလဝဘာဝူပပတ္တိ. အဿဒ္ဓိယေတိ အဿဒ္ဓိယဟေတု. နိမိတ္တတ္ထေ ဟေတံ ဘုမ္မဝစနံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

(Cụm từ) ‘hành xứ của trí tuệ thâm sâu’ có nghĩa là nơi diễn tiến của các trí tuệ thâm sâu. Do đó, (chú giải) nói: ‘vi tế, tế nhị’ v.v... (Từ) ‘sự khác biệt của các uẩn’ có nghĩa là sự đa dạng của các uẩn về phương diện tự tánh, loại, cảnh giới v.v... Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các phần còn lại. (Từ) ‘sự chuyên tâm vào điều chưa được làm’ có nghĩa là sự chuyên tâm vào việc tu tập chưa được làm trước đây. (Từ) ‘trong các phận sự về tín v.v...’ có nghĩa là trong phận sự về tín và phận sự về tuệ. (Từ) ‘vào lúc cuối’ có nghĩa là vào lúc kết thúc sự tu tập. (Từ) ‘sau khi đã xoay khỏi’ có nghĩa là sau khi đã xoay khỏi đối tượng là các pháp hữu vi và lấy Niết-bàn làm đối tượng. (Cụm từ) ‘đạt được A-la-hán quả’ có nghĩa là đạt được A-la-hán quả qua trình tự của các đạo. (Từ) ‘theo nghĩa không bị lay chuyển’ có nghĩa là do trạng thái không bị lay chuyển bởi các pháp đối nghịch. Chính do điều này, trạng thái vững chắc của nó trong các pháp tương ưng cũng cần được hiểu là đã được làm rõ. Quả thật, nếu không có trạng thái vững chắc trong các pháp tương ưng thì không thể có sự không bị lay chuyển bởi các pháp đối nghịch. Quả thật, chính nhờ trạng thái vững chắc trong các pháp tương ưng mà sự phát sanh trạng thái mạnh mẽ của chúng (để chống lại) các pháp bất thiện và vô ký (mới có được). (Từ) ‘do sự không có đức tin’ có nghĩa là vì nguyên nhân không có đức tin. Ở đây, sở thuộc cách này có nghĩa là chỉ nguyên nhân. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các phần còn lại.

၄၁၈. အာဒိပဒါနန္တိ သတိအာဒိပဒါနံ. သရဏဋ္ဌေနာတိ စိရကတစိရဘာသိတာနံ အနုဿရဏဋ္ဌေန. ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာတိ ကာယာဒီသု အသုဘာကာရာဒိသလ္လက္ခဏမုခေန တတ္ထ ဥပတိဋ္ဌနသဘာဝါ. ဥပတိဋ္ဌနဉ္စ အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ ဌာနံ, အဝိဿဇ္ဇနံ ဝါ အာရမ္မဏဿ. အပိလာပနလက္ခဏာတိ အသမ္မုဿနသဘာဝါ, ဥဒကေ အလာဗု ဝိယ အာရမ္မဏေ ပ္လဝိတွာ ဂန္တုံ အပ္ပဒါနံ, ပါသာဏဿ ဝိယ နိစ္စလဿ အာရမ္မဏဿ ဌပနံ သာရဏံ အသမ္မုဋ္ဌကရဏံ အပိလာပနံ. သာပတေယျန္တိ သန္တကံ. အပိလာပနံ အသမ္မုဋ္ဌံ ကရောတိ အပိလာပေတိ, သာယံ ပါတဉ္စ ရာဇာနံ ဣဿရိယသမ္ပတ္တိံ သလ္လက္ခာပေတိ သာရေတီတိ အတ္ထော. ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေ ဓမ္မေတိ ကဏှသုက္ကသင်္ခါတေ သပ္ပဋိဘာဂေ ဓမ္မေ. ကဏှော ဟိ ဓမ္မော သုက္ကေန, သုက္ကော [Pg.249] စ ကဏှေန သပ္ပဋိဘာဂေါ. ဝိတ္ထာရ-သဒ္ဒေါ အာဒိသဒ္ဒတ္ထော. တေန ‘‘ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ သမ္မပ္ပဓာနာ, ဣမေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ဣမာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ, ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, အယံ သမထော, အယံ ဝိပဿနာ, အယံ ဝိဇ္ဇာ, အယံ ဝိမုတ္တိ, ဣမေ လောကုတ္တရဓမ္မာတိ ဧဝံ ခေါ, မဟာရာဇ, အပိလာပနလက္ခဏာ သတီ’’တိ (မိ. ပ. ၂.၁.၁၃) ဣမံ ပါဠိသေသံ သင်္ဂဏှာတိ. ထေရေနာတိ နာဂသေနတ္ထေရေန. သော ဟိ ဓမ္မာနံ ကိစ္စံ လက္ခဏံ ကတွာ အဿေတိ ‘‘အပိလာပနလက္ခဏာ သတိ, အာကောဋနလက္ခဏော ဝိတက္ကော’’တိအာဒိနာ. ဧဝဉှိ ဓမ္မာ သုဗောဓာ ဟောန္တီတိ. သမ္မောသပစ္စနီကံ ကိစ္စံ အသမ္မောသော, န သမ္မောသာဘာဝမတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘အသမ္မောသရသာ ဝါ’’တိ. ယဿ ဓမ္မဿ ဗလေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ အာရမ္မဏာဘိမုခါ ဘဝန္တိ, သာ သတိ. တသ္မာ သာ တေသံ အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေသိ, သယံ ဝါ အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဂေါစရာဘိမုခီဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ’’တိ. သမ္မာ ပသတ္ထော ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ဗောဓိယာ ဝက္ခမာနာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ, ဗောဓိဿ ဝါ အရိယသာဝကဿ အင်္ဂေါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ယာ ဟီတိအာဒိနာ တမေဝ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရတိ. ‘‘ယာ ဟိ အယံ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ’’တိ ဧတဿ ‘‘ဗောဓီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာတိ ဓမ္မသမူဟေန, ယာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပတိဋ္ဌာနာယူဟနာ ဩဃတရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁) ‘‘ကိလေသဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, အဘိသင်္ခါရဝသေန အာယူဟနာ. တဏှာ ဒိဋ္ဌိဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, အဝသေသကိလေသာဘိသင်္ခါရေဟိ အာယူဟနာ. တဏှာဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, ဒိဋ္ဌိဝသေန အာယူဟနာ. သဿတဒိဋ္ဌိယာ ပတိဋ္ဌာနံ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ အာယူဟနာ. လီနဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, ဥဒ္ဓစ္စဝသေန အာယူဟနာ. ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, အတ္တကိလမထာနုယောဂဝသေန အာယူဟနာ. သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, သဗ္ဗလောကိယကုသလာဘိသင်္ခါရဝသေန အာယူဟနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု သတ္တသု ပကာရေသု ဣဓ အဝုတ္တာနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဋိပက္ခဘူတာယာတိ ဧတ္ထ လီနပ္ပတိဋ္ဌာနကာမသုခလ္လိကာနုယောဂဥစ္ဆေဒါဘိနိဝေသာနံ ဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပ္ပဓာနာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ပဋိပက္ခော, ဥဒ္ဓစ္စာယူဟနအတ္တကိလမထာနုယောဂသဿတာဘိနိဝေသာနံ ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာပဓာနာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ပဋိပက္ခော. သတိ ပန ဥဘယတ္ထာပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ သာ ‘‘သဗ္ဗတ္ထိကာ’’တိ ဝုတ္တာ.

418. Ādipadānanti (những pháp bắt đầu) là những pháp bắt đầu bằng niệm. Saraṇaṭṭhenāti (với ý nghĩa ghi nhớ) là với ý nghĩa ghi nhớ lại những điều đã làm, đã nói từ lâu. Upaṭṭhānalakkhaṇāti (có trạng thái là sự an trú) là có bản chất an trú ở nơi ấy bằng cách ghi nhận các tướng bất tịnh v.v... trong thân v.v... Và sự an trú là sự đi đến đối tượng và đứng lại, hoặc là sự không buông bỏ đối tượng. Apilāpanalakkhaṇāti (có trạng thái là không trôi nổi) là có bản chất không quên lãng, không để cho trôi đi trên đối tượng như quả bầu khô ở trong nước, sự đặt để, sự nhắc nhở, sự làm cho không quên lãng đối tượng bất động như tảng đá là apilāpanaṃ (sự không trôi nổi). Sāpateyyanti (tài sản) là sở hữu. Apilāpanaṃ asammuṭṭhaṃ karoti apilāpeti (làm cho không trôi nổi, không quên lãng), có nghĩa là sáng và chiều làm cho đức vua ghi nhận, nhắc nhở về sự thành tựu quyền uy. Kaṇhasukkasappaṭibhāge dhammeti (trong các pháp có phần đối nghịch đen và trắng) là trong các pháp có phần đối nghịch được gọi là đen và trắng. Vì pháp đen có phần đối nghịch với pháp trắng, và pháp trắng có phần đối nghịch với pháp đen. Từ vitthāra (rộng rãi) có nghĩa là từ ādi (v.v...). Do đó, ngài thâu nhiếp phần Pāḷi còn lại này: “Bốn pháp này là chánh cần, bốn pháp này là như ý túc, năm pháp này là quyền, năm pháp này là lực, bảy pháp này là giác chi, đây là Thánh đạo tám ngành, đây là chỉ, đây là quán, đây là minh, đây là giải thoát, đây là các pháp siêu thế. Thưa Đại vương, như vậy đó, niệm có trạng thái là không trôi nổi” (Mi. Pa. 2.1.13). Therenāti (do trưởng lão) là do trưởng lão Nāgasena. Vì vị ấy đã trình bày phận sự và trạng thái của các pháp: “Niệm có trạng thái là không trôi nổi, tầm có trạng thái là hướng đến” v.v... Vì như vậy, các pháp trở nên dễ hiểu. Phận sự đối nghịch với sự quên lãng là sự không quên lãng, không chỉ đơn thuần là sự không có sự quên lãng, nên ngài nói: “hoặc có phận sự là không quên lãng”. Các pháp tương ưng trở nên hướng đến đối tượng nhờ sức mạnh của pháp nào, đó là niệm. Do đó, nó làm cho chúng có sự hướng đến đối tượng hiện khởi, hoặc chính nó hiện khởi với bản chất hướng đến đối tượng, nên được nói là: “có sự hướng đến cảnh giới làm sự hiện khởi”. Giác chi được tán thán một cách chân chánh là chánh giác chi. Là chi phần của sự hợp nhất các pháp sẽ được nói đến, tức là của sự giác ngộ, hoặc là chi phần của bậc Thánh đệ tử, người giác ngộ, nên gọi là giác chi. Bằng câu “Yā hi” v.v..., ngài giải thích ý nghĩa đã được nói tóm tắt ấy. Câu “Sự hợp nhất các pháp này” này có liên hệ với câu “được gọi là sự giác ngộ”. Dhammasāmaggiyāti (do sự hợp nhất các pháp) là do nhóm các pháp, có liên hệ là “do sự hợp nhất các pháp nào”. Sự an trú và sự tích lũy trong phần giải về kinh Oghataraṇa (Saṃ. Ni. Aṭṭha. 1.1.1) nên được hiểu theo các cách chưa được nói ở đây trong bảy loại đã được nói như sau: “Sự an trú do phiền não, sự tích lũy do hành. Sự an trú do tham ái và tà kiến, sự tích lũy do các phiền não và hành còn lại. Sự an trú do tham ái, sự tích lũy do tà kiến. Sự an trú do thường kiến, sự tích lũy do đoạn kiến. Sự an trú do thụ động, sự tích lũy do trạo cử. Sự an trú do sự thực hành theo sự thụ hưởng dục lạc, sự tích lũy do sự thực hành theo sự khổ hạnh ép xác. Sự an trú do tất cả các hành bất thiện, sự tích lũy do tất cả các hành thiện thuộc thế gian”. Paṭipakkhabhūtāyāti (đối nghịch), ở đây, sự hợp nhất các pháp với trạch pháp, tinh tấn, hỷ làm chủ đạo là đối nghịch với sự thụ động, an trú, thực hành theo sự thụ hưởng dục lạc, và chấp thủ đoạn kiến; sự hợp nhất các pháp với khinh an, định, xả làm chủ đạo là đối nghịch với sự trạo cử, tích lũy, thực hành theo sự khổ hạnh ép xác, và chấp thủ thường kiến. Còn niệm thì được mong muốn ở cả hai nơi. Vì vậy, nó được gọi là “cần thiết ở mọi nơi”.

ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ [Pg.250] ဥဋ္ဌဟတီတိ ဧတေန သိခါပ္ပတ္တဝိပဿနာယ သဟဂတာနမ္ပိ သတိအာဒီနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝံ ဒဿေတိ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ ဟိ ကိလေသေ နိရောဓေန္တီ ဧဝ ပဝတ္တတီတိ. စတ္တာရိ ဝါတိအာဒိနာ ပန မဂ္ဂဖလသဟဂတာနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝံ ဒဿေတိ. သတ္တဟိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေဟိ ဘာဝိတေဟိ သစ္စပ္ပဋိဝေဓော ဟောတီတိ ကထမိဒံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ. ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယာတိ ဧတေန ဗောဓိဗောဇ္ဈင်္ဂသဒ္ဒါနံ သမုဒါယာဝယဝဝိသယတံ ဒဿေတိ. သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယာတိ ဧတေန ပုဂ္ဂလပညတ္တိယာ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝံ ဒဿေတိ.

Bằng câu “thức dậy khỏi giấc ngủ là sự tiếp nối của phiền não”, ngài chỉ ra rằng các pháp như niệm v.v... đi cùng với tuệ quán đạt đến đỉnh điểm cũng là giác chi. Vì tuệ quán dẫn đến xuất khởi diễn tiến trong khi đang diệt trừ các phiền não. Còn bằng câu “hoặc là bốn” v.v..., ngài chỉ ra rằng các pháp đi cùng với đạo và quả là giác chi. Nhắm đến câu chất vấn “Làm thế nào để biết được rằng sự thấu triệt chân lý có được là do bảy giác chi đã được tu tập?”, ngài nói: “Như đã nói” v.v... Bằng câu “giống như các chi thiền, chi đạo v.v...”, ngài chỉ ra rằng các từ “bodhi” (giác ngộ) và “bojjhaṅga” (giác chi) có đối tượng là tập hợp và thành phần. Bằng câu “giống như các binh chủng, các bộ phận của xe v.v...”, ngài chỉ ra rằng chế định về cá nhân là một chế định không có thực thể.

ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ကာရဏတ္ထော အင်္ဂသဒ္ဒေါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဓိယော, ဗောဓိယော ဧဝ အင်္ဂါနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ. ဝိပဿနာဒီနံ ကာရဏာဒီနံ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနဉ္စ သစ္စာနံ အနုရူပံ ပစ္စက္ခဘာဝေန ပဋိမုခံ အဝိပရီတတာယ သမ္မာ စ ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဧဝံ အတ္ထဝိသေသဒီပကေဟိ ဥပသဂ္ဂေဟိ ‘‘အနုဗုဇ္ဈန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗောဓိသဒ္ဒေါ ဟိ သဗ္ဗဝိသေသယုတ္တဗုဇ္ဈနံ သာမညေန သင်္ဂဏှာတိ. သံ-သဒ္ဒေါ ပသံသာယံ သုန္ဒရဘာဝေ စ ဒိဿတီတိ အာဟ – ‘‘ပသတ္ထော သုန္ဒရော စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ’’တိ.

Câu “Dẫn đến sự giác ngộ nên là giác chi” được nói ra với ý nghĩa rằng từ “aṅga” (chi) có nghĩa là nguyên nhân. “Những người giác ngộ là những bậc giác ngộ, chính những bậc giác ngộ là các chi phần, nên gọi là giác chi” được nói là “giác ngộ nên là giác chi”. Câu “anubujjhanti” (thắng tri) v.v... được nói với các tiếp đầu ngữ làm rõ ý nghĩa đặc biệt như sau: “giác ngộ một cách tương xứng với các chân lý cần được giác ngộ, là nguyên nhân của tuệ quán v.v..., bằng cách trực nhận, đối diện, không sai lạc, và một cách chân chánh”. Vì từ “bodhi” (giác ngộ) bao hàm một cách tổng quát sự giác ngộ có đầy đủ mọi đặc tính. Tiếp đầu ngữ “saṃ” được thấy trong ý nghĩa tán thán và tốt đẹp, nên ngài nói: “giác chi được tán thán và tốt đẹp là chánh giác chi”.

ဓမ္မေ ဝိစိနတီတိ ဓမ္မဝိစယော. တတ္ထ ဓမ္မေတိ စတုသစ္စဓမ္မေ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ သဘာဝဓမ္မဿ အဘာဝတော. တတော ဧဝ သော ပဝိစယလက္ခဏော. ဩဘာသနရသောတိ ဝိသယောဘာသနရသော. အသမ္မုယှနာကာရေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနော.

Trạch pháp là vì thẩm sát các pháp. Ở đây, các pháp là các pháp Tứ đế, vì không có pháp tự tánh nào thoát ra khỏi chúng. Chính vì thế, nó có trạng thái là sự thẩm sát. Phận sự là làm sáng tỏ, nghĩa là phận sự làm sáng tỏ đối tượng. Biểu hiện là không si mê, nghĩa là biểu hiện bằng cách không si mê.

ဝီရဿ ဘာဝေါ, ကမ္မံ ဝါတိ ဝီရိယံ. ဤရယိတဗ္ဗတောတိ ပဝတ္တေတဗ္ဗတော. ပဂ္ဂဟလက္ခဏန္တိ ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုံ အဒတွာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပဂ္ဂဟလက္ခဏံ. တတော ဧဝ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဥပတ္ထမ္ဘနရသံ. အနောသီဒနံ အသံသီဒနံ.

Tấn là trạng thái của người tinh cần, hoặc là hành động. Nó cần được khơi dậy, nghĩa là cần được phát khởi. Trạng thái là nâng đỡ, nghĩa là trạng thái nâng đỡ các pháp tương ưng, không để chúng rơi vào phía biếng nhác. Chính vì thế, phận sự là hỗ trợ các pháp tương ưng. Không chìm xuống, không lún xuống.

ပီဏယတီတိ တပ္ပေတိ. ပီဏနကိစ္စေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝိယ တံသမုဋ္ဌာနပဏီတရူပေဟိ ကာယဿာဗျပနံ. ဖရဏပီတိဝသေန ဟေတံ လက္ခဏံ ဝုတ္တံ, တထာ ရသောတိ. ဥဒဂ္ဂဘာဝေါ ဩဒဂျံ, တံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတီတိ ဩဒဂျပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ဥဗ္ဗေဂပီတိဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ.

Làm cho hoan hỷ, nghĩa là làm cho thỏa mãn. Sự không phiền muộn của thân, thông qua các sắc tế vi đồng sanh với nó, giống như (sự hoan hỷ) của các pháp tương ưng với phận sự làm cho hoan hỷ. Trạng thái này được nói đến do biến mãn hỷ, và phận sự cũng vậy. Sự hân hoan là trạng thái phấn khởi; nó biểu hiện điều đó, nên biểu hiện là sự phấn khởi. Và điều này được nói đến do khinh thân hỷ.

ကာယစိတ္တဒရထပ္ပဿမ္ဘနတောတိ ကာယဒရထဿ စိတ္တဒရထဿ စ ပဿမ္ဘနတော ဝူပသမနတော. တေနာဟ – ‘‘ဥပသမလက္ခဏာ’’တိ, ကာယစိတ္တဒရထာနံ [Pg.251] ဝူပသမနလက္ခဏာတိ အတ္ထော. ကာယောတိ စေတ္ထ ဝေဒနာဒယော တယော ခန္ဓာ. ဒရထော သာရမ္ဘော, ဒုက္ခဒေါမနဿပစ္စယာနံ ဥဒ္ဓစ္စာဒိကာနံ ကိလေသာနံ, တထာပဝတ္တာနံ ဝါ စတုန္နံ ခန္ဓာနမေတံ အဓိဝစနံ. ဒရထနိမ္မဒ္ဒနေန ပရိဠာဟပရိပ္ဖန္ဒနဝိရဟိတော သီတိဘာဝေါ အပရိပ္ဖန္ဒနသီတိဘာဝေါ.

Do làm lắng dịu sự ưu não của thân và tâm, nghĩa là do làm lắng dịu, do làm an tịnh sự ưu não của thân và sự ưu não của tâm. Do đó, Ngài nói: ‘Trạng thái là an tịnh’, nghĩa là trạng thái làm an tịnh sự ưu não của thân và tâm. Ở đây, thân là ba uẩn gồm thọ, v.v. Ưu não là sự bồn chồn, đây là tên gọi của các phiền não như trạo cử, v.v., là nhân của khổ và ưu, hoặc của bốn uẩn diễn tiến như vậy. Do sự dẹp tan ưu não, trạng thái mát mẻ không còn nóng nảy và dao động là trạng thái mát mẻ không dao động.

သမ္မာ စိတ္တဿ ဌပနံ သမာဓာနံ. အဝိက္ခေပေါ သမ္ပယုတ္တာနံ အဝိက္ခိတ္တတာ. ယေန သမ္ပယုတ္တာ အဝိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ, သော ဓမ္မော အဝိက္ခေပေါ. အဝိသာရော အတ္တနော ဧဝ အဝိသရဏဘာဝေါ. အထ ဝါ ဝိက္ခေပပ္ပဋိပက္ခတာယ အဝိက္ခေပလက္ခဏော. နှာနီယစုဏ္ဏဿ ဥဒကံ ဝိယ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ သမ္ပိဏ္ဍနကိစ္စတာယ အဝိသာရဘာဝေန လက္ခိတဗ္ဗော အဝိသာရလက္ခဏော. နိဝါတေ ဒီပစ္စိဋ္ဌိတိ ဝိယ စေတသော ဌိတိဘာဝေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ စိတ္တဋ္ဌိတိပစ္စုပဋ္ဌာနော.

Sự đặt tâm một cách chánh đáng là định. Không phóng dật là sự không phân tán của các pháp tương ưng. Pháp nào làm cho các pháp tương ưng không bị phân tán, pháp đó là không phóng dật. Không phân tán là trạng thái không lan rộng của chính nó. Hoặc, trạng thái là không phóng dật do là đối nghịch với sự phóng dật. Trạng thái là không phân tán, cần được nhận biết bằng trạng thái không phân tán do có phận sự kết dính các pháp tương ưng, giống như nước đối với bột tắm. Biểu hiện là sự đứng vững của tâm, nghĩa là biểu hiện bằng trạng thái đứng vững của tâm, giống như ngọn lửa đèn ở nơi không có gió.

အဇ္ဈုပေက္ခနတောတိ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု သာရထိ ဝိယ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အဇ္ဈုပေက္ခနတော. ပဋိသင်္ခါနလက္ခဏာတိ မဇ္ဈတ္တဘာဝေ ဌတွာ ဝီမံသနသင်္ခါတပ္ပဋိသင်္ခါနလက္ခဏာ. သမဝါဟိတလက္ခဏာတိ သမံ အဝိသမံ ယထာသကကိစ္စေသု သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပဝတ္တနလက္ခဏာ. ဥဒါသီနဘာဝေန ပဝတ္တမာနာပိ သေသသမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ယထာသကကိစ္စေသု ပဝတ္တေတိ, ယထာ ရာဇာ တုဏှီ နိသိန္နောပိ အတ္ထကရဏေ ဓမ္မဋ္ဌေ ယထာသကံ ကိစ္စေသု အပ္ပမတ္တော ပဝတ္တေတိ. အလီနာနုဒ္ဓတပ္ပဝတ္တိပစ္စယတ္တာ ဦနာဓိကနိဝါရဏရသာ. ပက္ခပါတုပစ္ဆေဒနရသာတိ ‘‘ဣဒံ နိဟီနကိစ္စံ ဟောတု, ဣဒံ အတိရေကတရကိစ္စ’’န္တိ ဧဝံ ပက္ခပါတနဝသေန ဝိယ ပဝတ္တိ ပက္ခပါတော, တံ ဥပစ္ဆိန္ဒန္တီ ဝိယ ဟောတီတိ ပက္ခပါတုပစ္ဆေဒနရသာ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ သကသကကိစ္စေ မဇ္ဈတ္တဘာဝေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ မဇ္ဈတ္တဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဥပရူပရိ ဥပ္ပာဒနမေဝ ဗြူဟနံ ဝဍ္ဎနဉ္စာတိ အာဟ – ‘‘ဥပ္ပာဒေတီ’’တိ.

Do sự quan sát, nghĩa là do sự quan sát các pháp tương ưng, giống như người đánh xe đối với những con ngựa chạy đều. Trạng thái là sự thẩm xét, nghĩa là trạng thái thẩm xét được gọi là sự quán sát sau khi đứng vững trong trạng thái trung lập. Trạng thái là sự điều khiển quân bình, nghĩa là trạng thái làm cho các pháp tương ưng vận hành một cách quân bình, không chênh lệch, trong các phận sự riêng của chúng. Dù vận hành với thái độ dửng dưng, nó vẫn làm cho các pháp tương ưng còn lại vận hành trong các phận sự riêng của chúng, giống như vị vua dù ngồi im lặng vẫn làm cho các vị quan xét xử không xao lãng vận hành trong các phận sự riêng của họ tại nơi xử án. Phận sự là ngăn ngừa sự thiếu và thừa, do là nhân cho sự vận hành không thụ động và không trạo cử. Phận sự là đoạn trừ sự thiên vị, nghĩa là sự vận hành giống như sự thiên vị được gọi là ‘việc này hãy là việc thấp kém, việc này là việc cao hơn’, nó giống như đoạn trừ điều đó, nên phận sự là đoạn trừ sự thiên vị. Biểu hiện là trạng thái trung lập, nghĩa là biểu hiện bằng trạng thái trung lập trong phận sự riêng của các pháp tương ưng. Sự làm cho các giác chi sanh khởi liên tiếp chính là sự làm cho tăng trưởng và phát triển, nên Ngài nói: ‘làm cho sanh khởi’.

သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ သတိသမ္ပဇညံ, သတိပဓာနံ ဝါ သမ္ပဇညံ သတိသမ္ပဇညံ. တံ သဗ္ဗတ္ထ သတောကာရိဘာဝါဝဟတ္တာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ ဟောတိ. ယထာ ပစ္စနီကဓမ္မပ္ပဟာနံ အနုရူပဓမ္မသေဝနာ စ အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဟောတိ, ဧဝံ သတိရဟိတပုဂ္ဂလဝိဝဇ္ဇနာ, သတောကာရိပုဂ္ဂလသေဝနာ, တတ္ထ စ ယုတ္တတာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ [Pg.252] ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ, ‘‘သတိသမ္ပဇည’’န္တိအာဒိနာ. သတ္တသု ဌာနေသူတိ ‘‘အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, အာလောကိတေ ဝိလောကိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, အသိတေ ပီတေ ခါယိတေ သာယိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, ဂတေ ဌိတေ နိသိန္နေ သုတ္တေ ဇာဂရိတေ ဘာသိတေ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၆; မ. နိ. ၁.၁၀၉) ဧဝံ ဝုတ္တေသု အဘိက္ကန္တာဒီသု သတ္တသု ဌာနေသု. တိဿဒတ္တတ္ထေရော နာမ ယော ဗောဓိမဏ္ဍေ သုဝဏ္ဏသလာကံ ဂဟေတွာ ‘‘အဋ္ဌာရသသု ဘာသာသု ကတရဘာသာယ ဓမ္မံ ကထေမီ’’တိ ပရိသံ ပဓာရေသိ. အဘယတ္ထေရောတိ ဒတ္တာဘယတ္ထေရမာဟ. အဘိနိဝေသန္တိ ဝိပဿနာဘိနိဝေသံ.

Niệm và tỉnh giác là niệm tỉnh giác, hoặc tỉnh giác có niệm làm chủ đạo là niệm tỉnh giác. Điều đó đưa đến sự sanh khởi của niệm giác chi do mang lại trạng thái hành động có niệm ở khắp mọi nơi. Giống như việc từ bỏ các pháp đối nghịch và thực hành các pháp tương ứng đưa đến sự sanh khởi của các pháp thiện chưa sanh, cũng vậy, việc tránh xa người thiếu niệm, thân cận người có niệm, và sự chuyên tâm vào đó đưa đến sự sanh khởi của niệm giác chi, Ngài chỉ ra ý nghĩa này bằng câu ‘niệm tỉnh giác’, v.v. Trong bảy trường hợp là trong bảy trường hợp gồm đi tới, v.v., đã được nói như sau: ‘Khi đi tới, đi lui, vị ấy là người hành động có tỉnh giác; khi nhìn tới, nhìn quanh, vị ấy là người hành động có tỉnh giác; khi co tay, duỗi tay, vị ấy là người hành động có tỉnh giác; khi mang y tăng-già-lê, bát và y, vị ấy là người hành động có tỉnh giác; khi ăn, uống, nhai, nếm, vị ấy là người hành động có tỉnh giác; khi đại tiện, tiểu tiện, vị ấy là người hành động có tỉnh giác; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, im lặng, vị ấy là người hành động có tỉnh giác’ (Trường Bộ 2.376; Trung Bộ 1.109). Vị trưởng lão tên Tissadatta, người đã cầm thẻ vàng tại Bồ-đề đoàn và suy xét hội chúng: ‘Trong mười tám ngôn ngữ, ta sẽ thuyết pháp bằng ngôn ngữ nào?’. Trưởng lão Abhaya là nói đến trưởng lão Dattābhaya. Sự chấp thủ là sự chấp thủ vào minh sát.

ပရိပုစ္ဆကတာတိ ပရိယောဂါဟေတွာ ပုစ္ဆကဘာဝေါ. အာစရိယေ ပယိရုပါသိတွာ ပဉ္စပိ နိကာယေ သဟ အဋ္ဌကထာယ ပရိယောဂါဟေတွာ ယံ ယံ တတ္ထ ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနဘူတံ, တံ တံ ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ကထံ, ဣမဿ ကော အတ္ထော’’တိ ခန္ဓာယတနာဒိအတ္ထံ ပုစ္ဆန္တဿ ဟိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေနာဟ – ‘‘ခန္ဓဓာတု…ပေ… ဗဟုလတာ’’တိ.

Sự hay hỏi là trạng thái hỏi sau khi đã học hỏi. Thật vậy, trạch pháp giác chi sanh khởi cho người, sau khi đã thân cận các vị thầy, học hỏi cả năm bộ Nikāya cùng với Chú giải, hỏi về ý nghĩa của uẩn, xứ, v.v., về bất cứ điều gì là chỗ khúc mắc ở đó: ‘Bạch ngài, điều này là thế nào, ý nghĩa của điều này là gì?’. Do đó, Ngài nói: ‘sự chuyên tâm vào… uẩn, giới…’.

ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာတိ ဧတ္ထ စိတ္တစေတသိကာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော သရီရံ တပ္ပဋိဗဒ္ဓါနိ စီဝရာဒီနိ စ ဝတ္ထူနီတိ အဓိပ္ပေတာနိ. တာနိ ယထာ စိတ္တဿ သုခါဝဟာနိ ဟောန္တိ, တထာ ကရဏံ တေသံ ဝိသဒကိရိယာ. တေနာဟ – ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာန’’န္တိအာဒိ. ဥဿန္နဒေါသန္တိ ဝါတပိတ္တာဒိဝသေန ဥပစိတဒေါသံ. သေဒမလမက္ခိတန္တိ သေဒေန စေဝ ဇလ္လိကာသင်္ခါတေန သရီရမလေန စ မက္ခိတံ. စ-သဒ္ဒေန အညမ္ပိ သရီရဿ ပီဠာဝဟံ အစ္စာသနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. သေနာသနံ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေန မလဂ္ဂဟိတပတ္တာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပရိဘဏ္ဍကရဏာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပတ္တပစနာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဝိသဒေတိ ဝတ္ထုမှိ အဝိသဒေ သတိ, ဝိသယဘူတေ ဝါ. ကထံ ဘာဝနမနုယုတ္တဿ တာနိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝတ္ထူနိ ဝိသယော? အန္တရန္တရာ ပဝတ္တနကစိတ္တုပ္ပာဒဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. တေ ဟိ စိတ္တုပ္ပာဒါ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ အပရိသုဒ္ဓဘာဝါယ သံဝတ္တန္တိ. စိတ္တစေတသိကေသူတိ နိဿယာဒိပစ္စယဘူတေသု စိတ္တစေတသိကေသု. ဉာဏမ္ပီတိ အပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. တေန ‘‘န ကေဝလံ ဝတ္ထုယေဝ, အထ ခေါ တသ္မိံ အပရိသုဒ္ဓေ ဉာဏမ္ပိ အပရိသုဒ္ဓံ [Pg.253] ဟောတီ’’တိ နိဿယာပရိသုဒ္ဓိယာ တံနိဿိတာပရိသုဒ္ဓိ ဝိယ ဝိသယဿ အပရိသုဒ္ဓတာယ ဝိသယိနော အပရိသုဒ္ဓိံ ဒဿေတိ.

Vatthuvisadakiriyāti (sự làm cho vật trong sạch): Ở đây, do là nơi nương tựa cho sự sinh khởi của tâm và tâm sở, nên thân thể và các vật dụng liên quan đến nó như y phục v.v... được hiểu là các vật (vatthūni). Việc làm cho chúng trở nên mang lại sự an lạc cho tâm như thế nào, thì đó là sự làm cho trong sạch (visadakiriyā) các vật ấy. Do đó, ngài nói: ‘của nội phần và ngoại phần’ (ajjhattikabāhirānaṃ) v.v... Ussannadosanti (trạng thái lỗi nặng) là trạng thái lỗi được tích tụ do phong, đàm v.v... Sedamalamakkhitanti (bị dính mồ hôi và cáu bẩn) là bị dính bởi mồ hôi và bởi cáu bẩn của thân thể được gọi là jallikā. Qua từ ca (và), nên hiểu là bao gồm cả những thứ khác gây khổ sở cho thân thể như ăn quá độ v.v... Senāsanaṃ vāti (hay trú xứ), qua từ vā (hay), nên hiểu là bao gồm cả bình bát bị dơ bẩn v.v... Paribhaṇḍakaraṇādīhīti (bởi việc làm các vật dụng v.v...), qua từ ādi (v.v...), nên hiểu là bao gồm cả việc hơ bát v.v... Avisadeti (khi không trong sạch): khi vật (vatthumhi) không trong sạch, hoặc khi đối tượng (visayabhūte) không trong sạch. Làm thế nào những vật nội phần và ngoại phần ấy lại là đối tượng của người chuyên tâm tu tập thiền định? Điều này được nói theo nghĩa là do sự sinh khởi của các tâm vận hành xen kẽ. Bởi vì những tâm sinh khởi ấy dẫn đến tình trạng không trong sạch của sự nhất tâm. Cittacetasikesūti (trong tâm và tâm sở) là trong tâm và tâm sở vốn là các duyên như y chỉ duyên v.v... Ñāṇampīti (cả trí tuệ nữa), từ api (cũng) có nghĩa là tóm gộp. Do đó, câu ‘không chỉ vật không trong sạch, mà khi vật ấy không trong sạch thì trí tuệ cũng không trong sạch’ cho thấy rằng: cũng như sự không trong sạch của pháp nương tựa sinh khởi từ sự không trong sạch của nơi nương tựa, sự không trong sạch của chủ thể cũng sinh khởi từ sự không trong sạch của đối tượng.

သမဘာဝကရဏန္တိ ကိစ္စတော အနူနာဓိကဘာဝကရဏံ. သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, သဒ္ဓေယျဝတ္ထုသ္မိံ ပစ္စယဝသေန အဓိမောက္ခကိစ္စဿ ပဋုတရဘာဝေန ပညာယ အဝိသဒတာယ ဝီရိယာဒီနဉ္စ သိထိလတာဒိနာ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘ဣတရာနိ မန္ဒာနီ’’တိ. တတောတိ တသ္မာ, သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဗလဝဘာဝတော ဣတရေသဉ္စ မန္ဒတ္တာတိ အတ္ထော. ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုံ အဒတွာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပဂ္ဂဏှနံ အနုဗလပ္ပဒါနံ ပဂ္ဂဟော. ပဂ္ဂဟောဝ ကိစ္စံ ပဂ္ဂဟကိစ္စံ. ကာတုံ န သက္ကောတီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ ဌာနံ, အနိဿဇ္ဇနံ ဝါ ဥပဋ္ဌာနံ. ဝိက္ခေပပ္ပဋိပက္ခော, ယေန ဝါ သမ္ပယုတ္တာ အဝိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ, သော အဝိက္ခေပေါ. ရူပဂတံ ဝိယ စက္ခုနာ ယေန ယာထာဝတော ဝိသယသဘာဝံ ပဿတိ, တံ ဒဿနကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ ဗလဝတာ သဒ္ဓိန္ဒြိယေန အဓိဘူတတ္တာ. သဟဇာတဓမ္မေသု ဟိ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေန္တာနံ သဟပဝတ္တမာနာနံ ဓမ္မာနံ ဧကဒေသတာဝသေနေဝ အတ္ထသိဒ္ဓိ, န အညထာ. တသ္မာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ကာရဏဘာဝေန ပစ္စာမသတိ. တန္တိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေနာတိ ယဿ သဒ္ဓေယျဿ ဝတ္ထုနော ဥဠာရတာဒိဂုဏေ အဓိမုစ္စနဿ သာတိသယပ္ပဝတ္တိယာ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဇာတံ, တဿ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နတာဒိဝိဘာဂတော ယာထာဝတော ဝီမံသနေန. ဧဝဉှိ ဧဝံဓမ္မတာနယေန ယာထာဝသရသတော ပရိဂ္ဂယှမာနေ သဝိပ္ဖာရော အဓိမောက္ခော န ဟောတိ ‘‘အယံ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ သဘာဝေါ’’တိ ပရိဇာနနဝသေန ပညာဗျာပါရဿ သာတိသယတ္တာ. ဓုရိယဓမ္မေသု ဟိ ယထာ သဒ္ဓါယ ဗလဝဘာဝေ ပညာယ မန္ဒဘာဝေါ ဟောတိ, ဧဝံ ပညာယ ဗလဝဘာဝေ သဒ္ဓါယ မန္ဒဘာဝေါ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တံ ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဟာပေတဗ္ဗ’’န္တိ.

Samabhāvakaraṇanti (việc làm cho quân bình) là việc làm cho không thiếu không thừa về mặt phận sự. Tín quyền trở nên mạnh mẽ: do phận sự quyết đoán đối với đối tượng đáng tin trở nên sắc bén, do trí tuệ không trong sáng, và do tinh tấn v.v... bị buông lỏng nên tín quyền trở nên mạnh mẽ. Do đó, ngài nói: ‘các pháp khác yếu ớt’ (itarāni mandāni). Tatoti (do đó) có nghĩa là: vì tín quyền mạnh mẽ và các pháp khác yếu ớt. Sự sách tấn (paggaho) là sự nâng đỡ, trợ lực cho các pháp tương ưng, không để chúng rơi vào phe lười biếng. Phận sự sách tấn (paggahakiccaṃ). Cần được liên kết với câu ‘không thể làm được’ (kātuṃ na sakkoti). Sự an trú (upaṭṭhānaṃ) là đi đến và đứng vững trên đối tượng, hoặc không buông bỏ. Sự không tán loạn (avikkhepo) là đối nghịch với sự tán loạn, nhờ đó các pháp tương ưng không bị tán loạn. (Trí tuệ) không thể thực hiện phận sự thấy (dassanakiccaṃ) – tức là thấy đúng như thật bản chất của đối tượng, giống như mắt thấy sắc – vì bị tín quyền mạnh mẽ lấn át. Bởi vì trong các pháp đồng sinh, mục đích chỉ được thành tựu nhờ sự đồng nhất của các pháp cùng sinh khởi và thực hiện vai trò của quyền, chứ không phải cách khác. Tasmāti (do đó) là xem xét lại điều đã nói trên như là nguyên nhân. Tanti (nó) là tín quyền. Dhammasabhāvapaccavekkhaṇenāti (bằng cách quán xét bản chất của các pháp) là bằng cách thẩm sát đúng như thật, từ sự phân chia nhân và quả của nhân v.v..., đối với đối tượng đáng tin mà do sự khởi lên quá mức của lòng quyết đoán về các phẩm chất cao thượng v.v... của nó đã làm cho tín quyền trở nên mạnh mẽ. Bởi vì khi được nắm bắt theo cách như vậy, theo phương pháp pháp tánh như vậy, thì sự quyết đoán sẽ không bị thái quá, do sự hoạt động của trí tuệ trở nên vượt trội nhờ sự liễu tri rằng ‘đây là bản chất của các pháp này’. Bởi vì trong các pháp chủ đạo, cũng như khi tín mạnh thì tuệ yếu, cũng vậy khi tuệ mạnh thì tín yếu. Do đó, có lời dạy rằng: ‘nó cần được làm giảm bớt bằng cách quán xét bản chất của các pháp’.

တထာ အမနသိကာရေနာတိ ယေနာကာရေန ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဇာတံ, တေနာကာရေန ဘာဝနာယ အနနုယုဉ္ဇနတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဓ ဒုဝိဓေန သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဗလဝဘာဝေါ အတ္တနော ဝါ ပစ္စယဝိသေသေန ကိစ္စုတ္တရိယတော ဝီရိယာဒီနံ ဝါ မန္ဒကိစ္စတာယ. တတ္ထ ပဌမဝိကပ္ပေ ဟာပနဝိဓိ ဒဿိတော, ဒုတိယဝိကပ္ပေ ပန ယထာ မနသိကရောတော ဝီရိယာဒီနံ မန္ဒကိစ္စတာယ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဇာတံ, တထာ အမနသိကာရေန ဝီရိယာဒီနံ [Pg.254] ပဋုကိစ္စဘာဝါဝဟေန မနသိကာရေန သဒ္ဓိန္ဒြိယံ တေဟိ သမရသံ ကရောန္တေန ဟာပေတဗ္ဗံ. ဣမိနာ နယေန သေသိန္ဒြိယေသုပိ ဟာပနဝိဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Tathā amanasikārenāti (tương tự, bằng cách không tác ý) có nghĩa là không thực hành thiền định theo cách thức đã làm cho tín quyền trở nên mạnh mẽ. Ở đây, tín quyền trở nên mạnh mẽ theo hai cách: hoặc do duyên đặc biệt của chính nó làm cho phận sự trở nên vượt trội, hoặc do phận sự yếu kém của tinh tấn v.v... Trong đó, phương pháp làm giảm bớt cho trường hợp đầu tiên đã được chỉ ra. Còn trong trường hợp thứ hai, cũng như khi tác ý theo một cách nào đó, do phận sự yếu kém của tinh tấn v.v... mà tín quyền đã trở nên mạnh mẽ, thì cũng vậy, nó cần được làm giảm bớt bằng cách không tác ý theo cách đó, mà bằng cách tác ý theo cách mang lại phận sự sắc bén cho tinh tấn v.v..., qua đó làm cho tín quyền trở nên quân bình với chúng. Theo phương pháp này, cũng nên hiểu phương pháp làm giảm bớt đối với các quyền còn lại.

ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထူတိ သော ဟိ အာယသ္မာ သဒ္ဓါဓိမုတ္တတာယ ကတာဓိကာရော သတ္ထု ရူပဒဿနပ္ပသုတော ဧဝ ဟုတွာ ဝိဟရန္တော သတ္ထာရာ ‘‘ကိံ တေ, ဝက္ကလိ, ဣမိနာ ပူတိကာယေန ဒိဋ္ဌေန, ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ, သော မံ ပဿတီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၈၇) နယေန ဩဝဒိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ နိယောဇိတောပိ တံ အနနုယုဉ္ဇန္တော ပဏာမိတော အတ္တာနံ ဝိနိပါတေတုံ ပပါတဋ္ဌာနံ အဘိရုဟိ. အထ နံ သတ္ထာ ယထာနိသိန္နောဝ ဩဘာသဝိဿဇ္ဇနေန အတ္တာနံ ဒဿေတွာ –

Vakkalittheravatthūti (câu chuyện về trưởng lão Vakkali): Vị tôn giả ấy, do đã có nguyện lực được thực hiện nhờ lòng tin vững chắc, đã sống chỉ chuyên tâm vào việc ngắm nhìn sắc thân của bậc Đạo Sư. Mặc dù đã được bậc Đạo Sư khuyên dạy bằng phương pháp bắt đầu với câu ‘Này Vakkali, có ích gì cho ngươi khi thấy cái thân hôi thối này? Này Vakkali, người nào thấy Pháp, người ấy thấy ta’ v.v... (Tương Ưng Bộ 3.87) và được giao cho một đề mục thiền định, nhưng ngài đã không chuyên tâm vào đó. Bị đuổi đi, ngài đã leo lên một vách núi để gieo mình xuống. Bấy giờ, bậc Đạo Sư, vẫn ngồi nguyên tại chỗ, đã hiện thân bằng cách phóng hào quang và nói với ngài rằng –

‘‘ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဘိက္ခု, ပသန္နော ဗုဒ္ဓသာသနေ;

အဓိဂစ္ဆေ ပဒံ သန္တံ, သင်္ခါရူပသမံ သုခ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၈၁) –

‘Vị Tỳ khưu nhiều hân hoan, tịnh tín trong giáo pháp Phật; sẽ đạt đến trạng thái tịch tịnh, an lạc của sự lắng dịu các hành.’ (Pháp Cú 381) –

ဂါထံ ဝတွာ ‘‘ဧဟိ, ဝက္ကလီ’’တိ အာဟ. သော တေနေဝ အမတေန အဘိသိတ္တော ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဟုတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေသိ, သဒ္ဓါယ ပန ဗလဝဘာဝေန ဝိပဿနာဝီထိံ န ဩတရိ. တံ ဉတွာ ဘဂဝါ တဿ ဣန္ဒြိယသမတ္တပ္ပဋိပါဒနာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ သောဓေတွာ အဒါသိ. သော သတ္ထာရာ ဒိန္နနယေ ဌတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပ္ပဋိပါဋိယာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု စေတ္ထ နိဒဿန’’န္တိ. ဧတ္ထာတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တဘာဝေ သေသိန္ဒြိယာနံ သကိစ္စာကရဏေ. ဣတရကိစ္စဘေဒန္တိ ဥပဋ္ဌာနာဒိကိစ္စဝိသေသံ. ပဿဒ္ဓါဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သမာဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ သင်္ဂဟော. ဟာပေတဗ္ဗန္တိ ယထာ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဗလဝဘာဝေါ ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဟာယတိ, ဧဝံ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတာ ပဿဒ္ဓိအာဒိဘာဝနာယ ဟာယတိ သမာဓိပက္ခိယတ္တာ တဿာ. တထာ ဟိ သမာဓိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတံ ကောသဇ္ဇပါတတော ရက္ခန္တီ ဝီရိယာဒိဘာဝနာ ဝိယ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတံ ဥဒ္ဓစ္စပါတတော ရက္ခန္တီ ပဿဒ္ဓါဒိဘာဝနာ ဧကံသတော ဟာပေတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပဿဒ္ဓါဒိဘာဝနာယ ဟာပေတဗ္ဗ’’န္တိ.

Sau khi nói kệ, Ngài nói: “Hãy đến đây, Vakkali”. Vị ấy được rưới bằng chính nước cam lồ ấy, trở nên hoan hỷ, vui mừng, đã thiết lập thiền quán, nhưng do tín quá mạnh nên đã không đi vào lộ trình thiền quán. Biết được điều đó, Đức Thế Tôn đã thanh lọc và ban cho vị ấy đề mục thiền định để giúp vị ấy đạt được sự quân bình các quyền. Vị ấy, đứng vững trong phương pháp được Bậc Đạo Sư ban cho, đã nỗ lực tu tập thiền quán và theo thứ tự các đạo, đã chứng đắc A-la-hán. Do đó, đã được nói rằng: “Câu chuyện về trưởng lão Vakkali là một ví dụ ở đây”. “Ở đây” có nghĩa là: trong trường hợp tín quyền quá mạnh, các quyền còn lại không làm phận sự của chúng. “Sự khác biệt về phận sự của các quyền khác” có nghĩa là sự khác biệt về các phận sự như là sự hiện diện. “Khinh an, v.v.”: bằng từ “v.v.”, bao gồm các giác chi là định và xả. “Nên được làm cho giảm bớt”: cũng như sức mạnh của tín quyền được giảm bớt bằng cách quán xét bản chất của các pháp, cũng vậy, sự quá mạnh của tấn quyền được giảm bớt bằng cách tu tập khinh an, v.v., vì nó thuộc về phe định. Thật vậy, cũng như việc tu tập tấn, v.v. bảo vệ sự quá mạnh của định quyền khỏi rơi vào giải đãi, cũng vậy, việc tu tập khinh an, v.v. bảo vệ sự quá mạnh của tấn quyền khỏi rơi vào trạo cử, chắc chắn làm cho nó giảm bớt. Do đó, đã được nói rằng: “Nên được làm cho giảm bớt bằng cách tu tập khinh an, v.v.”.

သောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထူတိ သုခုမာလသောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထု. သော ဟိ အာယသ္မာ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သီတဝနေ ဝိဟရန္တော ‘‘မမ သရီရံ သုခုမာလံ, န စ သက္ကာ သုခေနေဝ သုခံ အဓိဂန္တုံ, ကိလမေတွာပိ သမဏဓမ္မော [Pg.255] ကာတဗ္ဗော’’တိ ဌာနစင်္ကမမေဝ အဓိဋ္ဌာယ ပဓာနမနုယုဉ္ဇန္တော ပါဒတလေသု ဖောဋေသု ဥဋ္ဌိတေသုပိ ဝေဒနံ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ဒဠှဝီရိယံ ကရောန္တော အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာယ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ. သတ္ထာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝီဏူပမောဝါဒေန ဩဝဒိတွာ ဝီရိယသမတာယောဇနဝိဓိံ ဒဿေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိသောဓေတွာ ဂိဇ္ဈကူဋံ ဂတော. ထေရောပိ သတ္ထာရာ ဒိန္နနယေန ဝီရိယသမတံ ယောဇေတွာ ဘာဝေန္တော ဝိပဿနမ္ပိ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ဒဿေတဗ္ဗ’’န္တိ. သေသေသုပီတိ သတိသမာဓိပညိန္ဒြိယေသုပိ.

“Câu chuyện về trưởng lão Soṇa” có nghĩa là câu chuyện về trưởng lão Soṇa tinh tế. Vị tôn giả ấy, sau khi nhận đề mục thiền định từ Bậc Đạo Sư, trong khi trú tại rừng Sītavana, đã nghĩ rằng: “Thân ta tinh tế, không thể chỉ bằng sự an lạc mà chứng đắc an lạc, sa-môn pháp cần phải được thực hành dù phải chịu khổ hạnh”, rồi chỉ quyết tâm đứng và đi kinh hành, nỗ lực tinh tấn, dù các mụn nước nổi lên ở lòng bàn chân, vị ấy vẫn xả bỏ cảm thọ, thực hành tinh tấn mãnh liệt, nhưng do tinh tấn quá mức, đã không thể làm phát sinh sự chứng đắc đặc biệt. Bậc Đạo Sư đã đi đến đó, giáo huấn bằng lời khuyên ví dụ cây đàn, chỉ dạy phương pháp áp dụng sự quân bình tinh tấn, thanh lọc đề mục thiền định, rồi đi đến núi Gijjhakūṭa. Vị trưởng lão cũng vậy, theo phương pháp được Bậc Đạo Sư ban cho, đã áp dụng và tu tập sự quân bình tinh tấn, nỗ lực cả thiền quán, và đã an trú trong quả A-la-hán. Do đó, đã được nói rằng: “Câu chuyện về trưởng lão Soṇa nên được trình bày”. “Trong các trường hợp còn lại” có nghĩa là: cũng trong niệm quyền, định quyền và tuệ quyền.

သမတန္တိ သဒ္ဓါပညာနံ အညမညံ အနူနာဓိကဘာဝံ, တထာ သမာဓိဝီရိယာနံ. ယထာ ဟိ သဒ္ဓါပညာနံ ဝိသုံ ဓုရိယဓမ္မဘူတာနံ ကိစ္စတော အညမညာနတိဝတ္တနံ ဝိသေသတော ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, ယတော နေသံ သမဓုရတာယ အပ္ပနာ သမ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ သမာဓိဝီရိယာနံ ကောသဇ္ဇုဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနံ သမရသတာယ သတိ အညမညူပတ္ထမ္ဘနတော သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အန္တဒွယပါတာဘာဝေန သမ္မဒေဝ အပ္ပနာ ဣဇ္ဈတိ. ဗလဝသဒ္ဓေါတိအာဒိ ဗျတိရေကမုခေန ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ သမတ္ထနံ. တဿတ္ထော – ယော ဗလဝတိယာ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော အဝိသဒဉာဏော, သော မုဓပ္ပသန္နော ဟောတိ, န အဝေစ္စပ္ပသန္နော. တထာ ဟိ အဝတ္ထုသ္မိံ ပသီဒတိ သေယျထာပိ တိတ္ထိယသာဝကာ. ကေရာဋိကပက္ခန္တိ သာဌေယျပက္ခံ ဘဇတိ. သဒ္ဓါဟီနာယ ပညာယ အတိဓာဝန္တော ‘‘ဒေယျဝတ္ထုပရိစ္စာဂေန ဝိနာ စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တေနပိ ဒါနမယံ ပုညံ ဟောတီ’’တိအာဒီနိ ပရိကပ္ပေတိ ဟေတုပ္ပဋိရူပကေဟိ ဝဉ္စိတော, ဧဝံဘူတော သုက္ခတက္ကဝိလုတ္တစိတ္တော ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ နာဒိယတိ, သညတ္တိံ န ဂစ္ဆတိ. တေနာဟ – ‘‘ဘေသဇ္ဇသမုဋ္ဌိတော ဝိယ ရောဂေါ အတေကိစ္ဆော ဟောတီ’’တိ. ယထာ စေတ္ထ သဒ္ဓါပညာနံ အညမညံ သမဘာဝေါ အတ္ထာဝဟော, အနတ္ထာဝဟော ဝိသမဘာဝေါ, ဧဝံ သမာဓိဝီရိယာနံ အညမညံ အဝိက္ခေပါဝဟော သမဘာဝေါ, ဣတရော ဝိက္ခေပါဝဟော စာတိ ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝတိ, တေန အပ္ပနံ န ပါပုဏာတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဥဒ္ဓစ္စံ အဘိဘဝတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တံ ဥဘယန္တိ သဒ္ဓါပညာဒွယံ သမာဓိဝီရိယဒွယဉ္စ. သမံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ သမရသံ ကာတဗ္ဗံ.

“Sự quân bình” có nghĩa là trạng thái không hơn không kém lẫn nhau của tín và tuệ, cũng như của định và tấn. Thật vậy, cũng như đối với tín và tuệ, là những pháp mang gánh nặng riêng biệt, việc chúng không vượt qua nhau về phận sự là điều đặc biệt mong muốn, vì do sự quân bình của chúng mà an chỉ định thành tựu; cũng vậy, khi có sự quân bình của định và tấn, vốn thuộc về phe giải đãi và trạo cử, do sự hỗ trợ lẫn nhau, an chỉ định thành tựu một cách đúng đắn do các pháp tương ưng không rơi vào hai cực đoan. “Người có tín mạnh, v.v.” là sự chứng minh cho chính vấn đề đã được nói theo cách phủ định. Ý nghĩa của nó là: người nào có tín mạnh nhưng trí tuệ không sáng suốt, người đó có niềm tin mù quáng, không phải là niềm tin bất động. Thật vậy, người đó tin vào điều không đáng tin, giống như các đệ tử của ngoại đạo. “Phe xảo trá” có nghĩa là theo phe lừa đảo. Người có tuệ vượt trội nhưng thiếu tín, bị lừa dối bởi những lý lẽ ngụy biện, suy diễn những điều như: “Phước báu bố thí có thể có được chỉ bằng sự khởi tâm mà không cần từ bỏ vật phẩm cúng dường”. Người như vậy, với tâm bị tàn phá bởi lý luận khô khan, không chấp nhận lời dạy của bậc trí, không đi đến sự hiểu biết. Do đó, Ngài nói: “Giống như căn bệnh phát sinh từ thuốc, trở nên không thể chữa trị”. Cũng như ở đây, sự quân bình lẫn nhau của tín và tuệ mang lại lợi ích, sự không quân bình mang lại bất lợi; cũng vậy, sự quân bình lẫn nhau của định và tấn không dẫn đến tán loạn, còn sự không quân bình thì dẫn đến tán loạn, có nghĩa là: (nếu định mạnh hơn) giải đãi sẽ lấn át, do đó không đạt được an chỉ định. “Trạo cử lấn át”: ở đây cũng theo phương pháp tương tự. “Cả hai điều đó” có nghĩa là cặp tín-tuệ và cặp định-tấn. “Nên được làm cho quân bình” có nghĩa là nên được làm cho có cùng một vị.

သမာဓိကမ္မိကဿာတိ သမထကမ္မဋ္ဌာနိကဿ. ဧဝန္တိ ဧဝံ သန္တေ, သဒ္ဓါယ ထောကံ ဗလဝဘာဝေ သတီတိ အတ္ထော. သဒ္ဒဟန္တောတိ ‘‘ပထဝီ ပထဝီတိ မနသိကရဏမတ္တေန [Pg.256] ကထံ ဈာနုပ္ပတ္တီ’’တိ အစိန္တေတွာ ‘‘အဒ္ဓါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဝုတ္တဝိဓိ ဣဇ္ဈိဿတီ’’တိ သဒ္ဒဟန္တော သဒ္ဓံ ဇနေန္တော. ဩကပ္ပေန္တောတိ အာရမ္မဏံ အနုပ္ပဝိသိတွာ ဝိယ အဓိမုစ္စနဝသေန အဝကပ္ပေန္တော ပက္ခန္ဒန္တော. ဧကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ သမာဓိပ္ပဓာနတ္တာ ဈာနဿ. ဥဘိန္နန္တိ သမာဓိပညာနံ. သမာဓိကမ္မိကဿ သမာဓိနော အဓိမတ္တတာ ဝိယ ပညာယ အဓိမတ္တတာပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ အာဟ – ‘‘သမတာယပီ’’တိ, သမဘာဝေနပီတိ အတ္ထော. အပ္ပနာတိ လောကိယအပ္ပနာ. တထာ ဟိ ‘‘ဟောတိယေဝါ’’တိ သာသင်္ကံ ဝဒတိ. လောကုတ္တရပ္ပနာ ပန တေသံ သမဘာဝေနေဝ ဣစ္ဆိတာ. ယထာဟ – ‘‘သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၇၀; ပဋိ. မ. ၂.၅).

(Cụm từ) ‘của người thực hành định’ có nghĩa là của người có đề mục chỉ tịnh. (Cụm từ) ‘như vậy’ có nghĩa là khi như vậy, nghĩa là khi đức tin có phần mạnh mẽ. (Cụm từ) ‘có đức tin’ có nghĩa là không suy nghĩ rằng: “Làm thế nào sự sanh khởi của thiền có thể có được chỉ bằng sự tác ý ‘đất, đất’?”, mà tin tưởng rằng: “Chắc chắn phương pháp đã được đức Chánh Đẳng Giác thuyết giảng sẽ thành tựu,” và đang làm sanh khởi đức tin. (Cụm từ) ‘đặt niềm tin vào’ có nghĩa là giống như đã đi vào trong đối tượng, đang đặt niềm tin, đang đi sâu vào bằng sự quyết đoán. Nhất tâm trở nên mạnh mẽ là điều thích hợp, vì thiền có định làm chủ đạo. (Cụm từ) ‘của cả hai’ có nghĩa là của định và tuệ. Đối với người thực hành định, cũng như sự vượt trội của định được mong muốn, sự vượt trội của tuệ cũng cần được mong muốn, vì vậy ngài nói – ‘cũng do sự quân bình,’ nghĩa là cũng do trạng thái đồng đều. (Cụm từ) ‘an chỉ’ có nghĩa là an chỉ định thế gian. Thật vậy, vị ấy nói một cách hoài nghi rằng: “có thể có được.” Tuy nhiên, an chỉ định siêu thế được mong muốn chỉ với sự quân bình của chúng. Như có lời dạy rằng: “vị ấy tu tập chỉ và quán song hành” (A. Ni. 4.170; Paṭi. Ma. 2.5).

ယဒိ ဝိသေသတော သဒ္ဓါပညာနံ သမာဓိဝီရိယာနဉ္စ သမတာဝ ဣစ္ဆိတာ, ကထံ သတီတိ အာဟ – ‘‘သတိ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ လီနုဒ္ဓစ္စပက္ခိကေသု ပဉ္စသု ဣန္ဒြိယေသု. ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကေ ဂဏှန္တော ‘‘သဒ္ဓါဝီရိယပညာန’’န္တိ အာဟ. အညထာပီတိ စ ဂဟေတဗ္ဗာ သိယာ. တထာ ဟိ ကောသဇ္ဇပက္ခိကေန စ သမာဓိနာဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ, န ‘‘ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာဟီ’’တိ. သာတိ သတိ. သဗ္ဗေသု ရာဇကမ္မေသု နိယုတ္တော သဗ္ဗကမ္မိကော. တေနာတိ တေန သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္ထေန ကာရဏေန. အာဟ အဋ္ဌကထာယံ. သဗ္ဗတ္ထ နိယုတ္တာ သဗ္ဗတ္ထိကာ သဗ္ဗတ္ထ လီနေ ဥဒ္ဓတေ စ စိတ္တေ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ, သဗ္ဗေန ဝါ လီနုဒ္ဓစ္စပက္ခိယေန ဗောဇ္ဈင်္ဂဂဏေန အတ္ထေတဗ္ဗာတိ သဗ္ဗတ္ထာ, သာဝ သဗ္ဗတ္ထိကာ. စိတ္တန္တိ ကုသလစိတ္တံ. တဿ ဟိ သတိပဋိသရဏံ ပရာယဏံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ. တေနာဟ – ‘‘အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိ.

Nếu sự quân bình của tín và tuệ, của định và tấn được đặc biệt mong muốn, thì niệm như thế nào? Vị ấy nói: “Còn niệm thì cần phải mạnh mẽ ở khắp mọi nơi.” “Ở khắp mọi nơi” là trong năm quyền thuộc về phe thụ động và trạo cử. Khi đề cập đến phe trạo cử, vị ấy nói: “tín, tấn, và tuệ.” Và cũng nên được hiểu theo cách khác. Thật vậy, đã được nói là “với định thuộc phe lười biếng,” chứ không phải “với khinh an, định, và xả.” ‘Sā’ là niệm. Người được giao phó trong tất cả công việc của vua là sabbakammiko (người làm mọi việc). ‘Tena’ là do nguyên nhân ấy, do được mong muốn ở khắp mọi nơi. Ngài đã nói trong Chú giải. ‘Sabbatthikā’ là được áp dụng ở khắp mọi nơi. Do được mong muốn ở khắp mọi nơi, trong tâm thụ động và trạo cử; hoặc ‘sabbatthā’ là điều cần thiết bởi toàn bộ nhóm giác chi thuộc phe thụ động và trạo cử, chính nó là ‘sabbatthikā’. ‘Tâm’ là thiện tâm. Vì đối với tâm ấy, niệm là nơi nương tựa, là nơi quy hướng, để đạt đến điều chưa đạt, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ. Do đó, ngài nói: “có sự hộ trì là hiện trạng” v.v...

ခန္ဓာဒိဘေဒေသု အနောဂါဠှပညာနန္တိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စဝသေနပိ ခန္ဓာယတနာဒီသု အပ္ပတိဋ္ဌိတဗုဒ္ဓီနံ. ဗဟုဿုတသေဝနာ ဟိ သုတမယဉာဏာဝဟာ. တရုဏဝိပဿနာသမင်္ဂီပိ ဘာဝနာမယဉာဏေ ဌိတတ္တာ ဧကံသတော ပညဝါ ဧဝ နာမ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘သမပညာသ…ပေ… ပုဂ္ဂလသေဝနာ’’တိ. ဉေယျဓမ္မဿ ဂမ္ဘီရဘာဝဝသေန တပ္ပရိစ္ဆေဒကဉာဏဿ ဂမ္ဘီရဘာဝဂ္ဂဟဏန္တိ အာဟ – ‘‘ဂမ္ဘီရေသု ခန္ဓာဒီသု ပဝတ္တာယ ဂမ္ဘီရပညာယာ’’တိ. တဉှိ ဉေယျံ တာဒိသာယ ပညာယ စရိတဗ္ဗတော ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယံ. တဿာ ဝါ ပညာယ တတ္ထ ပဘေဒတော ပဝတ္တိ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယာ, တဿာ ပစ္စဝေက္ခဏာတိ အာဟ – ‘‘ဂမ္ဘီရပညာယ ပဘေဒပစ္စဝေက္ခဏာ’’တိ.

‘Những người có trí tuệ chưa thâm nhập vào các sự phân biệt của uẩn v.v…’ là những người có trí năng chưa được thiết lập trong các uẩn, xứ v.v… ngay cả qua phương diện học hỏi và đa văn. Vì việc thân cận người đa văn mang lại văn tuệ. Ngay cả người có tuệ quán non trẻ, do đã an trú trong tu tuệ, chắc chắn được gọi là người có trí tuệ. Vị ấy nói: “việc thân cận người có trí tuệ tương đương…”. “Sự nắm bắt tính chất thâm sâu của trí tuệ phân định đối tượng ấy, do tính chất thâm sâu của các pháp cần biết,” vị ấy nói: “bằng trí tuệ thâm sâu vận hành trong các uẩn v.v… thâm sâu.” Vì đối tượng cần biết ấy, do cần được thực hành với trí tuệ như vậy, nên là sự thực hành của trí tuệ thâm sâu. Hoặc, sự vận hành của trí tuệ ấy ở nơi đó qua sự phân biệt là sự thực hành của trí tuệ thâm sâu; sự quán xét về điều đó, vị ấy nói: “sự quán xét về sự phân biệt bằng trí tuệ thâm sâu.”

ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏံ [Pg.257] နိရယေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တဿ ယေဘုယျေန သဗ္ဗပဌမံ ကရောန္တီတိ ဒေဝဒူတသုတ္တာဒီသု အာဒိတော ဝုတ္တတ္တာ စ အာဟ – ‘‘ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ. သကဋဝဟနာဒိကာလေတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန တဒညံ မနုဿေဟိ တိရစ္ဆာနေဟိ စ ဝိဗာဓိတဗ္ဗကာလံ သင်္ဂဏှာတိ. ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရန္တိ ဣဒံ အပရာပရေသု ပေတေသုယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနကသတ္တဝသေန ဝုတ္တံ, ဧကစ္စာနံ ဝါ ပေတာနံ ဧကစ္စတိရစ္ဆာနာနံ ဝိယ ဒီဃာယုကတာ သိယာတိ တထာ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ကာဠော နာဂရာဇာ စတုန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝံ လဘိတွာ ဌိတောပိ မေတ္တေယျဿပိ ဘဂဝတော သမ္မုခီဘာဝံ လဘိဿတီတိ ဝဒန္တိ, ယတဿ ကပ္ပာယုကတာ ဝုတ္တာ.

Do việc hành hình bằng năm cách trói buộc thường được thực hiện trước tiên đối với chúng sanh tái sanh trong địa ngục, và do điều này được nói đến ở phần đầu trong kinh Thiên Sứ (Devadūtasutta) v.v…, nên vị ấy nói: “bắt đầu từ việc hành hình bằng năm cách trói buộc.” Trong câu ‘thời gian kéo xe v.v…’, từ ‘v.v…’ bao gồm cả những thời gian khác bị loài người và loài vật hành hạ. ‘Một Phật kỳ’ – điều này được nói liên quan đến chúng sanh tái sanh liên tục trong loài ngạ quỷ. Hoặc, được nói như vậy vì một số ngạ quỷ, giống như một số loài bàng sanh, có thể có tuổi thọ dài. Thật vậy, người ta nói rằng long vương Kāḷa, sau khi đã diện kiến bốn vị Phật, cũng sẽ được diện kiến Đức Thế Tôn Metteyya, vì tuổi thọ của vị ấy được cho là một kiếp.

ဧဝံ အာနိသံသဒဿာဝိနောတိ ဝီရိယာယတ္တော ဧဝ သဗ္ဗော လောကိယော လောကုတ္တရော စ ဝိသေသာဓိဂမောတိ ဧဝံ ဝီရိယေ အာနိသံသဒဿနသီလဿ. ဂမနဝီထိန္တိ သပုဗ္ဗဘာဂံ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒံ, သဟ ဝိပဿနာယ အရိယမဂ္ဂပ္ပဋိပါဋိ, သတ္တဝိသုဒ္ဓိပရမ္ပရာ ဝါ. သာ ဟိ ‘‘ဘိက္ခုနော ဝဋ္ဋနိယျာနာယ ဂန္တဗ္ဗာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာ ပဋိပဒါ’’တိ ကတွာ ဂမနဝီထိ နာမ.

‘Người thấy được lợi ích như vậy’ là người có thói quen thấy được lợi ích trong sự tinh tấn như sau: “Tất cả sự chứng đắc đặc biệt, cả hiệp thế lẫn siêu thế, đều tùy thuộc vào sự tinh tấn.” ‘Con đường tiến triển’ là con đường đưa đến Níp-bàn bao gồm cả giai đoạn chuẩn bị, là trình tự của Thánh đạo cùng với tuệ quán, hoặc là sự nối tiếp của bảy thanh tịnh. Vì rằng con đường ấy được gọi là ‘con đường tiến triển’ do là “con đường cần phải đi, cần phải thực hành, để chế ngự vòng luân hồi của vị tỳ khưu.”

ကာယဒဠှီဗဟုလောတိ ယထာ တထာ ကာယဿ ဒဠှီကမ္မပ္ပသုတော. ပိဏ္ဍပါတန္တိ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ. ပစ္စယဒါယကာနံ အတ္တနိ ကာရဿ အတ္တနော သမ္မာပဋိပတ္တိယာ မဟပ္ဖလဘာဝဿ ကရဏေန ပိဏ္ဍဿ ဘိက္ခာယ ပဋိပူဇနာ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ.

‘Thường xuyên làm cho thân thể cường tráng’ là người chuyên tâm vào việc làm cho thân thể cường tráng bằng mọi cách. ‘Vật thực khất thực’ là vật thực của quốc độ. ‘Sự tôn trọng vật thực khất thực’ là sự tôn kính vật thực nhận được qua việc khất thực, bằng cách làm cho sự phục vụ của các thí chủ dâng cúng vật dụng đối với mình trở thành có quả lớn, thông qua sự chánh hạnh của chính mình.

နီဟရန္တောတိ ပတ္တတ္ထဝိကတော နီဟရန္တော. တံ သဒ္ဒံ သုတွာတိ တံ ဥပါသိကာယ ဝစနံ ပဏ္ဏသာလာဒွါရေ ဌိတောဝ ပဉ္စာဘိညတာယ ဒိဗ္ဗသောတေန သုတွာ. မနုဿသမ္ပတ္တိ, ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိ, နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တီတိ ဣမာ တိဿော သမ္ပတ္တိယော. ဒါတုံ သက္ခိဿသီတိ တယိ ကတေန ဒါနမယေန ဝေယျာဝစ္စမယေန စ ပုညကမ္မေန ခေတ္တဝိသေသဘာဝူပဂမနေန အပရာပရံ ဒေဝမနုဿာနံ သမ္ပတ္တိယော အန္တေ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိဉ္စ ဒါတုံ သက္ခိဿသီတိ ထေရော အတ္တာနံ ပုစ္ဆတိ. သိတံ ကရောန္တောတိ ‘‘အကိစ္ဆေနေဝ မယာ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ သမတိက္ကန္တ’’န္တိ ပစ္စဝေက္ခဏာဝသာနေ သဉ္ဇာတပါမောဇ္ဇဝသေန သိတံ ကရောန္တော.

‘Đang lấy ra’ là đang lấy ra vật đã được đặt trong bát. ‘Sau khi nghe âm thanh ấy’ là sau khi nghe lời nói ấy của nữ cận sự, trong lúc đang đứng ở cửa am lá, bằng thiên nhĩ thông do có ngũ thông. Ba thành tựu này là: nhân thành tựu, thiên thành tựu, và Níp-bàn thành tựu. ‘Ngươi sẽ có thể cho được chăng?’ – Vị trưởng lão tự hỏi mình rằng: “Với phước nghiệp bố thí và phục vụ đã làm cho ngươi, do ngươi đã trở thành một phước điền đặc biệt, ngươi sẽ có thể cho được các thành tựu của chư thiên và loài người trong các kiếp sau, và cuối cùng là thành tựu Níp-bàn chăng?” ‘Đang mỉm cười’ là đang mỉm cười do hỷ lạc sanh khởi vào lúc cuối của sự quán xét rằng: “Khổ luân hồi đã được ta vượt qua một cách không khó khăn.”

နိပ္ပရိဿယကာလောတိ နိရုပဒ္ဒဝကာလော, တဒါ ဘိက္ခုသံဃဿ သုလဘာ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ပစ္စယဟေတုကာ စိတ္တပီဠာ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ပဿန္တာနံယေဝါတိ အနာဒရေ သာမိဝစနံ. ခီရဓေနုန္တိ ခီရဒါယိကံ ဓေနုံ[Pg.258]. ကိဉ္စိဒေဝ ကတွာတိ ကိဉ္စိဒေဝ ဘတိကမ္မံ ကတွာ. ဥစ္ဆုယန္တကမ္မန္တိ ဥစ္ဆုယန္တသာလာယ ကာတဗ္ဗံ ကိစ္စံ. တမေဝ မဂ္ဂန္တိ ဥပါသကေန ပဋိပန္နမဂ္ဂံ. ဥပကဋ္ဌာယာတိ အာသန္နာယ. ဝိပ္ပဋိပန္နန္တိ ဇာတိဓမ္မကုလဓမ္မာဒိလင်္ဃနေန အသမ္မာပဋိပန္နံ. ဧဝန္တိ ယထာ အသမ္မာပဋိပန္နော ပုတ္တော တာယ ဧဝ အသမ္မာပဋိပတ္တိယာ ကုလသန္တာနတော ဗာဟိရော ဟုတွာ ပိတု သန္တိကာ ဒါယဇ္ဇဿ န ဘာဂီ, ဧဝံ ကုသီတောပိ တေနေဝ ကုသီတဘာဝေန န သမ္မာပဋိပန္နော သတ္ထု သန္တိကာ လဒ္ဓဗ္ဗအရိယဓနဒါယဇ္ဇဿ န ဘာဂီ. အာရဒ္ဓဝီရိယောဝ လဘတိ သမ္မာပဋိပဇ္ဇနတော. ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ယောဇနာ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ.

‘Thời không nguy hiểm’ là thời không có tai ương; ý nói rằng vào lúc đó, các vật dụng dễ dàng có được đối với Tăng đoàn tỳ khưu, nên không có sự phiền não trong tâm do nguyên nhân vật dụng. ‘Passantānaṃyeva’ là sở thuộc cách được dùng với ý nghĩa bất chấp. ‘Bò sữa’ là con bò cho sữa. ‘Sau khi làm việc gì đó’ là sau khi làm một công việc làm thuê nào đó. ‘Công việc ở máy ép mía’ là công việc phải làm ở nhà ép mía. ‘Chính con đường ấy’ là con đường đã được người cận sự nam thực hành. ‘Upakaṭṭhāya’ là gần. ‘Hành xử sai trái’ là không hành xử đúng đắn do vi phạm bổn phận về dòng dõi, gia tộc v.v… ‘Như vậy’ là: cũng như người con hành xử sai trái, do chính sự hành xử sai trái ấy, trở thành người ngoài dòng dõi gia tộc và không được chia gia tài từ người cha, cũng vậy, người lười biếng, do chính sự lười biếng ấy, không hành xử đúng đắn và không được thừa hưởng gia tài Thánh sản có thể nhận được từ bậc Đạo Sư. Chỉ người đã nỗ lực tinh tấn mới nhận được, do hành xử đúng đắn. Cách nối kết là ‘tấn giác chi sanh khởi’; cũng vậy ở mọi nơi.

မဟာတိ သီလာဒိဂုဏေဟိ မဟန္တော ဝိပုလော အနညသာဓာရဏော. တံ ပနဿ ဂုဏမဟတ္တံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုကမ္ပနေန လောကေ ပါကဋန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သတ္ထုနော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ.

Mahā có nghĩa là to lớn, rộng lớn, không chung với ai khác bởi các đức tánh như giới v.v... Và để chỉ rõ rằng sự vĩ đại về đức tánh ấy của vị ấy đã được biểu hiện ở đời bằng sự rung chuyển mười ngàn thế giới, ngài đã nói câu bắt đầu là ‘satthuno hi’.

ယသ္မာ သတ္ထုသာသနေ ပဗ္ဗဇိတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနေန သကျပုတ္တိယဘာဝေါ သဉ္ဇာယတိ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓပုတ္တဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အသမ္ဘိန္နာယာ’’တိအာဒိမာဟ.

Bởi vì đối với người đã xuất gia trong giáo pháp của đức Đạo Sư, do sự thành tựu xuất gia mà địa vị là Thích tử được sanh khởi, vì thế để chỉ rõ địa vị là Phật tử, ngài đã nói câu bắt đầu là ‘asambhinnāya’.

အလသာနံ ဘာဝနာယ နာမမတ္တမ္ပိ အဇာနန္တာနံ ကာယဒဠှီဗဟုလာနံ ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇိတွာ သေယျသုခါဒိအနုယုဉ္ဇနကာနံ တိရစ္ဆာနဂတိကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဒူရတော ဝဇ္ဇနာ ကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာတိ အာဟ – ‘‘ကုစ္ဆိံ ပူရေတွာ ဌိတအဇဂရသဒိသေ’’တိအာဒိ. ‘‘ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေဿာမာ’’တိအာဒိနာ ဘာဝနာရမ္ဘဝသေန အာရဒ္ဓဝီရိယာနံ ဒဠှပရက္ကမာနံ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမနာ အာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလသေဝနာတိ အာဟ – ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယေ’’တိအာဒိ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၆၄-၆၅) ပန ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာတိ ဣဒံ ဒွယံ န ဂဟိတံ, ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနတာ သမ္မပ္ပဓာနပစ္စဝေက္ခဏတာတိ ဣဒံ ဒွယံ ဂဟိတံ. တတ္ထ အာနိသံသဒဿာဝိတာယ ဧဝ သမ္မပ္ပဓာနပစ္စဝေက္ခဏာ ဂဟိတာ ဟောတိ လောကိယလောကုတ္တရဝိသေသာဓိဂမဿ ဝီရိယာယတ္တတာဒဿနဘာဝတော, ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနံ ပန တဒဓိမုတ္တတာယ ဧဝ ဂဟိတံ ဟောတိ. ဝီရိယုပ္ပာဒနေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တဿ ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနံ အတ္ထသိဒ္ဓမေဝါတိ. တတ္ထ [Pg.259] ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနအာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလသေဝနတဒဓိ- မုတ္တတာပဋိပက္ခဝိဓမနပစ္စယူပသံဟာရဝသေန အပါယဘယပစ္စဝေက္ခဏာဒယော သမုတ္တေဇနဝသေန ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒကာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

Sự xa lánh từ xa những hạng người lười biếng, những người thậm chí không biết đến cả danh xưng của sự hành thiền, những người có nhiều sự cứng nhắc nơi thân, những người sau khi ăn uống thỏa thích rồi chuyên tâm vào sự an lạc của việc nằm ngủ v.v..., những người có khuynh hướng của loài bàng sanh, đó là sự tránh xa người biếng nhác, ngài đã nói câu bắt đầu là: ‘Tương tự như con trăn nằm yên sau khi đã lấp đầy bụng’ v.v... Sự lui tới theo thời gian thích hợp với những vị có tinh tấn đã được khởi sự, có sự cố gắng kiên cố, với ý nghĩa bắt đầu hành thiền qua câu: ‘Chúng ta sẽ gột sạch tâm khỏi các pháp ngăn che bằng cách đi kinh hành và ngồi suốt ngày,’ đó là sự thân cận người có tinh tấn đã được khởi sự, ngài đã nói câu bắt đầu là: ‘āraddhavīriye’ v.v... Tuy nhiên, trong bộ Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo), hai điều này là sự quán xét về sự vĩ đại của dòng dõi và sự quán xét về sự vĩ đại của các vị đồng phạm hạnh đã không được đề cập đến; hai điều này là sự loại trừ hôn trầm thụy miên và sự quán xét về chánh cần đã được đề cập đến. Ở đó, sự quán xét về chánh cần được đề cập đến chính là do sự chỉ ra quả báu, vì có sự nhận thấy rằng việc chứng đắc các pháp đặc biệt thuộc thế gian và siêu thế là tùy thuộc vào tinh tấn. Còn sự loại trừ hôn trầm thụy miên được đề cập đến chính là do sự hướng tâm đến điều ấy. Đối với người đã nỗ lực trong việc phát sanh tinh tấn, sự loại trừ hôn trầm thụy miên chắc chắn được thành tựu. Ở đó, sự quán xét về nỗi sợ hãi của cảnh khổ v.v... với ý nghĩa là sự loại trừ các pháp đối nghịch và sự thâu tập các duyên là sự loại trừ hôn trầm thụy miên, sự tránh xa người biếng nhác, sự thân cận người có tinh tấn đã được khởi sự, và sự hướng tâm đến điều ấy, nên được hiểu là những pháp làm phát sanh tinh tấn giác chi với ý nghĩa là sự khích lệ.

ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဥပစာရသမာဓိနိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ယာဝ ဥပစာရာ’’တိ. သကလသရီရံ ဖရမာနောတိ ပီတိသမုဋ္ဌာနေဟိ ပဏီတရူပေဟိ သကလသရီရံ ဖရမာနော, ဓမ္မသံဃဂုဏေ အနုဿရန္တဿပိ ယာဝ ဥပစာရာ သကလသရီရံ ဖရမာနော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧဝံ သေသအနုဿတီသု, ပသာဒနီယသုတ္တန္တပစ္စဝေက္ခဏာယ စ ယောဇေတဗ္ဗံ တဿာပိ ဝိမုတ္တာယတနဘာဝေန တဂ္ဂတိကတ္တာ. ဧဝရူပေ ကာလေတိ ‘‘ဒုဗ္ဘိက္ခဘယာဒီသူ’’တိ ဝုတ္တကာလေ. သမာပတ္တိ…ပေ… န သမုဒါစရန္တီတိ ဣဒံ ဥပသမာနုဿတိယာ ဝသေန ဝုတ္တံ. သင်္ခါရာနဉှိ ဝသေန သပ္ပဒေသဝူပသမေပိ နိပ္ပဒေသဝူပသမေ ဝိယ တထာ သညာယ ပဝတ္တိတော ဘာဝနာမနသိကာရော ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနသမတ္ထော ဟုတွာ ဥပစာရသမာဓိံ အာဝဟန္တော တထာရူပပီတိသောမနဿသမန္နာဂတော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပါဒါယ ဟောတီတိ. တတ္ထ ‘‘ဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ’’တိ ပါဌော. န သမုဒါစရန္တီတိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထော. ယသ္မာ န သမုဒါစရန္တိ, တသ္မာ တံ နေသံ အသမုဒါစာရံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာတိ ယောဇနာ. န ဟိ ကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဗောဇ္ဈင်္ဂုပ္ပတ္တိ ယုတ္တာ, ပသာဒနီယေသု ဌာနေသု ပသာဒသိနေဟာဘာဝေန လူခဟဒယတာယ လူခတာ. သာ တတ္ထ အာဒရဂါရဝါကရဏေန ဝိညာယတီတိ အာဟ – ‘‘အသက္ကစ္စကိရိယာယ သံသူစိတလူခဘာဝေ’’တိ.

Do sự niệm Phật được hoàn tất với cận định nên đã được nói là: ‘Cho đến cận định.’ ‘Làm cho toàn thân được thấm nhuần’ có nghĩa là làm cho toàn thân được thấm nhuần bởi các sắc vi tế do hỷ sanh khởi. Đối với người đang tùy niệm các ân đức của Pháp và của Tăng, hỷ giác chi làm cho toàn thân được thấm nhuần cho đến cận định cũng được sanh khởi. Và trong các pháp tùy niệm còn lại, trong sự quán xét về các bài kinh đáng tịnh tín cũng nên được áp dụng như vậy, vì điều ấy cũng có khuynh hướng tương tự do là nền tảng của sự giải thoát. ‘Vào lúc như vậy’ là vào lúc đã được nói là: ‘Trong lúc có sự sợ hãi về nạn đói v.v...’ Câu ‘sự chứng đắc... không hiện hành’ này đã được nói theo ý nghĩa của sự tùy niệm tịch tịnh. Thật vậy, do ý nghĩa của các pháp hữu vi, sự tác ý trong lúc hành thiền được tiến hành với tưởng như vậy, ngay cả trong sự an tịnh có dư y cũng giống như trong sự an tịnh vô dư y, có khả năng trấn áp các phiền não, mang lại cận định, và có được hỷ và ưu tương ứng như vậy, trở thành nhân duyên cho hỷ giác chi. Ở đó, có dị bản là ‘vikkhambhitā kilesā.’ Trong câu ‘na samudācaranti,’ từ ‘iti’ có ý nghĩa là nguyên nhân. Bởi vì chúng không hiện hành, vì thế nên có sự liên kết là: ‘Đối với người đang quán xét về sự không hiện hành ấy của chúng.’ Thật vậy, sự sanh khởi của giác chi là không thích hợp đối với người đang quán xét về các phiền não. Sự khô khan là do tâm bị khô khan vì không có sự quyến luyến trong niềm tịnh tín ở những trú xứ đáng tịnh tín. Điều ấy được biết đến ở đó qua sự không thực hành với sự tôn trọng và kính cẩn, ngài đã nói là: ‘Trong trạng thái khô khan được biểu thị bởi hành động không tôn trọng.’

ပဏီတဘောဇနသေဝနတာတိ ပဏီတသပ္ပာယဘောဇနသေဝနတာ. ဥတုဣရိယာပထသုခဂ္ဂဟဏေန သပ္ပာယဥတုဣရိယာပထဂ္ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဉှိ တိဝိဓမ္ပိ သပ္ပာယံ သေဝိယမာနံ ကာယဿ ကလျတာပါဒနဝသေန စိတ္တဿ ကလျတံ အာဝဟန္တံ ဒုဝိဓာယပိ ပဿဒ္ဓိယာ ကာရဏံ ဟောတိ. အဟေတုကသတ္တေသု လဗ္ဘမာနံ သုခဒုက္ခန္တိ အယမေကော အန္တော, ဣဿရာဒိဝိသမဟေတုကန္တိ ပန အယံ ဒုတိယော. ဧတေ ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ ယထာသကံ ကမ္မုနာ ဟောတီတိ အယံ မဇ္ဈိမာ ပဋိပတ္တိ. မဇ္ဈတ္တော ပယောဂေါ ယဿ သော မဇ္ဈတ္တပယောဂေါ, တဿ ဘာဝေါ မဇ္ဈတ္တပယောဂတာ. အယဉှိ သဘာဝါသာရဒ္ဓတာယ တံပဿဒ္ဓကာယတာယ ကာရဏံ ဟောတိ, ပဿဒ္ဓိဒွယံ [Pg.260] အာဝဟတိ. ဧတေနေဝ သာရဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနပဿဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလသေဝနာနံ တဒါဝဟနတာ သံဝဏ္ဏိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Sự thọ dụng vật thực vi tế là sự thọ dụng vật thực vi tế và thích hợp. Qua sự nắm giữ sự an lạc của thời tiết và oai nghi, sự nắm giữ thời tiết và oai nghi thích hợp nên được hiểu. Thật vậy, ba loại thích hợp ấy khi được thực hành sẽ mang lại sự thích đáng cho tâm, với ý nghĩa là sự tạo ra sự thích đáng cho thân, và là nguyên nhân cho cả hai loại khinh an. Sự khổ và lạc có được ở các chúng sanh vô nhân, đây là một cực đoan. Còn (quan điểm cho rằng) do nhân không đồng đều như đấng Hóa Sanh v.v..., đây là cực đoan thứ hai. Không đi đến cả hai cực đoan này, (quan điểm cho rằng) sự việc xảy ra là do nghiệp của riêng mình, đây là trung đạo. Người có sự thực hành trung lập là người có sự thực hành trung lập, trạng thái của người ấy là sự thực hành trung lập. Thật vậy, điều này là nguyên nhân cho sự khinh an của thân ấy do sự không dao động về bản chất, và mang lại hai loại khinh an. Chính do điều này mà sự mang lại điều ấy của việc tránh xa người có thân dao động và sự thân cận người có thân khinh an đã được mô tả, nên được hiểu.

ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဣန္ဒြိယသမတ္တပ္ပဋိပါဒနာ စ ပညာဝဟာ ဝုတ္တာ, သမာဓာနာဝဟာပိ တာ ဟောန္တိ. သမာဓာနာဝဟဘာဝေနေဝ ပညာဝဟဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ.

Sự làm trong sạch các vật và sự thực hành sự quân bình các quyền đã được nói là mang lại trí tuệ, chúng cũng mang lại sự định tĩnh. Chính do trạng thái mang lại sự định tĩnh mà có trạng thái mang lại trí tuệ, vì thế đã được nói là: ‘Sự làm trong sạch các vật... nên được biết.’

ကာရဏကောသလ္လဘာဝနာကောသလ္လာနံ နာနန္တရိယဘာဝတော ရက္ခနာကောသလ္လဿ စ တံမူလကတ္တာ ‘‘နိမိတ္တကုသလတာ နာမ ကသိဏနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟကုသလတာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ကသိဏနိမိတ္တဿာတိ စ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အသုဘနိမိတ္တာဒိကဿပိ ဟိ ယဿ ကဿစိ ဈာနုပ္ပတ္တိနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ နိမိတ္တကုသလတာ ဧဝါတိ. အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပညာပယောဂမန္ဒတံ ပယောဂဝေကလ္လဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. တဿ ပဂ္ဂဏှနန္တိ တဿ လီနဿ စိတ္တဿ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိသမုဋ္ဌာပနေန လယာပတ္တိတော သမုဒ္ဓရဏံ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

Do trạng thái không gián đoạn của sự thiện xảo về nguyên nhân và sự thiện xảo về sự hành thiền, và do sự thiện xảo về sự hộ trì có điều ấy làm căn bản, nên đã được nói chính là: ‘Sự thiện xảo về tướng là sự thiện xảo trong việc nắm giữ tướng của kasiṇa.’ Và câu ‘tướng của kasiṇa’ nên được hiểu chỉ là sự chỉ dẫn. Thật vậy, sự thiện xảo trong việc nắm giữ bất cứ tướng nào làm phát sanh thiền, như là tướng bất tịnh v.v..., chính là sự thiện xảo về tướng. Trong câu ‘do tinh tấn quá thụ động v.v...’, với từ ‘ādi’ (v.v...) là bao gồm cả sự thực hành trí tuệ yếu ớt và sự thiếu sót trong sự thực hành. ‘Sự sách tấn điều ấy’ là sự nâng đỡ tâm đã thụ động ấy lên khỏi trạng thái đã rơi vào sự thụ động bằng cách làm phát sanh trạch pháp giác chi v.v... Điều này đã được đức Thế Tôn nói rằng –

‘‘ယသ္မိဉ္စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ, ကာလော တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ. တံ ကိဿ ဟေတု? လီနံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တံ, တံ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သုသမုဋ္ဌာပယံ ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ပရိတ္တံ အဂ္ဂိံ ဥဇ္ဇာလေတုကာမော အဿ. သော တတ္ထ သုက္ခာနိ စေဝ တိဏာနိ ပက္ခိပေယျ, သုက္ခာနိ စ ဂေါမယာနိ ပက္ခိပေယျ, သုက္ခာနိ စ ကဋ္ဌာနိ ပက္ခိပေယျ, မုခဝါတဉ္စ ဒဒေယျ, န စ ပံသုကေန ဩကိရေယျ, ဘဗ္ဗော နု ခေါ သော ပုရိသော ပရိတ္တံ အဂ္ဂိံ ဥဇ္ဇာလေတုန္တိ? ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄).

“Này các Tỳ khưu, vào lúc nào tâm bị thụ động, lúc ấy là thời để tu tập trạch pháp giác chi, là thời để tu tập tinh tấn giác chi, là thời để tu tập hỷ giác chi. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, tâm thụ động, nó được những pháp này làm cho phấn chấn lên một cách tốt đẹp. Này các Tỳ khưu, ví như một người muốn nhóm một đốm lửa nhỏ. Người ấy bỏ vào đó cỏ khô, phân bò khô, củi khô, và thổi bằng miệng, và không rắc bụi lên. Người ấy có thể nhóm lên đốm lửa nhỏ ấy không? Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” (saṃ. ni. 5.234).

ဧတ္ထ စ ယထာသကံ အာဟာရဝသေန ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ဘာဝနာ သမုဋ္ဌာပနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, သာ အနန္တရံ ဝိဘာဝိတာ ဧဝ.

Và ở đây, việc tu tập trạch pháp giác chi v.v... tùy theo vật thực của mỗi pháp nên được hiểu là sự làm cho phấn chấn lên, điều ấy đã được giải thích ngay sau đó.

အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပညာပယောဂဗလဝတံ ပမောဒုပ္ပိလာပနဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. တဿ နိဂ္ဂဏှနန္တိ တဿ ဥဒ္ဓတဿ စိတ္တဿ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိသမုဋ္ဌာပနေန ဥဒ္ဓတာပတ္တိတော နိသေဓနံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ –

Với cụm từ ‘do tinh tấn quá mức v.v...’, từ ‘v.v...’ bao gồm cả sự hân hoan phấn khởi của người có sự vận dụng trí tuệ mạnh mẽ. ‘Sự chế ngự nó’ có nghĩa là sự ngăn chặn tâm trạo cử ấy khỏi việc rơi vào trạng thái trạo cử bằng cách làm khởi sanh định giác chi v.v... Điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói:

‘‘ယသ္မိဉ္စ [Pg.261] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဥဒ္ဓတံ စိတ္တံ ဟောတိ, ကာလော တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဥဒ္ဓတံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တံ, တံ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သုဝူပသမံ ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗာပေတုကာမော အဿ, သော တတ္ထ အလ္လာနိ စေဝ တိဏာနိ ပက္ခိပေယျ, အလ္လာနိ စ ဂေါမယာနိ နိက္ခိပေယျ, အလ္လာနိ စ ကဋ္ဌာနိ ပက္ခိပေယျ, မုခဝါတဉ္စ န ဒဒေယျ, ပံသုကေန စ ဩကိရေယျ, ဘဗ္ဗော နု ခေါ သော ပုရိသော မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗာပေတုန္တိ? ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄).

“Này các Tỳ khưu, vào lúc nào tâm bị trạo cử, lúc ấy là thời để tu tập khinh an giác chi, là thời để tu tập định giác chi, là thời để tu tập xả giác chi. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, tâm trạo cử, nó được những pháp này làm cho lắng dịu một cách tốt đẹp. Này các Tỳ khưu, ví như một người muốn dập tắt một đống lửa lớn, người ấy bỏ vào đó cỏ ướt, phân bò ướt, củi ướt, và không thổi bằng miệng, và rắc bụi lên. Người ấy có thể dập tắt đống lửa lớn ấy không? Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” (saṃ. ni. 5.234).

ဧတ္ထာပိ ယထာသကံ အာဟာရဝသေန ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ဘာဝနာ သမုဋ္ဌာပနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာ ဝုတ္တာ ဧဝ, သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဝုစ္စမာနာ, ဣတရဿ အနန္တရံ ဝက္ခတိ.

Ở đây cũng vậy, việc tu tập khinh an giác chi v.v... tùy theo vật thực của mỗi pháp nên được hiểu là sự làm cho khởi sanh. Trong đó, việc tu tập khinh an giác chi đã được nói đến, (việc tu tập) định giác chi đang được nói đến, (việc tu tập) pháp còn lại sẽ được nói đến ngay sau đây.

ပညာပယောဂမန္ဒတာယာတိ ပညာဗျာပါရဿ အပ္ပကဘာဝေန. ယထာ ဟိ ဒါနံ အလောဘပ္ပဓာနံ, သီလံ အဒေါသပ္ပဓာနံ, ဧဝံ ဘာဝနာ အမောဟပ္ပဓာနာ. တတ္ထ ယဒါ ပညာ န ဗလဝတီ ဟောတိ, တဒါ ဘာဝနာ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသာဝဟာ န ဟောတိ. အနဘိသင်္ဂတော ဝိယ အာဟာရော ပုရိသဿ, ယောဂိနော စိတ္တဿ အဘိရုစိံ န ဇနေတိ, တေန တံ နိရဿာဒံ ဟောတိ. တထာ ဘာဝနာယ သမ္မဒေဝ အဝီထိပဋိပတ္တိယာ ဥပသမသုခံ န ဝိန္ဒတိ, တေနပိ စိတ္တံ နိရဿာဒံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပညာပယောဂမန္ဒတာယာ…ပေ… နိရဿာဒံ ဟောတီ’’တိ. တဿ သံဝေဂုပ္ပာဒနံ ပသာဒုပ္ပာဒနဉ္စ တိကိစ္ဆနန္တိ တံ ဒဿေန္တော, ‘‘အဋ္ဌ သံဝေဂဝတ္ထူနီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာနိ ယထာရဟံ သုဂတိယံ ဒုဂ္ဂတိယဉ္စ ဟောန္တီတိ တဒညမေဝ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနာဒိခုပ္ပိပါသာဒိအညမညဝိဟေဌနာဒိဟေတုကံ အပါယဒုက္ခံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တယိဒံ သဗ္ဗံ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝနိဿိတံ ဂဟိတန္တိ အတီတေ အနာဂတေ စ ကာလေ ဝဋ္ဋမူလကဒုက္ခာနိ ဝိသုံ ဂဟိတာနိ. ယေ ပန သတ္တာ အာဟာရူပဇီဝိနော, တတ္ထ စ ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိနော, တေသံ အညေဟိ အသာဓာရဏဇီဝိတဒုက္ခံ အဋ္ဌမံ သံဝေဂဝတ္ထု ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အယံ ဝုစ္စတိ သမယေ သမ္ပဟံသနတာတိ အယံ ဘာဝနာစိတ္တဿ သမ္ပဟံသိတဗ္ဗသမယေ ဝုတ္တနယေနေဝ သံဝေဂဇနနဝသေန [Pg.262] စေဝ ပသာဒုပ္ပာဒနဝသေန စ သမ္မဒေဝ ပဟံသနာ, သံဝေဂဇနနပုဗ္ဗကပသာဒုပ္ပာဒနေန တောသနာတိ အတ္ထော.

‘Do sự vận dụng trí tuệ yếu ớt’ có nghĩa là do sự hoạt động của trí tuệ ít ỏi. Ví như bố thí lấy vô tham làm chính, giới lấy vô sân làm chính, cũng vậy, tu tập lấy vô si làm chính. Trong đó, khi trí tuệ không mạnh mẽ, thì sự tu tập không mang lại sự đặc biệt từ trước đến sau. Giống như thức ăn không được chuẩn bị kỹ lưỡng đối với một người, nó không làm phát sanh sự ưa thích cho tâm của hành giả, do đó nó trở nên vô vị. Cũng vậy, do sự tu tập không đúng đường lối, hành giả không tìm thấy được sự an lạc của tĩnh lặng, do đó tâm cũng trở nên vô vị. Vì thế đã được nói: ‘do sự vận dụng trí tuệ yếu ớt... v.v... trở nên vô vị’. Để chỉ ra rằng ‘sự làm phát sanh cảm hứng và sự làm phát sanh tịnh tín là phương pháp trị liệu cho nó’, ngài đã nói ‘tám sự kiện gây cảm hứng’ v.v... Trong đó, sanh, già, bệnh, chết xảy ra tương ứng trong thiện thú và ác thú, nên cần hiểu khổ ở cõi dữ là khác với những điều đó, có nguyên nhân từ năm sự trói buộc v.v..., đói khát v.v..., làm hại lẫn nhau v.v... Tất cả những điều này được xem là nương vào kiếp sống hiện tại của các chúng sanh ấy, còn các khổ có luân hồi làm gốc rễ trong thời quá khứ và vị lai được xem xét riêng. Còn những chúng sanh nào sống nhờ vào vật thực, và trong đó, sống nhờ vào kết quả của sự nỗ lực, thì cái khổ trong đời sống không chung với những chúng sanh khác của họ được xem là sự kiện gây cảm hứng thứ tám. ‘Đây được gọi là sự khích lệ đúng lúc’ có nghĩa là: đây là sự khích lệ đúng đắn tâm tu tập vào lúc cần được khích lệ, theo cách đã nói, bằng cách làm phát sanh cảm hứng và bằng cách làm phát sanh tịnh tín; nghĩa là làm cho hoan hỷ bằng cách làm phát sanh tịnh tín có sự phát sanh cảm hứng đi trước.

သမ္မာပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မာတိ လီနုဒ္ဓစ္စဝိရဟေန သမထဝီထိပဋိပတ္တိယာ စ သမ္မာ အဝိသမံ သမ္မဒေဝ ဘာဝနာပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မ. အလီနန္တိအာဒီသု ကောသဇ္ဇပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ အနဓိမတ္တတာယ အလီနံ, ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနံ အနဓိမတ္တတာယ အနုဒ္ဓတံ, ပညာပယောဂသမ္ပတ္တိယာ ဥပသမသုခါဓိဂမေန စ အနိရဿာဒံ, တတော ဧဝ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ သမထဝီထိပဋိပန္နံ. အလီနာနုဒ္ဓတာဟိ ဝါ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ, အနိရဿာဒတာယ သမထဝီထိပဋိပန္နံ. သမပ္ပဝတ္တိယာ ဝါ အလီနံ အနုဒ္ဓတံ, သမထဝီထိပဋိပတ္တိယာ အနိရဿာဒန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ အလီနတာယ ပဂ္ဂဟေ, အနုဒ္ဓတတာယ နိဂ္ဂဟေ, အနိရဿာဒတာယ သမ္ပဟံသနေ န ဗျာပါရံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာတိ အယံ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗသမယေ ဘာဝနာစိတ္တဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု ဗျာဝဋတာသင်္ခါတံ ပဋိပက္ခံ အဘိဘုယျ အဇ္ဈုပေက္ခနာ ဝုစ္စတိ. ပဋိပက္ခဝိက္ခမ္ဘနတော ဝိပဿနာယ အဓိဋ္ဌာနဘာဝူပဂမနတော စ ဥပစာရဇ္ဈာနမ္ပိ သမာဓာနကိစ္စနိပ္ဖတ္တိယာ ပုဂ္ဂလဿ သမာဟိတဘာဝသာဓနမေဝါတိ တတ္ထ သမဓုရဘာဝေနာဟ – ‘‘ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ’’တိ. ဧသ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧသ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ အနုပ္ပန္နော ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

Sammāpaṭipattiṃ āgamma có nghĩa là: Do nhờ sự thực hành thiền định một cách chơn chánh, không thiên lệch, tức là do nhờ sự thực hành theo đường lối của thiền chỉ (samathavīthi) không có sự giải đãi và trạo cử. Trong các từ alīnaṃ v.v..., alīnaṃ (không giải đãi) là do các pháp thuộc phe biếng nhác không có cường thịnh; anuddhataṃ (không trạo cử) là do các pháp thuộc phe trạo cử không có cường thịnh; anirassādaṃ (không thưởng thức) là do sự thành tựu của việc vận dụng trí tuệ và do sự chứng đạt an lạc của sự vắng lặng. Do đó, tâm được vận hành quân bình trong đối tượng, được gọi là đã thực hành theo đường lối của thiền chỉ. Hoặc là, do không giải đãi và không trạo cử nên tâm được vận hành quân bình trong đối tượng; do không thưởng thức nên được gọi là đã thực hành theo đường lối của thiền chỉ. Hoặc là, do sự vận hành quân bình nên không giải đãi, không trạo cử; do sự thực hành theo đường lối của thiền chỉ nên không thưởng thức, cần được hiểu như vậy. Ở đây, do không giải đãi nên không cần phải nỗ lực trong việc sách tấn; do không trạo cử nên không cần phải nỗ lực trong việc chế ngự; do không thưởng thức nên không cần phải nỗ lực trong việc làm cho hoan hỷ. Ayaṃ vuccati samaye ajjhupekkhanatā có nghĩa là: Đây được gọi là sự xả trong thời điểm cần phải xả; sự xả này được gọi như vậy vì nó chế ngự được đối nghịch pháp, tức là sự bận rộn trong việc sách tấn, chế ngự, và làm cho hoan hỷ đối với tâm thiền trong thời điểm cần phải xả. Do sự trấn áp các đối nghịch pháp và do sự đạt đến trạng thái làm nền tảng cho thiền quán, nên cận định thiền (upacārajjhāna) cũng chính là phương tiện thành tựu trạng thái định tĩnh của hành giả do sự hoàn thành phận sự của việc định tâm. Do đó, với ý nghĩa quân bình, ngài đã nói: “Hoặc cận định, hoặc an chỉ định.” Esa uppajjati có nghĩa là: Giác chi định này chưa sanh được sanh khởi.

အနုရောဓဝိရောဓပ္ပဟာနဝသေန မဇ္ဈတ္တဘာဝေါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ကာရဏံ တသ္မိံ သတိ သိဇ္ဈနတော, အသတိ စ အသိဇ္ဈနတော, သော စ မဇ္ဈတ္တဘာဝေါ ဝိသယဝသေန ဒုဝိဓောတိ အာဟ – ‘‘သတ္တမဇ္ဈတ္တတာ သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတာ’’တိ. တဒုဘယေန စ ဝိရုဇ္ဈနံ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာယ ဧဝ ဒူရီကတန္တိ အနုရုဇ္ဈနဿေဝ ပဟာနဝိဓိံ ဒဿေတုံ – ‘‘သတ္တမဇ္ဈတ္တတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ’’တိ. ဥပေက္ခာယ ဟိ ဝိသေသတော ရာဂေါ ပဋိပက္ခော. တထာ စာဟ – ‘‘ဥပေက္ခာ ရာဂဗဟုလဿ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၆၉). ဒွီဟာကာရေဟီတိ ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏံ, အတ္တသုညတာပစ္စဝေက္ခဏန္တိ, ဣမေဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ. ဒွီဟေဝါတိ အဝဓာရဏံ သင်္ချာသမာနတာဒဿနတ္ထံ. သင်္ချာ ဧဝ ဟေတ္ထ သမာနာ, န သင်္ချေယျံ သဗ္ဗထာ သမာနန္တိ. အဿာမိကဘာဝေါ အနတ္တနိယတာ. သတိ ဟိ အတ္တနိ တဿ ကိဉ္စနဘာဝေန စီဝရံ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ အတ္တနိယံ နာမ သိယာ, သော [Pg.263] ပန ကောစိ နတ္ထေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. အနဒ္ဓနိယန္တိ န အဒ္ဓါနက္ခမံ, န စိရဋ္ဌာယီ ဣတ္တရံ အနိစ္စန္တိ အတ္ထော. တာဝကာလိကန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ.

Do bởi việc đoạn trừ sự thuận theo và chống đối, trạng thái trung lập là nhân của xả giác chi, vì khi có trạng thái ấy thì (xả giác chi) thành tựu, và khi không có thì không thành tựu. Và trạng thái trung lập ấy có hai loại theo phương diện đối tượng, nên ngài đã nói: “Trung lập đối với chúng sanh, trung lập đối với các pháp hữu vi.” Và sự đối nghịch với cả hai điều ấy đã được loại trừ chính do sự tu tập an tịnh giác chi, nên để trình bày phương pháp đoạn trừ chính sự ưa thích, ngài đã nói: “Trung lập đối với chúng sanh” v.v... Do đó, ngài đã nói: “Do sự tránh xa người có sự dính mắc đối với chúng sanh và các pháp hữu vi.” Vì đối với xả, đặc biệt tham ái là đối nghịch pháp. Và cũng vậy, ngài đã nói: “Xả là con đường thanh tịnh cho người có nhiều tham ái.” (Visuddhi. 1.269). Dvīhākārehi có nghĩa là: Do hai lý do này, tức là sự quán xét về nghiệp là của riêng và sự quán xét về sự trống không của tự ngã. Dvīheva là sự xác định nhằm mục đích cho thấy sự tương đồng về con số. Ở đây, chỉ có con số là tương đồng, chứ không phải đối tượng được đếm là hoàn toàn tương đồng. Assāmikabhāvo là sự không thuộc về tự ngã. Vì khi có tự ngã, do trạng thái sở hữu của nó, y hoặc vật gì khác có thể được gọi là thuộc về tự ngã, nhưng không có bất cứ ai như vậy, đó là ý nghĩa. Anaddhaniyan có nghĩa là không bền vững theo thời gian, không tồn tại lâu dài, tạm thời, vô thường. Tāvakālikanti là từ đồng nghĩa của nó.

မမာယတီတိ မမတ္တံ ကရောတိ, မမာတိ တဏှာယ ပရိဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတိ. ဓနာယန္တာတိ ဓနံ ဒဗ္ဗံ ကရောန္တာ.

Mamāyati có nghĩa là: Làm thành sự sở hữu của ta, đứng nắm giữ với ái dục rằng: “Của ta.” Dhanāyantā có nghĩa là: Những người làm cho tài sản thành vật chất.

၄၁၉. သမ္မာဒဿနလက္ခဏာတိ သမ္မာ အဝိပရီတံ အနိစ္စာဒိဝသေန ဒဿနသဘာဝါ. သမ္မာအဘိနိရောပနလက္ခဏောတိ သမ္မဒေဝ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အဘိနိရောပနသဘာဝေါ. စတုရင်္ဂသမန္နာဂတာ ဝါစာ ဇနံ သင်္ဂဏှာတီတိ တဗ္ဗိပက္ခဝိရတိသဘာဝါ သမ္မာဝါစာ ဘေဒကရမိစ္ဆာဝါစာပဟာနေန ဇနေ သမ္ပယုတ္တေ စ ပရိဂ္ဂဏှနကိစ္စဝတီ ဟောတီတိ ‘‘ပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဝိသံဝါဒနာဒိကိစ္စတာယ ဟိ လူခါနံ အပရိဂ္ဂါဟကာနံ မုသာဝါဒါဒီနံ ပဋိပက္ခဘူတာ သိနိဒ္ဓဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟဏသဘာဝါ သမ္မာဇပ္ပနကိစ္စာ သမ္မာဝါစာ တပ္ပစ္စယသုဘာသိတသမ္ပဋိဂ္ဂါဟကေ ဇနေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ပရိဂ္ဂဏှန္တီ ပဝတ္တတီတိ ပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ. ယထာ စီဝရကမ္မာဒိပ္ပယောဂသင်္ခါတော ကမ္မန္တော ကာတဗ္ဗံ စီဝရရဇနာဒိကံ သမုဋ္ဌာပေတိ နိပ္ဖာဒေတိ, တံတံကိရိယာနိပ္ဖာဒကော ဝါ စေတနာသင်္ခါတော ကမ္မန္တော ဟတ္ထစလနာဒိကံ ကိရိယံ သမုဋ္ဌာပေတိ, ဧဝံ သာဝဇ္ဇကတ္တဗ္ဗကိရိယာသမုဋ္ဌာပကမိစ္ဆာကမ္မန္တပ္ပဟာနေန သမ္မာကမ္မန္တော နိရဝဇ္ဇဿ ကတ္တဗ္ဗဿ နိရဝဇ္ဇာကာရေန သမုဋ္ဌာပနကိစ္စဝါ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘သမ္မာသမုဋ္ဌာပနလက္ခဏော’’တိ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝါ ဥက္ခိပနံ သမုဋ္ဌာပနံ ကာယိကကိရိယာယ ဘာရုက္ခိပနံ ဝိယ. သမ္မာဝေါဒါပနလက္ခဏောတိ ဇီဝမာနဿ ပုဂ္ဂလဿ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝါ ဇီဝိတိန္ဒြိယဝုတ္တိယာ, အာဇီဝဿေဝ ဝါ သမ္မဒေဝ သောဓနံ ဝေါဒါပနံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ သမ္မာဝေါဒါပနလက္ခဏော. အထ ဝါ ကာယဝါစာနံ ခန္ဓသန္တာနဿ စ သံကိလေသဘူတမိစ္ဆာအာဇီဝပ္ပဟာနေန သမ္မာအာဇီဝေါ ‘‘ဝေါဒါပနလက္ခဏော’’တိ ဝုတ္တော. သမ္မာဝါယာမသတိသမာဓီသု ဝတ္တဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

419. Sammādassanalakkhaṇā có nghĩa là: Có trạng thái thấy một cách chơn chánh, không sai lạc, theo phương diện vô thường v.v... Sammāabhiniropanalakkhaṇo có nghĩa là: Có trạng thái hướng tâm đến đối tượng một cách chơn chánh. Lời nói được hợp thành bởi bốn chi phần thu phục được quần chúng, do đó, chánh ngữ có trạng thái là sự kiêng cữ đối nghịch pháp của tà ngữ, do sự đoạn trừ lời nói chia rẽ sai trái, nên có phận sự nhiếp trì chúng sanh và các pháp tương ưng, vì vậy được gọi là “có đặc tính nhiếp trì.” Vì là đối nghịch với tà ngữ v.v... là những lời thô lỗ, không nhiếp trì, có phận sự lừa dối v.v..., nên chánh ngữ có trạng thái nhiếp trì do sự dịu dàng, có phận sự nói lời chơn chánh, trong khi khởi lên, nó nhiếp trì chúng sanh là những người tiếp nhận lời nói tốt đẹp do nó làm duyên và các pháp tương ưng, nên có đặc tính nhiếp trì. Giống như công việc (kammanto) được gọi là sự nỗ lực trong việc may y v.v... làm sanh khởi, hoàn thành việc cần làm là nhuộm y v.v..., hoặc công việc được gọi là tư tâm hoàn thành các hành động ấy làm sanh khởi hành động như cử động tay v.v..., cũng vậy, do sự đoạn trừ tà nghiệp là cái làm sanh khởi hành động đáng làm có tội lỗi, nên chánh nghiệp có phận sự làm sanh khởi việc đáng làm không có tội lỗi một cách không có tội lỗi, do đó, ngài đã nói: “Có đặc tính làm sanh khởi một cách chơn chánh.” Hoặc là, sự nâng đỡ các pháp tương ưng là sự làm sanh khởi, giống như sự nâng đỡ gánh nặng bằng hành động của thân. Sammāvodāpanalakkhaṇo có nghĩa là: Sự thanh lọc, làm trong sạch một cách chơn chánh đối với cá nhân đang sống, hoặc đối với các pháp tương ưng, hoặc đối với chính sự nuôi mạng, là đặc tính của nó, nên gọi là có đặc tính làm trong sạch một cách chơn chánh. Hoặc là, do sự đoạn trừ tà mạng là cái làm ô nhiễm thân và lời nói và dòng tương tục của các uẩn, nên chánh mạng được gọi là “có đặc tính làm trong sạch.” Đối với chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định, điều cần nói đã được nói ở dưới.

ပညာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမဘာဝတော သဗ္ဗေပိ အကုသလာ ဓမ္မာ တဿာ ပဋိပက္ခာဝါတိ ဝုတ္တံ – ‘‘အညေဟိပိ အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသေဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ. အထ ဝါ အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသာ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာ အဝိဇ္ဇာဒယော ပညာယ ဥဇုပစ္စနီကဘာဝတော. ပဿတီတိ ပဿန္တီ [Pg.264] ဝိယ ဟောတိ ဝိဗန္ဓာဘာဝတော. တေနာဟ – ‘‘တပ္ပဋိစ္ဆာဒက…ပေ… အသမ္မောဟတော’’တိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒီနံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာဒယော ဥဇုဝိပစ္စနီကာတိ အာဟ – ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒယော…ပေ… ပဇဟန္တီ’’တိ. တထေဝါတိ ဣမိနာ အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသေဟိ သဒ္ဓိန္တိ ဣမမတ္ထံ အနုကဍ္ဎတိ. ဝိသေသတောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝုတ္တကိစ္စတော ဝိသေသေန. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒီသု.

Do trí tuệ có bản chất đi trước các pháp thiện, nên được nói rằng tất cả các pháp bất thiện đều là đối nghịch của nó – (qua câu) “cùng với các phiền não đối nghịch khác của chính nó.” Hoặc giả, các phiền não đối nghịch của chính nó là vô minh v.v... có tà kiến làm nền tảng, vì chúng là đối nghịch trực tiếp với trí tuệ. (Câu) “Thấy” có nghĩa là giống như thấy, vì không có sự ngăn che. Do đó, ngài nói: “do không si mê... cái che lấp nó... v.v...” Ngài nói rằng tà tư duy v.v... là đối nghịch trực tiếp của chánh tư duy v.v... (qua câu) “chánh tư duy v.v... từ bỏ...” Bằng từ “cũng vậy,” ý nghĩa “cùng với các phiền não đối nghịch của chính nó” này được dẫn chiếu. (Từ) “Đặc biệt” có nghĩa là một cách đặc biệt so với phận sự đã được nói đến của chánh kiến. (Từ) “Ở đây” có nghĩa là ở trong các pháp này, tức là chánh tư duy v.v...

ဧသာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမာတိ လောကိယံ လောကုတ္တရဉ္စ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဝဒတိ မိဿကတာဘာဝတော. တေနာဟ – ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂေ’’တိအာဒိ. ဧကာရမ္မဏာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတ္တာ. ကိစ္စတောတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒုက္ခာဒီဟိ ဉာဏေဟိ ကာတဗ္ဗကိစ္စဿ ဣဓ နိပ္ဖတ္တိတော, ဣမဿေဝ ဝါ ဉာဏဿ ဒုက္ခာဒိပ္ပကာသနကိစ္စတော. စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ ဒုက္ခပရိညာဒိစတုကိစ္စသာဓနတော. တီဏိ နာမာနိ လဘတိ ကာမသင်္ကပ္ပာဒိပ္ပဟာနကိစ္စနိပ္ဖတ္တိတော. သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၇၀၃ အာဒယော) ‘‘ဝိရတိစေတနာ တံသမ္ပယုတ္တာ စ ဓမ္မာ သိက္ခာပဒါနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ, တတ္ထ ပဓာနာနံ ဝိရတိစေတနာနံ ဝသေန ‘‘ဝိရတိယောပိ ဟောန္တိ စေတနာဒယောပီ’’တိ အာဟ. ‘‘သမ္မာ ဝဒတိ ဧတာယာ’’တိအာဒိနာ အတ္ထသမ္ဘဝတော သမ္မာဝါစာဒယော တယော ဝိရတိယောပိ ဟောန္တိ စေတနာဒယောပိ. မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမဏကာလေ ဝိရတိယော, သုဘာသိတာဒိဝါစာဘာသနာဒိကာလေ စေတနာဒယော ယောဇေတဗ္ဗာ. မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဝိရတိယောဝ မဂ္ဂလက္ခဏပ္ပတ္တိတော. န ဟိ စေတနာ နိယျာနသဘာဝါ. အထ ဝါ ဧကဿ ဉာဏဿ ဒုက္ခာဒိဉာဏတာ ဝိယ ဧကာယ ဝိရတိယာ မုသာဝါဒါဒိဝိရတိဘာဝေါ ဝိယ စ ဧကာယ စေတနာယ သမ္မာဝါစာဒိကိစ္စတ္တယသာဓနသဘာဝါ သမ္မာဝါစာဒိဘာဝါသိဒ္ဓိတော ‘‘မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရတိယောဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

(Câu) “Đây gọi là chánh kiến” được nói bằng cách gộp chung cả hiệp thế và siêu thế, vì nó có tính chất hỗn hợp. Do đó, ngài nói: “trong giai đoạn đầu” v.v... (Chúng) có cùng một đối tượng vì có Niết-bàn làm đối tượng. (Từ) “Do phận sự” có nghĩa là vì phận sự cần phải làm bởi các trí về khổ v.v... trong giai đoạn đầu được thành tựu ở đây, hoặc do phận sự của chính trí tuệ này trong việc soi sáng khổ v.v... Nó có được bốn tên gọi vì thành tựu bốn phận sự là liễu tri khổ v.v... Nó có được ba tên gọi vì thành tựu phận sự đoạn trừ dục tầm v.v... Trong phần Phân tích về học giới (Vibha. 703 tt.), có nói rằng “tư phần kiêng cữ và các pháp tương ưng với nó là các học giới.” Ở đó, dựa vào các tư phần kiêng cữ chính yếu, ngài nói: “chúng vừa là các sự kiêng cữ, vừa là các tư phần v.v...” Do ý nghĩa có thể có trong câu “người ấy nói chân chánh nhờ pháp này” v.v..., ba pháp là chánh ngữ v.v... vừa là các sự kiêng cữ, vừa là các tư phần v.v... Vào lúc kiêng cữ nói dối v.v..., chúng là các sự kiêng cữ; vào lúc nói lời thiện ngôn v.v..., chúng nên được áp dụng là các tư phần v.v... Tuy nhiên, trong sát-na đạo, chúng chỉ là các sự kiêng cữ, vì đã đạt đến đặc tính của đạo. Quả vậy, tư phần không có bản chất xuất ly. Hoặc giả, giống như một trí tuệ có trạng thái là trí về khổ v.v..., và giống như một sự kiêng cữ có trạng thái là kiêng cữ nói dối v.v..., thì một tư phần cũng có bản chất thành tựu ba phận sự của chánh ngữ v.v... Do trạng thái chánh ngữ v.v... không được thành tựu (chỉ bởi tư phần), nên được nói là “trong sát-na đạo, chúng chỉ là các sự kiêng cữ.”

စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတီတိ စတုသမ္မပ္ပဓာနစတုသတိပဋ္ဌာနဝသေန လဘတိ. မဂ္ဂက္ခဏေတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ပုဗ္ဗဘာဂေပိ မဂ္ဂက္ခဏေပိ သမ္မာသမာဓိ ဧဝါတိ ယဒိပိ သမာဓိဥပကာရကာနံ အဘိနိရောပနာနုမဇ္ဇနသမ္ပိယာယနဗြူဟနသန္တသုခါနံ ဝိတက္ကာဒီနံ ဝသေန စတူဟိ ဈာနေဟိ သမ္မာသမာဓိ ဝိဘတ္တော, တထာပိ ဝါယာမော ဝိယ အနုပ္ပန္နာကုသလာနုပ္ပာဒနာဒိစတုဝါယာမကိစ္စံ, သတိ ဝိယ စ အသုဘာသုခါနိစ္စာနတ္တေသု ကာယာဒီသု သုဘာဒိသညာပဟာနလက္ခဏံ စတုသတိကိစ္စံ, ဧကော သမာဓိ စတုဇ္ဈာနသမာဓိကိစ္စံ န သာဓေတီတိ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ, ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ [Pg.265] ဧဝ မဂ္ဂက္ခဏေပိ, တထာ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိ, စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိ ဧဝ မဂ္ဂက္ခဏေပီတိ အတ္ထော.

(Câu) “Nó có được bốn tên gọi” có nghĩa là nó có được (các tên gọi) theo bốn chánh cần và bốn niệm xứ. Cần liên kết bằng cách đưa vào (cụm từ) “trong sát-na đạo.” (Câu) “Cả trong giai đoạn đầu lẫn trong sát-na đạo, đó chính là chánh định” có nghĩa là: mặc dù chánh định được phân chia thành bốn thiền qua các pháp như tầm v.v... là những pháp hỗ trợ cho định, (có các phận sự) như hướng tâm, xoa dịu, làm vui lòng, tăng trưởng, an tịnh và lạc; tuy nhiên, giống như tinh tấn (thực hiện) bốn phận sự của tinh tấn là không cho các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi v.v..., và giống như niệm (thực hiện) bốn phận sự của niệm có đặc tính từ bỏ các tưởng về tịnh v.v... đối với thân v.v... vốn là bất tịnh, khổ, vô thường, vô ngã, thì một định không thể thành tựu phận sự của định trong bốn thiền. Do đó, định của sơ thiền trong giai đoạn đầu cũng chính là định của sơ thiền trong sát-na đạo; tương tự, định của tứ thiền trong giai đoạn đầu cũng chính là định của tứ thiền trong sát-na đạo. Đó là ý nghĩa.

‘‘ကိံ ပနာယံ မဂ္ဂဓမ္မာနံ ဒေသနာနုက္ကမော, ကေဝလံ ဝါစာယ ကမဝတ္တိနိဘာဝတော, ဥဒါဟု ကဉ္စိ ဝိသေသံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဝိစာရဏာယံ ကဉ္စိ ဝိသေသံ ဥပါဒါယာတိ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဣမေသူ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဘာဝနာနုဘာဝါ ဟိတဖလာယ သာတိသယံ တိက္ခဝိသဒဘာဝပ္ပတ္တိယာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတသမတ္ထတာယောဂေန သဗ္ဗသော ပဋိပက္ခဝိဓမနေန ယာထာဝတော ဓမ္မသဘာဝဗောဓနေန စ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဗဟုကာရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ – ‘‘အယံ ဟီ’’တိအာဒိ.

Khi xem xét câu hỏi: “Vậy thứ tự thuyết giảng các pháp của đạo này chỉ đơn thuần là do trình tự của lời nói, hay là dựa vào một lý do đặc biệt nào đó?”, để chỉ ra rằng nó dựa vào một lý do đặc biệt, ngài đã nói: “trong các pháp này” v.v... Ở đó, cần phải hiểu rằng chánh kiến có vai trò hỗ trợ rất lớn, nhờ vào năng lực của sự tu tập vì kết quả lợi ích, nhờ vào việc đạt đến trạng thái sắc bén và trong sáng vượt trội, nhờ vào việc sở hữu năng lực kỳ diệu và phi thường, nhờ vào việc phá tan hoàn toàn các pháp đối nghịch, và nhờ vào việc giác ngộ bản chất chân thật của các pháp. Do đó, ngài nói: “Quả vậy, pháp này...” v.v...

တဿာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ. ဗဟုကာရောတိ ဓမ္မသမ္ပဋိဝေဓေ ဗဟူပကာရော. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာဟိ ဝိဘာဝေတုံ, ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

(Từ) “Của nó” có nghĩa là của chánh kiến. (Từ) “Hỗ trợ lớn” có nghĩa là trợ giúp nhiều trong việc thông suốt các pháp. Bây giờ, để làm rõ ý nghĩa đó bằng các ví dụ, câu “Quả vậy, ví như...” v.v... đã được nói đến.

ဝစီဘေဒဿ ကာရကော ဝိတက္ကော သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဝစီဘေဒနိဝတ္တနပ္ပဝတ္တနာကာရာယ သမ္မာဝါစာယပိ ဥပကာရကော ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘သွာယံ…ပေ… သမ္မာဝါစာယပိ ဥပကာရကော’’တိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပော ဟိ သစ္စဝါစာယ ဝိရတိဝါစာယပိ ဝိသေသပစ္စယော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပတဒေကဋ္ဌကိလေသပ္ပဟာနတော.

Ngài nói rằng tầm, là yếu tố tạo ra các loại lời nói, cũng chính là pháp hỗ trợ cho chánh ngữ, vốn có chức năng ngăn chặn (lời nói) có tội và thúc đẩy (lời nói) vô tội, (qua câu) “chính pháp này... cũng hỗ trợ cho chánh ngữ.” Quả vậy, chánh tư duy là duyên đặc biệt cho lời nói chân thật và cả lời nói kiêng cữ, vì nó đoạn trừ tà tư duy và các phiền não có cùng nền tảng với tà tư duy.

သံဝိဒဟိတွာတိအာဒီသု သမ္မာ ဝိဒဟနံ ကမ္မန္တပ္ပယောဇနဉ္စ ဧကန္တာနဝဇ္ဇဝစီကာယကမ္မဝသေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဝိရတိဝါစာဝသေန သံဝိဒဟနံ ဝိရတိကမ္မန္တဿေဝ ပယောဇနဉ္စ နိဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ ဟိဿ သမ္မာဝါစာယ သမ္မာကမ္မန္တဿာပိ ဗဟုကာရတာ ဇောတိတာ သိယာ. ဝစီဘေဒနိယာမိကာ ဟိ ဝစီဒုစ္စရိတဝိရတိ ကာယိကကိရိယနိယာမိကာယ ကာယဒုစ္စရိတဝိရတိယာ ဥပကာရိကာ. တထာ ဟိ ဝိသံဝါဒနာဒိမိစ္ဆာဝါစတော အဝိရတော မိစ္ဆာကမ္မန္တတောပိ န ဝိရမတေဝ. ယထာဟ – ‘‘ဧကံ ဓမ္မံ အတီတဿ…ပေ… နတ္ထိ ပါပံ အကာရိယ’’န္တိ. တသ္မာ အဝိသံဝါဒနာဒိသမ္မာဝါစာယ ဌိတော သမ္မာကမ္မန္တမ္ပိ ပူရေတိယေဝါတိ ဝစီဒုစ္စရိတဝိရတိ ကာယဒုစ္စရိတဝိရတိယာ ဥပကာရိကာ.

Trong câu “sau khi sắp đặt” v.v..., cần phải hiểu rằng sự sắp đặt đúng đắn và mục đích của hành động được mong muốn thông qua lời nói và hành động của thân hoàn toàn vô tội. Do đó, sự sắp đặt thông qua lời nói kiêng cữ và mục đích của chính hành động kiêng cữ đã được chỉ ra. Bằng cách này, vai trò hỗ trợ lớn lao của nó đối với chánh ngữ và cả chánh nghiệp sẽ được làm sáng tỏ. Quả vậy, sự kiêng cữ khẩu ác hạnh, vốn điều chỉnh các loại lời nói, là pháp hỗ trợ cho sự kiêng cữ thân ác hạnh, vốn điều chỉnh các hành động của thân. Thật vậy, người không kiêng cữ tà ngữ như lừa dối v.v... thì cũng không kiêng cữ tà nghiệp. Như có câu nói: “Đối với người đã vi phạm một pháp... không có điều ác nào không thể làm.” Do đó, người an trú trong chánh ngữ như không lừa dối v.v... cũng hoàn thiện chánh nghiệp. Vì vậy, sự kiêng cữ khẩu ác hạnh là pháp hỗ trợ cho sự kiêng cữ thân ác hạnh.

ယသ္မာ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ နာမ ဒုဿီလျပ္ပဟာနပုဗ္ဗိကာ, တသ္မာ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာနန္တရံ သမ္မာအာဇီဝေါ ဒေသိတောတိ ဒဿေတုံ – ‘‘စတုဗ္ဗိဓံ ပနာ’’တိအာဒိ [Pg.266] ဝုတ္တံ. ဧတ္တာဝတာတိ ပရိသုဒ္ဓသီလာဇီဝိကာမတ္တေန. ဣဒံ ဝီရိယန္တိ စတုသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယံ.

Để chỉ ra rằng vì sự trong sạch của mạng sống được đi trước bởi việc từ bỏ ác giới, cho nên chánh mạng được thuyết giảng sau chánh ngữ và chánh nghiệp, câu “Và bốn loại...” v.v... đã được nói đến. (Cụm từ) “Chừng ấy” có nghĩa là chỉ bằng giới và mạng sống trong sạch. (Cụm từ) “Tinh tấn này” có nghĩa là sự tinh tấn của bốn chánh cần.

ဝီရိယာရမ္ဘောပိ သမ္မာသတိပရိဂ္ဂဟိတော ဧဝ နိဗ္ဗာနာဝဟော, န ကေဝလောတိ ဒဿေတုံ – ‘‘တတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သူပဋ္ဌိတာတိ ဗဟိဒ္ဓါဝိက္ခေပံ ပဟာယ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ ကာတဗ္ဗာ. သမာဓိဿ ဥပကာရဓမ္မာ နာမ ယထာဝုတ္တဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာဒယော. တပ္ပဋိပက္ခတော အနုပကာရဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဂတိယောတိ နိပ္ဖတ္တိယော. သမနွေသိတွာတိ သမ္မာ ပရိယေသိတွာ.

Để chỉ ra rằng: “Sự nỗ lực tinh tấn chỉ có thể dẫn đến niết-bàn khi được chánh niệm hỗ trợ một cách đúng đắn, chứ không phải chỉ riêng nó”, nên câu “tato” (kể từ đó) v.v… đã được nói đến. Sūpaṭṭhitā (được an lập tốt đẹp) có nghĩa là cần phải được an lập một cách tốt đẹp sau khi đã từ bỏ sự phân tán bên ngoài. Các pháp hỗ trợ cho định được gọi là sự làm cho trong sạch đối tượng đã được đề cập v.v… Cần phải hiểu các pháp không hỗ trợ là những pháp đối nghịch với các pháp ấy. Gatiyo (các sanh thú) là những sự thành tựu. Samanvesitvā (sau khi tìm cầu) là sau khi tìm cầu một cách đúng đắn.

၄၂၇. ယထာ ဣတ္ထီသု ကထာ ပဝတ္တာ အဓိတ္ထီတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ပဝတ္တာ အဇ္ဈတ္တံ. ‘‘ဧဝံ ပဝတ္တမာနာ မယံ ‘အတ္တာ’တိ ဂဟဏံ ဂမိဿာမာ’’တိ ဣမိနာ ဝိယ အဓိပ္ပာယေန အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တာ သတ္တသန္တတိပရိယာပန္နာ အဇ္ဈတ္တံ. တသ္မိံ အဇ္ဈတ္တရူပေ, အတ္တနော ကေသာဒိဝတ္ထုကေ ကသိဏရူပေတိ အတ္ထော. ပရိကမ္မဝသေန အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီတိ ပရိကမ္မကရဏဝသေန အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ, န အပ္ပနာဝသေန. န ဟိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တာရမ္မဏာ အပ္ပနာ အဇ္ဈတ္တဝိသယာ သမ္ဘဝတိ. တံ ပန အဇ္ဈတ္တံ ပရိကမ္မဝသေန လဒ္ဓံ ကသိဏနိမိတ္တံ အဝိသုဒ္ဓမေဝ ဟောတိ, န ဗဟိဒ္ဓါ ပရိကမ္မဝသေန လဒ္ဓံ ဝိယ ဝိသုဒ္ဓံ. တေနာဟ – ‘‘တံ ပနာ’’တိအာဒိ.

427. Giống như câu chuyện diễn ra liên quan đến các người nữ được gọi là adhitthī (về người nữ), tương tự như vậy, (câu chuyện) diễn ra liên quan đến tự thân là ajjhattaṃ (nội phần). Với chủ ý rằng: “Khi đang tiến hành như vậy, chúng ta sẽ đi đến sự chấp thủ ‘tự ngã’”, (câu chuyện) diễn ra liên quan đến, nhắm đến tự thân, được bao gồm trong dòng tương tục của chúng sanh là ajjhattaṃ (nội phần). Trong sắc nội phần ấy, có nghĩa là trong sắc biến xứ có đối tượng là tóc v.v… của chính mình. Ajjhattaṃ rūpasaññī (người có tưởng về sắc nội phần) do vì parikamma (sự chuẩn bị) có nghĩa là người có tưởng về sắc nội phần do vì thực hiện sự chuẩn bị, chứ không phải do vì appanā (sự an chỉ). Quả vậy, sự an chỉ có đối tượng là quang tướng không thể có đối tượng nội phần. Hơn nữa, biến xứ tướng ấy được thành tựu do vì sự chuẩn bị nội phần chỉ là không trong sạch, không trong sạch giống như (biến xứ tướng) được thành tựu do vì sự chuẩn bị ngoại phần. Do đó, ngài đã nói: “taṃ pana” (hơn nữa, điều ấy) v.v…

ယဿေဝံ ပရိကမ္မံ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပန္နန္တိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အဇ္ဈတ္တံ ပရိကမ္မံ ဇာတံ. နိမိတ္တံ ပန ဗဟိဒ္ဓါတိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ သသန္တတိပရိယာပန္နံ န ဟောတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ. ပရိတ္တာနီတိ ယထာလဒ္ဓါနိ သုပ္ပသရာဝမတ္တာနိ. တေနာဟ – ‘‘အဝဍ္ဎိတာနီ’’တိ. ပရိတ္တဝသေနေဝါတိ ဝဏ္ဏဝသေန အာဘောဂေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ပရိတ္တဝသေနေဝ ဣဒံ အဘိဘာယတနံ ဝုတ္တံ ပရိတ္တတာ ဟေတ္ထ အဘိဘဝနဿ ကာရဏံ. ဝဏ္ဏာဘောဂေ သတိပိ အသတိပိ အဘိဘဝတီတိ အဘိဘု, ပရိကမ္မံ, ဉာဏံ ဝါ. အဘိဘု အာယတနံ ဧတဿာတိ အဘိဘာယတနံ, ဈာနံ. အဘိဘဝိတဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏသင်္ခါတံ အာယတနံ ဧတဿာတိ အဘိဘာယတနံ. အထ ဝါ အာရမ္မဏာဘိဘဝနတော အဘိဘု စ တံ အာယတနဉ္စ ယောဂိနော သုခဝိသေသာနံ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော မနာယတနဓမ္မာယတနဘာဝတော စာတိ သသမ္ပယုတ္တဇ္ဈာနံ အဘိဘာယတနံ. အဘိဘာယတနဘာဝနာ နာမ တိက္ခပညဿေဝ သမ္ဘဝတိ, န ဣတရဿာတိ အာဟ – ‘‘ဉာဏုတ္တရိကော ပုဂ္ဂလော’’တိ. အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ အဘိဘဝနံ [Pg.267] သမာပဇ္ဇနဉ္စ ဥပစာရဇ္ဈာနာဓိဂမနသမနန္တရမေဝ အပ္ပနာဈာနုပ္ပာဒနန္တိ အာဟ – ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ. သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနာတိ စ အပ္ပနာပရိဝါသာဘာဝဿ လက္ခဏဝစနမေတံ. ယော ခိပ္ပာဘိညောတိ ဝုစ္စတိ, တတောပိ ဉာဏုတ္တရဿေဝ အဘိဘာယတနဘာဝနာ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ နိမိတ္တေ. အပ္ပနံ ပါပေတီတိ ဘာဝနာအပ္ပနံ နေတိ.

Yassevaṃ parikammaṃ ajjhattaṃ uppannaṃ (sự chuẩn bị đã sanh khởi nội phần như vậy cho người nào) có nghĩa là sự chuẩn bị nội phần đã sanh khởi cho người nào theo cách đã được nói đến như vậy. Nimittaṃ pana bahiddhā (còn tướng thì ở ngoại phần) có nghĩa là quang tướng không được bao gồm trong dòng tương tục của chính mình nên là ngoại phần. Parittāni (nhỏ hẹp) là những gì đã được thành tựu, chỉ bằng cái đĩa đựng súp. Do đó, ngài đã nói: “avaḍḍhitāni” (không được khuếch đại). Parittavaseneva (chỉ do vì nhỏ hẹp) có nghĩa là mặc dù có sự chú ý về phương diện màu sắc, thắng xứ này được nói đến chỉ do vì nhỏ hẹp, ở đây sự nhỏ hẹp là nguyên nhân của sự chế ngự. Abhibhu (sự chế ngự) là chế ngự mặc dù có hay không có sự chú ý về màu sắc, là sự chuẩn bị, hoặc là trí tuệ. Abhibhāyatanaṃ (thắng xứ) là xứ của sự chế ngự này, là thiền. Hoặc abhibhāyatanaṃ (thắng xứ) là xứ được gọi là đối tượng cần phải được chế ngự này. Hoặc là, do vì sự chế ngự đối tượng nên là abhibhu (sự chế ngự), và là āyatana (xứ) ấy, và do vì là nền tảng cho các sự an lạc đặc biệt của hành giả, và do vì là trạng thái của ý xứ và pháp xứ, nên thiền tương ưng là abhibhāyatanaṃ (thắng xứ). Sự tu tiến thắng xứ chỉ có thể có đối với người có trí tuệ sắc bén, không phải đối với người khác, nên ngài đã nói: “ñāṇuttariko puggalo” (người có trí tuệ siêu việt). Abhibhavitvā samāpajjati (sau khi chế ngự, nhập vào) có nghĩa là ở đây sự chế ngự và sự nhập vào là sự phát sanh thiền an chỉ ngay sau khi chứng đạt cận định, nên ngài đã nói: “saha nimittuppādeneva ettha appanaṃ pāpeti” (ở đây, đạt đến sự an chỉ cùng với sự sanh khởi của tướng). Và saha nimittuppādena (cùng với sự sanh khởi của tướng) là lời nói biểu thị cho sự không có sự chuẩn bị cho an chỉ này. Sự tu tiến thắng xứ chỉ dành cho người có trí tuệ siêu việt hơn cả người được gọi là khippābhiñño (người có thắng trí nhanh chóng). Ettha (ở đây) là trong tướng này. Appanaṃ pāpeti (đạt đến sự an chỉ) là dẫn đến sự an chỉ của sự tu tiến.

ဧတ္ထ စ ကေစိ ‘‘ဥပ္ပန္နေ ဥပစာရဇ္ဈာနေ တံ အာရဗ္ဘ ယေ ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဒွေ တယော ဇဝနဝါရာ ပဝတ္တန္တိ, တေ ဥပစာရဇ္ဈာနပက္ခိကာ ဧဝ, တဒနန္တရံ ဘဝင်္ဂပရိဝါသေန ဥပစာရသေဝနာယ စ ဝိနာ အပ္ပနာ ဟောတိ, သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ. န ဟိ ပါရိဝါသိကပရိကမ္မေန အပ္ပနာဝါရော ဣစ္ဆိတော, နာပိ မဟဂ္ဂတပ္ပမာဏဇ္ဈာနေသု ဝိယ ဥပစာရဇ္ဈာနေ ဧကန္တတော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တသ္မာ ဥပစာရဇ္ဈာနာဓိဂမတော ပရံ ကတိပယဘဝင်္ဂစိတ္တာဝသာနေ အပ္ပနံ ပါပုဏန္တော ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ ဝုတ္တော. သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနာတိ စ အဓိပ္ပာယိကမိဒံ ဝစနံ, န နီတတ္ထံ, တတ္ထ အဓိပ္ပာယော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. န အန္တောသမာပတ္တိယံ တဒါ တထာရူပဿ အာဘောဂဿ အသမ္ဘဝတော. သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ အာဘောဂေါ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာဝသေန ဈာနက္ခဏေ ပဝတ္တံ အဘိဘဝနာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဣမိနာဿ ပုဗ္ဗာဘောဂေါ ကထိတော’’တိ ဝုတ္တံ. အန္တောသမာပတ္တိယံ တဒါ တထာ အာဘောဂါဘာဝေ ကသ္မာ ဈာနသညာယပီတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘အဘိဘဝသညာ ဟိဿ အန္တောသမာပတ္တိယမ္ပိ အတ္ထီ’’တိ.

Và ở đây, một số vị nói rằng: “Khi cận định đã sanh khởi, lấy đó làm đối tượng, hai hoặc ba lộ trình tốc hành diễn tiến với sự tính toán thấp nhất, chúng chỉ thuộc về phe của cận định, sau đó sự an chỉ xảy ra mà không có sự chuẩn bị của hữu phần và sự thực hành cận định, (hành giả) đạt đến sự an chỉ cùng với sự sanh khởi của tướng”, đó chỉ là quan điểm của họ. Quả vậy, lộ trình an chỉ không được mong muốn với sự chuẩn bị có tính cách chuẩn bị, và sự quán xét một cách chắc chắn trong cận định cũng không nên được mong muốn giống như trong các thiền đáo đại và vô lượng. Do đó, người đạt đến sự an chỉ vào lúc kết thúc của một vài tâm hữu phần sau khi đã chứng đạt cận định được nói là: “đạt đến sự an chỉ cùng với sự sanh khởi của tướng”. Và “saha nimittuppādena” (cùng với sự sanh khởi của tướng) là lời nói có chủ ý này, không phải là nghĩa xác định, ở đó chủ ý cần được hiểu theo cách đã được nói đến. Không phải trong lúc nhập định, do vì không thể có sự chú ý như vậy vào lúc đó. Cần phải thấy rằng sự chú ý của người đã xuất khỏi định diễn tiến bằng cách nắm bắt cách thức chế ngự đã diễn tiến trong sát-na thiền do vì sự tu tiến trong giai đoạn đầu. Còn trong Chú giải Vi Diệu Pháp, đã được nói rằng: “bằng điều này, sự chú ý ban đầu của vị ấy đã được nói đến”. Nếu không có sự chú ý như vậy trong lúc nhập định vào lúc đó, tại sao lại được nói là “jhānasaññāya” (với tưởng của thiền)? Ngài đã nói: “abhibhavasaññā hissa antosamāpattiyampi atthi” (quả vậy, tưởng về sự chế ngự của vị ấy cũng có trong lúc nhập định).

ဝဍ္ဎိတပ္ပမာဏာနီတိ ဝိပုလပ္ပမာဏာနီတိ အတ္ထော, န ဧကင်္ဂုလဒွင်္ဂုလာဒိဝဍ္ဎိံ ပါပိတာနိ တထာ ဝဍ္ဎနဿေဝေတ္ထ အသမ္ဘဝတော. တေနာဟ – ‘‘မဟန္တာနီ’’တိ. ဘတ္တဝဍ္ဎိတကန္တိ ဘုဉ္ဇနဘာဇနေ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိန္နံ ဘတ္တံ, ဧကာသနေ ပုရိသေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဘတ္တတော ဥပဍ္ဎဘတ္တန္တိ အတ္ထော.

Vaḍḍhitappamāṇāni (có kích thước được khuếch đại) có nghĩa là có kích thước rộng lớn, không phải là đã được làm cho tăng trưởng một ngón tay, hai ngón tay v.v…, do vì sự tăng trưởng như vậy không thể có ở đây. Do đó, ngài đã nói: “mahantāni” (to lớn). Bhattavaḍḍhitakaṃ (phần cơm được dọn thêm) là phần cơm đã được dọn thêm và được cho trong vật dụng để ăn, có nghĩa là một nửa phần cơm so với phần cơm mà một người đàn ông nên ăn trong một lần ngồi.

ရူပေ သညာ ရူပသညာ, သာ အဿ အတ္ထီတိ ရူပသညီ, န ရူပသညီ အရူပသညီ. သညာသီသေန ဈာနံ ဝဒတိ. ရူပသညာယ အနုပ္ပာဒနမေဝေတ္ထ အလာဘိတာ. ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပန္နန္တိ ဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဥပ္ပန္နံ. ဧတ္ထ စ –

Tưởng ở trong sắc là rūpasaññā (sắc tưởng), người có tưởng ấy là rūpasaññī (người có sắc tưởng), người không có sắc tưởng là arūpasaññī (người không có sắc tưởng). Ngài nói về thiền với tưởng là chính. Sự không thành tựu ở đây chính là sự không phát sanh của sắc tưởng. Bahiddhāva uppannaṃ (đã sanh khởi ở ngoại phần) là đã sanh khởi ngay trong đối tượng ngoại phần. Và ở đây –

‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ. အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ[Pg.268]. အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ. အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၈, ၃၅၈; အ. နိ. ၈.၆၅; ၁၀.၂၉) –

“‘Vị ấy nội có tưởng về sắc, thấy các sắc ở ngoài, ít, đẹp và xấu. Vị ấy nội có tưởng về sắc, thấy các sắc ở ngoài, vô lượng, đẹp và xấu. Vị ấy nội không có tưởng về sắc, thấy các sắc ở ngoài, ít, đẹp và xấu. Vị ấy nội không có tưởng về sắc, thấy các sắc ở ngoài, vô lượng, đẹp và xấu.’” (dī. ni. 3.338, 358; a. ni. 8.65; 10.29) –

ဧဝမိဓ စတ္တာရိ အဘိဘာယတနာနိ အာဂတာနိ. အဘိဓမ္မေ (ဓ. သ. ၂၄၄-၂၄၅) ပန ‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ, အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ ဧဝမာဂတာနိ. တတ္ထ စ ကာရဏံ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တမေဝ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌသာလိနိယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၂၀၄) –

Như vậy, ở đây bốn thắng xứ đã được đề cập đến. Còn trong tạng Vi Diệu Pháp (dha. sa. 244-245) thì đã được đề cập đến như vầy: “vị ấy nội không có tưởng về sắc, thấy các sắc ở ngoài, ít, đẹp và xấu; vô lượng, đẹp và xấu.” Và nguyên nhân về điều ấy đã được nói đến trong sớ giải Vi Diệu Pháp. Thật vậy, trong bộ Aṭṭhasālinī (dha. sa. aṭṭha. 204) đã nói rằng –

‘‘ကသ္မာ ပန ယထာ သုတ္တန္တေ ‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနီ’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ အဝတွာ ဣဓ စတူသုပိ အဘိဘာယတနေသု အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညိတာဝ ဝုတ္တာတိ. အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတော. တတ္ထ ဝါ ဟိ ဣဓ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနေဝ အဘိဘဝိတဗ္ဗာနိ, တသ္မာ တာနိ နိယမတော ဝတ္တဗ္ဗာနီ’’တိ.

“Nhưng tại sao, không nói giống như trong Kinh Tạng là ‘vị ấy nội có tưởng về sắc, thấy các sắc ở ngoài, ít’ v.v..., mà ở đây trong cả bốn thắng xứ chỉ nói đến trạng thái nội không có tưởng về sắc? Do các sắc ở nội phần không phải là đối tượng cần được khắc phục. Bởi vì, hoặc ở đó hoặc ở đây, chỉ có các sắc ở ngoại phần mới là đối tượng cần được khắc phục, cho nên, chúng nhất định phải được nói đến.”

တတြာပိ ဣဓပိ ဝုတ္တာနိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီတိ ဣဒံ ပန သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသမတ္တမေဝါ’’တိ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ဣဓ ဝဏ္ဏာဘောဂရဟိတာနိ သဟိတာနိ စ သဗ္ဗာနိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ အဘိဘုယျာတိ. ပရိယာယကထာ ဟိ သုတ္တန္တဒေသနာတိ. အဘိဓမ္မေ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝဏ္ဏာဘောဂရဟိတာနိ ဝိသုံ ဝုတ္တာနိ, တထာ သဟိတာနိ. အတ္ထိ ဟိ ဥဘယတ္ထ အဘိဘဝနဝိသေသောတိ. တထာ ဣဓ ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝိမောက္ခာနမ္ပိ အဘိဘဝနပရိယာယော အတ္ထီတိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’’တိအာဒိနာ ပဌမဒုတိယအဘိဘာယတနေသု ပဌမဝိမောက္ခော, တတိယစတုတ္ထအဘိဘာယတနေသု ဒုတိယဝိမောက္ခော, ဝဏ္ဏာဘိဘာယတနေသု တတိယဝိမောက္ခော စ အဘိဘဝနပတ္တိတော သင်္ဂဟိတော. အဘိဓမ္မေ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝိမောက္ခာဘိဘာယတနာနိ အသင်္ကရတော ဒေသေတုံ ဝိမောက္ခေ ဝဇ္ဇေတွာ အဘိဘာယတနာနိ ကထိတာနိ. သဗ္ဗာနိ စ ဝိမောက္ခကိစ္စာနိ ဈာနာနိ ဝိမောက္ခဒေသနာယံ ဝုတ္တာနိ. တဒေတံ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’’တိ အာဂတဿ အဘိဘာယတနဒွယဿ အဘိဓမ္မေ အဘိဘာယတနေသု အဝစနတော ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီနဉ္စ သဗ္ဗဝိမောက္ခကိစ္စသာဓာရဏဝစနဘာဝတော ဝဝတ္ထာနံ ကတန္တိ ဝိညာယတိ.

Cả ở đó lẫn ở đây, điều được nói là “nội có tưởng về sắc” và “nội không có tưởng về sắc” này chỉ là vẻ mỹ diệu trong cách thuyết giảng của bậc Đạo Sư mà thôi. Ý nghĩa ở đây là thế này – ở đây, tất cả các sắc đẹp và xấu có giới hạn, cả những sắc không có sự chú ý đến màu sắc và có sự chú ý đến màu sắc, đều được khắc phục. Bởi vì, sự thuyết giảng trong Kinh Tạng là lời nói có ý nghĩa ẩn dụ. Còn trong Vi Diệu Pháp, do là lời thuyết giảng không có ý nghĩa ẩn dụ, nên các sắc không có sự chú ý đến màu sắc được nói riêng, và các sắc có sự chú ý đến màu sắc cũng vậy. Bởi vì, ở cả hai nơi đều có sự khác biệt trong việc khắc phục. Tương tự, ở đây do là lời thuyết giảng có ý nghĩa ẩn dụ nên cũng có phương pháp khắc phục của các giải thoát. Do đó, qua câu “nội có tưởng về sắc” v.v..., trong thắng xứ thứ nhất và thứ hai, giải thoát thứ nhất được bao gồm; trong thắng xứ thứ ba và thứ tư, giải thoát thứ hai; và trong các thắng xứ về màu sắc, giải thoát thứ ba được bao gồm do đã đạt đến sự khắc phục. Còn trong Vi Diệu Pháp, do là lời thuyết giảng không có ý nghĩa ẩn dụ, để thuyết giảng về các giải thoát và các thắng xứ một cách không lẫn lộn, các thắng xứ đã được nói đến sau khi đã loại trừ các giải thoát. Và tất cả các thiền có phận sự của giải thoát đã được nói đến trong phần thuyết giảng về các giải thoát. Do đó, được hiểu rằng sự phân định này được thực hiện là do hai thắng xứ được đề cập là “nội có tưởng về sắc” không được nói đến trong các thắng xứ của Vi Diệu Pháp, và do các câu như “người có sắc thấy các sắc” là lời nói chung cho phận sự của tất cả các giải thoát.

အဇ္ဈတ္တရူပါနံ [Pg.269] အနဘိဘဝနီယတောတိ ဣဒံ အဘိဓမ္မေ ကတ္ထစိပိ ‘‘အဇ္ဈတ္တရူပါနိ ပဿတီ’’တိ အဝတွာ သဗ္ဗတ္ထ ယံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ, တဿ ကာရဏဝစနံ. တေန ယံ အညဟေတုကံ သုတ္တန္တေ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ ဝစနံ, တံ တေန ဟေတုနာ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဒေသနာဝိလာသဟေတုကံ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညိတာယ ဧဝ အဘိဓမ္မေ ဝစနံ, န တဿ အညံ ကာရဏံ မဂ္ဂိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတာ စ တေသံ ဗဟိဒ္ဓါရူပါနံ ဝိယ အဝိဘူတတ္တာ. ဒေသနာဝိလာသော စ ယထာဝုတ္တဝဝတ္ထာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေန ဝိဇ္ဇမာနပရိယာယကထနဘာဝတော. ဒေသနာဝိလာသော ဟိ နာမ ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဝိဇ္ဇမာနဿ စ ပရိယာယဿ ဝိဘာဝနံ, န ယဿ ကဿစိ, တသ္မာ ‘‘ဣဓ ပရိယာယဒေသနတ္တာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝဝတ္ထာနံ ဒေသနာဝိလာသနိဗန္ဓနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Câu “Do các sắc ở nội phần không phải là đối tượng cần được khắc phục” là lời giải thích nguyên nhân cho việc trong Vi Diệu Pháp không có nơi nào nói rằng “thấy các sắc ở nội phần” mà ở tất cả mọi nơi đều nói rằng – “thấy các sắc ở ngoại phần.” Do đó, câu nói “thấy các sắc ở ngoại phần” trong Kinh Tạng, vốn có nguyên nhân khác, được nói ra vì nguyên nhân ấy. Còn câu nói trong Vi Diệu Pháp chỉ về trạng thái nội không có tưởng về sắc, vốn do vẻ mỹ diệu trong cách thuyết giảng, điều ấy cho thấy rằng không nên tìm kiếm nguyên nhân nào khác cho nó. Và việc các sắc ở nội phần không phải là đối tượng cần được khắc phục là do chúng không được hiện rõ giống như các sắc ở ngoại phần. Và vẻ mỹ diệu trong cách thuyết giảng nên được hiểu theo cách phân định đã nói, do đó là cách trình bày một ý nghĩa ẩn dụ hiện có tùy theo căn cơ của chúng sanh cần được tế độ. Bởi vì, vẻ mỹ diệu trong cách thuyết giảng chính là sự giải thích về một ý nghĩa ẩn dụ hiện có, phù hợp với căn cơ của chúng sanh cần được tế độ, chứ không phải là bất cứ điều gì. Cho nên, cần phải thấy rằng sự phân định theo cách đã được nói qua câu “ở đây do là lời thuyết giảng có ý nghĩa ẩn dụ” v.v... là dựa vào vẻ mỹ diệu trong cách thuyết giảng.

သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီတိ ဧတေနေဝ သိဒ္ဓတ္တာ န နီလာဒိအဘိဘာယတနာနိ ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ စေ? န နီလာဒီသု ကတာဓိကာရာနံ နီလာဒိဘာဝဿေဝ အဘိဘဝနကာရဏတ္တာ. န ဟိ တေသံ ပရိသုဒ္ဓါပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏာနံ ပရိတ္တတာ အပ္ပမာဏတာ ဝါ အဘိဘဝနကာရဏံ, အထ ခေါ နီလာဒိဘာဝေါ ဧဝါတိ. ဧတေသု စ ပရိတ္တာဒိကသိဏရူပေသု ယံယံစရိတဿ ဣမာနိ အဘိဘာယတနာနိ ဣဇ္ဈန္တိ, တံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဣမေသု ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Nếu nói rằng: “Do đã được thành tựu chỉ bằng câu ‘đẹp và xấu’ này, nên các thắng xứ về màu xanh v.v... không cần phải được nói đến?” Không phải vậy, bởi vì đối với những vị đã có sự thực hành thuần thục về màu xanh v.v..., chính bản chất của màu xanh v.v... là nguyên nhân của sự khắc phục. Bởi vì, đối với các vị ấy, không phải sự giới hạn hay vô lượng của các màu sắc trong sạch và không trong sạch là nguyên nhân của sự khắc phục, mà chính là bản chất của màu xanh v.v... Và để chỉ ra rằng các thắng xứ này thành tựu đối với người có tánh hạnh nào trong các sắc biến xứ có giới hạn v.v... này, nên đã nói rằng – “còn trong những điều này” v.v...

သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေနာတိ နီလဝဏ္ဏနီလနိဒဿနနီလနိဘာသာနံ သာဓာရဏဝသေန. ဝဏ္ဏဝသေနာတိ သဘာဝဝဏ္ဏဝသေန. နိဒဿနဝသေနာတိ ပဿိတဗ္ဗတာဝသေန, စက္ခုဝိညာဏဝီထိယာ ဂဟေတဗ္ဗတာဝသေန. ဩဘာသဝသေနာတိ သပ္ပဘာသတာယ အဝဘာသနဝသေန. ဝဏ္ဏဓာတုယာ ဝါတိ အဉ္ဇနရဇတဝတ္ထာဒိဝဏ္ဏဓာတုယာ. လောကိယာနေဝ ရူပါဝစရဇ္ဈာနဘာဝတော.

Theo cách bao gồm tất cả, nghĩa là theo cách chung cho màu xanh, tướng xanh, và ánh xanh. Theo cách của màu sắc, nghĩa là theo cách của màu sắc tự nhiên. Theo cách của tướng, nghĩa là theo cách có thể được thấy, theo cách có thể được nắm bắt bởi lộ trình nhãn thức. Theo cách của ánh sáng, nghĩa là theo cách chiếu sáng với sự rực rỡ của nó. Hoặc của sắc giới, nghĩa là của sắc giới của các vật như thuốc vẽ mắt, bạc, v.v... Chỉ là hiệp thế, do là các thiền sắc giới.

၄၃၅. ရူပီတိ ဧတ္ထ ယေနာယံ သသန္တတိပရိယာပန္နေန ရူပေန သမန္နာဂတော, တံ ယဿ ဈာနဿ ဟေတုဘာဝေန ဝိသိဋ္ဌရူပံ ဟောတိ. ယေန ဝိသိဋ္ဌေန ရူပီတိ ဝုစ္စေယျ, တဒေဝ သသန္တတိပရိယာပန္နရူပနိမိတ္တံ ဈာနံ. ဣဓ ပန ပရမတ္ထတော ရူပိဘာဝသာဓကန္တိ အာဟ – ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ကေသာဒီသူ’’တိအာဒိ. ရူပဇ္ဈာနံ ရူပန္တိ ဥတ္တရပဒလောပေန ဝုတ္တံ – ‘‘ရူပူပပတ္တိယာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၆၀-၁၆၁, ၁၈၅-၁၉၀ အာဒယော, ၂၄၄-၂၄၅ အာဒယော; ဝိဘ. ၆၂၅) ဝိယ.

435. Ở đây, trong câu “người có sắc,” sắc mà người này được phú bẩm, bao gồm trong dòng tương tục của chính mình, là sắc đặc biệt làm nhân cho một thiền nào đó. Sắc đặc biệt nào mà do đó người ấy được gọi là “người có sắc,” chính sắc ấy là thiền có tướng là sắc được bao gồm trong dòng tương tục của chính mình. Nhưng ở đây, để chỉ ra điều xác lập trạng thái “người có sắc” theo nghĩa chân đế, ngài đã nói – “ở nội phần, trong tóc v.v...” Thiền sắc giới được nói là “sắc” do sự lược bỏ từ cuối, giống như trong các câu “để tái sanh vào cõi sắc” v.v... (dha. sa. 160-161, 185-190 v.v..., 244-245 v.v...; vibha. 625).

သုဘန္တွေဝ [Pg.270] အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ အယံ တတိယဝိမောက္ခော. ဣဓ သုပရိသုဒ္ဓနီလာဒိဝဏ္ဏကသိဏဇ္ဈာနဝသေန ဝုတ္တောတိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယံ တဿ ဗြဟ္မဝိဟာရဇ္ဈာနဝသေန အာဂတဘာဝံ ဒဿေတုံ – ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဣဓ ပန ဥပရိပါဠိယံယေဝ ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ အာဂတတ္တာ တံ နယံ ပဋိက္ခိပိတွာ ပရိသုဒ္ဓနီလာဒိဝဏ္ဏကသိဏဝသေနေဝ သုဘဝိမောက္ခော အနုညာတော.

‘Chỉ hướng tâm đến tịnh’, đây là giải thoát thứ ba. Ở đây, sau khi đã chỉ ra rằng điều này được nói theo phương diện thiền kasina sắc màu xanh v.v... hoàn toàn trong sạch, bây giờ để chỉ ra rằng điều ấy đã được đề cập trong kinh Vô Ngại Giải Đạo theo phương diện thiền Phạm trú, đoạn bắt đầu bằng ‘Còn trong Vô Ngại Giải Đạo...’ đã được khởi đầu. Tuy nhiên, ở đây, vì các Phạm trú đã được đề cập ngay trong đoạn kinh văn ở trên, nên sau khi bác bỏ phương pháp ấy, tịnh giải thoát được chấp thuận chỉ theo phương diện kasina sắc màu xanh v.v... trong sạch.

၄၄၃. ပရိကမ္မပထဝိယာပီတိ အကတာယ ဝါ ကတာယ ဝါ ဒဠှမဏ္ဍလာဒိသင်္ခါတပရိကမ္မပထဝိယာပိ. ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တာဒီနံ ပထဝီကသိဏန္တိ နာမံ နိဿိတေ နိဿယဝေါဟာရဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ယထာ ‘‘မဉ္စာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တီ’’တိ.

443. ‘Cũng ở trên đất biến tác’ nghĩa là cũng ở trên đất biến tác được gọi là vòng tròn chắc chắn v.v..., dù đã được làm hay chưa được làm. Nên hiểu rằng tên gọi ‘kasina đất’ cho các tướng như thủ tướng v.v... được nói theo cách dùng từ chỉ nơi nương tựa cho vật được nương tựa, giống như câu ‘những cái giường đang la hét’.

သီလာနီတိ ပါတိမောက္ခသံဝရာဒီနိ စတ္တာရိ သီလာနိ. သောဓေတွာတိ အနာပဇ္ဇနေန အာပန္နဝုဋ္ဌာပနေန ကိလေသေဟိ အပ္ပဋိပီဠနေန စ ဝိသောဓေတွာ. တိဝိဓဉှိ သီလဿ ဝိသောဓနံ နာမ – အနာပဇ္ဇနံ အာပန္နဝုဋ္ဌာပနံ ကိလေသေဟိ စ အပ္ပဋိပီဠနန္တိ. ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနံ ပရိဗုန္ဓေတိ ဥပရောဓေတိ ပဝတ္တိတုံ န ဒေတီတိ ပလိဗောဓော ရကာရဿ လကာရံ ကတွာ, ပရိဗန္ဓောတိ အတ္ထော. ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာတိ သမာပန္နေန သင်္ဂါဟဏေန ဝါ ဥပရုန္ဓိတွာ, အပလိဗောဓံ ကတွာတိ အတ္ထော. ကလျာဏမိတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာတိ –

‘Các giới’ là bốn loại giới bắt đầu với giới thu thúc trong Biệt biệt giải thoát. ‘Sau khi thanh lọc’ nghĩa là sau khi làm cho trong sạch bằng cách không vi phạm, bằng cách phục hồi khi đã vi phạm, và bằng cách không bị phiền não áp bức. Thật vậy, sự thanh lọc giới có ba loại: không vi phạm, phục hồi khi đã vi phạm, và không bị phiền não áp bức. Chướng ngại (palibodha) là cái trói buộc, cản trở, không cho sự tu tập đề mục thiền định được tiến hành; chữ ‘ra’ được đổi thành ‘la’, có nghĩa là sự trói buộc (paribandha). ‘Sau khi cắt đứt’ có nghĩa là sau khi ngăn chặn bằng cách thâu nhiếp khi đã nhập định, hoặc có nghĩa là làm cho không còn chướng ngại. ‘Sau khi đến gần thiện hữu tri thức’ –

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော, ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော;

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ, နော စဋ္ဌာနေ နိယောဇကော’’တိ. (အ. နိ. ၇.၃၇) –

‘Đáng mến, đáng kính, đáng tu tập theo, là người khuyên dạy và kham nhẫn lời nói; là người nói lên lời nói sâu sắc, và không dẫn dắt vào điều không phải chỗ.’ (a. ni. 7.37) –

ဧဝမာဒိဂုဏသမန္နာဂတံ ဧကန္တဟိတေသိံ ဝုဒ္ဓိပက္ခေ ဌိတံ ကလျာဏမိတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ.

sau khi đến gần vị thiện hữu tri thức sở hữu những phẩm chất như vậy v.v..., người hoàn toàn mong cầu lợi ích, người đứng về phía sự tiến bộ.

အနနုရူပံ ဝိဟာရန္တိ အဋ္ဌာရသန္နံ ဒေါသာနံ အညတရေန သမန္နာဂတံ. ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌကထာသု –

‘Trú xứ không thích hợp’ là trú xứ có một trong mười tám lỗi. Điều này đã được nói trong các Chú giải –

‘‘မဟာဝါသံ နဝါဝါသံ, ဇရာဝါသဉ္စ ပန္ထနိံ;

သောဏ္ဍိံ ပဏ္ဏဉ္စ ပုပ္ဖဉ္စ, ဖလံ ပတ္ထိတမေဝ စ.

‘Trú xứ lớn, trú xứ mới, và trú xứ cũ kỹ, trú xứ gần đường đi; nơi có hồ nước, và nơi có rau, và nơi có hoa, nơi có trái cây, và nơi được nhiều người mong muốn.

‘‘နဂရံ ဒါရုနာ ခေတ္တံ, ဝိသဘာဂေန ပဋ္ဋနံ;

ပစ္စန္တသီမာ သပ္ပာယံ, ယတ္ထ မိတ္တော န လဗ္ဘတိ.

‘Nơi gần thành phố, nơi có gỗ, nơi có ruộng, nơi có người không hòa hợp, nơi gần bến cảng; nơi biên địa, nơi thích hợp, nơi không tìm được bạn hữu.

‘‘အဋ္ဌာရသေတာနိ ဌာနာနိ, ဣတိ ဝိညာယ ပဏ္ဍိတော;

အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ, မဂ္ဂံ သပ္ပဋိဘယံ ယထာ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၅၂);

‘Mười tám trú xứ này, bậc trí sau khi biết như vậy, nên tránh xa, như (tránh) con đường nguy hiểm.’ (visuddhi. 1.52);

အနုရူပေတိ [Pg.271] ဂေါစရဂါမတော နာတိဒူရနစ္စာသန္နတာဒီဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘Ở nơi thích hợp’ nghĩa là ở nơi sở hữu năm chi phần, bắt đầu với việc không quá xa không quá gần làng khất thực. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói –

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သေနာသနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သေနာသနံ နာတိဒူရံ ဟောတိ နစ္စာသန္နံ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နံ ဒိဝါ အပ္ပာကိဏ္ဏံ ရတ္တိံ အပ္ပသဒ္ဒံ အပ္ပနိဂ္ဃောသံ အပ္ပဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿံ. တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ဝိဟရန္တဿ အပ္ပကသိရေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ. တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ထေရာ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ ဗဟုဿုတာ အာဂတာဂမာ ဓမ္မဓရာ ဝိနယဓရာ မာတိကာဓရာ. တေ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆတိ ပရိပဉှတိ ‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ကထံ ဣမဿ ကော အတ္ထော’တိ. တဿ တေ အာယသ္မန္တော အဝိဝဋဉ္စေဝ ဝိဝရန္တိ, အနုတ္တာနီကတဉ္စ ဥတ္တာနိံ ကရောန္တိ, အနေကဝိဟိတေသု စ ကင်္ခါဌာနိယေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခံ ပဋိဝိနောဒေန္တိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သေနာသနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၁၁).

‘Và này các Tỳ khưu, thế nào là trú xứ sở hữu năm chi phần? Này các Tỳ khưu, ở đây, trú xứ không quá xa, không quá gần, thuận tiện cho việc đi lại; ban ngày không ồn ào, ban đêm ít tiếng động, ít tiếng huyên náo; ít sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng, và các loài bò sát. Hơn nữa, khi sống trong trú xứ ấy, các vật dụng là y, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh cho người bệnh khởi lên không mấy khó khăn. Hơn nữa, trong trú xứ ấy có các vị Tỳ khưu trưởng lão trú ngụ, là những vị đa văn, thông thuộc truyền thống, hộ trì Chánh pháp, hộ trì Luật, hộ trì các cương yếu. Vị ấy thỉnh thoảng đến gần các vị ấy để hỏi, để chất vấn: ‘Thưa ngài, điều này là thế nào, điều này có nghĩa là gì?’ Các vị tôn giả ấy mở ra điều chưa được mở, làm cho sáng tỏ điều chưa được làm cho sáng tỏ, và xua tan sự nghi ngờ trong nhiều pháp đáng nghi ngờ. Này các Tỳ khưu, như vậy là trú xứ sở hữu năm chi phần.’ (a. ni. 10.11).

ဧတ္ထ စ နာတိဒူရံ နစ္စာသန္နံ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နန္တိ ဧကံ အင်္ဂံ, ဒိဝါ အပ္ပာကိဏ္ဏံ ရတ္တိံ အပ္ပသဒ္ဒံ အပ္ပနိဂ္ဃောသန္တိ ဧကံ, အပ္ပဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿန္တိ ဧကံ, တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ဝိဟရန္တဿ…ပေ… ပရိက္ခာရာတိ ဧကံ, တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ထေရာ…ပေ… ကင်္ခံ ပဋိဝိနောဒေန္တီတိ ဧကန္တိ ဧဝံ ပဉ္စင်္ဂါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

Và ở đây, ‘không quá xa, không quá gần, thuận tiện cho việc đi lại’ là một chi phần; ‘ban ngày không ồn ào, ban đêm ít tiếng động, ít tiếng huyên náo’ là một chi phần; ‘ít sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng, và các loài bò sát’ là một chi phần; ‘khi sống trong trú xứ ấy... các vật dụng’ là một chi phần; ‘trong trú xứ ấy có các vị trưởng lão... xua tan sự nghi ngờ’ là một chi phần. Năm chi phần nên được hiểu như vậy.

ခုဒ္ဒကပလိဗောဓံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ဒီဃကေသနခလောမာနံ ဆေဒနေန စီဝရကမ္မစီဝရရဇနပတ္တပစနမဉ္စပီဌာဒိသောဓနဝသေန ခုဒ္ဒကပလိဗောဓံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ.

‘Sau khi cắt đứt các chướng ngại nhỏ’ nghĩa là sau khi cắt đứt các chướng ngại nhỏ bằng cách cắt tóc, râu, lông dài, và bằng cách làm các công việc liên quan đến y, nhuộm y, tráng bát, và lau dọn giường ghế v.v...

၄၅၃. ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝိနီလကဝိပုဗ္ဗကဝိစ္ဆိဒ္ဒကဝိက္ခာယိတကဟတဝိက္ခိတ္တကလောဟိတကပုဠဝကအဋ္ဌိကာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ ဘသ္တာ ဝိယ ဝါယုနာ ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ ယထာနုက္ကမံ သမုဂ္ဂတေန သူနဘာဝေန ဓုမာတတ္တာ ဥဒ္ဓုမာတံ, ဥဒ္ဓုမာတမေဝ ဥဒ္ဓုမာတကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဥဒ္ဓုမာတန္တိ ဥဒ္ဓုမာတကံ, တထာရူပဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝိနီလံ ဝုစ္စတိ ဝိပရိဘိန္နနီလဝဏ္ဏံ, ဝိနီလမေဝ ဝိနီလကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိနီလန္တိ ဝိနီလကံ, မံသုဿဒဋ္ဌာနေသု ရတ္တဝဏ္ဏဿ[Pg.272], ပုဗ္ဗသန္နိစယဋ္ဌာနေသု သေတဝဏ္ဏဿ, ယေဘုယျေန စ နီလဝဏ္ဏဿ နိလဋ္ဌာနေ နီလသာဋကပါရုတဿေဝ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ပရိဘိန္နဋ္ဌာနေသု ဝိဿန္ဒမာနပုဗ္ဗံ ဝိပုဗ္ဗံ, ဝိပုဗ္ဗမေဝ ဝိပုဗ္ဗကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိပုဗ္ဗန္တိ ဝိပုဗ္ဗကံ, တထာရူပဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝိစ္ဆိဒ္ဒံ ဝုစ္စတိ ဒွိဓာ ဆိန္ဒနေန အပဓာရိတံ, ဝိစ္ဆိဒ္ဒမေဝ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိစ္ဆိဒ္ဒန္တိ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကံ, ဝေမဇ္ဈေ ဆိန္နဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣတော စ ဧတ္တော စ ဝိဝိဓာကာရေန သောဏသိင်္ဂါလာဒီဟိ ခါယိတံ ဝိက္ခာယိတံ, ဝိက္ခာယိတမေဝ ဝိက္ခာယိတကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိက္ခာယိတန္တိ ဝိက္ခာယိတကံ, တထာရူပဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ.

453. Trong câu ‘tử thi sình trướng v.v...’, ở đây do từ ‘v.v...’ (ādi) nên được hiểu là sự bao gồm các tử thi: xanh bầm, mưng mủ, bị cắt đứt, bị cắn xé, bị chặt và vất tung tóe, rỉ máu, lúc nhúc dòi bọ, và bộ xương. Trong đó, ‘sình trướng’ (uddhumātaṃ) là do bị sình lên (dhumātattā) bởi trạng thái trương phồng (sūnabhāvena) được phát sanh tuần tự sau khi mạng sống chấm dứt, được thổi phồng lên bởi gió giống như ống bễ. Chính tử thi sình trướng là ‘vật sình trướng’ (uddhumātakaṃ), hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên tử thi sình trướng đáng khinh miệt được gọi là ‘vật sình trướng’ (uddhumātakaṃ); đây là danh xưng của tử thi có hình dạng như vậy. ‘Xanh bầm’ (vinīlaṃ) được gọi là có màu xanh bị biến đổi. Chính tử thi xanh bầm là ‘vật xanh bầm’ (vinīlakaṃ), hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên tử thi xanh bầm đáng khinh miệt được gọi là ‘vật xanh bầm’ (vinīlakaṃ); đây là danh xưng của tử thi mà ở những chỗ thịt dày có màu đỏ, ở những chỗ tụ mủ có màu trắng, và phần lớn có màu xanh, ở chỗ màu xanh thì giống như được phủ bằng tấm vải xanh. ‘Mưng mủ’ (vipubbaṃ) là mủ đang chảy ra ở những chỗ bị nứt vỡ. Chính tử thi mưng mủ là ‘vật mưng mủ’ (vipubbakaṃ), hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên tử thi mưng mủ đáng khinh miệt được gọi là ‘vật mưng mủ’ (vipubbakaṃ); đây là danh xưng của tử thi có hình dạng như vậy. ‘Bị cắt đứt’ (vicchiddaṃ) được gọi là bị xác định do sự cắt làm hai. Chính tử thi bị cắt đứt là ‘vật bị cắt đứt’ (vicchiddakaṃ), hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên tử thi bị cắt đứt đáng khinh miệt được gọi là ‘vật bị cắt đứt’ (vicchiddakaṃ); đây là danh xưng của tử thi bị cắt ở giữa. ‘Bị cắn xé’ (vikkhāyitaṃ) là bị chó, chó rừng, v.v... cắn xé với nhiều hình thức khác nhau, chỗ này và chỗ kia. Chính tử thi bị cắn xé là ‘vật bị cắn xé’ (vikkhāyitakaṃ), hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên tử thi bị cắn xé đáng khinh miệt được gọi là ‘vật bị cắn xé’ (vikkhāyitakaṃ); đây là danh xưng của tử thi có hình dạng như vậy.

ဝိဝိဓာ ခိတ္တံ ဝိက္ခိတ္တံ, ဝိက္ခိတ္တမေဝ ဝိက္ခိတ္တကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိက္ခိတ္တန္တိ ဝိက္ခိတ္တကံ, အညေန ဟတ္ထံ, အညေန ပါဒံ, အညေန သီသန္တိ ဧဝံ တတော တတော ဝိက္ခိတ္တဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဟတဉ္စ တံ ပုရိမနယေနေဝ ဝိက္ခိတ္တကဉ္စာတိ ဟတဝိက္ခိတ္တကံ, ကာကပဒါကာရေန အင်္ဂပစ္စင်္ဂေသု သတ္ထေန ဟနိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိက္ခိတ္တဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. လောဟိတံ ကိရတိ ဝိက္ခိပတိ ဣတော စိတော စ ပဂ္ဃရတီတိ လောဟိတကံ, ပဂ္ဃရိတလောဟိတမက္ခိတဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ပုဠဝါ ဝုစ္စန္တိ ကိမယော, ပုဠဝေ ကိရတီတိ ပုဠဝကံ, ကိမိပရိပုဏ္ဏဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. အဋ္ဌိယေဝ အဋ္ဌိကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ အဋ္ဌီတိ အဋ္ဌိကံ, အဋ္ဌိသင်္ခလိကာယပိ ဧကဋ္ဌိကဿပိ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဣမေသု ဒသသု အသုဘေသု ပဌမဇ္ဈာနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န ဒုတိယာဒီနိ. တေနာဟ – ဣဓ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနသဟဂတာ သညာ’’တိ. တထာ ဟိ အပရိသဏ္ဌိတဇလာယ သီဃသောတာယ နဒိယာ အရိတ္တဗလေနေဝ နာဝါ တိဋ္ဌတိ, ဝိနာ အရိတ္တေန န သက္ကာ ဌပေတုံ. ဧဝမေဝံ ဒုဗ္ဗလတ္တာ အာရမ္မဏဿ ဝိတက္ကဗလေနေဝ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ, ဝိနာ ဝိတက္ကေန န သက္ကာ ဌပေတုံ. တသ္မာ ပဌမဇ္ဈာနမေဝေတ္ထ ဟောတိ, န ဒုတိယာဒီနိ. အာရမ္မဏဿ ဒုဗ္ဗလတာ စေတ္ထ ပဋိကူလဘာဝေန စိတ္တံ ဌပေတုံ အသမတ္ထတာ.

‘Bị vất tung tóe’ (vikkhittaṃ) là bị vất đi nhiều cách. Chính tử thi bị vất tung tóe là ‘vật bị vất tung tóe’ (vikkhittakaṃ), hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên tử thi bị vất tung tóe đáng khinh miệt được gọi là ‘vật bị vất tung tóe’ (vikkhittakaṃ); đây là danh xưng của tử thi bị vất tung tóe đây đó, tay một nơi, chân một nẻo, đầu một ngả. ‘Bị chặt và vất tung tóe’ (hatavikkhittakaṃ) là tử thi vừa bị chặt vừa là vật bị vất tung tóe theo cách thức đã nói trước. Đây là danh xưng của tử thi bị chặt bằng khí giới nơi các chi phần lớn nhỏ theo hình dấu chân quạ và bị vất tung tóe theo cách thức đã được nói. ‘Rỉ máu’ (lohitakaṃ) là do máu vương vãi, tung tóe, và chảy ra từ chỗ này chỗ kia. Đây là danh xưng của tử thi bị vấy bẩn bởi máu đang chảy ra. ‘Lúc nhúc dòi bọ’ (puḷavakaṃ) là do dòi bọ vương vãi. ‘Dòi bọ’ (puḷavā) được gọi là các loài sâu. Đây là danh xưng của tử thi đầy dẫy dòi bọ. ‘Bộ xương’ (aṭṭhikaṃ) chính là xương. Hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên xương đáng khinh miệt được gọi là ‘vật xương’ (aṭṭhikaṃ); đây là danh xưng của một chuỗi xương hoặc của một khúc xương. Trong mười loại bất tịnh này, chỉ có sơ thiền phát sanh, không có các thiền thứ hai v.v... Do đó, ngài đã nói: ‘Ở đây, tưởng tương ưng với sơ thiền.’ Thật vậy, cũng như chiếc thuyền trong dòng sông nước chảy xiết không ổn định chỉ đứng yên được nhờ sức mạnh của bánh lái, không có bánh lái thì không thể giữ yên được. Cũng vậy, do đối tượng yếu ớt nên tâm chỉ trở nên nhất điểm và đứng vững được nhờ sức mạnh của tầm, không có tầm thì không thể giữ yên được. Vì thế, ở đây chỉ có sơ thiền, không có các thiền thứ hai v.v... Và ở đây, sự yếu ớt của đối tượng là sự không có khả năng giữ tâm lại do bản chất đáng ghê tởm.

‘‘ရုက္ခော မတော, လောဟံ မတ’’န္တိအာဒီသု ယံ ခန္ဓပ္ပဗန္ဓံ ဥပါဒါယ ရုက္ခာဒိသမညာ, တသ္မိံ အနုပစ္ဆိန္နေပိ အလ္လတာဒိဝိဂမနံ နိဿာယ မတဝေါဟာရော သမ္မုတိမရဏံ. သင်္ခါရာနံ ခဏဘင်္ဂသင်္ခါတံ ခဏိကမရဏံ. သမုစ္ဆေဒမရဏန္တိ အရဟတော သန္တာနဿ သဗ္ဗသော ဥစ္ဆေဒဘူတံ မရဏံ. ဝိပဿနာဘာဝနာဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ. မရဏာနုဿတိဘာဝနာယံ ပန တိဝိဓမ္ပေတံ နာဓိပ္ပေတံ [Pg.273] အသံဝေဂဝတ္ထုတော အနုပဋ္ဌဟနတော အဗာဟုလ္လတော စ. မရဏာနုဿတိယဉှိ ဧကေန ဘဝေန ပရိစ္ဆိန္နဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယပ္ပဗန္ဓဿ ဝိစ္ဆေဒေါ မရဏန္တိ အဓိပ္ပေတော သံဝေဂဝတ္ထုတော ဥပဋ္ဌဟနတော ဗာဟုလ္လတော စ. ဣဒါနိ ဣမမေဝ မရဏံ သန္ဓာယ ဝိကပ္ပန္တရံ ဒဿေန္တော, ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တလက္ခဏာ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ.

Trong các câu như ‘cây đã chết, kim loại đã chết,’ sự quy ước về cái chết (matavohāro) dựa vào sự mất đi tính tươi mát v.v..., ngay cả khi dòng tương tục của các uẩn, là cơ sở cho sự định danh ‘cây’ v.v..., chưa bị cắt đứt, đó là cái chết quy ước (sammutimaraṇaṃ). Cái chết trong từng sát-na (khaṇikamaraṇaṃ) được gọi là sự tan rã trong từng khoảnh khắc của các pháp hữu vi. Cái chết đoạn tuyệt (samucchedamaraṇaṃ) là cái chết là sự đoạn trừ hoàn toàn dòng tương tục của bậc A-la-hán. Và điều này được nói theo phương diện tu tập minh sát. Tuy nhiên, trong việc tu tập niệm sự chết, cả ba loại này đều không được chủ trương, vì không phải là cơ sở cho sự kinh cảm, vì không hiện khởi, và vì không phổ biến. Thật vậy, trong niệm sự chết, cái chết được chủ trương là sự cắt đứt dòng tương tục của mạng quyền được giới hạn bởi một kiếp sống, vì là cơ sở cho sự kinh cảm, vì hiện khởi, và vì phổ biến. Bây giờ, liên quan đến chính cái chết này, để chỉ ra một cách giải thích khác, ngài nói: ‘hoặc có các đặc tính đã được nói ở dưới’ v.v...

အသိတပီတာဒိဘေဒေတိ အသိတပီတခါယိတသာယိတပ္ပဘေဒေ, အသိတဗ္ဗခါဒိတဗ္ဗသာယိတဗ္ဗဝိဘာဂေတိ အတ္ထော ကာလဘေဒဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော ယထာ ‘‘ဒုဒ္ဓ’’န္တိ. ကဗဠံ ကရီယတီတိ ကဗဠီကာရော, အာဟရီယတီတိ အာဟာရော, ကဗဠီကာရော စ သော အာဟာရော စာတိ ကဗဠီကာရာဟာရော. ဝတ္ထုဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ. သဝတ္ထုကော ဧဝ ဟိ အာဟာရော ဣဓ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေန အဓိပ္ပေတော. ဩဇာလက္ခဏော ပန အာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကံ ရူပံ အာဟရတီတိ အာဟာရောတိ ဝုစ္စတိ. သော ဣဓ နာဓိပ္ပေတော ပဋိကူလာကာရဂ္ဂဟဏဿ အသမ္ဘဝတော. နဝ ပဋိကူလာနီတိ ဂမနပရိယေသနပရိဘောဂါသယနိဒါနအပရိပက္ကပရိပက္ကဖလနိဿန္ဒပ္ပဋိကူလဝသေန နဝ ပဋိကူလာနိ. သမက္ခနပ္ပဋိကူလံ ပန ပရိဘောဂါဒီသု လဗ္ဘမာနတ္တာ ဣဓ ဝိသုံ န ဂဟိတံ, အညထာ တေန သဒ္ဓိံ ‘‘ဒသ ပဋိကူလာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၀၃-၃၀၄) ပန သမက္ခနံ ပရိဘောဂါဒီသု လဗ္ဘမာနမ္ပိ နိဿန္ဒဝသေန ဝိသေသတော ပဋိကူလန္တိ ဝိသုံ ဂဟေတွာ ဒသဟာကာရေဟိ ပဋိကူလတာ ဝုတ္တာ.

Trong câu ‘sự phân biệt về ăn, uống, v.v...’ có nghĩa là trong sự phân biệt về các loại được ăn, được uống, được nhai, được nếm; ý nghĩa là trong sự phân chia những thứ được ăn, được nhai, được nếm, do không có ý muốn nói đến sự phân biệt về thời gian, giống như trong từ ‘duddha.’ ‘Đoàn thực’ (kabaḷīkārāhāro) là do được làm thành miếng (kabaḷaṃ karīyati) nên là ‘sự làm thành miếng’ (kabaḷīkāro), và do được mang đến (āharīyati) nên là ‘vật thực’ (āhāro); đó là vật thực được làm thành miếng. Và điều này được nói theo phương diện vật chất. Thật vậy, ở đây chỉ có vật thực cùng với vật chất của nó mới được chủ trương là đề mục thiền. Còn vật thực có đặc tính là dưỡng tố được gọi là ‘vật thực’ (āhāro) vì nó mang đến sắc tám lấy dưỡng tố làm thứ tám. Loại đó không được chủ trương ở đây vì không thể nắm bắt được phương diện đáng ghê tởm. ‘Chín sự ghê tởm’ là chín sự ghê tởm theo phương diện: đi tìm, tìm kiếm, tiêu thụ, nơi chứa, nơi nương tựa, chưa tiêu hóa, đã tiêu hóa, kết quả, và sự bài tiết. Còn sự ghê tởm do vấy bẩn, vì được tìm thấy trong sự tiêu thụ v.v..., nên ở đây không được kể riêng; nếu không, đáng lẽ phải nói là ‘mười sự ghê tởm.’ Tuy nhiên, trong Thanh Tịnh Đạo, sự vấy bẩn, mặc dù được tìm thấy trong sự tiêu thụ v.v..., được kể riêng vì đặc biệt ghê tởm theo phương diện bài tiết, và do đó tính chất ghê tởm được nói đến theo mười phương diện.

ဥပ္ပဇ္ဇနကသညန္တိ ပဋိကူလာကာရဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကသညံ. သညာသဒ္ဒေါ စာယံ ‘‘ရူပသညာ သဒ္ဒသညာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၅၇) သဉ္ဇာနနလက္ခဏေ ဓမ္မေ အာဂတော, ‘‘အနိစ္စသညာ ဒုက္ခသညာ’’တိအာဒီသု ဝိပဿနာယ အာဂတော, ‘‘ဥဒ္ဓုမာတကသညာတိ ဝါ သောပါကရူပသညာတိ ဝါ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကဋ္ဌာ, ဥဒါဟု နာနဋ္ဌာ’’တိအာဒီသု သမထေ အာဂတော. ဣဓ ပန သမထဿ ပရိကမ္မေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာဟာရေဟိ ပဋိကူလာကာရဂ္ဂဟဏံ, တပ္ပဘာဝိတံ ဝါ ဥပစာရဇ္ဈာနံ ဣဓ ‘‘အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ’’တိ အဓိပ္ပေတံ.

“Tưởng sanh khởi” là tưởng sanh khởi theo cách nắm bắt tướng trạng ghê tởm. Và từ ‘tưởng’ này, trong các trường hợp như “sắc tưởng, thanh tưởng” (Tương Ưng Bộ iii. 57), được dùng cho pháp có đặc tính là sự ghi nhận; trong các trường hợp như “vô thường tưởng, khổ tưởng,” được dùng cho thiền quán; trong các trường hợp như “tưởng tử thi sình trương hay tưởng về hình ảnh trong nghĩa địa,” được dùng cho thiền chỉ. Tuy nhiên, ở đây nên được hiểu là trong giai đoạn chuẩn bị của thiền chỉ. Ở đây, “tưởng về sự ghê tởm trong vật thực” được hiểu là sự nắm bắt tướng trạng ghê tởm đối với vật thực, hoặc là cận định được phát triển từ đó.

ဥက္ကဏ္ဌိတသညန္တိ နိဗ္ဗိန္ဒနာကာရေန ဥပ္ပဇ္ဇနကသညံ. အနိစ္စသညန္တိ ဧတ္ထ အနိစ္စံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပ္ပာဒဝယညထတ္တဘာဝတော, ဟုတွာ အဘာဝတော ဝါ, တသ္မိံ အနိစ္စေ ခန္ဓပဉ္စကေ အနိစ္စန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနိစ္စလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟိကာ သညာ အနိစ္စသညာ. တေနာဟ – ‘‘ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာန’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဥဒယော [Pg.274] နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ, ဝယော ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ, အညထတ္တံ ဇရာ. ဥဒယဗ္ဗယညထတ္တဂ္ဂဟဏေန အနိစ္စလက္ခဏံ ဒဿေတိ. ဥပ္ပာဒဝယညထတ္တဘာဝတော ဟိ ခန္ဓပဉ္စကံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ. ယဿ စ သဘာဝေန ခန္ဓပဉ္စကံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ, တံ အနိစ္စလက္ခဏံ. တေန ဟိ တံ အနိစ္စန္တိ လက္ခီယတိ, အနိစ္စလက္ခဏဉ္စ ဥဒယဗ္ဗယာနံ အမနသိကာရာ သန္တတိယာ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ န ဥပဋ္ဌာတိ, ဥဒယဗ္ဗယံ ပန ပရိဂ္ဂဟေတွာ သန္တတိယာ ဝိကောပိတာယ အနိစ္စလက္ခဏံ ယာထာဝသရသတော ဥပဋ္ဌာတိ. န ဟိ သမ္မဒေဝ ဥဒယဗ္ဗယံ သလ္လက္ခေန္တဿ ပုဗ္ဗာပရိယေန ပဝတ္တမာနာနံ ဓမ္မာနံ အညောညဘာဝံ သလ္လက္ခဏေန သန္တတိယာ ဥဂ္ဃာဋိတာယ ဓမ္မာ သမ္ဗန္ဓဘာဝေန ဥပဋ္ဌဟန္တိ, အထ ခေါ အယောသလာကာ ဝိယ အသမ္ဗန္ဓဘာဝေနာတိ သုဋ္ဌုတရံ အနိစ္စလက္ခဏံ ပါကဋံ ဟောတိ.

“Tưởng nhàm chán” là tưởng sanh khởi với tướng trạng yếm ly. Về “vô thường tưởng”: ở đây, năm uẩn là vô thường do bản chất sanh, diệt, và biến khác, hoặc do có rồi không có. Tưởng sanh khởi trong năm uẩn vô thường ấy, nắm bắt đặc tính vô thường, là vô thường tưởng. Do đó, có nói: “của năm thủ uẩn” v.v... Ở đây, ‘sanh’ là đặc tính phát sinh, ‘diệt’ là đặc tính biến hoại, ‘biến khác’ là sự già. Việc nắm bắt sanh, diệt, và biến khác cho thấy đặc tính vô thường. Thật vậy, năm uẩn được gọi là vô thường do bản chất sanh, diệt, và biến khác. Và bản chất mà do đó năm uẩn được gọi là vô thường, đó là đặc tính vô thường. Do đó, nó được ghi nhận là vô thường. Đặc tính vô thường không hiện khởi vì bị che lấp bởi dòng tương tục do không tác ý đến sanh và diệt. Nhưng khi đã nắm bắt sanh và diệt, dòng tương tục bị phá vỡ, đặc tính vô thường hiện khởi đúng theo thực tại. Thật vậy, đối với người đang ghi nhận đúng đắn sự sanh và diệt, khi dòng tương tục đã được vén mở bằng cách ghi nhận sự khác biệt của các pháp đang diễn tiến trước sau, các pháp không hiện khởi trong trạng thái liên kết, mà trong trạng thái không liên kết như những thanh sắt, do đó đặc tính vô thường trở nên rất rõ ràng.

‘‘ယဒနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅, ၄၅, ၄၆, ၇၆, ၇၇, ၈၅; ၂.၄.၁, ၄) ဝစနတော တဒေဝ ခန္ဓပဉ္စကံ အဘိဏှပ္ပဋိပီဠနတော ဒုက္ခံ, အဘိဏှပ္ပဋိပီဠနာကာရော ပန ဒုက္ခလက္ခဏံ. တေနေဝါဟ – ‘‘အနိစ္စေ ခန္ဓပဉ္စကေ…ပေ… သညံ ဘာဝေတီ’’တိ. တတ္ထ ပဋိပီဠနံ နာမ ယထာပရိဂ္ဂဟိတံ ဥဒယဝယဝသေန သင်္ခါရာနံ နိရန္တရံ ပဋိပီဠိယမာနတာ ဝိဗာဓိယမာနတာ. ဒုက္ခလက္ခဏဉ္စ အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနဿ အမနသိကာရာ ဣရိယာပထေဟိ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ န ဥပဋ္ဌာတိ, အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနံ ပန မနသိ ကရိတွာ ဣရိယာပထေ လဗ္ဘမာနဒုက္ခပ္ပဋိစ္ဆာဒကဘာဝေ ဥဂ္ဃာဋိတေ ဒုက္ခလက္ခဏံ ယာထာဝသရသတော ဥပဋ္ဌာတိ. တထာ ဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဒုက္ခလက္ခဏံ န ဥပဋ္ဌာတိ, တေ စ ဣရိယာပထာ အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနာမနသိကာရေန ပဋိစ္ဆာဒကာ ဇာတာ. ဧကသ္မိဉှိ ဣရိယာပထေ ဥပ္ပန္နဿ ဒုက္ခဿ ဝိနောဒကံ ဣရိယာပထန္တရံ တဿ ပဋိစ္ဆာဒကံ ဝိယ ဟောတိ, ဧဝံ သေသာပိ. ဣရိယာပထာနံ ပန တံတံဒုက္ခပတိတာကာရဘာဝေ ယာထာဝတော ဉာတေ တေသံ ဒုက္ခပ္ပဋိစ္ဆာဒကဘာဝေါ ဥဂ္ဃာဋိတော နာမ ဟောတိ သင်္ခါရာနံ နိရန္တရံ ဒုက္ခာဘိတုန္နတာယ ပါကဋဘာဝတော. တသ္မာ အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနံ မနသိ ကရိတွာ ဣရိယာပထေ လဗ္ဘမာနဒုက္ခပ္ပဋိစ္ဆာဒကဘာဝေ ဥဂ္ဃာဋိတေ ဒုက္ခလက္ခဏံ ယာထာဝသရသတော ဥပဋ္ဌာတိ.

Theo câu “Cái gì vô thường, cái đó là khổ” (Tương Ưng Bộ iii. 15, 45, 46, 76, 77, 85; 2.4.1, 4), chính năm uẩn ấy là khổ do sự bức bách thường xuyên, và tướng trạng bức bách thường xuyên là đặc tính khổ. Do đó, có nói: “trong năm uẩn vô thường... tu tập tưởng.” Ở đây, ‘sự bức bách’ là trạng thái bị bức bách, bị phiền nhiễu liên tục của các hành theo cách sanh và diệt đã được nắm bắt. Đặc tính khổ không hiện khởi vì bị che lấp bởi các oai nghi do không tác ý đến sự bức bách thường xuyên. Nhưng khi tác ý đến sự bức bách thường xuyên, trạng thái che giấu khổ có được trong các oai nghi được vén mở, đặc tính khổ hiện khởi đúng theo thực tại. Thật vậy, đặc tính khổ không hiện khởi vì bị che lấp bởi các oai nghi, và các oai nghi ấy trở thành vật che giấu do không tác ý đến sự bức bách thường xuyên. Một oai nghi khác làm tiêu tan cái khổ đã sanh khởi trong một oai nghi, giống như là vật che giấu của nó; các oai nghi còn lại cũng vậy. Nhưng khi trạng thái rơi vào khổ tương ứng của các oai nghi được biết đến như thật, trạng thái che giấu khổ của chúng được gọi là đã vén mở, do bản chất bị khổ não liên tục của các hành trở nên rõ ràng. Do đó, khi tác ý đến sự bức bách thường xuyên, trạng thái che giấu khổ có được trong các oai nghi được vén mở, đặc tính khổ hiện khởi đúng theo thực tại.

‘‘ယံ ဒုက္ခံ, တဒနတ္တာ’’တိ ဝစနတော တဒေဝ ခန္ဓပဉ္စကံ အဝသဝတ္တနတော အနတ္တာ, အဝသဝတ္တနာကာရော ပန အနတ္တလက္ခဏံ. တေနာဟ – ‘‘ပဋိပီဠနဋ္ဌေနာ’’တိအာဒိ[Pg.275]. အနတ္တလက္ခဏဉ္စ နာနာဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂဿ အမနသိကာရာ ဃနေန ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ န ဥပဋ္ဌာတိ, နာနာဓာတုယော ပန ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇိတွာ ‘‘အညာ ပထဝီဓာတု, အညာ အာပေါဓာတူ’’တိအာဒိနာ, ‘‘အညော ဖဿော, အညာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိနာ စ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေ ကတေ သမူဟဃနေ ကိစ္စာရမ္မဏဃနေ စ ဘေဒိတေ အနတ္တလက္ခဏံ ယာထာဝသရသတော ဥပဋ္ဌာတိ. ယာ ဟေသာ အညမညူပတ္ထမ္ဘေသု သမုဒိတေသု ရူပါရူပဓမ္မေသု ဧကတ္တာဘိနိဝေသဝသေန အပရိမဒ္ဒိတသင်္ခါရေဟိ မမာယမာနာ သမူဟဃနတာ, တထာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ကိစ္စဘေဒဿ သတိပိ ပဋိနိယတဘာဝေ ဧကတော ဂယှမာနာ ကိစ္စဃနတာ, တထာ သာရမ္မဏဓမ္မာနံ သတိပိ အာရမ္မဏကရဏဘေဒေ ဧကတော ဂယှမာနာ အာရမ္မဏဃနတာ. သာ စတူသု ဓာတူသု ဉာဏေန ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဒိဿမာနာသု ဟတ္ထေန ပရိမဒ္ဒိယမာနော ဖေဏပိဏ္ဍော ဝိယ ဝိလီနံ အာဂစ္ဆတိ, ယထာပစ္စယံ ပဝတ္တမာနာ သုညာ ဧတေ ဓမ္မမတ္တာတိ အဝသဝတ္တနာကာရသင်္ခါတံ အနတ္တလက္ခဏံ ပါကဋတရံ ဟောတိ.

Theo câu “Cái gì khổ, cái đó là vô ngã,” chính năm uẩn ấy là vô ngã do không tuân theo ý muốn, và tướng trạng không tuân theo ý muốn là đặc tính vô ngã. Do đó, có nói: “với ý nghĩa bức bách” v.v... Đặc tính vô ngã không hiện khởi vì bị che lấp bởi khối đặc do không tác ý đến sự phân tích các giới khác nhau. Nhưng khi phân tích các giới khác nhau, làm cho chúng riêng biệt bằng cách “địa đại là khác, thủy đại là khác” v.v..., và “xúc là khác, thọ là khác” v.v..., khi sự phân tích khối đặc được thực hiện, khi khối tập hợp và khối phận sự-đối tượng bị phá vỡ, đặc tính vô ngã hiện khởi đúng theo thực tại. Cái gọi là khối tập hợp này, được coi là của ta bởi các hành chưa được nghiền nát theo cách chấp thủ vào tính đồng nhất trong các pháp sắc và phi sắc đã tập hợp, hỗ trợ lẫn nhau; cũng vậy, khối phận sự, được nắm bắt như một mặc dù có sự khác biệt về phận sự của các pháp ấy trong bản chất đã được xác định; cũng vậy, khối đối tượng, được nắm bắt như một mặc dù có sự khác biệt về việc bắt đối tượng của các pháp có đối tượng. Khi bốn đại được thấy sau khi được phân tích bằng trí tuệ, khối ấy tan rã như một khối bọt bị tay vò nát. “Các pháp này chỉ là pháp suông, diễn tiến theo duyên,” đặc tính vô ngã được gọi là tướng trạng không tuân theo ý muốn trở nên rõ ràng hơn.

အပရအစ္ဆရာသံဃာတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú Giải Phẩm Búng Ngón Tay Thứ Hai Đã Chấm Dứt.

၁၉. ကာယဂတာသတိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

19. Chú Giải Phẩm Niệm Thân

၅၆၃. စေတသာ ဖုဋောတိ စိတ္တေန ဖရိတော. စိတ္တေန ဖရဏဉ္စ သမုဒ္ဒဿ ဒွိဓာ သမ္ဘဝတီတိ အာဟ – ‘‘ဒုဝိဓံ ဖရဏ’’န္တိအာဒိ. ပုရိမေန အတ္ထေနာတိ ‘‘သမ္ပယောဂဝသေန ဝိဇ္ဇံ ဘဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တေန အတ္ထေန. ပစ္ဆိမေနာတိ ‘‘ဝိဇ္ဇာဘာဂေ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသေ ဝတ္တန္တီ’’တိ ဝုတ္တေန.

563. “Chạm đến bằng tâm” nghĩa là thấm nhuần bằng tâm. Và vì sự thấm nhuần bằng tâm của biển có thể xảy ra theo hai cách, nên có nói: “sự thấm nhuần có hai loại” v.v... Theo nghĩa trước, là theo nghĩa đã nói “phục vụ minh theo cách tương ưng.” Theo nghĩa sau, là theo nghĩa đã nói “hiện hành trong phần minh, trong phạm vi minh.”

၅၆၄. မဟတော သံဝေဂါယ သံဝတ္တတီတိအာဒီသု အယံ ပန အပရော နယော. ယာထာဝတော ကာယသဘာဝပ္ပဝေဒနတော မဟတော သံဝေဂါယ သံဝတ္တတိ. အတ္ထာယာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထာယ. ယောဂက္ခေမာယာတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမဘာဝါယ. သတိသမ္ပဇညာယာတိ သဗ္ဗတ္ထ သတိအဝိပ္ပဝါသာယ သတ္တဋ္ဌာနိယသမ္ပဇညာယ စ. ဉာဏဒဿနပ္ပဋိလာဘာယာတိ ဝိပဿနာဉာဏာဓိဂမာယ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယာတိ တိဿော ဝိဇ္ဇာ စိတ္တဿ အဓိမုတ္တိ နိဗ္ဗာနံ စတ္တာရိ သာမညဖလာနီတိ ဧတေသံ ပစ္စက္ခကရဏာယ.

564. Trong các câu ‘dẫn đến sự kinh cảm mãnh liệt’ v.v… đây lại là một phương pháp khác. Do vì làm cho biết rõ tự tánh của thân một cách như thật nên dẫn đến sự kinh cảm mãnh liệt. ‘Vì lợi ích’ có nghĩa là vì lợi ích trong hiện tại v.v… ‘Vì sự an ổn khỏi các ách phược’ có nghĩa là vì trạng thái an ổn khỏi bốn loại ách phược (yogehi). ‘Vì chánh niệm và tỉnh giác’ có nghĩa là vì sự không rời khỏi chánh niệm ở khắp mọi nơi và vì sự tỉnh giác ở bảy trường hợp. ‘Vì sự chứng đắc trí và kiến’ có nghĩa là vì sự chứng ngộ tuệ quán. ‘Vì sự chứng ngộ quả của minh và giải thoát’ có nghĩa là vì sự trực nhận các pháp này: ba loại minh, sự thắng giải của tâm, Nibbāna, và bốn quả Sa-môn.

၅၈၄. ပညာပဋိလာဘာယာတိအာဒီသု [Pg.276] သောဠသသု ပဒေသု ပညာပဋိလာဘာယ ပညာဝုဒ္ဓိယာ ပညာဝေပုလ္လာယ ပညာဗာဟုလ္လာယာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပညာဝသေန ဘာဝဝစနာနိ, သေသာနိ ဒွါဒသ ပုဂ္ဂလဝသေန ဘာဝဝစနာနိ. သပ္ပုရိသသံသေဝေါတိ သပ္ပုရိသာနံ ဘဇနံ. သဒ္ဓမ္မဿဝနန္တိ တေသံ သပ္ပုရိသာနံ သန္တိကေ သီလာဒိပ္ပဋိပတ္တိဒီပကဿ သဒ္ဓမ္မဝစနဿ သဝနံ. ယောနိသော မနသိကာရောတိ သုတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထူပပရိက္ခာဝသေန ဥပါယေန မနသိကာရော. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တီတိ လောကုတ္တရဓမ္မေ အနုဂတဿ သီလာဒိပ္ပဋိပဒါဓမ္မဿ ပဋိပဇ္ဇနံ.

584. Trong mười sáu đoạn bắt đầu bằng ‘vì sự chứng đắc trí tuệ’ v.v…, bốn câu này: ‘vì sự chứng đắc trí tuệ, vì sự tăng trưởng trí tuệ, vì sự quảng đại của trí tuệ, vì sự sung mãn của trí tuệ’ là những danh từ trừu tượng theo nghĩa trí tuệ; mười hai câu còn lại là những danh từ trừu tượng theo nghĩa cá nhân. ‘Thân cận bậc chân nhân’ là sự giao du với các bậc chân nhân. ‘Nghe diệu pháp’ là sự lắng nghe lời dạy của diệu pháp, vốn soi sáng sự thực hành giới luật v.v…, từ nơi các bậc chân nhân ấy. ‘Như lý tác ý’ là sự tác ý có phương pháp bằng cách thẩm xét ý nghĩa của các pháp đã được nghe. ‘Sự thực hành pháp và tùy pháp’ là sự thực hành pháp hành về giới v.v… vốn tương ứng với pháp siêu thế.

ဆန္နံ အဘိညာဉာဏာနန္တိ ဣဒ္ဓိဝိဓဒိဗ္ဗသောတစေတောပရိယပုဗ္ဗေနိဝါသဒိဗ္ဗစက္ခုအာသဝက္ခယဉာဏာနံ. တေသတ္တတီနံ ဉာဏာနန္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယံ (ပဋိ. မ. ၁.၁-၂ မာတိကာ) ‘‘သောတာဝဓာနေ ပညာ သုတမယေ ဉာဏံ, သုတွာန သံဝရေ ပညာ သီလမယေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ ဉာဏကထာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ သာဝကသာဓာရဏာသာဓာရဏာနံ ဉာဏာနံ. ဣမေသဉှိ တေသတ္တတိဉာဏာနံ သုတမယဉာဏာဒီနိ သတ္တသဋ္ဌိဉာဏာနိ သာဝကဿ သာဓာရဏာနိ, ‘‘ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တေ ဉာဏံ, သတ္တာနံ အာသယာနုသယေ ဉာဏံ, ယမကပါဋိဟီရေ ဉာဏံ, မဟာကရုဏာသမာပတ္တိယာ ဉာဏံ, သဗ္ဗညုတညာဏံ, အနာဝရဏဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၆၈-၇၃ မာတိကာ) ဣမာနိ ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနိ သာဝကေဟိ.

‘Của sáu loại thắng trí’ là của các trí: thần túc thông, thiên nhĩ thông, tha tâm thông, túc mạng thông, thiên nhãn thông, và lậu tận thông. ‘Của bảy mươi ba loại trí’ là của các loại trí thông thường và không thông thường đối với hàng Thanh văn, đã được chỉ ra trong Luận về Trí (Ñāṇakathā) trong bộ Vô Ngại Giải Đạo (Paṭisambhidāmagga) bắt đầu bằng câu: ‘trí tuệ trong sự chú tâm lắng nghe là văn sở thành trí, trí tuệ trong sự phòng hộ sau khi nghe là giới sở thành trí’ v.v… Thật vậy, trong bảy mươi ba loại trí này, sáu mươi bảy loại trí bắt đầu bằng văn sở thành trí v.v… là thông thường đối với hàng Thanh văn. Sáu loại trí này: ‘trí về sự già dặn và non kém của các căn nơi chúng sanh, trí về các khuynh hướng và tùy miên của chúng sanh, trí về song thông, trí về sự nhập đại bi định, trí về nhất thiết trí, và trí về vô ngại trí’ là những trí không thông thường đối với hàng Thanh văn.

သတ္တသတ္တတီနံ ဉာဏာနန္တိ ဧတ္ထ –

Ở đây, về câu ‘của bảy mươi bảy loại trí’ –

‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ, အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ. အတီတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ, အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ. အနာဂတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ, အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ. ယမ္ပိဿ တံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ, တမ္ပိ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ဉာဏံ. ဘဝပစ္စယာ ဇာတီတိ ဉာဏံ…ပေ… ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါတိ ဉာဏံ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနန္တိ ဉာဏံ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာတိ ဉာဏံ, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာတိ ဉာဏံ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ ဉာဏံ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိ ဉာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ ဉာဏံ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိ ဉာဏံ, အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အသတိ [Pg.277] အဝိဇ္ဇာယ နတ္ထိ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အတီတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အသတိ အဝိဇ္ဇာယ နတ္ထိ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အနာဂတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အသတိ အဝိဇ္ဇာယ နတ္ထိ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, ယမ္ပိဿ တံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ, တမ္ပိ ခယဓမံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ဉာဏ’’န္တိ –

‘Trí rằng ‘do sanh làm duyên nên có già-chết.’ Trí rằng ‘khi không có sanh thì không có già-chết.’ Trí rằng ‘trong thời quá khứ cũng vậy, do sanh làm duyên nên có già-chết.’ Trí rằng ‘khi không có sanh thì không có già-chết.’ Trí rằng ‘trong thời vị lai cũng vậy, do sanh làm duyên nên có già-chết.’ Trí rằng ‘khi không có sanh thì không có già-chết.’ Trí rằng ‘bất cứ pháp trú trí nào của vị ấy, trí ấy cũng là pháp có tính hủy diệt, là pháp có tính biến mất, là pháp có tính ly tham, là pháp có tính đoạn diệt.’ Trí rằng ‘do hữu làm duyên nên có sanh’… (vân vân) … Trí rằng ‘do thủ làm duyên nên có hữu.’ Trí rằng ‘do ái làm duyên nên có thủ.’ Trí rằng ‘do thọ làm duyên nên có ái.’ Trí rằng ‘do xúc làm duyên nên có thọ.’ Trí rằng ‘do sáu xứ làm duyên nên có xúc.’ Trí rằng ‘do danh-sắc làm duyên nên có sáu xứ.’ Trí rằng ‘do thức làm duyên nên có danh-sắc.’ Trí rằng ‘do các hành làm duyên nên có thức.’ Trí rằng ‘do vô minh làm duyên nên có các hành.’ Trí rằng ‘khi không có vô minh thì không có các hành.’ Trí rằng ‘trong thời quá khứ cũng vậy, do vô minh làm duyên nên có các hành.’ Trí rằng ‘khi không có vô minh thì không có các hành.’ Trí rằng ‘trong thời vị lai cũng vậy, do vô minh làm duyên nên có các hành.’ Trí rằng ‘khi không có vô minh thì không có các hành.’ Trí rằng ‘bất cứ pháp trú trí nào của vị ấy, trí ấy cũng là pháp có tính hủy diệt, là pháp có tính biến mất, là pháp có tính ly tham, là pháp có tính đoạn diệt.’

ဘဂဝတာ နိဒါနဝဂ္ဂေ (သံ. နိ. ၂.၃၄-၃၅) ဇရာမရဏာဒီသု ဧကာဒသသု ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒင်္ဂေသု ပစ္စေကံ သတ္တ သတ္တ ကတွာ ဝုတ္တာနိ သတ္တသတ္တတိဉာဏာနိ.

Bảy mươi bảy loại trí đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng trong Phẩm Nhân Duyên (Tương Ưng Bộ, tập 2, trang 34-35), bằng cách trình bày bảy loại cho mỗi một trong mười một chi phần của lý duyên khởi, bắt đầu với già-chết v.v…

တတ္ထ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ ပစ္စယာကာရဉာဏံ. ပစ္စယာကာရော ဟိ ဓမ္မာနံ ပဝတ္တိသင်္ခါတာယ ဌိတိယာ ကာရဏတ္တာ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တတ္ထ ဉာဏံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ, ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တဿေဝ ဆဗ္ဗိဓဿ ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. ခယဓမ္မန္တိ ခယဂမနသဘာဝံ. ဝယဓမ္မန္တိ ဝယဂမနသဘာဝံ. ဝိရာဂဓမ္မန္တိ ဝိရဇ္ဇနသဘာဝံ. နိရောဓဓမ္မန္တိ နိရုဇ္ဈနသဘာဝန္တိ အတ္ထော.

Trong đó, ‘pháp trú trí’ là trí về phương thức của các duyên. Thật vậy, phương thức của các duyên được gọi là ‘pháp trú’ vì là nguyên nhân cho sự an trú, được gọi là sự diễn tiến, của các pháp; trí ở trong đó là pháp trú trí. Đây là một danh từ đồng nghĩa cho chính sáu loại trí đã được nói đến bắt đầu bằng câu ‘do sanh làm duyên nên có già-chết.’ ‘Pháp có tính hủy diệt’ có nghĩa là có bản chất đi đến sự hủy diệt. ‘Pháp có tính biến mất’ có nghĩa là có bản chất đi đến sự biến mất. ‘Pháp có tính ly tham’ có nghĩa là có bản chất trở nên phai nhạt. ‘Pháp có tính đoạn diệt’ có nghĩa là có bản chất bị đoạn diệt.

လာဘောတိအာဒီသု လာဘောယေဝ ဥပသဂ္ဂေန ဝိသေသေတွာ ‘‘ပဋိလာဘော’’တိ ဝုတ္တော. ပုန တဿေဝ အတ္ထဝိဝရဏဝသေန ‘‘ပတ္တိ သမ္ပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဖုသနာတိ အဓိဂမနဝသေန ဖုသနာ. သစ္ဆိကိရိယာတိ ပဋိလာဘသစ္ဆိကိရိယာ. ဥပသမ္ပဒါတိ နိပ္ဖာဒနာ.

Trong các từ ‘lợi đắc’ v.v…, chính từ ‘lợi đắc’ (lābho) được xác định rõ bằng một tiếp đầu ngữ và được gọi là ‘sự chứng đắc’ (paṭilābho). Lại nữa, bằng cách giải thích ý nghĩa của từ ấy, các từ ‘sự đạt được’ (patti) và ‘sự thành tựu’ (sampatti) được nói đến. ‘Sự xúc chạm’ (phusanā) là sự xúc chạm theo nghĩa chứng ngộ. ‘Sự chứng ngộ’ (sacchikiriyā) là sự chứng ngộ của sự chứng đắc. ‘Sự cụ túc’ (upasampadā) là sự hoàn thành.

သတ္တန္နဉ္စ သေက္ခာနန္တိ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခန္တီတိ သေက္ခသညိတာနံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာဒီနံ သတ္တန္နံ. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကဿ စာတိ နိဗ္ဗာနဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ယုတ္တတ္တာ သုန္ဒရဋ္ဌေန ကလျာဏသညိတဿ ပုထုဇ္ဇနဿ. ဝဍ္ဎိတံ ဝဍ္ဎနံ ဧကာယာတိ ဝဍ္ဎိတဝဍ္ဎနာ. ယထာဝုတ္တာနံ အဋ္ဌန္နမ္ပိ ပညာနံ ဝသေန ဝိသေသတောဝ အရဟတော ပညာဝသေန ပညာဝုဒ္ဓိယာ. တထာ ပညာဝေပုလ္လာယ.

‘Và của bảy bậc hữu học’ có nghĩa là của bảy vị được gọi là ‘hữu học’ vì các vị ấy tu tập ba học giới, bắt đầu với vị trú trong đạo Tu-đà-hoàn. ‘Và của thiện phàm phu’ có nghĩa là của người phàm phu được gọi là ‘thiện’ theo nghĩa tốt đẹp do vì có sự thực hành con đường đưa đến Nibbāna. ‘Sự tăng trưởng của cái đã tăng trưởng là một’ nên gọi là ‘vaḍḍhitavaḍḍhanā’. Vì sự tăng trưởng trí tuệ, đặc biệt là theo trí tuệ của bậc A-la-hán, và theo trí tuệ của cả tám hạng người đã được đề cập. Tương tự như vậy đối với sự quảng đại của trí tuệ.

ယဿ ကဿစိပိ ဝိသေသတော အနုရူပဓမ္မဿ မဟန္တံ နာမ ကိစ္စသိဒ္ဓိယာ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ တဒဿ ကိစ္စသိဒ္ဓိယာ ဒဿေန္တော ‘‘မဟန္တေ အတ္ထေ ပရိဂ္ဂဏှာတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္ထာဒီနံ မဟန္တဘာဝေါ မဟာဝိသယတာယ ဝေဒိတဗ္ဗော, မဟာဝိသယတာ စ တေသံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. သီလက္ခန္ဓဿ ပန ဟေတုမဟန္တတာယ, ပစ္စယမဟန္တတာယ, နိဿယမဟန္တတာယ[Pg.278], ပဘေဒမဟန္တတာယ, ကိစ္စမဟန္တတာယ, ဖလမဟန္တတာယ, အာနိသံသမဟန္တတာယ စ မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဟေတု အလောဘာဒယော. ပစ္စယော ဟိရောတ္တပ္ပသဒ္ဓါသတိဝီရိယာဒယော. နိဿယော သာဝကဗောဓိပစ္စေကဗောဓိနိယတတာ တံသမင်္ဂိနော စ ပုရိသဝိသေသာ. ပဘေဒေါ စာရိတ္တဝါရိတ္တာဒိဝိဘာဂေါ. ကိစ္စံ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ပဋိပက္ခဝိဓမနံ. ဖလံ သဂ္ဂသမ္ပဒါ နိဗ္ဗာနသမ္ပဒါ စ. အာနိသံသော ပိယမနာပတာဒိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၉) အာကင်္ခေယျသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၁.၆၄ အာဒယော) စ အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိနာ နယေန သမာဓိက္ခန္ဓာဒီနမ္ပိ မဟန္တတာ ယထာရဟံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဌာနာဋ္ဌာနာဒီနံ မဟန္တဘာဝေါ ပန မဟာဝိသယတာယ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဌာနာဋ္ဌာနာနံ မဟာဝိသယတာ ဗဟုဓာတုကသုတ္တာဒီသု အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Đối với bất cứ pháp thích hợp đặc biệt nào, sự vĩ đại cần được biết đến vì sự thành tựu của phận sự, để chỉ ra sự thành tựu của phận sự ấy, ngài đã nói bắt đầu bằng câu ‘nắm bắt những ý nghĩa vĩ đại’. Ở đây, sự vĩ đại của các ý nghĩa v.v... cần được hiểu là do có đối tượng vĩ đại, và đối tượng vĩ đại của chúng cần được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong đạo Vô Ngại Giải. Còn sự vĩ đại của giới uẩn cần được hiểu là do nhân vĩ đại, do duyên vĩ đại, do nơi nương vĩ đại, do sự phân loại vĩ đại, do phận sự vĩ đại, do quả vĩ đại, và do quả báu vĩ đại. Trong đó, nhân là vô tham v.v... Duyên là tàm, úy, tín, niệm, tấn v.v... Nơi nương là sự quyết định của Thanh văn giác, Độc giác giác và các bậc đặc biệt đã thành tựu điều ấy. Sự phân loại là sự phân chia thành hành trì giới và phòng hộ giới v.v... Phận sự là sự chế ngự đối nghịch theo cách của chi phần ấy v.v... Quả là sự thành tựu ở cõi trời và sự thành tựu Niết-bàn. Quả báu là sự đáng yêu, đáng hài lòng v.v... Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết cần được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga 1.9) và trong các kinh như kinh Ākaṅkheyya (M.i.33) v.v... Theo phương pháp này, sự vĩ đại của định uẩn v.v... cũng cần được xác định và trình bày một cách thích hợp. Còn sự vĩ đại của xứ và phi xứ v.v... cần được hiểu là do có đối tượng vĩ đại. Ở đây, đối tượng vĩ đại của xứ và phi xứ cần được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong các kinh như kinh Bahudhātuka.

ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ မဟာဝိသယတာ သမာဓိက္ခန္ဓေ မဟာဝိသယတာနိဒ္ဓါရဏနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ, အရိယသစ္စာနံ သကလယာနသင်္ဂါဟကတော သစ္စဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၁၈၉ အာဒယော) တံသံဝဏ္ဏနာသု (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၁၈၉ အာဒယော) စ အာဂတနယေန, သတိပဋ္ဌာနာဒီနံ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂါဒီသု (ဝိဘ. ၃၅၅ အာဒယော) တံသံဝဏ္ဏနာဒီသု (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၃၅၅ အာဒယော) စ အာဂတနယေန, သာမညဖလာနံ မဟတော ဟိတဿ မဟတော သုခဿ မဟတော အတ္ထဿ မဟတော ယောဂက္ခေမဿ နိပ္ဖတ္တိဘာဝတော သန္တပဏီတအတက္ကာဝစရပဏ္ဍိတဝေဒနီယဘာဝတော, အဘိညာနံ မဟာသမ္ဘာရတော မဟာဝိသယတော မဟာကိစ္စတော မဟာနုဘာဝတော မဟာနိပ္ဖတ္တိတော, နိဗ္ဗာနဿ မဒနိမ္မဒနာဒိမဟတ္ထသိဒ္ဓိတော စ မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ သဘာဝါဒိတော ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဏှာတိ ဇာနာတိ, ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော.

Đối tượng vĩ đại của các thiền chứng trú cần được hiểu theo phương pháp xác định đối tượng vĩ đại trong định uẩn; sự vĩ đại của các Thánh đế cần được hiểu do việc bao gồm toàn bộ các thừa, theo phương pháp đã được trình bày trong Phân Tích về Sự Thật (Saccavibhaṅga) và trong các sớ giải của nó; sự vĩ đại của niệm xứ v.v... cần được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong Phân Tích về Niệm Xứ (Satipaṭṭhānavibhaṅga) và trong các sớ giải của nó; sự vĩ đại của các quả Sa-môn cần được hiểu do là sự thành tựu lợi ích vĩ đại, lạc vĩ đại, ý nghĩa vĩ đại, sự an ổn khỏi các ách vĩ đại, và do là trạng thái tịch tịnh, vi diệu, vượt ngoài tầm tư duy, chỉ bậc trí mới cảm nhận được; sự vĩ đại của các thắng trí cần được hiểu do có tư lương vĩ đại, đối tượng vĩ đại, phận sự vĩ đại, oai lực vĩ đại, và sự thành tựu vĩ đại; và sự vĩ đại của Niết-bàn cần được hiểu do sự thành tựu các ý nghĩa vĩ đại như sự dẹp tan lòng kiêu mạn v.v... ‘Nắm bắt’ (pariggaṇhāti) có nghĩa là phân định rồi tiếp nhận, tức là biết rõ, thấu triệt.

ပုထုပညာတိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – ပုထု နာနာက္ခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ‘‘အယံ ရူပက္ခန္ဓော နာမ…ပေ… အယံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော နာမာ’’တိ ဧဝံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နာနာကရဏံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. တေသုပိ ဧကဝိဓေန ရူပက္ခန္ဓော…ပေ… ဧကာဒသဝိဓေန ရူပက္ခန္ဓော. ဧကဝိဓေန ဝေဒနာက္ခန္ဓော…ပေ… ဗဟုဝိဓေန ဝေဒနာက္ခန္ဓော. ဧကဝိဓေန သညာက္ခန္ဓော…ပေ… ဗဟုဝိဓေန သညာက္ခန္ဓော. ဧကဝိဓေန သင်္ခါရက္ခန္ဓော…ပေ… ဗဟုဝိဓေန သင်္ခါရက္ခန္ဓော. ဧကဝိဓေန ဝိညာဏက္ခန္ဓော…ပေ… ဗဟုဝိဓေန [Pg.279] ဝိညာဏက္ခန္ဓောတိ ဧဝံ ဧကေကဿ ခန္ဓဿ ဧကဝိဓာဒိဝသေန အတီတာဒိဝသေနပိ နာနာကရဏံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ.

Ở đây, đối với (cụm từ) ‘trí tuệ rộng lớn’, ý nghĩa cũng cần được hiểu theo phương pháp đã được nói. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: trí tuệ vận hành một cách rộng lớn trong các uẩn khác nhau, nghĩa là trí tuệ vận hành tùy thuộc vào sự phân biệt năm uẩn như sau: ‘Đây gọi là sắc uẩn... cho đến... đây gọi là thức uẩn’. Trong số đó, sắc uẩn có một loại... cho đến... sắc uẩn có mười một loại. Thọ uẩn có một loại... cho đến... thọ uẩn có nhiều loại. Tưởng uẩn có một loại... cho đến... tưởng uẩn có nhiều loại. Hành uẩn có một loại... cho đến... hành uẩn có nhiều loại. Thức uẩn có một loại... cho đến... thức uẩn có nhiều loại. Như vậy, trí tuệ vận hành tùy thuộc vào sự phân biệt mỗi uẩn theo các cách như một loại v.v... và cũng theo các cách như quá khứ v.v...

ပုထု နာနာဓာတူသူတိ ‘‘အယံ စက္ခုဓာတု နာမ…ပေ… အယံ မနောဝိညာဏဓာတု နာမ. တတ္ထ သောဠသ ဓာတုယော ကာမာဝစရာ, ဒွေ စာတုဘူမိကာ’’တိ ဧဝံ ဓာတူသု နာနာကရဏံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. တယိဒံ ဥပါဒိန္နဓာတုဝသေန ဝုတ္တံ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဉှိ ဒွိန္နဉ္စ အဂ္ဂသာဝကာနံ ဥပါဒိန္နဓာတူသု ဧဝ နာနာကရဏံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ, တဉ္စ ခေါ ဧကဒေသတောဝ, န နိပ္ပဒေသတော. ဗဟိဒ္ဓါ အနုပါဒိန္နဓာတူနံ နာနာကရဏံ တေသံ အဝိသယောဝ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံယေဝ ပန ‘‘ဣမာယ ဓာတုယာ ဥဿန္နတ္တာ ဣမဿ ရုက္ခဿ ခန္ဓော သေတော ဟောတိ, ဣမဿ ကာဠော, ဣမဿ မဋ္ဌော, ဣမဿ ခရော, ဣမဿ ဗဟလတစော, ဣမဿ သုက္ခတစော. ဣမဿ ပတ္တံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ဧဝရူပံ. ဣမဿ ပုပ္ဖံ နီလံ, ပီတံ, လောဟိတံ, ဩဒါတံ, သုဂန္ဓံ, ဒုဂ္ဂန္ဓံ, မိဿကဂန္ဓံ. ဖလံ ခုဒ္ဒကံ, မဟန္တံ, ဒီဃံ, ဝဋ္ဋံ, သုဝဏ္ဏံ, ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ, မဋ္ဌံ, ဖရုသံ, သုဂန္ဓံ, ဒုဂ္ဂန္ဓံ, မဓုရံ, တိတ္တကံ, အမ္ဗိလံ, ကဋုကံ, ကသာဝံ. ကဏ္ဋကော တိခိဏော, အတိခိဏော, ဥဇုကော, ကုဋိလော, တမ္ဗော, နီလော, လောဟိတော, ဩဒါတော’’တိအာဒိနာ ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ.

(Trí tuệ vận hành) một cách rộng lớn trong các giới khác nhau, nghĩa là trí tuệ vận hành tùy thuộc vào sự phân biệt các giới như sau: ‘Đây gọi là nhãn giới... cho đến... đây gọi là ý thức giới. Trong đó, mười sáu giới thuộc cõi Dục, hai giới thuộc bốn cõi’. Điều này được nói theo phương diện các giới được chấp thủ. Bởi vì đối với các vị Phật Độc Giác và hai vị Thượng thủ Thinh văn, trí tuệ chỉ vận hành tùy thuộc vào sự phân biệt trong các giới được chấp thủ, và điều đó cũng chỉ là một phần, không phải toàn phần. Sự phân biệt các giới không được chấp thủ ở bên ngoài là ngoài đối tượng của các vị ấy. Chỉ riêng đối với các vị Phật Toàn Giác, trí tuệ mới vận hành tùy thuộc vào sự đa dạng của các giới qua (sự hiểu biết) như sau: ‘Do giới này trội hơn nên thân của cây này màu trắng, của cây này màu đen, của cây này nhẵn, của cây này thô, của cây này vỏ dày, của cây này vỏ mỏng. Lá của cây này có hình dạng màu sắc v.v... như thế này. Hoa của cây này màu xanh, vàng, đỏ, trắng, thơm, hôi, mùi hỗn hợp. Quả nhỏ, lớn, dài, tròn, màu đẹp, màu xấu, nhẵn, xù xì, thơm, hôi, ngọt, đắng, chua, cay, chát. Gai nhọn, không nhọn, thẳng, cong, màu đồng, xanh, đỏ, trắng’ v.v...

ပုထု နာနာအာယတနေသူတိ ‘‘ဣဒံ စက္ခာယတနံ နာမ…ပေ… ဣဒံ ဓမ္မာယတနံ နာမ. တတ္ထ ဒသာယတနာ ကာမာဝစရာ, ဒွေ စာတုဘူမကာ’’တိ ဧဝံ အာယတနနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ.

(Trí tuệ vận hành) một cách rộng lớn trong các xứ khác nhau, nghĩa là trí tuệ vận hành tùy thuộc vào sự đa dạng của các xứ như sau: ‘Đây gọi là nhãn xứ... cho đến... đây gọi là pháp xứ. Trong đó, mười xứ thuộc cõi Dục, hai xứ thuộc bốn cõi’.

ပုထု နာနာပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေသူတိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဘေဒတော သန္တာနဘေဒတော စ နာနပ္ပဘေဒေသု ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒင်္ဂေသု. အဝိဇ္ဇာဒိအင်္ဂါနိ ဟိ ပစ္စေကံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသညိတာနိ. တေနာဟ – သင်္ခါရပိဋကေ ‘‘ဒွါဒသ ပစ္စယာ ဒွါဒသ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါ’’တိ (သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၁၀).

(Trí tuệ vận hành) một cách rộng lớn trong các lý duyên khởi khác nhau, nghĩa là trong các chi phần của lý duyên khởi có nhiều loại khác nhau do sự khác biệt về bên trong và bên ngoài, và do sự khác biệt về dòng tương tục. Bởi vì các chi phần như vô minh v.v... mỗi chi phần đều được gọi là lý duyên khởi. Vì thế, có lời nói trong Saṅkhārapiṭaka: ‘Mười hai duyên là mười hai lý duyên khởi’.

ပုထု နာနာသုညတမနုပလဗ္ဘေသူတိ နာနာသဘာဝေသု နိစ္စသာရာဒိဝိရဟိတေသု သုညသဘာဝေသု, တတော ဧဝ ဣတ္ထိပုရိသအတ္တတ္တနိယာဒိဝသေန အနုပလဗ္ဘမာနသဘာဝေသု. မ-ကာရော ဟေတ္ထ ပဒသန္ဓိကရော.

Cụm từ ‘trong nhiều tánh không khác nhau và không thể nắm bắt được’ có nghĩa là: trong các pháp hữu vi khác nhau, là các pháp không có thực thể, không có cốt lõi thường hằng v.v..., là các pháp có tánh không; chính vì thế, (chúng) là các pháp không thể nắm bắt được theo phương diện là người nữ, người nam, tự ngã, sở hữu của tự ngã v.v... Phụ âm ‘ma’ ở đây có tác dụng nối âm.

ပုထု နာနာအတ္ထေသူတိ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေသု ပစ္စယုပ္ပန္နာဒိနာနာအတ္ထေသု. ဓမ္မေသူတိ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေသု ပစ္စယာဒိနာနာဓမ္မေသု. နိရုတ္တီသူတိ [Pg.280] တေသံယေဝ အတ္ထဓမ္မာနံ နိဒ္ဓါရဏဝစနသင်္ခါတေသု နာနာနိရုတ္တီသု. ပုထု နာနာပဋိဘာနေသူတိ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဒိဝိသယေသု ဣမာနိ ဉာဏာနိ ဣဒမတ္ထဇောတကာနီတိ တထာ တထာ ပဋိဘာနတော ဥပတိဋ္ဌနတော ပဋိဘာနာနီတိ လဒ္ဓနာမေသု နာနာဉာဏေသု.

Cụm từ ‘trong nhiều nghĩa khác nhau’ có nghĩa là trong các nghĩa khác nhau như là quả v.v... vốn là đối tượng của Nghĩa vô ngại giải. Cụm từ ‘trong các pháp’ có nghĩa là trong các pháp khác nhau như là nhân v.v... vốn là đối tượng của Pháp vô ngại giải. Cụm từ ‘trong các ngôn ngữ’ có nghĩa là trong các ngôn ngữ khác nhau được gọi là lời nói xác định về chính các nghĩa và các pháp ấy. Cụm từ ‘trong nhiều biện tài khác nhau’ có nghĩa là trong các trí tuệ khác nhau đã được mệnh danh là ‘biện tài’ do sự ứng đối, do sự khởi lên theo cách này hay cách khác rằng ‘các trí tuệ này làm sáng tỏ ý nghĩa này’ đối với các đối tượng của Nghĩa vô ngại giải v.v...

ပုထု နာနာသီလက္ခန္ဓေသူတိအာဒီသု သီလဿ ပုထုတ္တံ နာနတ္တဉ္စ ဝုတ္တမေဝ, ဣတရေသံ ပန ဝုတ္တနယာနုသာရေန သုဝိညေယျတ္တာ ပါကဋမေဝ. ယံ ပန အဘိန္နံ ဧကမေဝ နိဗ္ဗာနံ, တတ္ထ ဥပစာရဝသေန ပုထုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘ပုထု နာနာဇနသာဓာရဏေ ဓမ္မေ သမတိက္ကမ္မာ’’တိ. တေနဿ မဒနိမ္မဒနာဒိပရိယာယေန ပုထုတ္တံ ပရိဒီပိတံ ဟောတိ.

Trong các câu như ‘trong nhiều uẩn giới khác nhau’ v.v..., tính cách nhiều và khác nhau của giới đã được nói đến. Còn đối với các uẩn khác thì điều ấy đã rõ ràng vì có thể được hiểu một cách dễ dàng theo phương pháp đã được trình bày. Còn đối với Niết-bàn, vốn không bị phân chia và chỉ là một, Ngài đã nói rằng ở đó, tính cách nhiều nên được hiểu theo nghĩa ẩn dụ – (như trong câu) ‘sau khi đã vượt qua pháp chung cho nhiều hạng người khác nhau’. Do đó, tính cách nhiều của Niết-bàn được giải thích thông qua các từ đồng nghĩa như là sự dẹp tan lòng kiêu mạn v.v...

ဝိပုလေ အတ္ထေတိ မဟန္တေ အတ္ထေ. မဟန္တပရိယာယော ဟိ ဝိပုလသဒ္ဒေါ. ဂမ္ဘီရေသူတိ သသာဒီဟိ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒေါ အနုပစိတဉာဏသမ္ဘာရေဟိ အလဗ္ဘနေယျပ္ပတိဋ္ဌေသု ခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ဝိသယဿ ဂမ္ဘီရတာယ ဉာဏဿ ဂမ္ဘီရတာ ဝိဘာဝိတာ.

Cụm từ ‘trong nghĩa rộng lớn’ có nghĩa là trong nghĩa vĩ đại. Vì từ ‘vipula’ (rộng lớn) là từ đồng nghĩa với ‘mahanta’ (vĩ đại). Cụm từ ‘trong các pháp sâu xa’ có nghĩa là: trí tuệ vận hành trong các uẩn mà nền tảng của chúng không thể đạt được bởi những người chưa tích lũy tư lương trí tuệ, giống như đại dương (không thể dò được đáy) bởi loài thỏ v.v...; do đó, sự sâu xa của trí tuệ được giải thích bằng sự sâu xa của đối tượng.

တိက္ခဝိသဒဘာဝါဒိဂုဏေဟိ အသာဓာရဏတ္တာ ပရေသံ ပညာယ န သာမန္တာ, အထ ခေါ သုဝိဒူရဝိဒူရေတိ အသမန္တပညာ အာကာရဿ ရဿတ္တံ ကတွာ. ကေစိ ‘‘အသမတ္ထပညာ’’တိ ပဌန္တိ, တေသံ ယထာဝုတ္တဂုဏေဟိ အညေဟိ အသာဓာရဏတ္တာ နတ္ထိ ဧတိဿာ ကာယစိ သမတ္ထန္တိ အသမတ္ထာ ပညာတိ ယောဇနာ. အတ္ထဝဝတ္ထာနတောတိ အတ္ထပ္ပဘေဒဿ ယာထာဝတော သန္နိဋ္ဌာနတော. န အညော ကောစိ သက္ကောတိ အဘိသမ္ဘဝိတုန္တိ ဉာဏဂတိယာ သမ္ပာပုဏိတုံ န အညော ကောစိပိ သက္ကောတိ, တသ္မာ အယံ သုဝိဒူရဝိဒူရေတိ အသမန္တပညာ. ဣဒါနိ ပုဂ္ဂလန္တရဝသေန အသမန္တပညံ ဝိဘာဝေတုံ, ‘‘ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကဿာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ.

Do không tương đồng về các phẩm chất như sự sắc bén, sự trong sáng v.v... nên trí tuệ này không tương tợ với trí tuệ của những người khác, mà trái lại, nó rất sâu xa, rất viễn vông; do đó được gọi là ‘trí tuệ không tương tợ’ (asamantapaññā), sau khi đã rút ngắn nguyên âm. Một số vị đọc là ‘asamatthapaññā’ (trí tuệ không ai sánh bằng); đối với các vị ấy, cách giải thích là: do không tương đồng với những người khác về các phẩm chất đã nói, nên không có ai có thể sánh bằng với trí tuệ này, do đó gọi là ‘trí tuệ không ai sánh bằng’. Cụm từ ‘do sự xác định ý nghĩa’ có nghĩa là do sự xác quyết đúng đắn về sự phân loại ý nghĩa. Cụm từ ‘không một ai khác có thể vượt qua được’ có nghĩa là không một ai khác có thể đạt đến được bằng con đường của trí tuệ; do đó, trí tuệ này rất sâu xa, rất viễn vông, nên gọi là ‘trí tuệ không tương tợ’. Bây giờ, để giải thích về ‘trí tuệ không tương tợ’ theo phương diện các hạng người khác, đoạn văn bắt đầu bằng ‘của bậc thiện phàm phu’ v.v... đã được bắt đầu.

‘‘ပညာပဘေဒကုသလော အဘိန္နဉာဏော အဓိဂတပ္ပဋိသမ္ဘိဒေါ စတုဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဒသဗလဓာရီ ပုရိသာသဘော ပုရိသသီဟော ပုရိသနာဂေါ ပုရိသာဇညော ပုရိသဓောရယှော အနန္တဉာဏော အနန္တတေဇော အနန္တယသော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော ဗလဝါ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာ ပညာပေတာ ဝိနိဇ္ဈာပေတာ ပေက္ခတာ ပသာဒေတာ. သော ဟိ ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒေတာ, အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ, အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ, မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒေါ. မဂ္ဂါနုဂါမီ စ ပန ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာ.

(Ngài là) bậc thiện xảo về các loại trí tuệ, bậc có thắng trí, bậc đã chứng đắc các pháp vô ngại giải, bậc đã đạt đến bốn sự vô sở úy, bậc mang mười lực, bậc ngưu vương giữa loài người, bậc sư tử giữa loài người, bậc long tượng giữa loài người, bậc ngựa hay giữa loài người, bậc gánh vác giữa loài người, bậc có trí tuệ vô biên, bậc có uy lực vô biên, bậc có danh tiếng vô biên, bậc giàu có, bậc đại phú, bậc có sức mạnh, bậc lãnh đạo, bậc huấn luyện, bậc thuyết phục, bậc chế định, bậc giải thích, bậc thấy rõ, bậc làm cho trong sạch. Vì rằng, chính Đức Thế Tôn là bậc làm cho con đường chưa sanh được sanh khởi, là bậc làm cho con đường chưa phát sanh được phát sanh, là bậc tuyên thuyết con đường chưa được tuyên thuyết, bậc biết rõ con đường, bậc tìm ra con đường, bậc thiện xảo về con đường. Và hiện nay, các vị đệ tử là những người đi theo con đường, sống noi theo sau.

‘‘သော [Pg.281] ဟိ ဘဂဝါ ဇာနံ ဇာနာတိ, ပဿံ ပဿတိ, စက္ခုဘူတော ဉာဏဘူတော ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော ဝတ္တာ ပဝတ္တာ အတ္ထဿ နိန္နေတာ အမတဿ ဒါတာ ဓမ္မဿာမီ တထာဂတော, နတ္ထိ တဿ ဘဂဝတော အညာတံ အဒိဋ္ဌံ အဝိဒိတံ အသစ္ဆိကတံ အဖဿိတံ ပညာယ. အတီတံ အနာဂတံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ, ယံ ကိဉ္စိ နေယျံ နာမ အတ္ထိ တံ သဗ္ဗံ ဇာနိတဗ္ဗံ, အတ္တတ္ထော ဝါ ပရတ္ထော ဝါ ဥဘယတ္ထော ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော ဝါ အတ္ထော သမ္ပရာယိကော ဝါ အတ္ထော ဥတ္တာနော ဝါ အတ္ထော ဂမ္ဘီရော ဝါ အတ္ထော ဂူဠှော ဝါ အတ္ထော ပဋိစ္ဆန္နော ဝါ အတ္ထော နေယျော ဝါ အတ္ထော နီတော ဝါ အတ္ထော အနဝဇ္ဇော ဝါ အတ္ထော နိက္ကိလေသော ဝါ အတ္ထော ဝေါဒါနော ဝါ အတ္ထော ပရမတ္ထော ဝါ အတ္ထော, သဗ္ဗံ တံ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ.

Vì rằng, chính Đức Thế Tôn, trong khi biết, Ngài biết; trong khi thấy, Ngài thấy. Ngài đã trở thành con mắt, đã trở thành trí tuệ, đã trở thành Chánh pháp, đã trở thành Phạm thiên. Ngài là bậc nói ra, bậc tuyên bố, bậc dẫn đến mục đích, bậc ban cho sự bất tử, là chủ của Chánh pháp, là đấng Như Lai. Không có điều gì mà Đức Thế Tôn không biết, không thấy, không nhận thức, không chứng ngộ, không tiếp xúc bằng trí tuệ. Liên quan đến quá khứ, tương lai, và hiện tại, tất cả các pháp theo mọi phương diện đều đi vào phạm vi cửa trí tuệ của Đức Phật, Đức Thế Tôn. Bất cứ điều gì được gọi là đối tượng cần được biết, tất cả đều có thể được biết; dù là lợi ích cho bản thân, lợi ích cho người khác, hay lợi ích cho cả hai; dù là lợi ích trong hiện tại hay lợi ích trong tương lai; dù là nghĩa nông cạn hay nghĩa sâu xa; dù là nghĩa kín đáo hay nghĩa che giấu; dù là nghĩa cần được dẫn dắt hay nghĩa đã được dẫn dắt; dù là nghĩa không có lỗi lầm, nghĩa không có phiền não, nghĩa trong sạch, hay nghĩa tối thượng; tất cả những điều đó đều xoay chuyển bên trong trí tuệ của Đức Phật.

‘‘သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ, သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ, သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. အတီတေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ, အနာဂတေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ, ယာဝတကံ နေယျံ, တာဝတကံ ဉာဏံ. ယာဝတကံ ဉာဏံ, တာဝတကံ နေယျံ. နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ, ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျံ, နေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဉာဏံ နပ္ပဝတ္တတိ, ဉာဏံ အတိက္ကမိတွာ နေယျပထော နတ္ထိ, အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော တေ ဓမ္မာ, ယထာ ဒွိန္နံ သမုဂ္ဂပဋလာနံ သမ္မာ ဖုသိတာနံ ဟေဋ္ဌိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဥပရိမံ နာတိဝတ္တတိ, ဥပရိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဟေဋ္ဌိမံ နာတိဝတ္တတိ, အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော, ဧဝမေဝံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နေယျဉ္စ ဉာဏဉ္စ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော. ယာဝတကံ နေယျံ, တာဝတကံ ဉာဏံ. ယာဝတကံ ဉာဏံ, တာဝတကံ နေယျံ, နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ, ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျံ, နေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဉာဏံ နပ္ပဝတ္တတိ, ဉာဏံ အတိက္ကမိတွာ နေယျပထော နတ္ထိ. အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော တေ ဓမ္မာ. သဗ္ဗဓမ္မေသု ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ.

Mọi hành động về thân của Đức Phật, Đức Thế Tôn, đều đi sau trí tuệ. Mọi hành động về lời nói của Đức Phật, Đức Thế Tôn, đều đi sau trí tuệ. Mọi hành động về ý của Đức Phật, Đức Thế Tôn, đều đi sau trí tuệ. Trong quá khứ, trí tuệ của Đức Phật, Đức Thế Tôn, là không bị ngăn ngại. Trong tương lai, trí tuệ của Đức Phật, Đức Thế Tôn, là không bị ngăn ngại. Trong hiện tại, trí tuệ của Đức Phật, Đức Thế Tôn, là không bị ngăn ngại. Đối tượng cần biết có bao nhiêu, trí tuệ có bấy nhiêu. Trí tuệ có bao nhiêu, đối tượng cần biết có bấy nhiêu. Trí tuệ có đối tượng cần biết làm giới hạn. Đối tượng cần biết có trí tuệ làm giới hạn. Trí tuệ không vận hành vượt qua đối tượng cần biết. Không có con đường nào cho đối tượng cần biết vượt qua trí tuệ. Hai pháp ấy tồn tại giới hạn lẫn nhau, giống như hai nắp hộp được khép lại vừa vặn, nắp hộp dưới không vượt qua nắp hộp trên, nắp hộp trên không vượt qua nắp hộp dưới, chúng tồn tại giới hạn lẫn nhau. Cũng vậy, đối tượng cần biết và trí tuệ của Đức Phật, Đức Thế Tôn, tồn tại giới hạn lẫn nhau. Đối tượng cần biết có bao nhiêu, trí tuệ có bấy nhiêu. Trí tuệ có bao nhiêu, đối tượng cần biết có bấy nhiêu. Trí tuệ có đối tượng cần biết làm giới hạn. Đối tượng cần biết có trí tuệ làm giới hạn. Trí tuệ không vận hành vượt qua đối tượng cần biết. Không có con đường nào cho đối tượng cần biết vượt qua trí tuệ. Hai pháp ấy tồn tại giới hạn lẫn nhau. Trí tuệ của Đức Phật, Đức Thế Tôn, vận hành trong tất cả các pháp.

‘‘သဗ္ဗေ [Pg.282] ဓမ္မာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အာဝဇ္ဇနပ္ပဋိဗဒ္ဓါ အာကင်္ခပ္ပဋိဗဒ္ဓါ မနသိကာရပ္ပဋိဗဒ္ဓါ စိတ္တုပ္ပာဒပ္ပဋိဗဒ္ဓါ, သဗ္ဗသတ္တေသု ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဗုဒ္ဓေါ အာသယံ ဇာနာတိ, အနုသယံ ဇာနာတိ, စရိတံ ဇာနာတိ, အဓိမုတ္တိံ ဇာနာတိ, အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ သွာကာရေ ဒွါကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ ဘဗ္ဗာ သဗ္ဗေ သတ္တေ ပဇာနာတိ, သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ.

“Tất cả các pháp đều tùy thuộc vào sự hướng tâm của đức Phật, bậc Thế Tôn, tùy thuộc vào sự mong muốn, tùy thuộc vào sự tác ý, tùy thuộc vào sự khởi tâm. Trí tuệ của đức Phật, bậc Thế Tôn, vận hành trong tất cả chúng sanh. Đức Phật biết rõ khuynh hướng của tất cả chúng sanh, biết rõ tùy miên, biết rõ hạnh kiểm, biết rõ chí hướng, biết rõ tất cả chúng sanh là hạng ít bụi, nhiều bụi, lợi căn, độn căn, thiện tướng, ác tướng, dễ lãnh hội, khó lãnh hội, có khả năng (chứng ngộ). Thế giới cùng với chư Thiên, cùng với Ma vương, cùng với Phạm thiên, chúng sanh cùng với Sa-môn và Bà-la-môn, cùng với chư Thiên và loài người, đều xoay vần trong phạm vi Phật trí.”

‘‘ယထာ ယေ ကေစိ မစ္ဆကစ္ဆပါ အန္တမသော တိမိတိမိင်္ဂလံ ဥပါဒါယ အန္တောမဟာသမုဒ္ဒေ ပရိဝတ္တန္တိ, ဧဝမေဝ သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ. ယထာ ယေ ကေစိ ပက္ခိနော အန္တမသော ဂရုဠံ ဝေနတေယျံ ဥပါဒါယ အာကာသဿ ပဒေသေ ပရိဝတ္တန္တိ, ဧဝမေဝ ယေပိ တေ သာရိပုတ္တသမာ ပညာယ, တေပိ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ ပဒေသေ ပရိဝတ္တန္တိ, ဗုဒ္ဓဉာဏံ ဒေဝမနုဿာနံ ပညံ ဖရိတွာ အတိဃံသိတွာ တိဋ္ဌတိ. ယေပိ တေ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာ ဗြာဟ္မဏပဏ္ဍိတာ ဂဟပတိပဏ္ဍိတာ သမဏပဏ္ဍိတာ နိပုဏာ ကတပရပ္ပဝါဒါ ဝါလဝေဓိရူပါ, ဝေါဘိန္ဒန္တာ မညေ စရန္တိ ပညာဂတေန ဒိဋ္ဌိဂတာနိ, တေ တေ ပဉှံ အဘိသင်္ခရိတွာ အဘိသင်္ခရိတွာ’’တိ (ပဋိ. မ. ၃.၅) –

“Ví như bất cứ loài cá và rùa nào, cho đến cả loài cá Timitimiṅgala, đều xoay vần trong lòng đại dương; cũng vậy, thế giới cùng với chư Thiên, cùng với Ma vương, cùng với Phạm thiên, chúng sanh cùng với Sa-môn và Bà-la-môn, cùng với chư Thiên và loài người, đều xoay vần trong phạm vi Phật trí. Ví như bất cứ loài chim nào, cho đến cả chim Garuḷa con của bà Venateyya, đều bay lượn trong khoảng không gian; cũng vậy, ngay cả những vị có trí tuệ ngang bằng ngài Sāriputta, các vị ấy cũng xoay vần trong phạm vi Phật trí. Phật trí bao trùm và vượt xa trí tuệ của chư Thiên và loài người. Ngay cả những bậc học giả Sát-đế-lỵ, học giả Bà-la-môn, học giả gia chủ, học giả Sa-môn, những người khôn khéo, đã được rèn luyện trong các học thuyết của người khác, giống như những người bắn xuyên sợi lông, tưởng rằng đi đây đi đó để phá vỡ các tà kiến bằng trí tuệ của mình, các vị ấy sau khi đã chuẩn bị, đã chuẩn bị câu hỏi’ (Paṭi. Ma. 3.5) –”

အာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌပါဠိံ ပေယျာလမုခေန သံခိပိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ပညာပဘေဒကုသလော ပဘိန္နဉာဏော…ပေ… တေ ပဉှံ အဘိသင်္ခရိတွာ အဘိသင်္ခရိတွာ’’တိအာဒိမာဟ.

Để trình bày một cách tóm lược đoạn Pāli đã được chỉ định bắt đầu bằng (ādi) qua phương pháp tỉnh lược (peyyāla), ngài đã nói bắt đầu bằng: “Bậc thiện xảo về phân loại trí tuệ, có trí tuệ phân tích… (vân vân)… các vị ấy sau khi đã chuẩn bị, đã chuẩn bị câu hỏi’.”

တတ္ထ ပဘိန္နဉာဏောတိ အတ္ထာဒီသု ပဘေဒဂတဉာဏော. ‘‘ပဘေဒဉာဏော’’တိပိ ပဌန္တိ, သောယေဝ အတ္ထော. တေ ပဉှန္တိ တေ တေ အတ္တနာ အဓိပ္ပေတံ ပဉှံ. နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏာတိ ဝိဿဇ္ဇိတကာရဏာ. ဥပက္ခိတ္တကာတိ ဘဂဝတော ပညာဝေယျတ္တိယေန သမီပေ ခိတ္တကာ အန္တေဝါသိကာ သမ္ပဇ္ဇန္တိ.

Trong ấy, ‘pabhinnañāṇo’ (có trí tuệ phân tích) có nghĩa là có trí tuệ đã đi đến sự phân tích về ý nghĩa, v.v. Cũng có cách đọc là ‘pabhedañāṇo,’ ý nghĩa vẫn như vậy. ‘Te pañhaṃ’ (các câu hỏi ấy) là những câu hỏi mà chính họ đã dự định. ‘Niddiṭṭhakāraṇā’ (lý do đã được chỉ ra) là lý do đã được giải đáp. ‘Upakkhittakā’ (được đặt gần) có nghĩa là (họ) trở thành những đệ tử đã được đặt gần bên cạnh nhờ sự thông thái về trí tuệ của đức Thế Tôn.

ဘဝတိ [Pg.283] အဘိဘဝတီတိ ဘူရိ. ကိံ? ရာဂါဒိံ. ဥပသဂ္ဂေ သတိပိ တဒေဝ ပဒံ တမတ္ထံ ဝဒတီတိ ဥပသဂ္ဂေန ဝိနာပိ သော အတ္ထော ဝိညေယျော အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနန္တိ ဝုတ္တံ – ‘‘အဘိဘုယျတီ’’တိ. ကာရကဗျတ္တယေန စေတံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ရာဂံ အဘိဘုယျတီတိ သာ သာ မဂ္ဂပညာ အတ္တနာ အတ္တနာ ဝဇ္ဈံ ရာဂံ အဘိဘုယျတိ အဘိဘဝတိ, မဒတီတိ အတ္ထော. အဘိဘဝတီတိ သာ သာ ဖလပညာ တံ တံ ရာဂံ ဘဝိ အဘိဘဝိ မဒ္ဒီတိ ဘူရိပညာ. ‘‘အဘိဘဝိတာ’’တိ ဝါ ပါဌော, ‘‘အဘိဘဝိတွာ’’တိပိ ပဌန္တိ. အဘိဘဝိတွာတိ စ ကိရိယာယ သိဒ္ဓဘာဝဒဿနံ. ပညာ စေ သိဒ္ဓါ, ရာဂါဘိဘဝေါ စ သိဒ္ဓေါ ဧဝါတိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

‘Bhūri’ là (trí tuệ) trở thành, chế ngự. (Chế ngự) cái gì? Tham ái, v.v. Dù có tiếp đầu ngữ, từ ấy vẫn nói lên ý nghĩa đó, nên ngay cả khi không có tiếp đầu ngữ, ý nghĩa ấy vẫn có thể được hiểu, vì đã được nói rằng: ‘Các căn có nhiều nghĩa.’ – (như trong từ) ‘abhibhuyyatī’ (bị chế ngự). Điều này được nói với sự thay đổi về cách (kāraka). Do đó, ‘rāgaṃ abhibhuyyatī’ (tham ái bị chế ngự) có nghĩa là: đạo tuệ ấy tự mình chế ngự, khắc phục tham ái đáng bị tiêu diệt, nghĩa là nghiền nát. ‘Abhibhavati’ (chế ngự) có nghĩa là: quả tuệ ấy đã trở thành, đã chế ngự, đã nghiền nát tham ái ấy, nên gọi là ‘bhūripaññā’ (trí tuệ rộng lớn). Hoặc có cách đọc là ‘abhibhavitā’ (đã chế ngự), cũng có cách đọc là ‘abhibhavitvā’ (sau khi đã chế ngự). Và ‘abhibhavitvā’ cho thấy trạng thái đã hoàn thành của hành động. Nếu trí tuệ đã hoàn thành, thì việc chế ngự tham ái cũng chắc chắn đã hoàn thành. Đối với các trường hợp còn lại, phương pháp cũng tương tự.

ရာဂါဒီသု ပန ရဇ္ဇနလက္ခဏော ရာဂေါ. ဒုဿနလက္ခဏော ဒေါသော. မုယှနလက္ခဏော မောဟော. ကုဇ္ဈနလက္ခဏော ကောဓော, ဥပနန္ဓနလက္ခဏော ဥပနာဟော. ပုဗ္ဗကာလံ ကောဓော, အပရကာလံ ဥပနာဟော. ပရဂုဏမက္ခနလက္ခဏော မက္ခော, ယုဂဂ္ဂါဟလက္ခဏော ပလာသော. ပရသမ္ပတ္တိခီယနလက္ခဏာ ဣဿာ, အတ္တနော သမ္ပတ္တိနိဂ္ဂူဟနလက္ခဏံ မစ္ဆရိယံ. အတ္တနာ ကတပါပပ္ပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာ မာယာ, အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနဂုဏပ္ပကာသနလက္ခဏံ သာဌေယျံ. စိတ္တဿ ဥဒ္ဓုမာတဘာဝလက္ခဏော ထမ္ဘော, ကရဏုတ္တရိယလက္ခဏော သာရမ္ဘော. ဥန္နတိလက္ခဏော မာနော, အဗ္ဘုန္နတိလက္ခဏော အတိမာနော. မတ္တဘာဝလက္ခဏော မဒေါ, ပဉ္စကာမဂုဏေသု စိတ္တဝေါဿဂ္ဂလက္ခဏော ပမာဒေါ. ဘဝတိ အဘိဘဝတိ အရိန္တိ ဘူရိ အသရူပတော ပရဿ အကာရဿ လောပံ ကတွာ. တေနာဟ – ‘‘အရိံ မဒ္ဒနိပညာတိ ဘူရိပညာ’’တိ. ဘဝတိ ဧတ္ထ ထာဝရဇင်္ဂမန္တိ ဘူရိ ဝုစ္စတိ ပထဝီ ယထာ ‘‘ဘူမီ’’တိ ဘူရိ ဝိယာတိ ဘူရိပညာ ဝိတ္ထတဝိပုလဋ္ဌေန သဗ္ဗံ သဟတာယ စ. တေနာဟ – ‘‘တာယာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပထဝိသမာယာတိ ဝိတ္ထတဝိပုလဋ္ဌေနေဝ ပထဝိသမာယ. ဝိတ္ထတာယာတိ ပဇာနိတဗ္ဗေ ဝိသယေ ဝိတ္ထတာယ, န ဧကဒေသေ ဝတ္တမာနာယ. ဝိပုလာယာတိ ဥဠာရဘူတာယ. သမန္နာဂတောတိ ပုဂ္ဂလော. ဣတိ-သဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထေ, ဣမိနာ ကာရဏေန ပုဂ္ဂလဿ ဘူရိပညာယ သမန္နာဂတတ္တာ တဿ ပညာ ဘူရိပညာ နာမာတိ အတ္ထော. ‘‘ဘူရိပညဿ ပညာ ဘူရိပညပညာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧကဿ ပညာသဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ ‘‘ဘူရိပညာ’’တိ ဝုတ္တံ.

Về tham ái, v.v., tham ái (rāga) có đặc tính nhiễm đắm. Sân hận (dosa) có đặc tính làm hư hoại. Si mê (moha) có đặc tính mê muội. Phẫn nộ (kodha) có đặc tính tức giận, oán hận (upanāha) có đặc tính buộc chặt. Phẫn nộ là giai đoạn trước, oán hận là giai đoạn sau. Gièm pha (makkha) có đặc tính che lấp đức hạnh của người khác, ngoan cố (palāsa) có đặc tính bám chặt vào ách. Tật đố (issā) có đặc tính ghen tị với tài sản của người khác, bỏn xẻn (macchariya) có đặc tính che giấu tài sản của mình. Man trá (māyā) có đặc tính che giấu tội lỗi mình đã làm, xảo quyệt (sāṭheyya) có đặc tính phô bày những đức hạnh mình không có. Trạo cử (thambha) có đặc tính làm tâm phồng lên, tranh cạnh (sārambha) có đặc tính muốn vượt hơn. Mạn (māna) có đặc tính tự cao, quá mạn (atimāna) có đặc tính tự cao quá mức. Kiêu (mada) có đặc tính say sưa, phóng dật (pamāda) có đặc tính buông thả tâm trong năm dục trưởng dưỡng. ‘Bhūri’ là (trí tuệ) trở thành, chế ngự kẻ thù (ariṃ), do việc lược bỏ mẫu tự ‘a’ của từ khác không đồng dạng. Do đó, ngài nói: ‘Trí tuệ nghiền nát kẻ thù nên là bhūripaññā.’ Nơi đây, các loài động và bất động tồn tại, nên đất được gọi là ‘bhūri,’ giống như ‘bhūmi.’ ‘Bhūripaññā’ giống như ‘bhūri’ (đất) vì có ý nghĩa rộng lớn, bao la và vì dung chứa tất cả. Do đó, ngài nói bắt đầu bằng ‘tāyā.’ Trong đó, ‘pathavisamāya’ (tương tự như đất) chính là tương tự như đất về ý nghĩa rộng lớn, bao la. ‘Vitthatāya’ (rộng lớn) là rộng lớn trong đối tượng cần được biết, không phải chỉ hiện hữu trong một phần. ‘Vipulāya’ (bao la) là đã trở nên cao thượng. ‘Samannāgato’ là chỉ cho người. Từ ‘iti’ có nghĩa là nguyên nhân, ý nghĩa là: vì nguyên nhân này, do người ấy đã thành tựu trí tuệ rộng lớn (bhūripaññā), nên trí tuệ của người ấy được gọi là ‘bhūripaññā.’ Đáng lẽ phải nói là ‘bhūripaññassa paññā bhūripaññapaññā’ (trí tuệ của người có trí tuệ rộng lớn là trí tuệ bhūripaññā), nhưng đã được nói là ‘bhūripaññā’ sau khi lược bỏ một từ ‘paññā’.

အပိစာတိ [Pg.284] ပညာပရိယာယဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပညာယမေတန္တိ ပညာယ ဧတံ. အဓိဝစနန္တိ အဓိကံ ဝစနံ. ဘူရီတိ ဘူတေ အတ္ထေ ခန္ဓာဒိကေ ရမတိ သစ္စသဘာဝေန, ဒိဋ္ဌိ ဝိယ န အဘူတေတိ ဘူရိ. မေဓာတိ အသနိ ဝိယ သိလုစ္စယေ ကိလေသေ မေဓတိ ဟိံသတီတိ မေဓာ, ခိပ္ပံ ဂဟဏဓာရဏဋ္ဌေန ဝါ မေဓာ. ပရိဏာယိကာတိ ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သတ္တံ အတ္တဟိတပ္ပဋိပတ္တိယံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ယာထာဝလက္ခဏပ္ပဋိဝေဓေ ပရိဏေတီတိ ပရိဏာယိကာ. ဣမေဟေဝ အညာနိပိ ပညာပရိယာယဝစနာနိ ဟောန္တိ.

Từ ‘apica’ (hơn nữa) được nói để chỉ ra các từ đồng nghĩa với trí tuệ. ‘Paññāya etaṃ’ (đây là trí tuệ) là ‘paññāyametaṃ.’ ‘Adhivacanaṃ’ là từ ngữ đặc biệt. ‘Bhūri’ là (trí tuệ) vui thích trong ý nghĩa chân thật, tức là các uẩn, v.v., với bản chất chân thật, không phải không có thật như tà kiến. ‘Medhā’ là (trí tuệ) nghiền nát, làm hại các phiền não giống như sét đánh vào núi đá, nên gọi là ‘medhā’; hoặc ‘medhā’ có nghĩa là nhanh chóng nắm bắt và ghi nhớ. ‘Pariṇāyikā’ (vị hướng đạo) là vì khi nó sanh khởi cho ai, nó dẫn dắt chúng sanh ấy đến sự thực hành lợi ích cho bản thân và dẫn dắt các pháp tương ưng đến sự thấu triệt các đặc tính như thật, nên gọi là ‘pariṇāyikā.’ Chính từ những điều này mà có những từ đồng nghĩa khác với trí tuệ.

ပညာဗာဟုလ္လန္တိ ပညာ ဗဟုလာ အဿာတိ ပညာဗဟုလော, တဿ ဘာဝေါ ပညာဗာဟုလ္လံ. တဉ္စ ပညာယ ဗာဟုလ္လံ ပဝတ္တိ ဧဝါတိ တမတ္ထံ ပညာဂရုကဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ဒဿေန္တော, ‘‘ဣဓေကစ္စော ပညာဂရုကော ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣဓေကစ္စောတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကော, အရိယော ဝါ. ပညာ ဂရု ဧကဿာတိ ပညာဂရုကော. ပညာယ စရိတော ပဝတ္တိတော ပညာစရိတော, ပညာယ စရိတံ ပဝတ္တံ အဿာတိ ဝါ ပညာစရိတော. အနုလောမိကခန္တိအာဒိဝိဘာဂါ ပညာ အာသယော ဧတဿာတိ ပညာသယော. ပညာယ အဓိမုတ္တော တန္နိန္နောတိ ပညာဓိမုတ္တော. သမုဿိတဋ္ဌေန ပညာ ဓဇော ဧတဿာတိ ပညာဓဇော. ပညာကေတူတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပညာနိမိတ္တံ အာဓိပတေယျံ ဧတဿာတိ ပညာဓိပတေယျော. ပညာသင်္ခါတော ဝိစယော, ဓမ္မသဘာဝဝိစိနနံ ဝါ ဗဟုလံ ဧတဿာတိ ဝိစယဗဟုလော. နာနပ္ပကာရေန ဓမ္မသဘာဝဝိစိနနံ ဗဟုလံ အဿာတိ ပဝိစယဗဟုလော. ဩက္ခာယနံ ယာထာဝတော ဓမ္မာနံ ဥပဋ္ဌာနံ ဗဟုလံ ဧတဿာတိ ဩက္ခာယနဗဟုလော. ပညာယ တဿ တဿ ဓမ္မဿ သမ္မာပေက္ခနာ သမ္ပေက္ခာ, သမ္ပေက္ခာယ အယနံ ပဝတ္တနံ သမ္ပေက္ခာယနံ, သမ္ပေက္ခာယနံ ဓမ္မော ပကတိ အဿာတိ သမ္ပေက္ခာယနဓမ္မော. သမ္ပေက္ခာယနံ ဝါ ယာထာဝတော ဒဿနဓမ္မော သဘာဝေါ ဧတဿာတိ သမ္ပေက္ခာယနဓမ္မော. သဗ္ဗံ ဓမ္မဇာတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ ကတွာ ဝိဟရဏသီလောတိ ဝိဘူတဝိဟာရီ.

Sự dồi dào về trí tuệ (paññābāhullaṃ) có nghĩa là: Người có trí tuệ dồi dào là người dồi dào trí tuệ (paññābahulo), trạng thái của người ấy là sự dồi dào về trí tuệ. Và sự dồi dào về trí tuệ ấy chính là sự diễn tiến. Để trình bày ý nghĩa ấy theo phương diện của hạng người xem trọng trí tuệ, ngài đã nói: ‘Ở đây, có hạng người xem trọng trí tuệ’ v.v... Ở đây, ‘có hạng người’ là thiện phàm phu hoặc bậc Thánh. Người xem trọng trí tuệ (paññāgaruko) là người có trí tuệ là điều quan trọng. Người có hành vi trí tuệ (paññācarito) là người được hành xử, được diễn tiến bởi trí tuệ; hoặc người có hành vi trí tuệ là người có sự hành xử, sự diễn tiến bởi trí tuệ. Người có khuynh hướng trí tuệ (paññāsayo) là người có trí tuệ được phân loại là thuận thứ nhẫn v.v... làm khuynh hướng. Người có thiên hướng trí tuệ (paññādhimutto) là người có thiên hướng, có khuynh hướng về trí tuệ. Người có trí tuệ làm ngọn cờ (paññādhajo) là người có trí tuệ làm ngọn cờ theo ý nghĩa được giương cao. ‘Trí tuệ làm biểu tượng’ (paññāketu) là từ đồng nghĩa của chính từ ấy. Người có trí tuệ làm chủ đạo (paññādhipateyyo) là người có trí tuệ làm dấu hiệu, làm sự chủ đạo. Người dồi dào sự trạch pháp (vicayabahulo) là người có sự trạch pháp được gọi là trí tuệ, hoặc có sự thẩm xét tự tánh của các pháp một cách dồi dào. Người dồi dào sự thẩm xét (pavicayabahulo) là người có sự thẩm xét tự tánh của các pháp bằng nhiều cách một cách dồi dào. Người dồi dào sự thấu hiểu (okkhāyanabahulo) là người có sự thấu hiểu, tức sự hiện khởi của các pháp đúng theo thực tính, một cách dồi dào. Sự quán xét đúng đắn pháp này pháp kia bằng trí tuệ là sự quán xét (sampekkhā), sự diễn tiến, sự khởi lên của sự quán xét là sự quán xét (sampekkhāyanaṃ), người có pháp quán xét (sampekkhāyanadhammo) là người có sự quán xét là pháp, là bản chất. Hoặc người có pháp quán xét (sampekkhāyanadhammo) là người có sự quán xét, tức pháp thấy đúng theo thực tính, làm bản chất. Người có trú trong sự hiển lộ (vibhūtavihārī) là người có bản chất an trú sau khi đã làm cho toàn bộ các loại pháp được hiển lộ, được làm cho rõ ràng.

တစ္စရိတောတိအာဒီသု တံ-သဒ္ဒေန ပညာ ပစ္စာမဋ္ဌာ, တသ္မာ တတ္ထ ‘‘ပညာစရိတော’’တိအာဒိနာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သာ ပညာ စရိတာ ဂရုကာ ဗဟုလာ အဿာတိ တစ္စရိတော တဂ္ဂရုကော တဗ္ဗဟုလော. တဿံ ပညာယံ နိန္နော ပေါဏော ပဗ္ဘာရော အဓိမုတ္တောတိ တန္နိန္နော တပ္ပောဏော တပ္ပဗ္ဘာရော တဒဓိမုတ္တော. သာ ပညာ အဓိပတိ တဒဓိပတိ, တဒဓိပတိတော အာဂတော [Pg.285] တဒါဓိပတေယျော. ပညာဂရုကောတိအာဒီနိ ‘‘ကာမံ သေဝန္တံယေဝ ဇာနာတိ, အယံ ပုဂ္ဂလော နေက္ခမ္မဂရုကော’’တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၄) ဝိယ ပုရိမဇာတိတော ပဘုတိ ဝုတ္တာနိ. တစ္စရိတောတိအာဒီနိ ဣမိဿာ ဇာတိယာ ဝုတ္တာနိ. ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ နိဒဿနဝသေနပိ ဒဿေတုံ – ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝမေဝန္တိအာဒီနိ ဒဿိတဗ္ဗနိဂမနံ.

Trong các từ ‘taccarito’ v.v..., trí tuệ được đề cập đến bằng từ ‘taṃ’. Do đó, ở đây ý nghĩa nên được hiểu theo (cách giải thích) ‘paññācarito’ v.v... Người có hành vi theo trí tuệ ấy (taccarito), người xem trọng trí tuệ ấy (taggaruko), người dồi dào trí tuệ ấy (tabbahulo) là người có trí tuệ ấy được hành xử, được xem trọng, được dồi dào. Người có khuynh hướng về trí tuệ ấy (tanninno), người có xu hướng về trí tuệ ấy (tappoṇo), người có thiên hướng về trí tuệ ấy (tappabbhāro), người có thiên hướng về trí tuệ ấy (tadadhimutto) là người có khuynh hướng, có xu hướng, có thiên hướng, có thiên hướng về trí tuệ ấy. Trí tuệ ấy là chủ đạo (tadadhipati), người có trí tuệ ấy làm chủ đạo (tadādhipateyyo) là người đến từ sự chủ đạo của trí tuệ ấy. Các từ ‘paññāgaruko’ v.v... được nói đến kể từ các kiếp quá khứ, giống như trong các câu: ‘Vị ấy biết người đang hưởng thụ dục lạc, hạng người này xem trọng sự xuất ly’ v.v... (Paṭi. Ma. 1.114). Các từ ‘taccarito’ v.v... được nói đến trong kiếp sống này. Bây giờ, để trình bày chính ý nghĩa đã được nói đến bằng cách nêu ví dụ, câu ‘Như là’ v.v... đã được nói. Các câu ‘Cũng như thế ấy’ v.v... là phần kết luận cho điều cần được trình bày.

သီဃပညာတိ အတ္တနော ဝိသယေ သီဃပ္ပဝတ္တိကာ ပညာ, ယာ သမာရဒ္ဓါ အတ္တနော ပညာကိစ္စံ အဒန္ဓာယန္တီ အဝိတ္ထာယန္တီ ခိပ္ပမေဝ သမ္ပာပေတိ. တေနာဟ – ‘‘သီဃံ သီဃံ သီလာနိ ပရိပူရေတီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သီဃံ သီဃန္တိ ဗဟူနံ သီလာဒီနံ သင်္ဂဟတ္ထံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တံ. သီလာနီတိ စာရိတ္တဝါရိတ္တဝသေန ပညတ္တာနိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလာနိ, ဌပေတွာ ဝါ ဣန္ဒြိယသံဝရံ တဿ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ ဣတရာနိ တိဝိဓသီလာနိ. ဣန္ဒြိယသံဝရန္တိ စက္ခာဒီနံ ဆန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ရာဂပ္ပဋိဃပ္ပဝေသံ အကတွာ သတိကဝါဋေန နိဝါရဏံ ထကနံ. ဘောဇနေ မတ္တညုတန္တိ ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂဝသေန ဘောဇနေ ပမာဏညုဘာဝံ. ဇာဂရိယာနုယောဂန္တိ ဒိဝသဿ တီသု ကောဋ္ဌာသေသု ရတ္တိယာ ပဌမမဇ္ဈိမကောဋ္ဌာသေသု စ ဇာဂရတိ န နိဒ္ဒါယတိ, သမဏဓမ္မမေဝ ကရောတီတိ ဇာဂရော, ဇာဂရဿ ဘာဝေါ, ကမ္မံ ဝါ ဇာဂရိယံ, ဇာဂရိယဿ အနုယောဂေါ ဇာဂရိယာနုယောဂေါ, တံ ဇာဂရိယာနုယောဂံ. သီလက္ခန္ဓန္တိ သေက္ခံ ဝါ အသေက္ခံ ဝါ သီလက္ခန္ဓံ. ဧဝမိတရေပိ ခန္ဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပညာက္ခန္ဓန္တိ မဂ္ဂပညာ စ သေက္ခာသေက္ခာနံ လောကိယပညာ စ. ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓန္တိ ဖလဝိမုတ္တိ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓန္တိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. သီဃပညာနိဒ္ဒေသသဒိသောယေဝ လဟုပညာနိဒ္ဒေသော, တထာ ဟာသပညာနိဒ္ဒေသော. ဇဝနပညာနိဒ္ဒေသော ပန ကလာပသမ္မသနနယေန ပဝတ္တော. တိက္ခပညာနိဒ္ဒေသော ဝီရိယဿ ဥဿုက္ကာပနဝသေန, နိဗ္ဗေဓိကပညာနိဒ္ဒေသော သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာဝသေန ပဝတ္တော. တတ္ထ တုရိတကိရိယာ သီဃတာ. အဒန္ဓတာ လဟုတာ. ဝေဂါယိတတ္တံ ခိပ္ပတာ.

Trí tuệ nhanh chóng (sīghapaññā) là trí tuệ diễn tiến nhanh chóng trong đối tượng của nó, là trí tuệ mà khi đã được khởi lên thì hoàn thành phận sự trí tuệ của nó một cách nhanh chóng, không chậm chạp, không kéo dài. Do đó, ngài đã nói: ‘Vị ấy nhanh chóng, nhanh chóng làm tròn đủ các giới’ v.v... Ở đây, ‘nhanh chóng, nhanh chóng’ được nói hai lần nhằm mục đích bao gồm nhiều điều như giới v.v... ‘Các giới’ là các giới thu thúc trong Biệt Giải Thoát được chế định theo phương diện hành trì và phòng tránh; hoặc ngoại trừ sự thu thúc các căn vì điều ấy đã được đề cập riêng, (đó là) ba loại giới còn lại. ‘Sự thu thúc các căn’ là sự ngăn ngừa, sự đóng lại bằng cánh cửa niệm, không để cho tham và sân xâm nhập vào sáu căn là mắt v.v... ‘Sự biết tiết độ trong vật thực’ là trạng thái biết chừng mực trong vật thực theo phương diện thọ dụng có quán xét. ‘Sự chuyên tâm tỉnh thức’ (là): vị ấy tỉnh thức, không ngủ nghỉ trong ba phần của ban ngày và trong canh đầu, canh giữa của ban đêm, chỉ thực hành sa-môn pháp, đó là sự tỉnh thức (jāgaro). Trạng thái, hoặc hành động của người tỉnh thức là sự tỉnh thức (jāgariyaṃ). Sự chuyên tâm vào việc tỉnh thức là sự chuyên tâm tỉnh thức (jāgariyānuyogo), (vị ấy thực hành) sự chuyên tâm tỉnh thức ấy. ‘Giới uẩn’ là giới uẩn của bậc hữu học hoặc vô học. Các uẩn khác cũng nên được hiểu như vậy. ‘Tuệ uẩn’ là tuệ đạo và tuệ thế gian của các bậc hữu học và vô học. ‘Giải thoát uẩn’ là sự giải thoát của quả. ‘Giải thoát tri kiến uẩn’ là trí tuệ quán xét lại. Phần giải về trí tuệ nhẹ nhàng (lahupaññā) cũng tương tự như phần giải về trí tuệ nhanh chóng, cũng vậy là phần giải về trí tuệ hoan hỷ (hāsapaññā). Tuy nhiên, phần giải về trí tuệ tốc hành (javana paññā) lại diễn tiến theo phương pháp quán xét các nhóm (pháp). Phần giải về trí tuệ sắc bén (tikkha paññā) diễn tiến theo phương diện sách tấn tinh tấn, phần giải về trí tuệ thể nhập (nibbedhika paññā) diễn tiến theo phương diện tưởng không ưa thích trong tất cả các thế gian. Ở đây, hành động vội vã là sự nhanh chóng (sīghatā). Sự không chậm chạp là sự nhẹ nhàng (lahutā). Trạng thái có tốc độ là sự mau lẹ (khippatā).

ဟာသဗဟုလောတိ ပီတိဗဟုလော. သေသပဒါနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ. အထ ဝါ ဟာသဗဟုလောတိ မူလပဒံ. ဝေဒဗဟုလောတိ တဿာ ဧဝ ပီတိယာ သမ္ပယုတ္တသောမနဿဝေဒနာဝသေန နိဒ္ဒေသပဒံ. တုဋ္ဌိဗဟုလောတိ နာတိဗလဝပီတိယာ တုဋ္ဌာကာရဝသေန. ပါမောဇ္ဇဗဟုလောတိ ဗလဝပီတိယာ ပမုဒိတဘာဝဝသေန. သီလာနိ ပရိပူရေတီတိ ဟဋ္ဌပ္ပဟဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂူဒဂ္ဂေါ [Pg.286] သမ္ပိယာယမာနော သီလာနိ သမ္ပာဒေတိ. ပီတိသောမနဿသဟဂတာ ဟိ ပညာ အဘိရတိဝသေန အာရမ္မဏေ ဖုလ္လိတာ ဝိကသိတာ ဝိယ ပဝတ္တတိ, န ဧဝံ ဥပေက္ခာသဟဂတာတိ.

‘Người dồi dào sự hoan hỷ’ là người dồi dào hỷ. Các từ còn lại là từ đồng nghĩa của chính từ ấy. Hoặc là, ‘người dồi dào sự hoan hỷ’ là từ gốc. ‘Người dồi dào thọ’ là từ chỉ dẫn theo phương diện thọ ưu tương ưng với chính hỷ ấy. ‘Người dồi dào sự hài lòng’ là theo phương diện trạng thái hài lòng của hỷ không quá mạnh. ‘Người dồi dào sự hân hoan’ là theo phương diện trạng thái vui mừng của hỷ mãnh liệt. ‘Vị ấy làm tròn đủ các giới’ có nghĩa là vị ấy hoàn thành các giới trong khi vui vẻ, phấn khởi, hân hoan, hoan hỷ. Thật vậy, trí tuệ đi kèm với hỷ và ưu, do sự ưa thích, diễn tiến trong đối tượng giống như được nở ra, được bung ra; (trí tuệ) đi kèm với xả thì không như vậy.

အနိစ္စတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ‘‘ခန္ဓပဉ္စကံ အနိစ္စ’’န္တိ ဝေဂါယိတေန ပဝတ္တတိ, ပဋိပက္ခဒူရီဘာဝေန ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဿ သာတိသယတ္တာ ဣန္ဒေန ဝိဿဋ္ဌဝဇိရံ ဝိယ လက္ခဏံ အဝိရဇ္ဈန္တီ အဒန္ဓာယန္တီ အနိစ္စလက္ခဏံ ဝေဂသာ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, တသ္မာ သာ ဇဝနပညာ နာမာတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာဝသေန ဇဝနပညံ ဒဿေတွာ ဗလဝဝိပဿနာဝသေန ဒဿေတုံ – ‘‘ရူပ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ခယဋ္ဌေနာတိ ယတ္ထ ယတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇနတော ခယသဘာဝတ္တာ. ဘယဋ္ဌေနာတိ ဘယာနကဘာဝတော. အသာရကဋ္ဌေနာတိ အတ္တသာရဝိရဟတော နိစ္စသာရာဒိဝိရဟတော စ. တုလယိတွာတိ တုလာဘူတာယ ဝိပဿနာပညာယ တုလေတွာ. တီရယိတွာတိ တာယ ဧဝ တီရဏဘူတာယ တီရေတွာ. ဝိဘာဝယိတွာတိ ယာထာဝတော ပကာသေတွာ ပါကဋံ ကတွာ. အထ ဝါ တုလယိတွာတိ ကလာပသမ္မသနဝသေန တုလယိတွာ. တီရယိတွာတိ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဝသေန တီရေတွာ. ဝိဘာဝယိတွာတိ ဘင်္ဂါနုပဿနာဒိဝသေန ပါကဋံ ကတွာ. ဝိဘူတံ ကတွာတိ သင်္ခါရုပေက္ခာနုလောမဝသေန ဖုဋံ ကတွာ. ရူပနိရောဓေတိ ရူပက္ခန္ဓဿ နိရောဓဘူတေ နိဗ္ဗာနေ. ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဝသေန ဇဝတိ ပဝတ္တတိ. ဣဒါနိ သိခါပ္ပတ္တဝိပဿနာဝသေန ဇဝနပညံ ဒဿေတုံ, ပုန ‘‘ရူပ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

“Do vô thường nên vận hành nhanh chóng” có nghĩa là: Tuệ vận hành với tốc độ nhanh chóng với (sự quán xét) rằng: “Năm uẩn là vô thường.” Do sự xa lìa đối nghịch và do sự ưu việt của sự chuẩn bị từ trước, giống như lưỡi tầm sét được trời Đế Thích phóng ra, tuệ không bỏ sót, không chậm trễ, thâm nhập đặc tính vô thường một cách nhanh chóng. Vì thế, tuệ ấy được gọi là tốc tuệ. Đây là ý nghĩa. Đối với các đoạn còn lại, phương pháp cũng tương tự. Sau khi đã trình bày về tốc tuệ theo phương diện tuệ quán minh sát có đặc tướng làm đối tượng, để trình bày theo phương diện tuệ quán minh sát có sức mạnh, câu “sắc” v.v... đã được nói đến. Trong đó, “theo nghĩa là hủy diệt” là vì ở bất cứ nơi nào sanh khởi, ngay tại nơi đó liền bị hoại diệt, do có bản chất hủy diệt. “Theo nghĩa là đáng sợ” là do có bản chất đáng sợ. “Theo nghĩa là vô lõi” là do không có tự ngã làm lõi và không có lõi thường hằng v.v... “Sau khi cân nhắc” là sau khi cân nhắc bằng tuệ quán minh sát đã trở thành cái cân. “Sau khi thẩm xét” là sau khi thẩm xét bằng chính tuệ ấy đã trở thành sự thẩm xét. “Sau khi làm cho rõ” là sau khi soi sáng, làm cho hiển lộ đúng như thật. Hoặc là, “sau khi cân nhắc” là sau khi cân nhắc theo phương diện tổng hợp các nhóm. “Sau khi thẩm xét” là sau khi thẩm xét theo phương diện quán sự sanh diệt. “Sau khi làm cho rõ” là sau khi làm cho hiển lộ theo phương diện quán sự tan hoại v.v... “Sau khi làm cho hiển lộ” là sau khi làm cho rõ ràng theo phương diện thuận thứ của tâm xả đối với các pháp hữu vi. “Trong sự diệt của sắc” là trong Niết-bàn, là nơi diệt tận của sắc uẩn. “Vận hành nhanh chóng” là vận hành, tiến hành theo khuynh hướng, xu hướng, thiên hướng (về Niết-bàn). Bây giờ, để trình bày về tốc tuệ theo phương diện tuệ quán minh sát đã đạt đến đỉnh điểm, câu “sắc” v.v... lại được nói đến.

ဉာဏဿ တိက္ခဘာဝေါ နာမ သဝိသေသံ ပဋိပက္ခသမုစ္ဆိန္ဒနေန ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ‘‘ခိပ္ပံ ကိလေသေ ဆိန္ဒတီတိ တိက္ခပညာ’’တိ ဝတွာ တေ ပန ကိလေသေ ဝိဘာဂေန ဒဿေန္တော, ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္က’’န္တိအာဒိမာဟ. သမထဝိပဿနာဟိ ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂဝသေန ပဟီနမ္ပိ အရိယမဂ္ဂေန အသမူဟတတ္တာ ဥပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အနတီတတာယ အသမူဟတုပ္ပန္နန္တိ ဝုစ္စတိ, တံ ဣဓ ‘‘ဥပ္ပန္န’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ. နာဓိဝါသေတီတိ သန္တာနံ အာရောပေတွာ န ဝါသေတိ. ပဇဟတီတိ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဇဟတိ. ဝိနောဒေတီတိ ခိပတိ. ဗျန္တိံ ကရောတီတိ ဝိဂတန္တံ ကရောတိ. အနဘာဝံ ဂမေတီတိ အနု အဘာဝံ ဂမေတိ, ဝိပဿနာက္ကမေန အရိယမဂ္ဂံ ပတွာ သမုစ္ဆေဒဝသေနေဝ အဘာဝံ ဂမယတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ကာမပ္ပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ကာမဝိတက္ကော. ‘‘ဣမေ သတ္တာ [Pg.287] မရန္တူ’’တိ ပရေသံ မရဏပ္ပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော. ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဝိဟိံသိယန္တူ’’တိ ပရေသံ ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. ပါပကေတိ လာမကေ. အကုသလေ ဓမ္မေတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတေ ဓမ္မေ. တိက္ခပညော နာမ ခိပ္ပာဘိညော ဟောတိ, ပဋိပဒါ စဿ န စလတီတိ အာဟ – ‘‘ဧကမှိ အာသနေ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ’’တိအာဒိ.

Trạng thái sắc bén của trí tuệ cần được hiểu thông qua sự đoạn trừ đặc biệt đối với các pháp đối nghịch. Do đó, sau khi nói rằng: “Tuệ đoạn trừ các phiền não một cách nhanh chóng nên là lợi tuệ,” và để trình bày các phiền não ấy một cách phân loại, ngài đã nói: “dục tầm đã sanh khởi” v.v... Mặc dù đã được từ bỏ bằng phương pháp trấn áp và thay thế nhờ thiền chỉ và thiền quán, nhưng vì chưa được Thánh đạo nhổ tận gốc rễ, chưa vượt qua được bản chất có thể sanh khởi, nên được gọi là “sanh khởi mà chưa bị nhổ gốc.” Ở đây, điều đó được ngụ ý là “đã sanh khởi.” “Không dung chứa” có nghĩa là không để cho nó trú ngụ sau khi đã đưa vào dòng tâm thức. “Từ bỏ” có nghĩa là từ bỏ bằng cách đoạn trừ. “Loại trừ” có nghĩa là vứt bỏ. “Làm cho chấm dứt” có nghĩa là làm cho nó có sự kết thúc đã qua. “Đưa đến chỗ không hiện hữu” có nghĩa là đưa đến chỗ không hiện hữu về sau; ý nghĩa là, sau khi đã đạt đến Thánh đạo bằng tiến trình của tuệ quán, vị ấy làm cho nó không còn hiện hữu bằng cách đoạn trừ tận gốc. Và ở đây, tầm liên quan đến dục là dục tầm. Tầm liên quan đến sự chết của người khác rằng: “Mong cho các chúng sanh này chết đi” là sân tầm. Tầm liên quan đến sự hãm hại người khác rằng: “Mong cho các chúng sanh này bị hãm hại” là hại tầm. “Các pháp ác” là các pháp thấp hèn. “Các pháp bất thiện” là các pháp sanh từ sự không khéo léo. Người có lợi tuệ là người có thắng trí nhanh chóng, và con đường thực hành của vị ấy không bị dao động, nên có nói rằng: “trong một lần ngồi, (chứng đắc) bốn Thánh đạo” v.v...

‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ’’တိ ယာထာဝတော ဒဿနေန သစ္စပ္ပဋိဝေဓော ဣဇ္ဈတိ, န အညထာတိ ကာရဏမုခေန နိဗ္ဗေဓိကပညံ ဒဿေတုံ – ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဥဗ္ဗေဂဗဟုလော ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥဗ္ဗေဂဗဟုလောတိ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. ပ. ၂၇၇) နယေန သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အဘိဏှပ္ပဝတ္တသံဝေဂေါ. ဥတ္တာသဗဟုလောတိ ဉာဏဘယဝသေန သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဗဟုသော ဥတြသ္တမာနသော. တေန အာဒီနဝါနုပဿနမာဟ. ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလောတိ သင်္ခါရတော ဥဒ္ဓံ ဝိသင်္ခါရာဘိမုခတာယ ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလော. ဣမိနာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနမာဟ. အရတိဗဟုလောတိအာဒိနာ တဿာ ဧဝ အပရာပရူပပတ္တိံ. ဗဟိမုခေါတိ သဗ္ဗသင်္ခါရတော ဗဟိဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တဉာဏမုခေါ. တထာ ပဝတ္တိတဝိမောက္ခမုခေါ. နိဗ္ဗိဇ္ဈနံ ပဋိဝိဇ္ဈနံ နိဗ္ဗေဓော, သော ဧတိဿာ အတ္ထီတိ နိဗ္ဗေဓိကာ, နိဗ္ဗိဇ္ဈတီတိ ဝါ နိဗ္ဗေဓိကာ, သာ ဧဝ ပညာ နိဗ္ဗေဓိကပညာ. အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗန္တိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အန္တံ ပါပေတွာ အနိဝိဒ္ဓပုဗ္ဗံ. အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗန္တိ တဿေဝ အတ္ထဝစနံ, အန္တကရဏေနေဝ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. လောဘက္ခန္ဓန္တိ လောဘရာသိံ, လောဘကောဋ္ဌာသံ ဝါ.

Sự liễu ngộ chân lý thành tựu được là nhờ thấy đúng như thật rằng: “Tất cả các pháp hữu vi là vô thường, là khổ, có bản chất biến đổi, là pháp hữu vi, là pháp do duyên sanh, có bản chất hủy diệt, có bản chất tàn lụi, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt,” chứ không phải cách nào khác. Để trình bày về tuệ thể nhập theo phương diện nguyên nhân, câu “có nhiều sự chấn động đối với tất cả các pháp hữu vi” v.v... đã được nói đến. Trong đó, “có nhiều sự chấn động” là sự chấn động tâm linh thường xuyên sanh khởi đối với tất cả các pháp hữu vi theo phương pháp “Tất cả các pháp hữu vi là vô thường” v.v... (Kinh Pháp Cú 277). “Có nhiều sự kinh hãi” là tâm thường xuyên kinh hãi đối với tất cả các pháp hữu vi theo phương diện trí tuệ về sự đáng sợ. Qua đó, ngài nói về sự quán chiếu sự nguy hiểm. “Có nhiều sự bất mãn” là có nhiều sự bất mãn do hướng đến pháp vô vi, vượt lên trên các pháp hữu vi. Qua điều này, ngài nói về sự quán chiếu sự nhàm chán. Qua câu “có nhiều sự không ưa thích” v.v..., ngài nói về sự phát sanh liên tiếp của chính sự nhàm chán ấy. “Hướng ra ngoài” là có mặt trí tuệ hướng đến Niết-bàn, là pháp bên ngoài tất cả các pháp hữu vi. Tương tự, có mặt giải thoát hướng đến như vậy. Sự đâm thủng, sự thâm nhập là thể nhập (nibbedho). Tuệ có được điều này nên là tuệ thể nhập (nibbedhikā), hoặc tuệ đâm thủng nên là tuệ thể nhập (nibbedhikā). Chính tuệ ấy là tuệ thể nhập. “Chưa từng được đâm thủng trước đây” là chưa từng được thâm nhập trước đây, sau khi đã đặt dấu chấm hết cho vòng luân hồi vô thủy. “Chưa từng được chẻ ra trước đây” là từ đồng nghĩa của chính từ ấy; ý nghĩa là chưa từng được chẻ ra trước đây chính nhờ sự chấm dứt. “Khối tham ái” là đống tham ái, hay phần tham ái.

ကာယဂတာသတိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Dứt phần giải về phẩm Niệm Thân.

၂၀. အမတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

20. Giải về phẩm Bất Tử

၆၀၀-၆၁၁. နတ္ထိ ဧတ္ထ မတံ မရဏံ ဝိနာသောတိ အမတံ, နိဗ္ဗာနန္တိ အာဟ – ‘‘မရဏဝိရဟိတံ နိဗ္ဗာနံ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ. အမတဿ ဝါ နိဗ္ဗာနဿ အဓိဂမဟေတုတာယ [Pg.288] အမတသဒိသအတပ္ပကသုခပတိတတာယ စ ကာယဂတာသတိ ‘‘အမတ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ ဈာနသမာပဇ္ဇနေန ဝဠဉ္ဇန္တိ. ဝိရဒ္ဓန္တိ အနဓိဂမေန ဝိရဇ္ဈိတံ. တေနာဟ – ‘‘ဝိရာဓိတံ နာဓိဂတ’’န္တိ. အာရဒ္ဓန္တိ သာဓိတံ နိပ္ဖာဒိတံ. တဉ္စ ပရိပုဏ္ဏံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အာရဒ္ဓန္တိ ပရိပုဏ္ဏ’’န္တိ. ပမာဒိံသူတိ ကာလဗျတ္တယေနေဒံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ပမဇ္ဇန္တီ’’တိ.

600-611. Ở đây không có sự chết, sự tử vong, hay sự hoại diệt, nên là bất tử, là Niết-bàn. Ngài đã nói: “Họ hưởng dụng Niết-bàn, nơi không có sự chết.” Hoặc, vì là nguyên nhân để chứng đắc trạng thái bất tử, tức Niết-bàn, và vì có được sự an lạc tương tự như trạng thái bất tử, nên niệm thân được gọi là “bất tử.” “Hưởng dụng” có nghĩa là họ sử dụng bằng cách nhập thiền. “Bỏ lỡ” là đã thất bại do không chứng đắc. Do đó, ngài nói: “'Bỏ lỡ' có nghĩa là không chứng đắc.” “Đã tinh tấn” là đã thành tựu, đã hoàn thành. Và điều đó được gọi là viên mãn, nên ngài nói: “'Đã tinh tấn' có nghĩa là viên mãn.” “Họ đã dễ duôi” - điều này được nói với ý nghĩa bao hàm cả ba thời, nên ngài nói: “họ đang dễ duôi.”

အမတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Dứt phần giải về phẩm Bất Tử.

ဣတိ မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

Như vậy, trong bộ Manorathapūranī, là bộ Chú giải về Tăng Chi Bộ Kinh,

ဧကကနိပါတဝဏ္ဏနာယ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ သမတ္တာ.

phần giải thích các ý nghĩa không rõ ràng trong Chú giải về Phẩm Một Pháp đã được hoàn tất.

ပဌမော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော.

Dứt phần thứ nhất.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
1 နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ Con xin thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ Kinh Tăng Chi Bộ ဧကကနိပါတ-ဋီကာ Phụ Chú Giải Phẩm Một Pháp ဂန္ထာရမ္ဘကထာ Lời Mở Đầu အနန္တဉာဏံ [Pg.1] ကရုဏာနိကေတံ,နမာမိ နာထံ ဇိတပဉ္စမာရံ; ဓမ္မံ ဝိသုဒ္ဓံ ဘဝနာသဟေတုံ,သံဃဉ္စ သေဋ္ဌံ ဟတသဗ္ဗပါပံ. Con xin đảnh lễ đấng Đạo Sư, bậc trí tuệ vô biên, là trú xứ của lòng bi mẫn, người đã chiến thắng năm loại ma; (con xin đảnh lễ) Giáo pháp thanh tịnh, là nhân đưa đến sự đoạn tận hiện hữu; và (con xin đảnh lễ) Tăng chúng tối thượng, các vị đã diệt trừ tất cả điều ác. ကဿပံ တံ မဟာထေရံ, သံဃဿ ပရိဏာယကံ; ဒီပသ္မိံ တမ္ဗပဏ္ဏိမှိ, သာသနောဒယကာရကံ. Vị Đại Trưởng Lão Kassapa ấy, là người lãnh đạo Tăng chúng, là người đã làm cho giáo pháp được hưng thịnh ở hòn đảo Tambapaṇṇi (Tích Lan). ပဋိပတ္တိပရာဓီနံ, သဒါရညနိဝါသိနံ; ပါကဋံ ဂဂနေ စန္ဒ-မဏ္ဍလံ ဝိယ သာသနေ. Vị chuyên tâm vào phận sự thực hành, thường trú ở nơi rừng núi, nổi bật trong giáo pháp này giống như vầng trăng trên bầu trời. သံဃဿ ပိတရံ ဝန္ဒေ, ဝိနယေ သုဝိသာရဒံ; ယံ နိဿာယ ဝသန္တောဟံ, ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တောသ္မိ သာသနေ. Con xin đảnh lễ bậc Thầy của Tăng chúng, vị tinh thông luật tạng, là người mà nương theo trong khi sống, con đã được thành tựu sự tấn hóa trong giáo pháp này. အနုထေရံ မဟာပညံ, သုမေဓံ သုတိဝိဿုတံ; အဝိခဏ္ဍိတသီလာဒိ-ပရိသုဒ္ဓဂုဏောဒယံ. Vị Trưởng lão kế vị, bậc đại trí tuệ, bậc hiền trí, có danh tiếng lừng lẫy, là sự sanh khởi của các đức tánh trong sạch như là giới hạnh không bị vi phạm. ဗဟုဿုတံ သတိမန္တံ, ဒန္တံ သန္တံ သမာဟိတံ; နမာမိ သိရသာ ဓီရံ, ဂရုံ မေ ဂဏဝါစကံ. Bậc đa văn, có chánh niệm, được thu thúc, tịch tịnh, và có định tĩnh, con xin cúi đầu đảnh lễ bậc hiền trí, là vị Thầy của con, là vị giảng sư. အာဂတာဂမတက္ကေသု[Pg.2], သဒ္ဒသတ္ထနယညုသု; ယဿန္တေဝါသိဘိက္ခူသု, သာသနံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ. Nơi các vị tỳ khưu đệ tử của ngài, những vị am tường Thánh điển, các bộ luận, luận lý học, và phương pháp văn phạm, giáo pháp đã được thiết lập vững vàng. ယော သီဟဠိန္ဒော ဓိတိမာ ယသဿီ,ဥဠာရပညော နိပုဏော ကလာသု; ဇာတော ဝိသုဒ္ဓေ ရဝိသောမဝံသေ,မဟဗ္ဗလော အဗ္ဘုတဝုတ္တိတေဇော. Vị vua của xứ Sīhaḷa (Tích Lan) ấy là người có sự kiên định, có danh tiếng, có trí tuệ cao thượng, và thiện xảo trong các ngành nghệ thuật; người đã sanh ra trong dòng dõi trong sạch của mặt trời và mặt trăng, có đại oai lực, có uy lực và đức hạnh kỳ diệu. ဇိတွာရိဝဂ္ဂံ အတိဒုပ္ပသယှံ,အနညသာဓာရဏဝိက္ကမေန; ပတ္တာဘိသေကော ဇိနဓမ္မသေဝီ,အဘိပ္ပသန္နော ရတနတ္တယမှိ. Sau khi chinh phục được nhóm kẻ thù rất khó khuất phục bằng lòng dũng cảm phi thường, vị ấy đã thành tựu lễ đăng quang, là người phục vụ giáo pháp của đấng Chiến Thắng, và có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo. စိရံ ဝိဘိန္နေ ဇိနသာသနသ္မိံ,ပစ္စတ္ထိကေ သုဋ္ဌု ဝိနိဂ္ဂဟေတွာ; သုဓံဝ သာမဂ္ဂိရသံ ပသတ္ထံ,ပါယေသိ ဘိက္ခူ ပရိသုဒ္ဓသီလေ. Sau khi khéo nhiếp phục các đối phương ở trong giáo pháp của đấng Chiến Thắng vốn đã bị chia rẽ từ lâu, vị ấy đã làm cho các vị tỳ khưu có giới hạnh trong sạch được nếm trải hương vị hòa hợp cao quý, giống như là vị cam lồ. ကတွာ ဝိဟာရေ ဝိပုလေ စ ရမ္မေ,တတြပ္ပိတေနေကသဟဿသင်္ခေ; ဘိက္ခူ အသေသေ စတုပစ္စယေဟိ,သန္တပ္ပယန္တော သုစိရံ အခဏ္ဍံ. Sau khi cho xây dựng các ngôi tự viện rộng lớn và khả ái, ở tại những nơi ấy, vị ấy đã làm cho tất cả các vị tỳ khưu, với số lượng nhiều ngàn, được mãn nguyện với bốn món vật dụng một cách liên tục và trong thời gian lâu dài. သဒ္ဓမ္မဝုဒ္ဓိံ အဘိကင်္ခမာနော,သယမ္ပိ ဘိက္ခူ အနုသာသယိတွာ; နိယောဇယံ ဂန္ထဝိပဿနာသု,အကာသိ ဝုဒ္ဓိံ ဇိနသာသနဿ. Do mong mỏi sự lớn mạnh của Chánh pháp, sau khi tự mình giáo huấn các vị tỳ khưu và khuyến khích trong việc học tập và thiền quán, vị ấy đã làm cho giáo pháp của đấng Chiến Thắng được tăng trưởng. တေနာဟမစ္စန္တမနုဂ္ဂဟီတော,အနညသာဓာရဏသင်္ဂဟေန; ယသ္မာ ပရက္ကန္တဘုဇဝှယေန,အဇ္ဈေသိတော ဘိက္ခုဂဏဿ မဇ္ဈေ. Do đã được vị vua có danh hiệu là Parakkantabhuja thỉnh cầu ở giữa hội chúng tỳ khưu, tôi đã được ngài hỗ trợ một cách đặc biệt với sự giúp đỡ phi thường. တသ္မာ [Pg.3] အနုတ္တာနပဒါနမတ္ထံ,သေဋ္ဌာယ အင်္ဂုတ္တရဝဏ္ဏနာယ; သန္ဒဿယိဿံ သကလံ သုဗောဒ္ဓုံ,နိဿာယ ပုဗ္ဗာစရိယပ္ပဘာဝံ. Do đó, nương theo uy lực của các vị cổ sư, tôi sẽ trình bày toàn bộ ý nghĩa của các từ ngữ sâu sắc của bộ Chú Giải Tăng Chi cao quý để cho được dễ hiểu. ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ Chú Giải Về Lời Mở Đầu ၁. သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယံ နမဿိတုကာမော တဿ ဝိသိဋ္ဌဂုဏယောဂသန္ဒဿနတ္ထံ ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဝိသိဋ္ဌဂုဏယောဂေန ဟိ ဝန္ဒနာရဟဘာဝေါ, ဝန္ဒနာရဟေ စ ကတာ ဝန္ဒနာ ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ သာဓေတိ. ဧတ္ထ စ သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယပ္ပဏာမကရဏပ္ပယောဇနံ တတ္ထ တတ္ထ ဗဟုဓာ ပပဉ္စေန္တိ အာစရိယာ, မယံ ပန ဣဓာဓိပ္ပေတမေဝ ပယောဇနံ ဒဿယိဿာမ, တသ္မာ သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယပ္ပဏာမကရဏံ ယထာပဋိညာတသံဝဏ္ဏနာယ အနန္တရာယေန ပရိသမာပနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒမေဝ ဟိ ပယောဇနံ အာစရိယေန ဣဓာဓိပ္ပေတံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – 1. Khi bắt đầu bài chú giải, do có ý muốn đảnh lễ Tam Bảo, với mục đích trình bày sự liên hệ đến các đức tánh đặc biệt của đối tượng ấy, vị ấy đã nói câu: “Tâm mát dịu do lòng bi mẫn” và v.v... Quả vậy, do sự liên hệ đến các đức tánh đặc biệt nên mới có được trạng thái đáng được đảnh lễ, và sự đảnh lễ đã được thực hiện đến đối tượng đáng được đảnh lễ thì sẽ thành tựu được ý nghĩa theo như đã chủ trương. Và ở đây, các vị luận sư đã giải thích theo nhiều cách ở các nơi về mục đích của việc thực hiện sự đảnh lễ Tam Bảo khi bắt đầu bài chú giải, nhưng chúng tôi sẽ chỉ trình bày mục đích đã được chủ trương ở đây. Do đó, cần phải được hiểu rằng việc thực hiện sự đảnh lễ Tam Bảo khi bắt đầu bài chú giải là với mục đích hoàn tất bài chú giải theo như đã cam kết mà không có sự trở ngại. Quả vậy, chính mục đích này đã được vị luận sư chủ trương ở đây. Tương tự, điều ấy sẽ được nói rằng: ‘‘ဣတိ မေ ပသန္နမတိနော, ရတနတ္တယဝန္ဒနာမယံ ပုညံ; ယံ သုဝိဟတန္တရာယော, ဟုတွာ တဿာနုဘာဝေနာ’’တိ. “Như vậy, do năng lực của phước thiện của tôi là việc đảnh lễ Tam Bảo với tâm ý trong sạch này, sau khi đã trở thành người có các sự trở ngại được khéo loại trừ.” ရတနတ္တယပ္ပဏာမကရဏေန စေတ္ထ ယထာပဋိညာတသံဝဏ္ဏနာယ အနန္တရာယေန ပရိသမာပနံ ရတနတ္တယပူဇာယ ပညာပါဋဝတော, တာယ ပညာပါဋဝဉ္စ ရာဂါဒိမလဝိဓမနတော. ဝုတ္တဉှေတံ – Và ở đây, việc hoàn tất bài chú giải theo như đã cam kết mà không có sự trở ngại bằng việc thực hiện sự đảnh lễ Tam Bảo là do sự thuần thục của trí tuệ từ việc cúng dường Tam Bảo, và sự thuần thục của trí tuệ ấy là do sự loại trừ các cấu uế như là tham ái. Điều này đã được nói đến: ‘‘ယသ္မိံ, မဟာနာမ, သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ, နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၆.၁၀; ၁၁.၁၁). “Này Mahānāma, vào lúc vị Thánh đệ tử niệm tưởng đến Như Lai, vào lúc ấy tâm của vị ấy không bị tham ái chi phối, tâm không bị sân hận chi phối, tâm không bị si mê chi phối; vào lúc ấy, tâm của vị ấy trở nên ngay thẳng” và v.v... တသ္မာ ရတနတ္တယပူဇနေန ဝိက္ခာလိတမလာယ ပညာယ ပါဋဝသိဒ္ဓိ. Do đó, bằng việc cúng dường Tam Bảo, có được sự thành tựu về sự thuần thục đối với trí tuệ mà các cấu uế đã được tẩy sạch. အထ ဝါ ရတနတ္တယပူဇနဿ ပညာပဒဋ္ဌာနသမာဓိဟေတုတ္တာ ပညာပါဋဝံ. ဝုတ္တဉှိ တဿ သမာဓိဟေတုတ္တံ – Hoặc là, sự thuần thục của trí tuệ (có được) là do việc cúng dường Tam Bảo là nhân của định, là nền tảng gần của trí tuệ. Quả vậy, việc ấy là nhân của định đã được nói đến: ‘‘ဥဇုဂတစိတ္တော [Pg.4] ခေါ ပန, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ, ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတီ’’တိ (အ. နိ. ၆.၁၀; ၁၁.၁၁). “Này Mahānāma, với tâm ngay thẳng, vị Thánh đệ tử đạt được sự hiểu biết về ý nghĩa, đạt được sự hiểu biết về Giáo pháp, đạt được sự hân hoan liên hệ đến Giáo pháp. Đối với người có sự hân hoan, hỷ sanh khởi. Đối với người có tâm hỷ, thân được an tịnh. Người có thân an tịnh, cảm nhận được sự an lạc. Tâm của người an lạc được định tĩnh.” သမာဓိဿ စ ပညာယ ပဒဋ္ဌာနဘာဝေါ ဝုတ္တောယေဝ – ‘‘သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၅; ၄.၉၉; ၅.၁၀၇၁). တတော ဧဝံ ပဋုဘူတာယ ပညာယ ပဋိညာမဟတ္တကတံ ခေဒမဘိဘုယျ အနန္တရာယေန သံဝဏ္ဏနံ သမာပယိဿတိ. Và trạng thái là nền tảng gần của trí tuệ của định đã được nói đến: “Người có định tĩnh, biết được đúng theo thực tại.” Do đó, với trí tuệ đã trở nên thuần thục như vậy, sau khi khắc phục được sự mệt nhọc được tạo ra bởi sự cam kết to lớn, vị ấy sẽ hoàn tất bài chú giải mà không có sự trở ngại. အထ ဝါ ရတနတ္တယပူဇာယ အာယုဝဏ္ဏသုခဗလဝဍ္ဎနတော အနန္တရာယေန ပရိသမာပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရတနတ္တယပ္ပဏာမေန ဟိ အာယုဝဏ္ဏသုခဗလာနိ ဝဍ္ဎန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ – Hoặc là, cần phải được hiểu rằng việc hoàn tất không có sự trở ngại là do sự tăng trưởng của tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc, và sức mạnh bằng việc cúng dường Tam Bảo. Quả vậy, bằng sự đảnh lễ Tam Bảo, tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc, và sức mạnh được tăng trưởng. Điều này đã được nói đến: ‘‘အဘိဝါဒနသီလိဿ, နိစ္စံ ဝုဍ္ဎာပစာယိနော; စတ္တာရော ဓမ္မာ ဝဍ္ဎန္တိ, အာယု ဝဏ္ဏော သုခံ ဗလ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၁၀၉) – “Đối với người có thói quen đảnh lễ, luôn luôn kính trọng các bậc trưởng thượng, bốn pháp được tăng trưởng: tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc, và sức mạnh.” တတော အာယုဝဏ္ဏသုခဗလဝုဒ္ဓိယာ ဟောတေဝ ကာရိယနိဋ္ဌာနံ. Do đó, do sự tăng trưởng của tuổi thọ, sắc đẹp, an lạc, và sức mạnh, chắc chắn có được sự hoàn thành của công việc. အထ ဝါ ရတနတ္တယဂါရဝဿ ပဋိဘာနာပရိဟာနာဝဟတ္တာ. အပရိဟာနာဝဟဉှိ တီသုပိ ရတနေသု ဂါရဝံ. ဝုတ္တဉှေတံ – Hoặc là, vì sự tôn kính Tam Bảo dẫn đến việc không bị suy giảm trí tuệ biện tài. Quả thật, sự tôn kính đối với cả ba ngôi báu không dẫn đến sự suy giảm. Điều này đã được nói rằng – ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, အပရိဟာနီယာ ဓမ္မာ. ကတမေ သတ္တ? သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, သမာဓိဂါရဝတာ, သောဝစဿတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ’’တိ (အ. နိ. ၇.၃၄). “Này các Tỳ khưu, có bảy pháp không đưa đến sự suy giảm này. Bảy pháp ấy là gì? Tôn kính bậc Đạo Sư, tôn kính Giáo pháp, tôn kính Tăng chúng, tôn kính học giới, tôn kính định, tính dễ dạy, và thân cận bạn lành.” (Tăng Chi Bộ, chương Bảy Pháp, kinh số 34). ဟောတေဝ စ တတော ပဋိဘာနာပရိဟာနေန ယထာပဋိညာတပရိသမာပနံ. Và quả thật, do sự không suy giảm trí tuệ biện tài ấy, việc hoàn thành (công trình) như đã cam kết sẽ được thành tựu. အထ ဝါ ပသာဒဝတ္ထူသု ပူဇာယ ပုညာတိသယဘာဝတော. ဝုတ္တဉှိ တဿာ ပုညာတိသယတ္တံ – Hoặc là, do có được phước báu thù thắng qua việc cúng dường đến các đối tượng đáng tịnh tín. Quả thật, tính chất thù thắng về phước báu của việc ấy đã được nói rằng – ‘‘ပူဇာရဟေ ပူဇယတော, ဗုဒ္ဓေ ယဒိ ဝ သာဝကေ; ပပဉ္စသမတိက္ကန္တေ, တိဏ္ဏသောကပရိဒ္ဒဝေ. “Người cúng dường đến các bậc đáng cúng dường, là chư Phật hay các vị Thinh văn, những vị đã vượt qua các hý luận, đã thoát khỏi sầu bi. တေ [Pg.5] တာဒိသေ ပူဇယတော, နိဗ္ဗုတေ အကုတောဘယေ; န သက္ကာ ပုညံ သင်္ခါတုံ, ဣမေတ္တမပိ ကေနစီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၉၅-၁၉၆; အပ. ထေရ ၁.၁၀.၁-၂); Người cúng dường đến các bậc như thế, đã tịch tịnh, không còn sợ hãi từ bất cứ đâu, thì phước báu ấy không ai có thể tính lường được rằng ‘chừng ấy’.” (Pháp Cú 195-196; Trưởng Lão Kệ, Apadāna 1.10.1-2). ပုညာတိသယော စ ယထာဓိပ္ပေတပရိသမာပနူပါယော. ယထာဟ – Và phước báu thù thắng là phương tiện để hoàn thành (công trình) như ý nguyện. Như đã được nói rằng – ‘‘ဧသ ဒေဝမနုဿာနံ, သဗ္ဗကာမဒဒေါ နိဓိ; ယံ ယဒေဝါဘိပတ္ထေန္တိ, သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတီ’’တိ. (ခု. ပါ. ၈.၁၀); “Kho tàng này ban cho mọi điều mong muốn của chư thiên và loài người. Bất cứ điều gì họ mong mỏi, tất cả đều đạt được nhờ kho tàng này.” (Tiểu Tụng, kinh 8, kệ 10). ဥပါယေသု စ ပဋိပန္နဿ ဟောတေဝ ကာရိယနိဋ္ဌာနံ. ရတနတ္တယပူဇာ ဟိ နိရတိသယပုညက္ခေတ္တသမ္ဗုဒ္ဓိယာ အပရိမေယျပ္ပဘာဝေါ ပုညာတိသယောတိ ဗဟုဝိဓန္တရာယေပိ လောကသန္နိဝါသေ အန္တရာယနိဗန္ဓနသကလသံကိလေသဝိဒ္ဓံသနာယ ပဟောတိ, ဘယာဒိဥပဒ္ဒဝဉ္စ နိဝါရေတိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယပ္ပဏာမကရဏံ ယထာပဋိညာတသံဝဏ္ဏနာယ အနန္တရာယေန ပရိသမာပနတ္ထ’’န္တိ. Và đối với người đã thực hành các phương tiện, việc hoàn thành công việc quả thật sẽ có được. Quả thật, việc cúng dường Tam Bảo, do sự giác ngộ về ruộng phước vô song, là một phước báu thù thắng có hiệu lực không thể lường được; do đó, ngay cả trong thế gian có nhiều loại chướng ngại, nó vẫn có khả năng phá tan tất cả phiền não là nguyên nhân của chướng ngại, và ngăn ngừa các tai họa như sự sợ hãi. Vì vậy, đã được nói rằng: “Việc đảnh lễ Tam Bảo lúc bắt đầu sớ giải là nhằm mục đích hoàn thành bộ sớ giải như đã cam kết mà không bị chướng ngại.” ဧဝဉ္စ သပ္ပယောဇနံ ရတနတ္တယဝန္ဒနံ ကတ္တုကာမော ပဌမံ တာဝ ဘဂဝတော ဝန္ဒနံ ကာတုံ တမ္မူလကတ္တာ သေသရတနာနံ ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယံ…ပေ… ဂတိဝိမုတ္တ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ယဿာ ဒေသနာယ သံဝဏ္ဏနံ ကတ္တုကာမော, သာ န ဝိနယဒေသနာ ဝိယ ကရုဏာပဓာနာ, နာပိ အဘိဓမ္မဒေသနာ ဝိယ ပညာပဓာနာ, အထ ခေါ ကရုဏာပညာပဓာနာတိ တဒုဘယပ္ပဓာနမေဝ တာဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ထောမနံ ကာတုံ ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယံ, ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကိရတီတိ ကရုဏာ, ပရဒုက္ခံ ဝိက္ခိပတိ အပနေတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ကိဏာတီတိ ကရုဏာ, ပရဒုက္ခေ သတိ ကာရုဏိကံ ဟိံသတိ ဝိဗာဓတီတိ အတ္ထော. ပရဒုက္ခေ သတိ သာဓူနံ ကမ္ပနံ ဟဒယခေဒံ ကရောတီတိ ဝါ ကရုဏာ. အထ ဝါ ကမိတိ သုခံ, တံ ရုန္ဓတီတိ ကရုဏာ. ဧသာ ဟိ ပရဒုက္ခာပနယနကာမတာလက္ခဏာ အတ္တသုခနိရပေက္ခတာယ ကာရုဏိကာနံ သုခံ ရုန္ဓတိ ဝိဗန္ဓတီတိ အတ္ထော. ကရုဏာယ သီတလံ ကရုဏာသီတလံ, ကရုဏာသီတလံ ဟဒယံ အဿာတိ ကရုဏာသီတလဟဒယော, တံ ကရုဏာသီတလဟဒယံ. Và như vậy, với mong muốn thực hiện việc đảnh lễ Tam Bảo có mục đích này, trước hết, để đảnh lễ Đức Thế Tôn, vì Ngài là cội nguồn của hai ngôi báu còn lại, ngài (tác giả) đã nói (kệ bắt đầu bằng) ‘karuṇāsītalahadayaṃ… (cho đến)… gativimuttaṃ’. Trong đó, bài thuyết pháp mà ngài (tác giả) muốn sớ giải, bài thuyết pháp ấy không phải là bài thuyết pháp về Luật tạng với lòng bi làm trọng, cũng không phải là bài thuyết pháp về Vi Diệu Pháp với trí tuệ làm trọng, mà là (bài thuyết pháp về Kinh tạng) với cả lòng bi và trí tuệ làm trọng. Do đó, để tán thán bậc Chánh Đẳng Giác với cả hai đặc tính ấy làm trọng, ngài đã nói ‘karuṇāsītalahadayaṃ, paññāpajjotavihatamohatamaṃ’ (tâm mát mẻ vì bi, bóng tối vô minh bị xua tan bởi ánh sáng trí tuệ). Trong đó, được gọi là karuṇā (bi) vì nó rải đi, nghĩa là nó xua tan, loại bỏ nỗi khổ của người khác. Hoặc, được gọi là karuṇā vì nó làm tổn thương, nghĩa là khi có nỗi khổ của người khác, nó làm tổn thương, làm phiền não người có lòng bi. Hoặc, được gọi là karuṇā vì khi có nỗi khổ của người khác, nó làm cho tâm của bậc thiện nhân rung động, đau khổ. Hoặc, ‘kam’ là sự an lạc, được gọi là karuṇā vì nó ngăn chặn điều đó. Nghĩa là, vì có đặc tính mong muốn loại trừ nỗi khổ của người khác, nên nó ngăn chặn, cản trở sự an lạc của người có lòng bi do sự không màng đến hạnh phúc của bản thân. Mát mẻ vì lòng bi là karuṇāsītalaṃ. Vị nào có tâm mát mẻ vì lòng bi là karuṇāsītalahadayo. (Con xin đảnh lễ) vị ấy, người có tâm mát mẻ vì lòng bi (karuṇāsītalahadayaṃ). တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပရေသံ ဟိတောပသံဟာရသုခါဒိအပရိဟာနိစ္ဆနသဘာဝတာယ, ဗျာပါဒါရတီနံ ဥဇုဝိပစ္စနီကတာယ စ သတ္တသန္တာနဂတသန္တာပဝိစ္ဆေဒနာကာရပ္ပဝတ္တိယာ မေတ္တာမုဒိတာနမ္ပိ စိတ္တသီတလဘာဝကာရဏတာ ဥပလဗ္ဘတိ, တထာပိ ဒုက္ခာပနယနာကာရပ္ပဝတ္တိယာ ပရူပတာပါသဟနရသာ အဝိဟိံသဘူတာ [Pg.6] ကရုဏာ ဝိသေသေန ဘဂဝတော စိတ္တဿ စိတ္တပ္ပဿဒ္ဓိ ဝိယ သီတိဘာဝနိမိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ – ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယ’’န္တိ. ကရုဏာမုခေန ဝါ မေတ္တာမုဒိတာနမ္ပိ ဟဒယသီတလဘာဝကာရဏတာ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ အသာဓာရဏဉာဏဝိသေသနိဗန္ဓနဘူတာ သာတိသယံ နိရဝသေသဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဝိယ သဝိသယဗျာပိတာယ မဟာကရုဏာဘာဝံ ဥပဂတာ ကရုဏာဝ ဘဂဝတော အတိသယေန ဟဒယသီတလဘာဝဟေတူတိ အာဟ – ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယ’’န္တိ. အထ ဝါ သတိပိ မေတ္တာမုဒိတာနံ သာတိသယေ ဟဒယသီတိဘာဝနိဗန္ဓနတ္တေ သကလဗုဒ္ဓဂုဏဝိသေသကာရဏတာယ တာသမ္ပိ ကာရဏန္တိ ကရုဏာဝ ဘဂဝတော ‘‘ဟဒယသီတလဘာဝကာရဏ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ကရုဏာနိဒါနာ ဟိ သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ. ကရုဏာနုဘာဝနိဗ္ဗာပိယမာနသံသာရဒုက္ခသန္တာပဿ ဟိ ဘဂဝတော ပရဒုက္ခာပနယနကာမတာယ အနေကာနိပိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပာနံ အကိလန္တရူပဿေဝ နိရဝသေသဗုဒ္ဓကရဓမ္မသမ္ဘရဏနိရတဿ သမဓိဂတဓမ္မာဓိပတေယျဿ စ သန္နိဟိတေသုပိ သတ္တသင်္ခါရသမုပနီတဟဒယူပတာပနိမိတ္တေသု န ဤသကမ္ပိ စိတ္တသီတိဘာဝဿ အညထတ္တမဟောသီတိ. ဧတသ္မိဉ္စ အတ္ထဝိကပ္ပေ တီသုပိ အဝတ္ထာသု ဘဂဝတော ကရုဏာ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Trong đó, mặc dù tâm từ và tâm hỷ cũng được nhận thấy là nguyên nhân làm cho tâm mát mẻ, do bản chất mong muốn mang lại lợi ích và duy trì hạnh phúc cho người khác, do là pháp đối trị trực tiếp với sân hận và bất mãn, và do vận hành theo cách thức đoạn trừ sự nóng nảy trong tâm chúng sanh; tuy nhiên, lòng bi, với sự vận hành theo cách thức loại trừ khổ đau, với vai trò không thể chịu đựng được sự thống khổ của người khác, và với bản chất vô hại, một cách đặc biệt, là dấu hiệu của sự mát mẻ cho tâm của Đức Thế Tôn, giống như sự an tịnh của tâm. Do đó, đã được nói là ‘karuṇāsītalahadayaṃ’ (tâm mát mẻ vì bi). Hoặc, nên hiểu rằng, qua lòng bi là chính, tính chất là nguyên nhân làm cho tâm mát mẻ của cả tâm từ và tâm hỷ cũng đã được nói đến. Hoặc là, lòng bi, vốn là nền tảng cho các loại trí tuệ đặc biệt phi thường, đã đạt đến trạng thái đại bi do bao trùm khắp đối tượng của nó một cách thù thắng và không sót một ai, giống như Nhất thiết trí, chính lòng bi ấy là nguyên nhân làm cho tâm của Đức Thế Tôn mát mẻ một cách tột bậc. Do đó, ngài đã nói ‘karuṇāsītalahadayaṃ’. Hoặc là, mặc dù tâm từ và tâm hỷ là nền tảng thù thắng cho sự mát mẻ của tâm, nhưng vì lòng bi là nguyên nhân của tất cả các phẩm chất đặc biệt của một vị Phật, nên nó cũng là nguyên nhân của cả hai tâm ấy. Do đó, chính lòng bi được nói là ‘nguyên nhân làm cho tâm mát mẻ’ của Đức Thế Tôn. Quả thật, tất cả các Phật đức đều có lòng bi làm nhân duyên. Quả thật, đối với Đức Thế Tôn, người có sự nóng nảy của khổ đau luân hồi được dập tắt bởi năng lực của lòng bi, người đã miệt mài tích lũy không sót một pháp nào cần làm của một vị Phật trong vô số a-tăng-kỳ kiếp mà không hề mệt mỏi vì mong muốn loại trừ khổ đau cho chúng sanh, và người đã đạt được quyền tối thượng về Pháp, thì ngay cả khi có mặt những dấu hiệu gây ra sự thống khổ cho tâm do các hành của chúng sanh mang lại, sự mát mẻ của tâm Ngài cũng không hề thay đổi dù chỉ một chút. Và nên hiểu rằng, trong cách giải thích ý nghĩa này, lòng bi của Đức Thế Tôn trong cả ba thời kỳ đều được bao gồm. ပဇာနာတီတိ ပညာ, ယထာသဘာဝံ ပကာရေဟိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော. ပညာဝ ဉေယျာဝရဏပ္ပဟာနတော ပကာရေဟိ ဓမ္မသဘာဝါဝဇောတနဋ္ဌေန ပဇ္ဇောတောတိ ပညာပဇ္ဇောတော. သဝါသနပ္ပဟာနတော ဝိသေသေန ဟတံ သမုဂ္ဃာတိတံ ဝိဟတံ. ပညာပဇ္ဇောတေန ဝိဟတံ ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတံ, မုယှန္တိ တေန, သယံ ဝါ မုယှတိ, မောဟနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ မောဟော, အဝိဇ္ဇာ. သွေဝ ဝိသယသဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒနတော အန္ဓကာရသရိက္ခတာယ တမော ဝိယာတိ မောဟတမော, ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတော မောဟတမော ဧတဿာတိ ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမော, တံ ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမံ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟိ ခီဏာသဝါနံ သတိပိ ပညာပဇ္ဇောတေန အဝိဇ္ဇန္ဓကာရဿ ဝိဟတဘာဝေ သဒ္ဓါဓိမုတ္တေဟိ ဝိယ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တာနံ သာဝကေဟိ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ စ သဝါသနပ္ပဟာနေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ကိလေသပ္ပဟာနဿ ဝိသေသော ဝိဇ္ဇတီတိ သာတိသယေန အဝိဇ္ဇာပဟာနေန ဘဂဝန္တံ ထောမေန္တော အာဟ – ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ. Trí tuệ (paññā) là vì biết rõ (pajānāti). Nghĩa là thâm nhập (paṭivijjhati) theo nhiều cách (pakārehi) đúng như tự tánh (yathāsabhāvaṃ). Chính trí tuệ, do đoạn trừ chướng ngại đối với đối tượng cần biết (ñeyyāvaraṇa), có ý nghĩa soi sáng (avajotana) tự tánh của các pháp theo nhiều cách, nên được gọi là ngọn đèn trí tuệ (paññāpajjoto). Do đoạn trừ cả tập khí (savāsana), (phiền não) được diệt trừ (hataṃ), nhổ bật gốc (samugghātitaṃ), phá tan (vihataṃ) một cách đặc biệt. Bị phá tan bởi ngọn đèn trí tuệ là paññāpajjotavihataṃ. Chúng sanh si mê (muyhanti) bởi nó, hoặc tự nó si mê, hoặc chỉ đơn thuần là sự si mê, đó là si (moho), tức là vô minh (avijjā). Chính nó, do che lấp (paṭicchādana) tự tánh của đối tượng, giống như bóng tối (andhakārasarikkhatāya), nên được gọi là bóng tối si mê (mohatamo). Vị nào có bóng tối si mê bị phá tan bởi ngọn đèn trí tuệ, vị ấy là paññāpajjotavihatamohatamo. (Kính lễ) vị ấy, người đã phá tan bóng tối si mê bằng ngọn đèn trí tuệ. Bởi vì, đối với tất cả các vị Lậu Tận, mặc dù bóng tối vô minh đã bị phá tan bởi ngọn đèn trí tuệ, nhưng sự đoạn trừ phiền não của các bậc Chánh Đẳng Giác có sự khác biệt so với các vị Thanh văn Tùy Tín Giải Thoát và Kiến Đáo, và các vị Độc Giác Phật ở chỗ đoạn trừ cả tập khí. Do đó, để tán thán Đức Thế Tôn về sự đoạn trừ vô minh một cách vượt trội, (tác giả) đã nói: ‘người đã phá tan bóng tối si mê bằng ngọn đèn trí tuệ’. အထ [Pg.7] ဝါ အန္တရေန ပရောပဒေသံ အတ္တနော သန္တာနေ အစ္စန္တံ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရဝိဂမဿ နိဗ္ဗတ္တိတတ္တာ, တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတာယ ဗလေသု စ ဝသီဘာဝဿ သမဓိဂတတ္တာ, ပရသန္တတိယဉ္စ ဓမ္မဒေသနာတိသယာနုဘာဝေန သမ္မဒေဝ တဿ ပဝတ္တိတတ္တာ ဘဂဝါဝ ဝိသေသတော မောဟတမဝိဂမေန ထောမေတဗ္ဗောတိ အာဟ – ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ. ဣမသ္မိဉ္စ အတ္ထဝိကပ္ပေ ‘‘ပညာပဇ္ဇောတော’’တိ ပဒေန ဘဂဝတော ပဋိဝေဓပညာ ဝိယ ဒေသနာပညာပိ သာမညနိဒ္ဒေသေန, ဧကသေသနယေန ဝါ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Hoặc là, vì đã tự mình làm cho bóng tối vô minh hoàn toàn tan biến trong dòng tâm thức của mình mà không cần sự chỉ dạy của người khác, và vì đã đạt được Nhất thiết trí và sự thuần thục trong các lực, và vì đã làm cho (trí tuệ) ấy khởi lên một cách đúng đắn trong dòng tâm thức của người khác nhờ oai lực của việc thuyết pháp siêu việt, nên chính Đức Thế Tôn đáng được tán thán một cách đặc biệt về sự tan biến của bóng tối si mê. Do đó, (tác giả) đã nói: ‘người đã phá tan bóng tối si mê bằng ngọn đèn trí tuệ’. Trong cách giải thích này, cần phải hiểu rằng với từ ‘ngọn đèn trí tuệ’, không chỉ trí tuệ chứng ngộ của Đức Thế Tôn mà cả trí tuệ thuyết pháp cũng được bao hàm, hoặc bằng cách chỉ định chung, hoặc bằng phương pháp tỉnh lược. အထ ဝါ ဘဂဝတော ဉာဏဿ ဉေယျပရိယန္တိကတ္တာ သကလဉေယျဓမ္မသဘာဝါဝဗောဓနသမတ္ထေန အနာဝရဏဉာဏသင်္ခါတေန ပညာပဇ္ဇောတေန သဗ္ဗဉေယျဓမ္မသဘာဝစ္ဆာဒကဿ မောဟန္ဓကာရဿ ဝိဓမိတတ္တာ အနညသာဓာရဏော ဘဂဝတော မောဟတမဝိနာသောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ. ဧတ္ထ စ မောဟတမဝိဓမနန္တေ အဓိဂတတ္တာ အနာဝရဏဉာဏံ ကာရဏောပစာရေန သသန္တာနမောဟတမဝိဓမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဘိနီဟာရသမ္ပတ္တိယာ သဝါသနပ္ပဟာနမေဝ ဟိ ကိလေသာနံ ဉေယျာဝရဏပ္ပဟာနန္တိ, ပရသန္တာနေ ပန မောဟတမဝိဓမနဿ ကာရဏဘာဝတော အနာဝရဏဉာဏံ ‘‘မောဟတမဝိဓမန’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ. Hoặc là, vì trí của Đức Thế Tôn bao trùm mọi đối tượng cần biết, nên bằng ngọn đèn trí tuệ, tức là Vô ngại trí có khả năng liễu tri tự tánh của tất cả các pháp cần biết, Ngài đã thổi bay bóng tối si mê che lấp tự tánh của tất cả các pháp cần biết. Do đó, sự hủy diệt bóng tối si mê của Đức Thế Tôn là phi thường, nên đã nói: ‘người đã phá tan bóng tối si mê bằng ngọn đèn trí tuệ’. Ở đây, cần phải hiểu rằng Vô ngại trí, vì được đạt đến sau khi đã thổi bay bóng tối si mê, nên được gọi là ‘sự thổi bay bóng tối si mê trong tự thân’ theo phép ẩn dụ về nguyên nhân. Bởi vì, sự đoạn trừ phiền não cùng với tập khí chính là sự đoạn trừ chướng ngại đối với đối tượng cần biết nhờ sự viên mãn của lời phát nguyện. Tuy nhiên, Vô ngại trí được gọi là ‘sự thổi bay bóng tối si mê’ vì nó là nguyên nhân của việc thổi bay bóng tối si mê trong dòng tâm thức của người khác. ကိံ ပန ကာရဏံ အဝိဇ္ဇာသမုဂ္ဃာတောယေဝေကော ပဟာနသမ္ပတ္တိဝသေန ဘဂဝတော ထောမနာနိမိတ္တံ ဂယှတိ, န ပန သာတိသယနိရဝသေသကိလေသပ္ပဟာနန္တိ? တပ္ပဟာနဝစနေနေဝ တဒေကဋ္ဌတာယ သကလသံကိလေသဂဏသမုဂ္ဃာတဿ ဝုတ္တတ္တာ. န ဟိ သော တာဒိသော ကိလေသော အတ္ထိ, ယော နိရဝသေသအဝိဇ္ဇာပဟာနေန န ပဟီယတီတိ. Nhưng vì lý do gì mà chỉ riêng sự nhổ bật gốc vô minh được lấy làm dấu hiệu để tán thán Đức Thế Tôn về phương diện thành tựu đoạn trừ, mà không phải là sự đoạn trừ tất cả phiền não không còn dư sót một cách vượt trội? Bởi vì, chính qua lời nói về sự đoạn trừ ấy (vô minh), sự nhổ bật gốc của toàn bộ nhóm cấu uế cũng đã được nói đến, do chúng có cùng một bản chất. Thật vậy, không có phiền não nào như vậy mà không bị đoạn trừ khi vô minh được đoạn trừ không còn dư sót. အထ ဝါ ဝိဇ္ဇာ ဝိယ သကလကုသလဓမ္မသမုပ္ပတ္တိယာ, နိရဝသေသာကုသလဓမ္မနိဗ္ဗတ္တိယာ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ စ အဝိဇ္ဇာ ပဓာနကာရဏန္တိ တဗ္ဗိဃာတဝစနေန သကလသံကိလေသဂဏသမုဂ္ဃာတော ဝုတ္တော ဧဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ. Hoặc là, giống như minh là nguyên nhân chính cho sự sinh khởi của tất cả các pháp thiện, vô minh là nguyên nhân chính cho sự sinh khởi của tất cả các pháp bất thiện không còn dư sót và cho sự vận hành của luân hồi. Do đó, qua lời nói về sự phá hủy nó, sự nhổ bật gốc của toàn bộ nhóm cấu uế cũng đã được nói đến. Vì vậy đã nói: ‘người đã phá tan bóng tối si mê bằng ngọn đèn trí tuệ’. နရာ စ အမရာ စ နရာမရာ, သဟ နရာမရေဟီတိ သနရာမရော, သနရာမရော စ သော လောကော စာတိ သနရာမရလောကော, တဿ ဂရူတိ သနရာမရလောကဂရု, တံ သနရာမရလောကဂရုံ. ဧတေန ဒေဝမနုဿာနံ ဝိယ တဒဝသိဋ္ဌသတ္တာနမ္ပိ ယထာရဟံ ဂုဏဝိသေသာဝဟတာယ ဘဂဝတော ဥပကာရတံ [Pg.8] ဒဿေတိ. န စေတ္ထ ပဓာနပ္ပဓာနဘာဝေါ စောဒေတဗ္ဗော. အညော ဟိ သဒ္ဒက္ကမော, အညော အတ္ထက္ကမော. ဤဒိသေသု ဟိ သမာသပဒေသု ပဓာနမ္ပိ အပ္ပဓာနံ ဝိယ နိဒ္ဒိသီယတိ ယထာ ‘‘သရာဇိကာယ ပရိသာယာ’’တိ (စူဠဝ. ၃၃၆). ကာမဉ္စေတ္ထ သတ္တသင်္ခါရဘာဇနဝသေန တိဝိဓော လောကော, ဂရုဘာဝဿ ပန အဓိပ္ပေတတ္တာ ဂရုကရဏသမတ္ထဿေဝ ယုဇ္ဇနတော သတ္တလောကဿ ဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. သော ဟိ လောကီယန္တိ ဧတ္ထ ပုညပါပါနိ တဗ္ဗိပါကော စာတိ ‘‘လောကော’’တိ ဝုစ္စတိ. အမရဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ဥပပတ္တိဒေဝါ အဓိပ္ပေတာ. Người (narā) và bất tử (amarā) là người và bất tử (narāmarā). Cùng với người và bất tử là sanarāmaro. Thế gian (loko) ấy cùng với người và bất tử là sanarāmaraloko. Bậc đạo sư (garu) của thế gian ấy là sanarāmaralokagaru. (Kính lễ) vị ấy, bậc đạo sư của thế gian gồm cả trời và người. Qua điều này, (tác giả) chỉ ra sự hữu ích của Đức Thế Tôn trong việc mang lại những phẩm chất đặc biệt một cách thích đáng, không chỉ cho chư thiên và loài người mà còn cho các chúng sanh còn lại. Ở đây, không nên chất vấn về vai trò chính phụ. Bởi vì trật tự của từ ngữ khác với trật tự của ý nghĩa. Trong những hợp từ như vậy, ngay cả thành phần chính cũng được chỉ định như thành phần phụ, ví dụ như ‘hội chúng cùng với nhà vua’. Mặc dù ở đây thế gian có ba loại: chúng sanh, hành, và khí thế gian, nhưng vì ý nghĩa được nhắm đến là bậc đạo sư, nên ý nghĩa cần được hiểu theo chúng sanh thế gian, là đối tượng có khả năng tôn kính. Bởi vì, nơi mà phước và tội cùng với quả dị thục của chúng được nhìn thấy, nơi đó được gọi là ‘thế gian’. Ở đây, qua việc dùng từ ‘bất tử’, các vị hóa sanh thiên được ám chỉ. အထ ဝါ သမူဟတ္ထော လောကသဒ္ဒေါ သမုဒါယဝသေန လောကီယတိ ပညာပီယတီတိ. သဟ နရေဟီတိ သနရာ, သနရာ စ တေ အမရာ စာတိ သနရာမရာ, တေသံ လောကောတိ သနရာမရလောကောတိ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. အမရသဒ္ဒေန စေတ္ထ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါပိ သင်္ဂယှန္တိ. တေပိ ဟိ မရဏာဘာဝတော ပရမတ္ထတော အမရာ. နရာမရာနံယေဝ စ ဂဟဏံ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသဝသေန ယထာ ‘‘သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၅၇). တထာ ဟိ သဗ္ဗာနတ္ထပရိဟရဏပုဗ္ဗင်္ဂမာယ နိရဝသေသဟိတသုခဝိဓာနတပ္ပရာယ နိရတိသယာယ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ သဒေဝမနုဿာယ ပဇာယ အစ္စန္တူပကာရိတာယ အပရိမိတနိရုပမပ္ပဘာဝဂုဏဝိသေသသမင်္ဂိတာယ စ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော ဘဂဝါ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ ဥတ္တမဂါရဝဋ္ဌာနံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သနရာမရလောကဂရု’’န္တိ. Hoặc là, từ ‘loka’ có nghĩa là tập hợp, vì nó được thấy, được biết đến như một cộng đồng. Cùng với người là sanarā. Những vị bất tử cùng với người là sanarāmarā. Tập hợp của họ là sanarāmaraloko. Cần được kết hợp theo cách trước. Ở đây, với từ ‘bất tử’, các vị Thanh tịnh thiên cũng được bao gồm. Bởi vì các vị ấy, do không có sự chết, nên theo nghĩa tối hậu là bất tử. Việc chỉ đề cập đến người và bất tử là theo cách chỉ định những gì ưu việt nhất, giống như trong câu ‘Bậc Đạo sư của trời và người’. Thật vậy, Đức Thế Tôn, bậc tối thượng trong tất cả chúng sanh, là đối tượng tôn kính cao nhất của vô lượng chúng sanh trong vô lượng thế giới, vì Ngài có sự thành tựu về phương tiện vô song, chuyên tâm tạo ra lợi ích và hạnh phúc không còn dư sót, đi trước là sự loại bỏ mọi điều bất lợi; vì Ngài vô cùng hữu ích cho chúng sanh gồm cả trời và người; và vì Ngài được trang bị những phẩm chất đặc biệt có oai lực vô lượng, không thể so sánh. Do đó đã nói: ‘bậc đạo sư của thế gian gồm cả trời và người’. သောဘနံ ဂတံ ဂမနံ ဧတဿာတိ သုဂတော. ဘဂဝတော ဟိ ဝေနေယျဇနူပသင်္ကမနံ ဧကန္တေန တေသံ ဟိတသုခနိပ္ဖာဒနတော သောဘနံ, တထာ လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနပ္ပဋိမဏ္ဍိတရူပကာယတာယ ဒုတဝိလမ္ဗိတခလိတာနုကဍ္ဎနနိပ္ပီဠနုက္ကုဋိကကုဋိလာကုဋိလတာဒိ- ဒေါသရဟိတမဝဟသိတရာဇဟံသဝသဘဝါရဏမိဂရာဇဂမနံ ကာယဂမနံ ဉာဏဂမနဉ္စ ဝိပုလနိမ္မလကရုဏာသတိဝီရိယာဒိဂုဏဝိသေသသဟိတမဘိနီဟာရတော ယာဝ မဟာဗောဓိ အနဝဇ္ဇတာယ သောဘနမေဝါတိ. အထ ဝါ သယမ္ဘုဉာဏေန သကလမ္ပိ လောကံ ပရိညာဘိသမယဝသေန ပရိဇာနန္တော ဉာဏေန သမ္မာ ဂတော အဝဂတောတိ သုဂတော, တထာ လောကသမုဒယံ ပဟာနာဘိသမယဝသေန ပဇဟန္တော အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒေန္တော သမ္မာ ဂတော အတီတောတိ သုဂတော, လောကနိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန သမ္မာ ဂတော အဓိဂတောတိ [Pg.9] သုဂတော, လောကနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒံ ဘာဝနာဘိသမယဝသေန သမ္မာ ဂတော ပဋိပန္နောတိ သုဂတော. ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ယေ ကိလေသာ ပဟီနာ, တေ ကိလေသေ န ပုနေတိ န ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ သုဂတော’’တိအာဒိနာ (စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၂၇) နယေန အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. အထ ဝါ သုန္ဒရံ ဌာနံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ ဂတော အဓိဂတောတိ သုဂတော, ယသ္မာ ဝါ ဘူတံ တစ္ဆံ အတ္ထသံဟိတံ ဝေနေယျာနံ ယထာရဟံ ကာလယုတ္တမေဝ စ ဓမ္မံ ဘာသတိ, တသ္မာ သမ္မာ ဂဒတီတိ သုဂတော, ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ. ဣတိ သောဘနဂမနတာဒီဟိ သုဂတော, တံ သုဂတံ. Ngài có sự đi tốt đẹp, nên gọi là Sugato (Thiện Thệ). Thật vậy, sự đi đến với chúng sanh cần được giáo hóa của Đức Thế Tôn là tốt đẹp vì chắc chắn tạo ra lợi ích và an lạc cho họ. Tương tự, thân đi của ngài được trang hoàng bởi các tướng tốt và tướng phụ, không có các lỗi lầm như đi quá nhanh, quá chậm, vấp ngã, kéo lê, dồn ép, nhón gót, cong queo, quanh co v.v..., giống như dáng đi của thiên nga chúa, bò đực chúa, voi chúa, sư tử chúa. Và trí đi của ngài, cùng với các phẩm chất đặc biệt như lòng bi rộng lớn và thanh tịnh, niệm, tinh tấn v.v..., từ lúc phát nguyện cho đến khi đạt đại Bồ-đề, là hoàn toàn không thể chê trách, nên gọi là tốt đẹp. Hoặc, do đã đi đúng đắn, tức là đã liễu tri toàn thể thế gian bằng trí tuệ tự sanh qua sự thông đạt bằng thắng trí, nên gọi là Sugato. Tương tự, do đã đi đúng đắn, tức là đã vượt qua, đã làm cho không còn tái sanh bằng cách từ bỏ tập đế qua sự thông đạt bằng đoạn tận, nên gọi là Sugato. Do đã đi đúng đắn, tức là đã chứng đắc Niết-bàn, sự diệt tận của thế gian, qua sự thông đạt bằng sự chứng ngộ, nên gọi là Sugato. Do đã đi đúng đắn, tức là đã thực hành con đường đưa đến sự diệt tận của thế gian qua sự thông đạt bằng sự tu tập, nên gọi là Sugato. Ý nghĩa này cần được làm sáng tỏ theo phương pháp trong (Cūḷaniddesa, Mettagūmāṇavapucchāniddeso 27): ‘Những phiền não nào đã được đoạn trừ bằng đạo Tu-đà-hoàn, ngài không quay lại, không trở lại, không trở về với những phiền não ấy, nên gọi là Sugato,’ v.v... Hoặc, do đã đi đến, đã chứng đắc nơi tốt đẹp là Chánh Đẳng Giác, hay chính là Niết-bàn, nên gọi là Sugato. Hoặc, vì ngài nói pháp chân thật, xác thực, có lợi ích, phù hợp với chúng sanh cần được giáo hóa và đúng thời, nên ngài nói đúng đắn (sammā gadati), do đó là Sugato, bằng cách đổi chữ ‘da’ thành chữ ‘ta’. Như vậy, do có sự đi tốt đẹp v.v..., ngài là Sugato. Con xin đảnh lễ bậc Thiện Thệ ấy. ပုညပါပကမ္မေဟိ ဥပပဇ္ဇနဝသေန ဂန္တဗ္ဗတော ဂတိယော, ဥပပတ္တိဘဝဝိသေသာ. တာ ပန နိရယာဒိဝသေန ပဉ္စဝိဓာ. တာဟိ သကလဿပိ ဘဝဂါမိကမ္မဿ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန အဝိပါကာရဟဘာဝကရဏေန နိဝတ္တိတတ္တာ ဘဂဝါ ပဉ္စဟိပိ ဂတီဟိ သုဋ္ဌု မုတ္တော ဝိသံယုတ္တောတိ အာဟ – ‘‘ဂတိဝိမုတ္တ’’န္တိ. ဧတေန ဘဂဝတော ကတ္ထစိပိ ဂတိယာ အပရိယာပန္နတံ ဒဿေတိ, ယတော ဘဂဝါ ‘‘ဒေဝါတိဒေဝေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေနေဝါဟ – Do phải đi đến bằng các nghiệp phước và nghiệp tội qua sự tái sanh, nên gọi là các cõi (gatiyo); đó là những loại hữu tái sanh đặc biệt. Chúng có năm loại, bắt đầu từ địa ngục. Do đã làm cho toàn bộ nghiệp dẫn đến cõi hữu không còn khả năng cho quả bằng việc chứng đắc Thánh đạo, nên đã được xoay chuyển khỏi chúng, vì vậy Đức Thế Tôn đã hoàn toàn giải thoát, đã ly hệ khỏi cả năm cõi, nên nói là ‘gativimuttaṃ’ (bậc giải thoát khỏi các cõi). Qua đó, câu này cho thấy rằng Đức Thế Tôn không bị bao gồm trong bất cứ cõi nào, do đó ngài được gọi là ‘devātidevo’ (vị trời của các vị trời). Vì thế, ngài đã nói: ‘‘ယေန ဒေဝူပပတျဿ, ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဝိဟင်္ဂမော; ယက္ခတ္တံ ယေန ဂစ္ဆေယျံ, မနုဿတ္တဉ္စ အဗ္ဗဇေ; တေ မယှံ အာသဝါ ခီဏာ, ဝိဒ္ဓသ္တာ ဝိနဠီကတာ’’တိ. (အ. နိ. ၄.၃၆); ‘Nghiệp nào khiến ta sanh làm trời, hay làm càn-thát-bà, hoặc loài chim; nghiệp nào khiến ta đến trạng thái dạ-xoa, hay trở thành người; những lậu hoặc ấy của ta đã được đoạn tận, đã bị phá tan, đã bị nhổ sạch.’ (A. Ni. 4.36); တံတံဂတိသံဝတ္တနိကာနဉှိ ကမ္မကိလေသာနံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ဗောဓိမူလေယေဝ သုပ္ပဟီနတ္တာ နတ္ထိ ဘဂဝတော ဂတိပရိယာပန္နတာတိ အစ္စန္တမေဝ ဘဂဝါ သဗ္ဗဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသသတ္တနိကာယေဟိ သုပရိမုတ္တော, တံ ဂတိဝိမုတ္တံ. ဝန္ဒေတိ နမာမိ, ထောမေမီတိ ဝါ အတ္ထော. Thật vậy, do các nghiệp và phiền não dẫn đến cõi này hay cõi khác đã được đoạn trừ hoàn toàn bằng đạo cao nhất ngay tại cội Bồ-đề, nên không có sự bao gồm trong các cõi đối với Đức Thế Tôn. Do đó, Đức Thế Tôn đã hoàn toàn giải thoát khỏi tất cả các cõi hữu, các thai sanh, các cõi đi, các thức trú, các chúng sanh cư, các loài chúng sanh. Con xin đảnh lễ bậc giải thoát khỏi các cõi ấy. ‘Vande’ có nghĩa là con xin đảnh lễ, hoặc con xin tán thán. အထ ဝါ ဂတိဝိမုတ္တန္တိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုပ္ပတ္တိယာ ဘဂဝန္တံ ထောမေတိ. ဧတ္ထ ဟိ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ ဘဂဝတော ထောမနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိတော ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိတော စ. တေသု အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ အနာဝရဏဉာဏာဓိဂမတော သဝါသနာနံ သဗ္ဗေသံ ကိလေသာနံ အစ္စန္တပ္ပဟာနတော အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိတော စ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ လာဘသက္ကာရာဒိနိရပေက္ခစိတ္တဿ သဗ္ဗဒုက္ခနိယျာနိကဓမ္မဒေသနတော ဝိရုဒ္ဓေသုပိ နိစ္စံ ဟိတဇ္ဈာသယတော ဉာဏပရိပါကကာလာဂမနတော စ. သာ ပနေတ္ထ အာသယတော ပယောဂတော စ ဒုဝိဓာ, ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ တိဝိဓာ စ, အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ [Pg.10] ပကာသိတာ ဟောတိ. ကထံ? ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယ’’န္တိ ဧတေန အာသယတော ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ, သမ္မာဂဒနတ္ထေန သုဂတသဒ္ဒေန ပယောဂတော ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ, ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမံ ဂတိဝိမုတ္တ’’န္တိ ဧတေဟိ စတုသစ္စသမ္ပဋိဝေဓနတ္ထေန စ သုဂတသဒ္ဒေန တိဝိဓာပိ အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ, အဝသိဋ္ဌေန ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ ဧတေန စာပိ အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ ပကာသိတာ ဟောတီတိ. Hoặc, với từ ‘gativimuttaṃ’, tác giả tán thán Đức Thế Tôn vì ngài đã chứng đắc Vô Dư Y Niết-bàn giới. Ở đây, sự tán thán Đức Thế Tôn cần được hiểu theo hai phương diện: từ sự thành tựu tự lợi và từ sự thực hành lợi tha. Trong đó, sự thành tựu tự lợi cần được hiểu từ việc chứng đắc trí tuệ vô ngại, từ việc đoạn tận hoàn toàn tất cả các phiền não cùng với tập khí, và từ việc chứng đắc Vô Dư Y Niết-bàn. Sự thực hành lợi tha cần được hiểu từ việc thuyết giảng pháp đưa ra khỏi mọi khổ đau với tâm không mong cầu lợi lộc, danh vọng v.v..., từ việc luôn có ý muốn lợi ích ngay cả đối với những người chống đối, và từ việc chờ đợi thời điểm trí tuệ của chúng sanh chín muồi. Ở đây, sự thực hành lợi tha có hai loại: về ý hướng và về sự áp dụng; còn sự thành tựu tự lợi có ba loại được biểu thị. Như thế nào? Qua câu ‘Karuṇāsītalahadayaṃ’ (bậc có trái tim mát lạnh vì lòng bi), đó là sự thực hành lợi tha về ý hướng. Qua từ ‘Sugata’ với ý nghĩa nói đúng đắn, đó là sự thực hành lợi tha về sự áp dụng. Qua các câu ‘paññāpajjotavihatamohatamaṃ’ (bậc đã xua tan bóng tối si mê bằng ánh sáng trí tuệ) và ‘gativimuttaṃ’ (bậc giải thoát khỏi các cõi), và qua từ ‘Sugata’ với ý nghĩa thấu triệt Tứ Thánh Đế, cả ba loại thành tựu tự lợi đều được biểu thị. Và qua câu còn lại ‘paññāpajjotavihatamohatamaṃ’, cả sự thành tựu tự lợi và sự thực hành lợi tha cũng được biểu thị. အထ ဝါ တီဟိ အာကာရေဟိ ဘဂဝတော ထောမနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဟေတုတော, ဖလတော, ဥပကာရတော စ. တတ္ထ ဟေတု မဟာကရုဏာ, သာ ပဌမပဒေန ဒဿိတာ. ဖလံ စတုဗ္ဗိဓံ ဉာဏသမ္ပဒါ, ပဟာနသမ္ပဒါ, အာနုဘာဝသမ္ပဒါ, ရူပကာယသမ္ပဒါ စာတိ. တာသု ဉာဏပ္ပဟာနသမ္ပဒါ ဒုတိယပဒေန သစ္စပ္ပဋိဝေဓနတ္ထေန စ သုဂတသဒ္ဒေန ပကာသိတာ ဟောန္တိ, အာနုဘာဝသမ္ပဒါ တတိယပဒေန, ရူပကာယသမ္ပဒါ ယထာဝုတ္တကာယဂမနသောဘနတ္ထေန သုဂတသဒ္ဒေန လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနပါရိပူရိယာ ဝိနာ တဒဘာဝတော. ဥပကာရော အနန္တရံ အဗာဟိရံ ကရိတွာ တိဝိဓယာနမုခေန ဝိမုတ္တိဓမ္မဒေသနာ. သော သမ္မာဂဒနတ္ထေန သုဂတသဒ္ဒေန ပကာသိတော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Hoặc, sự tán thán Đức Thế Tôn cần được hiểu theo ba phương diện: từ nhân, từ quả, và từ sự giúp đỡ. Trong đó, nhân là lòng đại bi, được thể hiện qua câu đầu tiên. Quả có bốn loại: trí tuệ thành tựu, đoạn tận thành tựu, oai lực thành tựu, và sắc thân thành tựu. Trong số đó, trí tuệ thành tựu và đoạn tận thành tựu được biểu thị qua câu thứ hai và qua từ ‘Sugata’ với ý nghĩa thấu triệt các chân lý. Oai lực thành tựu được biểu thị qua câu thứ ba. Sắc thân thành tựu được biểu thị qua từ ‘Sugata’ với ý nghĩa thân đi tốt đẹp như đã nói, vì nếu không có sự viên mãn của các tướng tốt và tướng phụ thì không thể có được điều đó. Sự giúp đỡ là việc thuyết giảng pháp giải thoát qua cửa ngõ của ba thừa, làm cho nó trở nên trực tiếp và không còn xa lạ. Điều này được biểu thị qua từ ‘Sugata’ với ý nghĩa nói đúng đắn. Cần phải hiểu như vậy. တတ္ထ ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယ’’န္တိ ဧတေန သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ မူလံ ဒဿေတိ. မဟာကရုဏာသဉ္စောဒိတမာနသော ဟိ ဘဂဝါ သံသာရပင်္ကတော သတ္တာနံ သမုဒ္ဓရဏတ္ထံ ကတာဘိနီဟာရော အနုပုဗ္ဗေန ပါရမိယော ပူရေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂတောတိ ကရုဏာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ မူလံ. ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ ဧတေန သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ဒဿေတိ. အနာဝရဏဉာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ မဂ္ဂဉာဏံ, မဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ အနာဝရဏဉာဏံ ‘‘သမ္မာသမ္ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ. သမ္မာဂမနတ္ထေန သုဂတသဒ္ဒေန သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနကာမသုခလ္လိကတ္တကိလမထာနုယောဂသဿတုစ္ဆေဒါဘိနိဝေသာဒိအန္တဒွယရဟိတာယ ကရုဏာပညာပရိဂ္ဂဟိတာယ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပတ္တိယာ ပကာသနတော သုဂတသဒ္ဒဿ. ဣတရေဟိ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ပဓာနပ္ပဓာနဘေဒံ ပယောဇနံ ဒဿေတိ. သံသာရမဟောဃတော သတ္တသန္တာရဏဉှေတ္ထ ပဓာနံ ပယောဇနံ, တဒညမပ္ပဓာနံ. တေသု ပဓာနေန ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ, ဣတရေန အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိံ. တဒုဘယေန အတ္တဟိတာယ [Pg.11] ပဋိပန္နာဒီသု စတူသု ပုဂ္ဂလေသု ဘဂဝတော စတုတ္ထပုဂ္ဂလဘာဝံ ဒဿေတိ. တေန စ အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျဘာဝံ ဥတ္တမဝန္ဒနေယျဘာဝံ အတ္တနော စ ဝန္ဒနကိရိယာယ ခေတ္တင်္ဂတဘာဝံ ဒဿေတိ. Ở đây, qua câu ‘tâm mát lạnh vì bi mẫn,’ ngài chỉ ra cội rễ của Chánh Đẳng Giác. Quả vậy, do tâm được thúc đẩy bởi đại bi, Đức Thế Tôn đã lập nguyện cứu vớt chúng sanh khỏi vũng lầy sanh tử, đã tuần tự viên mãn các ba-la-mật và chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Giác. Vì thế, lòng bi mẫn là cội rễ của Chánh Đẳng Giác. Qua câu ‘bóng tối vô minh bị xua tan bởi ánh sáng trí tuệ,’ ngài chỉ ra Chánh Đẳng Giác. Quả vậy, Đạo tuệ có trí vô ngại làm nhân cần thiết, và trí vô ngại có Đạo tuệ làm nhân cần thiết được gọi là ‘Chánh Đẳng Giác.’ Qua danh từ Sugata (Thiện Thệ) với ý nghĩa là sự đi đến chân chánh, ngài chỉ ra pháp hành của Chánh Đẳng Giác, vì danh từ Sugata tuyên thuyết về trung đạo, một con đường được bi và tuệ dẫn dắt, không có hai cực đoan như thụ động, trạo cử, cố chấp, nỗ lực, thực hành khổ hạnh và hưởng thụ dục lạc, chấp thủ thường kiến và đoạn kiến. Qua các từ khác, ngài chỉ ra mục đích của Chánh Đẳng Giác với sự phân biệt chính và phụ. Ở đây, việc đưa chúng sanh vượt qua dòng lũ sanh tử là mục đích chính, còn lại là mục đích phụ. Trong đó, mục đích chính chỉ ra sự thực hành vì lợi ích của người khác, mục đích phụ chỉ ra sự thành tựu lợi ích của bản thân. Qua cả hai, ngài chỉ ra rằng trong bốn hạng người như người thực hành vì lợi ích bản thân v.v..., Đức Thế Tôn là hạng người thứ tư. Và qua đó, ngài chỉ ra Ngài là bậc xứng đáng thọ nhận cúng dường vô thượng, là bậc đáng tôn kính tối cao, và hành động đảnh lễ Ngài là một phước điền. ဧတ္ထ စ ကရုဏာဂဟဏေန လောကိယေသု မဟဂ္ဂတဘာဝပ္ပတ္တာသာဓာရဏဂုဏဒီပနတော ဘဂဝတော သဗ္ဗလောကိယဂုဏသမ္ပတ္တိ ဒဿိတာ ဟောတိ, ပညာဂဟဏေန သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနမဂ္ဂဉာဏဒီပနတော သဗ္ဗလောကုတ္တရဂုဏသမ္ပတ္တိ. တဒုဘယဂ္ဂဟဏသိဒ္ဓေါ ဟိ အတ္ထော ‘‘သနရာမရလောကဂရု’’န္တိအာဒိနာ ပပဉ္စီယတီတိ. ကရုဏာဂဟဏေန စ ဥပဂမနံ နိရုပက္ကိလေသံ ဒဿေတိ, ပညာဂဟဏေန အပဂမနံ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန လောကသမညာနုရူပံ ဘဂဝတော ပဝတ္တိံ ဒဿေတိ လောကဝေါဟာရဝိသယတ္တာ ကရုဏာယ, ပညာဂဟဏေန သမညာယ အနတိဓာဝနံ. သဘာဝါနဝဗောဓေန ဟိ ဓမ္မာနံ သမညံ အတိဓာဝိတွာ သတ္တာဒိပရာမသနံ ဟောတီတိ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဝိဟာရံ ဒဿေတိ, ပညာဂဟဏေန တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏံ စတုသစ္စဉာဏံ, စတုပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏံ, စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ. ကရုဏာဂဟဏေန မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏဿ ဂဟိတတ္တာ သေသာသာဓာရဏဉာဏာနိ, ဆ အဘိညာ, အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏာနိ, ဒသ ဗလာနိ, စုဒ္ဒသ ဗုဒ္ဓဉာဏာနိ, သောဠသ ဉာဏစရိယာ, အဋ္ဌာရသ ဗုဒ္ဓဓမ္မာ, စတုစတ္တာလီသ ဉာဏဝတ္ထူနိ, သတ္တသတ္တတိ ဉာဏဝတ္ထူနီတိ ဧဝမာဒီနံ အနေကေသံ ပညာပဘေဒါနံ ဝသေန ဉာဏစာရံ ဒဿေတိ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန စရဏသမ္ပတ္တိံ, ပညာဂဟဏေန ဝိဇ္ဇာသမ္ပတ္တိံ. ကရုဏာဂဟဏေန အတ္တာဓိပတိတာ, ပညာဂဟဏေန ဓမ္မာဓိပတိတာ. ကရုဏာဂဟဏေန လောကနာထဘာဝေါ, ပညာဂဟဏေန အတ္တနာထဘာဝေါ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန ပုဗ္ဗကာရိဘာဝေါ, ပညာဂဟဏေန ကတညုတာ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန အပရန္တပတာ, ပညာဂဟဏေန အနတ္တန္တပတာ. ကရုဏာဂဟဏေန ဝါ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မသိဒ္ဓိ, ပညာဂဟဏေန ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန ပရေသံ တာရဏံ, ပညာဂဟဏေန သယံတရဏံ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန သဗ္ဗသတ္တေသု အနုဂ္ဂဟစိတ္တတာ, ပညာဂဟဏေန သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိရတ္တစိတ္တတာ ဒဿိတာ ဟောတိ. Và ở đây, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, sự viên mãn tất cả các đức tánh thế gian của Đức Thế Tôn được chỉ ra, vì nó cho thấy các phẩm chất phi thường đã đạt đến trạng thái cao thượng trong cõi đời; qua việc đề cập đến trí tuệ, sự viên mãn tất cả các đức tánh siêu thế được chỉ ra, vì nó cho thấy Đạo tuệ là nhân cần thiết của Nhất thiết trí. Ý nghĩa được thành tựu do đề cập đến cả hai quả thật được trình bày chi tiết qua các câu như ‘bậc Thầy của thế gian cùng với chư thiên và loài người.’ Và qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra sự tiếp cận không phiền não; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra sự từ bỏ. Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra cách hành xử của Đức Thế Tôn phù hợp với quy ước thế gian, vì lòng bi mẫn là đối tượng của giao tế thế gian; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra sự không vượt qua quy ước. Quả vậy, do không liễu tri được tự tánh của các pháp mà người ta vượt qua quy ước và chấp thủ vào chúng sanh v.v... Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra sự an trú trong đại bi định; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra trí vô ngại trong ba thời, trí về Tứ đế, bốn Tuệ phân tích, bốn sự vô sở úy. Do việc đề cập đến lòng bi mẫn đã bao hàm trí về đại bi định, nên (việc đề cập đến trí tuệ) chỉ ra phạm vi của trí tuệ qua nhiều phân loại khác nhau như: các trí bất cộng khác, sáu thắng trí, các trí không lay động trong tám hội chúng, mười lực, mười bốn Phật trí, mười sáu trí hạnh, mười tám pháp bất cộng của Phật, bốn mươi bốn nền tảng trí tuệ, bảy mươi bảy nền tảng trí tuệ, v.v... Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra sự viên mãn về hạnh (caraṇa); qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra sự viên mãn về minh (vijjā). Qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra sự tự chủ; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra sự lấy Pháp làm chủ. Qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra địa vị là bậc bảo hộ thế gian; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra địa vị là bậc tự bảo hộ mình. Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra việc là người khởi sự trước; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra lòng biết ơn. Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra sự không rơi vào cực đoan về tương lai; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra sự không rơi vào cực đoan về tự ngã. Hoặc, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra sự thành tựu các pháp tạo nên một vị Phật; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra sự thành tựu Phật quả. Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, ngài chỉ ra việc cứu độ người khác; qua việc đề cập đến trí tuệ, ngài chỉ ra việc tự độ. Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, tâm thương xót tất cả chúng sanh được chỉ ra; qua việc đề cập đến trí tuệ, tâm ly tham đối với tất cả các pháp được chỉ ra. သဗ္ဗေသဉ္စ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ကရုဏာ အာဒိ တန္နိဒါနဘာဝတော, ပညာ ပရိယောသာနံ တတော ဥတ္တရိကရဏီယာဘာဝတော. ဣတိ အာဒိပရိယောသာနဒဿနေန [Pg.12] သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. တထာ ကရုဏာဂဟဏေန သီလက္ခန္ဓပုဗ္ဗင်္ဂမော သမာဓိက္ခန္ဓော ဒဿိတော ဟောတိ. ကရုဏာနိဒါနဉှိ သီလံ တတော ပါဏာတိပါတာဒိဝိရတိပ္ပဝတ္တိတော, သာ စ ဈာနတ္တယသမ္ပယောဂိနီတိ. ပညာဝစနေန ပညာက္ခန္ဓော. သီလဉ္စ သဗ္ဗေသံ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ အာဒိ, သမာဓိ မဇ္ဈေ, ပညာ ပရိယောသာနန္တိ ဧဝမ္ပိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကလျာဏာ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ နယတော ဒဿိတတ္တာ. ဧသော ဧဝ ဟိ နိရဝသေသတော ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ဒဿနုပါယော, ယဒိဒံ နယဂ္ဂဟဏံ, အညထာ ကော နာမ သမတ္ထော ဘဂဝတော ဂုဏေ အနုပဒံ နိရဝသေသတော ဒဿေတုံ? တေနေဝါဟ – Và trong tất cả các Phật đức, lòng bi mẫn là khởi đầu, vì nó là nhân của các đức tánh ấy; trí tuệ là kết thúc, vì sau đó không còn gì phải làm nữa. Như vậy, qua việc chỉ ra khởi đầu và kết thúc, tất cả các Phật đức đều được trình bày. Tương tự, qua việc đề cập đến lòng bi mẫn, định uẩn có giới uẩn đi trước được chỉ ra. Quả vậy, giới có lòng bi mẫn làm nhân, vì từ đó phát sinh sự từ bỏ sát sanh v.v..., và lòng bi mẫn ấy tương ưng với ba bậc thiền. Qua từ ‘trí tuệ,’ tuệ uẩn được chỉ ra. Và giới là khởi đầu của tất cả các Phật đức, định là ở giữa, tuệ là kết thúc. Như vậy, tất cả các Phật đức, toàn thiện ở phần đầu, phần giữa, và phần cuối, cũng được chỉ ra, vì chúng được chỉ ra một cách gián tiếp. Đây quả thật là phương pháp duy nhất để trình bày các Phật đức một cách không thiếu sót, tức là nắm bắt phương pháp luận. Nếu không, ai có thể trình bày các đức tánh của Đức Thế Tôn một cách tuần tự và không thiếu sót? Vì thế, có lời dạy rằng – ‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ,ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော; ခီယေထ ကပ္ပော စိရဒီဃမန္တရေ,ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၀၄; ၃.၁၄၁; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄၂၅; ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၃; ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၄.၄; အပ. အဋ္ဌ. ၂.၇.ပရပ္ပသာဒကတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ); ‘Dầu một vị Phật tán dương đức Phật, suốt cả một kiếp không nói lời nào khác; kiếp dài lâu ấy rồi cũng sẽ qua, nhưng lời tán dương Như Lai vẫn không hết.’ (Trường Bộ Chú giải 1.304; 3.141; Trung Bộ Chú giải 2.425; Phật Quang Chú giải 53; Phật Sử Chú giải 4.4; Trưởng Lão Tăng Kệ Chú giải 2.7, đoạn chú giải về kệ của Trưởng lão Parappasādaka); တေနေဝ စ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တတ္ထေရေနပိ ဗုဒ္ဓဂုဏပရိစ္ဆေဒနံ ပတိ အနုယုတ္တေန ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘အပိစ မေ, ဘန္တေ, ဓမ္မနွယော ဝိဒိတော’’တိ ဝုတ္တံ. Cũng chính vì lý do đó, khi được hỏi về việc xác định các đức tánh của Đức Phật, Trưởng lão Sāriputta đã từ chối rằng: ‘Bạch ngài, không phải vậy,’ và đã nói rằng: ‘Tuy nhiên, bạch ngài, con đã biết được dòng pháp.’ ၂. ဧဝံ သင်္ခေပေန သကလသဗ္ဗညုဂုဏေဟိ ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝိတွာ ဣဒါနိ သဒ္ဓမ္မံ ထောမေတုံ ‘‘ဗုဒ္ဓေါပီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓေါတိ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော. ဗုဒ္ဓဘာဝန္တိ ကမ္မနိဒ္ဒေသော. ဘာဝေတွာ သစ္ဆိကတွာတိ စ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာနိဒ္ဒေသော. ယန္တိ အနိယမတော ကမ္မနိဒ္ဒေသော. ဥပဂတောတိ အပရကာလကိရိယာနိဒ္ဒေသော. ဝန္ဒေတိ ကိရိယာနိဒ္ဒေသော. တန္တိ နိယမနံ. ဓမ္မန္တိ ဝန္ဒနကိရိယာယ ကမ္မနိဒ္ဒေသော. ဂတမလံ အနုတ္တရန္တိ စ တဗ္ဗိသေသနံ. 2. Sau khi tán dương Đức Thế Tôn với toàn bộ các đức tính của bậc Toàn Giác một cách tóm tắt như vậy, bây giờ để tán dương Chánh Pháp, ngài nói câu bắt đầu bằng «buddhopī». Trong đó, «buddho» là chỉ định chủ cách. «Buddhabhāvaṃ» là chỉ định đối cách. «Bhāvetvā sacchikatvā» là chỉ định bất biến quá khứ phân từ. «Yaṃ» là chỉ định đối cách không xác định. «Upagato» là chỉ định quá khứ phân từ. «Vande» là chỉ định động từ. «Taṃ» là sự xác định. «Dhammaṃ» là chỉ định đối cách của động từ «vande». «Gatamalaṃ» và «anuttaraṃ» là tính từ của nó. တတ္ထ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒဿ တာဝ ‘‘ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၉၂; စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသော ၉၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၆၂) နိဒ္ဒေသနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ သဝါသနာယ အညာဏနိဒ္ဒါယ အစ္စန္တဝိဂမတော, ဗုဒ္ဓိယာ ဝါ ဝိကသိတဘာဝတော ဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ ဇာဂရဏဝိကသနတ္ထဝသေန. အထ ဝါ ကဿစိပိ ဉေယျဓမ္မဿ အနဝဗုဒ္ဓဿ အဘာဝေန ဉေယျဝိသေသဿ ကမ္မဘာဝေန အဂ္ဂဟဏတော ကမ္မဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝေန အဝဂမနတ္ထဝသေနေဝ [Pg.13] ကတ္တုနိဒ္ဒေသော လဗ္ဘတီတိ ဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ ယထာ ‘‘ဒိက္ခိတော န ဒဒါတီ’’တိ. အတ္ထတော ပန ပါရမိတာပရိဘာဝိတော သယမ္ဘုဉာဏေန သဟ ဝါသနာယ ဝိဟတဝိဒ္ဓံသိတနိရဝသေသကိလေသော မဟာကရုဏာသဗ္ဗညုတညာဏာဒိအပရိမေယျဂုဏဂဏာဓာရော ခန္ဓသန္တာနော ဗုဒ္ဓေါ. ယထာဟ – Trước hết, trong đó, ý nghĩa của từ «buddha» nên được hiểu theo phương pháp giải thích bắt đầu bằng: «Vị đã giác ngộ các chân lý là Phật, vị làm cho chúng sanh giác ngộ là Phật» (Mahāni. 192; Cūḷani. Pārāyanatthutigāthāniddeso 97; Paṭi. Ma. 1.162). Hoặc là, do sự đoạn trừ hoàn toàn giấc ngủ vô minh cùng với các tiềm tàng, hoặc do trí tuệ đã nở rộ, nên gọi là Phật (buddha) theo nghĩa là tỉnh thức và nở rộ. Hoặc là, do không có bất kỳ pháp nào cần biết mà chưa được giác ngộ, do không nắm giữ một đối tượng đặc biệt nào cần biết như là đối tượng của hành động, do không có ý muốn dùng thể thụ động, nên chỉ có thể dùng chủ cách theo nghĩa là đã hiểu biết, do đó gọi là Phật (buddha), giống như câu «người đã thọ giới không cho đi». Tuy nhiên, về mặt ý nghĩa, Phật là dòng tương tục của các uẩn, là nền tảng của vô lượng các đức tính như đại bi, toàn giác trí, v.v., là người đã đoạn trừ và phá hủy hoàn toàn các phiền não cùng với các tiềm tàng bằng trí tuệ tự chứng (sayambhuñāṇa) đã được vun bồi bởi các ba-la-mật. Như có lời dạy rằng – ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ယော သော ဘဂဝါ သယမ္ဘူ အနာစရိယကော ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု သာမံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ, တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော ဗလေသု စ ဝသီဘာဝ’’န္တိ (မဟာနိ. ၁၉၂; စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသော ၉၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၆၁). «Phật là Đức Thế Tôn ấy, bậc Tự Giác Ngộ, không có thầy chỉ dạy, đã tự mình giác ngộ các chân lý về những pháp chưa từng được nghe trước đây, và ở đó đã đạt đến toàn giác và sự tự tại trong các năng lực.» (Mahāni. 192; Cūḷani. Pārāyanatthutigāthāniddeso 97; Paṭi. Ma. 1.161). အပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနေ. တေန ‘‘ဧဝံ ဂုဏဝိသေသယုတ္တော သောပိ နာမ ဘဂဝါ’’တိ ဝက္ခမာနဂုဏဓမ္မေ သမ္ဘာဝနံ ဒီပေတိ. ဗုဒ္ဓဘာဝန္တိ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ. ဘာဝေတွာတိ ဥပ္ပာဒေတွာ ဝဍ္ဎေတွာ စ. သစ္ဆိကတွာတိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ဥပဂတောတိ ပတ္တော, အဓိဂတောတိ အတ္ထော. ဧတဿ ဗုဒ္ဓဘာဝန္တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓော. ဂတမလန္တိ ဝိဂတမလံ, နိဒ္ဒေါသန္တိ အတ္ထော. ဝန္ဒေတိ ပဏမာမိ, ထောမေမိ ဝါ. အနုတ္တရန္တိ ဥတ္တရရဟိတံ, လောကုတ္တရန္တိ အတ္ထော. ဓမ္မန္တိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ အပါယတော စ သံသာရတော စ အပတမာနေ ကတွာ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဧဝံ ဝိဝိဓဂုဏဂဏသမန္နာဂတော ဗုဒ္ဓေါပိ ဘဂဝါ ယံ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတံ ဓမ္မံ ဘာဝေတွာ, ဖလနိဗ္ဗာနံ ပန သစ္ဆိကတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂတော, တမေဝံ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ဗုဒ္ဓဘာဝဟေတုဘူတံ သဗ္ဗဒေါသမလရဟိတံ အတ္တနော ဥတ္တရိတရာဘာဝေန အနုတ္တရံ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မံ နမာမီတိ. ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မဿပိ တပ္ပကာသနတ္တာ ဣဓ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. Từ «api» có nghĩa là khả năng. Do đó, nó cho thấy khả năng về các pháp đức tính sẽ được nói đến: «Ngay cả Đức Thế Tôn, bậc được trang bị những đức tính đặc biệt như vậy». «Buddhabhāvaṃ» nghĩa là Chánh Đẳng Giác. «Bhāvetvā» nghĩa là sau khi làm cho sanh khởi và phát triển. «Sacchikatvā» nghĩa là sau khi chứng ngộ trực tiếp. «Upagato» nghĩa là đã đạt đến, tức là đã chứng đắc. Nó có liên quan đến «buddhabhāvaṃ». «Gatamalaṃ» nghĩa là đã đoạn trừ cấu uế, tức là không có lỗi lầm. «Vande» nghĩa là tôi đảnh lễ, hoặc tôi tán dương. «Anuttaraṃ» nghĩa là không có gì cao hơn, tức là siêu thế. «Dhammaṃ» là pháp vì nó nâng đỡ những người thực hành theo lời dạy, làm cho họ không bị rơi vào khổ cảnh và luân hồi. Đây là ý nghĩa tóm tắt: «Ngay cả Đức Phật, Đức Thế Tôn, bậc hội đủ các loại đức tính như vậy, sau khi đã tu tập pháp được gọi là Thánh đạo, và chứng ngộ quả vị và Niết-bàn, đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác vô thượng; tôi xin đảnh lễ Chánh Pháp chứng ngộ ấy, pháp là nhân cho sự thành Phật của chư Phật, pháp không còn mọi lỗi lầm và cấu uế, pháp là vô thượng vì không có gì cao hơn chính nó.» Cần phải hiểu rằng Pháp học (pariyattisaddhamma) cũng được bao gồm ở đây vì nó làm sáng tỏ pháp ấy. အထ ဝါ ‘‘အဘိဓမ္မနယသမုဒ္ဒံ အဓိဂဉ္ဆိ, တီဏိ ပိဋကာနိ သမ္မသီ’’တိ စ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ပရိယတ္တိဓမ္မဿပိ သစ္ဆိကိရိယာသမ္မသနပရိယာယော လဗ္ဘတီတိ သောပိ ဣဓ ဝုတ္တော ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ‘‘ယံ ဓမ္မံ ဘာဝေတွာ သစ္ဆိကတွာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မဘူတာဟိ ပါရမိတာဟိ သဟ ပုဗ္ဗဘာဂေ အဓိသီလသိက္ခာဒယောပိ ဣဓ ဓမ္မသဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တာပိ ဟိ ဝိဂတပ္ပဋိပက္ခတာယ ဂတမလာ, အနညသာဓာရဏတာယ အနုတ္တရာ စာတိ. တထာ ဟိ သတ္တာနံ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခနိဿရဏာယ ကတမဟာဘိနီဟာရော မဟာကရုဏာဓိဝါသနပေသလဇ္ဈာသယော [Pg.14] ပညာဝိသေသပရိယောဒါတနိမ္မလာနံ ဒါနဒမသညမာဒီနံ ဥတ္တမဓမ္မာနံ သတသဟဿာဓိကာနိ ကပ္ပာနံ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ သက္ကစ္စံ နိရန္တရံ နိရဝသေသာနံ ဘာဝနာပစ္စက္ခကရဏေဟိ ကမ္မာဒီသု အဓိဂတဝသီဘာဝေါ အစ္ဆရိယာစိန္တေယျမဟာနုဘာဝေါ အဓိသီလအဓိစိတ္တာနံ ပရမုက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တော ဘဂဝါ ပစ္စယာကာရေ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿမုခေန မဟာဝဇိရဉာဏံ ပေသေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ. Hoặc là, vì trong Chú giải có nói: «Ngài đã thấu triệt biển phương pháp của Thắng Pháp, đã quán xét ba tạng kinh điển», nên cần hiểu rằng Pháp học cũng được nói đến ở đây, vì có thể có cách giải thích về sự chứng ngộ và quán xét đối với Pháp học. Tương tự, vì có nói «sau khi đã tu tập và chứng ngộ pháp nào», nên cần biết rằng các pháp như tăng thượng giới học v.v. trong giai đoạn đầu cùng với các ba-la-mật là những pháp tạo nên một vị Phật cũng được bao gồm trong từ «pháp» ở đây. Bởi vì những pháp ấy cũng là «đã đoạn trừ cấu uế» do đã diệt trừ các pháp đối nghịch, và là «vô thượng» do không chung với các vị khác. Thật vậy, Đức Thế Tôn, bậc đã phát đại nguyện để chúng sanh thoát khỏi toàn bộ khổ đau luân hồi, bậc có khuynh hướng thiện xảo được thấm nhuần bởi đại bi, bậc đã đạt đến sự tự tại trong các nghiệp v.v. qua việc tu tập và chứng ngộ một cách trọn vẹn, liên tục, và tôn trọng trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp các pháp tối thượng như bố thí, tự chủ, chế ngự v.v., những pháp trong sạch và thanh tịnh nhờ trí tuệ đặc biệt, bậc có thần lực kỳ diệu và không thể nghĩ bàn, bậc đã đạt đến sự hoàn hảo tối cao của tăng thượng giới và tăng thượng tâm, đã hướng trí tuệ kim cương vĩ đại của mình qua hai mươi bốn trăm ngàn ức cách của duyên khởi, và đã giác ngộ Chánh Đẳng Giác vô thượng. ဧတ္ထ စ ‘‘ဘာဝေတွာ’’တိ ဧတေန ဝိဇ္ဇာသမ္ပဒါယ ဓမ္မံ ထောမေတိ, ‘‘သစ္ဆိကတွာ’’တိ ဧတေန ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါယ. တထာ ပဌမေန ဈာနသမ္ပဒါယ, ဒုတိယေန ဝိမောက္ခသမ္ပဒါယ. ပဌမေန ဝါ သမာဓိသမ္ပဒါယ, ဒုတိယေန သမာပတ္တိသမ္ပဒါယ. အထ ဝါ ပဌမေန ခယဉာဏဘာဝေန, ဒုတိယေန အနုပ္ပာဒဉာဏဘာဝေန. ပဌမေန ဝါ ဝိဇ္ဇူပမတာယ, ဒုတိယေန ဝဇိရူပမတာယ. ပုရိမေန ဝါ ဝိရာဂသမ္ပတ္တိယာ, ဒုတိယေန နိရောဓသမ္ပတ္တိယာ. တထာ ပဌမေန နိယျာနဘာဝေန, ဒုတိယေန နိဿရဏဘာဝေန. ပဌမေန ဝါ ဟေတုဘာဝေန, ဒုတိယေန အသင်္ခတဘာဝေန. ပဌမေန ဝါ ဒဿနဘာဝေန, ဒုတိယေန ဝိဝေကဘာဝေန. ပဌမေန ဝါ အဓိပတိဘာဝေန, ဒုတိယေန အမတဘာဝေန ဓမ္မံ ထောမေတိ. အထ ဝါ ‘‘ယံ ဓမ္မံ ဘာဝေတွာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဥပဂတော’’တိ ဧတေန သွာက္ခာတတာယ ဓမ္မံ ထောမေတိ, ‘‘သစ္ဆိကတွာ’’တိ ဧတေန သန္ဒိဋ္ဌိကတာယ. တထာ ပုရိမေန အကာလိကတာယ, ပစ္ဆိမေန ဧဟိပဿိကတာယ. ပုရိမေန ဝါ ဩပနေယျိကတာယ, ပစ္ဆိမေန ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗတာယ ဓမ္မံ ထောမေတိ. ‘‘ဂတမလ’’န္တိ ဣမိနာ သံကိလေသာဘာဝဒီပနေန ဓမ္မဿ ပရိသုဒ္ဓတံ ဒဿေတိ, ‘‘အနုတ္တရ’’န္တိ ဧတေန အညဿ ဝိသိဋ္ဌဿ အဘာဝဒီပနေန ဝိပုလပရိပုဏ္ဏတံ. ပဌမေန ဝါ ပဟာနသမ္ပဒံ ဓမ္မဿ ဒဿေတိ, ဒုတိယေန ပဘဝသမ္ပဒံ. ဘာဝေတဗ္ဗတာယ ဝါ ဓမ္မဿ ဂတမလဘာဝေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ဘာဝနာဂုဏေန ဟိ သော ဒေါသာနံ သမုဂ္ဃာတကော ဟောတီတိ. သစ္ဆိကာတဗ္ဗဘာဝေန အနုတ္တရဘာဝေါ ယောဇေတဗ္ဗော. သစ္ဆိကိရိယာနိဗ္ဗတ္တိတော ဟိ တဒုတ္တရိကရဏီယာဘာဝတော အနညသာဓာရဏတာယ အနုတ္တရောတိ. တထာ ‘‘ဘာဝေတွာ’’တိ ဧတေန သဟ ပုဗ္ဗဘာဂသီလာဒီဟိ သေက္ခာ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. ‘‘သစ္ဆိကတွာ’’တိ ဧတေန သဟ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ အသေက္ခာ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓာ ဒဿိတာ ဟောန္တီတိ. Và ở đây, với từ ‘bhāvetvā’ (sau khi đã tu tập), vị ấy tán dương Pháp bằng phương diện minh thành tựu; với từ ‘sacchikatvā’ (sau khi đã chứng ngộ), bằng phương diện giải thoát thành tựu. Tương tự, với từ thứ nhất là bằng phương diện thiền thành tựu, với từ thứ hai là bằng phương diện thắng giải thành tựu. Hoặc với từ thứ nhất là bằng phương diện định thành tựu, với từ thứ hai là bằng phương diện đẳng nhập thành tựu. Hoặc là, với từ thứ nhất là bằng trạng thái tận trí, với từ thứ hai là bằng trạng thái vô sanh trí. Hoặc với từ thứ nhất là bằng sự ví như tia chớp, với từ thứ hai là bằng sự ví như kim cương. Hoặc với từ thứ nhất là bằng sự thành tựu ly tham, với từ thứ hai là bằng sự thành tựu diệt tận. Tương tự, với từ thứ nhất là bằng trạng thái xuất ly, với từ thứ hai là bằng trạng thái thoát ly. Hoặc với từ thứ nhất là bằng trạng thái nhân duyên, với từ thứ hai là bằng trạng thái vô vi. Hoặc với từ thứ nhất là bằng trạng thái thấy biết, với từ thứ hai là bằng trạng thái viễn ly. Hoặc với từ thứ nhất là bằng trạng thái tối thượng, với từ thứ hai là bằng trạng thái bất tử, vị ấy tán dương Pháp. Hoặc là, với câu ‘Pháp nào mà sau khi đã tu tập, vị ấy đã đạt đến Phật quả,’ vị ấy tán dương Pháp bằng phương diện khéo thuyết; với từ ‘sacchikatvā’ (sau khi đã chứng ngộ), bằng phương diện tự mình thấy rõ. Tương tự, với từ trước là bằng phương diện không có thời gian, với từ sau là bằng phương diện đến để mà thấy. Hoặc với từ trước là bằng phương diện có tính hướng thượng, với từ sau là bằng phương diện được người trí tự mình giác hiểu, vị ấy tán dương Pháp. Với từ ‘gatamala’ (đã ly cấu), bằng cách chỉ ra sự không có phiền não, vị ấy cho thấy sự thanh tịnh của Pháp; với từ ‘anuttara’ (vô thượng), bằng cách chỉ ra sự không có điều gì khác cao tột hơn, vị ấy cho thấy sự rộng lớn và viên mãn. Hoặc với từ thứ nhất, vị ấy cho thấy sự thành tựu đoạn trừ của Pháp, với từ thứ hai là sự thành tựu hiệu năng. Hoặc trạng thái ly cấu của Pháp nên được liên kết với tính chất cần được tu tập. Vì rằng, do nhờ phẩm chất của sự tu tập mà Pháp trở thành phương tiện nhổ bật các lỗi lầm. Trạng thái vô thượng nên được liên kết với tính chất cần được chứng ngộ. Vì rằng, do được tạo ra từ sự chứng ngộ, Pháp là vô thượng do không còn việc gì phải làm cao hơn nữa và do tính chất không chung với các pháp khác. Tương tự, với từ ‘bhāvetvā’ (sau khi đã tu tập), các uẩn về giới, định, và tuệ của bậc hữu học cùng với các giới thuộc phần đầu, v.v... được chỉ ra. Với từ ‘sacchikatvā’ (sau khi đã chứng ngộ), các uẩn về giới, định, và tuệ của bậc vô học cùng với giới vô vi được chỉ ra. ၃. ဧဝံ [Pg.15] သင်္ခေပေနေဝ သဗ္ဗဓမ္မဂုဏေဟိ သဒ္ဓမ္မံ အဘိတ္ထဝိတွာ ဣဒါနိ အရိယသံဃံ ထောမေတုံ ‘‘သုဂတဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဂတဿာတိ သမ္ဗန္ဓနိဒ္ဒေသော. ‘‘တဿ ပုတ္တာန’’န္တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓော. ဩရသာနန္တိ ပုတ္တဝိသေသနံ. မာရသေနမထနာနန္တိ ဩရသပုတ္တဘာဝေ ကာရဏနိဒ္ဒေသော တေန ကိလေသပ္ပဟာနမေဝ ဘဂဝတော ဩရသပုတ္တဘာဝေ ကာရဏံ အနုဇာနာတီတိ ဒဿေတိ. အဋ္ဌန္နန္တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒနိဒ္ဒေသော. တေန စ သတိပိ တေသံ သတ္တဝိသေသဘာဝေန အနေကသတသဟဿဘာဝေ ဣမံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒံ နာတိဝတ္တန္တီတိ ဒဿေတိ မဂ္ဂဋ္ဌဖလဋ္ဌဘာဝါနတိဝတ္တနတော. သမူဟန္တိ သမုဒါယနိဒ္ဒေသော. အရိယသံဃန္တိ ဂုဏဝိသိဋ္ဌသံဟတဘာဝနိဒ္ဒေသော. တေန အသတိပိ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ကာယသာမဂ္ဂိယံ အရိယသံဃဘာဝံ ဒဿေတိ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတဘာဝတော. 3. Như vậy, sau khi đã tán dương Chánh Pháp bằng tất cả các phẩm chất của Pháp một cách tóm tắt, bây giờ để tán dương Thánh Tăng, vị ấy nói câu bắt đầu bằng ‘sugatassa.’ Trong đó, ‘sugatassa’ (của bậc Thiện Thệ) là sự chỉ định về mối liên hệ. Mối liên hệ ấy là với câu ‘tassa puttānaṃ’ (của các người con của vị ấy). ‘Orasānaṃ’ (những người con ruột) là tính từ của ‘puttānaṃ’ (những người con). ‘Mārasenamathanānaṃ’ (những vị đã nhiếp phục quân ma) là sự chỉ định nguyên nhân về trạng thái là con ruột; qua đó, câu ấy cho thấy rằng chính sự đoạn trừ phiền não là nguyên nhân được thừa nhận cho trạng thái là con ruột của đức Thế Tôn. ‘Aṭṭhannaṃ’ (của tám vị) là sự chỉ định về sự phân định số lượng. Và qua đó, câu ấy cho thấy rằng mặc dù các vị ấy có đến nhiều trăm ngàn vị xét theo phương diện là các chúng sanh đặc biệt, các vị ấy không vượt qua sự phân định số lượng này, bởi vì không vượt qua trạng thái của các vị trú trong đạo và các vị trú trong quả. ‘Samūhaṃ’ (đoàn thể) là sự chỉ định về sự tập hợp. ‘Ariyasaṅghaṃ’ (Thánh Tăng) là sự chỉ định về trạng thái hợp nhất và đặc thù bởi các phẩm chất. Qua đó, câu ấy cho thấy rằng mặc dù không có sự hòa hợp về thân của các bậc Thánh nhân, trạng thái Thánh Tăng vẫn hiện hữu do bởi trạng thái hợp nhất qua sự tương đồng về tri kiến và giới hạnh. တတ္ထ ဥရသိ ဘဝါ ဇာတာ သံဗဒ္ဓါ စ ဩရသာ. ယထာ ဟိ သတ္တာနံ ဩရသပုတ္တာ အတ္တဇတာယ ပိတု သန္တကဿ ဒါယဇ္ဇဿ ဝိသေသေန ဘာဂိနော ဟောန္တိ, ဧဝမေတေပိ အရိယပုဂ္ဂလာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သဝနန္တေ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတတာယ ဘဂဝတော သန္တကဿ ဝိမုတ္တိသုခဿ အရိယဓမ္မရတနဿ ဧကန္တေန ဘာဂိနောတိ ဩရသာ ဝိယ ဩရသာ. အထ ဝါ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာနုဘာဝေန အရိယဘူမိံ ဩက္ကမမာနာ ဩက္ကန္တာ စ အရိယသာဝကာ ဘဂဝတော ဥရေ ဝါယာမဇနိတာဘိဇာတိတာယ နိပ္ပရိယာယေန ဩရသပုတ္တာတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟန္တိ. သာဝကေဟိ ပဝတ္တိယမာနာပိ ဟိ ဓမ္မဒေသနာ ‘‘ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ’’ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတိ တံမူလကတ္တာ လက္ခဏာဒိဝိသေသာဘာဝတော စ. Trong đó, ‘orasā’ là những vị được sanh ra, được tạo ra, và được liên kết ở nơi ngực. Ví như các người con ruột của chúng sanh, do được sanh ra từ chính mình, là những người thừa hưởng đặc biệt đối với tài sản thừa kế của người cha, cũng vậy, các bậc Thánh nhân này, do được sanh ra bằng sự sanh cao quý vào lúc kết thúc việc nghe (Pháp) của đức Chánh Đẳng Giác, là những người thừa hưởng một cách chắc chắn đối với hạnh phúc giải thoát và bảo vật Thánh Pháp là tài sản của đức Thế Tôn, nên (gọi là) ‘orasā’ (con ruột) giống như những người con ruột. Hoặc là, các vị Thánh đệ tử đang bước vào hoặc đã bước vào Thánh địa nhờ vào năng lực thuyết Pháp của đức Thế Tôn, xứng đáng được gọi là ‘con ruột’ theo nghĩa đen, do sự sanh trưởng cao quý được tạo ra từ sự nỗ lực ở nơi ngực của đức Thế Tôn. Vì rằng, bài thuyết Pháp dù được các vị đệ tử trình bày cũng vẫn được gọi là ‘bài thuyết Pháp của đức Thế Tôn,’ do bởi Ngài là cội nguồn và do bởi không có sự khác biệt về các đặc tính, v.v... ယဒိပိ အရိယသာဝကာနံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမသမယေ ဘဂဝတော ဝိယ တဒန္တရာယကရဏတ္ထံ ဒေဝပုတ္တမာရော, မာရဝါဟိနီ ဝါ န ဧကန္တေန အပသာဒေတိ, တေဟိ ပန အပသာဒေတဗ္ဗတာယ ကာရဏေ ဝိမထိတေ တေပိ ဝိမထိတာ ဧဝ နာမ ဟောန္တီတိ အာဟ – ‘‘မာရသေနမထနာန’’န္တိ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ‘‘မာရမာရသေနမထနာန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘မာရသေနမထနာန’’န္တိ ဧကဒေသသရူပေကသေသော ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ခန္ဓာဘိသင်္ခါရမာရာနံ ဝိယ ဒေဝပုတ္တမာရဿပိ ဂုဏမာရဏေ သဟာယဘာဝူပဂမနတော ကိလေသဗလကာယော ‘‘သေနာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ‘‘ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ’’တိအာဒိ [Pg.16] (သု. နိ. ၄၃၈; မဟာနိ. ၂၈, ၆၈, ၁၄၉). သာ စ တေဟိ ဒိယဍ္ဎသဟဿဘေဒါ, အနန္တဘေဒါ ဝါ ကိလေသဝါဟိနီ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယသမထာဒိဂုဏပ္ပဟရဏေဟိ ဩဓိသော ဝိမထိတာ ဝိဟတာ ဝိဒ္ဓသ္တာ စာတိ မာရသေနမထနာ, အရိယသာဝကာ. ဧတေန တေသံ ဘဂဝတော အနုဇာတပုတ္တတံ ဒဿေတိ. Mặc dù vào thời điểm chứng đắc Thánh đạo, Thiên tử Ma hoặc quân đội của Ma không nhất thiết tấn công các vị Thánh đệ tử để gây chướng ngại như đối với đức Thế Tôn, nhưng vì nguyên nhân khiến họ bị tấn công đã được các vị ấy nhiếp phục, nên họ cũng được xem là đã bị nhiếp phục. Do đó, ngài nói – ‘mārasenamathanānaṃ’ (những vị đã nhiếp phục quân ma). Tuy nhiên, trong ý nghĩa này, đáng lẽ phải nói là ‘māramārasenamathanānaṃ’ (những vị đã nhiếp phục Ma và quân ma), nhưng cần phải hiểu rằng phép tu từ ‘ekadesasarūpekaseso’ (lược bỏ một phần tương tự) đã được thực hiện để thành ‘mārasenamathanānaṃ.’ Hoặc là, tập hợp các phiền não được gọi là ‘senā’ (quân đội) bởi vì, giống như Uẩn ma và Hành ma, Thiên tử Ma cũng trở thành đồng minh trong việc hủy hoại các phẩm chất. Như có lời dạy: ‘Này Ma, các dục vọng là đạo quân thứ nhất của ngươi,’ v.v... (Tập 438). Và đạo quân phiền não ấy, với một ngàn năm trăm loại hoặc vô số loại, đã bị các vị ấy nhiếp phục, đánh bại, và phá hủy một cách có giới hạn bằng các vũ khí là các phẩm chất như niệm, trạch pháp, tinh tấn, chỉ, v.v... nên các vị Thánh đệ tử là những vị đã nhiếp phục quân ma. Qua đó, điều này cho thấy các vị ấy là những người con tùy sanh của đức Thế Tôn. အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ, အနယေ န ဣရိယနတော, အယေ စ ဣရိယနတော အရိယာ နိရုတ္တိနယေန. အထ ဝါ သဒေဝကေန လောကေန သရဏန္တိ အရဏီယတော ဥပဂန္တဗ္ဗတော, ဥပဂတာနဉ္စ တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော အရိယာ, အရိယာနံ သံဃောတိ အရိယသံဃော, အရိယော စ သော သံဃော စာတိ ဝါ အရိယသံဃော, တံ အရိယသံဃံ. ဘဂဝတော အပရဘာဂေ ဗုဒ္ဓဓမ္မရတနာနမ္ပိ သမဓိဂမော သံဃရတနာဓီနောတိ အဿ အရိယသံဃဿ ဗဟူပကာရတံ ဒဿေတုံ ဣဓေဝ ‘‘သိရသာ ဝန္ဒေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Theo từ nguyên học, các ngài là bậc Thánh (ariyā) vì đã xa lìa (ārakattā) các phiền não (kilesehi), vì không đi vào (na iriyanato) con đường bất thiện (anaye), và vì đi vào (iriyanato) con đường thiện (aye). Hoặc là, các ngài là bậc Thánh vì là nơi đáng được (araṇīyato) thế gian cùng với chư thiên (sadevakena lokena) đi đến (upagantabbato) nương tựa (saraṇanti), và vì những ai đã đi đến nương tựa đều được thành tựu mục đích ấy (upagatānañca tadatthasiddhito). Tăng chúng của các bậc Thánh là Thánh Tăng (ariyasaṅgho). Hoặc là, Tăng chúng ấy là bậc Thánh, do đó là Thánh Tăng. (Con xin đảnh lễ) bậc Thánh Tăng ấy. Việc chứng ngộ Phật bảo và Pháp bảo sau thời Đức Thế Tôn cũng phải tùy thuộc vào Tăng bảo, để cho thấy sự hỗ trợ to lớn của Thánh Tăng này, chính ở đây đã nói rằng “con xin cúi đầu đảnh lễ” (sirasā vande), cần phải được hiểu như vậy. ဧတ္ထ စ ‘‘သုဂတဿ ဩရသာနံ ပုတ္တာန’’န္တိ ဧတေန အရိယသံဃဿ ပဘဝသမ္ပဒံ ဒဿေတိ, ‘‘မာရသေနမထနာန’’န္တိ ဧတေန ပဟာနသမ္ပဒံ သကလသံကိလေသပ္ပဟာနဒီပနတော. ‘‘အဋ္ဌန္နမ္ပိ သမူဟ’’န္တိ ဧတေန ဉာဏသမ္ပဒံ မဂ္ဂဋ္ဌဖလဋ္ဌဘာဝဒီပနတော. ‘‘အရိယသံဃ’’န္တိ ဧတေန ပဘဝသမ္ပဒံ ဒဿေတိ သဗ္ဗသံဃာနံ အဂ္ဂဘာဝဒီပနတော. အထ ဝါ ‘‘သုဂတဿ ဩရသာနံ ပုတ္တာန’’န္တိ အရိယသံဃဿ ဝိသုဒ္ဓနိဿယဘာဝဒီပနံ, ‘‘မာရသေနမထနာန’’န္တိ သမ္မာဥဇုဉာယသာမီစိပ္ပဋိပန္နဘာဝဒီပနံ, ‘‘အဋ္ဌန္နမ္ပိ သမူဟ’’န္တိ အာဟုနေယျာဒိဘာဝဒီပနံ, ‘‘အရိယသံဃ’’န္တိ အနုတ္တရပုညက္ခေတ္တဘာဝဒီပနံ. တထာ ‘‘သုဂတဿ ဩရသာနံ ပုတ္တာန’’န္တိ ဧတေန အရိယသံဃဿ လောကုတ္တရသရဏဂမနသဗ္ဘာဝံ ဒီပေတိ. လောကုတ္တရသရဏဂမနေန ဟိ တေ ဘဂဝတော ဩရသပုတ္တာ ဇာတာ. ‘‘မာရသေနမထနာန’’န္တိ ဧတေန အဘိနီဟာရသမ္ပဒါသိဒ္ဓံ ပုဗ္ဗဘာဂေ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ. ကတာဘိနီဟာရာ ဟိ သမ္မာပဋိပန္နာ မာရံ မာရပရိသံ ဝါ အဘိဝိဇိနန္တိ. ‘‘အဋ္ဌန္နမ္ပိ သမူဟ’’န္တိ ဧတေန ဝိဒ္ဓသ္တဝိပက္ခေ သေက္ခာသေက္ခဓမ္မေ ဒဿေတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန မဂ္ဂဖလဓမ္မာနံ ပကာသိတတ္တာ. ‘‘အရိယသံဃ’’န္တိ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျဘာဝံ ဒဿေတိ. သရဏဂမနဉ္စ သာဝကာနံ သဗ္ဗဂုဏာနံ အာဒိ, သပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ သေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော မဇ္ဈေ, အသေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော ပရိယောသာနန္တိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကလျာဏာ သင်္ခေပတော သဗ္ဗေ အရိယသံဃဂုဏာ ပကာသိတာ ဟောန္တိ. Ở đây, qua câu “những người con chính thống của bậc Thiện Thệ” (sugatassa orasānaṃ puttānaṃ), tác giả cho thấy sự toàn hảo về nguồn gốc (pabhavasampadaṃ) của Thánh Tăng. Qua câu “những vị đã nhiếp phục ma quân” (mārasenamathanānaṃ), tác giả cho thấy sự toàn hảo về đoạn trừ (pahānasampadaṃ), vì nó chỉ ra sự đoạn trừ tất cả các phiền não. Qua câu “tập hợp của tám hạng” (aṭṭhannampi samūhaṃ), tác giả cho thấy sự toàn hảo về trí tuệ (ñāṇasampadaṃ), vì nó chỉ ra trạng thái của các bậc trú trong đạo và quả. Qua câu “Thánh Tăng” (ariyasaṅghaṃ), tác giả cho thấy sự toàn hảo về nguồn gốc, vì nó chỉ ra trạng thái là bậc tối thượng trong tất cả các Tăng chúng. Hoặc là, câu “những người con chính thống của bậc Thiện Thệ” chỉ ra trạng thái có nơi nương tựa thanh tịnh của Thánh Tăng. Câu “những vị đã nhiếp phục ma quân” chỉ ra trạng thái đã thực hành đúng đắn, ngay thẳng, hợp lý, và chân chánh. Câu “tập hợp của tám hạng” chỉ ra trạng thái đáng được cúng dường v.v... Câu “Thánh Tăng” chỉ ra trạng thái là ruộng phước vô thượng. Tương tự, qua câu “những người con chính thống của bậc Thiện Thệ”, tác giả chỉ ra thực chất của việc quy y siêu thế của Thánh Tăng. Chính nhờ quy y siêu thế mà các vị ấy trở thành những người con chính thống của Đức Thế Tôn. Qua câu “những vị đã nhiếp phục ma quân”, tác giả cho thấy sự thực hành đúng đắn trong giai đoạn đầu, được thành tựu nhờ sự toàn hảo về ước nguyện. Chính những vị đã lập nguyện và thực hành đúng đắn mới chiến thắng được Ma vương và ma chúng. Qua câu “tập hợp của tám hạng”, tác giả cho thấy các pháp hữu học và vô học với các pháp đối nghịch đã bị tiêu diệt, vì các pháp đạo và quả được chỉ ra với cá nhân làm nền tảng. Qua câu “Thánh Tăng”, tác giả cho thấy trạng thái là đối tượng thọ thí tối thượng. Việc quy y là khởi đầu của tất cả các đức hạnh của các vị Thanh văn, các uẩn như giới v.v... của bậc hữu học cùng với sự thực hành giai đoạn đầu là phần giữa, các uẩn như giới v.v... của bậc vô học là phần cuối. Như vậy, tất cả các đức hạnh của Thánh Tăng được thiện ở phần đầu, phần giữa, và phần cuối, đã được giải thích một cách tóm tắt. ၄. ဧဝံ [Pg.17] ဂါထာတ္တယေန သင်္ခေပတော သကလဂုဏသံကိတ္တနမုခေန ရတနတ္တယဿ ပဏာမံ ကတွာ ဣဒါနိ တံနိပစ္စကာရံ ယထာဓိပ္ပေတေ ပယောဇနေ ပရိဏာမေန္တော ‘‘ဣတိ မေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနံ, ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃာ. တေသဉှိ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ယထာဘူတဂုဏေ အာဝဇ္ဇေန္တဿ အမတာဓိဂမဟေတုဘူတံ အနပ္ပကံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာဟ – 4. Như vậy, sau khi đã đảnh lễ Tam bảo qua việc tán dương tóm tắt tất cả các đức hạnh bằng ba bài kệ, bây giờ, khi hướng sự tôn kính ấy đến mục đích đã định, ngài nói câu “iti me” v.v... Ở đây, Phật, Pháp, Tăng là bảo vật (ratanaṃ) theo nghĩa là làm phát sinh sự hoan hỷ (ratijananaṭṭhena). Thật vậy, đối với người đang suy niệm về các đức hạnh như thật của các ngài, bắt đầu bằng câu “itipi so bhagavā” v.v..., một niềm hỷ lạc không nhỏ, là nhân để chứng ngộ bất tử, sẽ phát sinh. Như có lời dạy rằng: ‘‘ယသ္မိံ, မဟာနာမ, သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ, နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသ…ပေ… န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ တထာဂတံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ, လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၆.၁၀; ၁၁.၁၁). “Này Mahānāma, vào lúc nào vị Thánh đệ tử niệm tưởng đến Như Lai, vào lúc ấy tâm của vị ấy không bị tham chi phối, không bị sân... không bị si chi phối. Vào lúc ấy, tâm của vị ấy trở nên ngay thẳng, hướng về Như Lai. Này Mahānāma, với tâm ngay thẳng, vị Thánh đệ tử được cảm hứng về ý nghĩa, được cảm hứng về Chánh pháp, được niềm hân hoan đi liền với Chánh pháp. Khi đã hân hoan, hỷ phát sinh” v.v... စိတ္တီကတာဒိဘာဝေါ ဝါ ရတနဋ္ဌော. ဝုတ္တဉှေတံ – Hoặc là, ý nghĩa của bảo vật (ratana) là trạng thái được trân trọng v.v... Điều này đã được nói rằng: ‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ; အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၃; သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၂၂၃; ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၆.၃; သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၂၆); “Được trân trọng, giá trị lớn, không gì sánh bằng, khó được thấy; là vật thọ dụng của các bậc cao thượng, do đó được gọi là bảo vật.” စိတ္တီကတဘာဝါဒယော စ အနညသာဓာရဏာ ဗုဒ္ဓါဒီသု ဧဝ လဗ္ဘန္တီတိ. Và các trạng thái như được trân trọng v.v... là những điều không chung cho các đối tượng khác, chỉ có thể tìm thấy ở nơi Đức Phật v.v... ဝန္ဒနာဝ ဝန္ဒနာမယံ ယထာ ‘‘ဒါနမယံ, သီလမယ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅; ဣတိဝု. ၆၀). ဝန္ဒနာ စေတ္ထ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏနိန္နတာ, ထောမနာ ဝါ. ပုဇ္ဇဘာဝဖလနိဗ္ဗတ္တနတော ပုညံ, အတ္တနော သန္တာနံ ပုနာတီတိ ဝါ. သုဝိဟတန္တရာယောတိ သုဋ္ဌု ဝိဟတန္တရာယော. ဧတေန အတ္တနော ပသာဒသမ္ပတ္တိယာ, ရတနတ္တယဿ စ ခေတ္တဘာဝသမ္ပတ္တိယာ တံ ပုညံ အတ္ထပ္ပကာသနဿ ဥပဃာတကဥပဒ္ဒဝါနံ ဝိဟနနေ သမတ္ထန္တိ ဒဿေတိ. ဟုတွာတိ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ. တဿ ‘‘အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီ’’တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓော. တဿာတိ ယံ ရတနတ္တယဝန္ဒနာမယံ ပုညံ, တဿ. အာနုဘာဝေနာတိ ဗလေန. “Do sự lễ bái mà thành” (vandanāmayaṃ) chính là sự lễ bái (vandanā), giống như “do sự bố thí mà thành” (dānamayaṃ), “do giới hạnh mà thành” (sīlamayaṃ). Ở đây, sự lễ bái là sự hướng tâm về các đức hạnh của Tam bảo bằng thân, khẩu, ý, hoặc là sự tán dương. Là phước (puññaṃ) vì nó tạo ra quả là trạng thái đáng được tôn kính, hoặc là vì nó thanh lọc (punāti) dòng tâm thức của chính mình. “Với các chướng ngại đã được khéo dẹp trừ” (suvihatantarāyo) có nghĩa là với các chướng ngại đã được dẹp trừ hoàn toàn. Qua đó, tác giả cho thấy rằng phước báu ấy, nhờ sự toàn hảo về niềm tin của chính mình và sự toàn hảo về trạng thái là ruộng phước của Tam bảo, có khả năng tiêu diệt các tai họa gây phương hại đến việc giải thích ý nghĩa. “Hutvā” là một bất biến quá khứ phân từ. Nó có liên hệ với câu “con sẽ giải thích ý nghĩa” (atthaṃ pakāsayissāmī). “Của phước báu ấy” (tassa) có nghĩa là: của phước báu do sự lễ bái Tam bảo mà thành. “Nhờ oai lực” (ānubhāvena) có nghĩa là: nhờ sức mạnh. ၅. ဧဝံ [Pg.18] ရတနတ္တယဿ နိပစ္စကာရကရဏေ ပယောဇနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယဿာ ဓမ္မဒေသနာယ အတ္ထံ သံဝဏ္ဏေတုကာမော, တဿာ တာဝ ဂုဏာဘိတ္ထဝနဝသေန ဥပညာပနတ္ထံ ‘‘ဧကကဒုကာဒိပဋိမဏ္ဍိတဿာ’’တိအာဒိမာဟ, ဧကကာဒီနိ အင်္ဂါနိ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎေတွာ ဒေသိတေဟိ သုတ္တန္တေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတဿ ဝိသိဋ္ဌဿာတိ အတ္ထော. ဧတေန ‘‘အင်္ဂုတ္တရော’’တိ အယံ ဣမဿ အာဂမဿ အတ္ထာနုဂတာ သမညာတိ ဒဿေတိ. နနု စ ဧကကာဒိဝသေန ဒေသိတာနိ သုတ္တာနိယေဝ အာဂမော. ကဿ ပန ဧကကဒုကာဒီဟိ ပဋိမဏ္ဍိတဘာဝေါတိ? သစ္စမေတံ ပရမတ္ထတော, သုတ္တာနိ ပန ဥပါဒါယ ပညတ္တော အာဂမော. ယထေဝ ဟိ အတ္ထဗျဉ္ဇနသမုဒါယေ သုတ္တန္တိ ဝေါဟာရော, ဧဝံ သုတ္တသမုဒါယေ အာဂမောတိ ဝေါဟာရော. ဧကကာဒီဟိ အင်္ဂေဟိ ဥပရူပရိ ဥတ္တရော အဓိကောတိ အင်္ဂုတ္တရော, အာဂမိဿန္တိ ဧတ္ထ, ဧတေန, ဧတသ္မာ ဝါ အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒယောတိ အာဂမော, အာဒိကလျာဏာဒိဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဥတ္တမဋ္ဌေန တံတံအဘိပတ္ထိတသမိဒ္ဓိဟေတုတာယ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝရိတဗ္ဗတော ဝရော, အာဂမော စ သော ဝရော စ သေဋ္ဌဋ္ဌေနာတိ အာဂမဝရော, အာဂမသမ္မတေဟိ ဝါ ဝရောတိ အာဂမဝရော. အင်္ဂုတ္တရော စ သော အာဂမဝရော စာတိ အင်္ဂုတ္တရာဂမဝရော, တဿ. 5. Sau khi đã trình bày lợi ích của việc thực hành sự tôn kính đối với Tam Bảo như vậy, bây giờ, vì muốn giải thích ý nghĩa của bài thuyết pháp nào, trước tiên để giới thiệu bài thuyết pháp ấy bằng cách tán thán các phẩm chất, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘của (bộ kinh) được trang hoàng bởi một chi, hai chi, v.v.’. Ý nghĩa là: của (bộ kinh) đặc biệt, được trang hoàng bởi các bài kinh được thuyết giảng bằng cách tăng dần các chi phần như một chi, hai chi, v.v. Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng ‘Aṅguttaro’ (Tăng Chi) là danh xưng phù hợp với ý nghĩa của bộ kinh này. Chẳng phải các bài kinh được thuyết giảng theo cách một chi, hai chi, v.v. chính là bộ kinh sao? Vậy thì, cái gì có đặc tính được trang hoàng bởi một chi, hai chi, v.v.? Về mặt chân đế, điều này là đúng. Tuy nhiên, bộ kinh (āgamo) được quy định dựa vào các bài kinh. Giống như có cách gọi là ‘kinh’ (sutta) cho sự tập hợp của ý nghĩa và văn tự, cũng vậy, có cách gọi là ‘bộ kinh’ (āgamo) cho sự tập hợp của các bài kinh. Aṅguttaro (Tăng Chi) là vì cao hơn, nhiều hơn về các chi phần tăng dần như một chi, hai chi, v.v. Āgamo (bộ kinh) là vì các lợi ích cho bản thân, lợi ích cho người khác, v.v. sẽ đến ở đây, do đây, hoặc từ đây. Varo (tuyệt hảo) là vì được các bậc hiền trí lựa chọn do là nhân thành tựu các điều mong muốn tương ứng, theo nghĩa là tối thượng do sự thành tựu các phẩm chất như tốt đẹp ở đoạn đầu, v.v. Āgamavaro là vì đó là bộ kinh (āgamo) và là điều tuyệt hảo (varo) theo nghĩa là cao quý nhất. Hoặc āgamavaro là vì được các bộ kinh khác công nhận là tuyệt hảo. Aṅguttarāgamavaro là vì đó là Aṅguttaro và là Āgamavaro. (Câu kệ nói) ‘của bộ kinh ấy’. ပုင်္ဂဝါ ဝုစ္စန္တိ ဥသဘာ, အသန္တသနပရိဿယသဟနဿ ပရိပါလနာဒိဂုဏေဟိ တံသဒိသတာယ ဓမ္မကထိကာ ဧဝ ပုင်္ဂဝါတိ ဓမ္မကထိကပုင်္ဂဝါ, တေသံ. ဟေတူပမာဒိပ္ပဋိမဏ္ဍိတနာနာဝိဓဒေသနာနယဝိစိတ္တတာယ ဝိစိတ္တပဋိဘာနဇနနဿ. သုမင်္ဂလဝိလာသိနီအာဒီသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ; သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ) ပန ‘‘ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ သစ္စပ္ပဋိဝေဓံ အနုဂမ္မ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စာ အဂ္ဂသာဝကာဒယော အရိယာ ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓါ. အယမ္ပိ အာဂမော တေဟိ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဝသေန ဂုဏသံဝဏ္ဏနာဝသေန စ သံဝဏ္ဏိတော ဧဝ. အထ ဝါ ဗုဒ္ဓါ စ အနုဗုဒ္ဓါ စ ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓါတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနေဝ ဟိ တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ အတ္ထဝဏ္ဏနာက္ကမော ဘာသိတော, ယာ ‘‘ပကိဏ္ဏကဒေသနာ’’တိ ဝုစ္စတိ. တတော သင်္ဂါယနာဒိဝသေနေဝ သာဝကေဟီတိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ. ဣဓ ပန ‘‘ဓမ္မကထိကပုင်္ဂဝါနံ ဝိစိတ္တပဋိဘာနဇနနဿ’’ဣစ္စေဝ ထောမနာ ကတာ. သံဝဏ္ဏနာသု စာယံ အာစရိယဿ ပကတိ, ယာ တံတံသံဝဏ္ဏနာသု အာဒိတော တဿ တဿ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗဿ ဓမ္မဿ ဝိသေသဂုဏကိတ္တနေန ထောမနာ. တထာ ဟိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနီပပဉ္စသူဒနီသာရတ္ထပ္ပကာသနီသု အဋ္ဌသာလိနီအာဒီသု [Pg.19] စ ယထာက္ကမံ ‘‘သဒ္ဓါဝဟဂုဏဿ, ပရဝါဒမထနဿ, ဉာဏပ္ပဘေဒဇနနဿ, တဿ ဂမ္ဘီရဉာဏေဟိ ဩဂါဠှဿ အဘိဏှသော နာနာနယဝိစိတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ ထောမနာ ကတာ. Puṅgavā được gọi là những con bò đực đầu đàn. Do sự tương đồng với chúng về các phẩm chất như hộ trì, chịu đựng các hiểm nguy không nao núng, v.v., chính các vị thuyết pháp là những bậc tối thượng (puṅgavā), do đó (gọi là) dhammakathikapuṅgavā (những bậc thuyết pháp tối thượng); (câu kệ nói) ‘của các vị ấy’. (Câu kệ nói) ‘của (bộ kinh) làm phát sinh trí tuệ biện tài đa dạng’ do sự đa dạng trong các phương pháp thuyết giảng khác nhau được trang hoàng bởi các ví dụ, nhân duyên, v.v. Tuy nhiên, trong các bộ như Sumaṅgalavilāsinī, v.v., có nói rằng: ‘của (bộ kinh) được tán thán bởi các vị Phật và các vị tùy giác’. Thật vậy, các bậc Thánh như các vị Thượng thủ Thinh văn, v.v., những vị đã thâm nhập chân lý theo sau sự thâm nhập chân lý của các vị Phật, là các vị tùy giác (buddhānubuddhā). Bộ kinh này cũng đã được các vị ấy tán thán bằng cách giải thích ý nghĩa và tán thán các phẩm chất. Hoặc nên được kết hợp là: các vị Phật và các vị tùy giác (buddhānubuddhā). Thật vậy, chính Đức Chánh Đẳng Giác đã thuyết giảng phương thức giải thích ý nghĩa của ba tạng, điều được gọi là ‘pakiṇṇakadesanā’ (thuyết giảng tạp loại). Các vị đạo sư nói rằng, sau đó, (phương thức ấy) đã được các vị thinh văn (thực hiện) vào ngày kết tập, v.v. Tuy nhiên, ở đây, sự tán thán đã được thực hiện chỉ là: ‘của (bộ kinh) làm phát sinh trí tuệ biện tài đa dạng cho các bậc thuyết pháp tối thượng’. Và đây là thông lệ của vị đạo sư trong các bộ sớ giải, đó là sự tán thán bằng cách kể lại các phẩm chất đặc biệt của pháp cần được giải thích tương ứng ở phần đầu của các bộ sớ giải tương ứng. Thật vậy, trong các bộ Sumaṅgalavilāsinī, Papañcasūdanī, Sāratthappakāsanī, Aṭṭhasālinī, v.v., theo thứ tự, sự tán thán đã được thực hiện bằng các câu bắt đầu bằng: ‘của (bộ kinh) có phẩm chất mang lại đức tin’, ‘của (bộ kinh) phá tan tà thuyết’, ‘của (bộ kinh) làm phát sinh các loại trí tuệ’, ‘của (bộ kinh) ấy đã được thâm nhập thường xuyên bằng các trí tuệ sâu sắc, đa dạng với nhiều phương pháp khác nhau’. ၆. အတ္ထော ကထီယတိ ဧတာယာတိ အတ္ထကထာ, သာ ဧဝ အဋ္ဌကထာ, တ္ထ-ကာရဿ ဋ္ဌ-ကာရံ ကတွာ ယထာ ‘‘ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၇; ၂.၈). အာဒိတောတိအာဒိမှိ ပဌမသင်္ဂီတိယံ. ဆဠဘိညတာယ ပရမေန စိတ္တဝသီဘာဝေန သမန္နာဂတတ္တာ ဈာနာဒီသု ပဉ္စဝိဓဝသိတာသဗ္ဘာဝတော စ ဝသိနော, ထေရာ မဟာကဿပါဒယော, တေသံ သတေဟိ ပဉ္စဟိ. ယာတိ ယာ အဋ္ဌကထာ. သင်္ဂီတာတိ အတ္ထံ ပကာသေတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ ‘‘အယံ ဧတဿ အတ္ထော, အယံ ဧတဿ အတ္ထော’’တိ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တာ. အနုသင်္ဂီတာ စ ယသတ္ထေရာဒီဟိ ပစ္ဆာပိ ဒုတိယတတိယသင်္ဂီတီသု. ဣမိနာ အတ္တနော သံဝဏ္ဏနာယ အာဂမနဝိသုဒ္ဓိံ ဒဿေတိ. 6. Aṭṭhakathā là vì ý nghĩa được nói ra bởi nó. Chính nó là aṭṭhakathā, bằng cách biến âm ‘ttha’ thành ‘ṭṭha’, giống như trong câu ‘ý nghĩa bức bách của khổ’. Ādito (ban đầu) có nghĩa là vào lúc ban đầu, tức là trong cuộc kết tập lần thứ nhất. Vasino (những bậc tự chủ) là vì các vị ấy sở hữu sự tự chủ về tâm ở mức độ cao nhất do có sáu thắng trí, và vì có sự hiện hữu của năm loại tự chủ trong các tầng thiền, v.v.; các vị trưởng lão như ngài Mahākassapa, v.v.; (câu kệ nói) ‘bởi năm trăm vị ấy’. Yā (bản nào) có nghĩa là bản sớ giải nào. Saṅgītā (được kết tập) có nghĩa là đã được nói ra bằng cách thu thập (ý nghĩa) ở những chỗ thích hợp để làm sáng tỏ ý nghĩa rằng ‘đây là ý nghĩa của điều này, đây là ý nghĩa của điều này’. Và anusaṅgītā (được kết tập sau đó) là vì cũng đã được các vị như trưởng lão Yasa, v.v. kết tập sau này trong các cuộc kết tập lần thứ hai và thứ ba. Bằng điều này, ngài chỉ ra sự trong sạch về nguồn gốc của bộ sớ giải của mình. ၇. သီဟဿ လာနတော ဂဟဏတော သီဟဠော, သီဟကုမာရော. တံဝံသဇာတတာယ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ခတ္တိယာနံ, တေသံ နိဝါသတာယ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပဿ စ သီဟဠဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာဘတာတိ ဇမ္ဗုဒီပတော အာနီတာ. အထာတိ ပစ္ဆာ. အပရဘာဂေ ဟိ အသင်္ကရတ္ထံ သီဟဠဘာသာယ အဋ္ဌကထာ ဌပိတာတိ. တေန သာ မူလဋ္ဌကထာ သဗ္ဗသာဓာရဏာ န ဟောတီတိ ဣဒံ အတ္ထပ္ပကာသနံ ဧကန္တေန ကရဏီယန္တိ ဒဿေတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဒီပဝါသီနမတ္ထာယာ’’တိ. တတ္ထ ဒီပဝါသီနန္တိ ဇမ္ဗုဒီပဝါသီနံ, ဒီပဝါသီနန္တိ ဝါ သီဟဠဒီပဝါသီနံ အတ္ထာယ သီဟဠဘာသာယ ဌပိတာတိ ယောဇနာ. 7. Sīhaḷo (người Sư Tử) là vì đã bắt, đã nắm giữ con sư tử; (đó là) hoàng tử Sīha. Nên hiểu rằng các vị Sát-đế-lỵ ở đảo Tambapaṇṇi có tên là Sīhaḷa do được sinh ra trong dòng dõi của vị ấy, và đảo Tambapaṇṇi cũng có tên là Sīhaḷa do là nơi cư ngụ của các vị ấy. Ābhatā (được mang đến) có nghĩa là được mang đến từ Jambudīpa (Ấn Độ). Athā (sau đó) có nghĩa là về sau. Thật vậy, về sau, để tránh sự pha trộn, bản sớ giải đã được thiết lập bằng tiếng Sīhaḷa. Do đó, ngài chỉ ra rằng bản sớ giải gốc ấy không phổ biến cho tất cả mọi người, và việc soạn bộ Atthappakāsanī (bản sớ giải này) chắc chắn phải được thực hiện. Chính vì vậy, ngài đã nói: ‘vì lợi ích của những người sống trên đảo’. Ở đây, cách kết hợp là: dīpavāsīnaṃ có nghĩa là của những người sống ở Jambudīpa; hoặc dīpavāsīnaṃ có nghĩa là (bản sớ giải) đã được thiết lập bằng tiếng Sīhaḷa vì lợi ích của những người sống trên đảo Sīhaḷa. ၈. အပနေတွာနာတိ ကဉ္စုကသဒိသံ သီဟဠဘာသံအပနေတွာန. တတောတိ အဋ္ဌကထာတော. အဟန္တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. မနောရမံ ဘာသန္တိ မာဂဓဘာသံ. သာ ဟိ သဘာဝနိရုတ္တိဘူတာ ပဏ္ဍိတာနံ မနံ ရမယတီတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘တန္တိနယာနုစ္ဆဝိက’’န္တိ, ပါဠိဂတိယာ အနုလောမိကံ ပါဠိစ္ဆာယာနုဝိဓာယိနိန္တိ အတ္ထော. ဝိဂတဒေါသန္တိ အသဘာဝနိရုတ္တိဘာသန္တရရဟိတံ. 8. Apanetvāna (sau khi loại bỏ) có nghĩa là sau khi loại bỏ tiếng Sīhaḷa vốn giống như lớp vỏ bọc. Tato (từ đó) có nghĩa là từ bản sớ giải ấy. Ahaṃ (ta) là ngài chỉ chính mình. (Dịch sang) ngôn ngữ làm hài lòng tâm trí, tức là tiếng Māgadha (Pāli). Thật vậy, ngôn ngữ ấy, vốn là ngôn ngữ tự nhiên, làm cho tâm của các bậc hiền trí vui thích. Chính vì vậy, ngài đã nói: ‘phù hợp với phương pháp của Thánh điển’. Ý nghĩa là: thuận theo văn phong Pāli, theo sát hình thức của Pāli. Vigatadosaṃ (không có lỗi) có nghĩa là không có các ngôn ngữ khác vốn không phải là ngôn ngữ tự nhiên. ၉. သမယံ အဝိလောမေန္တောတိ သိဒ္ဓန္တံ အဝိရောဓေန္တော. ဧတေန အတ္ထဒေါသာဘာဝမာဟ. အဝိရုဒ္ဓတ္တာ ဧဝ ဟိ ထေရဝါဒါပိ ဣဓ ပကာသီယိဿန္တိ. ထေရဝံသဒီပါနန္တိ ထိရေဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ထေရာ[Pg.20], မဟာကဿပါဒယော, တေဟိ အာဂတာ အာစရိယပရမ္ပရာ ထေရဝံသော. တပ္ပရိယာပန္နာ ဟုတွာ အာဂမာဓိဂမသမ္ပန္နတ္တာ ပညာပဇ္ဇောတေန တဿ သမုဇ္ဇလနတော ထေရဝံသဒီပါ, မဟာဝိဟာရဝါသိနော ထေရာ, တေသံ. ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ နိစ္ဆီယတီတိ ဝိနိစ္ဆယော, ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနေသု ခီလမဒ္ဒနာကာရေန ပဝတ္တာ ဝိမတိစ္ဆေဒကထာ. သုဋ္ဌု နိပုဏော သဏှော ဝိနိစ္ဆယော ဧတေသန္တိ သုနိပုဏဝိနိစ္ဆယာ. အထ ဝါ ဝိနိစ္ဆိနောတီတိ ဝိနိစ္ဆယော, ယထာဝုတ္တတ္ထဝိသယံ ဉာဏံ. သုဋ္ဌု နိပုဏော ဆေကော ဝိနိစ္ဆယော ဧတေသန္တိ သုနိပုဏဝိနိစ္ဆယာ. ဧတေန မဟာကဿပါဒိတ္ထေရပရမ္ပရာဘတော, တတောယေဝ စ အဝိပရီတော သဏှသုခုမော မဟာဝိဟာရဝါသီနံ ဝိနိစ္ဆယောတိ တဿ ပမာဏဘူတတံ ဒဿေတိ. 9. Samayaṃ avilomento có nghĩa là không mâu thuẫn với học thuyết. Qua đó, ngài nói lên sự không có lỗi về ý nghĩa. Vì không mâu thuẫn nên các giáo lý của Trưởng Lão bộ cũng sẽ được trình bày ở đây. Theravaṃsadīpānaṃ (của các bậc Trưởng Lão là ngọn đèn soi sáng dòng truyền thừa): Các vị Trưởng Lão (therā) là những vị được phú bẩm các uẩn như giới uẩn vững chắc, như ngài Mahākassapa (Đại Ca Diếp) v.v... Dòng truyền thừa của các vị thầy xuất phát từ các ngài được gọi là Theravaṃsa (dòng truyền thừa của các bậc Trưởng Lão). Các vị Trưởng Lão ở Đại Tự viện (Mahāvihāra) là những ngọn đèn soi sáng dòng truyền thừa (Theravaṃsadīpā) vì thuộc về dòng truyền thừa ấy, lại đầy đủ cả pháp học (āgama) và pháp hành (adhigama), và làm rạng rỡ dòng truyền thừa ấy bằng ngọn đèn trí tuệ. Tesaṃ là của các vị ấy. Vividhehi ākārehi nicchīyatīti vinicchayo, là lời luận giải đoạn trừ mối nghi, diễn ra theo cách thức đóng cọc vào chỗ khúc mắc. Suṭṭhu nipuṇo saṇho vinicchayo etesanti sunipuṇavinicchayā. Hoặc, vinicchinotīti vinicchayo, là trí tuệ liên quan đến ý nghĩa đã được nói. Suṭṭhu nipuṇo cheko vinicchayo etesanti sunipuṇavinicchayā. Qua đó, ngài cho thấy tính thẩm quyền của sự quyết đoán của các vị Trưởng Lão ở Đại Tự viện, vì nó được truyền thừa từ dòng dõi các bậc Trưởng Lão bắt đầu từ ngài Mahākassapa, và do đó không bị sai lệch, lại tinh tế và sâu sắc. ၁၀. သုဇနဿ စာတိ စ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. တေန ‘‘န ကေဝလံ ဇမ္ဗုဒီပဝါသီနံယေဝ အတ္ထာယ, အထ ခေါ သာဓုဇနာနံ တောသနတ္ထဉ္စာ’’တိ ဒဿေတိ. တေန စ ‘‘တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပဝါသီနမ္ပိ အတ္ထာယာ’’တိ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ ဥဂ္ဂဟဏာဒိသုကရတာယ တေသမ္ပိ ဗဟူပကာရတ္တာ. စိရဋ္ဌိတတ္ထန္တိ စိရဋ္ဌိတိအတ္ထံ, စိရကာလာဝဋ္ဌာနာယာတိ အတ္ထော. ဣဒဉှိ အတ္ထပ္ပကာသနံ အဝိပရီတဗျဉ္ဇနသုနိက္ခေပဿ အတ္ထသုနီတဿ စ ဥပါယဘာဝတော သဒ္ဓမ္မဿ စိရဋ္ဌိတိယာ သံဝတ္တတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – 10. Sujanassa cāti: từ ca có nghĩa là bao gồm. Qua đó, ngài cho thấy rằng “không chỉ vì lợi ích của cư dân xứ Jambudīpa (Diêm Phù Đề), mà còn để làm hài lòng những người thiện”. Và do đó, ý nghĩa “cũng vì lợi ích của cư dân đảo Tambapaṇṇi (Tích Lan)” được thành tựu, bởi vì nó cũng rất hữu ích cho họ do sự dễ dàng trong việc học hỏi v.v... Ciraṭṭhitatthanti có nghĩa là vì sự tồn tại lâu dài. Việc giải thích ý nghĩa này dẫn đến sự trường tồn của Chánh pháp, vì nó là phương tiện cho văn cú được trình bày đúng đắn và ý nghĩa được dẫn dắt khéo léo. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói rằng – ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သဒ္ဓမ္မဿ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ အနန္တရဓာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ဒွေ? သုနိက္ခိတ္တဉ္စ ပဒဗျဉ္ဇနံ, အတ္ထော စ သုနီတော’’တိ (အ. နိ. ၂.၂၁). “Này các Tỳ khưu, có hai pháp này đưa đến sự tồn tại, không lẫn lộn, không biến mất của Chánh pháp. Thế nào là hai? Văn cú được trình bày đúng đắn, và ý nghĩa được dẫn dắt khéo léo.” (A. Ni. 2.21). ၁၁-၁၂. ယံ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကတ္ထုကာမော, တဿာ မဟန္တတ္တံ ပရိဟရိတုံ ‘‘သာဝတ္ထိပဘူတီန’’န္တိအာဒိမာဟ. တေနာဟ – ‘‘န ဣဓ ဝိတ္ထာရကထံ ကရိဿာမိ, န တံ ဣဓ ဝိစာရယိဿာမီ’’တိ စ. တတ္ထ ဒီဃဿာတိ ဒီဃနိကာယဿ. မဇ္ဈိမဿာတိ မဇ္ဈိမနိကာယဿ. ‘‘သင်္ဂီတီနံ ဒွိန္နံ ယာ မေ အတ္ထံ ဝဒန္တေနာ’’တိပိ ပါဌော. တတ္ထပိ သင်္ဂီတီနံ ဒွိန္နန္တိ ဒီဃမဇ္ဈိမနိကာယာနန္တိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. မေတိ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ, မယာတိ အတ္ထော. သုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. ဟေဋ္ဌာ ဒီဃဿ မဇ္ဈိမဿ စ အတ္ထံ ဝဒန္တေန သာဝတ္ထိပဘုတီနံ နဂရာနံ ယာ ဝဏ္ဏနာ ကတာ, တဿာ ဝိတ္ထာရကထံ န ဣဓ ဘိယျော ကရိဿာမီတိ [Pg.21] ယောဇေတဗ္ဗံ. ယာနိ စ တတ္ထ ဝတ္ထူနိ ဝိတ္ထာရဝသေန ဝုတ္တာနိ, တေသမ္ပိ ဝိတ္ထာရကထံ န ဣဓ ဘိယျော ကရိဿာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. 11-12. Muốn soạn bản giải thích ý nghĩa, để tránh sự dài dòng của nó, ngài đã nói “của Sāvatthi v.v...”. Do đó, ngài nói: “Ta sẽ không trình bày chi tiết ở đây, ta sẽ không khảo sát điều đó ở đây”. Trong đó, dīghassa là của Trường Bộ Kinh. Majjhimassa là của Trung Bộ Kinh. Cũng có bản đọc là: “Saṅgītīnaṃ dvinnaṃ yā me atthaṃ vadantenā”. Ở đó, saṅgītīnaṃ dvinnaṃ (của hai kỳ kết tập) cũng nên được hiểu là của Trường Bộ và Trung Bộ Kinh. Me là sở hữu cách được dùng theo nghĩa của công cụ cách, có nghĩa là “bởi ta”. Sudaṃ chỉ là một tiểu từ. Nên được liên kết như sau: “Phần mô tả về các thành phố như Sāvatthi v.v... mà ta đã thực hiện trước đây khi giải thích ý nghĩa của Trường Bộ và Trung Bộ, ta sẽ không trình bày chi tiết về nó ở đây một lần nữa”. Và cũng có sự liên kết rằng: “Những câu chuyện đã được kể chi tiết ở đó, ta cũng sẽ không trình bày chi tiết về chúng ở đây một lần nữa”. ၁၃. ဣဒါနိ ‘‘န ဣဓ ဝိတ္ထာရကထံ ကရိဿာမီ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ပဝရံ ဒဿေတုံ – ‘‘သုတ္တာနံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သုတ္တာနံ ယေ အတ္ထာ ဝတ္ထူဟိ ဝိနာ န ပကာသန္တီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. 13. Bây giờ, để cho thấy sự ưu việt của ý nghĩa đã được nói một cách tổng quát là “Ta sẽ không trình bày chi tiết ở đây”, ngài đã nói “Còn đối với các bài kinh...” v.v... Nên được liên kết như sau: “Những ý nghĩa của các bài kinh mà không thể được làm sáng tỏ nếu không có các câu chuyện (duyên sự)”. ၁၄. ယံ အဋ္ဌကထံ ကတ္တုကာမော, တဒေကဒေသဘာဝေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ စ ဂဟေတဗ္ဗောတိ ကထိကာနံ ဥပဒေသံ ကရောန္တော တတ္ထ ဝိစာရိတဓမ္မေ ဥဒ္ဒေသဝသေန ဒဿေတိ – ‘‘သီလကထာ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ သီလကထာတိ စာရိတ္တဝါရိတ္တာဒိဝသေန သီလဿ ဝိတ္ထာရကထာ. ဓုတဓမ္မာတိ ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂါဒယော တေရသ ကိလေသဓုနနကဓမ္မာ. ကမ္မဋ္ဌာနာနိ သဗ္ဗာနီတိ ပါဠိယံ အာဂတာနိ အဋ္ဌတိံသ, အဋ္ဌကထာယံ ဒွေတိ နိရဝသေသာနိ ယောဂကမ္မဿ ဘာဝနာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနာနိ. စရိယာဝိဓာနသဟိတောတိ ရာဂစရိတာဒီနံ သဘာဝါဒိဝိဓာနေန သဟိတော. ဈာနာနိ စတ္တာရိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ, သမာပတ္တိယော စတဿော အာရုပ္ပသမာပတ္တိယော. အဋ္ဌပိ ဝါ ပဋိလဒ္ဓမတ္တာနိ ဈာနာနိ သမာပဇ္ဇနဝသီဘာဝပ္ပတ္တိယာ သမာပတ္တိယော. ဈာနာနိ ဝါ ရူပါရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ, သမာပတ္တိယော ဖလသမာပတ္တိနိရောဓသမာပတ္တိယော. 14. Muốn soạn bộ Chú giải, và trong khi đưa ra lời chỉ dẫn cho các nhà thuyết giảng rằng Thanh Tịnh Đạo cũng nên được xem như một phần của nó, ngài đã trình bày các pháp được khảo sát trong đó bằng cách đề mục, bắt đầu bằng “luận về giới” v.v... Trong đó, sīlakathā (luận về giới) là sự luận giải chi tiết về giới theo phương diện hành trì giới và phòng hộ giới v.v... Dhutadhammā (các pháp đầu đà) là mười ba pháp rũ bỏ phiền não, như hạnh khất thực v.v... Kammaṭṭhānāni sabbāni (tất cả các đề mục thiền) là ba mươi tám đề mục có trong Pāli tạng, và hai đề mục trong Chú giải, tức là tất cả không sót một đề mục nào, là những nền tảng cho sự tiến hành tu tập nghiệp xứ của hành giả. Cariyāvidhānasahito (cùng với phương pháp về các tánh): cùng với phương pháp về bản chất v.v... của các tánh như tham tánh v.v... Jhānāni (các thiền) là bốn thiền sắc giới; samāpattiyo (các chứng đắc) là bốn chứng đắc vô sắc. Hoặc, tám thiền, ngay khi vừa chứng đắc, trở thành samāpattiyo (các chứng đắc) khi đạt đến sự thuần thục trong việc nhập thiền. Hoặc, jhānāni là các thiền sắc giới và vô sắc giới; samāpattiyo là quả chứng đắc và diệt tận định. ၁၅. လောကိယလောကုတ္တရဘေဒါ ဆ အဘိညာယော သဗ္ဗာ အဘိညာယော. ဉာဏဝိဘင်္ဂါဒီသု အာဂတနယေန ဧကဝိဓာဒိနာ ပညာယ သံကလေတွာ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ နိစ္ဆယော ပညာသင်္ကလနနိစ္ဆယော. 15. Sabbā abhiññāyo (tất cả các thắng trí) là sáu thắng trí, được phân chia thành hiệp thế và siêu thế. Paññāsaṅkalananicchayo (sự quyết đoán bằng cách tổng hợp trí tuệ) là sự quyết đoán được thực hiện bằng cách thu thập và tóm lược trí tuệ theo các cách như một pháp v.v..., theo phương pháp được trình bày trong Phân Tích về Trí (Ñāṇavibhaṅga) v.v... ၁၆. ပစ္စယဓမ္မာနံ ဟေတုအာဒီနံ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာနံ ဟေတုပစ္စယာဒိဘာဝေါ ပစ္စယာကာရော, တဿ ဒေသနာ ပစ္စယာကာရဒေသနာ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကထာတိ အတ္ထော. သာ ပန ဃနဝိနိဗ္ဘောဂဿ သုဒုက္ကရတာယ သဏှသုခုမာ, နိကာယန္တရလဒ္ဓိသင်္ကရရဟိတာ, ဧကတ္တနယာဒိသဟိတာ စ တတ္ထ ဝိစာရိတာတိ အာဟ – ‘‘သုပရိသုဒ္ဓနိပုဏနယာ’’တိ. ပဋိသမ္ဘိဒါဒီသု အာဂတနယံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ ဝိစာရိတတ္တာ အဝိမုတ္တတန္တိမဂ္ဂါ. 16. Trạng thái làm duyên, như nhân duyên v.v..., của các pháp làm duyên đối với các pháp do duyên sanh được gọi là paccayākāro (phương thức duyên hệ). Sự thuyết giảng về điều đó là paccayākāradesanā (sự thuyết giảng về phương thức duyên hệ), có nghĩa là luận về Duyên khởi. Và sự luận giải ấy thì tinh tế và sâu sắc do sự rất khó khăn trong việc phân tích khối đặc, không bị pha trộn với các học thuyết của các bộ phái khác, và được trang bị phương pháp nhất quán v.v... Điều này được ngài nói qua cụm từ “suparisuddhanipuṇanayā” (có phương pháp rất trong sạch và khéo léo). Avimuttatantimaggā (không từ bỏ con đường của thánh điển) vì nó được khảo sát mà không từ bỏ phương pháp được trình bày trong Vô Ngại Giải Đạo (Paṭisambhidāmagga) v.v... ၁၇. ဣတိ ပန သဗ္ဗန္တိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ပရိသမာပနေ, ပန-သဒ္ဒေါ ဝစနာလင်္ကာရေ, ဧတံ သဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဣဓာတိ ဣမိဿာ အဋ္ဌကထာယ န ဝိစာရယိဿာမိ ပုနရုတ္တိဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. 17. Iti pana sabbaṃ (tất cả những điều ấy): từ iti dùng để kết thúc, từ pana là một từ trang trí cho lời nói; có nghĩa là “tất cả những điều này”. Idha (ở đây): trong bộ Chú giải này, “ta sẽ không khảo sát, vì sẽ là sự lặp lại” – đó là chủ ý. ၁၈. ဣဒါနိ [Pg.22] တဿေဝ အဝိစာရဏဿ ဧကန္တကာရဏံ နိဒ္ဓါရေန္တော ‘‘မဇ္ဈေ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘မဇ္ဈေ ဌတွာ’’တိ ဧတေန မဇ္ဈဘာဝဒီပနေန ဝိသေသတော စတုန္နံ အာဂမာနံ သာဓာရဏဋ္ဌကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ, န သုမင်္ဂလဝိလာသိနီအာဒယော ဝိယ အသာဓာရဏဋ္ဌကထာတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဝိသေသတော’’တိ စ ဣဒံ ဝိနယာဘိဓမ္မာနမ္ပိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ ယထာရဟံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ဟောတိ ဧဝါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. 18. Bây giờ, trong khi xác định nguyên nhân duy nhất của việc không khảo sát điều ấy, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “Thanh Tịnh Đạo ở giữa”. Trong ấy, qua việc chỉ rõ vị trí ở giữa bằng câu “đứng ở giữa”, ngài cho thấy rằng Thanh Tịnh Đạo đặc biệt là bộ sớ giải chung (sādhāraṇaṭṭhakathā) cho bốn bộ Āgama, chứ không phải là bộ sớ giải riêng (asādhāraṇaṭṭhakathā) như Sumaṅgalavilāsinī và các bộ khác. Và từ “đặc biệt” (visesato) này được nói ra vì cho rằng Thanh Tịnh Đạo cũng là sự luận giải ý nghĩa của Tạng Luật và Tạng Vi Diệu Pháp một cách tương xứng. ၁၉. ဣစ္စေဝါတိ ဣတိ ဧဝ. တမ္ပီတိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမ္ပိ. ဧတာယာတိ မနောရထပူရဏိယာ. ဧတ္ထ စ ‘‘သီဟဠဒီပံ အာဘတာ’’တိအာဒိနာ အတ္ထပ္ပကာသနဿ နိမိတ္တံ ဒဿေတိ, ‘‘ဒီပဝါသီနမတ္ထာယ သုဇနဿ စ တုဋ္ဌတ္ထံ စိရဋ္ဌိတတ္ထဉ္စ ဓမ္မဿာ’’တိ ဧတေန ပယောဇနံ, အပနေတွာန တတောဟံ, သီဟဠဘာသ’’န္တိအာဒိနာ. ‘‘သာဝတ္ထိပဘုတီန’’န္တိအာဒိနာ စ ကရဏပ္ပကာရံ. ဟေဋ္ဌိမနိကာယေသု ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ စ ဝိစာရိတာနံ အတ္ထာနံ အဝိစာရဏမ္ပိ ဟိ ဣဓ ကရဏပ္ပကာရော ဧဝါတိ. 19. Iccevā là iti eva. Tampīti là visuddhimaggampi (cũng cả Thanh Tịnh Đạo). Etāyāti là manorathapūraṇiyā (bởi bộ Manorathapūraṇī). Và ở đây, qua câu bắt đầu bằng “được mang đến đảo Sīhaḷa”, ngài chỉ ra nguyên nhân (nimitta) của việc xiển minh ý nghĩa. Qua câu “vì lợi ích của các cư dân trên đảo, vì sự hoan hỷ của người thiện trí, và vì sự trường tồn của Chánh pháp”, ngài chỉ ra mục đích (payojana). Qua câu bắt đầu bằng “sau khi đã loại bỏ khỏi đó tiếng Sīhaḷa”, và câu bắt đầu bằng “của Sāvatthī v.v...”, ngài chỉ ra phương pháp thực hiện (karaṇappakāra). Quả vậy, việc không khảo sát ở đây những ý nghĩa đã được khảo sát trong các bộ Nikāya trước và trong Thanh Tịnh Đạo cũng chính là phương pháp thực hiện. ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần luận giải về lời nói đầu sách đã kết thúc. ၁. ရူပါဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 1. Luận giải về Phẩm Sắc, v.v... နိဒါနဝဏ္ဏနာ Luận giải về Lời Nói Đầu ဝိဘာဂဝန္တာနံ သဘာဝဝိဘာဝနံ ဝိဘာဂဒဿနဝသေနေဝ ဟောတီတိ ပဌမံ တာဝ နိပါတသုတ္တဝသေန ဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ အင်္ဂုတ္တရာဂမော နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ‘‘အင်္ဂုတ္တရာဂမဿ အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီ’’တိ ယဒိဒံ ဝုတ္တံ, တသ္မိံ ဝစနေ, ‘‘ယဿ အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီ’’တိ ပဋိညာတံ, သော အင်္ဂုတ္တရာဂမော နာမ နိပါတသုတ္တဝသေန ဧဝံ ဝိဘာဂေါတိ အတ္ထော. အထ ဝါ တတ္ထာတိ ‘‘အင်္ဂုတ္တရနိဿိတံ အတ္ထ’’န္တိ ဧတသ္မိံ ဝစနေ ယော အင်္ဂုတ္တရာဂမော ဝုတ္တော, သော နိပါတသုတ္တာဒိဝသေန ဧဒိသောတိ အတ္ထော. Vì việc làm sáng tỏ tự tánh của các pháp có sự phân chia chỉ có thể thực hiện bằng cách chỉ ra sự phân chia, nên trước hết, để chỉ ra sự phân chia theo các chương (nipāta) và các bài kinh (sutta), ngài đã nói câu bắt đầu bằng “trong đó, Aṅguttarāgama (Tăng Chi Thánh Điển) tên là”. Trong đó, “tattha” (trong đó) có nghĩa là: trong lời nói đã được phát biểu rằng “tôi sẽ xiển minh ý nghĩa của Aṅguttarāgama”, thì Aṅguttarāgama, vốn đã được hứa hẹn qua câu “ý nghĩa của bộ nào mà tôi sẽ xiển minh”, được phân chia như vậy theo các chương và các bài kinh. Hoặc, “tattha” có nghĩa là: trong lời nói “ý nghĩa liên hệ đến Aṅguttara”, Aṅguttarāgama đã được đề cập đến là như thế này theo các chương, các bài kinh, v.v... ဣဒါနိ တံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သံဝဏ္ဏိတုကာမော အတ္တနော သံဝဏ္ဏနာယ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိယံ နိက္ခိတ္တာနုက္ကမေန ပဝတ္တဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘တဿ နိပါတေသု…ပေ… ဝုတ္တံ နိဒါနမာဒီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယထာပစ္စယံ တတ္ထ တတ္ထ ဒေသိတတ္တာ ပညတ္တတ္တာ စ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာနံ ဓမ္မဝိနယာနံ သင်္ဂဟေတွာ ဂါယနံ ကထနံ သင်္ဂီတိ. ဧတေန တံတံသိက္ခာပဒါနံ သုတ္တာနဉ္စ အာဒိပရိယောသာနေသု [Pg.23] အန္တရန္တရာ စ သမ္ဗန္ဓဝသေန ဌပိတံ သင်္ဂီတိကာရဝစနံ သင်္ဂဟိတံ ဟောတိ. သင်္ဂီယမာနဿ အတ္ထဿ မဟန္တတာယ ပူဇနီယတာယ စ မဟတီ သင်္ဂီတိ မဟာသင်္ဂီတိ, ပဌမာ မဟာသင်္ဂီတိ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ, တဿာ ပဝတ္တိကာလော ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလော, တသ္မိံ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ. နိဒဒါတိ ဒေသနံ ဒေသကာလာဒိဝသေန အဝိဒိတံ ဝိဒိတံ ကတွာ နိဒဿေတီတိ နိဒါနံ. ယော လောကိယေဟိ ဥပေါဂ္ဃာတောတိ ဝုစ္စတိ, သွာယမေတ္ထ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိကော ဂန္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. န ‘‘သနိဒါနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မံ ဒေသေမီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၃.၁၂၆) ဝိယ အဇ္ဈာသယာဒိဒေသနုပ္ပတ္တိဟေတု. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧဝံ မေ သုတန္တိအာဒိကံ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ ဝုတ္တံ နိဒါနမာဒီ’’တိ. Bây giờ, với mong muốn luận giải điều đó từ đầu, và để cho thấy rằng sự luận giải của chính ngài diễn ra theo trình tự đã được thiết lập trong kỳ Đại Kết tập lần thứ nhất, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “trong các chương của bộ ấy... lời nói đầu đã được nói lên, v.v...”. Trong đó, saṅgīti (kết tập) là việc thu thập, trùng tụng, và đọc lại Pháp và Luật đã bị phân tán, do đã được thuyết giảng và chế định ở nơi này nơi kia tùy theo nhân duyên. Qua đó, lời của các vị kết tập sư, được đặt ở đầu, cuối, và ở giữa các học giới và các bài kinh khác nhau để tạo sự liên kết, cũng được bao gồm. Do sự vĩ đại và đáng tôn kính của ý nghĩa được trùng tụng, nên một cuộc kết tập lớn được gọi là mahāsaṅgīti (đại kết tập). Cuộc đại kết tập đầu tiên là paṭhamamahāsaṅgīti (đại kết tập lần thứ nhất); thời gian diễn ra của nó là paṭhamamahāsaṅgītikālo (thời kỳ đại kết tập lần thứ nhất); (cụm từ có nghĩa là) “trong thời kỳ Đại Kết tập lần thứ nhất”. Nidāna (lời nói đầu) là điều trình bày, chỉ ra bài pháp bằng cách làm cho điều chưa biết trở thành điều đã biết liên quan đến người thuyết, thời gian, v.v... Điều mà người đời gọi là upogghāta (lời tựa), ở đây nên được hiểu là đoạn văn bắt đầu bằng “Như vầy tôi nghe”. Chứ không phải là nguyên nhân cho sự phát sinh của bài pháp như là khuynh hướng (của người nghe) v.v..., như trong câu “Này các Tỳ khưu, Ta thuyết Pháp có nhân duyên” (A. Ni. 3.126). Vì thế, ngài đã nói: “Lời nói đầu bắt đầu bằng ‘Như vầy tôi nghe’, v.v... đã được Tôn giả Ānanda nói ra vào thời kỳ Đại Kết tập lần thứ nhất”. ၁. ‘‘သာ ပနေသာ’’တိအာဒိနာ ဗာဟိရနိဒါနေ ဝတ္တဗ္ဗံ အတိဒိသိတွာ ဣဒါနိ အဗ္ဘန္တရနိဒါနံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သံဝဏ္ဏိတုံ ‘‘ယံ ပနေတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယသ္မာ သံဝဏ္ဏနံ ကရောန္တေန သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗေ ဓမ္မေ ပဒါနိ ပဒဝိဘာဂံ တဒတ္ထဉ္စ ဒဿေတွာ တတော ပရံ ပိဏ္ဍတ္ထာဒိနိဒဿနဝသေန စ သံဝဏ္ဏနာ ကာတဗ္ဗာ, တသ္မာ ပဒါနိ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝန္တိ နိပါတပဒ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဒဝိဘာဂေါတိ ပဒါနံ ဝိသေသော, န ပဒဝိဂ္ဂဟော. အထ ဝါ ပဒါနိ စ ပဒဝိဘာဂေါ စ ပဒဝိဘာဂေါ, ပဒဝိဂ္ဂဟော စ ပဒဝိဘာဂေါ စ ပဒဝိဘာဂေါတိ ဝါ ဧကသေသဝသေန ပဒပဒဝိဂ္ဂဟာ ပဒဝိဘာဂသဒ္ဒေန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပဒဝိဂ္ဂဟော ‘‘ဇေတဿ ဝနံ ဇေတဝန’’န္တိအာဒိနာ သမာသပဒေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. 1. Sau khi áp dụng những điều cần nói trong phần duyên khởi bên ngoài (bāhiranidāna) bằng câu bắt đầu bằng “Sā panesā”, bây giờ, để luận giải phần duyên khởi bên trong (abbhantaranidāna) từ đầu, câu “yaṃ panetaṃ” đã được nói ra. Trong đó, vì người làm sớ giải, khi luận giải về một pháp, cần phải chỉ ra các từ (padāni), sự phân tích từ (padavibhāga), và ý nghĩa của chúng (tadatta), rồi sau đó mới thực hiện việc luận giải bằng cách trình bày ý nghĩa tóm tắt, v.v..., cho nên, trước hết, trong khi chỉ ra các từ, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “evaṃ là một bất biến từ”. Trong đó, padavibhāga (phân tích từ) có nghĩa là các đặc điểm của từ, chứ không phải là padaviggaha (phân tích ngữ pháp của từ). Hoặc, nên hiểu rằng: padāni (các từ) và padavibhāgo (sự phân tích từ) được gọi chung là padavibhāgo; hoặc padaviggaho (phân tích ngữ pháp) và padavibhāgo (sự phân tích từ) được gọi chung là padavibhāgo; theo cách nói tỉnh lược (ekasesa), pada (từ) và padaviggaha (phân tích ngữ pháp) được diễn đạt bằng từ padavibhāga. Trong đó, padaviggaho (phân tích ngữ pháp) nên được thấy trong các từ ghép, như trong câu “‘khu vườn của Jeta’ là Jetavana”. အတ္ထတောတိ ပဒတ္ထတော. တံ ပန ပဒတ္ထံ အတ္ထုဒ္ဓါရက္ကမေန ပဌမံ ဧဝံ-သဒ္ဒဿ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ-သဒ္ဒေါ တာဝါ’’တိအာဒိမာဟ. အဝဓာရဏာဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဣဒမတ္ထပုစ္ဆာပရိမာဏာဒိအတ္ထာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ ဟိ ‘‘ဧဝံဂတာနိ ပုထုသိပ္ပာယတနာနိ, ဧဝမာဒီနီ’’တိအာဒီသု ဣဒံ-သဒ္ဒဿ အတ္ထေ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ. ဂတ-သဒ္ဒေါ ဟိ ပကာရပရိယာယော, တထာ ဝိဓာကာရ-သဒ္ဒါ စ. တထာ ဟိ ဝိဓယုတ္တဂတသဒ္ဒေ လောကိယာ ပကာရတ္ထေ ဝဒန္တိ. ‘‘ဧဝံ သု တေ သုနှာတာ သုဝိလိတ္တာ ကပ္ပိတကေသမဿူ အာမုက္ကမဏိကုဏ္ဍလာဘရဏာ ဩဒါတဝတ္ထဝသနာ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတာ သမင်္ဂီဘူတာ ပရိစာရေန္တိ သေယျထာပိ တွံ ဧတရဟိ [Pg.24] သာစရိယကောတိ. နော ဟိဒံ, ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၈၆) ပုစ္ဆာယံ. ‘‘ဧဝံ လဟုပရိဝတ္တံ (အ. နိ. ၁.၄၈), ဧဝမာယုပရိယန္တော’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄; ပါရာ. ၁၂) စ အာဒီသု ပရိမာဏေ. Atthato có nghĩa là “về mặt ý nghĩa của từ”. Trong khi trình bày ý nghĩa của từ ấy theo phương pháp trích xuất ý nghĩa, trước hết đối với từ evaṃ, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “trước hết, từ evaṃ”. Trong cụm từ avadhāraṇādi (nhấn mạnh, v.v...), qua từ ādi (v.v...), cần hiểu rằng nó bao hàm các ý nghĩa như “cái này”, “câu hỏi”, “sự đo lường”, v.v... Thật vậy, trong các câu như “các ngành nghề thủ công đa dạng là như vậy”, “những thứ như vậy”, v.v..., từ evaṃ có ý nghĩa của từ idaṃ (cái này). Vì từ gata là một từ đồng nghĩa với pakāra (cách thức), và các từ vidha và ākāra cũng vậy. Thật vậy, người đời thường dùng các từ vidha, yutta, và gata với ý nghĩa là “cách thức”. Trong các câu như “Phải chăng các (đệ tử) của ngài... cũng giống như chính ngài bây giờ cùng với vị thầy của mình? Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy” (Dī. Ni. 1.286), (từ evaṃ) được dùng trong câu hỏi. Và trong các câu như “thay đổi nhanh chóng như vậy” (A. Ni. 1.48), “giới hạn của tuổi thọ là như vậy” (Dī. Ni. 1.244; Pārā. 12), v.v..., (nó được dùng) với ý nghĩa đo lường. နနု စ ‘‘ဧဝံ သု တေ သုနှာတာ သုဝိလိတ္တာ ဧဝမာယုပရိယန္တော’’တိ ဧတ္ထ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ပုစ္ဆနာကာရပရိမာဏာကာရာနံ ဝုတ္တတ္တာ အာကာရတ္ထော ဧဝ ဧဝံ-သဒ္ဒေါတိ? န, ဝိသေသသဗ္ဘာဝတော. အာကာရမတ္တဝါစကော ဟိ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ အာကာရတ္ထောတိ အဓိပ္ပေတော ယထာ ‘‘ဧဝံ ဗျာခေါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၃၄; ပါစိ. ၄၁၇; စူဠဝ. ၆၅), န ပန အာကာရဝိသေသဝါစကော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ဧဝံ ဇာတေန မစ္စေနာ’’တိအာဒီနိ (ဓ. ပ. ၅၃) ဥပမာဒိဥဒါဟရဏာနိ ဥပပန္နာနိ ဟောန္တိ. တထာ ဟိ ‘‘ယထာ ဟိ…ပေ… ဗဟု’’န္တိ (ဓ. ပ. ၅၃) ဧတ္ထ ပုပ္ဖရာသိဋ္ဌာနိယတော မနုဿူပပတ္တိသပ္ပုရိသူပနိဿယသဒ္ဓမ္မဿဝနယောနိသောမနသိကာရဘောဂသမ္ပတ္တိ- အာဒိဒါနာဒိပုညကိရိယာဟေတုသမုဒါယတော သောဘာသုဂန္ဓတာဒိဂုဏယောဂတော မာလာဂုဏသဒိသိယော ပဟူတာ ပုညကိရိယာ မရိတဗ္ဗသဘာဝတာယ မစ္စေန သတ္တေန ကတ္တဗ္ဗာတိ ဇောတိတတ္တာ ပုပ္ဖရာသိမာလာဂုဏာဝ ဥပမာ. တေသံ ဥပမာကာရော ယထာ-သဒ္ဒေန အနိယမတော ဝုတ္တောတိ ‘‘ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဥပမာကာရနိဂမနတ္ထော’’တိ ဝတ္တုံ ယုတ္တံ, သော ပန ဥပမာကာရော နိယမိယမာနော အတ္ထတော ဥပမာဝ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဥပမာယံ အာဂတော’’တိ. တထာ ‘‘ဧဝံ ဣမိနာ အာကာရေန အဘိက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ ဥပဒိသိယမာနာယ သမဏသာရုပ္ပာယ အာကပ္ပသမ္ပတ္တိယာ ယော တတ္ထ ဥပဒိသနာကာရော, သော အတ္ထတော ဥပဒေသော ဧဝါတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ တေ…ပေ… ဥပဒေသေ’’တိ. တထာ ဧဝမေတံ ဘဂဝါ, ဧဝမေတံ သုဂတာတိ ဧတ္ထ ဘဂဝတာ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ အဝိပရီတတော ဇာနန္တေဟိ ကတံ တတ္ထ သံဝိဇ္ဇမာနဂုဏာနံ ပကာရေဟိ ဟံသနံ ဥဒဂ္ဂတာကရဏံ သမ္ပဟံသနံ, ယော တတ္ထ သမ္ပဟံသနာကာရောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. Chẳng phải trong câu: ‘evaṃ su te sunhātā suvilittā evamāyupariyanto’ (được như vậy, các ngươi được tắm gội sạch sẽ, được xức dầu thơm, tuổi thọ được như vậy là cùng tận), do từ ‘evaṃ’ được nói đến trong thể cách nghi vấn và thể cách giới hạn nên từ ‘evaṃ’ chỉ có nghĩa là thể cách thôi sao? Thưa không, vì có sự hiện hữu của ý nghĩa đặc biệt. Thật vậy, từ ‘evaṃ’ được chủ trương có nghĩa là thể cách khi chỉ diễn đạt thể cách, giống như trong các câu: ‘evaṃ byākho’ (con cọp là như vậy), v.v…, chứ không phải diễn đạt thể cách đặc biệt. Và do làm như vậy, các ví dụ về ví von, v.v… như: ‘evaṃ jātena maccenā’ (chúng sanh đã sanh ra là phải chết là như vậy) trở nên thích hợp. Thật vậy, trong câu: ‘yathā hi…pe… bahu’ (cũng như từ một đống hoa… nhiều), ở đây, từ chỗ đứng là đống hoa, do sự hội tụ các nhân của các phước sự như bố thí, v.v… là sự tái sanh làm người, sự thân cận bậc chân nhân, sự lắng nghe Chánh pháp, sự tác ý như lý, sự thành tựu tài sản, v.v…, do sự hợp thành các phẩm chất như vẻ đẹp, hương thơm, v.v… nên nhiều phước sự tương tự như phẩm chất của tràng hoa cần được thực hiện bởi chúng sanh có bản chất phải chết, do được làm sáng tỏ như vậy nên đống hoa và phẩm chất của tràng hoa chính là sự ví von. Thể cách ví von của chúng được nói đến một cách không xác định bằng từ ‘yathā,’ vì thế nói rằng: ‘từ evaṃ có nghĩa là sự kết luận về thể cách ví von’ là hợp lý. Nhưng thể cách ví von ấy khi được xác định thì về mặt ý nghĩa chính là sự ví von, vì vậy ngài đã nói: ‘đã đến trong nghĩa ví von.’ Tương tự, trong câu: ‘evaṃ iminā ākārena abhikkamitabba’ (nên đi tới bằng thể cách này) v.v…, đối với sự thành tựu về oai nghi thích hợp với sa-môn đang được chỉ dạy, thể cách chỉ dạy ở đó về mặt ý nghĩa chính là sự chỉ dạy, vì thế đã được nói rằng: ‘evaṃ te…pe… upadese’ (trong nghĩa chỉ dạy). Tương tự, trong câu: ‘evametaṃ bhagavā, evametaṃ sugatā’ (bạch Thế Tôn, điều ấy là như vậy; bạch Thiện Thệ, điều ấy là như vậy), ở đây, sự tán dương, sự làm cho hân hoan, sự tán thán bằng các cách thức về các phẩm chất hiện hữu ở đó đã được thực hiện bởi những vị biết được ý nghĩa do đức Thế Tôn đã nói ra một cách không sai lạc, nên được hiểu là thể cách tán thán ở đó. ဧဝမေဝံ ပနာယန္တိ ဧတ္ထ ဂရဟဏာကာရောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ, သော စ ဂရဟဏာကာရော ‘‘ဝသလီ’’တိအာဒိခုံသနသဒ္ဒသန္နိဓာနတော ဣဓ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ပကာသိတောတိ ဝိညာယတိ. ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ဥပမာကာရာဒယောပိ ဥပမာဒိဝသေန ဝုတ္တာနံ ပုပ္ဖရာသိအာဒိသဒ္ဒါနံ သန္နိဓာနတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ, ဘန္တေတိ ခေါတိအာဒီသု ပန ဓမ္မဿ သာဓုကံ သဝနမနသိကာရေန နိယောဇိတေဟိ ဘိက္ခူဟိ အတ္တနော တတ္ထ ဌိတဘာဝဿ ပဋိဇာနနဝသေန ဝုတ္တတ္တာ [Pg.25] ဧတ္ထ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဝစနသမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထော ဝုတ္တော, တေန ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ, သာဓု ဘန္တေ, သုဋ္ဌု ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝဉ္စ ဝဒေဟီတိ ‘‘ယထာဟံ ဝဒါမိ, ဧဝံ သမဏံ အာနန္ဒံ ဝဒေဟီ’’တိ ဝဒနာကာရော ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗော ဧဝံ-သဒ္ဒေန နိဒဿီယတီတိ နိဒဿနတ္ထော ဝုတ္တော. ဧဝံ နောတိ ဧတ္ထာပိ တေသံ ယထာဝုတ္တဓမ္မာနံ အဟိတဒုက္ခာဝဟဘာဝေ သန္နိဋ္ဌာနဇနနတ္ထံ အနုမတိဂ္ဂဟဏဝသေန ‘‘နော ဝါ, ကထံ ဝေါ ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆာယ ကတာယ ‘‘ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တဒါကာရသန္နိဋ္ဌာနံ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ဝိဘာဝိတန္တိ ဝိညာယတိ. သော ပန တေသံ ဓမ္မာနံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တနာကာရော နိယမိယမာနော အဝဓာရဏတ္ထော ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတီတိအာဒီသု အဝဓာရဏေ’’တိ. Trong câu: ‘Evamevaṃ panāyanti’ (họ đến như vậy, như vậy), ở đây nên được hiểu là thể cách khiển trách. Và thể cách khiển trách ấy được biết là được biểu thị ở đây bằng từ ‘evaṃ’ do sự gần gũi của các từ mắng nhiếc như: ‘vasalī’ (đồ tiện dân), v.v… Và cũng như ở đây, nên được hiểu rằng các thể cách ví von, v.v… cũng là do sự gần gũi của các từ như ‘puppharāsi’ (đống hoa), v.v… đã được nói theo nghĩa ví von, v.v… Tuy nhiên, trong các câu như: ‘Evaṃ, bhante’ (xin vâng, bạch ngài), v.v…, do được nói bởi các vị tỳ khưu đã được đặt vào việc lắng nghe và tác ý Chánh pháp một cách tốt đẹp, theo nghĩa thừa nhận tình trạng đã an trú trong ấy của mình, nên ở đây từ ‘evaṃ’ được nói là có nghĩa chấp nhận lời nói. Do đó, câu ấy có nghĩa là: ‘evaṃ, bhante, sādhu bhante, suṭṭhu bhante’ (xin vâng, bạch ngài; lành thay, bạch ngài; rất hay, bạch ngài). Trong câu: ‘Evañca vadehīti’ (và hãy nói như vậy), thể cách nói rằng: ‘yathāhaṃ vadāmi, evaṃ samaṇaṃ ānandaṃ vadehī’ (như ta nói, ngươi hãy nói với sa-môn Ānanda như vậy) hiện đang được chỉ ra bằng từ ‘evaṃ,’ vì thế được nói là có nghĩa chỉ thị. Cũng trong câu: ‘Evaṃ no’ (đối với chúng tôi là như vậy), khi câu hỏi: ‘no vā, kathaṃ vo ettha hotī’ (hay là không? ở đây, ý kiến của các ngươi là thế nào?) được đặt ra với mục đích tạo ra sự kết luận về bản chất không lợi ích và đem lại đau khổ của các pháp đã được nói đến ấy theo nghĩa nhận lấy sự đồng thuận, do đã được nói rằng: ‘evaṃ no ettha hotī’ (ở đây, ý kiến của chúng tôi là như vậy), nên được biết rằng sự kết luận về thể cách ấy đã được làm rõ bằng từ ‘evaṃ.’ Nhưng thể cách đưa đến sự không lợi ích và đau khổ của các pháp ấy, khi được xác định, có nghĩa là sự nhấn mạnh, vì vậy ngài đã nói: ‘trong các câu như evaṃ no ettha hotī, v.v… là trong nghĩa nhấn mạnh.’” နာနာနယနိပုဏန္တိ ဧကတ္တနာနတ္တအဗျာပါရဧဝံဓမ္မတာသင်္ခါတာ, နန္ဒိယာဝဋ္ဋတိပုက္ခလသီဟဝိက္ကီဠိတအင်္ကုသဒိသာလောစနသင်္ခါတာ ဝါ အာဓာရာဒိဘေဒဝသေန နာနာဝိဓာ နယာ နာနာနယာ. နယာ ဝါ ပါဠိဂတိယော, တာ စ ပညတ္တိအာဒိဝသေန သံကိလေသဘာဂိယာဒိလောကိယာဒိတဒုဘယဝေါမိဿကတာဒိဝသေန ကုသလာဒိဝသေန ခန္ဓာဒိဝသေန သင်္ဂဟာဒိဝသေန သမယဝိမုတ္တာဒိဝသေန ပဓာနာဒိဝသေန ကုသလမူလာဒိဝသေန တိကပဋ္ဌာနာဒိဝသေန စ နာနပ္ပကာရာတိ နာနာနယာ, တေဟိ နိပုဏံ သဏှံ သုခုမန္တိ နာနာနယနိပုဏံ. အာသယောဝ အဇ္ဈာသယော, တေ စ သဿတာဒိဘေဒေန တတ္ထ စ အပ္ပရဇက္ခတာဒိဘေဒေန စ အနေကေ, အတ္တဇ္ဈာသယာဒယော ဧဝ ဝါ သမုဋ္ဌာနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတု ဧတဿာတိ အနေကဇ္ဈာသယသမုဋ္ဌာနံ. အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နန္တိ အတ္ထဗျဉ္ဇနပရိပုဏ္ဏံ ဥပနေတဗ္ဗာဘာဝတော. သင်္ကာသနပကာသနဝိဝရဏဝိဘဇနဥတ္တာနီကရဏပညတ္တိဝသေန ဆဟိ အတ္ထပဒေဟိ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသဝသေန ဆဟိ ဗျဉ္ဇနပဒေဟိ စ သမန္နာဂတန္တိ ဝါ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘Nānānayanipuṇan’ti (tinh thông nhiều phương pháp): các phương pháp (nayā) có nhiều loại do sự phân chia theo căn cứ, v.v… được gọi là nhất tánh, dị tánh, vô tác vi, và như thị pháp tánh; hoặc được gọi là pháp loa hữu triền, tam túc, sư tử hý, và quán sát tương tợ cái móc câu, là các phương pháp đa dạng (nānānayā). Hoặc các phương pháp (nayā) là các đường lối của Pāḷi, và chúng có nhiều loại do chế định, v.v…; do thuộc phần phiền não, v.v…, thuộc thế gian, v.v…, thuộc sự pha trộn cả hai, v.v…; do thiện, v.v…; do uẩn, v.v…; do sự tóm lược, v.v…; do thời giải thoát, v.v…; do tinh cần, v.v…; do thiện căn, v.v…; và do tam đối chiếu, v.v… nên là các phương pháp đa dạng (nānānayā). ‘Nipuṇaṃ’ (tinh thông) với các phương pháp ấy có nghĩa là tế nhị, vi tế. ‘Anekajjhāsayasamuṭṭhānan’ti (phát sanh từ nhiều khuynh hướng): Tâm địa (āsayo) chính là khuynh hướng (ajjhāsayo). Và chúng có nhiều loại do sự phân chia theo thường kiến, v.v… và ở đó do sự phân chia theo ít bụi trần, v.v… Hoặc tự thân khuynh hướng, v.v… chính là sự phát sanh, là nhân sanh khởi của pháp ấy, nên là ‘anekajjhāsayasamuṭṭhānaṃ.’ ‘Atthabyañjanasampannan’ti (đầy đủ văn và nghĩa): là trọn vẹn văn và nghĩa do không có gì cần phải thêm vào. Hoặc nên hiểu ý nghĩa là: được trang bị sáu từ ngữ về nghĩa là sự soi sáng, sự hiển thị, sự giải thích, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, sự chế định; và sáu từ ngữ về văn là mẫu tự, từ, văn cú, thể cách, từ nguyên, và sự trình bày. ဝိဝိဓပါဋိဟာရိယန္တိ ဧတ္ထ ပါဋိဟာရိယပဒဿ ဝစနတ္ထံ ‘‘ပဋိပက္ခဟရဏတော ရာဂါဒိကိလေသာပနယနတော စ ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဘဂဝတော ပန ပဋိပက္ခာ ရာဂါဒယော န သန္တိ, ယေ ဟရိတဗ္ဗာ. ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ အဋ္ဌဂုဏသမန္နာဂတေ စိတ္တေ ဟတပဋိပက္ခေ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပဝတ္တတိ, တသ္မာ တတ္ထ ပဝတ္တဝေါဟာရေန စ န သက္ကာ ဣဓ ‘‘ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝတ္ထုံ. သစေ ပန မဟာကာရုဏိကဿ ဘဂဝတော ဝေနေယျဂတာ စ ကိလေသာ [Pg.26] ပဋိပက္ခာ, တေသံ ဟရဏတော ‘‘ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ သတိ ယုတ္တမေတံ. အထ ဝါ ဘဂဝတော စ သာသနဿ စ ပဋိပက္ခာ တိတ္ထိယာ, တေသံ ဟရဏတော ပါဋိဟာရိယံ. တေ ဟိ ဒိဋ္ဌိဟရဏဝသေန စ ဒိဋ္ဌိပ္ပကာသနေ အသမတ္ထဘာဝေန စ ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနီဟိ ဟရိတာ အပနီတာ ဟောန္တီတိ. ‘‘ပဋီ’’တိ ဝါ အယံ သဒ္ဒေါ ‘‘ပစ္ဆာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဗောဓေတိ ‘‘တသ္မိံ ပဋိပဝိဋ္ဌမှိ, အညော အာဂဉ္ဆိ ဗြာဟ္မဏော’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၉၈၅; စူဠနိ. ပါရာယနဝဂ္ဂေါ, ဝတ္ထုဂါထာ ၄) ဝိယ, တသ္မာ သမာဟိတေ စိတ္တေ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ ကတကိစ္စေန ပစ္ဆာ ဟရိတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ပဋိဟာရိယံ, အတ္တနော ဝါ ဥပက္ကိလေသေသု စတုတ္ထဇ္ဈာနမဂ္ဂေဟိ ဟရိတေသု ပစ္ဆာ ဟရဏံ ပဋိဟာရိယံ, ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနိယော စ ဝိဂတူပက္ကိလေသေန ကတကိစ္စေန စ သတ္တဟိတတ္ထံ ပုန ပဝတ္တေတဗ္ဗာ, ဟရိတေသု စ အတ္တနော ဥပက္ကိလေသေသု ပရသတ္တာနံ ဥပက္ကိလေသဟရဏာနိ ဟောန္တီတိ ပဋိဟာရိယာနိ ဘဝန္တိ. ပဋိဟာရိယမေဝ ပါဋိဟာရိယံ, ပဋိဟာရိယေ ဝါ ဣဒ္ဓိအာဒေသနာနုသာသနိသမုဒါယေ ဘဝံ ဧကမေကံ ပါဋိဟာရိယန္တိ ဝုစ္စတိ. ပဋိဟာရိယံ ဝါ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ မဂ္ဂေါ စ ပဋိပက္ခဟရဏတော, တတ္ထ ဇာတံ, တသ္မိံ ဝါ နိမိတ္တဘူတေ, တတော ဝါ အာဂတန္တိ ပါဋိဟာရိယံ. တဿ ပန ဣဒ္ဓိအာဒိဘေဒေန ဝိသယဘေဒေန စ ဗဟုဝိဓဿ ဘဂဝတော ဒေသနာယံ လဗ္ဘမာနတ္တာ အာဟ – ‘‘ဝိဝိဓပါဋိဟာရိယ’’န္တိ. Trong câu Vividhapāṭihāriyanti (nhiều loại thần thông), ở đây, về ý nghĩa của từ pāṭihāriya, người ta nói rằng: “Do vì loại trừ đối nghịch, và do vì dẹp bỏ các phiền não như tham v.v... nên gọi là pāṭihāriya (thần thông).” Tuy nhiên, đối với đức Thế Tôn, không có các đối nghịch như tham v.v... cần phải được loại trừ. Ngay cả đối với các phàm nhân, các loại thần thông cũng khởi lên trong tâm đã trừ sạch các tùy phiền não, đã thành tựu tám phẩm chất, đã diệt trừ các đối nghịch. Do đó, không thể nói ở đây là “pāṭihāriya” theo cách dùng thông thường ở đó. Tuy nhiên, nếu nói rằng các phiền não thuộc về chúng sanh cần được giáo hóa là đối nghịch của đức Thế Tôn, bậc Đại Bi, và do vì loại trừ chúng nên được gọi là “pāṭihāriya”, thì điều này là hợp lý. Hoặc là, các ngoại đạo là đối nghịch của đức Thế Tôn và giáo pháp, do vì loại trừ họ nên gọi là pāṭihāriya. Bởi vì họ bị loại trừ, bị dẹp bỏ bởi thần thông, thuyết tâm và giáo giới thông qua việc loại trừ tà kiến và việc không có khả năng trình bày chánh kiến. Hoặc là, từ “paṭi” này có nghĩa là “sau đó”, giống như trong các câu như “tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo” (khi vị ấy đã vào trong, một vị Bà-la-môn khác đến). Do đó, việc cần được thực hiện sau khi tâm đã được định tĩnh, đã trừ sạch các tùy phiền não, đã làm xong việc cần làm, nên gọi là paṭihāriya. Hoặc là, sau khi các tùy phiền não của chính mình đã được loại trừ bởi các đạo của thiền thứ tư, việc loại trừ (phiền não của người khác) là paṭihāriya. Và thần thông, thuyết tâm, giáo giới cần được thực hiện lại vì lợi ích của chúng sanh bởi người đã trừ sạch các tùy phiền não và đã làm xong việc cần làm. Và sau khi các tùy phiền não của chính mình đã được loại trừ, việc loại trừ các tùy phiền não của các chúng sanh khác xảy ra, nên chúng trở thành các pāṭihāriya. Paṭihāriya chính là pāṭihāriya. Hoặc là, mỗi một pháp sinh khởi trong tập hợp thần thông, thuyết tâm và giáo giới được gọi là pāṭihāriya. Hoặc là, thiền thứ tư và đạo là paṭihāriya do vì loại trừ đối nghịch; sinh ra ở đó, hoặc có đó làm đối tượng, hoặc đến từ đó, nên gọi là pāṭihāriya. Do vì pháp ấy có nhiều loại, do sự khác biệt về thần thông v.v... và do sự khác biệt về đối tượng, được tìm thấy trong lời dạy của đức Thế Tôn, nên ngài nói – “vividhapāṭihāriya” (nhiều loại thần thông). န အညထာတိ ဘဂဝတော သမ္မုခါ သုတာကာရတော န အညထာတိ အတ္ထော, န ပန ဘဂဝတော ဒေသိတာကာရတော. အစိန္တေယျာနုဘာဝါ ဟိ ဘဂဝတော ဒေသနာ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗပ္ပကာရေန ကော သမတ္ထော ဝိညာတု’’န္တိ ဣဒံ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဘဝတိ, ဓာရဏဗလဒဿနဉ္စ န ဝိရုဇ္ဈတိ သုတာကာရာဝိရုဇ္ဈနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. န ဟေတ္ထ အတ္ထန္တရတာပရိဟာရော ဒွိန္နံ အတ္ထာနံ ဧကဝိသယတ္တာ, ဣတရထာ ထေရော ဘဂဝတော ဒေသနာယ သဗ္ဗထာ ပဋိဂ္ဂဟဏေ သမတ္ထော အသမတ္ထော စာတိ အာပဇ္ဇေယျာတိ. Na aññathā (không khác) có nghĩa là không khác với cách thức đã được nghe trực tiếp từ đức Thế Tôn, chứ không phải là không khác với cách thức đức Thế Tôn đã thuyết giảng. Bởi vì lời thuyết giảng của đức Thế Tôn có uy lực không thể nghĩ bàn. Và khi hiểu như vậy, câu nói “ai có thể hiểu được bằng tất cả mọi cách?” trở nên được chứng minh, và việc thể hiện năng lực ghi nhớ cũng không mâu thuẫn, vì ý muốn nói là không mâu thuẫn với cách thức đã được nghe. Ở đây không có sự mất mát của một ý nghĩa khác, vì hai ý nghĩa có cùng một đối tượng. Nếu không, sẽ dẫn đến kết luận rằng vị Trưởng lão vừa có khả năng vừa không có khả năng tiếp thu trọn vẹn lời dạy của đức Thế Tôn. ‘‘ယော ပရော န ဟောတိ, သော အတ္တာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာယ နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတာယ သသန္တတိယံ ဝတ္တနတော တိဝိဓောပိ မေ-သဒ္ဒေါ ကိဉ္စာပိ ဧကသ္မိံယေဝ အတ္ထေ ဒိဿတိ, ကရဏသမ္ပဒါနသာမိနိဒ္ဒေသဝသေန ပန ဝိဇ္ဇမာနဘေဒံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘မေ-သဒ္ဒေါ တီသု အတ္ထေသု ဒိဿတီ’’တိ. Do vì được dùng trong dòng tương tục của chính mình, được gọi là của riêng, thuộc về nội thân, được nói đến như là “cái gì không phải là người khác, cái đó là tự ngã”, nên mặc dù từ me (của tôi, cho tôi, bởi tôi) cả ba loại đều được thấy chỉ trong một ý nghĩa duy nhất, nhưng liên quan đến sự khác biệt hiện có về phương diện chỉ định cách công cụ, cách chỉ định và cách sở hữu, ngài đã nói – “từ me được thấy trong ba ý nghĩa”. ကိဉ္စာပိ [Pg.27] ဥပသဂ္ဂေါ ကိရိယံ ဝိသေသေတိ, ဇောတကဘာဝတော ပန သတိပိ တသ္မိံ သုတ-သဒ္ဒေါ ဧဝ တံ တမတ္ထံ ဝဒတီတိ အနုပသဂ္ဂဿ သုတ-သဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရေ သဥပသဂ္ဂဿ ဂဟဏံ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဥပသဂ္ဂေါ စ အနုပသဂ္ဂေါ စာ’’တိ အာဟ. အဿာတိ သုတသဒ္ဒဿ. ကမ္မဘာဝသာဓနာနိ ဣဓ သုတသဒ္ဒေ သမ္ဘဝန္တီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပဓာရိတန္တိ ဝါ ဥပဓာရဏန္တိ ဝါ အတ္ထော’’တိ. မယာတိ အတ္ထေ သတီတိ ယဒါ မေ-သဒ္ဒဿ ကတ္တုဝသေန ကရဏနိဒ္ဒေသော, တဒါတိ အတ္ထော. မမာတိ အတ္ထေ သတီတိ ယဒါ သမ္ဗန္ဓဝသေန သာမိနိဒ္ဒေသော, တဒါ. Mặc dù tiếp đầu ngữ làm đặc biệt hóa động từ, nhưng do vì có tính chất chỉ thị, nên ngay cả khi có nó, chính từ suta vẫn nói lên ý nghĩa này hay ý nghĩa kia. Để chỉ ra rằng việc lấy từ có tiếp đầu ngữ khi trích dẫn ý nghĩa của từ suta không có tiếp đầu ngữ là không mâu thuẫn, ngài đã nói – “có tiếp đầu ngữ và không có tiếp đầu ngữ”. Assa có nghĩa là của từ suta. Do vì các từ phái sinh ở thể bị động (kamma) và thể trạng thái (bhāva) có thể có ở từ suta này, nên đã được nói – “có nghĩa là ‘upadhāritaṃ’ (điều được ghi nhớ) hoặc ‘upadhāraṇaṃ’ (sự ghi nhớ)”. Khi có ý nghĩa là mayā (bởi tôi), có nghĩa là khi từ me là sự chỉ định cách công cụ ở vị trí của chủ thể. Khi có ý nghĩa là mama (của tôi), đó là khi nó là sự chỉ định cách sở hữu thông qua mối quan hệ. သုတသဒ္ဒသန္နိဋ္ဌာနေ ပယုတ္တေန ဧဝံ-သဒ္ဒေန သဝနကိရိယာဇောတကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝန္တိ သောတဝိညာဏာဒိဝိညာဏကိစ္စနိဒဿန’’န္တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနံ သောတဒွါရိကဝိညာဏာနံ တဒဘိနီဟဋာနဉ္စ မနောဒွါရိကဝိညာဏာနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါကျာနံ ဧဝကာရတ္ထသဟိတတ္တာ ‘‘သုတ’’န္တိ ဧတဿ သုတမေဝါတိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အာဟ – ‘‘အဿဝနဘာဝပ္ပဋိက္ခေပတော’’တိ. ဧတေန အဝဓာရဏေန နိယာမတံ ဒဿေတိ. ယထာ စ သုတံ သုတမေဝါတိ နိယာမေတဗ္ဗံ, တံ သမ္မာ သုတံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အနူနာဓိကာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿန’’န္တိ. အထ ဝါ သဒ္ဒန္တရတ္ထာပေါဟနဝသေန သဒ္ဒေါ အတ္ထံ ဝဒတီတိ သုတန္တိ အဿုတံ န ဟောတီတိ အယမေတဿ အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ – ‘‘အဿဝနဘာဝပ္ပဋိက္ခေပတော’’တိ. ဣမိနာ ဒိဋ္ဌာဒိဝိနိဝတ္တနံ ကရောတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – န ဣဒံ မယာ ဒိဋ္ဌံ, န သယမ္ဘုဉာဏေန သစ္ဆိကတံ, အထ ခေါ သုတံ, တဉ္စ သမ္မဒေဝါတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘အနူနာဓိကာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿန’’န္တိ. အဝဓာရဏတ္ထေ ဝါ ဧဝံ-သဒ္ဒေ အယမတ္ထယောဇနာ – ‘‘ကရီယတီ’’တိ တဒပေက္ခဿ သုတ-သဒ္ဒဿ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ‘‘အဿဝနဘာဝပ္ပဋိက္ခေပတော’’တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘အနူနာဓိကာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿန’’န္တိ. သဝန-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ကမ္မတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘သုယျတီ’’တိ. Do vì từ evaṃ được dùng trong sự kết hợp với từ suta nên phải là từ chỉ thị cho hành động nghe, nên đã được nói – “evaṃ là sự chỉ dẫn về phận sự của nhĩ thức và các thức khác”. Nên hiểu rằng từ ādi (và các thức khác) bao gồm các thức thuộc nhĩ môn như tiếp thọ v.v... và các thức thuộc ý môn được dẫn khởi từ đó. Do vì tất cả các câu đều bao hàm ý nghĩa của từ eva (chắc chắn, chỉ), nên ý nghĩa của “suta” được hiểu là sutam eva (chắc chắn đã nghe). Ngài nói điều này bằng câu – “do vì phủ định trạng thái không nghe”. Bằng sự nhấn mạnh này, ngài chỉ ra tính xác định. Và cũng như “đã nghe” cần được xác định là “chắc chắn đã nghe”, điều đó có nghĩa là đã được nghe một cách đúng đắn. Ngài nói điều này bằng câu – “sự chỉ dẫn về việc tiếp thu không thiếu, không thừa, không sai lệch”. Hoặc là, do vì một từ nói lên ý nghĩa của nó bằng cách loại trừ ý nghĩa của các từ khác, nên sutaṃ có nghĩa là “không phải là không được nghe”. Ý nghĩa này được nói bằng câu – “do vì phủ định trạng thái không nghe”. Bằng điều này, ngài loại trừ “đã thấy” v.v... Điều này có nghĩa là: “Điều này không phải do tôi thấy, không phải do tôi chứng ngộ bằng trí tuệ tự sinh, mà là đã được nghe, và đã được nghe một cách chân chánh.” Do đó, ngài đã nói – “sự chỉ dẫn về việc tiếp thu không thiếu, không thừa, không sai lệch”. Hoặc là, khi từ evaṃ có ý nghĩa nhấn mạnh, đây là cách giải thích ý nghĩa: ý nghĩa của từ suta phụ thuộc vào nó được nói là “do vì phủ định trạng thái không nghe”. Do đó, ngài đã nói – “sự chỉ dẫn về việc tiếp thu không thiếu, không thừa, không sai lệch”. Và ở đây, từ savana (sự nghe) nên được hiểu theo nghĩa bị động (kammattho), là “suyyati” (được nghe). ဧဝံ သဝနဟေတုသဝနဝိသေသဝသေန ပဒတ္တယဿ ဧကေန ပကာရေန အတ္ထယောဇနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပကာရန္တရေဟိ တံ ဒဿေတုံ – ‘‘တထာ ဧဝ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တဿာတိ ယာ သာ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဓမ္မဿဝနာကာရေန ပဝတ္တာ မနောဒွါရဝိညာဏဝီထိ, တဿာ. သာ ဟိ နာနပ္ပကာရေန အာရမ္မဏေ ပဝတ္တိတုံ သမတ္ထာ. တထာ စ ဝုတ္တံ – ‘‘သောတဒွါရာနုသာရေနာ’’တိ. နာနပ္ပကာရေနာတိ ဝက္ခမာနာနံ အနေကဝိဟိတာနံ [Pg.28] ဗျဉ္ဇနတ္ထဂ္ဂဟဏာနံ နာနာကာရေန. ဧတေန ဣမိဿာ ယောဇနာယ အာကာရတ္ထော ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဂဟိတောတိ ဒီပေတိ. ပဝတ္တိဘာဝပ္ပကာသနန္တိ ပဝတ္တိယာ အတ္ထိဘာဝပ္ပကာသနံ. သုတန္တိ ဓမ္မပ္ပကာသနန္တိ ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဝိညာဏဝီထိ နာနပ္ပကာရေန ပဝတ္တာ, တဿ ဓမ္မတ္တာ ဝုတ္တံ, န သုတသဒ္ဒဿ ဓမ္မတ္ထတ္တာ. ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ပါကဋီကရဏံ ‘‘အယဉှေတ္ထာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဝိညာဏဝီထိယာတိ ကရဏတ္ထေ ကရဏဝစနံ, မယာတိ ကတ္တုအတ္ထေ. Sau khi đã trình bày sự liên kết ý nghĩa của ba từ theo một cách thức, qua phương diện nhân tố nghe và sự nghe đặc biệt, bây giờ để trình bày điều ấy theo những cách thức khác, câu «tathā eva» v.v... đã được nói. Ở đây, (từ) «tassā» là: lộ trình ý môn thức nào đã khởi lên theo cách thức nghe pháp trực tiếp từ đức Thế Tôn, (chính là) của lộ trình ấy. Vì rằng, lộ trình ấy có khả năng khởi lên nơi đối tượng theo nhiều cách thức. Và như vậy đã được nói: «theo sau nhĩ môn». «Theo nhiều cách thức» là: theo nhiều cách thức của việc nắm bắt văn tự và ý nghĩa đa dạng sẽ được nói đến. Bằng điều này, (chú giải) cho thấy rằng trong sự liên kết này, từ «evaṃ» được hiểu theo nghĩa là cách thức. «Sự trình bày về sự hiện hữu của việc khởi lên» là sự trình bày về sự hiện hữu của việc khởi lên. «Sutaṃ là sự trình bày về pháp» là: đối tượng nào mà lộ trình thức theo cách thức đã nói đã khởi lên theo nhiều cách thức, do đối tượng ấy là pháp nên đã được nói như vậy, chứ không phải vì từ «sutaṃ» có nghĩa là pháp. Câu «ayañhettha» v.v... là sự làm cho rõ ràng ý nghĩa đã được nói. Ở đây, «viññāṇavīthiyā» là cách nói về công cụ trong ý nghĩa công cụ, «mayā» là trong ý nghĩa chủ thể. ဧဝန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗပ္ပကာသနန္တိ နိဒဿနတ္ထံ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ နိဒဿေတဗ္ဗဿ နိဒဿိတဗ္ဗတ္တာဘာဝါဘာဝတော. တေန ဧဝံ-သဒ္ဒေန သကလမ္ပိ သုတ္တံ ပစ္စာမဋ္ဌန္တိ ဒဿေတိ. သုတသဒ္ဒဿ ကိရိယာသဒ္ဒတ္တာ သဝနကိရိယာယ စ သာဓာရဏဝိညာဏပ္ပဗန္ဓပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ တတ္ထ စ ပုဂ္ဂလဝေါဟာရောတိ ဝုတ္တံ – ‘‘သုတန္တိ ပုဂ္ဂလကိစ္စပ္ပကာသန’’န္တိ. န ဟိ ပုဂ္ဂလဝေါဟာရရဟိတေ ဓမ္မပ္ပဗန္ဓေ သဝနကိရိယာ လဗ္ဘတီတိ. «Evaṃ là sự trình bày về điều cần được chỉ ra» là: đã được nói bằng cách hiểu từ «evaṃ» theo nghĩa chỉ thị, bởi vì không có sự không thể chỉ ra của điều cần được chỉ ra. Bằng điều đó, (chú giải) cho thấy rằng từ «evaṃ» này bao hàm toàn bộ bài kinh. Do từ «sutaṃ» là một động từ, và do hành động nghe có liên quan đến dòng tương tục của thức thông thường, và ở đó có sự sử dụng từ ngữ «cá nhân», nên đã được nói: «sutaṃ là sự trình bày về phận sự của cá nhân». Vì rằng, trong dòng tương tục của các pháp không có sự sử dụng từ ngữ «cá nhân», hành động nghe không thể được tìm thấy. ယဿ စိတ္တသန္တာနဿာတိအာဒိပိ အာကာရတ္ထမေဝ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ပုရိမယောဇနာယ အညထာ အတ္ထယောဇနံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အာကာရပညတ္တီတိ ဥပါဒါပညတ္တိ ဧဝ ဓမ္မာနံ ပဝတ္တိအာကာရုပါဒါနဝသေန တထာ ဝုတ္တာ. သုတန္တိ ဝိသယနိဒ္ဒေသောတိ သောတဗ္ဗဘူတော ဓမ္မော သဝနကိရိယာကတ္တုပုဂ္ဂလဿ သဝနကိရိယာဝသေန ပဝတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. စိတ္တသန္တာနဝိနိမုတ္တဿ ပရမတ္ထတော ကဿစိ ကတ္တုအဘာဝေပိ သဒ္ဒဝေါဟာရေန ဗုဒ္ဓိပရိကပ္ပိတဘေဒဝစနိစ္ဆာယ စိတ္တသန္တာနတော အညံ ဝိယ တံသမင်္ဂိံ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘စိတ္တသန္တာနေန တံသမင်္ဂီနော’’တိ. သဝနကိရိယာဝိသယောပိ သောတဗ္ဗဓမ္မော သဝနကိရိယာဝသေန ပဝတ္တစိတ္တသန္တာနဿ ဣဓ ပရမတ္ထတော ကတ္တုဘာဝတော, သဝနဝသေန စိတ္တပဝတ္တိယာ ဧဝ ဝါ သဝနကိရိယာဘာဝတော တံကိရိယာကတ္တု စ ဝိသယော ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘တံသမင်္ဂီနော ကတ္တုဝိသယေ’’တိ. သုတာကာရဿ စ ထေရဿ သမ္မာနိစ္ဆိတဘာဝတော အာဟ – ‘‘ဂဟဏသန္နိဋ္ဌာန’’န္တိ. ဧတေန ဝါ အဝဓာရဏတ္ထံ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ အယမတ္ထယောဇနာ ကတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Câu «Yassa cittasantānassa» v.v... cũng đã được nói để trình bày sự liên kết ý nghĩa một cách khác với sự liên kết trước, bằng cách hiểu từ «evaṃ» theo nghĩa là cách thức. Ở đây, «chế định về cách thức» chính là chế định do nương tựa, được gọi như vậy do nương vào cách thức khởi lên của các pháp. «Sutaṃ là sự chỉ định đối tượng» là: đã được nói vì cho rằng pháp cần được nghe là nơi khởi lên cho cá nhân thực hiện hành động nghe, thông qua hành động nghe. Mặc dù theo nghĩa chân đế, không có bất kỳ chủ thể nào tách rời khỏi dòng tâm, nhưng do mong muốn nói về sự phân biệt được tưởng tượng bởi trí tuệ qua cách dùng từ ngữ, nên đã nói «bởi dòng tâm của người có liên quan đến nó» bằng cách xem người có liên quan đến nó như là một thực thể khác với dòng tâm. Pháp cần được nghe, là đối tượng của hành động nghe, cũng là đối tượng của chủ thể thực hiện hành động ấy, vì ở đây, theo nghĩa chân đế, dòng tâm khởi lên qua hành động nghe chính là chủ thể, hoặc vì hành động nghe chính là sự khởi lên của tâm qua việc nghe, nên đã được nói: «đối tượng của chủ thể có liên quan đến nó». Và do cách thức nghe đã được Trưởng lão xác quyết đúng đắn, nên (chú giải) nói: «sự xác quyết về việc nắm bắt». Hoặc nên hiểu rằng sự liên kết ý nghĩa này được thực hiện bằng cách hiểu từ «evaṃ» theo nghĩa xác định. ပုဗ္ဗေ သုတာနံ နာနာဝိဟိတာနံ သုတ္တသင်္ခါတာနံ အတ္ထဗျဉ္ဇနာနံ ဥပဓာရိတရူပဿ အာကာရဿ နိဒဿနဿ, အဝဓာရဏဿ ဝါ ပကာသနသဘာဝေါ [Pg.29] ဧဝံ-သဒ္ဒေါတိ တဒါကာရာဒိဥပဓာရဏဿ ပုဂ္ဂလပညတ္တိယာ ဥပါဒါနဘူတဓမ္မပ္ပဗန္ဓဗျာပါရတာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝန္တိ ပုဂ္ဂလကိစ္စနိဒ္ဒေသော’’တိ. သဝနကိရိယာ ပန ပုဂ္ဂလဝါဒိနောပိ ဝိညာဏနိရပေက္ခာ နတ္ထီတိ ဝိသေသတော ဝိညာဏဗျာပါရောတိ အာဟ – ‘‘သုတန္တိ ဝိညာဏကိစ္စနိဒ္ဒေသော’’တိ. မေတိ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိယာ ဧကန္တေနေဝ သတ္တဝိသယတ္တာ ဝိညာဏကိစ္စဿ စ တတ္ထေဝ သမောဒဟိတဗ္ဗတော ‘‘မေတိ ဥဘယကိစ္စယုတ္တပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသော’’တိ ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိသဘာဝါ ယထာက္ကမံ ဧဝံသဒ္ဒသုတသဒ္ဒါနံ အတ္ထာတိ တေ တထာရူပပညတ္တိဥပါဒါနဗျာပါရဘာဝေန ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဧဝန္တိ ပုဂ္ဂလကိစ္စနိဒ္ဒေသော, သုတန္တိ ဝိညာဏကိစ္စနိဒ္ဒေသော’’တိ. ဧတ္ထ စ ကရဏကိရိယာကတ္တုကမ္မဝိသေသပ္ပကာသနဝသေန ပုဂ္ဂလဗျာပါရဝိသယပုဂ္ဂလဗျာပါရနိဒဿနဝသေန ဂဟဏာကာရဂ္ဂါဟကတဗ္ဗိသယဝိသေသနိဒ္ဒေသဝသေန ကတ္တုကရဏဗျာပါရကတ္တုနိဒ္ဒေသဝသေန စ ဒုတိယာဒယော စတဿော အတ္ထယောဇနာ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Từ «evaṃ» có bản chất trình bày về sự chỉ thị hoặc sự xác định của cách thức đã được ghi nhận về văn tự và ý nghĩa của các bài kinh đa dạng đã được nghe trước đây; do việc ghi nhận cách thức ấy v.v... là hoạt động của dòng tương tục các pháp, vốn là cơ sở cho chế định về cá nhân, nên đã được nói: «evaṃ là sự chỉ định phận sự của cá nhân». Hơn nữa, hành động nghe, ngay cả đối với những người theo thuyết cá nhân, cũng không thể độc lập với thức, vì vậy nó đặc biệt là hoạt động của thức, nên (chú giải) nói: «sutaṃ là sự chỉ định phận sự của thức». «Me» do sự vận hành của từ ngữ hoàn toàn thuộc về lĩnh vực chúng sanh, và do phận sự của thức cũng phải được kết hợp ngay tại đó, nên đã được nói: «me là sự chỉ định cá nhân liên quan đến phận sự của cả hai». Bản chất của chế định không hiện hữu và chế định hiện hữu lần lượt là ý nghĩa của các từ «evaṃ» và «sutaṃ»; để trình bày chúng qua phương diện hoạt động làm cơ sở cho các chế định như vậy, (chú giải) nói: «evaṃ là sự chỉ định phận sự của cá nhân, sutaṃ là sự chỉ định phận sự của thức». Và ở đây, nên hiểu rằng bốn sự liên kết ý nghĩa từ thứ hai trở đi đã được trình bày theo các phương diện: trình bày sự phân biệt về công cụ, hành động, chủ thể, đối tượng; chỉ thị về hoạt động của cá nhân, đối tượng, hoạt động của cá nhân; chỉ định sự phân biệt về cách thức nắm bắt, người nắm bắt, đối tượng cần nắm bắt; và chỉ định về chủ thể, hoạt động của công cụ, chủ thể. သဗ္ဗဿပိ သဒ္ဒါဓိဂမနီယဿ အတ္ထဿ ပညတ္တိမုခေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ သဗ္ဗပညတ္တီနဉ္စ ဝိဇ္ဇမာနာဒိဝသေန ဆသု ပညတ္တိဘေဒေသု အန္တောဂဓတ္တာ တေသု ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒီနံ ပညတ္တီနံ သရူပံ နိဒ္ဓါရေန္တော အာဟ – ‘‘ဧဝန္တိ စ မေတိ စာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဧဝန္တိ စ မေတိ စ ဝုစ္စမာနဿတ္ထဿ အာကာရာဒိနော ဓမ္မာနံ အသလ္လက္ခဏဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝေါတိ အာဟ – ‘‘သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိ. တတ္ထ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေနာတိ ဘူတတ္ထဥတ္တမတ္ထဝသေန. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော မာယာမရီစိအာဒယော ဝိယ အဘူတတ္ထော, အနုဿဝါဒီဟိ ဂဟေတဗ္ဗော ဝိယ အနုတ္တမတ္ထော စ န ဟောတိ, သော ရူပသဒ္ဒါဒိသဘာဝေါ, ရုပ္ပနာနုဘဝနာဒိသဘာဝေါ ဝါ အတ္ထော သစ္စိကဋ္ဌော ပရမတ္ထော စာတိ ဝုစ္စတိ, န တထာ ‘‘ဧဝံ မေ’’တိပဒါနံ အတ္ထောတိ. ဧတမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ကိဉှေတ္ထ တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သုတန္တိ ပန သဒ္ဒါယတနံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိ. တေနေဝ ဟိ ‘‘ယဉှိ တံ ဧတ္ထ သောတေန ဥပလဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပလဒ္ဓ’’န္တိ ပန ဝုတ္တေ အတ္ထဗျဉ္ဇနာဒိ သဗ္ဗံ လဗ္ဘတိ. တံ တံ ဥပါဒါယ ဝတ္တဗ္ဗတောတိ သောတပထမာဂတေ ဓမ္မေ ဥပါဒါယ တေသံ ဥပဓာရိတာကာရာဒိနော ပစ္စာမသနဝသေန ဧဝန္တိ, သသန္တတိပရိယာပန္နေ ခန္ဓေ ဥပါဒါယ မေတိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌာဒိသဘာဝရဟိတေ သဒ္ဒါယတနေ ပဝတ္တမာနောပိ [Pg.30] သုတဝေါဟာရော ‘‘ဒုတိယံ တတိယ’’န္တိအာဒိကော ဝိယ ပဌမာဒီနိ ဒိဋ္ဌမုတဝိညာတေ အပေက္ခိတွာ ပဝတ္တောတိ အာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌာဒီနိ ဥပနိဓာယ ဝတ္တဗ္ဗတော’’တိ. အဿုတံ န ဟောတီတိ ဟိ သုတန္တိ ပကာသိတော အယမတ္ထောတိ. Bởi vì tất cả ý nghĩa có thể được thấu hiểu bằng lời nói đều phải được tiếp cận thông qua phương tiện chế định, và bởi vì tất cả các chế định đều được bao gồm trong sáu loại chế định bắt đầu bằng hiện hữu chế định, nên để xác định bản chất của các chế định như “evaṃ”, ngài đã nói: “evanti ca meti cā” v.v... Ở đây, vì ý nghĩa được nói đến của “evaṃ” và “me” không phải là đặc tính của các pháp như là hình thái v.v..., nên đó là phi hiện hữu chế định, ngài đã nói: “phi hiện hữu chế định theo nghĩa chân thật và tối hậu”. Ở đây, “theo nghĩa chân thật và tối hậu” là theo nghĩa thực tại và nghĩa cao siêu. Điều này được nói như sau: ý nghĩa nào không phải là phi thực tại như ảo ảnh, v.v..., và không phải là nghĩa không cao siêu như có thể được lĩnh hội qua truyền thống, v.v..., ý nghĩa đó là bản chất của sắc, thanh, v.v..., hoặc là bản chất của sự biến hoại, sự cảm thọ, v.v..., được gọi là nghĩa chân thật và tối hậu, nhưng ý nghĩa của các từ “evaṃ me” thì không như vậy. Để làm cho ý nghĩa này rõ ràng hơn, câu “kiñhettha taṃ” v.v... đã được nói đến. Còn “sutaṃ” (đã nghe) thì ngài nói liên quan đến thanh xứ: “hiện hữu chế định”. Chính vì thế mà có câu: “cái gì ở đây được lĩnh hội bởi tai”. Khi nói “được lĩnh hội theo nhĩ môn” thì bao gồm tất cả ý nghĩa, văn tự, v.v... Điều này có nghĩa là: “evaṃ” được nói bằng cách hồi tưởng lại các hình thái đã được xác định của các pháp đã đi vào phạm vi của tai, và “me” được nói liên quan đến các uẩn thuộc về dòng tương tục của chính mình. Mặc dù cách dùng từ “suta” (đã nghe) diễn ra trong thanh xứ, nơi không có bản chất của cái được thấy, v.v..., nhưng nó vẫn tiến hành bằng cách dựa vào những gì đã được thấy, được cảm nhận, được biết, v.v..., giống như “thứ hai”, “thứ ba”, v.v... tiến hành bằng cách quy chiếu đến cái thứ nhất đã được thấy, được cảm nhận, được biết. Do đó, ngài nói: “vì phải được nói bằng cách dựa vào những gì đã được thấy, v.v...”. Ý nghĩa này được làm sáng tỏ rằng “sutaṃ” là vì “nó không phải là không được nghe”. အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓါ သုတ္တဿ ပကာရဝိသေသာ ဧဝန္တိ ထေရေန ပစ္စာမဋ္ဌာတိ အာဟ – ‘‘အသမ္မောဟံ ဒီပေတီ’’တိ. နာနပ္ပကာရပ္ပဋိဝေဓသမတ္ထော ဟောတီတိ ဧတေန ဝက္ခမာနဿ သုတ္တဿ နာနပ္ပကာရတံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတဉ္စ ဒဿေတိ. သုတဿ အသမ္မောသံ ဒီပေတီတိ သုတာကာရဿ ယာထာဝတော ဒဿိယမာနတ္တာ ဝုတ္တံ. အသမ္မောဟေနာတိ သမ္မောဟာဘာဝေန, ပညာယ ဧဝ ဝါ သဝနကာလသမ္ဘူတာယ တဒုတ္တရိကာလပညာသိဒ္ဓိ. ဧဝံ အသမ္မောသေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဗျဉ္ဇနာနံ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော အာကာရော နာတိဂမ္ဘီရော, ယထာသုတဓာရဏမေဝ တတ္ထ ကရဏီယန္တိ သတိယာ ဗျာပါရော အဓိကော, ပညာ တတ္ထ ဂုဏီဘူတာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယာ’’တိအာဒိ ‘‘ပညာယ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ’’တိ ကတွာ. ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ စေတ္ထ ပဓာနဘာဝေါ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁, ၂) ဝိယ, ပုဗ္ဗင်္ဂမတာယ ဝါ စက္ခုဝိညာဏာဒီသု အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဝိယ အပ္ပဓာနတ္တေ ပညာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဧတိဿာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ, ဧဝံ သတိပုဗ္ဗင်္ဂမာယာတိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ယထာသမ္ဘဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နဿာတိ အတ္ထဗျဉ္ဇနပရိပုဏ္ဏဿ, သင်္ကာသနပ္ပကာသနဝိဝရဏဝိဘဇနဥတ္တာနီကရဏပညတ္တိဝသေန ဆဟိ အတ္ထပဒေဟိ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသဝသေန ဆဟိ ဗျဉ္ဇနပဒေဟိ စ သမန္နာဂတဿာတိ ဝါ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. Ngài nói: “trình bày sự không mê mờ” có nghĩa là trưởng lão đã hồi tưởng lại rằng: “đây là những phương diện đặc biệt của bài kinh đã được chính ta liễu ngộ”. Bằng câu “có khả năng liễu ngộ theo nhiều phương diện khác nhau”, ngài cho thấy tính đa dạng và khó liễu ngộ của bài kinh sắp được nói đến. “Trình bày sự không lẫn lộn về điều đã nghe” được nói đến vì phương thức nghe được trình bày đúng như thật. “Với sự không mê mờ” là do không có sự mê mờ, hoặc là sự thành tựu trí tuệ ở thời điểm sau này nhờ vào trí tuệ đã phát sinh vào lúc nghe. Điều này cũng cần được nói tương tự trong trường hợp “asammosena”. Hình thái của văn tự cần được liễu ngộ không quá sâu sắc, ở đây chỉ cần ghi nhớ đúng như đã nghe, do đó vai trò của niệm là chính, còn tuệ là phụ. Vì vậy, có câu: “paññāpubbaṅgamāyā” v.v..., được hiểu là “được đi trước bởi tuệ”. Ở đây, sự đi trước có nghĩa là vai trò chính, giống như trong câu “manopubbaṅgamā” (ý dẫn đầu) v.v... (Pháp Cú 1, 2), hoặc sự đi trước có nghĩa là vai trò phụ, giống như sự hướng tâm v.v... trong nhãn thức v.v..., thì ý nghĩa “trí tuệ đi trước nó (niệm)” này cũng phù hợp. Tương tự, trong câu “satipubbaṅgamāyā”, ý nghĩa cũng cần được hiểu theo cách đã nói tùy theo trường hợp. “Đầy đủ về ý nghĩa và văn tự” có nghĩa là trọn vẹn về ý nghĩa và văn tự, hoặc cần được hiểu là có đầy đủ sáu phương diện ý nghĩa: sự chỉ dẫn, sự trình bày, sự giải thích, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, sự chế định; và sáu phương diện văn tự: chữ, từ, câu, hình thái, ngữ nguyên, sự chỉ định. ယောနိသောမနသိကာရံ ဒီပေတိ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ဝုစ္စမာနာနံ အာကာရနိဒဿနာဝဓာရဏတ္ထာနံ အဝိပရီတသဒ္ဓမ္မဝိသယတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. အဝိက္ခေပံ ဒီပေတီတိ ‘‘စိတ္တပရိယာဒါနံ ကတ္ထ ဘာသိတ’’န္တိအာဒိပုစ္ဆာဝသေ ပကရဏပ္ပတ္တဿ ဝက္ခမာနဿ သုတ္တဿ သဝနံ သမာဓာနမန္တရေန န သမ္ဘဝတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဝိက္ခိတ္တစိတ္တဿာတိအာဒိ တဿေဝတ္ထဿ သမတ္ထနဝသေန ဝုတ္တံ. သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထဗျဉ္ဇနဒေသကပ္ပယောဇနာဒိသမ္ပတ္တိယာ. အဝိပရီတသဒ္ဓမ္မဝိသယေဟိ ဝိယ အာကာရနိဒဿနာဝဓာရဏတ္ထေဟိ ယောနိသောမနသိကာရဿ, သဒ္ဓမ္မဿဝနေန ဝိယ စ အဝိက္ခေပဿ ယထာ ယောနိသောမနသိကာရေန ဖလဘူတေန အတ္တသမ္မာပဏိဓိပုဗ္ဗေကတပုညတာနံ သိဒ္ဓိ ဝုတ္တာ [Pg.31] တဒဝိနာဘာဝတော. ဧဝံ အဝိက္ခေပေန ဖလဘူတေန ကာရဏဘူတာနံ သဒ္ဓမ္မဿဝနသပ္ပုရိသူပနိဿယာနံ သိဒ္ဓိ ဒဿေတဗ္ဗာ သိယာ အဿုတဝတော သပ္ပုရိသူပနိဿယရဟိတဿ စ တဒဘာဝတော. န ဟိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တောတိအာဒိနာ သမတ္ထနဝစနေန ပန အဝိက္ခေပေန ကာရဏဘူတေန သပ္ပုရိသူပနိဿယေန စ ဖလဘူတဿ သဒ္ဓမ္မဿဝနဿ သိဒ္ဓိ ဒဿိတာ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော ယုတ္တော သိယာ, သဒ္ဓမ္မဿဝနသပ္ပုရိသူပနိဿယာ န ဧကန္တေန အဝိက္ခေပဿ ကာရဏံ ဗာဟိရင်္ဂတ္တာ, အဝိက္ခေပေါ ပန သပ္ပုရိသူပနိဿယော ဝိယ သဒ္ဓမ္မဿဝနဿ ဧကန္တကာရဏန္တိ. ဧဝမ္ပိ အဝိက္ခေပေန သပ္ပုရိသူပနိဿယသိဒ္ဓိဇောတနာ န သမတ္ထိတာဝ. နော န သမတ္ထိတာ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာနံ သပ္ပုရိသပယိရုပါသနာဘာဝဿ အတ္ထသိဒ္ဓတ္တာ. ဧတ္ထ စ ပုရိမံ ဖလေန ကာရဏဿ သိဒ္ဓိဒဿနံ နဒီပူရေန ဝိယ ဥပရိ ဝုဋ္ဌိသဗ္ဘာဝဿ, ဒုတိယံ ကာရဏေန ဖလဿ သိဒ္ဓိဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဧကန္တဝဿိနာ ဝိယ မေဃဝုဋ္ဌာနေန ဝုဋ္ဌိပ္ပဝတ္တိယာ. Làm sáng tỏ như lý tác ý, với chủ ý rằng do là đối tượng của chánh pháp không sai lạc, nên có các ý nghĩa là sự chỉ rõ, sự xác định về thể cách được nói đến bằng từ ‘evaṃ’. (Chú giải) nói rằng: ‘Làm sáng tỏ sự không tán loạn’ là do vì việc lắng nghe bài kinh sắp được thuyết giảng, đã đến trong văn mạch, trong trường hợp câu hỏi v.v… là ‘sự thanh lọc tâm được nói ở đâu?’ là không thể có được nếu không có sự định tĩnh. Câu v.v… là ‘Đối với người có tâm tán loạn’ đã được nói với ý nghĩa hỗ trợ cho chính ý nghĩa ấy. ‘Do sự thành tựu tất cả’ là do sự thành tựu về ý nghĩa, văn tự, người thuyết giảng, mục đích, v.v… Giống như sự thành tựu của việc tự thân hướng đến chánh đạo và phước đã tạo trong quá khứ được nói đến bởi như lý tác ý là quả, do vì sự không tách rời ấy, bởi các ý nghĩa là sự chỉ rõ, sự xác định về thể cách giống như các đối tượng của chánh pháp không sai lạc, và bởi sự không tán loạn giống như việc lắng nghe chánh pháp. Tương tự như vậy, sự thành tựu của việc lắng nghe chánh pháp và thân cận bậc chân nhân là nhân nên được chỉ ra bởi sự không tán loạn là quả, do vì sự vắng mặt của điều ấy đối với người chưa từng nghe và người không có sự thân cận bậc chân nhân. Tuy nhiên, bằng lời hỗ trợ v.v… là ‘Bởi vì không có (việc lắng nghe chánh pháp) đối với người có tâm tán loạn’, sự thành tựu của việc lắng nghe chánh pháp là quả đã được chỉ ra bởi sự không tán loạn là nhân và bởi sự thân cận bậc chân nhân. Ở đây, chủ ý này có lẽ là hợp lý: Việc lắng nghe chánh pháp và thân cận bậc chân nhân không phải là nhân duy nhất của sự không tán loạn, vì là ngoại phần; nhưng sự không tán loạn, giống như sự thân cận bậc chân nhân, là nhân duy nhất của việc lắng nghe chánh pháp. Ngay cả như vậy, việc làm sáng tỏ sự thành tựu của việc thân cận bậc chân nhân bằng sự không tán loạn vẫn chưa được hỗ trợ. Không phải là không được hỗ trợ, vì sự vắng mặt của việc hầu cận bậc chân nhân đối với những người có tâm tán loạn là điều tự thành về mặt ý nghĩa. Và ở đây, trường hợp đầu tiên, việc chỉ ra sự thành tựu của nhân bằng quả, nên được hiểu giống như (việc biết) sự hiện hữu của cơn mưa ở thượng nguồn do sự dâng đầy của dòng sông; trường hợp thứ hai, việc chỉ ra sự thành tựu của quả bằng nhân, nên được hiểu giống như (việc biết) sự diễn tiến của cơn mưa do sự khởi lên của đám mây chắc chắn sẽ mưa. ဘဂဝတော ဝစနဿ အတ္ထဗျဉ္ဇနပ္ပဘေဒပရိစ္ဆေဒဝသေန သကလသာသနသမ္ပတ္တိဩဂါဟနာကာရော နိရဝသေသပရဟိတပါရိပူရိတာကာရဏန္တိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ ဘဒ္ဒကော အာကာရော’’တိ. ယသ္မာ န ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပစ္ဆိမစက္ကဒွယသမ္ပတ္တိန္တိ အတ္တသမ္မာပဏိဓိပုဗ္ဗေကတပုညတာသင်္ခါတဂုဏဒွယံ. အပရာပရံ ဝုတ္တိယာ စေတ္ထ စက္ကဘာဝေါ, စရန္တိ ဧတေဟိ သတ္တာ သမ္ပတ္တိဘဝေသူတိ ဝါ. ယေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကာနိ, ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာနံ စတုစက္ကံ ဝတ္တတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၄.၃၁). ပုရိမပစ္ဆိမဘာဝေါ စေတ္ထ ဒေသနာက္ကမဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပစ္ဆိမစက္ကဒွယသိဒ္ဓိယာတိ ပစ္ဆိမစက္ကဒွယဿ အတ္ထိတာယ. သမ္မာပဏိဟိတတ္တော ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညော သုဒ္ဓါသယော ဟောတိ တဒသိဒ္ဓိဟေတူနံ ကိလေသာနံ ဒူရီဘာဝတောတိ အာဟ – ‘‘အာသယသုဒ္ဓိ သိဒ္ဓါ ဟောတီ’’တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘သမ္မာပဏိဟိတံ စိတ္တံ, သေယျသော နံ တတော ကရေ’’တိ (ဓ. ပ. ၄၃), ‘‘ကတပုညောသိ တွံ, အာနန္ဒ, ပဓာနမနုယုဉ္ဇ, ခိပ္ပံ ဟောဟိသိ အနာသဝေါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၀၇) စ. တေနေဝါဟ – ‘‘အာသယသုဒ္ဓိယာ အဓိဂမဗျတ္တိသိဒ္ဓီ’’တိ. ပယောဂသုဒ္ဓိယာတိ ယောနိသောမနသိကာရပုဗ္ဗင်္ဂမဿ ဓမ္မဿဝနပ္ပယောဂဿ ဝိသဒဘာဝေန. တထာ စာဟ – ‘‘အာဂမဗျတ္တိသိဒ္ဓီ’’တိ, သဗ္ဗဿ ဝါ ကာယဝစီပယောဂဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝေန. ပရိသုဒ္ဓကာယဝစီပယောဂေါ ဟိ ဝိပ္ပဋိသာရာဘာဝတော အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ပရိယတ္တိယံ ဝိသာရဒေါ ဟောတီတိ. Thể cách thâm nhập vào sự thành tựu của toàn bộ giáo pháp qua việc phân định các loại ý nghĩa và văn tự trong lời dạy của Đức Thế Tôn, và thể cách viên mãn lợi ích cho người khác một cách không dư sót được gọi là: ‘thể cách tốt đẹp như vậy’. Có sự liên kết là ‘bởi vì không có’. ‘Sự thành tựu của hai bánh xe sau’ là hai phẩm chất được gọi là sự tự thân hướng đến chánh đạo và phước đã tạo trong quá khứ. Ở đây, bản chất bánh xe là do sự diễn tiến nối tiếp nhau, hoặc là chúng sanh đi đến các cõi thành tựu bằng những điều này. Về điều này đã được nói rằng: ‘Này các Tỳ khưu, có bốn bánh xe này, khi chư thiên và loài người được trang bị, bánh xe bốn phần sẽ vận hành’ v.v… Và ở đây, bản chất trước và sau nên được hiểu theo trình tự thuyết giảng. ‘Do sự thành tựu của hai bánh xe sau’ là do sự hiện hữu của hai bánh xe sau. Người có tự thân hướng đến chánh đạo và đã tạo phước trong quá khứ thì có ý hướng trong sạch, do sự loại bỏ các phiền não là nhân của sự không thành tựu ấy, nên (chú giải) nói: ‘sự trong sạch về ý hướng được thành tựu’. Thật vậy, đã được nói rằng: ‘Tâm được hướng chánh, có thể làm cho người ấy tốt đẹp hơn thế nữa’, và ‘Này Ānanda, ông đã tạo phước, hãy nỗ lực tinh tấn, ông sẽ sớm trở thành bậc vô lậu’. Do đó, (chú giải) nói: ‘Do sự trong sạch về ý hướng, sự thành tựu về sự sáng tỏ trong chứng ngộ (được thành tựu)’. ‘Do sự trong sạch về sự thực hành’ là do sự trong sáng của việc thực hành lắng nghe Pháp, với như lý tác ý đi trước. Và do đó, (chú giải) nói: ‘sự thành tựu về sự sáng tỏ trong học tập (được thành tựu)’, hoặc là do sự không có lỗi lầm của tất cả sự thực hành về thân và lời. Thật vậy, người có sự thực hành về thân và lời trong sạch, do không có hối hận, nên có tâm không tán loạn và trở nên thông thạo trong pháp học. နာနပ္ပကာရပဋိဝေဓဒီပကေနာတိအာဒိနာ [Pg.32] အတ္ထဗျဉ္ဇနေသု ထေရဿ ဧဝံ-သဒ္ဒသုတ-သဒ္ဒါနံ အသမ္မောဟဒီပနတော စတုပ္ပဋိသမ္ဘိဒါဝသေန အတ္ထယောဇနံ ဒဿေတိ. တတ္ထ သောတပ္ပဘေဒပဋိဝေဓဒီပကေနာတိ ဧတေန အယံ သုတ-သဒ္ဒေါ ဧဝံ-သဒ္ဒသန္နိဓာနတော, ဝက္ခမာနာပေက္ခာယ ဝါ သာမညေနေဝ သောတဗ္ဗဓမ္မဝိသေသံ အာမသတီတိ ဒဿေတိ. မနောဒိဋ္ဌိကရဏာနံ ပရိယတ္တိဓမ္မာနံ အနုပေက္ခနသုပ္ပဋိဝေဓာ ဝိသေသတော မနသိကာရပ္ပဋိဗဒ္ဓါတိ တေ ဝုတ္တနယေန ယောနိသောမနသိကာရဒီပကေန ဧဝံ-သဒ္ဒေန ယောဇေတွာ, သဝနဓာရဏဝစီပရိစယာ ပရိယတ္တိဓမ္မာ ဝိသေသေန သောတာဝဓာနပ္ပဋိဗဒ္ဓါတိ တေ အဝိက္ခေပဒီပကေန သုတ-သဒ္ဒေန ယောဇေတွာ ဒဿေန္တော သာသနသမ္ပတ္တိယာ ဓမ္မဿဝနေ ဥဿာဟံ ဇနေတိ. တတ္ထ ဓမ္မာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မာ. မနသာ အနုပေက္ခိတာတိ ‘‘ဣဓ သီလံ ကထိတံ, ဣဓ သမာဓိ, ဣဓ ပညာ, ဧတ္တကာ ဧတ္ထ အနုသန္ဓယော’’တိအာဒိနာ နယေန မနသာ အနု အနု ပေက္ခိတာ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ နိဇ္ဈာနက္ခန္တိ ဘူတာယ, ဉာတပရိညာသင်္ခါတာယ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တရူပါရူပဓမ္မေ ‘‘ဣတိ ရူပံ, ဧတ္တကံ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ သုဋ္ဌု ဝဝတ္ထပေတွာ ပဋိဝိဒ္ဓါ. Bằng câu v.v… là ‘bằng sự làm sáng tỏ sự thông suốt các loại khác nhau’, (chú giải) chỉ ra sự giải thích ý nghĩa theo cách của bốn Tuệ phân tích, do việc làm sáng tỏ sự không nhầm lẫn của Trưởng lão về các từ ‘evaṃ’ và ‘suta’ trong ý nghĩa và văn tự. Trong đó, bằng câu ‘bằng sự làm sáng tỏ sự thông suốt các loại được nghe’, (chú giải) chỉ ra rằng từ ‘suta’ này, do ở gần từ ‘evaṃ’ hoặc do sự mong đợi điều sẽ được nói, đề cập đến một pháp đặc biệt cần được nghe một cách tổng quát. Sự tùy quán và sự khéo thông suốt các pháp học là những điều được thực hiện bằng tâm và bằng tri kiến thì đặc biệt liên quan đến tác ý, nên ngài đã kết hợp chúng với từ ‘evaṃ’ là từ làm sáng tỏ như lý tác ý theo phương cách đã nói; việc lắng nghe, ghi nhớ, và quen thuộc qua lời nói là các pháp học thì đặc biệt liên quan đến sự chú ý của tai, nên ngài đã kết hợp chúng với từ ‘suta’ là từ làm sáng tỏ sự không tán loạn, và trong khi chỉ ra (như vậy), ngài tạo ra sự nhiệt tâm trong việc lắng nghe Pháp vì sự thành tựu của giáo pháp. Ở đây, ‘pháp’ là các pháp học. ‘Được tùy quán bằng tâm’ là được tùy quán đi tùy quán lại bằng tâm theo phương cách v.v… là: ‘Ở đây giới được nói, ở đây định được nói, ở đây tuệ được nói, có bấy nhiêu mối liên kết ở đây’. ‘Được khéo thông suốt bằng tri kiến’ là được thông suốt sau khi đã xác định rõ ràng các pháp sắc và phi sắc được nói đến ở chỗ này chỗ kia v.v… là: ‘Đây là sắc, chừng này là sắc’, bằng tri kiến đã trở thành sự kham nhẫn trong thẩm sát, hoặc bằng tri kiến được gọi là liễu tri. သကလေန ဝစနေနာတိ ပုဗ္ဗေ တီဟိ ပဒေဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇိတတ္တာ ဝုတ္တံ. အသပ္ပုရိသဘူမိန္တိ အကတညုတံ, ‘‘ဣဓေကစ္စော ပါပဘိက္ခု တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ ဓမ္မဝိနယံ ပရိယာပုဏိတွာ အတ္တနော ဒဟတီ’’တိ (ပါရာ. ၁၉၅) ဧဝံ ဝုတ္တံ အနရိယဝေါဟာရာဝတ္ထံ. သာ ဧဝ အနရိယဝေါဟာရာဝတ္ထာ အသဒ္ဓမ္မော. နနု စ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ‘‘မမေဒံ ဝစန’’န္တိ အဓိမာနဿ, မဟာကဿပတ္ထေရာဒီနဉ္စ တဒါသင်္ကာယ အဘာဝတော အသပ္ပုရိသဘူမိသမတိက္ကမာဒိဝစနံ နိရတ္ထကန္တိ? နယိဒမေဝံ, ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိ ဝဒန္တေန အယမ္ပိ အတ္ထော ဝိဘာဝိတောတိ ဒဿနတော. ကေစိ ပန ‘‘ဒေဝတာနံ ပရိဝိတက္ကာပေက္ခံ တထာဝစနန္တိ ဧဒိသီ စောဒနာ အနဝကာသာ’’တိ ဝဒန္တိ. တသ္မိံ ကိရ ခဏေ ဧကစ္စာနံ ဒေဝတာနံ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတော, အယဉ္စ အာယသ္မာ ဒေသနာကုသလော ဣဒါနိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သကျကုလပ္ပသုတော တထာဂတဿ ဘာတာ စူဠပိတုပုတ္တော, ကိံ နု ခေါ သယံ သစ္ဆိကတံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဥဒါဟု ဘဂဝတော ဧဝ ဝစနံ ယထာသုတ’’န္တိ, ဧဝံ တဒါသင်္ကိတပ္ပကာရတော အသပ္ပုရိသဘူမိသမောက္ကမာဒိတော အတိက္ကမာဒိ ဝိဘာဝိတန္တိ. အတ္တနော အဒဟန္တောတိ ‘‘မမေဒ’’န္တိ အတ္တနိ အဋ္ဌပေန္တော. အပ္ပေတီတိ [Pg.33] နိဒဿေတိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေသု ယထာရဟံ သတ္တေ နေတီတိ နေတ္တိ, ဓမ္မောယေဝ နေတ္တိ ဓမ္မနေတ္တိ. Bằng toàn bộ lời nói: được nói đến do đã được liên kết riêng biệt với ba từ trước đó. Cảnh giới của bậc phi chân nhân nghĩa là sự vô ơn, trường hợp của cách hành xử không phải của bậc Thánh đã được nói đến như vầy: ‘Ở đây, có tỳ khưu xấu ác, sau khi học hỏi Giáo pháp và Giới luật do Như Lai tuyên thuyết, đã nhận làm của mình.’ Chính trường hợp của cách hành xử không phải của bậc Thánh ấy là phi diệu pháp. Phải chăng lời nói về việc vượt qua cảnh giới của bậc phi chân nhân v.v... là vô ích, vì trưởng lão Ānanda không có sự ngã mạn rằng ‘đây là lời của tôi’ và các vị như trưởng lão Mahākassapa v.v... cũng không có sự nghi ngờ như vậy? Không phải vậy. (Lời ấy được nói) để chỉ ra rằng ý nghĩa này cũng được làm sáng tỏ bởi người nói ‘như vầy tôi nghe.’ Tuy nhiên, một số vị nói rằng: ‘Lời nói như vậy là do xem xét đến sự suy tầm của chư thiên, nên sự chất vấn như thế là không có cơ hội.’ Tương truyền, vào khoảnh khắc ấy, sự suy tầm trong tâm của một số chư thiên đã khởi lên như vầy: ‘Đức Thế Tôn đã viên tịch, và vị tôn giả này, người khéo léo trong việc thuyết giảng, nay đang thuyết Pháp. Ngài xuất thân từ dòng dõi Sakya, là em con chú của Như Lai. Liệu ngài thuyết giảng Pháp do chính mình chứng ngộ, hay đó chính là lời của Đức Thế Tôn như đã được nghe?’ Như vậy, việc vượt qua v.v... khỏi sự rơi vào cảnh giới của bậc phi chân nhân v.v... đã được làm sáng tỏ từ cách thức nghi ngờ đó. Nhận làm của mình nghĩa là đặt vào chính mình rằng ‘đây là của tôi.’ Gán cho nghĩa là chỉ ra. Netti là cái dẫn dắt chúng sinh một cách tương xứng trong các mục đích hiện tại, tương lai, và tối hậu; chính Pháp là netti, nên gọi là dhammanetti (pháp dẫn). ဒဠှတရနိဝိဋ္ဌာ ဝိစိကိစ္ဆာ ကင်္ခါ. နာတိသံသပ္ပနံ မတိဘေဒမတ္တံ ဝိမတိ. အဿဒ္ဓိယံ ဝိနာသေတိ ဘဂဝတာ ဘာသိတတ္တာ သမ္မုခါ စဿ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ ခလိတဒုရုတ္တာဒိဂ္ဂဟဏဒေါသာဘာဝတော စ. ဧတ္ထ စ ပဉ္စမာဒယော တိဿော အတ္ထယောဇနာ အာကာရာဒိအတ္ထေသု အဂ္ဂဟိတဝိသေသမေဝ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဒဿိတာ, တတော ပရာ စတဿော အာကာရတ္ထမေဝ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဝိဘာဝိတာ, ပစ္ဆိမာ ပန တိဿော ယထာက္ကမံ အာကာရတ္ထံ နိဒဿနတ္ထံ အဝဓာရဏတ္ထဉ္စ ဧဝံ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ယောဇိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Hoài nghi (vicikicchā) đã ăn sâu một cách vững chắc hơn là sự phân vân (kaṅkhā). Sự do dự (vimati) chỉ là sự khác biệt về quan điểm, không lan rộng lắm. (Lời này) tiêu diệt sự không tin tưởng, vì đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng, vì đã được chính ngài tiếp nhận trực tiếp, và vì không có lỗi lầm trong việc nắm bắt như là sự sai sót, lời nói vụng về, v.v... Ở đây, cần phải hiểu rằng: ba cách giải thích ý nghĩa bắt đầu từ cách thứ năm đã được trình bày bằng cách lấy từ ‘evaṃ’ mà không nắm bắt đặc tính riêng trong các ý nghĩa như là thể cách v.v...; bốn cách sau đó đã được làm sáng tỏ bằng cách lấy từ ‘evaṃ’ chỉ theo nghĩa thể cách; còn ba cách cuối cùng đã được liên kết bằng cách lấy từ ‘evaṃ’ lần lượt theo nghĩa thể cách, nghĩa ví dụ, và nghĩa xác định. ဧက-သဒ္ဒေါ အညသေဋ္ဌအသဟာယသင်္ခါဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ ဣတ္ထေကေ အဘိဝဒန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၇) အညတ္ထေ ဒိဿတိ, ‘‘စေတသော ဧကောဒိဘာဝ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၂၈; ပါရာ. ၁၁) သေဋ္ဌေ, ‘‘ဧကော ဝူပကဋ္ဌော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၄၀၅; ၂.၂၁၅; မ. နိ. ၁.၈၀; သံ. နိ. ၃.၆၃; စူဠဝ. ၄၄၅) အသဟာယေ ‘‘ဧကောဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ခဏော စ သမယော စ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယာ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၂၉) သင်္ခါယံ. ဣဓာပိ သင်္ခါယန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဧကန္တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒနိဒ္ဒေသော’’တိ. ကာလဉ္စ သမယဉ္စာတိ ယုတ္တကာလဉ္စ ပစ္စယသာမဂ္ဂိဉ္စ. ခဏောတိ ဩကာသော. တထာဂတုပ္ပာဒါဒိကော ဟိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ဩကာသော တပ္ပစ္စယပ္ပဋိလာဘဟေတုတ္တာ. ခဏော ဧဝ စ သမယော. ယော ခဏောတိ စ သမယောတိ စ ဝုစ္စတိ, သော ဧကော ဧဝါတိ ဟိ အတ္ထော. မဟာသမယောတိ မဟာသမူဟော. သမယောပိ ခေါတိ သိက္ခာပဒပူရဏဿ ဟေတုပိ. သမယပ္ပဝါဒကေတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပဝါဒကေ. တတ္ထ ဟိ နိသိန္နာ တိတ္ထိယာ အတ္တနော အတ္တနော သမယံ ပဝဒန္တီတိ. အတ္ထာဘိသမယာတိ ဟိတပ္ပဋိလာဘာ. အဘိသမေတဗ္ဗောတိ အဘိသမယော, အဘိသမယော အတ္ထော အဘိသမယဋ္ဌောတိ ပီဠနာဒီနိ အဘိသမေတဗ္ဗဘာဝေန ဧကီဘာဝံ ဥပနေတွာ ဝုတ္တာနိ. အဘိသမယဿ ဝါ ပဋိဝေဓဿ ဝိသယဘူတော အတ္ထော အဘိသမယဋ္ဌောတိ တာနေဝ တထာ ဧကတ္တေန ဝုတ္တာနိ. တတ္ထ [Pg.34] ပီဠနံ ဒုက္ခသစ္စဿ တံသမင်္ဂိနော ဟိံသနံ အဝိပ္ဖာရိကတာကရဏံ. သန္တာပေါ ဒုက္ခဒုက္ခတာဒိဝသေန သန္တပနံ ပရိဒဟနံ. Từ ‘eka’ (một) được thấy trong các nghĩa như là khác, cao tột, không bạn đồng hành, số lượng, v.v... Thật vậy, từ này được thấy với nghĩa ‘khác’ trong các câu như: ‘Tự ngã và thế gian là thường hằng, chỉ điều này là sự thật, điều khác là sai lầm,’ như vậy một số người tuyên bố; với nghĩa ‘cao tột’ trong các câu như: ‘sự nhất tâm;’ với nghĩa ‘không bạn đồng hành’ trong các câu như: ‘một mình, sống viễn ly;’ với nghĩa ‘số lượng’ trong các câu như: ‘Này các tỳ khưu, chỉ có một thời điểm và một thời cơ để sống đời phạm hạnh.’ Ở đây cũng vậy, để chỉ ra nghĩa số lượng, ngài nói: ‘“Một” là sự chỉ định về sự phân định bằng cách đếm.’ Thời điểm và thời cơ nghĩa là thời điểm thích hợp và sự hội đủ của các duyên. Thời điểm (khaṇa) là cơ hội. Thật vậy, sự xuất hiện của Như Lai v.v... là cơ hội cho đời sống phạm hạnh của đạo quả, vì đó là nhân để đạt được các duyên của nó. Và chính thời điểm là thời cơ. Thật vậy, ý nghĩa là cái được gọi là thời điểm và thời cơ chỉ là một. Đại hội (mahāsamaya) là sự tụ tập lớn. Thời cơ (samaya) cũng là nhân để hoàn thiện các học giới. Những người tranh luận về học thuyết (samayappavādaka) là những người tranh luận về tà kiến. Vì ở đó, các người ngoại đạo ngồi xuống và tuyên bố học thuyết của riêng mình. Sự chứng ngộ ý nghĩa (atthābhisamaya) là sự đạt được lợi ích. Abhisamayo là cái cần được chứng ngộ; ý nghĩa của sự chứng ngộ (abhisamayaṭṭho) là sự bức bách v.v... được nói đến bằng cách quy về một thể thống nhất do bản chất cần được chứng ngộ. Hoặc, ý nghĩa là đối tượng của sự chứng ngộ hay sự thâm nhập là ý nghĩa của sự chứng ngộ; chính những điều ấy được nói đến như vậy trong một thể thống nhất. Trong đó, sự bức bách là sự gây tổn hại, sự làm cho không thể tách rời đối với người có khổ đế. Sự thiêu đốt là sự làm cho nóng bức, sự cháy bỏng theo cách khổ vì đau khổ v.v... တတ္ထ သဟကာရိကာရဏေ သနိဇ္ဈံ သမေတိ သမဝေတီတိ သမယော, သမဝါယော. သမေတိ သမာဂစ္ဆတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ တဒါဓာရပုဂ္ဂလေဟီတိ သမယော, ခဏော. သမေတိ ဧတ္ထ, ဧတေန ဝါ သံဂစ္ဆတိ သတ္တော, သဘာဝဓမ္မော ဝါ သဟဇာတာဒီဟိ, ဥပ္ပာဒါဒီဟိ ဝါတိ သမယော, ကာလော. ဓမ္မပ္ပဝတ္တိမတ္တတာယ အတ္ထတော အဘူတောပိ ဟိ ကာလော ဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အဓိကရဏံ ကရဏံ ဝိယ စ ကပ္ပနာမတ္တသိဒ္ဓေန ရူပေန ဝေါဟရီယတီတိ. သမံ, သဟ ဝါ အဝယဝါနံ အယနံ ပဝတ္တိ အဝဋ္ဌာနန္တိ သမယော, သမူဟော ယထာ ‘‘သမုဒါယော’’တိ. အဝယဝသဟာဝဋ္ဌာနမေဝ ဟိ သမူဟောတိ. အဝသေသပစ္စယာနံ သမာဂမေ ဧတိ ဖလံ ဧတသ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပဝတ္တတိ စာတိ သမယော, ဟေတု ယထာ ‘‘သမုဒယော’’တိ. သမေတိ သံယောဇနဘာဝတော သမ္ဗဒ္ဓေါ ဧတိ အတ္တနော ဝိသယေ ပဝတ္တတိ, ဒဠှဂ္ဂဟဏဘာဝတော ဝါ သံယုတ္တာ အယန္တိ ပဝတ္တန္တိ သတ္တာ ယထာဘိနိဝေသံ ဧတေနာတိ သမယော, ဒိဋ္ဌိ. ဒိဋ္ဌိသံယောဇနေန ဟိ သတ္တာ အတိဝိယ ဗဇ္ဈန္တီတိ. သမိတိ သင်္ဂတိ သမောဓာနန္တိ သမယော, ပဋိလာဘော. သမဿ ယာနံ, သမ္မာ ဝါ ယာနံ အပဂမောတိ သမယော, ပဟာနံ. အဘိမုခံ ဉာဏေန သမ္မာ ဧတဗ္ဗော အဘိသမေတဗ္ဗောတိ အဘိသမယော, ဓမ္မာနံ အဝိပရီတော သဘာဝေါ. အဘိမုခဘာဝေန သမ္မာ ဧတိ ဂစ္ဆတိ ဗုဇ္ဈတီတိ အဘိသမယော, ဓမ္မာနံ အဝိပရီတသဘာဝါဝဗောဓော. ဧဝံ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္ထေ သမယသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သမယသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရေ အဘိသမယသဒ္ဒဿ ဥဒါဟရဏံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဿာတိ သမယသဒ္ဒဿ. ကာလော အတ္ထော သမဝါယာဒီနံ အတ္ထာနံ ဣဓ အသမ္ဘဝတော, ဒေသဒေသကပရိသာနံ ဝိယ သုတ္တဿ နိဒါနဘာဝေန ကာလဿ အပဒိသိတဗ္ဗတော စ. Ở đây, do các trợ duyên được hội đủ nên đi đến, hội tụ là samayo, (nghĩa là) sự hội hợp. Thánh đạo phạm hạnh cùng với các vị hành trì đi đến, tụ hội tại đây là samayo, (nghĩa là) khoảnh khắc. Chúng sanh hoặc tự tánh pháp đi đến, gặp gỡ tại đây hoặc do duyên này cùng với các pháp câu sanh v.v..., với sự sanh khởi v.v... là samayo, (nghĩa là) thời gian. Thật vậy, thời gian dù về phương diện ý nghĩa là không hiện hữu do chỉ là sự diễn tiến của các pháp, nhưng được sử dụng với hình thức chỉ do khái niệm tạo thành như là nơi nương và là công cụ cho sự diễn tiến của các pháp. Sự đi đến, sự diễn tiến, sự hiện hữu của các thành phần một cách đồng đều hoặc cùng nhau là samayo, (nghĩa là) tập hợp, giống như từ ‘samudāyo’ (sự tập khởi). Thật vậy, chính sự cùng hiện hữu của các thành phần là tập hợp. Khi các duyên còn lại hội tụ, quả từ đó đi đến, sanh khởi và diễn tiến là samayo, (nghĩa là) nguyên nhân, giống như từ ‘samudayo’ (nguyên nhân của sự khổ). Do trạng thái là kiết sử nên đi đến một cách ràng buộc, diễn tiến trong đối tượng của nó, hoặc do trạng thái chấp thủ một cách kiên cố mà chúng sanh đi đến một cách bị trói buộc, diễn tiến theo sự chấp trước bởi cái này là samayo, (nghĩa là) tà kiến. Thật vậy, chúng sanh bị trói buộc một cách nặng nề bởi tà kiến kiết sử. Sự hội họp, sự gặp gỡ, sự tụ hội là samayo, (nghĩa là) sự chứng đắc. Sự ra đi của phiền não, hoặc sự ra đi một cách chân chánh, sự từ bỏ là samayo, (nghĩa là) sự đoạn trừ. Cần được đi đến, cần được liễu tri một cách chân chánh bằng trí tuệ một cách đối diện là abhisamayo, (nghĩa là) tự tánh không sai lạc của các pháp. Do trạng thái đối diện mà đi đến, đi tới, giác ngộ một cách chân chánh là abhisamayo, (nghĩa là) sự liễu ngộ tự tánh không sai lạc của các pháp. Như vậy, cần phải hiểu sự vận dụng của từ ‘samaya’ trong mỗi ý nghĩa ấy. Trong phần trích dẫn ý nghĩa của từ ‘samaya’, ví dụ về từ ‘abhisamaya’ cần được hiểu theo phương cách đã nói. (Assāti) là của từ ‘samaya’. Ý nghĩa là thời gian, do các ý nghĩa như sự hội hợp v.v... không thể có ở đây, và cũng do thời gian cần được chỉ định làm nhân duyên của bài kinh, giống như người thuyết, nơi thuyết và thính chúng. ကသ္မာ ပနေတ္ထ အနိယမိတဝသေနေဝ ကာလော နိဒ္ဒိဋ္ဌော, န ဥတုသံဝစ္ဆရာဒိဝသေန နိယမေတွာတိ အာဟ – ‘‘တတ္ထ ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ. ဥတုသံဝစ္ဆရာဒိဝသေန နိယမံ အကတွာ သမယသဒ္ဒဿ ဝစနေ အယမ္ပိ ဂုဏော လဒ္ဓေါ ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ ဝါ ဣမေ’’တိအာဒိမာဟ. သာမညဇောတနာ ဟိ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတီတိ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရသမယော ဒေဝသိကံ ဈာနသမာပတ္တီဟိ ဝီတိနာမနကာလော, ဝိသေသတော သတ္တသတ္တာဟာနိ. သုပ္ပကာသာတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ ပကမ္ပနဩဘာသပါတုဘာဝါဒီဟိ [Pg.35] ပါကဋာ. ယထာဝုတ္တဘေဒေသု ဧဝ သမယေသု ဧကဒေသံ ပကာရန္တရေဟိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယော စာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တထာ ဟိ ဉာဏကိစ္စသမယော အတ္တဟိတပ္ပဋိပတ္တိသမယော စ အဘိသမ္ဗောဓိသမယော, အရိယတုဏှီဘာဝသမယော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရသမယော, ကရုဏာကိစ္စပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိဓမ္မိကထာသမယော ဒေသနာသမယောယေဝ. Tại sao ở đây thời gian được chỉ định một cách không xác định, mà không được xác định theo mùa, năm, v.v...? (Vị ấy) nói – ‘Ở đó, mặc dù...’ v.v... Để chỉ ra rằng khi không xác định theo mùa, năm, v.v... mà nói từ ‘samaya’, lợi ích này cũng được thành tựu, (vị ấy) nói ‘Hoặc những... này’ v.v... Vì rằng sự trình bày tổng quát cũng đứng vững trong trường hợp đặc biệt. Trong đó, thời điểm hiện tại lạc trú là thời gian trải qua hằng ngày với các thiền chứng, đặc biệt là bảy tuần lễ. Được tuyên thuyết rõ ràng là được biểu hiện rõ ràng qua sự rúng động của mười ngàn thế giới, sự xuất hiện của ánh sáng, v.v... Để trình bày một phần trong các loại thời điểm đã được nói bằng cách tóm thâu lại theo những cách khác, (vị ấy) nói ‘Và cái này...’ v.v... Thật vậy, thời điểm phận sự của trí tuệ và thời điểm thực hành vì lợi ích bản thân là thời điểm chánh đẳng giác; thời điểm thánh im lặng là thời điểm hiện tại lạc trú; thời điểm phận sự của lòng bi, thực hành vì lợi ích chúng sanh, và thuyết pháp chính là thời điểm thuyết giảng. ကရဏဝစနေန နိဒ္ဒေသော ကတောတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ အဘိဓမ္မဝိနယေသု. တထာတိ ဘုမ္မကရဏေဟိ. အဓိကရဏတ္ထော အာဓာရတ္ထော. ဘာဝေါ နာမ ကိရိယာ, ကိရိယာယ ကိရိယန္တရလက္ခဏံ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏံ. တတ္ထ ယထာ ကာလော သဘာဝဓမ္မပရိစ္ဆိန္နော သယံ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနောပိ အာဓာရဘာဝေန ပညာတော တင်္ခဏပ္ပဝတ္တာနံ တတော ပုဗ္ဗေ ပရတော စ အဘာဝတော ‘‘ပုဗ္ဗဏှေ ဇာတော, သာယနှေ ဂစ္ဆတီ’’တိ စ အာဒီသု, သမူဟော စ အဝယဝဝိနိမုတ္တော အဝိဇ္ဇမာနောပိ ကပ္ပနာမတ္တသိဒ္ဓေါ အဝယဝါနံ အာဓာရဘာဝေန ပညာပီယတိ ‘‘ရုက္ခေ သာခါ, ယဝရာသိယံ သမ္ဘူတော’’တိအာဒီသု, ဧဝံ ဣဓာပီတိ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘အဓိကရဏံ…ပေ… ဓမ္မာန’’န္တိ. ယသ္မိံ ကာလေ, ဓမ္မပုဉ္ဇေ ဝါ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, တသ္မိံ ဧဝ ကာလေ, ဓမ္မပုဉ္ဇေ စ ဖဿာဒယောပိ ဟောန္တီတိ အယဉှိ တတ္ထ အတ္ထော. ယထာ ‘‘ဂါဝီသု ဒုယှမာနာသု ဂတော, ဒုဒ္ဓါသု အာဂတော’’တိ ဒေါဟနကိရိယာယ ဂမနကိရိယာ လက္ခီယတိ, ဧဝံ ဣဓာပိ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ, တသ္မိံ သမယေ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘သတီ’’တိ အယမတ္ထော ဝိညာယမာနော ဧဝ ဟောတိ ပဒတ္ထဿ သတ္တာဝိရဟာဘာဝတောတိ သမယဿ သတ္တာကိရိယာယ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒကိရိယာ, ဖဿာဒီနံ ဘဝနကိရိယာ စ လက္ခီယတီတိ. ယသ္မိံ သမယေတိ ယသ္မိံ နဝမေ ခဏေ, ယသ္မိံ ယောနိသောမနသိကာရာဒိဟေတုမှိ, ပစ္စယသမဝါယေ ဝါ သတိ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, တသ္မိံယေဝ ခဏေ ဟေတုမှိ ပစ္စယသမဝါယေ စ ဖဿာဒယောပိ ဟောန္တီတိ ဥဘယတ္ထ သမယသဒ္ဒေ ဘုမ္မနိဒ္ဒေသော ကတော လက္ခဏဘူတဘာဝယုတ္တောတိ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ခဏ…ပေ… လက္ခီယတီ’’တိ. Sự liên quan là: sự chỉ định được thực hiện bằng cách nói ở công cụ cách. ‘Ở đó’ là trong tạng Luận và tạng Luật. ‘Như vậy’ là bằng vị trí cách và công cụ cách. Ý nghĩa của nơi nương là ý nghĩa của nền tảng. Trạng thái được gọi là hành động; sự đánh dấu một hành động khác bằng một hành động là ‘sự đánh dấu trạng thái bằng trạng thái’. Ở đây, giống như thời gian, được giới hạn bởi tự tánh pháp, tự nó dù không hiện hữu về mặt chân đế, vẫn được chế định với vai trò là nền tảng cho các pháp diễn tiến trong khoảnh khắc ấy do sự không hiện hữu của chúng trước đó và sau đó, như trong các câu ‘sanh vào buổi sáng, đi vào buổi chiều’ v.v...; và tập hợp, dù không hiện hữu tách rời khỏi các thành phần, được tạo thành chỉ do khái niệm, vẫn được chế định với vai trò là nền tảng của các thành phần, như trong các câu ‘cành trên cây, được sanh trong đống lúa mạch’ v.v...; để chỉ ra rằng ở đây cũng vậy, (vị ấy) nói – ‘nơi nương... của các pháp’. Ý nghĩa ở đây thật sự là thế này: Vào thời điểm nào, hoặc trong tập hợp pháp nào, tâm thiện dục giới đã sanh khởi, thì vào chính thời điểm đó, trong tập hợp pháp đó, xúc v.v... cũng hiện hữu. Giống như trong câu ‘(anh ta) đã đi khi những con bò đang được vắt sữa, đã đến khi (chúng) đã được vắt sữa xong’, hành động ra đi được đánh dấu bởi hành động vắt sữa, cũng vậy ở đây, khi nói ‘vào thời điểm nào, vào thời điểm đó’, ý nghĩa này là ‘khi có’ được hiểu do ý nghĩa của từ không thể thiếu sự hiện hữu. Do đó, hành động sanh khởi của tâm và hành động hiện hữu của xúc v.v... được đánh dấu bởi hành động hiện hữu của thời điểm. ‘Vào thời điểm nào’ có nghĩa là: khi vào khoảnh khắc thứ chín nào, vào nguyên nhân nào như tác ý đúng đắn v.v..., hoặc vào sự hội hợp của các duyên nào, tâm thiện dục giới đã sanh khởi, thì vào chính khoảnh khắc đó, nguyên nhân đó, và sự hội hợp của các duyên đó, xúc v.v... cũng hiện hữu. Để chỉ ra rằng sự chỉ định ở vị trí cách được thực hiện cho từ ‘samaya’ ở cả hai nơi là phù hợp với trạng thái làm dấu hiệu, (vị ấy) nói – ‘khoảnh khắc... được đánh dấu’. ဟေတုအတ္ထော ကရဏတ္ထော စ သမ္ဘဝတိ ‘‘အန္နေန ဝသတိ, အဇ္ဈေနေန ဝသတိ, ဖရသုနာ ဆိန္ဒတိ, ကုဒါလေန ခဏတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဝီတိက္ကမဉှိ သုတွာ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိံ တံ ပုဂ္ဂလံ ပဋိပုစ္ဆိတွာ [Pg.36] ဝိဂရဟိတွာ စ တံ တံ ဝတ္ထုံ ဩတိဏ္ဏကာလံ အနတိက္ကမိတွာ တေနေဝ ကာလေန သိက္ခာပဒါနိ ပညာပေန္တော ဘဂဝါ ဝိဟရတိ သိက္ခာပဒပညတ္တိဟေတုဉ္စ အပေက္ခမာနော တတိယပါရာဇိကာဒီသု ဝိယ. Ý nghĩa nguyên nhân và ý nghĩa công cụ có thể có, giống như trong các ví dụ như: ‘sống nhờ vật thực’, ‘sống nhờ học tập’, ‘chặt bằng búa’, ‘đào bằng cuốc’ v.v... Thật vậy, sau khi nghe về sự vi phạm, sau khi cho triệu tập chúng Tỳ khưu, khi sự việc đã xảy ra, sau khi thẩm vấn và khiển trách vị ấy, không để cho thời điểm mà sự việc ấy xảy ra trôi qua, Đức Thế Tôn trú trong khi chế định các học giới vào chính thời điểm đó, và trong khi xem xét đến nguyên nhân chế định học giới, giống như trong trường hợp tội Ba-la-di thứ ba v.v... အစ္စန္တမေဝ အာရမ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒေသနာနိဋ္ဌာနံ ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိသင်္ခါတေန ကရုဏာဝိဟာရေန. တဒတ္ထဇောတနတ္ထန္တိ အစ္စန္တသံယောဂတ္ထဇောတနတ္ထံ. ဥပယောဂဝစနနိဒ္ဒေသော ကတော ယထာ ‘‘မာသံ အဇ္ဈေတီ’’တိ. ပေါရာဏာတိ အဋ္ဌကထာစရိယာ. အဘိလာပမတ္တဘေဒေါတိ ဝစနမတ္တေန ဝိသေသော. တေန သုတ္တဝိနယေသု ဝိဘတ္တိဗျတ္တယော ကတောတိ ဒဿေတိ. Hoàn toàn, từ lúc bắt đầu cho đến khi kết thúc bài thuyết giảng, bằng cách an trú trong lòng bi, được gọi là sự thực hành vì lợi ích của người khác. (Cụm từ) ‘Tadatthajotanatthaṃ’ có nghĩa là để làm sáng tỏ ý nghĩa của sự liên kết hoàn toàn. Sự chỉ định của từ ngữ được sử dụng được thực hiện, giống như trong câu ‘học trong một tháng’. ‘Porāṇā’ (những vị xưa) có nghĩa là các vị sớ giải sư. ‘Abhilāpamattabhedo’ có nghĩa là sự khác biệt chỉ do lời nói. Điều đó cho thấy rằng sự thay đổi biến cách đã được thực hiện trong Kinh và Luật. ဣဒါနိ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဣမဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဘဂဝါတိ ဂရူ’’တိအာဒိ. ဘဂဝါတိ ဝစနံ သေဋ္ဌန္တိ သေဋ္ဌဝါစကံ ဝစနံ, သေဋ္ဌဂုဏသဟစရဏံ သေဋ္ဌန္တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ဝုစ္စတီတိ ဝစနံ, အတ္ထော. ယသ္မာ ယော ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝစနေန ဝစနီယော အတ္ထော, သော သေဋ္ဌောတိ အတ္ထော. ဘဂဝါတိ ဝစနမုတ္တမန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဂါရဝယုတ္တောတိ ဂရုဘာဝယုတ္တော ဂရုဂုဏယောဂတော. ဂရုကရဏံ ဝါ သာတိသယံ အရဟတီတိ ဂါရဝယုတ္တော, ဂါရဝါရဟောတိ အတ္ထော. သိပ္ပာဒိသိက္ခာပကာ ဂရူ ဟောန္တိ, န စ ဂါရဝယုတ္တာ, အယံ ပန တာဒိသော န ဟောတိ, တသ္မာ ဂရူတိ ဝတွာ ဂါရဝယုတ္တောတိ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ. ဝုတ္တောယေဝ, န ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဿ ဣမိဿာ အဋ္ဌကထာယ ဧကဒေသဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. Bây giờ, để chỉ ra ý nghĩa của từ ‘bhagavā’, ngài nói – ‘bhagavā có nghĩa là bậc đáng kính’ v.v... ‘Bhagavā là một từ cao quý’ có nghĩa là một từ chỉ sự cao quý, được gọi là cao quý vì nó đi kèm với các đức tính cao quý. Hoặc là, `vacanaṃ` (lời nói) là cái được nói ra, tức là ý nghĩa. Bởi vì ý nghĩa được biểu thị bằng từ ‘bhagavā’ là cao quý, nên (từ đó) có nghĩa là cao quý. Trong câu ‘Bhagavā là từ tối thượng’ cũng theo phương pháp tương tự. ‘Gāravayutto’ (xứng đáng được tôn kính) có nghĩa là người có phẩm chất đáng kính, do sự liên hệ với các đức tính đáng kính. Hoặc là, người xứng đáng được tôn kính một cách đặc biệt, nên gọi là `gāravayutto`, có nghĩa là người đáng được tôn kính. Các vị thầy dạy nghề v.v... là những người đáng kính (`garū`), nhưng không phải là những người xứng đáng được tôn kính (`gāravayuttā`). Nhưng vị này thì không như vậy, do đó, sau khi nói `garū`, lại nói `gāravayutto`, một số người nói như vậy. (Ý nghĩa) đã được nói đến rồi, không cần phải nói ở đây, với ý rằng (Thanh Tịnh Đạo) là một phần của bộ sớ giải này. ဓမ္မသရီရံ ပစ္စက္ခံ ကရောတီတိ ‘‘ယော ဝေါ, အာနန္ဒ, မယာ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော, သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၆) ဝစနတော ဓမ္မဿ သတ္ထုဘာဝပရိယာယော ဝိဇ္ဇတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဝဇိရသံဃာတသမာနကာယော ပရေဟိ အဘေဇ္ဇသရီရတ္တာ. န ဟိ ဘဂဝတော ရူပကာယေ ကေနစိ သက္ကာ အန္တရာယော ကာတုန္တိ. ဒေသနာသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ဝက္ခမာနဿ သကလသုတ္တဿ ဧဝန္တိ နိဒ္ဒိသနတော. သာဝကသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တေန ပဉ္စသု ဌာနေသု ဘဂဝတာ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတေန မယာ မဟာသာဝကေန သုတံ, တဉ္စ ခေါ မယာ သုတံ, န အနုဿုတိကံ, န ပရမ္ပရာဘတန္တိ ဣမဿ အတ္ထဿ ဒီပနတော. ကာလသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ပဒဿ သန္နိဓာနေ ပယုတ္တဿ သမယသဒ္ဒဿ ကာလဿ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒပ္ပဋိမဏ္ဍိတဘာဝဒီပနတော[Pg.37]. ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒပရမာ ဟိ ကာလသမ္ပဒါ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ – (Ngài) trực nhận Pháp thân, theo như lời dạy: "Này Ānanda, Pháp và Luật nào đã được Ta thuyết giảng và chế định cho các ngươi, sau khi Ta diệt độ, đó sẽ là Bậc Đạo Sư của các ngươi", nên được nói rằng có một phương diện mà Pháp là Bậc Đạo Sư. Thân của ngài giống như kim cương cứng chắc, vì thân thể không thể bị kẻ khác phá hoại. Thật vậy, không ai có thể gây nguy hại cho sắc thân của Đức Thế Tôn. (Từ 'evaṃ') chỉ ra sự thành tựu về bài thuyết giảng, vì nó chỉ định toàn bộ bài kinh sắp được nói đến. (Từ 'me sutaṃ') chỉ ra sự thành tựu về thính chúng, vì nó làm sáng tỏ ý nghĩa rằng: "đã được nghe bởi tôi, một vị đại thinh văn đã chứng đắc các tuệ phân tích, đã được Đức Thế Tôn đặt vào vị trí tối thượng trong năm phương diện, và điều đó đã được chính tôi nghe, không phải là nghe lại, không phải là được truyền lại từ đời này sang đời khác". (Từ 'samayaṃ') chỉ ra sự thành tựu về thời gian, vì nó làm sáng tỏ rằng thời gian được đề cập bởi từ 'samaya' được sử dụng gần với từ 'bhagavā' là thời gian được trang hoàng bởi sự xuất hiện của một vị Phật. Thật vậy, sự thành tựu về thời gian cao nhất là sự xuất hiện của một vị Phật. Do đó, điều này được nói rằng – ‘‘ကပ္ပကသာယေ ကလိယုဂေ, ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ အဟော မဟစ္ဆရိယံ; ဟုတာဝဟမဇ္ဈေ ဇာတံ, သမုဒိတမကရန္ဒမရဝိန္ဒ’’န္တိ. (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၁; သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁ ဒေဝတာသံယုတ္တ); "Trong thời đại Kali, thời kiếp suy tàn, sự xuất hiện của một vị Phật, ôi, thật là một điều kỳ diệu vĩ đại; giống như một đóa sen với mật hoa dồi dào sinh ra giữa đám cháy." ဘဂဝါတိ ဒေသကသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ဂုဏဝိသိဋ္ဌသတ္တုတ္တမဂရုဂါရဝါဓိဝစနဘာဝတော. Từ 'Bhagavā' chỉ ra sự thành tựu về người thuyết giảng, bởi vì nó là một danh xưng chỉ bậc tối thượng, bậc đáng kính, bậc đáng tôn kính, một chúng sanh đặc biệt với các đức tính. ဧဝံနာမကေ နဂရေတိ ကထံ ပနေတံ နဂရံ ဧဝံနာမကံ ဇာတန္တိ? ဝုစ္စတေ, ယထာ ကာကန္ဒဿ ဣသိနော နိဝါသဋ္ဌာနေ မာပိတာ နဂရီ ကာကန္ဒီ, မာကန္ဒဿ နိဝါသဋ္ဌာနေ မာပိတာ မာကန္ဒီ, ကုသမ္ဗဿ နိဝါသဋ္ဌာနေ မာပိတာ ကောသမ္ဗီတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ သဝတ္ထဿ ဣသိနော နိဝါသဋ္ဌာနေ မာပိတာ နဂရီ သာဝတ္ထီတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ တာဝ အက္ခရစိန္တကာ ဝဒန္တိ. အဋ္ဌကထာစရိယာ ပန ဘဏန္တိ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ, သဗ္ဗမေတ္ထ အတ္ထီ’’တိ သာဝတ္ထိ. သတ္ထသမာယောဂေ စ ‘ကိံ ဘဏ္ဍမတ္ထီ’တိ ပုစ္ဆိတေ ‘သဗ္ဗမတ္ထီ’တိ ဝစနမုပါဒါယ သာဝတ္ထိ. Trong thành phố có tên như vậy, nhưng làm thế nào mà thành phố này lại có tên như vậy? Được nói rằng, giống như thành phố được xây dựng tại nơi ở của vị ẩn sĩ Kākanda được gọi là Kākandī, (thành phố) được xây dựng tại nơi ở của (ẩn sĩ) Mākanda được gọi là Mākandī, (thành phố) được xây dựng tại nơi ở của (ẩn sĩ) Kusamba được gọi là Kosambī, tương tự như vậy, thành phố được xây dựng tại nơi ở của vị ẩn sĩ Savattha được gọi là Sāvatthī. Các nhà ngữ pháp học nói như vậy. Nhưng các vị sớ giải sư thì nói rằng: "Bất cứ thứ gì là vật dụng và đồ dùng của con người, tất cả đều có ở đây", do đó (gọi là) Sāvatthi. Và khi các đoàn lữ hành gặp nhau, khi được hỏi "Có hàng hóa gì?", dựa vào câu trả lời "Có tất cả mọi thứ" (sabbam atthi), (thành phố được gọi là) Sāvatthi. ‘‘သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗူပကရဏံ, သာဝတ္ထိယံ သမောဟိတံ; တသ္မာ သဗ္ဗမုပါဒါယ, သာဝတ္ထီတိ ပဝုစ္စတိ. (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄; ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၅.မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာ; ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅; ပဋိ. မ. ၂.၁.၁၈၄); "Luôn luôn, tất cả các vật dụng, được tập trung tại Sāvatthī; do đó, dựa vào (việc có) tất cả mọi thứ, nó được gọi là Sāvatthī." ‘‘ကောသလာနံ ပုရံ ရမ္မံ, ဒဿနေယျံ မနောရမံ; ဒသဟိ သဒ္ဒေဟိ အဝိဝိတ္တံ, အန္နပါနသမာယုတံ. "Thành phố của xứ Kosala, khả ái, đáng chiêm ngưỡng, làm vui lòng tâm trí; không vắng lặng mười loại âm thanh, đầy đủ thức ăn và thức uống." ‘‘ဝုဒ္ဓိံ ဝေပုလ္လတံ ပတ္တံ, ဣဒ္ဓံ ဖီတံ မနောရမံ; အာဠကမန္ဒာဝ ဒေဝါနံ, သာဝတ္ထိပုရမုတ္တမ’’န္တိ. (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄; ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၅.မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာ); "Đã đạt đến sự tăng trưởng và phát triển, thịnh vượng, giàu có, làm vui lòng tâm trí; giống như Āḷakamandā của chư thiên, thành phố Sāvatthī tối thượng." အဝိသေသေနာတိ န ဝိသေသေန, ဝိဟာရဘာဝသာမညေနာတိ အတ္ထော. ဣရိယာပထဝိဟာရော…ပေ… ဝိဟာရေသူတိ ဣရိယာပထဝိဟာရော ဒိဗ္ဗဝိဟာရော ဗြဟ္မဝိဟာရော အရိယဝိဟာရောတိ ဧတေသု စတူသု ဝိဟာရေသု. သမင်္ဂိပရိဒီပနန္တိ သမင်္ဂိဘာဝပရိဒီပနံ. ဧတန္တိ ဝိဟရတီတိ ဧတံ ပဒံ. တထာ ဟိ တံ ‘‘ဣဓေကစ္စော ဂိဟိသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ သဟနန္ဒီ သဟသောကီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၂၄၁) ဣရိယာပထဝိဟာရေ အာဂတံ, ‘‘ယသ္မိံ သမယေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ [Pg.38]… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၄၉၉; ဝိဘ. ၆၂၄) ဒိဗ္ဗဝိဟာရေ, ‘‘သော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၅၅၆; ၃.၃၀၈; မ. နိ. ၁.၇၇, ၄၅၉, ၅၀၉; ၂.၃၀၉, ၃၁၅, ၄၅၁, ၄၇၁; ၃.၂၃၀, ဝိဘ. ၆၄၂, ၆၄၃) ဗြဟ္မဝိဟာရေ, ‘‘သော ခေါဟံ, အဂ္ဂိဝေဿန, တဿာယေဝ ကထာယ ပရိယောသာနေ တသ္မိံယေဝ ပုရိမသ္မိံ သမာဓိနိမိတ္တေ အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေမိ သန္နိသာဒေမိ ဧကောဒိံ ကရောမိ, သမာဒဟာမိ, ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၈၇) အရိယဝိဟာရေ. ‘Avisesena’ có nghĩa là không có sự khác biệt, ý nghĩa là theo nghĩa chung của sự an trú. Oai nghi trú... v.v... trong các cách an trú, có nghĩa là trong bốn cách an trú này: oai nghi trú, thiên trú, phạm trú, và thánh trú. ‘Samaṅgiparidīpanaṃ’ có nghĩa là sự làm sáng tỏ trạng thái thành tựu. ‘Etaṃ’ có nghĩa là từ ‘viharati’ (an trú). Thật vậy, từ đó xuất hiện trong oai nghi trú, (trong các câu) như: "Ở đây, có người sống chung với gia chủ, cùng vui cùng buồn"...; trong thiên trú, (trong các câu) như: "Này các Tỳ khưu, vào lúc nào vị Tỳ khưu ly dục... chứng và trú thiền thứ nhất"...; trong phạm trú, (trong các câu) như: "Vị ấy an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ"...; trong thánh trú, (trong các câu) như: "Này Aggivessana, sau khi kết thúc cuộc nói chuyện đó, Ta đã an trí, làm lắng dịu, nhất tâm, và định tĩnh tâm của Ta ngay trong định tướng trước đó, nhờ đó Ta thường xuyên an trú". တတ္ထ ဣရိယနံ ပဝတ္တနံ ဣရိယာ, ကာယပ္ပယောဂေါ. တဿာ ပဝတ္တနူပါယဘာဝတော ဌာနာဒိ ဣရိယာပထော. ဌာနသမင်္ဂီ ဝါ ဟိ ကာယေန ကိဉ္စိ ကရေယျ ဂမနာဒီသု အညတရသမင်္ဂီ ဝါ. အထ ဝါ ဣရိယတိ ပဝတ္တတိ ဧတေန အတ္တဘာဝေါ, ကာယကိစ္စံ ဝါတိ ဣရိယာ, တဿာ ပဝတ္တိယာ ဥပါယဘာဝတော ပထောတိ ဣရိယာပထော, ဌာနာဒိ ဧဝ. သော စ အတ္ထတော ဂတိနိဝတ္တိအာဒိအာကာရေန ပဝတ္တော စတုသန္တတိရူပပ္ပဗန္ဓော ဧဝ. ဝိဟရဏံ, ဝိဟရတိ ဧတေနာတိ ဝါ ဝိဟာရော. ဒိဝိ ဘဝေါ ဒိဗ္ဗော, တတ္ထ ဗဟုလပ္ပဝတ္တိယာ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာဒိဒေဝလောကေ ဘဝေါတိ အတ္ထော. တတ္ထ ယော ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေါ, တဒတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ ဝါ ဒိဗ္ဗော, အဘိညာဘိနီဟာရဝသေန မဟာဂတိကတ္တာ ဝါ ဒိဗ္ဗော, ဒိဗ္ဗော စ သော ဝိဟာရော စာတိ ဒိဗ္ဗဝိဟာရော, စတဿော ရူပါဝစရသမာပတ္တိယော. အရူပသမာပတ္တိယောပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. ဗြဟ္မာနံ, ဗြဟ္မာနော ဝါ ဝိဟာရာ ဗြဟ္မဝိဟာရာ, စတဿော အပ္ပမညာယော. အရိယော, အရိယာနံ ဝါ ဝိဟာရော အရိယဝိဟာရော, စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ. သော ဟိ ဧကံ ဣရိယာပထဗာဓနန္တိအာဒိ ယဒိပိ ဘဂဝါ ဧကေနပိ ဣရိယာပထေန စိရတရံ ကာလံ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေတုံ သက္ကောတိ, တထာပိ ဥပါဒိန္နကသရီရဿ အယံ သဘာဝေါတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ဝါ ဘဂဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသန္တော ဝေနေယျာနံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော နာနာသမာပတ္တီဟိ စ ကာလံ ဝီတိနာမေန္တော ဝသတီတိ သတ္တာနံ အတ္တနော စ ဝိဝိဓဟိတသုခံ ဟရတိ ဥပနေတိ ဥပ္ပာဒေတိ, တသ္မာ ဝိဝိဓံ ဟရတီတိ ဝိဟရတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. Ở đây, sự diễn tiến của các oai nghi là ‘iriyā’, là sự vận dụng của thân. Do là phương tiện diễn tiến của oai nghi ấy nên việc đi, đứng, v.v... là oai nghi lộ. Thật vậy, người có sự đứng vững vàng có thể làm điều gì đó bằng thân, hoặc người có sự đi, v.v... vững vàng cũng vậy. Hoặc là, do nhờ điều này mà tự thể được vận hành, được diễn tiến, hoặc là phận sự của thân, nên gọi là ‘iriyā’ (oai nghi); do là phương tiện cho sự diễn tiến của oai nghi ấy nên gọi là ‘patho’ (lộ), chính là việc đi, đứng, v.v... Và điều ấy, về mặt ý nghĩa, chính là sự nối kết của bốn dòng tương tục sắc pháp đã diễn tiến theo cách thức đi tới, đi lui, v.v... Sự an trú, hoặc do nhờ điều này mà vị ấy an trú, nên gọi là ‘vihāro’ (sự an trú). Sanh ở cõi trời là ‘dibbo’ (thuộc cõi trời); ở đây, có ý nghĩa là sanh ở cõi trời Phạm Chúng Thiên, v.v... do sự diễn tiến nhiều lần ở nơi ấy. Ở đây, oai lực nào của chư thiên, hoặc là điều ấy đưa đến vì mục đích ấy nên là ‘dibbo’ (thuộc cõi trời), hoặc là ‘dibbo’ (thuộc cõi trời) do là hành xứ vĩ đại theo cách hướng tâm đến thắng trí, và sự an trú ấy là thuộc cõi trời nên là ‘dibbavihāro’ (thiên trú), (đó là) bốn sự chứng đắc thiền Sắc Giới. Các sự chứng đắc thiền Vô Sắc cũng được bao gồm ở đây. Của các Phạm thiên, hoặc các sự an trú của các Phạm thiên là ‘brahmavihārā’ (phạm trú), (đó là) bốn vô lượng tâm. Bậc Thánh, hoặc sự an trú của các bậc Thánh là ‘ariyavihāro’ (thánh trú), (đó là) bốn quả Sa-môn. Thật vậy, điều này “sự não hại của một oai nghi lộ,” v.v... đã được nói đến để cho thấy rằng: “Đây là bản chất của thân thể đã được chấp thủ,” mặc dù đức Thế Tôn có thể khiến cho tự thể diễn tiến trong một thời gian dài hơn chỉ với một oai nghi lộ. Hoặc là, vì đức Thế Tôn, trong khi đang trú ở bất cứ nơi nào, thuyết giảng Chánh pháp cho chúng sanh cần được tế độ và trải qua thời gian với nhiều sự chứng đắc khác nhau, nên Ngài mang lại, đem đến, làm sanh khởi nhiều loại lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh và cho chính mình. Do đó, ở đây nên được hiểu ý nghĩa như vầy: “Ngài mang lại nhiều loại (lợi ích và hạnh phúc)” nên là ‘viharati’ (Ngài an trú). ဇေတဿ [Pg.39] ရာဇကုမာရဿာတိ ဧတ္ထ အတ္တနော ပစ္စတ္ထိကဇနံ ဇိနာတီတိ ဇေတော. သောတသဒ္ဒေါ ဝိယ ဟိ ကတ္တုသာဓနော ဇေတသဒ္ဒေါ. အထ ဝါ ရညာ ပသေနဒိကောသလေန အတ္တနော ပစ္စတ္ထိကဇနေ ဇိတေ ဇာတောတိ ဇေတော. ရညော ဟိ ဇယံ အာရောပေတွာ ကုမာရော ဇိတဝါတိ ဇေတောတိ ဝုတ္တော. မင်္ဂလကာမတာယ ဝါ တဿ ဧဝံနာမမေဝ ကတန္တိ ဇေတော. မင်္ဂလကာမတာယ ဟိ ဇေယျောတိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ဇေတောတိ ဝုတ္တံ. ဝိတ္ထာရော ပနာတိအာဒိနာ ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’’တိ ဧတ္ထ သုဒတ္တော နာမ သော, ဂဟပတိ, မာတာပိတူဟိ ကတနာမဝသေန, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓတာယ ပန ဝိဂတမစ္ဆေရတာယ ကရုဏာဒိဂုဏသမင်္ဂိတာယ စ နိစ္စကာလံ အနာထာနံ ပိဏ္ဍမဒါသိ. တေန အနာထပိဏ္ဍိကောတိ သင်္ခံ ဂတော. အာရမန္တိ ဧတ္ထ ပါဏိနော, ဝိသေသေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတာတိ အာရာမော, တဿ ပုပ္ဖဖလာဒိသောဘာယ နာတိဒူရနစ္စာသန္နတာဒိပဉ္စဝိဓသေနာသနင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ စ တတော တတော အာဂမ္မ ရမန္တိ အဘိရမန္တိ, အနုက္ကဏ္ဌိတာ ဟုတွာ နိဝသန္တီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဝါ သမ္ပတ္တိယာ တတ္ထ တတ္ထ ဂတေပိ အတ္တနော အဗ္ဘန္တရံယေဝ အာနေတွာ ရမေတီတိ အာရာမော. သော ဟိ အနာထပိဏ္ဍိကေန ဂဟပတိနာ ဇေတဿ ရာဇကုမာရဿ ဟတ္ထတော အဋ္ဌာရသဟိရညကောဋီဟိ သန္ထာရေန ကိဏိတွာ အဋ္ဌာရသဟိရညကောဋီဟိ သေနာသနာနိ ကာရာပေတွာ အဋ္ဌာရသဟိရညကောဋီဟိ ဝိဟာရမဟံ နိဋ္ဌာပေတွာ ဧဝံ စတုပညာသဟိရညကောဋိပရိစ္စာဂေန ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာတိတော, တသ္မာ ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမော’’တိ ဝုစ္စတီတိ ဣမမတ္ထံ နိဒဿေတိ. Ở đây, trong câu “của vương tử Jeta,” (vị ấy) chiến thắng kẻ thù của mình nên là Jeta (Kỳ-đà, Thắng). Thật vậy, từ ‘jeta’ là từ được tạo thành theo nghĩa tác nhân giống như từ ‘sota.’ Hoặc là, (vị ấy) được sanh ra khi kẻ thù của mình đã bị đức vua Pasenadi của xứ Kosala chiến thắng, nên là Jeta. Thật vậy, do quy chiến thắng cho đức vua, vương tử đã chiến thắng nên được gọi là Jeta. Hoặc là, do mong muốn điềm lành nên tên như vậy đã được đặt cho vị ấy là Jeta. Thật vậy, do mong muốn điềm lành, với ý nghĩa là “người nên được chiến thắng” nên được gọi là Jeta. Bằng câu “nhưng sự giải thích rộng rãi,” v.v... (vị Sớ Giải chủ) cho thấy ý nghĩa này: Ở đây, trong câu “trong khu vườn của Anāthapiṇḍika,” vị gia chủ ấy tên là Sudatta, theo cái tên do cha mẹ đặt. Nhưng do sự thành tựu tất cả các dục, do đã đoạn trừ sự bỏn xẻn, và do có được các đức tính như lòng bi, v.v... nên vị ấy đã luôn luôn bố thí các vật thực cho những người không nơi nương tựa. Do đó, vị ấy đã được biết đến là Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc). Chúng sanh vui thích ở nơi này, hoặc đặc biệt là các vị xuất gia, nên là ‘ārāmo’ (khu vườn); có ý nghĩa là, do vẻ đẹp của hoa, quả, v.v... của khu vườn ấy và do sự thành tựu năm chi phần của trú xứ như không quá xa, không quá gần, v.v... nên (họ) từ nơi này nơi kia đến, vui thích, hoan hỷ, và sống không có sự bồn chồn, lo lắng. Hoặc là, do sự thành tựu đã được nói đến, khu vườn ấy làm cho những người đã đi đến nơi này nơi kia vui thích bằng cách đưa họ vào bên trong của chính nó, nên là ‘ārāmo.’ Thật vậy, khu vườn ấy đã được gia chủ Anāthapiṇḍika mua lại từ tay của vương tử Jeta bằng cách trải mười tám koṭi đồng tiền vàng, đã cho xây dựng các trú xứ với mười tám koṭi đồng tiền vàng, đã hoàn tất lễ khánh thành ngôi tịnh xá với mười tám koṭi đồng tiền vàng, như vậy, với sự xả thí năm mươi bốn koṭi đồng tiền vàng, đã được dâng cúng đến chư Tăng chúng với đức Phật là vị dẫn đầu. Do đó, được gọi là “khu vườn của Anāthapiṇḍika.” တတ္ထာတိ ‘‘ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’’တိ ယံ ဝုတ္တံ ဝါကျံ, တတ္ထ. သိယာတိ ကဿစိ ဧဝံ ပရိဝိတက္ကော သိယာ, ဝက္ခမာနာကာရေန ကဒါစိ စောဒေယျ ဝါတိ အတ္ထော. အထ တတ္ထ ဝိဟရတီတိ ယဒိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ ဝိဟရတိ. န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ နာနာဌာနဘူတတ္တာ သာဝတ္ထိဇေတဝနာနံ, ‘‘ဧကံ သမယ’’န္တိ စ ဝုတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ စောဒကော တမေဝ အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ ‘‘န ဟိ သက္ကာ’’တိအာဒိနာ ဝိဝရတိ. ဣတရော သဗ္ဗမေတံ အဝိပရီတံ အတ္ထံ အဇာနန္တေန တယာ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧတန္တိ ‘‘သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’’တိ ဧတံ ဝစနံ. ဧဝန္တိ ‘‘ယဒိ တာဝ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ [Pg.40] ယံ တံ ဘဝတာ စောဒိတံ, တံ အတ္ထတော ဧဝံ န ခေါ ပန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, န ဥဘယတ္ထ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဝိဟာရဒဿနတ္ထန္တိ အတ္ထော. ဣဒါနိ အတ္တနာ ယထာဓိပ္ပေတံ အဝိပရီတမတ္ထံ, တဿ စ ပဋိကစ္စေဝ ဝုတ္တဘာဝံ, တေန စ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓတံ ပကာသေန္တော ‘‘နနု အဝေါစုမှ…ပေ… ဇေတဝနေ’’တိ အာဟ. ဧဝမ္ပိ ‘‘ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ ဝိဟရတိ’’စ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ, န ‘‘သာဝတ္ထိယ’’န္တိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဂေါစရဂါမနိဒဿနတ္ထ’’န္တိအာဒိ. Ở đây, trong câu đã được nói: “Một thời, đức Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, trong khu vườn của Anāthapiṇḍika.” ‘Siyā’ (có thể có) có nghĩa là: Có thể có sự suy xét như vầy của một người nào đó, hoặc có thể có lúc người ấy chất vấn theo cách thức sẽ được nói đến. Nếu Ngài trú ở nơi ấy, tức là nếu Ngài trú ở Jetavana, trong khu vườn của Anāthapiṇḍika. Không nên nói (như vậy), với chủ ý rằng do Sāvatthī và Jetavana là những nơi chốn khác nhau, và do đã nói là “một thời.” Bây giờ, người chất vấn ấy giải thích rõ chủ ý của chính mình bằng câu “thật không thể,” v.v... Vị kia, trong khi cho thấy rằng: “Tất cả điều này đã được ông nói đến do không biết ý nghĩa không sai lạc,” đã nói câu “nhưng điều này không nên được hiểu như vậy,” v.v... Ở đây, ‘etaṃ’ (điều này) là câu nói này: “trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, trong khu vườn của Anāthapiṇḍika.” ‘Evaṃ’ (như vậy) có nghĩa là: Điều mà đã được ngài chất vấn bằng câu “nếu như đức Thế Tôn,” v.v..., về mặt ý nghĩa, điều ấy không nên được hiểu như vậy, không phải với mục đích cho thấy sự an trú ở cả hai nơi không trước không sau. Bây giờ, trong khi tuyên bố ý nghĩa không sai lạc như đã được mình chủ ý, và việc điều ấy đã được nói đến từ trước, và do đó là điều không bị bác bỏ, vị ấy đã nói: “Chẳng phải chúng tôi đã nói... (cho đến)... ở Jetavana hay sao?” Ngay cả như vậy, với sự chất vấn “chỉ nên nói là ‘trú ở Jetavana, trong khu vườn của Anāthapiṇḍika,’ chứ không phải là ‘ở Sāvatthī’” ở trong tâm, (vị Sớ Giải chủ) đã nói: “với mục đích chỉ ra ngôi làng đi khất thực,” v.v... အဝဿဉ္စေတ္ထ ဂေါစရဂါမကိတ္တနံ ကတ္တဗ္ဗံ. တထာ ဟိ တံ ယထာ ဇေတဝနာဒိကိတ္တနံ ပဗ္ဗဇိတာနုဂ္ဂဟကရဏာဒိအနေကပ္ပယောဇနံ, ဧဝံ ဂေါစရဂါမကိတ္တနမ္ပိ ဂဟဋ္ဌာနုဂ္ဂဟကရဏာဒိဝိဝိဓပယောဇနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သာဝတ္ထိဝစနေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပစ္စယဂ္ဂဟဏေန ဥပသင်္ကမပယိရုပါသနာနံ ဩကာသဒါနေန ဓမ္မဒေသနာယ သရဏေသု သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာပနေန ယထူပနိဿယံ ဥပရိဝိသေသာဓိဂမာဝဟနေန စ ဂဟဋ္ဌာနုဂ္ဂဟကရဏံ, ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာနံ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂဿ စ အနုရူပဝသနဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟေနေတ္ထ ပဗ္ဗဇိတာနုဂ္ဂဟကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကရုဏာယ ဥပဂမနံ, န လာဘာဒိနိမိတ္တံ. ပညာယ အပဂမနံ, န ဝိရောဓာဒိနိမိတ္တန္တိ ဥပဂမနာပဂမနာနံ နိရုပက္ကိလေသတံ ဝိဘာဝေတိ. ဓမ္မိကသုခံ နာမ အနဝဇ္ဇသုခံ. ဒေဝတာနံ ဥပကာရဗဟုလတာ ဇနဝိဝိတ္တတာယ. ပစုရဇနဝိဝိတ္တဉှိ ဌာနံ ဒေဝါ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညန္တိ. တဒတ္ထပရိနိပ္ဖာဒနန္တိ လောကတ္ထနိပ္ဖာဒနံ, ဗုဒ္ဓကိစ္စသမ္ပာဒနန္တိ အတ္ထော. ဧဝမာဒိနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သာဝတ္ထိကိတ္တနေန ရူပကာယဿ အနုဂ္ဂဏှနံ ဒဿေတိ, ဇေတဝနာဒိကိတ္တနေန ဓမ္မကာယဿ. တထာ ပုရိမေန ပရာဓီနကိရိယာကရဏံ, ဒုတိယေန အတ္တာဓီနကိရိယာကရဏံ. ပုရိမေန ဝါ ကရုဏာကိစ္စံ, ဣတရေန ပညာကိစ္စံ. ပုရိမေန စဿ ပရမာယ အနုကမ္ပာယ သမန္နာဂမံ, ပစ္ဆိမေန ပရမာယ ဥပေက္ခာယ သမန္နာဂမံ ဒီပေတိ. ဘဂဝါ ဟိ သဗ္ဗသတ္တေ ပရမာယ အနုကမ္ပာယ အနုကမ္ပတိ, န စ တတ္ထ သိနေဟဒေါသာနုပတိတော ပရမုပေက္ခကဘာဝတော. ဥပေက္ခကော စ န ပရဟိတသုခကရဏေ အပ္ပောဿုက္ကော မဟာကာရုဏိကဘာဝတော. တဿ မဟာကာရုဏိကတာယ လောကနာထတာ, ဥပေက္ခကတာယ အတ္တနာထတာ. Và ở đây, việc kể về ngôi làng khất thực chắc chắn phải được thực hiện. Bởi vì, cũng giống như việc kể về Jetavana v.v... có nhiều mục đích như là việc trợ giúp các vị xuất gia, tương tự như vậy, việc kể về ngôi làng khất thực cũng có nhiều mục đích khác nhau như là việc trợ giúp các gia chủ, ngài đã nói ‘bằng lời nói Sāvatthī’ v.v... để trình bày điều ấy. Ở đây, việc trợ giúp các gia chủ nên được hiểu là qua việc nhận các vật dụng, qua việc ban cho cơ hội để đến gần và hầu cận, qua việc thuyết giảng Chánh pháp, qua việc làm cho an trú trong các nơi quy y và các giới, và qua việc mang lại sự chứng đắc các pháp cao thượng hơn tùy theo duyên hỗ trợ. Việc trợ giúp các vị xuất gia ở đây nên được hiểu là qua việc chọn lựa nơi cư trú thích hợp cho việc học hỏi, tra vấn, và thực hành các đề mục thiền định. Việc đến gần là do lòng bi mẫn, không phải vì lợi lộc v.v... Việc rời đi là do trí tuệ, không phải vì sự chống đối v.v..., như vậy, ngài phân tích sự không phiền não của việc đến và đi. Hạnh phúc chơn chánh (dhammikasukha) được gọi là hạnh phúc không bị chê trách. Sự giúp đỡ nhiều của chư thiên là do sự vắng lặng người. Quả vậy, chư thiên cho rằng nơi vắng lặng nhiều người là nơi nên đến gần. ‘Việc hoàn thành mục tiêu ấy’ có nghĩa là việc hoàn thành lợi ích cho thế gian, nghĩa là việc hoàn thành Phật sự. ‘Bằng những điều như vậy’ v.v..., bằng từ ‘ādi’ (v.v...), ngài cho thấy rằng việc kể về Sāvatthī là sự hỗ trợ cho sắc thân, việc kể về Jetavana là sự hỗ trợ cho pháp thân. Tương tự, điều trước là việc làm phụ thuộc vào người khác, điều sau là việc làm phụ thuộc vào chính mình. Hoặc điều trước là phận sự của lòng bi, điều sau là phận sự của trí tuệ. Điều trước trình bày sự thành tựu lòng thương xót tối thượng của ngài, điều sau trình bày sự thành tựu lòng xả ly tối thượng. Quả vậy, Đức Thế Tôn thương xót tất cả chúng sanh bằng lòng thương xót tối thượng, và ngài không bị rơi vào tình thương và sân hận ở đó do bản chất xả ly tối thượng. Và là người có tâm xả, ngài không thờ ơ trong việc làm lợi ích và hạnh phúc cho người khác do bản chất đại bi. Do lòng đại bi của ngài mà có sự làm chủ thế gian, do lòng xả ly mà có sự làm chủ chính mình. တထာ ဟေသ ဗောဓိသတ္တဘူတော မဟာကရုဏာယ သဉ္စောဒိတမာနသော သကလလောကဟိတာယ ဥဿုက္ကမာပန္နော မဟာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ [Pg.41] တဒတ္ထနိပ္ဖာဒနတ္ထံ ပုညဉာဏသမ္ဘာရေ သမ္ပာဒေန္တော အပရိမိတံ ကာလံ အနပ္ပကံ ဒုက္ခမနုဘောသိ, ဥပေက္ခကတာယ သမ္မာ ပတိတေဟိ ဒုက္ခေဟိ န ဝိကမ္ပိတတာ. မဟာကာရုဏိကတာယ သံသာရာဘိမုခတာ, ဥပေက္ခကတာယ တတော နိဗ္ဗိန္ဒနာ. တထာ ဥပေက္ခကတာယ နိဗ္ဗာနာဘိမုခတာ, မဟာကာရုဏိကတာယ တဒဓိဂမော. တထာ မဟာကာရုဏိကတာယ ပရေသံ အဟိံသာပနံ, ဥပေက္ခကတာယ သယံ ပရေဟိ အဘာယနံ. မဟာကာရုဏိကတာယ ပရံ ရက္ခတော အတ္တနော ရက္ခဏံ, ဥပေက္ခကတာယ အတ္တာနံ ရက္ခတော ပရေသံ ရက္ခဏံ. တေနဿ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နာဒီသု စတုတ္ထပုဂ္ဂလဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. တထာ မဟာကာရုဏိကတာယ သစ္စာဓိဋ္ဌာနဿ စ စာဂါဓိဋ္ဌာနဿ စ ပါရိပူရီ, ဥပေက္ခကတာယ ဥပသမာဓိဋ္ဌာနဿ စ ပညာဓိဋ္ဌာနဿ စ ပါရိပူရီ. ဧဝံ ပုရိသုဒ္ဓါသယပ္ပယောဂဿ မဟာကာရုဏိကတာယ လောကဟိတတ္ထမေဝ ရဇ္ဇသမ္ပဒါဒိဘဝသမ္ပတ္တိယာ ဥပဂမနံ, ဥပေက္ခကတာယ တိဏာယပိ အမညမာနဿ တတော အပဂမနံ. ဣတိ သုဝိသုဒ္ဓဥပဂမာပဂမဿ မဟာကာရုဏိကတာယ လောကဟိတတ္ထမေဝ ဒါနဝသေန သမ္ပတ္တီနံ ပရိစ္စဇနာ, ဥပေက္ခကတာယ စဿ ဖလဿ အတ္တနော အပစ္စာသီသနာ. ဧဝံ သမုဒါဂမနတော ပဋ္ဌာယ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဂုဏသမန္နာဂတဿ မဟာကာရုဏိကတာယ ပရေသံ ဟိတသုခတ္ထံ အတိဒုက္ကရကာရိတာ, ဥပေက္ခကတာယ ကာယမ္ပိ အနလင်္ကာရိတာ. Tương tự như vậy, vị này, khi còn là Bồ-tát, với tâm được thúc đẩy bởi lòng đại bi, đã nỗ lực vì lợi ích của toàn thể thế gian, bắt đầu từ đại nguyện, trong khi tích lũy các tư lương phước đức và trí tuệ để hoàn thành mục tiêu ấy, đã trải qua khổ đau không ít trong thời gian vô lượng, và do lòng xả ly, không bị dao động bởi những khổ đau đã xảy đến một cách đúng đắn. Do lòng đại bi mà có sự hướng về luân hồi, do lòng xả ly mà có sự nhàm chán đối với nó. Tương tự, do lòng xả ly mà có sự hướng về Niết-bàn, do lòng đại bi mà có sự chứng đắc Niết-bàn ấy. Tương tự, do lòng đại bi mà có sự không làm hại người khác, do lòng xả ly mà tự mình không sợ hãi người khác. Do lòng đại bi, khi bảo vệ người khác là bảo vệ chính mình; do lòng xả ly, khi bảo vệ chính mình là bảo vệ người khác. Do đó, địa vị là hạng người thứ tư trong số những người thực hành vì lợi ích của bản thân v.v... của ngài được thành tựu. Tương tự, do lòng đại bi mà có sự viên mãn của quyết định về sự thật và quyết định về sự xả thí; do lòng xả ly mà có sự viên mãn của quyết định về sự an tịnh và quyết định về trí tuệ. Như vậy, đối với vị có ý hướng và hành động hoàn toàn trong sạch, do lòng đại bi mà có sự tiếp nhận các tài sản thế gian như tài sản vương quốc v.v... chỉ vì lợi ích của thế gian; do lòng xả ly mà có sự từ bỏ chúng, không xem chúng dù chỉ bằng cọng cỏ. Như vậy, đối với vị có sự đến và đi hoàn toàn trong sạch, do lòng đại bi mà có sự từ bỏ các tài sản bằng cách bố thí chỉ vì lợi ích của thế gian; do lòng xả ly mà có sự không mong đợi quả báo cho chính mình. Như vậy, từ khi xuất hiện, vị ấy đã thành tựu các phẩm chất kỳ diệu và phi thường, do lòng đại bi mà có sự làm những việc vô cùng khó khăn vì lợi ích và hạnh phúc của người khác; do lòng xả ly mà ngay cả thân cũng không trang điểm. တထာ မဟာကာရုဏိကတာယ စရိမတ္တဘာဝေ ဇိဏ္ဏာတုရမတဒဿနေန သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ, ဥပေက္ခကတာယ ဥဠာရေသု ဒေဝဘောဂသဒိသေသု ဘောဂေသု နိရပေက္ခော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိ. တထာ မဟာကာရုဏိကတာယ ‘‘ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၅၇; သံ. နိ. ၂.၄, ၁၀) ကရုဏာမုခေနေဝ ဝိပဿနာရမ္ဘော, ဥပေက္ခကတာယ ဗုဒ္ဓဘူတဿ သတ္တ သတ္တာဟာနိ ဝိဝေကသုခေနေဝ ဝီတိနာမနံ. မဟာကာရုဏိကတာယ ဓမ္မဂမ္ဘီရတံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဓမ္မဒေသနာယ အပ္ပောဿုက္ကနံ အာပဇ္ဇိတွာပိ မဟာဗြဟ္မုနော အဇ္ဈေသနာပဒေသေန ဩကာသကရဏံ, ဥပေက္ခကတာယ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာဒိဝေနေယျာနံ အနနုရူပသမုဒါစာရေပိ အနညထာဘာဝေါ. မဟာကာရုဏိကတာယ ကတ္ထစိ ပဋိဃာတာဘာဝေနဿ သဗ္ဗတ္ထ အမိတ္တသညာဘာဝေါ, ဥပေက္ခကတာယ ကတ္ထစိပိ အနုရောဓာဘာဝေန သဗ္ဗတ္ထ သိနေဟသန္ထဝါဘာဝေါ. မဟာကာရုဏိကတာယ ပရေသံ ပသာဒနာ, ဥပေက္ခကတာယ [Pg.42] ပသန္နာကာရေဟိ န ဝိကမ္ပနာ. မဟာကာရုဏိကတာယ ဓမ္မာနုရာဂါဘာဝေန တတ္ထ အာစရိယမုဋ္ဌိအဘာဝေါ, ဥပေက္ခကတာယ သာဝကာနုရာဂါဘာဝေန ပရိဝါရပရိကမ္မတာဘာဝေါ. မဟာကာရုဏိကတာယ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ပရေဟိ သံသဂ္ဂမုပဂစ္ဆတောပိ ဥပေက္ခကတာယ န တတ္ထ အဘိရတိ. မဟာကာရုဏိကတာယ ဂါမာဒီနံ အာသန္နဋ္ဌာနေ ဝသတောပိ ဥပေက္ခကတာယ အရညဋ္ဌာနေ ဧဝ ဝိဟရဏံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပုရိမေနဿ ပရမာယ အနုကမ္ပာယ သမန္နာဂမံ ဒီပေတီ’’တိ. Tương tự, do lòng đại bi, trong kiếp sống cuối cùng, ngài đã sanh lòng chấn động khi thấy người già, người bệnh, người chết; do lòng xả ly, không luyến tiếc những tài sản to lớn tương tự như tài sản của chư thiên, ngài đã thực hiện cuộc đại xuất gia. Tương tự, do lòng đại bi, ngài đã bắt đầu thiền minh sát chính là bằng cửa ngõ của lòng bi với câu ‘Thế gian này thật đã rơi vào khổ não’ v.v...; do lòng xả ly, sau khi thành Phật, ngài đã trải qua bảy tuần lễ chỉ với hạnh phúc của sự viễn ly. Do lòng đại bi, sau khi quán xét sự thâm sâu của Chánh pháp và đã trở nên không hăng hái trong việc thuyết pháp, ngài vẫn tạo cơ hội dưới danh nghĩa lời thỉnh cầu của Đại Phạm thiên; do lòng xả ly, ngài không có thái độ khác ngay cả khi các vị cần được giáo hóa như nhóm năm vị có cách hành xử không thích hợp. Do lòng đại bi, vì không có sự chống đối ở bất cứ đâu, nên ngài không có tưởng về kẻ thù ở khắp nơi; do lòng xả ly, vì không có sự quyến luyến ở bất cứ đâu, nên ngài không có sự thân mật quyến luyến ở khắp nơi. Do lòng đại bi mà có sự làm cho người khác phát sanh tín tâm; do lòng xả ly mà không bị dao động bởi những biểu hiện của người có tín tâm. Do lòng đại bi, vì không có sự luyến ái đối với Chánh pháp, nên ở đó không có ‘nắm tay của vị thầy’; do lòng xả ly, vì không có sự luyến ái đối với các đệ tử, nên không có sự chăm sóc của đoàn tùy tùng. Do lòng đại bi, dù có giao tiếp với người khác để thuyết giảng Chánh pháp, nhưng do lòng xả ly, ngài không có sự ưa thích ở đó. Do lòng đại bi, dù có sống ở nơi gần các làng mạc v.v..., nhưng do lòng xả ly, ngài chỉ sống ở nơi rừng núi. Do đó, đã được nói rằng: ‘Điều trước trình bày sự thành tựu lòng thương xót tối thượng của ngài’. တန္တိ တတြာတိ ပဒံ. ‘‘ဒေသကာလပရိဒီပန’’န္တိ ယေ ဒေသကာလာ ဣဓ ဝိဟရဏကိရိယာဝိသေသနဘာဝေန ဝုတ္တာ, တေသံ ပရိဒီပနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယံ သမယံ…ပေ… ဒီပေတီ’’တိ အာဟ. တံ-သဒ္ဒေါ ဟိ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ပဋိနိဒ္ဒေသော, တသ္မာ ဣဓ ကာလဿ ဒေသဿ ဝါ ပဋိနိဒ္ဒေသော ဘဝိတုမရဟတိ, န အညဿ. အယံ တာဝ တတြ-သဒ္ဒဿ ပဋိနိဒ္ဒေသဘာဝေ အတ္ထဝိဘာဝနာ. ယသ္မာ ပန ဤဒိသေသု ဌာနေသု တတြ-သဒ္ဒေါ ဓမ္မဒေသနာဝိသိဋ္ဌံ ဒေသကာလဉ္စ ဝိဘာဝေတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဘာသိတဗ္ဗယုတ္တေ ဝါ ဒေသကာလေ ဒီပေတီ’’တိ. တေန တတြာတိ ယတြ ဘဂဝါ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဘိက္ခူ အာလပတိ ဘာသတိ, တာဒိသေ ဒေသေ, ကာလေ ဝါတိ အတ္ထော. န ဟီတိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ. နနု စ ယတ္ထ ဌိတော ဘဂဝါ ‘‘အကာလော ခေါ တာဝါ’’တိအာဒိနာ ဗာဟိယဿ ဓမ္မဒေသနံ ပဋိက္ခိပိ, တတ္ထေဝ အန္တရဝီထိယံ ဌိတော တဿ ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ? သစ္စမေတံ, အဒေသေတဗ္ဗကာလေ အဒေသနာယ ဣဒံ ဥဒါဟရဏံ. တေနေဝါဟ – ‘‘အကာလော ခေါ တာဝါ’’တိ. Từ ‘tatra’ (ở đó) là như vầy. (Chú giải nói) ‘Sự chỉ rõ về nơi chốn và thời gian’ có nghĩa là: Để trình bày rằng (từ ‘tatra’) là sự chỉ rõ về những nơi chốn và thời gian đã được nói đến ở đây với tính cách là đặc điểm cho hành động an trú, (chú giải) đã nói ‘vào lúc nào... cho đến... chỉ rõ.’ Thật vậy, từ ‘taṃ’ là sự quy chiếu đến ý nghĩa đã được nói đến. Do đó, ở đây nó phải là sự quy chiếu đến thời gian hoặc nơi chốn, chứ không phải đến điều gì khác. Trước hết, đây là sự giải thích ý nghĩa của từ ‘tatra’ trong vai trò quy chiếu. Tuy nhiên, vì ở những trường hợp như thế này, từ ‘tatra’ cũng làm rõ nơi chốn và thời gian đặc thù cho việc thuyết Pháp, do đó đã được nói rằng: ‘hoặc chỉ rõ nơi chốn, thời gian thích hợp để nói.’ Bởi điều ấy, ‘tatra’ có nghĩa là: tại nơi chốn như thế ấy, hoặc vào thời gian như thế ấy, nơi mà đức Thế Tôn gọi và nói với các vị tỳ khưu với mục đích thuyết Pháp. (Chú giải) xác chứng chính ý nghĩa ấy bằng (đoạn) bắt đầu với ‘Na hi’ (chẳng phải). (Câu hỏi:) Chẳng phải rằng, tại nơi mà đức Thế Tôn đang đứng đã từ chối việc thuyết Pháp cho Bāhiya bằng câu ‘Này, chưa phải thời,’ rồi cũng chính tại nơi đó, đang đứng giữa đường, Ngài đã thuyết Pháp cho vị ấy hay sao? (Trả lời:) Điều này đúng vậy. Đây là ví dụ về việc không thuyết giảng vào thời điểm không nên thuyết giảng. Chính vì thế, Ngài đã nói: ‘Này, chưa phải thời.’ ယံ ပန တတ္ထ ဝုတ္တံ – ‘‘အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌမှာ’’တိ, တမ္ပိ တဿ အကာလဘာဝဿေဝ ပရိယာယေန ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တဿ ဟိ တဒါ အဒ္ဓါနပရိဿမေန ရူပကာယေ အကမ္မညတာ အဟောသိ, ဗလဝပီတိဝေဂေန နာမကာယေ. တဒုဘယဿ ဝူပသမံ အာဂမေန္တော ပပဉ္စပရိဟာရတ္ထံ ဘဂဝါ ‘‘အကာလော ခေါ’’တိ ပရိယာယေန ပဋိက္ခိပိ. အဒေသေတဗ္ဗဒေသေ အဒေသနာယ ပန ဥဒါဟရဏံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄), ဝိဟာရပစ္ဆာယာယံ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၆၃) စ ဧဝမာဒိကံ ဣဓ အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတံ. ‘‘အထ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဗာလော ဣဓ ပုဗ္ဗေ နေသာဒေါ ဣဓ ပါပါနိ ကမ္မာနိ ကရိတွာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၅၁) ပဒပူရဏမတ္တေ ခေါ-သဒ္ဒေါ, ‘‘ဒုက္ခံ ခေါ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ [Pg.43] အပ္ပတိဿော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၂၁) အဝဓာရဏေ, ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, အာဝုသော, သတ္ထု ပဝိဝိတ္တဿ ဝိဟရတော သာဝကာ ဝိဝေကံ နာနုသိက္ခန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၁) အာဒိကာလတ္ထေ, ဝါကျာရမ္ဘေတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပဒပူရဏေန ဝစနာလင်္ကာရမတ္တံ ကတံ ဟောတိ, အာဒိကာလတ္ထေန ဝါကျဿ ဥပညာသမတ္တံ. အဝဓာရဏတ္ထေန ပန နိယမဒဿနံ, တသ္မာ အာမန္တေသိ ဧဝါတိ အာမန္တနေ နိယမော ဒဿိတော ဟောတိ. Còn điều đã được nói ở đó: ‘chúng ta đã đi vào trong xóm nhà,’ điều ấy cũng được nói với mục đích trình bày một cách gián tiếp về tình trạng không phải thời của việc ấy. Bởi vì lúc bấy giờ, thân thể vật chất của vị ấy đã không được thích ứng do sự mệt mỏi của cuộc hành trình, và thân thể danh pháp (cũng không thích ứng) do sự thôi thúc mạnh mẽ của cơn đói. Trong khi chờ đợi sự lắng dịu của cả hai điều ấy và để tránh sự lan man, đức Thế Tôn đã từ chối một cách gián tiếp rằng: ‘Này, chưa phải thời.’ Còn ví dụ về việc không thuyết giảng ở nơi không nên thuyết giảng là: ‘Khi ấy, đức Thế Tôn đi lệch ra khỏi con đường, ngồi xuống dưới gốc cây nọ,’ và ‘đã ngồi xuống trên chỗ ngồi được soạn sẵn trong bóng mát phía sau ngôi tịnh xá,’ và những trường hợp tương tự như vậy được bao gồm ở đây bằng từ ‘ādi’ (vân vân). Trong các câu như: ‘Này các tỳ khưu, khi ấy kẻ ngu si kia ở đây, trước đây là người thợ săn, ở đây đã làm các nghiệp ác...’ từ ‘kho’ chỉ là từ đệm. Trong các câu như: ‘Sống không tôn kính, không tùy thuận, thật là khổ,’ (từ ‘kho’) có nghĩa nhấn mạnh. Trong các câu như: ‘Thưa chư hiền, đến mức độ nào thì các vị đệ tử không thực hành theo sự độc cư trong khi bậc Đạo Sư đang sống độc cư?’ (từ ‘kho’) có nghĩa là thời điểm ban đầu, tức là ở đầu câu. Trong các trường hợp ấy, với (nghĩa) từ đệm, nó chỉ là sự trang hoàng cho lời nói. Với nghĩa thời điểm ban đầu, nó chỉ là sự giới thiệu câu văn. Còn với nghĩa nhấn mạnh, nó cho thấy sự xác định. Do đó, (câu) ‘āmantesi eva’ (đã gọi vậy) cho thấy sự xác định trong việc gọi. ဘဂဝါတိ လောကဂရုဒီပနန္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု ပုဗ္ဗေပိ ဘဂဝါသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝုတ္တောတိ? ယဒိပိ ဝုတ္တော, တံ ပနဿ ယထာဝုတ္တေ ဌာနေ ဝိဟရဏကိရိယာယ ကတ္တု ဝိသေသဒဿနတ္ထံ ကတံ, န အာမန္တနကိရိယာယ, ဣဓ ပန အာမန္တနကိရိယာယ, တသ္မာ တဒတ္ထံ ပုန ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ တဿတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဂဝါတိ လောကဂရုဒီပန’’န္တိ အာဟ. တေန လောကဂရုဘာဝတော တဒနုရူပံ ပဋိပတ္တိံ ပတ္ထေန္တော အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတာနံ ဘိက္ခူနံ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ တေ အာမန္တေသီတိ ဒဿေတိ. ကထာသဝနယုတ္တပုဂ္ဂလဝစနန္တိ ဝက္ခမာနာယ စိတ္တပရိယာဒါနဒေသနာယ သဝနယောဂ္ဂပုဂ္ဂလဝစနံ. စတူသုပိ ပရိသာသု ဘိက္ခူ ဧဝ ဧဒိသာနံ ဒေသနာနံ ဝိသေသေန ဘာဇနဘူတာတိ သာတိသယံ သာသနသမ္ပဋိဂ္ဂါဟကဘာဝဒဿနတ္ထံ ဣဓ ဘိက္ခုဂ္ဂဟဏန္တိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဒ္ဒတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘိက္ခကောတိ ဘိက္ခူတိ ဘိက္ခနဓမ္မတာယ ဘိက္ခူတိ အတ္ထော. ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အဇ္ဈုပဂတံ ဘိက္ခာစရိယံ, ဥဉ္ဆာစရိယံ, အဇ္ဈုပဂတတ္တာ အနုဋ္ဌိတတ္တာ ဘိက္ခု. ယော ဟိ အပ္ပံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓံ ပဟာယ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော, သော ကသိဂေါရက္ခာဒိဇီဝိကာကပ္ပနံ ဟိတွာ လိင်္ဂသမ္ပဋိစ္ဆနေနေဝ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတတ္တာ ဘိက္ခု, ပရပ္ပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကတ္တာ ဝါ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ကာဇဘတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဘိက္ခု, ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥဿာဟဇာတတ္တာ ဝါ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဘိက္ခူတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာဒိနာ နယေနာတိ ‘‘ဆိန္နဘိန္နပဋဓရောတိ ဘိက္ခု, ဘိန္ဒတိ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေတိ ဘိက္ခု, ဘိန္နတ္တာ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၅၁၀) ဝိဘင်္ဂေ အာဂတနယေန. ဉာပနေတိ အဝဗောဓနေ, ပဋိဝေဒနေတိ အတ္ထော. Tại sao lại nói: ‘(Từ) Bhagavā là sự chỉ rõ bậc Đạo Sư của thế gian,’ chẳng phải ý nghĩa của từ Bhagavā đã được nói đến trước đây rồi sao? Mặc dù đã được nói đến, nhưng điều đó được thực hiện để cho thấy sự đặc biệt của chủ thể trong hành động an trú tại nơi đã được đề cập, chứ không phải cho hành động gọi. Còn ở đây là cho hành động gọi. Do đó, để trình bày ý nghĩa của việc từ ‘Bhagavā’ được nói lại trong bản Pāḷi với mục đích ấy, (chú giải) đã nói: ‘(Từ) Bhagavā là sự chỉ rõ bậc Đạo Sư của thế gian.’ Qua đó, (chú giải) cho thấy rằng, do là bậc Đạo Sư của thế gian, và mong muốn một sự thực hành tương xứng, Ngài đã gọi các vị tỳ khưu đã đến gần mình để thuyết giảng giáo pháp phù hợp với khuynh hướng của họ. ‘Lời nói về người thích hợp nghe câu chuyện’ có nghĩa là lời nói về người có khả năng nghe bài thuyết giảng về sự thanh lọc tâm sắp được nói đến. Trong cả bốn hội chúng, chính các vị tỳ khưu là những người đặc biệt là vật chứa đựng cho những bài thuyết giảng như vậy. Để cho thấy vai trò tiếp nhận giáo pháp một cách vượt trội, ở đây đã dùng từ ‘bhikkhū’ (các tỳ khưu). Sau khi trình bày điều này, bây giờ để trình bày ý nghĩa của từ, (chú giải) đã nói đoạn bắt đầu bằng ‘Hơn nữa.’ Ở đó, ‘bhikkhū’ có nghĩa là tỳ khưu do có bản chất khất thực. ‘Đã thực hành đời sống khất thực’ có nghĩa là: là tỳ khưu do đã thực hành, đã đảm nhận đời sống khất thực, đời sống lượm lặt, vốn được các đức Phật và các vị khác thực hành. Thật vậy, người nào từ bỏ khối tài sản ít hay nhiều, xuất gia từ gia đình, sống không gia đình, người ấy là tỳ khưu do đã thực hành đời sống khất thực chỉ bằng việc thọ nhận tướng mạo (của tu sĩ), sau khi đã từ bỏ các phương tiện sinh nhai như cày cấy, chăn nuôi. Hoặc, do có đời sống phụ thuộc vào người khác, ngay cả khi đang dùng bữa ăn trong tu viện, vị ấy cũng được xem là đã thực hành đời sống khất thực, nên là tỳ khưu. Hoặc, do lòng hăng hái xuất gia được sinh khởi nhờ vào việc thọ dụng vật thực khất thực, vị ấy được xem là đã thực hành đời sống khất thực, nên là tỳ khưu. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. ‘Theo phương pháp bắt đầu bằng’ có nghĩa là theo phương pháp được trình bày trong bộ Phân Tích, bắt đầu bằng: ‘Là tỳ khưu do mặc y vá víu rách rưới,’ ‘Là tỳ khưu do phá tan các pháp ác, bất thiện,’ ‘Là tỳ khưu do đã phá tan các pháp ác, bất thiện.’ (Trong câu) ‘Ñāpane’ (trong sự làm cho biết)’ có nghĩa là trong sự làm cho liễu tri, tức là trong sự chứng ngộ. ဘိက္ခနသီလတာတိ [Pg.44] ဘိက္ခနေန ဇီဝနသီလတာ, န ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိနာ ဇီဝနသီလတာ. ဘိက္ခနဓမ္မတာတိ ‘‘ဥဒ္ဒိဿ အရိယာ တိဋ္ဌန္တီ’’တိ (ဇာ. ၁.၇.၅၉) ဧဝံ ဝုတ္တာ ဘိက္ခနသဘာဝတာ, န ယာစနကောဟညသဘာဝတာ. ဘိက္ခနေ သာဓုကာရိတာတိ ‘‘ဥတ္တိဋ္ဌေ နပ္ပမဇ္ဇေယျာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၆၈) ဝစနံ အနုဿရိတွာ တတ္ထ အပ္ပမဇ္ဇနာ. အထ ဝါ သီလံ နာမ ပကတိသဘာဝေါ, ဣဓ ပန တဒဓိဋ္ဌာနံ. ဓမ္မောတိ ဝတံ. သာဓုကာရိတာတိ သက္ကစ္စကာရိတာ အာဒရကိရိယာ. ဟီနာဓိကဇနသေဝိတန္တိ ယေ ဘိက္ခုဘာဝေ ဌိတာပိ ဇာတိမဒါဒိဝသေန ဥဒ္ဓတာ ဥန္နဠာ, ယေ စ ဂိဟိဘာဝေ ပရေသံ အဓိကဘာဝမ္ပိ အနုပဂတတ္တာ ဘိက္ခာစရိယံ ပရမကာရုညတံ မညန္တိ, တေသံ ဥဘယေသမ္ပိ ယထာက္ကမံ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဝစနေန ဟီနဇနေဟိ ဒလိဒ္ဒေဟိ ပရမကာရုညတံ ပတ္တေဟိ ပရကုလေသု ဘိက္ခာစရိယာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တေဟိ သေဝိတံ ဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဥဒ္ဓတဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတိ. အဓိကဇနေဟိ ဥဠာရဘောဂခတ္တိယကုလာဒိတော ပဗ္ဗဇိတေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အာဇီဝဝိသောဓနတ္ထံ သေဝိတံ ဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဒီနဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ယသ္မာ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဝစနံ အာမန္တနဘာဝတော အဘိမုခီကရဏံ, ပကရဏတော သာမတ္ထိယတော စ သုဿုသာဇနနံ သက္ကစ္စသဝနမနသိကာရနိယောဇနဉ္စ ဟောတိ, တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘိက္ခဝေါတိ ဣမိနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာဓုကံ သဝနမနသိကာရေတိ သာဓုကသဝနေ သာဓုကမနသိကာရေ စ. ကထံ ပန ပဝတ္တိတာ သဝနာဒယော သာဓုကံ ပဝတ္တိတာ ဟောန္တီတိ? ‘‘အဒ္ဓါ ဣမာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ သကလသာသနသမ္ပတ္တိ ဟတ္ထဂတာ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဒရဂါရဝယောဂေန ကထာဒီသု အပရိဘဝါဒိနာ စ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ကထံ န ပရိဘောတိ, ကထိတံ န ပရိဘောတိ, န အတ္တာနံ ပရိဘောတိ, အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဓမ္မံ သုဏာတိ ဧကဂ္ဂစိတ္တော, ယောနိသော စ မနသိကရောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သုဏန္တော သဒ္ဓမ္မံ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တ’’န္တိ (အ. နိ. ၅.၁၅၁). တေနေဝါဟ – ‘‘သာဓုကံ သဝနမနသိကာရာယတ္တာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တီ’’တိ. ‘Có giới hạnh khất thực’ nghĩa là có giới hạnh sống bằng việc khất thực, không phải có giới hạnh sống bằng việc cày cấy, buôn bán, v.v... ‘Có pháp khất thực’ nghĩa là có bản chất khất thực đã được nói đến như vầy: ‘Các bậc Thánh đứng vững nhắm đến (mục đích)’ (jā. 1.7.59), không phải là bản chất xin xỏ, lừa dối. ‘Khéo thực hành trong việc khất thực’ nghĩa là không xao lãng trong việc ấy, bằng cách tưởng nhớ lời dạy: ‘Nên đứng dậy, không nên xao lãng’ (Dhp. 168). Hoặc là, ‘giới’ (sīla) là bản chất tự nhiên, nhưng ở đây là sự quyết tâm về điều ấy. ‘Pháp’ (Dhamma) là phận sự. ‘Khéo thực hành’ là sự thực hành một cách cung kính, hành động với sự tôn trọng. ‘Được người thấp kém và cao thượng thực hành’ có nghĩa là: đối với cả hai hạng người, những vị dù đã ở trong thân phận tỳ khưu nhưng kiêu căng, ngã mạn do ngã mạn về dòng dõi, v.v..., và những vị ở trong thân phận tại gia, do chưa đạt đến địa vị cao hơn người khác nên xem việc đi khất thực là lòng bi mẫn tột cùng, thì theo thứ tự, bằng lời ‘này các Tỳ khưu,’ Ngài chế ngự sự kiêu căng bằng cách chỉ ra lối sống được thực hành bởi những người thấp kém, nghèo khó, đã đạt đến lòng bi mẫn tột cùng, đang duy trì mạng sống bằng việc đi khất thực trong các gia đình khác. Cần phải hiểu rằng, Ngài chế ngự sự tự ti bằng cách chỉ ra lối sống được thực hành để thanh lọc mạng sống bởi những bậc cao thượng như Đức Phật, v.v..., những vị đã xuất gia từ các dòng dõi Sát-đế-lỵ có tài sản lớn. Bởi vì lời ‘này các Tỳ khưu’ do là lời gọi nên có tác dụng làm cho hướng về, và do văn mạch và khả năng nên có tác dụng làm phát sinh lòng muốn nghe và hướng đến việc lắng nghe và tác ý một cách cung kính, do đó, để chỉ ra ý nghĩa ấy, ngài (Chú giải) đã nói ‘bằng lời này: Này các Tỳ khưu,’ v.v... Trong đó, ‘lắng nghe và tác ý một cách khéo léo’ là trong việc khéo lắng nghe và trong việc khéo tác ý. Nhưng làm thế nào việc lắng nghe, v.v... đã diễn ra được gọi là đã diễn ra một cách khéo léo? Là do áp dụng lòng tôn trọng và kính mến với suy nghĩ rằng: ‘Chắc chắn rằng, với sự thực hành chân chánh này, toàn bộ tài sản của giáo pháp sẽ nằm trong tay ta,’ và do không khinh thường bài pháp, v.v... Quả vậy, đã được nói rằng: ‘Này các Tỳ khưu, người nghe được trang bị năm pháp, khi nghe diệu pháp, có khả năng đi vào định pháp, sự đúng đắn trong các thiện pháp. Thế nào là năm? Không khinh thường bài pháp, không khinh thường người thuyết pháp, không khinh thường chính mình, lắng nghe pháp với tâm không tán loạn, tâm chuyên nhất, và tác ý như lý. Này các Tỳ khưu, người nghe được trang bị năm pháp này, khi nghe diệu pháp, có khả năng đi vào định pháp, sự đúng đắn trong các thiện pháp’ (A. Ni. 5.151). Chính vì thế, ngài (Chú giải) đã nói: ‘Vì tài sản của giáo pháp phụ thuộc vào việc lắng nghe và tác ý một cách khéo léo.’ ပုဗ္ဗေ သဗ္ဗပရိသာသာဓာရဏတ္တေပိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာယ ‘‘ဇေဋ္ဌသေဋ္ဌာ’’တိအာဒိနာ ဘိက္ခူနံ ဧဝ အာမန္တနေ ကာရဏံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဘိက္ခူ [Pg.45] အာမန္တေတွာဝ ဓမ္မဒေသနာယ ပယောဇနံ ဒဿေတုံ ‘‘ကိမတ္ထံ ပန ဘဂဝါ’’တိ စောဒနံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တတ္ထ အညံ စိန္တေန္တာတိ အညဝိဟိတာ. ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာတိ အသမာဟိတစိတ္တာ. ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တာတိ ဟိယျော တတော ပရံ ဒိဝသေသု ဝါ သုတဓမ္မံ ပတိ ပတိ မနသာ အဝေက္ခန္တာ. ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဒေသနံ သလ္လက္ခေတုံ သက္ကောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဗျတိရေကမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘တေ အနာမန္တေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. Trước đây, mặc dù bài thuyết pháp của Đức Thế Tôn là chung cho tất cả hội chúng, (ngài Chú giải) đã chỉ ra lý do trong việc chỉ gọi các vị tỳ khưu bằng (các từ) ‘bậc trưởng thượng, bậc tối thắng,’ v.v... Bây giờ, để chỉ ra mục đích của bài thuyết pháp sau khi đã gọi các vị tỳ khưu, ngài nêu lên câu hỏi: ‘Nhưng vì mục đích gì Đức Thế Tôn...?’ Trong đó, ‘suy nghĩ đến việc khác’ là đang bận tâm đến việc khác. ‘Tâm bị phân tán’ là tâm không định tĩnh. ‘Quán xét lại pháp’ là dùng tâm xem xét lại nhiều lần pháp đã được nghe vào ngày hôm qua hoặc những ngày trước đó. Để chỉ ra ý nghĩa này bằng phương pháp phủ định rằng: ‘Khi pháp được thuyết giảng sau khi đã gọi các vị tỳ khưu, họ có thể ghi nhận bài pháp ngay từ đầu,’ (ngài Chú giải) đã nói ‘không gọi họ,’ v.v... ဘိက္ခဝေါတိ စေတ္ထ သန္ဓိဝသေန ဣ-ကာရလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘိက္ခဝေါ ဣတီတိ အယံ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုပရိသမာပနာဒိအတ္ထပဒတ္ထဝိပရိယာယပကာရာဝဓာရဏနိဒဿနာဒိအနေကတ္ထပ္ပဘေဒေါ. တထာ ဟေသ ‘‘ရုပ္ပတီတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တသ္မာ ရူပန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၇၉) ဟေတွတ္ထေ ဒိဿတိ. ‘‘တသ္မာတိဟ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝထ, မာ အာမိသဒါယာဒါ. အတ္ထိ မေ တုမှေသု အနုကမ္ပာ. ကိန္တိ မေ သာဝကာ ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝေယျုံ, နော အာမိသဒါယာဒါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၉) ပရိသမာပနေ. ‘‘ဣတိ ဝါ ဣတိ ဧဝရူပါ နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၃) အာဒိအတ္ထေ. ‘‘မာဂဏ္ဍိယောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမံ နာမကမ္မံ နာမဓေယျံ နိရုတ္တိ ဗျဉ္ဇနမဘိလာပေါ’’တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၇၃, ၇၅) ပဒတ္ထဝိပရိယာယေ. ‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သပ္ပဋိဘယော ဗာလော, အပ္ပဋိဘယော ပဏ္ဍိတော, သဥပဒ္ဒဝေါ ဗာလော, အနုပဒ္ဒဝေါ ပဏ္ဍိတော, သဥပသဂ္ဂေါ ဗာလော, အနုပသဂ္ဂေါ ပဏ္ဍိတော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၂၄) ပကာရေ. ‘‘အတ္ထိ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ပုဋ္ဌေန သတာ, ‘အာနန္ဒ, အတ္ထီ’တိဿ ဝစနီယံ. ‘ကိံ ပစ္စယာ ဇရာမရဏ’န္တိ ဣတိ စေ ဝဒေယျ. ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ ဣစ္စဿ ဝစနီယ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၉၆) အဝဓာရဏေ. ‘‘အတ္ထီတိ ခေါ, ကစ္စာန, အယမေကော အန္တော, နတ္ထီတိ ခေါ, ကစ္စာန, အယံ ဒုတိယော အန္တော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁၅; သံ. နိ. ၃.၉၀) နိဒဿနေ. ဣဓာပိ နိဒဿနေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘိက္ခဝေါတိ ဟိ အာမန္တနာကာရော. တမေသ ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿေတိ ‘‘ဘိက္ခဝေါတိ အာမန္တေသီ’’တိ. ဣမိနာ နယေန ‘‘ဘဒ္ဒန္တေ’’တိအာဒီသုပိ ယထာရဟံ ဣတိ-သဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပုဗ္ဗေ ‘‘ဘဂဝါ အာမန္တေသီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဘဂဝတော ပစ္စဿောသု’’န္တိ [Pg.46] ဣဓ ‘‘ဘဂဝတော’’တိ သာမိဝစနံ အာမန္တနမေဝ သမ္ဗန္ဓိအန္တရံ အပေက္ခတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဘဂဝတော အာမန္တနံ ပဋိအဿောသု’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဘဂဝတော’’တိ ပန ဣဒံ ပဋိဿဝသမ္ဗန္ဓေန သမ္ပဒါနဝစနံ ယထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တာယ ပဋိဿုဏောတီ’’တိ. ယံ နိဒါနံ ဘာသိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမဿ သုတ္တဿ သုခါဝဂါဟဏတ္ထန္တိ ကမလကုဝလယုဇ္ဇလဝိမလသာဒုရသသလိလာယ ပေါက္ခရဏိယာ သုခါဝတရဏတ္ထံ နိမ္မလသိလာတလရစနာဝိလာသသောဘိတရတနသောပါနံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏမုတ္တာတလသဒိသဝါလုကာစုဏ္ဏပဏ္ဍရဘူမိဘာဂံ တိတ္ထံ ဝိယ သုဝိဘတ္တဘိတ္တိဝိစိတြဝေဒိကာပရိက္ခိတ္တဿ နက္ခတ္တပထံ ဖုသိတုကာမတာယ ဝိယ ပဋိဝိဇမ္ဘိတသမုဿယဿ ပါသာဒဝရဿ သုခါရောဟနတ္ထံ ဒန္တမယသဏှမုဒုဖလကဉ္စနလတာဝိနဒ္ဓမဏိဂဏပ္ပဘာသမုဒယုဇ္ဇလသောဘံ သောပါနံ ဝိယ သုဝဏ္ဏဝလယနူပုရာဒိသံဃဋ္ဋနသဒ္ဒသမ္မိဿိတဿ ကထိတဟသိတမဓုရဿရဂေဟဇနဝိဇမ္ဘိတဝိစရိတဿ ဥဠာရဣဿရိယဝိဘဝသောဘိတဿ မဟာဃရဿ သုခပ္ပဝေသနတ္ထံ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာပဝါဠာဒိဇုတိဝိဿရဝိဇ္ဇောတိတသုပ္ပတိဋ္ဌိတဝိသာလဒွါရဗာဟံ မဟာဒွါရံ ဝိယ စ အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နဿ ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာဉာဏဂမ္ဘီရဘာဝသံသူစကဿ ဣမဿ သုတ္တဿ သုခါဝဂါဟတ္ထံ. Ở đây, trong từ ‘Bhikkhavoti’, sự biến mất của mẫu tự ‘i’ nên được hiểu là do phép nối âm (sandhi). Từ ‘iti’ này có nhiều nghĩa khác nhau như: nguyên nhân, kết thúc, vân vân, trích dẫn từ để giải thích, thể loại, nhấn mạnh, và ví dụ minh họa. Thật vậy, từ này được thấy với nghĩa là nguyên nhân trong các đoạn kinh như: ‘Này các Tỳ khưu, vì bị hoại diệt, do đó được gọi là sắc’ (Tương Ưng Bộ 3.79). Trong các đoạn kinh như: ‘Vì vậy, này các Tỳ khưu, hãy là những người thừa tự Pháp của ta, đừng là những người thừa tự tài vật. Ta có lòng thương tưởng đối với các ngươi. Làm thế nào để các đệ tử của ta có thể là những người thừa tự Pháp, không phải là những người thừa tự tài vật?’ (Trung Bộ 1.19), nó có nghĩa là kết thúc. Trong các đoạn kinh như: ‘Vị ấy từ bỏ việc xem múa, hát, nhạc, và các buổi trình diễn không thích hợp, vân vân’ (Trường Bộ 1.13), nó có nghĩa là ‘vân vân’ (ādi). Trong các đoạn kinh như: ‘Māgaṇḍiya là tên gọi, danh xưng, khái niệm, cách dùng, danh, danh nghiệp, danh hiệu, từ nguyên, từ ngữ, và cách gọi của vị Bà la môn ấy’ (Đại Phân Tích 73, 75), nó có nghĩa là trích dẫn từ để giải thích. Trong các đoạn kinh như: ‘Như vậy, này các Tỳ khưu, kẻ ngu có sợ hãi, bậc trí không sợ hãi; kẻ ngu có tai họa, bậc trí không tai họa; kẻ ngu có phiền não, bậc trí không phiền não’ (Trung Bộ 3.124), nó có nghĩa là ‘thể loại’ (pakāra). Trong các đoạn kinh như: ‘Khi được hỏi: “Có phải già-chết do duyên này mà có không?”, nên trả lời rằng: “Này Ānanda, có.” Nếu có người hỏi: “Già-chết do duyên gì?”, nên trả lời rằng: “Già-chết do duyên sanh”’ (Trường Bộ 2.96), nó có nghĩa là nhấn mạnh. Trong các đoạn kinh như: ‘Này Kaccāna, “có” là một cực đoan, “không có” là cực đoan thứ hai’ (Tương Ưng Bộ 2.15; 3.90), nó có nghĩa là ví dụ minh họa. Ở đây, nó cũng nên được hiểu với nghĩa là ví dụ minh họa. Vì ‘Bhikkhavo’ là một cách gọi. Từ ‘iti’ này minh họa cho điều đó, như trong câu ‘vị ấy đã gọi là Bhikkhavo’. Theo cách này, ý nghĩa của từ ‘iti’ trong các trường hợp như ‘bhaddante’, v.v., cũng nên được hiểu một cách thích hợp. Vì trước đó đã nói ‘Đức Thế Tôn gọi’, nên trong câu ‘họ đã vâng đáp Đức Thế Tôn’, sở hữu cách ‘bhagavato’ ở đây đòi hỏi chính sự gọi đó làm đối tượng liên quan; với ý này, nên được hiểu là ‘họ đã vâng đáp lời gọi của Đức Thế Tôn’. Tuy nhiên, từ ‘bhagavato’ này, trong mối liên hệ với sự vâng đáp, lại là chỉ định cách, giống như trong câu ‘vị ấy vâng đáp Devadatta’. Đây là mối liên hệ với phần nhân duyên đã được nói đến. (Lời giải thích này được đưa ra) vì để dễ dàng thâm nhập vào bài kinh này, một bài kinh đầy đủ cả về ý nghĩa và văn tự, và biểu thị cho sự sâu sắc trong trí tuệ thuyết pháp của chư Phật; cũng giống như một bến nước có những bậc thềm bằng ngọc được sắp đặt mỹ lệ trên nền đá trong suốt, với nền đất trắng phau bởi cát mịn tựa như những hạt ngọc trai được rải ra, để dễ dàng đi xuống một hồ sen có làn nước ngọt ngào, trong sạch, tinh khiết, rực rỡ với hoa sen và hoa súng; giống như một cầu thang được làm bằng những tấm ngà voi mịn màng, mềm mại, được trang trí bằng những dây leo vàng và lộng lẫy bởi ánh sáng tỏa ra từ các loại ngọc, để dễ dàng đi lên một tòa lâu đài tráng lệ, cao vút và vươn rộng như muốn chạm đến đường đi của các vì sao, được bao quanh bởi những bức tường được phân chia rõ ràng và lan can được trang trí đa dạng; và giống như một cánh cổng lớn với những trụ cửa rộng rãi, vững chắc, được chiếu sáng bởi ánh quang huy lan tỏa của vàng, bạc, ngọc, trai, san hô, v.v., để dễ dàng đi vào một ngôi nhà lớn, được tô điểm bởi sự giàu sang và huy hoàng tột bậc, nơi những người ở đi lại hoạt bát với những lời nói, tiếng cười, và giọng nói ngọt ngào hòa lẫn với âm thanh va chạm của vòng vàng, lắc chân, v.v. ဧတ္ထာဟ – ‘‘ကိမတ္ထံ ပန ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟေ ကယိရမာနေ နိဒါနဝစနံ, နနု ဘဂဝတာ ဘာသိတဝစနဿေဝ သင်္ဂဟော ကာတဗ္ဗော’’တိ? ဝုစ္စတေ, ဒေသနာယ ဌိတိအသမ္မောသသဒ္ဓေယျဘာဝသမ္ပာဒနတ္ထံ. ကာလဒေသဒေသကနိမိတ္တပရိသာပဒေသေဟိ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ဌပိတာ ဟိ ဒေသနာ စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ အသမ္မောသဓမ္မာ သဒ္ဓေယျာ စ. ဒေသကာလကတ္တုဟေတုနိမိတ္တေဟိ ဥပနိဗဒ္ဓေါ ဝိယ ဝေါဟာရဝိနိစ္ဆယော. တေနေဝ စ အာယသ္မတာ မဟာကဿပေန ‘‘စိတ္တပရိယာဒါနသုတ္တံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ကတ္ထ ဘာသိတ’’န္တိအာဒိနာ ဒေသာဒိပုစ္ဆာသု ကတာသု တာသံ ဝိဿဇ္ဇနံ ကရောန္တေန ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကေန ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိနာ ဣမဿ သုတ္တဿ နိဒါနံ ဘာသိတံ. အပိစ သတ္ထုသမ္ပတ္တိပ္ပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ. တထာဂတဿ ဟိ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗစရဏာနုမာနာဂမတက္ကာဘာဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ. န ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဿ ပုဗ္ဗစရဏာဒီဟိ အတ္ထော အတ္ထိ သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတဉာဏစာရတာယ ဧကပ္ပမာဏတ္တာ စ ဉေယျဓမ္မေသု. တထာ အာစရိယမုဋ္ဌိဓမ္မမစ္ဆရိယသာသနသာဝကာနာနုရာဂါဘာဝတော ခီဏာသဝဘာဝသိဒ္ဓိ. န ဟိ သဗ္ဗသော ခီဏာသဝဿ တေ သမ္ဘဝန္တီတိ သုဝိသုဒ္ဓဿ ပရာနုဂ္ဂဟပ္ပဝတ္တိ. ဧဝံ [Pg.47] ဒေသကသံကိလေသဘူတာနံ ဒိဋ္ဌိသီလသမ္ပဒါဒူသကာနံ အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ အစ္စန္တာဘာဝသံသူစကေဟိ ဉာဏပ္ပဟာနသမ္ပဒါဘိဗျဉ္ဇနကေဟိ စ သမ္ဗုဒ္ဓဝိသုဒ္ဓဘာဝေဟိ ပုရိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသိဒ္ဓိ, တတော စ အန္တရာယိကနိယျာနိကဓမ္မေသု သမ္မောဟာဘာဝသိဒ္ဓိတော ပစ္ဆိမဝေသာရဇ္ဇဒွယသိဒ္ဓီတိ ဘဂဝတော စတုဝေသာရဇ္ဇသမန္နာဂမော အတ္တဟိတပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ စ နိဒါနဝစနေန ပကာသိတာ ဟောတိ. တတ္ထ တတ္ထ သမ္ပတ္တပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဌာနုပ္ပတ္တိကပ္ပဋိဘာနေန ဓမ္မဒေသနာဒီပနတော, ဣဓ ပန ရူပဂရုကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဌာနုပ္ပတ္တိကပ္ပဋိဘာနေန ဓမ္မဒေသနာဒီပနတောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သတ္ထုသမ္ပတ္တိပ္ပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစန’’န္တိ. Ở đây, có người nói: “Nhưng vì mục đích gì lại có lời tựa trong khi đang thực hiện việc kết tập Pháp và Luật? Chẳng phải chỉ nên thực hiện việc kết tập những lời dạy do đức Thế Tôn thuyết giảng hay sao?” Được trả lời rằng: (Lời tựa) là nhằm mục đích tạo nên sự vững chắc, không sai lạc, và đáng tin cậy cho lời giáo huấn. Thật vậy, lời giáo huấn được thiết lập bằng cách liên kết với thời gian, địa điểm, người thuyết giảng, duyên cớ, và hội chúng thì sẽ tồn tại lâu dài, có pháp không sai lạc, và đáng tin cậy. Giống như việc phán quyết một vụ việc được liên kết với người nói, thời gian, người thực hiện, nguyên nhân, và duyên cớ. Chính vì thế, trưởng lão Mahākassapa, khi đã đặt ra các câu hỏi về địa điểm v.v... bằng câu: “Này hiền giả Ānanda, kinh Cittapariyādāna đã được thuyết giảng ở đâu?”, và vị Pháp bảo tạng chủ, trong khi trả lời những câu hỏi ấy, đã nói lên lời tựa của kinh này bằng câu: “Tôi nghe như vầy” v.v... Hơn nữa, lời tựa còn nhằm mục đích tuyên thuyết sự thành tựu của bậc Đạo Sư. Thật vậy, sự thành tựu quả vị Chánh Đẳng Giác của đức Như Lai, đức Thế Tôn, là do không có sự suy luận từ hành vi quá khứ, không có truyền thống, không có lý luận suông. Vì rằng, bậc Chánh Đẳng Giác không cần đến những thứ như hành vi quá khứ v.v..., do trí tuệ của ngài vận hành không bị ngăn ngại ở khắp mọi nơi và có cùng một mức độ đối với các pháp cần biết. Tương tự, sự thành tựu quả vị Lậu Tận là do không có nắm tay của vị thầy (giáo pháp bí truyền), không có sự keo kiệt về giáo pháp, và không có sự luyến ái đối với các đệ tử của giáo pháp. Vì rằng, những điều ấy không thể có đối với bậc đã hoàn toàn tận diệt các lậu hoặc, nên sự hành động của ngài, vốn hoàn toàn trong sạch, là vì lợi ích của người khác. Như vậy, sự thành tựu hai Vô Sở Úy đầu tiên là nhờ vào các trạng thái thanh tịnh của bậc Giác Ngộ, vốn là những dấu hiệu cho thấy sự vắng mặt hoàn toàn của vô minh và ái dục – những thứ làm ô nhiễm người thuyết giảng và làm hư hoại kiến và giới – và cũng là những biểu hiện cho sự thành tựu về trí tuệ và sự đoạn trừ. Từ đó, sự thành tựu hai Vô Sở Úy sau là do sự thành tựu về việc không có si mê trong các pháp gây chướng ngại và các pháp đưa đến giải thoát. Do đó, việc đức Thế Tôn sở hữu bốn Vô Sở Úy và sự thực hành vì lợi ích tự thân và lợi ích của người khác được tuyên thuyết qua lời tựa. (Điều này) cần được hiểu là: ở nơi này nơi kia, (lời tựa) là để làm sáng tỏ việc thuyết pháp bằng trí ứng đối tùy cơ phù hợp với khuynh hướng của hội chúng đã đến; còn ở đây, là để làm sáng tỏ việc thuyết pháp bằng trí ứng đối tùy cơ phù hợp với khuynh hướng của những người xem trọng sắc thân. Do đó, đã được nói rằng: “Lời tựa là nhằm mục đích tuyên thuyết sự thành tựu của bậc Đạo Sư”. တထာ သာသနသမ္ပတ္တိပ္ပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ. ဉာဏကရုဏာပရိဂ္ဂဟိတသဗ္ဗကိရိယဿ ဟိ ဘဂဝတော နတ္ထိ နိရတ္ထကာ ပဋိပတ္တိ, အတ္တဟိတတ္ထာ ဝါ. တသ္မာ ပရေသံ ဧဝ အတ္ထာယ ပဝတ္တသဗ္ဗကိရိယဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သကလမ္ပိ ကာယဝစီမနောကမ္မံ ယထာပဝတ္တံ ဝုစ္စမာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ သတ္တာနံ အနုသာသနဋ္ဌေန သာသနံ, န ကပ္ပရစနာ. တယိဒံ သတ္ထုစရိတံ ကာလဒေသဒေသကပရိသာပဒေသေဟိ သဒ္ဓိံ တတ္ထ တတ္ထ နိဒါနဝစနေဟိ ယထာရဟံ ပကာသီယတိ. ‘‘ဣဓ ပန ရူပဂရုကာနံ ပုဂ္ဂလာန’’န္တိအာဒိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သာသနသမ္ပတ္တိပ္ပကာသနတ္ထံ နိဒါနဝစန’’န္တိ. အပိစ သတ္ထုနော ပမာဏဘာဝပ္ပကာသနေန ဝစနေန သာသနဿ ပမာဏဘာဝဒဿနတ္ထံ နိဒါနဝစနံ, တဉ္စ ဒေသကပ္ပမာဏဘာဝဒဿနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ‘‘ဘဂဝါ’’တိ စ ဣမိနာ ပဒေန ဝိဘာဝိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘဂဝါတိ ဟိ တထာဂတဿ ရာဂဒေါသမောဟာဒိသဗ္ဗကိလေသမလဒုစ္စရိတဒေါသပ္ပဟာနဒီပနေန ဝစနေန အနညသာဓာရဏသုပရိသုဒ္ဓဉာဏကရုဏာဒိဂုဏဝိသေသယောဂပရိဒီပနေန တတော ဧဝ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမဘာဝဒီပနေန အယမတ္ထော သဗ္ဗထာ ပကာသိတော ဟောတီတိ. ဣဒမေတ္ထ နိဒါနဝစနပ္ပယောဇနဿ မုခမတ္တနိဒဿနံ. Tương tự, lời tựa còn nhằm mục đích tuyên thuyết sự thành tựu của giáo pháp. Thật vậy, đối với đức Thế Tôn, người có mọi hành động được bao trùm bởi trí tuệ và lòng bi mẫn, không có sự thực hành nào là vô ích, hoặc chỉ vì lợi ích của tự thân. Do đó, đối với bậc Chánh Đẳng Giác, người có mọi hành động diễn ra chỉ vì lợi ích của người khác, toàn bộ thân nghiệp, khẩu nghiệp, và ý nghiệp của ngài, khi được kể lại đúng như đã diễn ra, chính là giáo pháp (sāsana) theo ý nghĩa là lời giáo huấn cho chúng sanh tùy theo khả năng của họ về những lợi ích trong hiện tại, trong đời sau, và lợi ích tối hậu, chứ không phải là một tác phẩm văn chương. Hạnh kiểm này của bậc Đạo Sư được tuyên thuyết một cách thích hợp ở nơi này nơi kia bằng những lời tựa, cùng với thời gian, địa điểm, người thuyết giảng, và hội chúng. Câu “Còn ở đây, đối với những người xem trọng sắc thân” v.v... tất cả đều giống như trước. Do đó, đã được nói rằng: “Lời tựa là nhằm mục đích tuyên thuyết sự thành tựu của giáo pháp”. Hơn nữa, lời tựa còn nhằm mục đích chỉ ra tính thẩm quyền của giáo pháp bằng lời lẽ tuyên thuyết tính thẩm quyền của bậc Đạo Sư. Và việc chỉ ra tính thẩm quyền của người thuyết giảng ấy cần được hiểu là đã được làm sáng tỏ bằng từ “Bhagavā” (Thế Tôn) theo phương pháp đã được nói ở dưới. Thật vậy, ý nghĩa này được tuyên thuyết một cách trọn vẹn bằng từ “Bhagavā”, vì từ này chỉ ra sự đoạn trừ tất cả các phiền não, cấu uế, và lỗi lầm của hành vi xấu như tham, sân, si v.v... của đức Như Lai; chỉ ra sự sở hữu các phẩm chất đặc biệt như trí tuệ và lòng bi mẫn hoàn toàn thanh tịnh không ai sánh bằng; và từ đó chỉ ra địa vị tối thượng của ngài trên tất cả chúng sanh. Đây là phần trình bày sơ lược về mục đích của lời tựa. နိက္ခိတ္တဿာတိ ဒေသိတဿ. ဒေသနာ ဟိ ဒေသေတဗ္ဗဿ သီလာဒိအတ္ထဿ ဝေနေယျသန္တာနေသု နိက္ခိပနတော ‘‘နိက္ခေပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. သုတ္တနိက္ခေပံ ဝိစာရေတွာဝ ဝုစ္စမာနာ ပါကဋာ ဟောတီတိ သာမညတော ဘဂဝတော ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနဿ ဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ‘‘ဧတ္ထာယံ ဒေသနာ ဧဝံသမုဋ္ဌာနာ’’တိ ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနေ ဒဿိတေ သုတ္တဿ သမ္မဒေဝ နိဒါနပရိဇာနနေန ဝဏ္ဏနာယ သုဝိညေယျတ္တာ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယထာ [Pg.48] အနေကသတအနေကသဟဿဘေဒါနိပိ သုတ္တန္တာနိ သံကိလေသဘာဂိယာဒိပဋ္ဌာနနယဝသေန သောဠသဝိဓတံ နာတိဝတ္တန္တိ, ဧဝံ အတ္တဇ္ဈာသယာဒိသုတ္တနိက္ခေပဝသေန စတုဗ္ဗိဓဘာဝန္တိ အာဟ – ‘‘စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပါ’’တိ. ဧတ္ထ စ ယထာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ စ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ ‘‘အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပရဇ္ဈာသယော စ, အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပရဇ္ဈာသယော စ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စာ’’တိ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနုသန္ဓိသဗ္ဘာဝတော, ဧဝံ ယဒိပိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အတ္တဇ္ဈာသယေနပိ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ, အတ္တဇ္ဈာသယာဒီဟိ ပန ပုရတော ဌိတေဟိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ သံသဂ္ဂေါ နတ္ထီတိ န ဣဓ နိရဝသေသော ဝိတ္ထာရနယော သမ္ဘဝတီတိ ‘‘စတ္တာရော သုတ္တနိက္ခေပါ’’တိ ဝုတ္တံ. တဒန္တောဂဓတ္တာ ဝါ သေသနိက္ခေပါနံ မူလနိက္ခေပဝသေန စတ္တာရောဝ ဒဿိတာ. ယထာဒဿနဉှေတ္ထ အယံ သံသဂ္ဂဘေဒေါ ဂဟေတဗ္ဗောတိ. Của bài kinh đã được trình bày (nikkhittassa) có nghĩa là của bài kinh đã được thuyết giảng (desitassa). Thật vậy, lời thuyết giảng được gọi là ‘sự trình bày’ (nikkhepa) vì nó đặt để (nikkhipana) ý nghĩa của giới v.v... cần được thuyết giảng vào trong tâm của các đệ tử. (Lời sớ giải) được nói ra sau khi đã xem xét sự trình bày của bài kinh thì mới trở nên rõ ràng. Do đó, sau khi đã chỉ ra sự phân loại về nguồn gốc của lời thuyết giảng của đức Thế Tôn một cách tổng quát, khi nguồn gốc của lời thuyết giảng (cụ thể) được chỉ ra rằng: “Lời thuyết giảng ở đây có nguồn gốc như thế này”, thì lời sớ giải về bài kinh trở nên dễ hiểu nhờ vào việc biết rõ về duyên khởi của nó. Do đó, điều này đã được nói. Ở đây, cũng như các bài kinh dù có nhiều trăm, nhiều ngàn loại khác nhau cũng không vượt ra ngoài mười sáu loại theo phương pháp của bộ Paṭṭhāna như là phần thuộc về phiền não v.v..., cũng vậy, theo phương diện trình bày kinh, chúng có bốn loại. Ngài nói: “Vì có bốn cách trình bày kinh”. Ở đây, cũng như sự kết hợp khác nhau có thể có giữa khuynh hướng của bản thân (attajjhāsaya) và sự việc phát sinh (aṭṭhuppatti) với khuynh hướng của người khác (parajjhāsaya) và câu hỏi (pucchā), như là: “khuynh hướng của bản thân và khuynh hướng của người khác”, “khuynh hướng của bản thân và do câu hỏi”, “do sự việc phát sinh và khuynh hướng của người khác”, “do sự việc phát sinh và do câu hỏi”, vì có sự tồn tại của mối liên hệ giữa khuynh hướng và câu hỏi. Cũng vậy, mặc dù sự kết hợp khác nhau giữa sự việc phát sinh với khuynh hướng của bản thân cũng có thể có, nhưng không có sự kết hợp của sự việc phát sinh với khuynh hướng của bản thân v.v... khi chúng đứng trước. Do đó, ở đây không thể có một phương pháp trình bày chi tiết đầy đủ, nên đã được nói là “bốn cách trình bày kinh”. Hoặc là, chỉ có bốn cách được chỉ ra như là những cách trình bày căn bản vì các cách trình bày còn lại đã được bao hàm trong đó. Và ở đây, sự phân loại kết hợp này nên được hiểu theo như đã được trình bày. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – နိက္ခိပီယတီတိ နိက္ခေပေါ, သုတ္တံ ဧဝ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ. အထ ဝါ နိက္ခိပနံ နိက္ခေပေါ, သုတ္တဿ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ, သုတ္တဒေသနာတိ အတ္ထော. အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော, သော အဿ အတ္ထိ ကာရဏဘူတောတိ အတ္တဇ္ဈာသယော. အတ္တနော အဇ္ဈာသယော ဧတဿာတိ ဝါ အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရဇ္ဈာသယေပိ ဧသေဝ နယော. ပုစ္ဆာယ ဝသော ပုစ္ဆာဝသော, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆာဝသိကော. သုတ္တဒေသနာဝတ္ထုဘူတဿ အတ္ထဿ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထုပ္ပတ္တိ, အတ္ထုပ္ပတ္တိယေဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ တ္ထ-ကာရဿ ဋ္ဌ-ကာရံ ကတွာ. သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော. အထ ဝါ နိက္ခိပီယတိ သုတ္တံ ဧတေနာတိ သုတ္တနိက္ခေပေါ, အတ္တဇ္ဈာသယာဒိ ဧဝ. ဧတသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရေသံ အဇ္ဈာသယော ပရဇ္ဈာသယော. ပုစ္ဆီယတီတိ ပုစ္ဆာ, ပုစ္ဆိတဗ္ဗော အတ္ထော. ပုစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တံ ဓမ္မပ္ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဝစနံ ပုစ္ဆာဝသိကံ, တဒေဝ နိက္ခေပသဒ္ဒါပေက္ခာယ ပုလ္လိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပုစ္ဆာဝသိကော’’တိ. တထာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ ဧဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. Ở đây, ý nghĩa của lời nói là như vầy: Được trình bày nên gọi là sự trình bày (nikkhepo), bản kinh chính là sự trình bày nên gọi là sự trình bày bản kinh (suttanikkhepo). Hoặc là, sự trình bày (nikkhipanaṃ) là nikkhepo, sự trình bày của bản kinh là suttanikkhepo, có nghĩa là sự thuyết giảng bản kinh. Khuynh hướng của bản thân là khuynh hướng của bản thân (attajjhāsayo), điều ấy có nơi vị ấy là nguyên nhân nên gọi là attajjhāsayo. Hoặc là, khuynh hướng của bản thân là của vị này nên gọi là attajjhāsayo. Về khuynh hướng của người khác (parajjhāsayo) cũng có phương pháp tương tự. Sự tùy thuộc vào câu hỏi là pucchāvaso, điều ấy có nơi vị này nên gọi là pucchāvasiko. Sự phát sanh của sự việc làm nền tảng cho sự thuyết giảng bản kinh là sự phát sanh của sự việc (atthuppatti), chính atthuppatti trở thành aṭṭhuppatti do biến đổi mẫu tự ‘ttha’ thành mẫu tự ‘ṭṭha’. Điều ấy có nơi vị này nên gọi là aṭṭhuppattiko. Hoặc là, bản kinh được trình bày bởi điều này nên gọi là sự trình bày bản kinh (suttanikkhepo), chính là khuynh hướng của bản thân v.v... Trong phương án về ý nghĩa này, khuynh hướng của bản thân là attajjhāsayo. Khuynh hướng của những người khác là parajjhāsayo. Được hỏi nên gọi là câu hỏi (pucchā), có nghĩa là sự việc cần được hỏi. Lời nói của những người tiếp nhận Chánh Pháp được tiến hành theo cách thức hỏi là pucchāvasikaṃ, chính điều ấy liên quan đến từ nikkhepa đã được nói ở nam tính là ‘pucchāvasiko.’ Tương tự, chính aṭṭhuppatti là aṭṭhuppattiko, ý nghĩa ở đây cần được hiểu là như vậy. အပိစေတ္ထ ပရေသံ ဣန္ဒြိယပရိပါကာဒိကာရဏနိရပေက္ခတ္တာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ ဝိသုံ သုတ္တနိက္ခေပဘာဝေါ ယုတ္တော ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ဓမ္မတန္တိဋ္ဌပနတ္ထံ ပဝတ္တိတဒေသနတ္တာ. ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ပန ပရေသံ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနံ ဒေသနာပဝတ္တိဟေတုဘူတာနံ ဥပ္ပတ္တိယံ ပဝတ္တိတာနံ [Pg.49] ကထမဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အနဝရောဓော, ပုစ္ဆာဝသိကအဋ္ဌုပ္ပတ္တိကာနံ ဝါ ပရဇ္ဈာသယာနုရောဓေန ပဝတ္တိတာနံ ကထံ ပရဇ္ဈာသယေ အနဝရောဓောတိ? န စောဒေတဗ္ဗမေတံ. ပရေသဉှိ အဘိနီဟာရပရိပုစ္ဆာဒိဝိနိမုတ္တဿေဝ သုတ္တဒေသနာကာရဏုပ္ပာဒဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ. တထာ ဟိ ဗြဟ္မဇာလဓမ္မဒါယာဒသုတ္တာဒီနံ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏအာမိသုပ္ပာဒါဒိဒေသနာနိမိတ္တံ ‘‘အဋ္ဌုပ္ပတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပရေသံ ပုစ္ဆံ ဝိနာ အဇ္ဈာသယံ ဧဝ နိမိတ္တံ ကတွာ ဒေသိတော ပရဇ္ဈာသယော, ပုစ္ဆာဝသေန ဒေသိတော ပုစ္ဆာဝသိကောတိ ပါကဋောယမတ္ထောတိ. အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ကထေသီတိ ဓမ္မတန္တိဋ္ဌပနတ္ထံ ကထေသိ. ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒယော. အဇ္ဈာသယန္တိ အဓိမုတ္တိံ. ခန္တိန္တိ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ. မနန္တိ ပညတ္တိစိတ္တံ. အဘိနီဟာရန္တိ ပဏိဓာနံ. ဗုဇ္ဈနဘာဝန္တိ ဗုဇ္ဈနသဘာဝံ, ပဋိဝိဇ္ဈနာကာရံ ဝါ. ရူပဂရုကာနန္တိ ပဉ္စသု အာရမ္မဏေသု ရူပါရမ္မဏဂရုကာ ရူပဂရုကာ. စိတ္တေန ရူပနိန္နာ ရူပပေါဏာ ရူပပဗ္ဘာရာ ရူပဒဿနပ္ပသုတာ ရူပေန အာကဍ္ဎိတဟဒယာ, တေသံ ရူပဂရုကာနံ. Hơn nữa, ở đây, việc khuynh hướng của bản thân (attajjhāsayo) là một loại trình bày bản kinh riêng biệt là hợp lý, do không tùy thuộc vào các nguyên nhân như là sự thuần thục về các căn của những người khác, do sự thuyết giảng được tiến hành chỉ với khuynh hướng của bản thân nhằm mục đích thiết lập dòng truyền Chánh Pháp. Còn đối với khuynh hướng của người khác (parajjhāsayo) và tùy thuộc câu hỏi (pucchāvasiko) được tiến hành trong sự phát sanh của những điều là nhân cho sự tiến hành thuyết giảng là khuynh hướng và câu hỏi của những người khác, tại sao lại không được bao gồm trong sự phát sanh của sự việc (aṭṭhuppatti)? Hoặc đối với tùy thuộc câu hỏi (pucchāvasiko) và sự phát sanh của sự việc (aṭṭhuppattiko) được tiến hành do thuận theo khuynh hướng của người khác, tại sao lại không được bao gồm trong khuynh hướng của người khác (parajjhāsayo)? Điều này không nên được chất vấn. Vì rằng, sự phát sanh của nguyên nhân thuyết giảng bản kinh vốn thoát khỏi sự phát nguyện, sự hỏi han v.v... của những người khác đã được kể là sự phát sanh của sự việc (aṭṭhuppatti), do đó khuynh hướng của người khác (parajjhāsayo) và tùy thuộc câu hỏi (pucchāvasiko) được kể riêng biệt. Thật vậy, nhân duyên thuyết giảng các bản kinh như là Phạm Võng, Người Thừa Tự Pháp v.v... là sự phát sanh của lời tán dương, chê bai, và lợi lộc được gọi là ‘sự phát sanh của sự việc (aṭṭhuppatti).’ Khuynh hướng của người khác (parajjhāsayo) là (bài kinh) được thuyết giảng do lấy chính khuynh hướng của những người khác làm nhân duyên, không có câu hỏi của họ. Tùy thuộc câu hỏi (pucchāvasiko) là (bài kinh) được thuyết giảng theo cách thức hỏi, ý nghĩa này là rõ ràng. Ngài đã thuyết chỉ với khuynh hướng của bản thân có nghĩa là ngài đã thuyết nhằm mục đích thiết lập dòng truyền Chánh Pháp. Các pháp làm cho sự giải thoát được thuần thục là tín căn v.v... Khuynh hướng (ajjhāsayaṃ) là sự quyết tâm (adhimuttiṃ). Sự kham nhẫn (khantiṃ) là sự kham nhẫn trong việc thẩm sát các quan điểm (diṭṭhinijjhānakkhantiṃ). Sự suy xét (manaṃ) là tâm chế định (paññatticittaṃ). Sự phát nguyện (abhinīhāraṃ) là sự ước nguyện (paṇidhānaṃ). Trạng thái giác ngộ (bujjhanabhāvaṃ) là bản chất của sự giác ngộ (bujjhanasabhāvaṃ) hoặc là phương cách của sự thông suốt (paṭivijjhanākāraṃ). Của những người xem trọng sắc (rūpagarukānaṃ) là trong năm đối tượng, những người xem trọng đối tượng sắc là những người xem trọng sắc (rūpagarukā). Với tâm hướng về sắc, thiên về sắc, nghiêng về sắc, chuyên chú trong việc thấy sắc, có tâm bị sắc lôi cuốn; của những người xem trọng sắc ấy. ပဋိသေဓတ္ထောတိ ပဋိက္ခေပတ္ထော. ကဿ ပန ပဋိက္ခေပတ္ထောတိ? ကိရိယာပဓာနဉှိ ဝါကျံ, တသ္မာ ‘‘န သမနုပဿာမီ’’တိ သမနုပဿနာကိရိယာပဋိသေဓတ္ထော. တေနာဟ – ‘‘ဣမဿ ပန ပဒဿာ’’တိအာဒိ. ယော ပရော န ဟောတိ, သော အတ္တာတိ လောကသမညာမတ္တသိဒ္ဓံ သတ္တသန္တာနံ သန္ဓာယ – ‘‘အဟ’’န္တိ သတ္ထာ ဝဒတိ, န ဗာဟိရကပရိကပ္ပိတံ အဟံကာရဝိသယံ အဟံကာရဿ ဗောဓိမူလေယေဝ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ. လောကသမညာနတိက္ကမန္တာ ဧဝ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ လောကိယေ ဝိသယေ ဒေသနာပဝတ္တိ. ဘိက္ခဝေတိ အာလပနေ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. အညန္တိ အပေက္ခာသိဒ္ဓတ္တာ အညတ္ထဿ ‘‘ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗဣတ္ထိရူပတော အည’’န္တိ အာဟ. ဧကမ္ပိ ရူပန္တိ ဧကံ ဝဏ္ဏာယတနံ. သမံ ဝိသမံ သမ္မာ ယာထာဝတော အနု အနု ပဿတီတိ သမနုပဿနာ, ဉာဏံ. သံကိလိဿနဝသေန အနု အနု ပဿတီတိ သမနုပဿနာ, ဒိဋ္ဌိ. နော နိစ္စတောတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော, ဧဝမာဒိကောတိ အတ္ထော. တေန ‘‘ဒုက္ခတော သမနုပဿတီ’’တိ ဧဝမာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ. ဩလောကေန္တောပီတိ ဒေဝမနုဿဝိမာနကပ္ပရုက္ခမဏိကနကာဒိဂတာနိ ရူပါနိ အနဝသေသံ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဩလောကေန္တောပိ. သာမညဝစနောပိ ယံ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဧကရူပမ္ပီ’’တိ ရူပဿ [Pg.50] အဓိဂတတ္တာ ရူပဝိသယော ဣစ္ဆိတောတိ ‘‘ယံ ရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တထာ ပုရိသသဒ္ဒေါ ပရိယာဒိယိတဗ္ဗစိတ္တပုဂ္ဂလဝိသယောတိ ရူပဂရုကဿာတိ ဝိသေသိတံ. ဂဟဏံ ‘‘ခေပန’’န္တိ စ အဓိပ္ပေတံ, ပရိယာဒါနဉ္စ ဥပ္ပတ္တိနိဝါရဏန္တိ အာဟ – ‘‘စတုဘူမကကုသလစိတ္တ’’န္တိ. တဉှိ ရူပံ တာဒိသဿ ပရိတ္တကုသလဿပိ ဥပ္ပတ္တိံ နိဝါရေတိ, ကိမင်္ဂံ ပန မဟဂ္ဂတာနုတ္တရစိတ္တဿာတိ လောကုတ္တရကုသလစိတ္တဿပိ ဥပ္ပတ္တိယာ နိဝါရဏံ ဟောတုံ သမတ္ထံ, လောကိယကုသလုပ္ပတ္တိယာ နိဝါရကတ္တေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ‘‘စတုဘူမကကုသလစိတ္တံ ပရိယာဒိယိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. န ဟိ ကာမဂုဏဿာဒပ္ပသုတဿ ပုရိသဿ ဒါနာဒိဝသေန သဝိပ္ဖာရိကာ ကုသလုပ္ပတ္တိ သမ္ဘဝတိ. ဂဏှိတွာ ခေပေတွာတိ အတ္တာနံ အဿာဒေတွာ ပဝတ္တမာနဿ အကုသလစိတ္တဿ ပစ္စယော ဟောန္တံ ပဝတ္တိနိဝါရဏေန မုဋ္ဌိဂတံ ဝိယ ဂဟေတွာ အနုပ္ပာဒနိရောဓေန ခေပေတွာ ဝိယ တိဋ္ဌတိ. တာဝ မဟတိ လောကသန္နိဝါသေ တဿ ပရိယာဒိယဋ္ဌာနံ အဝိစ္ဆေဒတော လဗ္ဘတီတိ အာဟ – ‘‘တိဋ္ဌတီ’’တိ ယထာ ‘‘ပဗ္ဗတာ တိဋ္ဌန္တိ, နဇ္ဇော သန္ဒန္တီ’’တိ. တေနာဟ – ‘‘ဣဓ ဥဘယမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိအာဒိ. “Nghĩa là phủ định” có nghĩa là bác bỏ. Nhưng bác bỏ cái gì? Vì câu văn lấy động từ làm chính, do đó “ta không thấy” có nghĩa là phủ định hành động thấy. Do đó, ngài nói: “Nhưng của từ này” v.v... Vị nào không phải là người khác, vị ấy là tự ngã. Bậc Đạo Sư nói “ta” là nhắm đến dòng tương tục của chúng sanh, vốn được xác lập chỉ bằng quy ước của thế gian, chứ không phải đối tượng của ngã mạn do ngoại đạo tưởng tượng, vì ngã mạn đã được đoạn tận ngay tại cội Bồ-đề. Thật vậy, sự thuyết giảng của các đức Phật về các vấn đề thế gian chính là không vượt qua quy ước của thế gian. Lý do trong tiếng gọi “này các tỳ khưu” đã được nói ở dưới. “Cái khác” là do sự thành tựu của sự liên quan, ngài nói “khác với sắc của người nữ sẽ được nói đến bây giờ”. “Dầu chỉ một sắc” là một sắc xứ. Thấy đi thấy lại một cách chân chánh, đúng như thật, cái bằng phẳng và không bằng phẳng, đó là sự thấy, là trí tuệ. Thấy đi thấy lại theo cách ô nhiễm, đó là sự thấy, là tà kiến. Ở đây, trong câu “không phải thường”, từ “iti” có nghĩa là bắt đầu, nghĩa là “vân vân”. Do đó, nó bao gồm các câu như “thấy là khổ” v.v... “Dầu nhìn thấy” là dầu nhìn thấy bằng trí toàn giác tất cả không sót lại các sắc thuộc về cung điện, cây như ý, ngọc, vàng v.v... của chư thiên và loài người. Mặc dù là từ chỉ chung, từ “yaṃ” (cái nào) được muốn hiểu là đối tượng sắc do sắc đã được đề cập trong câu “dầu chỉ một sắc”, vì thế được nói là “sắc nào”. Tương tự, từ “người nam” là đối tượng chỉ người có tâm bị chiếm đoạt, do đó được đặc tả là “người nặng về sắc”. Sự nắm giữ được hiểu là “sự loại bỏ”, và sự chiếm đoạt là sự ngăn chặn sự sanh khởi, nên ngài nói “tâm thiện bốn cõi”. Thật vậy, sắc ấy ngăn chặn sự sanh khởi của cả tâm thiện nhỏ của người như vậy, huống chi là tâm đại hành và siêu thế. Nó có khả năng ngăn chặn sự sanh khởi của cả tâm thiện siêu thế, thì không cần phải nói đến việc nó là cái ngăn chặn sự sanh khởi của tâm thiện thế gian, do đó được nói là “sau khi chiếm đoạt tâm thiện bốn cõi”. Thật vậy, sự sanh khởi của tâm thiện có quả báo lớn qua việc bố thí v.v... không thể xảy ra đối với người nam say đắm vị ngọt của các dục. “Nắm giữ và loại bỏ” có nghĩa là nó tồn tại như thể nắm trong lòng bàn tay bằng cách ngăn chặn sự diễn tiến của tâm bất thiện đang diễn ra do thưởng thức chính nó, và như thể loại bỏ bằng sự diệt không sanh khởi. Trong một thế giới rộng lớn như vậy, nơi chiếm đoạt của nó được tìm thấy không gián đoạn, nên ngài nói “nó tồn tại”, giống như “các ngọn núi đứng vững, các dòng sông chảy”. Do đó, ngài nói: “Ở đây, cả hai đều hợp lý” v.v... ယထယိဒန္တိ သန္ဓိဝသေန အာကာရဿ ရဿတ္တံ ယကာရာဂမော စာတိ အာဟ – ‘‘ယထာ ဣဒ’’န္တိ. ဣတ္ထိယာ ရူပန္တိ ဣတ္ထိသရီရဂတံ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဉ္စ ရူပါယတနံ. ပရမတ္ထဿ နိရုဠှော, ပဌမံ သာဓာရဏတော သဒ္ဒသတ္ထလက္ခဏာနိ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာနိ, ပစ္ဆာ အသာဓာရဏတောတိ တာနိ ပါဠိဝသေန ဝိဘာဝေတုံ – ‘‘ရုပ္ပတီတိ ခေါ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ရုပ္ပတီတိ သီတာဒိဝိရောဓိပစ္စယေဟိ ဝိကာရံ အာပါဒီယတိ, အာပဇ္ဇတီတိ ဝါ အတ္ထော. ဝိကာရုပ္ပတ္တိ စ ဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ ဝိဘူတတရာ, ကုတော ပနာယံ ဝိသေသောတိ စေ? ‘‘သီတေနာ’’တိအာဒိဝစနတော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဝေဒနာဒီသု အနဝသေသရူပသမညာ သာမညလက္ခဏန္တိ သဗ္ဗရူပဓမ္မသာဓာရဏံ ရူပ္ပနံ. ဣဒါနိ အတ္ထုဒ္ဓါရနယေန ရူပသဒ္ဒံ သံဝဏ္ဏေန္တော ‘‘အယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ရူပက္ခန္ဓေ ဝတ္တတီတိ ‘‘ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ’’တိအာဒိဝစနတော (မ. နိ. ၁.၃၆၁; ၂.၁၁၃; ၃.၈၆, ၈၉; ဝိဘ. ၂). ရူပူပပတ္တိယာတိ ဧတ္ထ ရူပဘဝေါ ရူပံ ဥတ္တရပဒလောပေန. ရူပဘဝူပပတ္တိယာတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော. ကသိဏနိမိတ္တေတိ ပထဝီကသိဏာဒိသညိတေ ပဋိဘာဂနိမိတ္တေ. ရူပ္ပတိ အတ္တနော ဖလဿ သဘာဝံ ကရောတီတိ ရူပံ, သဘာဝဟေတူတိ [Pg.51] အာဟ – ‘‘သရူပါ…ပေ… ဧတ္ထ ပစ္စယေ’’တိ. ကရစရဏာဒိအဝယဝသံဃာတဘာဝေန ရူပီယတိ နိရူပီယတီတိ ရူပံ, ရူပကာယောတိ အာဟ – ‘‘အာကာသော…ပေ… ဧတ္ထ သရီရေ’’တိ. Trong từ “yathayidaṃ”, do nối âm, nguyên âm “ā” bị rút ngắn và phụ âm “y” được thêm vào, nên ngài nói là “yathā idaṃ” (ví như thế này). “Sắc của người nữ” là sắc xứ thuộc về thân thể người nữ và liên quan đến nó. (Từ “rūpa”) đã trở thành thông dụng trong nghĩa tối hậu. Trước tiên, các đặc tính của từ ngữ nên được giải thích một cách tổng quát, sau đó là một cách đặc thù. Do đó, để giải thích chúng theo kinh văn, ngài nói: “Này, nó bị biến hoại... nên được hiểu”. Ở đó, “bị biến hoại” có nghĩa là bị biến đổi, hay bị ảnh hưởng bởi các duyên đối nghịch như lạnh v.v... Và sự sanh khởi của sự biến đổi, sự sanh khởi không tương đồng khi các duyên đối nghịch hội tụ, thì rõ ràng hơn. Nếu hỏi, sự khác biệt này từ đâu ra? Là từ lời nói “bởi lạnh” v.v... Và làm như vậy, sự biến hoại là đặc tính chung, là tên gọi chung cho tất cả các pháp sắc không sót lại trong thọ v.v... Bây giờ, khi giải thích từ “rūpa” theo phương pháp trích dẫn ý nghĩa, ngài nói: “Nhưng cái này” v.v... Nó được dùng trong sắc uẩn, theo lời nói “hoặc thô hoặc tế” v.v... (M. i. 361; ii. 113; iii. 86, 89; Vibh. 2). Ở đây, trong câu “sanh vào cõi sắc”, “rūpabhava” (sắc hữu) trở thành “rūpa” do lược bỏ từ sau. “Sanh vào sắc hữu” là ý nghĩa ở đây. “Trong tướng kasiṇa” là trong tướng tương tự được gọi là địa kasiṇa v.v... Nó tạo ra bản chất của quả của chính nó, nên gọi là “rūpa” (sắc), là nhân của bản chất. Ngài nói: “Có cùng bản chất... ở đây trong duyên”. Nó được hình thành, được xác định bởi sự kết hợp của các bộ phận như tay, chân v.v..., nên gọi là “rūpa” (hình thể), là thân sắc. Ngài nói: “Hư không... ở đây trong thân thể”. ရူပယတိ ဝဏ္ဏဝိကာရံ အာပဇ္ဇမာနံ ဟဒယင်္ဂတဘာဝံ ပကာသေတီတိ ရူပံ, ဝဏ္ဏာယတနံ. အာရောဟပရိဏာဟာဒိဘေဒရူပဂတံ သဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိံ နိဿာယ ပသာဒံ အာပဇ္ဇမာနော ရူပပ္ပမာဏောတိ ဝုတ္တောတိ အာဟ – ‘‘ဧတ္ထ သဏ္ဌာနေ’’တိ. ပိယရူပန္တိအာဒီသု သဘာဝတ္ထော ရူပသဒ္ဒေါ. အာဒိသဒ္ဒေန ရူပဇ္ဈာနာဒီနံ သင်္ဂဟော. ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ ဧတ္ထ အဇ္ဈတ္တံ ကေသာဒီသု ပရိကမ္မသညာဝသေန ပဋိလဒ္ဓရူပဇ္ဈာနံ ရူပံ, တံ အဿ အတ္ထီတိ ရူပီတိ ဝုတ္တော. ဣတ္ထိယာ စတုသမုဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏေတိ ဣတ္ထိသရီရပရိယာပန္နမေဝ ရူပံ ဂဟိတံ, တပ္ပဋိဗဒ္ဓဝတ္ထာလင်္ကာရာဒိရူပမ္ပိ ပန ပုရိသစိတ္တဿ ပရိယာဒါယကံ ဟောတီတိ ဒဿေတုံ – ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂန္ဓဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏေန ဝိလေပနံ ဝုတ္တံ. ကာမံ ‘‘အသုကာယ ဣတ္ထိယာ ပသာဓန’’န္တိ သလ္လက္ခိတဿ အကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓဿပိ ဝဏ္ဏော ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တဿ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌေယျ, တံ ပန န ဧကန္တိကန္တိ ဧကန္တိကံ ဒဿေန္တော ‘‘ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ’’တိအာဟ. ဥပကပ္ပတီတိ စိတ္တဿ ပရိယာဒါနာယ ဥပကပ္ပတိ. ပုရိမဿေဝါတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တအတ္ထဿေဝ ဒဠှီကရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘ဒွိက္ခတ္တုံ ဗန္ဓံ သုဗန္ဓ’’န္တိ. နိဂမနဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဩပမ္မဝသေန ဝုတ္တန္တိ ‘‘ယံ ဧဝံ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’’တိ သကလမေဝိဒံ ပုရိမဝစနံ ဥပမာဝသေန ဝုတ္တံ, တတ္ထ ပန ဥပမာဘူတံ အတ္ထံ ဒဿေတုံ – ‘‘ယထယိဒံ…ပေ… ဣတ္ထိရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပရိယာဒါနေ အာနုဘာဝေါ သမ္ဘဝေါ ပရိယာဒါနာနုဘာဝေါ, တဿ ဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ. “Rūpayati” có nghĩa là biểu hiện, trải qua sự biến đổi của sắc thái, làm tỏ rõ trạng thái đi vào lòng người, do đó được gọi là “rūpa” (sắc), là xứ về sắc (vaṇṇāyatanaṃ). Người trở nên hài lòng (pasādaṃ āpajjamāno) nương vào sự hoàn hảo của hình tướng (saṇṭhānasampattiṃ) vốn có các sắc thái khác nhau như chiều cao, chiều rộng, v.v..., được gọi là “người lấy sắc làm tiêu chuẩn” (rūpappamāṇo), do đó đã nói rằng: “Ở đây, trong hình tướng” (ettha saṇṭhāne). Trong các từ như “sắc khả ái” (piyarūpa), từ “sắc” (rūpa) có nghĩa là tự tánh. Qua từ “v.v...” (ādi), các thiền sắc giới (rūpajjhāna), v.v... được bao gồm. Trong câu “người có sắc thấy các sắc” (rūpī rūpāni passati), “sắc” (rūpaṃ) là thiền sắc giới đã chứng đắc thông qua tướng chuẩn bị (parikammasaññā) ở nơi tự thân như tóc, v.v... (ajjhattaṃ kesādīsu). Người có được điều ấy (taṃ assa atthi) được gọi là “người có sắc” (rūpī). Trong bốn nguồn gốc của người nữ, chỉ có sắc thuộc về thân thể người nữ (itthisarīrapariyāpannameva rūpaṃ) được đề cập. Tuy nhiên, để chỉ ra rằng ngay cả sắc của vật dụng, trang sức, v.v... liên quan đến người nữ ấy (tappaṭibaddhavatthālaṅkārādirūpampi) cũng có thể chi phối tâm của người nam (purisacittassa pariyādāyakaṃ hoti), nên đã nói “hơn nữa” (apicā), v.v... Qua việc đề cập đến “hương và sắc”, “thuốc thoa” (vilepanaṃ) đã được nói đến. Thật vậy, ngay cả sắc của vật không liên quan đến thân thể (akāyappaṭibaddhassapi vaṇṇo), được nhận biết là “vật trang sức của người nữ kia”, cũng có thể chi phối tâm của người nam có tâm bị trói buộc (paṭibaddhacittassa purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya). Nhưng vì điều đó không phải là chắc chắn (taṃ pana na ekantikanti), để chỉ ra điều chắc chắn (ekantikaṃ dassento), ngài đã nói “liên quan đến thân thể” (kāyappaṭibaddho). “Upakappati” có nghĩa là nó thuận lợi cho việc chi phối tâm. “Purimasseva” có nghĩa là được nói để củng cố ý nghĩa đã được nói trước đó, giống như “buộc hai lần là buộc chặt”. Hoặc nên hiểu rằng điều này được nói theo cách kết luận. “Được nói theo cách ví dụ” có nghĩa là toàn bộ câu nói trước đó “cái mà chi phối tâm của người nam như vậy” được nói theo cách ví dụ. Tuy nhiên, để chỉ ra ý nghĩa làm ví dụ ở đó, đã nói rằng “giống như thế này... v.v... sắc của người nữ”. Uy lực hay khả năng trong việc chi phối là “pariyādānānubhāvo”. Điều này được nói theo cách trình bày về uy lực ấy. ဣဒံ ပန ‘‘ဣတ္ထိရူပ’’န္တိအာဒိဝစနံ ပရိယာဒါနာနုဘာဝေ သာဓေတဗ္ဗေ ဒီပေတဗ္ဗေ ဝတ္ထု ကာရဏံ. နာဂေါ နာမ သော ရာဇာ, ဒီဃဒါဌိကတ္တာ ပန ‘‘မဟာဒါဌိကနာဂရာဇာ’’တိ ဝုတ္တော. အသံဝရနိယာမေနာတိ စက္ခုဒွါရိကေန အသံဝရနီဟာရေန. နိမိတ္တံ ဂဟေတွာတိ ရာဂုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတံ ရူပံ သုဘနိမိတ္တံ ဂဟေတွာ. ဝိသိကာဒဿနံ ဂန္တွာတိ သိဝထိကဒဿနံ ဂန္တွာ. တတ္ထ ဟိ အာဒီနဝါနုပဿနာ ဣဇ္ဈတိ. ဝတ္ထုလောဘေန ကုတော တာဒိသာယ မရဏန္တိ အသဒ္ဒဟန္တော ‘‘မုခံ တုမှာကံ ဓူမဝဏ္ဏ’’န္တိ တေ ဒဟရသာမဏေရေ ဥပ္ပဏ္ဍေန္တော ဝဒတိ. Tuy nhiên, lời nói “sắc của người nữ”, v.v... này là cơ sở và nguyên nhân (vatthu kāraṇaṃ) cần được chứng minh và làm sáng tỏ về uy lực chi phối (pariyādānānubhāve sādhetabbe dīpetabbe). Vị vua ấy tên là Nāga, nhưng vì có răng nanh dài (dīghadāṭhikattā) nên được gọi là “vua rồng Mahādāṭhika” (mahādāṭhikanāgarājā). “Asaṃvaraniyāmena” có nghĩa là bằng phương cách không phòng hộ qua cửa mắt. “Nimittaṃ gahetvā” có nghĩa là đã nắm bắt tướng tốt đẹp (subhanimittaṃ), tức là sắc pháp là nguyên nhân cho sự sanh khởi của tham ái (rāguppattihetubhūtaṃ rūpaṃ). “Visikādassanaṃ gantvā” có nghĩa là đã đi đến bãi tha ma để xem (sivathikadassanaṃ gantvā). Vì rằng ở nơi đó, sự quán xét về sự nguy hại (ādīnavānupassanā) được thành tựu. Do lòng tham đối với đối tượng (vatthulobhena), không tin rằng “làm sao có cái chết như vậy?”, vị ấy nói, chế nhạo (uppaṇḍento) các vị sa-di trẻ tuổi ấy rằng: “Mặt của các ông có màu khói” (mukhaṃ tumhākaṃ dhūmavaṇṇa). ရတနတ္တယေ သုပ္ပသန္နတ္တာ ကာကဝဏ္ဏတိဿာဒီဟိ ဝိသေသနတ္ထဉ္စ သော တိဿမဟာရာဇာ သဒ္ဓါသဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ဝုစ္စတိ. ဒဟရဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ [Pg.52] တိဋ္ဌတီတိ အဓိကာရဝသေန ဝုတ္တံ. နိဋ္ဌိတုဒ္ဒေသကိစ္စောတိ ဂါမေ အသပ္ပာယရူပဒဿနံ ဣမဿ အနတ္ထာယ သိယာတိ အာစရိယေန နိဝါရိတဂါမပ္ပဝေသော ပစ္ဆာ နိဋ္ဌိတုဒ္ဒေသကိစ္စော ဟုတွာ ဌိတော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အတ္ထကာမာနံ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ’’တိ. နိဝတ္ထဝတ္ထံ သဉ္ဇာနိတွာတိ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌဒိဝသေ နိဝတ္ထဝတ္ထံ တဿာ မတဒိဝသေ သိဝထိကဒဿနတ္ထံ ဂတေန လဒ္ဓံ သဉ္ဇာနိတွာ. ဧဝမ္ပီတိ ဧဝံ မရဏသမ္ပာပနဝသေနပိ. အယံ တာဝေတ္ထ အဋ္ဌကထာယ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ. Do có lòng tịnh tín vững chắc nơi Tam Bảo và cũng để phân biệt với các vị vua như Kākavaṇṇatissa, v.v..., vị đại vương Tissa ấy được gọi một cách đặc biệt bằng từ “Saddhā” (Tín). “Nó chi phối tâm của người trẻ” được nói theo quyền hạn của chủ đề. “Niṭṭhituddesakicco” có nghĩa là: người đã bị vị thầy ngăn cản việc vào làng vì nghĩ rằng “việc nhìn thấy sắc không thích hợp trong làng có thể gây bất lợi cho người này”, sau đó đã đứng lại sau khi hoàn thành phận sự đọc tụng. Do đó đã được nói rằng: “đã không nghe theo lời của những người mong cầu lợi ích”. “Nivatthavatthaṃ sañjānitvā” có nghĩa là: đã nhận ra tấm y phục mà cô ấy đã mặc vào ngày mình nhìn thấy, tấm y phục được tìm thấy khi vị ấy đi đến bãi tha ma để xem vào ngày cô ấy qua đời. “Evampi” có nghĩa là: ngay cả bằng cách đi đến cái chết như vậy. Đây trước hết là phần giải thích ý nghĩa chưa rõ ràng trong Chú giải. နေတ္တိနယဝဏ္ဏနာ Phần Giải Thích Về Phương Pháp Của Luận Tạng Netti ဣဒါနိ ပကရဏနယေန ပါဠိယာ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမ. သာ ပန အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ ယသ္မာ ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနပ္ပယောဇနဘာဇနေသု ပိဏ္ဍတ္ထေသု စ နိဒ္ဓါရိတေသု သုကရာ ဟောတိ သုဝိညေယျာ စ, တသ္မာ သုတ္တဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမံ နိဒ္ဓါရယိဿာမ. တတ္ထ သမုဋ္ဌာနံ နာမ ဒေသနာနိဒါနံ, တံ သာဓာရဏမသာဓာရဏန္တိ ဒုဝိဓံ. တတ္ထ သာဓာရဏမ္ပိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဘေဒတော ဒုဝိဓံ. တတ္ထ သာဓာရဏံ အဇ္ဈတ္တိကသမုဋ္ဌာနံ နာမ လောကနာထဿ မဟာကရုဏာ. တာယ ဟိ သမုဿာဟိတဿ ဘဂဝတော ဝေနေယျာနံ ဓမ္မဒေသနာယ စိတ္တံ ဥဒပါဒိ, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သတ္တေသု စ ကာရုညတံ ပဋိစ္စ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေသီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၈၃; မဟာဝ. ၉; သံ. နိ. ၁.၁၇၃). ဧတ္ထ စ ဟေတာဝတ္ထာယပိ မဟာကရုဏာယ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ယာဝဒေဝ သံသာရမဟောဃတော သဒ္ဓမ္မဒေသနာဟတ္ထဒါနေဟိ သတ္တသန္တာရဏတ္ထံ တဒုပ္ပတ္တိတော. ယထာ စ မဟာကရုဏာ, ဧဝံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဒသဗလဉာဏာဒယော စ ဒေသနာယ အဗ္ဘန္တရသမုဋ္ဌာနဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗာ. သဗ္ဗဉှိ ဉေယျဓမ္မံ တေသံ ဒေသေတဗ္ဗာကာရံ သတ္တာနဉ္စ အာသယာနုသယာဒိံ ယာထာဝတော ဇာနန္တော ဘဂဝါ ဌာနာဋ္ဌာနာဒီသု ကောသလ္လေန ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဝိစိတ္တနယဒေသနံ ပဝတ္တေသီတိ. ဗာဟိရံ ပန သာဓာရဏံ သမုဋ္ဌာနံ ဒသသဟဿမဟာဗြဟ္မပရိဝါရဿ သဟမ္ပတိဗြဟ္မုနော အဇ္ဈေသနံ. တဒဇ္ဈေသနုတ္တရကာလဉှိ ဓမ္မဂမ္ဘီရတာပစ္စဝေက္ခဏာဇနိတံ အပ္ပောဿုက္ကတံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ ဓမ္မဿာမီ ဓမ္မဒေသနာယ ဥဿာဟဇာတော အဟောသိ. အသာဓာရဏမ္ပိ အဗ္ဘန္တရဗာဟိရဘေဒတော ဒုဝိဓမေဝ. တတ္ထ အဗ္ဘန္တရံ ယာယ မဟာကရုဏာယ ယေန စ ဒေသနာဉာဏေန [Pg.53] ဣဒံ သုတ္တံ ပဝတ္တိတံ, တဒုဘယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗာဟိရံ ပန ရူပဂရုကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယော. သွာယမတ္ထော အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော ဧဝ. Bây giờ, chúng tôi sẽ giải thích ý nghĩa của Pāli theo phương pháp của luận giải. Và sự giải thích ý nghĩa ấy, vì rằng nó trở nên dễ thực hiện và dễ hiểu khi nguồn gốc, mục đích, đối tượng, và ý nghĩa tóm tắt của bài thuyết giảng đã được xác định, do đó, trước tiên chúng tôi sẽ xác định nguồn gốc, v.v... của bài kinh. Trong đó, “nguồn gốc” (samuṭṭhāna) là nhân duyên của bài thuyết giảng. Nó có hai loại: chung (sādhāraṇa) và không chung (asādhāraṇa). Trong đó, loại chung cũng có hai loại theo sự phân biệt nội tại (ajjhattika) và ngoại tại (bāhira). Trong đó, nguồn gốc chung nội tại chính là lòng đại bi (mahākaruṇā) của bậc Thế Tôn. Vì rằng, được thúc đẩy bởi lòng đại bi ấy, tâm của Đức Thế Tôn đã khởi lên để thuyết giảng Chánh pháp cho chúng sanh cần được giáo hóa. Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: “và do duyên lòng bi mẫn đối với chúng sanh, ngài đã nhìn khắp thế gian bằng Phật nhãn”, v.v... Và ở đây, cần phải hiểu sự bao gồm của lòng đại bi ngay cả trong trạng thái nhân, trong chừng mực nó khởi lên với mục đích cứu vớt chúng sanh khỏi dòng lũ lớn của luân hồi bằng cách trao bàn tay là sự thuyết giảng Chánh pháp. Và cũng như lòng đại bi, trí toàn giác (sabbaññutaññāṇa), mười trí lực (dasabalañāṇa), v.v... cũng cần được nói đến như là nguồn gốc bên trong của bài thuyết giảng. Vì rằng, Đức Thế Tôn, trong khi biết đúng như thật tất cả các pháp cần biết, cách thức cần thuyết giảng chúng, và khuynh hướng, tùy miên, v.v... của chúng sanh, với sự thiện xảo về xứ và phi xứ, v.v..., đã trình bày một bài thuyết giảng với nhiều phương pháp đa dạng, phù hợp với thiên hướng của những người cần được giáo hóa. Còn nguồn gốc chung ngoại tại là lời thỉnh cầu (ajjhesana) của Phạm thiên Sahampati cùng với đoàn tùy tùng mười ngàn vị đại Phạm thiên. Vì rằng, sau lời thỉnh cầu ấy, sau khi đã dẹp tan sự ít nhiệt tâm (appossukkataṃ) sanh khởi từ việc quán xét sự thâm sâu của Chánh pháp, bậc Chánh Pháp Chủ đã trở nên nhiệt thành trong việc thuyết giảng Chánh pháp. Loại không chung cũng có hai loại theo sự phân biệt bên trong và bên ngoài. Trong đó, nguồn gốc bên trong cần được hiểu là cả lòng đại bi và trí tuệ thuyết giảng mà nhờ đó bài kinh này đã được trình bày. Còn nguồn gốc bên ngoài là thiên hướng (ajjhāsayo) của những người xem trọng sắc (rūpagarukānaṃ). Ý nghĩa này đã được nói đến trong Chú giải. ပယောဇနမ္ပိ သာဓာရဏာသာဓာရဏတော ဒုဝိဓံ. တတ္ထ သာဓာရဏံ ယာဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ဝိမုတ္တိရသတ္တာ ဘဂဝတော ဒေသနာယ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧတဒတ္ထာ ကထာ, ဧတဒတ္ထာ မန္တနာ’’တိအာဒိ. အသာဓာရဏံ ပန တေသံ ရူပဂရုကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ရူပေ ဆန္ဒရာဂဿ ဇဟာပနံ, ဥဘယမ္ပေတံ ဗာဟိရမေဝ. သစေ ပန ဝေနေယျသန္တာနဂတမ္ပိ ဒေသနာဗလသိဒ္ဓိသင်္ခါတံ ပယောဇနံ အဓိပ္ပာယသမိဇ္ဈနဘာဝတော ယထာဓိပ္ပေတတ္ထသိဒ္ဓိယာ မဟာကာရုဏိကဿ ဘဂဝတောပိ ပယောဇနမေဝါတိ ဂဏှေယျ, ဣမိနာ ပရိယာယေနဿ အဗ္ဘန္တရတာပိ သိယာ. Mục đích cũng có hai loại: phổ thông và không phổ thông. Trong đó, mục đích phổ thông của lời dạy của Đức Thế Tôn là hương vị giải thoát cho đến Vô Dư Y Niết Bàn. Do đó, Ngài đã nói: “Câu chuyện này vì mục đích ấy, cuộc thảo luận này vì mục đích ấy,” v.v. Còn mục đích không phổ thông là sự từ bỏ dục tham đối với sắc của những người nặng về sắc. Cả hai mục đích này đều là bên ngoài. Tuy nhiên, nếu mục đích được gọi là sự thành tựu nhờ năng lực của lời dạy, đã đi vào tâm của chúng sanh cần được tế độ, cũng được xem là mục đích của Đức Thế Tôn, bậc Đại Bi, do sự thành tựu ý định và sự hoàn thành mục tiêu như đã dự kiến, thì theo cách này, nó cũng có thể là bên trong. အပိစ တေသံ ရူပဂရုကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ရူပသ္မိံ ဝိဇ္ဇမာနဿ အာဒီနဝဿ ယာထာဝတော အနဝဗောဓော ဣမိဿာ ဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနံ, တဒဝဗောဓော ပယောဇနံ. သော ဟိ ဣမာယ ဒေသနာယ ဘဂဝန္တံ ပယောဇေတိ တန္နိပ္ဖာဒနပရာယံ ဒေသနာတိ ကတွာ. ယဉှိ ဒေသနာယ သာဓေတဗ္ဗံ ဖလံ, တံ အာကင်္ခိတဗ္ဗတ္တာ ဒေသကံ ဒေသနာယ ပယောဇေတီတိ ပယောဇနန္တိ ဝုစ္စတိ. တထာ တေသံ ပုဂ္ဂလာနံ တဒညေသဉ္စ ဝေနေယျာနံ ရူပမုခေန ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အာဒီနဝဒဿနဉ္စေတ္ထ ပယောဇနံ. တထာ သံသာရစက္ကနိဝတ္တိသဒ္ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တိသဿတာဒိမိစ္ဆာဝါဒနိရာကရဏံ သမ္မာဝါဒပုရေက္ခာရော အကုသလမူလသမူဟနနံ ကုသလမူလသမာရောပနံ အပါယဒွါရပိဒဟနံ သဂ္ဂမဂ္ဂဒွါရဝိဝရဏံ ပရိယုဋ္ဌာနဝူပသမနံ အနုသယသမုဂ္ဃာတနံ ‘‘မုတ္တော မောစေဿာမီ’’တိ ပုရိမပဋိညာဝိသံဝါဒနံ တပ္ပဋိပက္ခမာရမနောရထဝိသံဝါဒနံ တိတ္ထိယဓမ္မနိမ္မထနံ ဗုဒ္ဓဓမ္မပတိဋ္ဌာပနန္တိ ဧဝမာဒီနိပိ ပယောဇနာနိ ဣဓ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. Hơn nữa, đối với những người nặng về sắc, sự không liễu tri như thật về sự nguy hại hiện hữu trong sắc là nguồn gốc của bài pháp này, và sự liễu tri điều đó là mục đích. Thật vậy, chính sự liễu tri ấy đã thúc đẩy Đức Thế Tôn đến bài pháp này, với ý nghĩ rằng “bài pháp này nhằm để hoàn thành mục đích đó”. Bởi vì, quả nào cần được thành tựu bởi lời dạy, quả ấy, do cần được mong mỏi, nên thúc đẩy người thuyết giảng đến với lời dạy; do đó nó được gọi là mục đích. Tương tự, đối với những người ấy và các chúng sanh cần được tế độ khác, việc thấy được sự nguy hại trong năm thủ uẩn thông qua sắc cũng là mục đích ở đây. Tương tự, những mục đích như sau cũng cần được hiểu ở đây: sự dừng lại của bánh xe luân hồi, sự chuyển vận bánh xe Chánh pháp, sự bác bỏ các tà kiến như thường kiến, sự thiết lập chánh kiến, sự nhổ bật các gốc rễ bất thiện, sự gieo trồng các gốc rễ thiện, sự đóng lại các cánh cửa đọa xứ, sự mở ra các cánh cửa cõi trời và đạo lộ, sự làm lắng dịu các triền cái, sự đoạn trừ các tùy miên, sự thực hiện lời hứa trước kia rằng “Ta đã giải thoát, sẽ giải thoát (chúng sanh)”, sự làm thất bại ước muốn của Ma vương là đối nghịch của điều đó, sự nghiền nát giáo lý của ngoại đạo, sự thiết lập Phật pháp. ယထာ တေ ပုဂ္ဂလာ ရူပဂရုကာ, ဧဝံ တဒညေ စ သက္ကာယဂရုကာ သက္ကာယသ္မိံ အလ္လီနာ သင်္ခတဓမ္မာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ စ ပဋိပတ္တိံ အဇာနန္တာ အသဒ္ဓမ္မဿဝနသာဓာရဏပရိစရိယမနသိကာရပရာ သဒ္ဓမ္မဿဝနဓာရဏပရိစယပ္ပဋိဝေဓဝိမုခါ စ ဘဝဝိပ္ပမောက္ခေသိနော ဝေနေယျာ ဣမိဿာ ဒေသနာယ ဘာဇနံ. Giống như những người kia nặng về sắc, cũng vậy, những người khác nặng về thân kiến, dính mắc vào thân của mình, không biết sự thực hành đối với các pháp hữu vi và đối với bậc Chánh Đẳng Giác, chuyên tâm vào việc nghe phi pháp, giao du chung và tác ý (sai lầm), và quay lưng lại với việc nghe, ghi nhớ, thực hành, và chứng ngộ Chánh pháp, là những chúng sanh cần được tế độ đang tìm cầu sự giải thoát khỏi hữu, chính là đối tượng của bài pháp này. ပိဏ္ဍတ္တာ [Pg.54] စေတ္ထ ရူပဂ္ဂဟဏေန ရူပဓာတုရူပါယတနရူပက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဏှနံ ရူပမုခေန စတုဓမ္မာနံ ဝဋ္ဋတ္တယဝိစ္ဆေဒနူပါယော အာသဝေါဃာဒိဝိဝေစနံ အဘိနန္ဒနနိဝါရဏသင်္ဂတိက္ကမော ဝိဝါဒမူလပရိစ္စာဂေါ သိက္ခတ္တယာနုယောဂေါ ပဟာနတ္တယဒီပနာ သမထဝိပဿနာနုဋ္ဌာနံ ဘာဝနာသစ္ဆိကိရိယာသိဒ္ဓီတိ ဧဝမာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. Ở đây, tóm lại, qua việc nắm bắt từ “sắc”, cần hiểu những điều sau đây: sự bao gồm sắc giới, sắc xứ, và sắc uẩn; phương pháp đoạn trừ ba vòng luân chuyển của bốn pháp thông qua sắc; sự phân biệt các lậu hoặc, bộc lưu, v.v.; sự ngăn ngừa hoan hỷ và vượt qua dính mắc; sự từ bỏ gốc rễ của tranh cãi; sự thực hành tam học; sự làm sáng tỏ ba loại đoạn trừ; sự thực hành chỉ và quán; sự thành tựu của việc tu tập và chứng ngộ. ဣတော ပရံ ပန သောဠသ ဟာရာ ဒဿေတဗ္ဗာ. တတ္ထ ‘‘ရူပ’’န္တိ သဟဇာတာ တဿ နိဿယဘူတာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ စ သဗ္ဗေ ရူပါရူပဓမ္မာ တဏှာဝဇ္ဇာ ဒုက္ခသစ္စံ. တံသမုဋ္ဌာပိကာ တဒါရမ္မဏာ စ တဏှာ သမုဒယသစ္စံ. တဒုဘယေသံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓသစ္စံ. နိရောဓပ္ပဇာနနာ ပဋိပဒါ မဂ္ဂသစ္စံ. တတ္ထ သမုဒယေန အဿာဒေါ, ဒုက္ခေန အာဒီနဝေါ, မဂ္ဂနိရောဓေဟိ နိဿရဏံ, ရူပါရမ္မဏဿ အကုသလစိတ္တဿ ကုသလစိတ္တဿ စ ပရိယာဒါနံ ဖလံ. ယဉှိ ဒေသနာယ သာဓေတဗ္ဗံ ပယောဇနံ, တံ ဖလန္တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. တဒတ္ထံ ဟိဒံ သုတ္တံ ဘဂဝတာ ဒေသိတန္တိ. ယထာ တံ ကုသလစိတ္တံ န ပရိယာဒိယတိ, ဧဝံ ပဋိသင်္ခါနဘာဝနာဗလပရိဂ္ဂဟိတာ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ ဥပါယော. ပုရိသဿ ကုသလစိတ္တပရိယာဒါနေနဿ ရူပဿ အညရူပါသာဓာရဏတာဒဿနာပဒေသေန အတ္ထကာမေဟိ တတော စိတ္တံ သာဓုကံ ရက္ခိတဗ္ဗံ. အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အာဏတ္တီတိ အယံ ဒေသနာဟာရော. အဿာဒါဒိသန္ဒဿနဝိဘာဝနလက္ခဏော ဟိ ဒေသနာဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ နေတ္တိပ္ပကရဏေ – Từ đây trở đi, mười sáu phương pháp (hārā) sẽ được trình bày. Trong đó, “sắc” là tất cả các pháp sắc và phi sắc đồng sanh, là nền tảng của nó, và liên quan đến nó, ngoại trừ ái; đó là Khổ đế. Ái, là cái làm phát sanh và lấy nó làm đối tượng, là Tập đế. Sự không hiện hữu của cả hai là Diệt đế. Con đường liễu tri sự diệt tận là Đạo đế. Trong đó, với Tập là vị ngọt, với Khổ là sự nguy hại, với Đạo và Diệt là sự thoát ly. Sự cạn kiệt của tâm bất thiện và tâm thiện lấy sắc làm đối tượng là quả. Ý nghĩa của điều được nói là: “Mục đích nào cần được thành tựu bởi lời dạy, đó là quả”. Vì mục đích đó, kinh này đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng. Phương tiện là sự phòng hộ các căn môn, được thực hành bằng năng lực của tuệ quán và tu tập, để tâm thiện ấy không bị cạn kiệt. Những người mong cầu lợi ích nên khéo bảo vệ tâm khỏi đối tượng ấy, với lý do là để thấy được tính chất không chung với các sắc khác của sắc này thông qua sự cạn kiệt tâm thiện của người đó. Đây là mệnh lệnh của Đức Thế Tôn ở đây; đây là phương pháp thuyết giảng (desanāhāra). Vì phương pháp thuyết giảng có đặc tính trình bày và giải thích về vị ngọt, v.v. Điều này đã được nói trong Netti-pakaraṇa: ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ, နိဿရဏမ္ပိ စ ဖလံ ဥပါယော စ; အာဏတ္တီ စ ဘဂဝတော, ယောဂီနံ ဒေသနာဟာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); “Vị ngọt, sự nguy hại, và cả sự thoát ly, quả và phương tiện; và mệnh lệnh của Đức Thế Tôn, là phương pháp thuyết giảng cho các hành giả.” (Netti. 4, Phẩm Chỉ Dẫn); ဒေသီယတိ သံဝဏ္ဏီယတိ ဧတာယ သုတ္တတ္ထောတိ ဒေသနာ, ဒေသနာယ သဟစရဏတော ဝါ ဒေသနာ. နနု စ အညေပိ ဟာရာ ဒေသနာသင်္ခါတဿ သုတ္တဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာတော ဒေသနာယ သဟစာရိနော ဝါတိ? သစ္စမေတံ, အယံ ပန ဟာရော ယေဘုယျေန ယထာရုတဝသေနေဝ ဝိညာယမာနော ဒေသနာယ သဟ စရတီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ, န တထာပရေ. န ဟိ အဿာဒါဒီနဝနိဿရဏာဒိသန္ဒဿနရဟိတာ သုတ္တဒေသနာ အတ္ထိ. ကိံ ပန တေသံ အဿာဒါဒီနံ အနဝသေသာနံ ဝစနံ ဒေသနာဟာရော, ဥဒါဟု [Pg.55] ဧကစ္စာနန္တိ? နိရဝသေသာနံယေဝ. ယသ္မိဉှိ သုတ္တေ အဿာဒါဒီနဝနိဿရဏာနိ သရူပတော အာဂတာနိ, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ယတ္ထ ပန ဧကဒေသေန အာဂတာနိ, န စ သရူပေန, တတ္ထ အနာဂတံ အတ္ထဝသေန နိဒ္ဓါရေတွာ ဟာရော ယောဇေတဗ္ဗော. “Desanā” (thuyết giảng) là vì ý nghĩa của kinh được giảng dạy, được trình bày bởi nó; hoặc là “desanā” vì nó đi cùng với lời dạy. Chẳng phải các phương pháp khác cũng đi cùng với lời dạy, vì chúng giải thích ý nghĩa của kinh, vốn được gọi là lời dạy sao? Điều đó đúng. Tuy nhiên, phương pháp này, vì phần lớn được hiểu theo đúng như những gì được nghe, nên xứng đáng được gọi là “đi cùng với lời dạy”, còn các phương pháp khác thì không như vậy. Thật vậy, không có bài kinh nào lại không có sự trình bày về vị ngọt, sự nguy hại, sự thoát ly, v.v. Nhưng phương pháp thuyết giảng là sự trình bày tất cả không sót một yếu tố nào trong số vị ngọt, v.v., hay chỉ một vài yếu tố? Chính là tất cả không sót một yếu tố nào. Vì trong kinh nào mà vị ngọt, sự nguy hại, và sự thoát ly đã có mặt dưới hình thức của chúng, thì ở đó không có gì để nói thêm. Nhưng ở đâu chúng chỉ có mặt một phần và không phải dưới hình thức của chúng, thì ở đó phương pháp này cần được áp dụng bằng cách suy ra những gì không được đề cập thông qua ý nghĩa. သယံ သမန္တစက္ခုဘာဝတော တံဒဿနေန သဘာဝတော စ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂတော အဘိမုခီကရဏတ္ထဉ္စ, ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္တာဘာဝတော အပရတာဒဿနတ္ထဉ္စ ‘‘အည’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧကဿ အနုပလဗ္ဘဒဿနတ္ထံ အနေကဘာဝပ္ပဋိသေဓနတ္ထဉ္စ ‘‘ဧကရူပမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ. တာဒိသဿ ရူပဿ အဘာဝတော အဒဿနတော စ ‘‘န သမနုပဿာမီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ ပစ္စာမသနတော အနိယမတော စ ‘‘ယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရပရာမသနတော တဒညာကာရနိသေဓနတော စ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိသဘာဂိန္ဒြိယဝတ္ထုတော သဘာဂဝတ္ထုသ္မိံ တဒဘာဝတော စ ‘‘ပုရိသဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. နိမိတ္တဂ္ဂါဟဿ ဝတ္ထုဘာဝတော တထာ ပရိကပ္ပိတတ္တာ စ ‘‘စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝန္တိ ဝုတ္တာကာရပရာမသနတ္ထဉ္စေဝ နိဒဿနတ္ထဉ္စ ‘‘ယထာ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္တနော ပစ္စက္ခဘာဝတော ဘိက္ခူနံ ပစ္စက္ခကရဏတ္ထဉ္စ ‘‘ဣဒ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣတ္ထိသန္တာနပရိယာပန္နတော တပ္ပဋိဗဒ္ဓဘာဝတော စ ‘‘ဣတ္ထိရူပ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဧဝံ အနုပဒဝိစယတော ဝိစယော ဟာရော. ဝိစီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ ပဒပဉှာဒယောတိ ဝိစယော, ဝိစိတိ ဧဝ ဝါ တေသန္တိ ဝိစယော. ပဒပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနပုဗ္ဗာပရာနုဂ္ဂဟနံ အဿာဒါဒီနဉ္စ ဝိသေသနိဒ္ဓါရဏဝသေန ပဝိစယလက္ခဏော ဟိ ဝိစယော ဟာရော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – Do tự mình có tuệ nhãn toàn giác và do tự tánh thấy biết điều ấy nên được nói là ‘ahaṃ’ (Ta). Do có sự liên hệ đến các đức tánh như là có giới hạnh khất thực và với ý nghĩa hướng đến nên được nói là ‘bhikkhave’ (này các Tỳ khưu). Do không có tự ngã và với ý nghĩa không thấy cái khác nên được nói là ‘aññaṃ’ (khác). Với ý nghĩa không tìm thấy được một cái nào và với ý nghĩa phủ định có nhiều cái nên được nói là ‘ekarūpampi’ (dù chỉ một sắc). Do không có và không thấy một sắc nào như vậy nên được nói là ‘na samanupassāmi’ (Ta không thấy). Do sự xem xét và do sự không xác định của nó nên được nói là ‘yaṃ’ (cái mà). Do sự đề cập đến cách thức đang được nói đến và để phủ định cách thức khác nên được nói là ‘evaṃ’ (như vậy). Do là vật sở hữu của căn khác loại và do không có điều đó ở vật sở hữu cùng loại nên được nói là ‘purisassa’ (của người nam). Do là đối tượng của việc nắm giữ tướng và do được tưởng tượng như vậy nên được nói là ‘cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati’ (chiếm giữ tâm). Để đề cập đến cách thức đã được nói là ‘như vậy’ và để làm ví dụ nên được nói là ‘yathā’ (giống như). Do là điều trực nhận đối với chính mình và để làm cho các Tỳ khưu trực nhận nên được nói là ‘idaṃ’ (cái này). Do thuộc về dòng tương tục của người nữ và do có sự ràng buộc với điều ấy nên được nói là ‘itthirūpaṃ’ (sắc của người nữ). Như vậy, do sự phân tích từng từ nên là phương pháp Phân Tích. Phân tích (vicayo) là do người ta phân tích bằng phương pháp này, hoặc các vấn đề về từ ngữ v.v... ở trong phương pháp này, hoặc chính sự tìm tòi của các vị ấy là sự phân tích. Thật vậy, phương pháp Phân Tích có đặc tính là sự tìm hiểu kỹ lưỡng thông qua việc xác định các đặc điểm của vị ngọt v.v... và sự hỗ trợ trước sau của việc hỏi và trả lời về từ ngữ. Và điều này đã được nói: ‘‘ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စ, သုတ္တဿ ယာ စ အနုဂီတိ; သုတ္တဿ ယော ပဝိစယော, ဟာရော ဝိစယောတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); “Điều được hỏi và được trả lời, và sự trùng tuyên của bài kinh; sự tìm hiểu kỹ lưỡng của bài kinh, (đó) được chỉ rõ là phương pháp Phân Tích.” (Netti. 4 niddesavāra); အနာဒိမတိ သံသာရေ ဣတ္ထိပုရိသာနံ အညမညရူပါဘိရာမတာယ ‘‘ဣတ္ထိရူပံ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’’တိ ယုဇ္ဇတီတိ အယံ ယုတ္တိဟာရော. ဗျဉ္ဇနတ္ထာနံ ယုတ္တာယုတ္တဝိဘာဂဝိဘာဝနလက္ခဏော ဟိ ယုတ္တိဟာရော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – Trong vòng luân hồi vô thủy, do sự ưa thích sắc của nhau giữa người nữ và người nam nên (câu) “sắc của người nữ chiếm giữ tâm của người nam” là hợp lý. Đây là phương pháp Hợp Lý. Thật vậy, phương pháp Hợp Lý có đặc tính là làm rõ sự phân biệt hợp lý và không hợp lý của văn tự và ý nghĩa. Và điều này đã được nói: ‘‘သဗ္ဗေသံ ဟာရာနံ, ယာ ဘူမီ ယော စ ဂေါစရော တေသံ; ယုတ္တာယုတ္တိပရိက္ခာ, ဟာရော ယုတ္တီတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); “Đối với tất cả các phương pháp, cái gì là nền tảng, cái gì là đối tượng của chúng; sự thẩm xét hợp lý và không hợp lý, (đó) được chỉ rõ là phương pháp Hợp Lý.” (Netti. 4 niddesavāra); ယုတ္တီတိ [Pg.56] စ ဥပပတ္တိ သာဓနယုတ္တိ, ဣဓ ပန ယုတ္တိဝိစာရဏာ ယုတ္တိ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ရူပဘဝေါ ရူပ’’န္တိ ယထာ. ယုတ္တိသဟစရဏတော ဝါ ယုတ္တိ. Và ‘yutti’ (hợp lý) là sự thành tựu, sự hợp lý trong việc chứng minh. Nhưng ở đây, ‘yutti’ là sự thẩm xét về tính hợp lý, (được dùng) với sự lược bỏ từ sau, giống như ‘rūpabhavo’ (sắc hữu) thành ‘rūpa’ (sắc). Hoặc ‘yutti’ là do đi cùng với sự hợp lý. ဣတ္ထိရူပံ အယောနိသော ဩလောကိယမာနံ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာယ ပဒဋ္ဌာနံ, သာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အဘာဝနာယ ပဒဋ္ဌာနံ, သာ သဗ္ဗဿပိ သံကိလေသပက္ခဿ ပရိဝုဒ္ဓိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ဗျတိရေကတော ပန ဣတ္ထိရူပံ ယောနိသော ဩလောကိယမာနံ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ ပဒဋ္ဌာနံ, သာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဘာဝနာပါရိပူရိယာ ပဒဋ္ဌာနံ, သာ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တီနံ ပါရိပူရိယာ ပဒဋ္ဌာနံ, ကုသလဿ စိတ္တဿ ပရိယာဒါနံ သမ္မောဟာဘိနိဝေသဿ ပဒဋ္ဌာနံ, သော သင်္ခါရာနံ ပဒဋ္ဌာနံ, သင်္ခါရာ ဝိညာဏဿာတိ သဗ္ဗံ အာဝတ္တတိ ဘဝစက္ကံ. ဗျတိရေကတော ပန ကုသလဿ စိတ္တဿ အပရိယာဒါနံ တေသံ တေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒါယ ပါရိပူရိယာ ပဒဋ္ဌာနန္တိ အယံ တာဝ အဝိသေသတော နယော. ဝိသေသတော ပန သီလဿ အပရိယာဒါနံ အဝိပ္ပဋိသာရဿ ပဒဋ္ဌာနံ, အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇဿာတိအာဒိနာ ယာဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ နေတဗ္ဗံ. အယံ ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော. သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပဒဋ္ဌာနဘူတေ ဓမ္မေ တေသဉ္စ ပဒဋ္ဌာနဘူတေတိ သမ္ဘဝတော ပဒဋ္ဌာနဘူတဓမ္မနိဒ္ဓါရဏလက္ခဏော ဟိ ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော. ဝုတ္တဉ္စေတံ – Sắc của người nữ, khi được nhìn một cách không như lý, là nền tảng cho sự không phòng hộ các căn; điều đó là nền tảng cho sự không tu tập các thiện pháp; điều đó là nền tảng cho sự tăng trưởng của toàn bộ phần phiền não. Ngược lại, sắc của người nữ, khi được nhìn một cách như lý, là nền tảng cho sự tu tập niệm xứ; điều đó là nền tảng cho sự tu tập viên mãn các giác chi; điều đó là nền tảng cho sự viên mãn của minh và giải thoát. Sự bị chiếm giữ của tâm thiện là nền tảng cho sự chấp thủ trong si mê; điều đó là nền tảng cho các hành; các hành (là nền tảng) cho thức, v.v... toàn bộ bánh xe sinh hữu quay vần. Ngược lại, sự không bị chiếm giữ của tâm thiện là nền tảng cho sự sanh khởi và viên mãn của các thiện pháp này hay thiện pháp kia. Đây trước hết là phương pháp tổng quát. Còn về phương pháp đặc biệt, sự không bị chiếm giữ của giới là nền tảng cho sự không hối hận; sự không hối hận (là nền tảng) cho sự hân hoan, v.v... nên được dẫn đến vô thủ trước Niết-bàn. Đây là phương pháp Nền Tảng. Thật vậy, phương pháp Nền Tảng có đặc tính là xác định các pháp làm nền tảng, do có thể có các pháp làm nền tảng cho các pháp đã được nói đến trong kinh và các pháp làm nền tảng cho cả chúng nữa. Và điều này đã được nói: ‘‘ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဇိနော, တဿ စ ဓမ္မဿ ယံ ပဒဋ္ဌာနံ; ဣတိ ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာ, ဧသော ဟာရော ပဒဋ္ဌာနော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); “Bậc Chiến Thắng thuyết Pháp, và cái gì là nền tảng của pháp ấy; như vậy cho đến tất cả các pháp, đây là phương pháp Nền Tảng.” (Netti. 4 niddesavāra); ပဒဋ္ဌာနန္တိ အာသန္နကာရဏံ. ဣဓ ပန ပဒဋ္ဌာနဝိစာရဏာ ပဒဋ္ဌာနောတိအာဒိ ယုတ္တိဟာရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘Padaṭṭhāna’ (nền tảng) là nguyên nhân gần. Nhưng ở đây, (cần hiểu rằng) ‘padaṭṭhāna’ là sự thẩm xét về nền tảng, v.v... theo như phương pháp đã được nói trong phương pháp Hợp Lý. ဧကရူပန္တိ စ ရူပါယတနဂ္ဂဟဏေန ဆန္နမ္ပိ ဗာဟိရာနံ အာယတနာနံ ဂဟဏံ ဗာဟိရာယတနဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. စိတ္တန္တိ မနာယတနဂ္ဂဟဏေန ဆန္နမ္ပိ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာနံ ဂဟဏံ အဇ္ဈတ္တိကာယတနဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. ဧဝံ ခန္ဓဓာတာဒိဝသေနပိ ဧကလက္ခဏတာ ဝတ္တဗ္ဗာ. အယံ လက္ခဏော ဟာရော. လက္ခီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ ဧကလက္ခဏဓမ္မာ အဝုတ္တာပိ ဧကစ္စဝစနေနာတိ လက္ခဏော. သုတ္တေ အနာဂတေပိ ဓမ္မေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ အာဂတေ ဝိယ နိဒ္ဓါရေတွာ ယာ သံဝဏ္ဏနာ, သော လက္ခဏော ဟာရော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – Và ‘một sắc’ (ekarūpaṃ), qua việc nắm lấy sắc xứ, là sự nắm lấy cả sáu ngoại xứ, do chúng có cùng một đặc tính là ngoại xứ. ‘Tâm’ (cittaṃ), qua việc nắm lấy ý xứ, là sự nắm lấy cả sáu nội xứ, do chúng có cùng một đặc tính là nội xứ. Tương tự, tính đồng nhất đặc tính cũng nên được nói đến theo uẩn, giới, v.v... Đây là phương pháp Đặc Tính. Đặc tính (lakkhaṇo) là do người ta nhận biết bằng phương pháp này, hoặc ở đây, các pháp có cùng đặc tính, dù không được nói đến, (được bao hàm) bởi việc nói đến một pháp. Sự giải thích nào mà xác định các pháp, dù không có trong kinh, như thể chúng có mặt theo cách đã được nói, đó là phương pháp Đặc Tính. Và điều này đã được nói: ‘‘ဝုတ္တမှိ [Pg.57] ဧကဓမ္မေ, ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ကေစိ; ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ သဗ္ဗေ, သော ဟာရော လက္ခဏော နာမာ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); “Khi một pháp được nói đến, bất kỳ pháp nào có cùng đặc tính, tất cả đều trở thành đã được nói đến; đó tên là phương pháp Đặc Tính.” (Netti. 4 niddesavāra); နိဒါနေ ဣမိဿာ ဒေသနာယ ရူပဂရုကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ရူပသ္မိံ အနာဒီနဝဒဿိတာ ဝုတ္တာ, ‘‘ကထံ နု ခေါ ဣမေ ဣမံ ဒေသနံ သုတွာ ရူပေ အာဒီနဝဒဿနမုခေန သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ခန္ဓပဉ္စကေ သဗ္ဗသော ဆန္ဒရာဂံ ပဟာယ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခတော မုစ္စေယျုံ, ပရေ စ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာပေယျု’’န္တိ အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. ပဒနိဗ္ဗစနံ နိရုတ္တံ, တံ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိနိဒါနပဒါနံ ‘‘နာဟ’’န္တိအာဒိပါဠိပဒါနဉ္စ အဋ္ဌကထာယံ တဿာ လီနတ္ထဝဏ္ဏနာယ စ ဝုတ္တနယာနုသာရေန သုကရတ္တာ န ဝိတ္ထာရယိမှ. Trong phần nhân duyên của bài pháp này, sự không thấy nguy hại trong sắc của những người xem trọng sắc đã được nói đến. “Làm thế nào để những người này, sau khi nghe bài pháp này, thông qua việc thấy sự nguy hại trong sắc, có thể từ bỏ hoàn toàn dục tham trong toàn bộ năm uẩn, giải thoát khỏi toàn bộ khổ đau của vòng luân hồi, và có thể thiết lập những người khác trong đó?” Đây là chủ ý của Đức Thế Tôn ở đây. Sự giải thích từ ngữ là (phương pháp) Từ Nguyên. Điều đó, do dễ dàng (hiểu được) theo phương pháp đã được nói trong Chú giải và trong phần giải thích ý nghĩa ẩn sâu của nó đối với các từ nhân duyên như ‘evaṃ’ và các từ trong Pāḷi như ‘nāhaṃ’, nên chúng tôi không trình bày chi tiết. ပဒပဒတ္ထဒေသနာဒေသနာနိက္ခေပသုတ္တသန္ဓိဝသေန ပဉ္စဝိဓာ သန္ဓိ. တတ္ထ ပဒဿ ပဒန္တရေန သမ္ဗန္ဓော ပဒသန္ဓိ. ပဒတ္ထဿ ပဒတ္ထန္တရေန သမ္ဗန္ဓော ပဒတ္ထသန္ဓိ, ယော ‘‘ကိရိယာကာရကသမ္ဗန္ဓော’’တိ ဝုစ္စတိ. နာနာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ တံတံအနုသန္ဓီဟိ သမ္ဗန္ဓော, ဧကာနုသန္ဓိကဿ စ ပုဗ္ဗာပရသမ္ဗန္ဓော ဒေသနာသန္ဓိ, ယာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ, အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိ, ယထာနုသန္ဓီ’’တိ တိဓာ ဝိဘတ္တာ. အဇ္ဈာသယော စေတ္ထ အတ္တဇ္ဈာသယော ပရဇ္ဈာသယောတိ ဒွိဓာ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒေသနာနိက္ခေပသန္ဓိ စတုန္နံ သုတ္တနိက္ခေပါနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. သုတ္တသန္ဓိ ဣဓ ပဌမနိက္ခေပဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဣဒမေဝ စိတ္တပရိယာဒါနသုတ္တံ ပဌမံ နိက္ခိတ္တ’’န္တိ နာယမနုယောဂေါ ကတ္ထစိ န ပဝတ္တတိ. အပိစ ဣမေ သတ္တာ အနာဒိမတိ သံသာရေ ပရိဗ္ဘမန္တာ ဣတ္ထိပုရိသာ အညမညေသံ ပဉ္စကာမဂုဏသင်္ခါတရူပါဘိရာမာ, တတ္ထ ဣတ္ထီ ပုရိသဿ ရူပေ သတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ အာသတ္တာ, သာ စဿာ တတ္ထ အာသတ္တိ ဒုဗ္ဗိဝေစနီယာ. တထာ ပုရိသော ဣတ္ထိယာ ရူပေ, တတ္ထ စ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ ဂရုတရော ဣတရေသဉ္စ မူလဘူတော. တေနေဝ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘ကထံ နု ခေါ မာတုဂါမေ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၀၃) ပုဋ္ဌော ‘‘အဒဿနမေဝါ’’တိ အဝေါစ. တသ္မာ ဘဂဝါ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ရူပေ ဆန္ဒရာဂဟာပနတ္ထံ ဣဒမေဝ သုတ္တံ ပဌမံ ဒေသေသိ. နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ပဋိပတ္တိယာ အာဒိ ရေသာ ပဋိပတ္တီတိ. ယံ ပန ဧကိဿာ ဒေသနာယ ဒေသနန္တရေန သံသန္ဒနံ, အယမ္ပိ ဒေသနာသန္ဓိ. သာ ဣဓ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… တိဋ္ဌတီ’’တိ အယံ ဒေသနာ. ‘‘ယေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ[Pg.58], တဉ္စေ ဘိက္ခု အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ, တဿ တံ အဘိနန္ဒတော အဘိဝဒတော အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၁၁၈) ဣမာယ ဒေသနာယ သံသန္ဒတိ. တထာ ‘‘ရူပေ မညတိ, ရူပေသု မညတိ, ရူပတော မညတိ, ရူပံ ‘မေ’တိ မညတိ. ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ အဝိရာဇယံ အပ္ပဇဟံ အဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၁၁၂) ဧဝမာဒီဟိ ဒေသနာဟိ သံသန္ဒတီတိ အယံ စတုဗျူဟော ဟာရော. ဝိယူဟီယန္တိ ဝိဘာဂေန ပိဏ္ဍီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါတိ ဗျူဟော, နိဗ္ဗစနာဒီနံ စတုန္နံ ဗျူဟောတိ စတုဗျူဟော, စတုန္နံ ဝါ ဗျူဟော ဧတ္ထာတိ စတုဗျူဟော. နိဗ္ဗစနာဓိပ္ပာယာဒီနံ စတုန္နံ ဝိဘာဂလက္ခဏော ဟိ စတုဗျူဟော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ – Theo cách thức của sự liên kết về từ, về nghĩa của từ, về bài thuyết giảng, về sự trình bày bài thuyết giảng, và về bài kinh, có năm loại liên kết. Trong đó, sự liên kết của một từ với một từ khác là liên kết về từ. Sự liên kết của nghĩa một từ với nghĩa một từ khác là liên kết về nghĩa của từ, được gọi là “sự liên kết giữa hành động và tác nhân.” Sự liên kết của một bài kinh có nhiều mạch văn với các mạch văn tương ứng, và sự liên kết trước sau của một bài kinh có một mạch văn là liên kết về bài thuyết giảng, mà trong Chú giải được chia làm ba loại: “liên kết theo câu hỏi, liên kết theo khuynh hướng, liên kết theo thứ tự.” Ở đây, khuynh hướng nên được hiểu có hai loại: khuynh hướng của bản thân và khuynh hướng của người khác. Liên kết về sự trình bày bài thuyết giảng nên được hiểu theo bốn cách trình bày bài kinh. Liên kết về bài kinh ở đây nên được hiểu chỉ theo cách trình bày thứ nhất. Câu hỏi “Tại sao ở đây chính bài kinh về sự chiếm đoạt tâm này lại được trình bày đầu tiên?” không được áp dụng ở bất cứ đâu. Hơn nữa, những chúng sanh này, những người nam và người nữ đang lang thang trong vòng luân hồi vô thủy, ưa thích sắc được gọi là năm dục trưởng dưỡng của nhau; trong đó, người nữ bị trói buộc, tham lam, dính mắc, bám víu, say đắm vào sắc của người nam, và sự say đắm ấy của nàng ở đó thật khó mà gỡ ra. Tương tự, người nam (say đắm) vào sắc của người nữ, và trong đó sự giao tiếp qua cái thấy là nặng nề hơn cả và là căn bản cho những cái khác. Chính vì thế, khi được hỏi “Phải thực hành như thế nào đối với người nữ?” (Trường Bộ Kinh 2.203), đức Thế Tôn đã nói rằng: “Chính là không thấy.” Do đó, để đoạn trừ dục tham đối với sắc trong năm dục trưởng dưỡng, đức Thế Tôn đã thuyết giảng chính bài kinh này đầu tiên. Đây là sự thực hành khởi đầu cho sự thực hành để chứng đắc Niết-bàn. Hơn nữa, sự liên kết của một bài thuyết giảng với một bài thuyết giảng khác, đây cũng là liên kết về bài thuyết giảng. Điều đó ở đây nên được hiểu như sau. Bài thuyết giảng này là: “Này các Tỳ khưu, Ta không… (v.v.)… tồn tại.” Nó liên kết với bài thuyết giảng này: “Này các Tỳ khưu, những sắc pháp nào được nhận biết bởi mắt, khả ái, đáng yêu, dễ mến, có hình thức đáng ưa, liên hệ đến dục, có thể làm khởi sanh tham ái, nếu vị Tỳ khưu hoan hỷ, tán dương, chấp thủ vào đó, thì đối với vị ấy, do hoan hỷ, tán dương, chấp thủ vào đó mà nhiều pháp ác bất thiện khởi sanh.” (Tương Ưng Bộ 4.118). Tương tự, nó liên kết với các bài thuyết giảng như: “Tưởng tri về sắc, tưởng tri trong sắc, tưởng tri từ sắc, tưởng tri ‘sắc là của ta’. Này các Tỳ khưu, không thắng tri, không liễu tri, không ly tham, không từ bỏ sắc, thì không thể chấm dứt khổ đau.” (Tương Ưng Bộ 4.112). Đây là phương pháp Tứ Phân Tích. Các pháp được phân tích, được phân loại, được tóm tắt bởi phương pháp này, hoặc trong phương pháp này, nên gọi là phân tích. Sự phân tích của bốn pháp như ngữ nguyên v.v... là Tứ Phân Tích. Hoặc sự phân tích của bốn pháp ở trong đây là Tứ Phân Tích. Thật vậy, phương pháp Tứ Phân Tích có đặc tính phân loại bốn pháp là ngữ nguyên, chủ ý, v.v... Điều này đã được nói rằng – ‘‘နေရုတ္တမဓိပ္ပာယော, ဗျဉ္ဇနမထ ဒေသနာနိဒါနဉ္စ; ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓီ, ဧသော ဟာရော စတုဗျူဟော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); “Ngữ nguyên, chủ ý, văn tự và nguyên nhân của bài thuyết giảng; sự liên kết trước sau, đây là phương pháp Tứ Phân Tích.” (Netti. 4 niddesavāra); ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ…ပေ… ဣတ္ထိရူပ’’န္တိ ဧတေန အယောနိသောမနသိကာရော ဒီပိတော. ယံ တတ္ထ စိတ္တံ ပရိယာဒိယတိ, တေန ယောနိသောမနသိကာရော. တတ္ထ အယောနိသောမနသိကရောတော တဏှာဝိဇ္ဇာ ပရိဝဍ္ဎန္တိ, တာသု တဏှာဂဟဏေန နဝ တဏှာမူလကာ ဓမ္မာ အာဝဋ္ဋန္တိ, အဝိဇ္ဇာဂဟဏေန အဝိဇ္ဇာမူလကံ သဗ္ဗံ ဘဝစက္ကံ အာဝဋ္ဋတိ, ယောနိသောမနသိကာရဂ္ဂဟဏေန စ ယောနိသောမနသိကာရမူလကာ ဓမ္မာ အာဝဋ္ဋန္တိ, စတုဗ္ဗိဓဉ္စ သမ္ပတ္တိစက္ကန္တိ. အယံ အာဝဋ္ဋော ဟာရော. အာဝဋ္ဋယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သဘာဂဝိသဘာဂါ စ ဓမ္မာ, တေသံ ဝါ အာဝဋ္ဋနန္တိ အာဝဋ္ဋော. ဒေသနာယ ဂဟိတဓမ္မာနံ သဘာဂါသဘာဂဓမ္မဝသေန အာဝဋ္ဋနလက္ခဏော ဟိ အာဝဋ္ဋော ဟာရော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – Qua câu ‘Này các Tỳ khưu, Ta không… (v.v.)… sắc của người nữ,’ sự tác ý không như lý được chỉ rõ. Việc tâm bị chiếm đoạt ở đó, qua việc (hiểu rõ) điều này, (phát sinh) sự tác ý như lý. Trong đó, đối với người tác ý không như lý, tham ái và vô minh tăng trưởng. Trong hai pháp ấy, do chấp thủ tham ái, chín pháp lấy tham ái làm gốc rễ xoay vần; do chấp thủ vô minh, toàn bộ vòng hữu lấy vô minh làm gốc rễ xoay vần. Và do chấp thủ sự tác ý như lý, các pháp lấy sự tác ý như lý làm gốc rễ xoay vần, và bốn loại vòng thành tựu (cũng xoay vần). Đây là phương pháp Luân Chuyển. Các pháp tương đồng và không tương đồng xoay vần bởi phương pháp này, hoặc trong phương pháp này; hoặc sự xoay vần của chúng được gọi là luân chuyển. Thật vậy, phương pháp Luân Chuyển có đặc tính làm xoay vần các pháp được đề cập trong bài thuyết giảng theo cách thức của các pháp tương đồng và không tương đồng. Điều này cũng đã được nói rằng – ‘‘ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေ, ပရိယေသတိ သေသကံ ပဒဋ္ဌာနံ; အာဝဋ္ဋတိ ပဋိပက္ခေ, အာဝဋ္ဋော နာမ သော ဟာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); “Ở một cơ sở của từ, tìm kiếm cơ sở của từ còn lại; xoay vần đến pháp đối nghịch, phương pháp đó tên là Luân Chuyển.” (Netti. 4 niddesavāra); ရူပံ စတုဗ္ဗိဓံ ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ, စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ, ဥတုသမုဋ္ဌာနံ, အာဟာရသမုဋ္ဌာနံ, တထာ ဣဋ္ဌံ ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တံ အနိဋ္ဌံ အနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တန္တိ. ဣဓ ပန ဣဋ္ဌံ အဓိပ္ပေတံ. စိတ္တံ ကုသလစိတ္တမေတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံ ကာမာဝစရံ, ရူပါဝစရံ, အရူပါဝစရံ, လောကုတ္တရန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ. ဝေဒနာဒိသမ္ပယုတ္တဓမ္မဘေဒတော အနေကဝိဓန္တိ [Pg.59] အယံ ဝိဘတ္တိဟာရော. ဝိဘဇီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သာဓာရဏာသာဓာရဏာနံ သံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မာနံ ဘူမိယောတိ ဝိဘတ္တိ. ဝိဘဇနံ ဝါ ဧတေသံ ဘူမိယောတိ ဝိဘတ္တိ. သံကိလေသဓမ္မေ ဝေါဒါနဓမ္မေ စ သာဓာရဏာသာဓာရဏတော ပဒဋ္ဌာနတော ဘူမိတော ဝိဘဇနလက္ခဏော ဟိ ဝိဘတ္တိဟာရော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – Sắc có bốn loại: do nghiệp sanh, do tâm sanh, do thời tiết sanh, do vật thực sanh; tương tự (cũng có các loại): khả ái, trung bình khả ái, bất khả ái, trung bình bất khả ái. Tuy nhiên, ở đây sắc khả ái được chủ ý đến. Tâm ở đây nên được hiểu là thiện tâm. Nó có bốn loại: dục giới, sắc giới, vô sắc giới, và siêu thế. Do sự khác biệt của các pháp tương ưng như thọ v.v..., nó có nhiều loại. Đây là phương pháp Phân Loại. Các pháp được phân loại bởi phương pháp này, hoặc trong phương pháp này, có các cảnh giới của các pháp nhiễm ô và thanh tịnh, chung và riêng, nên gọi là phân loại. Hoặc sự phân loại các cảnh giới của chúng là phân loại. Thật vậy, phương pháp Phân Loại có đặc tính phân loại các pháp nhiễm ô và các pháp thanh tịnh theo tính chất chung và riêng, theo cơ sở của từ, và theo cảnh giới. Điều này cũng đã được nói rằng – ‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဒဋ္ဌာနံ, ဘူမိဉ္စ ဝိဘဇ္ဇတေ အယံ ဟာရော; သာဓာရဏေ အသာဓာရဏေ စ နေယျော ဝိဘတ္တီ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); “Phương pháp này phân loại pháp, cơ sở của từ, và cảnh giới; sự phân loại nên được hiểu trong (pháp) chung và riêng.” (Netti. 4 niddesavāra); ဣတ္ထိရူပံ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ အယောနိသော မနသိကရောတော, ယောနိသော မနသိကရောတော န ပရိယာဒိယတိ သုသံဝုတိန္ဒြိယတ္တာ သီလေသု သမာဟိတဿာတိ အယံ ပရိဝတ္တော ဟာရော. ပဋိပက္ခဝသေန ပရိဝတ္တီယန္တိ ဣမိနာ, ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တေ ဝုတ္တဓမ္မာ, ပရိဝတ္တနံ ဝါ တေသန္တိ ပရိဝတ္တော. နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဓမ္မာနံ ပဋိပက္ခတော ပရိဝတ္တနလက္ခဏော ဟိ ပရိဝတ္တော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ – Sắc của người nữ chiếm giữ tâm của người nam khi tác ý không như lý, khi tác ý như lý thì không bị chiếm giữ do các căn được khéo phòng hộ, do được định tĩnh trong các giới, đây là phương pháp Chuyển Vị. Do phương pháp này, hoặc các pháp đã được nói trong kinh ở đây được chuyển vị theo cách đối lập, hoặc sự chuyển vị của chúng (được gọi là) Chuyển Vị. Thật vậy, phương pháp Chuyển Vị có đặc tính là chuyển vị các pháp đã được chỉ rõ theo phương diện đối lập. Điều này đã được nói rằng – ‘‘ကုသလာကုသလေ ဓမ္မေ, နိဒ္ဒိဋ္ဌေ ဘာဝိတေ ပဟီနေ စ; ပရိဝတ္တတိ ပဋိပက္ခေ, ဟာရော ပရိဝတ္တနော နာမာ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); ‘Các pháp thiện và bất thiện, đã được chỉ rõ, đã được tu tập, và đã được đoạn trừ; được chuyển vị theo cách đối lập, phương pháp ấy được gọi là Chuyển Vị.’ (Netti. 4 Niddesavāra); ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ပဗ္ဗဇိတာတိ ပရိယာယဝစနံ. အညံ ပရံ ကိဉ္စီတိ ပရိယာယဝစနံ. ရူပံ ဝဏ္ဏံ စက္ခုဝိညေယျန္တိ ပရိယာယဝစနံ. သမနုပဿာမိ ဩလောကေဿာမိ ဇာနာမီတိ ပရိယာယဝစနံ. ဧဝံ ဣတ္ထံ ဣမံ ပကာရန္တိ ပရိယာယဝစနံ. ပုရိသဿ ပုဂ္ဂလဿာတိ ပရိယာယဝစနံ. စိတ္တံ ဝိညာဏံ မနောတိ ပရိယာယဝစနံ. ပရိယာဒါယ ဂဟေတွာ ခေပေတွာတိ ပရိယာယဝစနံ. တိဋ္ဌတိ ဓရတိ ဌာတီတိ ပရိယာယဝစနံ. ယထာ ယေန ပကာရေန ယေနာကာရေနာတိ ပရိယာယဝစနံ. ဣတ္ထီ နာရီ မာတုဂါမောတိ ပရိယာယဝစနန္တိ အယံ ဝေဝစနော ဟာရော. ဝိဝိဓံ ဝစနံ ဧကဿေဝတ္ထဿ ဝါစကမေတ္ထာတိ ဝိဝစနံ, ဝိဝစနမေဝ ဝေဝစနံ. ဝိဝိဓံ ဝုစ္စတိ ဧတေန အတ္ထောတိ ဝါ ဝိဝစနံ, ဝိဝစနမေဝ ဝေဝစနံ. ဧကသ္မိံ အတ္ထေ အနေကပရိယာယသဒ္ဒပ္ပယောဇနလက္ခဏော ဟိ ဝေဝစနော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ – Này các Tỳ khưu, sa-môn, người xuất gia là từ đồng nghĩa. Khác, cái khác, bất cứ gì là từ đồng nghĩa. Sắc, tướng, đối tượng của nhãn thức là từ đồng nghĩa. Tôi thấy, tôi nhìn, tôi biết là từ đồng nghĩa. Như vậy, thế này, theo cách này là từ đồng nghĩa. Của người nam, của người là từ đồng nghĩa. Tâm, thức, ý là từ đồng nghĩa. Chiếm giữ, nắm lấy, làm cho kiệt quệ là từ đồng nghĩa. Đứng, giữ, tồn tại là từ đồng nghĩa. Như thế nào, bằng cách nào, theo phương cách nào là từ đồng nghĩa. Người nữ, phụ nữ, người đàn bà là từ đồng nghĩa, đây là phương pháp Đồng Nghĩa. Ở đây, nhiều lời nói là từ diễn tả của cùng một ý nghĩa, đó là vivacanaṃ (lời nói đa dạng), vivacanaṃ chính là vevacanaṃ (đồng nghĩa). Hoặc, ý nghĩa được nói một cách đa dạng bởi phương pháp này, đó là vivacanaṃ, vivacanaṃ chính là vevacanaṃ. Thật vậy, phương pháp Đồng Nghĩa có đặc tính là việc sử dụng nhiều từ đồng nghĩa cho một ý nghĩa. Điều này đã được nói rằng – ‘‘ဝေဝစနာနိ ဗဟူနိ တု, သုတ္တေ ဝုတ္တာနိ ဧကဓမ္မဿ; ယော ဇာနာတိ သုတ္တဝိဒူ, ဝေဝစနော နာမ သော ဟာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); ‘Nhiều từ đồng nghĩa của một pháp đã được nói trong kinh; người thông hiểu kinh biết được điều ấy, phương pháp ấy được gọi là Đồng Nghĩa.’ (Netti. 4 Niddesavāra); ရူပံ [Pg.60] ကာဠသာမာဒိဝသေန အနေကဓာ ပညတ္တံ. ပုရိသော ခတ္တိယာဒိဝသေန အနေကဓာ ပညတ္တော. စိတ္တံ ပရိတ္တမဟဂ္ဂတာဒိဝသေန အနေကဓာ ပညတ္တံ. ‘‘ပရိယာဒါယာ’’တိ ဧတ္ထ ပရိယာဒါနံ ပရိယာဒါယကာနံ ပါပဓမ္မာနံ ဝသေန ဝီတိက္ကမပရိယုဋ္ဌာနာဒိနာ စ အနေကဓာ ပညတ္တံ. အယံ ပညတ္တိဟာရော. ပကာရေဟိ, ပဘေဒတော ဝါ ဉာပီယန္တိ ဣမိနာ, ဧတ္ထ ဝါ အတ္ထာတိ ပညတ္တိ. ဧကေကဿ ဓမ္မဿ အနေကာဟိ ပညတ္တီဟိ ပညာပေတဗ္ဗာကာရဝိဘာဝနလက္ခဏော ဟိ ပညတ္တိဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ – Sắc được chế định theo nhiều cách, qua phương diện đen, sẫm, v.v. Người nam được chế định theo nhiều cách, qua phương diện Sát-đế-lỵ, v.v. Tâm được chế định theo nhiều cách, qua phương diện nhỏ, lớn, v.v. Ở đây, ‘sự chiếm giữ’ được chế định theo nhiều cách, qua phương diện của sự chiếm giữ, của các ác pháp chiếm giữ, và qua sự vi phạm, sự ám ảnh, v.v. Đây là phương pháp Chế Định. Do phương pháp này, hoặc ở đây, các ý nghĩa được làm cho biết theo các cách thức, hoặc theo sự phân loại, đó là Chế Định. Thật vậy, phương pháp Chế Định có đặc tính là làm sáng tỏ phương cách mà mỗi một pháp cần được làm cho biết qua nhiều chế định. Điều này đã được nói rằng – ‘‘ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ, ပညတ္တီဟိ ဝိဝိဓာဟိ ဒေသေတိ; သော အာကာရော ဉေယျော, ပညတ္တီ နာမ သော ဟာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); ‘Đức Thế Tôn thuyết giảng một pháp bằng nhiều chế định khác nhau; phương cách ấy cần được biết, phương pháp ấy được gọi là Chế Định.’ (Netti. 4 Niddesavāra); ဝိရောဓိပစ္စယသမဝါယေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိရုပ္ပနဝဏ္ဏဝိကာရာပတ္တိယာ တံသမင်္ဂိနော ဟဒယင်္ဂတဘာဝပ္ပကာသနံ ရူပဋ္ဌောတိ အနိစ္စတာမုခေန ဩတရဏံ, အနိစ္စဿ ပန ဒုက္ခတ္တာ ဒုက္ခတာမုခေန, ဒုက္ခဿ စ အနတ္တကတ္တာ သုညတာမုခေန ဩတရဏံ. စိတ္တံ မနောဝိညာဏဓာတု, တဿာ ပရိယာဒါယိကာ တဏှာ တဒေကဋ္ဌာ စ ပါပဓမ္မာ ဓမ္မဓာတူတိ ဓာတုမုခေန ဩတရဏံ. ဧဝံ ခန္ဓာယတနာဒိမုခေဟိပိ ဩတရဏံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အယံ ဩတရဏော ဟာရော. ဩတာရီယန္တိ အနုပ္ပဝေသီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တာဂတာ ဓမ္မာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒီသူတိ ဩတရဏော. ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒိမုခေန သုတ္တတ္ထဿ ဩတရဏလက္ခဏော ဟိ ဩတရဏော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ – Khi có sự kết hợp của các duyên đối nghịch, do sự phát sinh không tương tự, sự hoại diệt, sự biến đổi màu sắc, việc làm sáng tỏ trạng thái đi vào tâm của người có liên quan đó là ý nghĩa của sắc, đó là sự thâm nhập qua khía cạnh vô thường; và vì cái vô thường là khổ, (thâm nhập) qua khía cạnh khổ; và vì cái khổ là vô ngã, (thâm nhập) qua khía cạnh không. Tâm là ý thức giới, ái dục chiếm giữ nó và các ác pháp cùng một nền tảng với nó là pháp giới, đó là sự thâm nhập qua khía cạnh giới. Như vậy, cũng nên nói về sự thâm nhập qua các khía cạnh uẩn, xứ, v.v., đây là phương pháp Thâm Nhập. Do phương pháp này, hoặc ở đây, các pháp trong kinh được đưa vào, được thâm nhập vào trong duyên khởi, v.v., đó là Thâm Nhập. Thật vậy, phương pháp Thâm Nhập có đặc tính là sự thâm nhập ý nghĩa của kinh qua khía cạnh duyên khởi, v.v. Điều này đã được nói rằng – ‘‘ယော စ ပဋိစ္စုပ္ပာဒေါ, ဣန္ဒြိယခန္ဓာ စ ဓာတုအာယတနာ; ဧတေဟိ ဩတရတိ ယော, ဩတရဏော နာမ သော ဟာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); ‘Duyên khởi, và các căn, uẩn, giới, xứ; người nào thâm nhập bằng những pháp này, phương pháp ấy được gọi là Thâm Nhập.’ (Netti. 4 Niddesavāra); နာဟံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… သမနုပဿာမီတိ အာရမ္ဘော. ဧဝံ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီတိ ပဒသုဒ္ဓိ, န ပန အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ. ယထယိဒန္တိအာဒိ ပဒသုဒ္ဓိ စေဝ အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ စာတိ အယံ သောဓနော ဟာရော. သောဓီယန္တိ သမာဓီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တေ ပဒပဒတ္ထပဉှာရမ္ဘာတိ သောဓနော. သုတ္တေ ပဒပဒတ္ထပဉှာရမ္ဘာနံ သောဓနလက္ခဏော ဟိ သောဓနော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘Này các Tỳ khưu, Ta không thấy... (vân vân)...’ là sự khởi đầu. ‘Như vậy, tâm của người nam bị chiếm giữ’ là sự trong sạch về câu cú, nhưng không phải là sự trong sạch về sự khởi đầu. ‘Tức là...’ v.v. là sự trong sạch về câu cú và cả sự trong sạch về sự khởi đầu, đây là phương pháp Thanh Lọc. Do phương pháp này, hoặc ở đây trong kinh, câu cú, ý nghĩa của câu cú, câu hỏi, và sự khởi đầu được thanh lọc, được giải quyết, đó là Thanh Lọc. Thật vậy, phương pháp Thanh Lọc có đặc tính là thanh lọc câu cú, ý nghĩa của câu cú, câu hỏi, và sự khởi đầu trong kinh. Điều này đã được nói rằng – ‘‘ဝိဿဇ္ဇိတမှိ ပဉှေ, ဂါထာယံ ပုစ္ဆိတာယမာရဗ္ဘ; သုဒ္ဓါသုဒ္ဓပရိက္ခာ, ဟာရော သော သောဓနော နာမာ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); ‘Khi câu hỏi đã được trả lời, khi câu kệ đã được hỏi, bắt đầu từ đó; sự khảo sát về trong sạch và không trong sạch, phương pháp ấy được gọi là Thanh Lọc.’ (Netti. 4 Niddesavāra); အညန္တိ [Pg.61] သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ ကဿစိ ဝိသေသဿ အနာမဋ္ဌတ္တာ. ဧကရူပမ္ပီတိ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနံ. ယထယိဒန္တိ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ အနိယမဝစနဘာဝတော. ဣတ္ထိရူပန္တိ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနန္တိ အယံ အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော. အဓိဋ္ဌီယန္တိ အနုပ္ပဝတ္တီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သာမညဝိသေသဘူတာ ဓမ္မာ ဝိနာ ဝိကပ္ပေနာတိ အဓိဋ္ဌာနော. သုတ္တာဂတာနံ ဓမ္မာနံ အဝိကပ္ပနဝသေနေဝ သာမညဝိသေသနိဒ္ဓါရဏလက္ခဏော ဟိ အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘Khác’ là sự xác định chung, vì không đề cập đến bất kỳ sự đặc biệt nào. ‘Một sắc nào’ là lời nói đặc biệt mà không phân biệt cái đó. ‘Tức là’ là sự xác định chung, vì là lời nói không xác định. ‘Sắc của người nữ’ là lời nói đặc biệt mà không phân biệt cái đó, đây là phương pháp Xác Định. Do phương pháp này, hoặc ở đây, các pháp chung và đặc biệt được xác định, được tiếp nối mà không có sự phân biệt, đó là Xác Định. Thật vậy, phương pháp Xác Định có đặc tính là xác định cái chung và cái đặc biệt của các pháp trong kinh chỉ bằng cách không phân biệt. Và điều này đã được nói rằng – ‘‘ဧကတ္တတာယ ဓမ္မာ, ယေပိ စ ဝေမတ္တတာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ; တေန ဝိကပ္ပယိတဗ္ဗာ, ဧသော ဟာရော အဓိဋ္ဌာနော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); ‘Các pháp được chỉ rõ là đồng nhất, và cả những pháp được chỉ rõ là khác biệt; chúng cần được phân tích bằng phương pháp ấy, đó là phương pháp Xác Định.’ (Netti. 4 Niddesavāra); ရူပဿ ကမ္မာဝိဇ္ဇာဒယော ကမ္မစိတ္တာဒယော စ ဟေတု. သမနုပဿနာယ အာဝဇ္ဇနာဒယော. ကုသလဿ စိတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာဒယော. ပရိယာဒါယာတိ ဧတ္ထ ပရိယာဒါနဿ အယောနိသောမနသိကာရာဒယောတိ အယံ ပရိက္ခာရော ဟာရော. ပရိကရောတိ အဘိသင်္ခရောတိ ဖလန္တိ ပရိက္ခာရော, ဟေတု ပစ္စယော စ. ပရိက္ခာရံ အာစိက္ခတီတိ ပရိက္ခာရော, ဟာရော. ပရိက္ခာရဝိသယတ္တာ, ပရိက္ခာရသဟစရဏတော ဝါ ပရိက္ခာရော. သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပရိက္ခာရသင်္ခါတဟေတုပစ္စယေ နိဒ္ဓါရေတွာ သံဝဏ္ဏနာလက္ခဏော ဟိ ပရိက္ခာရော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ – Đối với sắc, nghiệp và vô minh v.v... và nghiệp tâm v.v... là nhân. Đối với sự tùy quán, sự hướng tâm v.v... (là nhân). Đối với tâm thiện, như lý tác ý v.v... (là nhân). Ở đây, trong câu ‘pariyādāya tiṭṭhati (đứng lại sau khi chiếm đoạt)’, đối với sự chiếm đoạt, phi như lý tác ý v.v... (là nhân), đây là phương pháp xác định nhân. Parikkhāra (nhân) là cái chuẩn bị, cái tạo tác, cái mang lại kết quả; và là nhân, là duyên. Phương pháp (hāra) chỉ ra nhân (parikkhāra) là phương pháp xác định nhân. Hoặc là parikkhāra vì có đối tượng là nhân, hoặc vì đồng hành với nhân. Thật vậy, phương pháp xác định nhân có đặc tính là diễn giải bằng cách xác định các nhân duyên, được gọi là parikkhāra, của các pháp đã được đề cập trong kinh. Điều này đã được nói rằng – ‘‘ယေ ဓမ္မာ ယံ ဓမ္မံ, ဇနယန္တိပ္ပစ္စယာ ပရမ္ပရတော; ဟေတုမဝကဍ္ဎယိတွာ, ဧသော ဟာရော ပရိက္ခာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); ‘Các pháp nào, do các duyên trực tiếp hay gián tiếp, sanh ra pháp nào; sau khi đã rút ra được cái nhân, đó là phương pháp xác định nhân.’ (Netti. 4 niddesavāra); ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ ပရိယာဒါယိကာ ဝိသေသတော တဏှာဝိဇ္ဇာ ဝေဒိတဗ္ဗာ တာသံ ဝသေန ပရိယာဒါနသမ္ဘဝတော. တာသု တဏှာယ ရူပမဓိဋ္ဌာနံ, အဝိဇ္ဇာယ အရူပံ. ဝိသေသတော တဏှာယ သမထော ပဋိပက္ခော, အဝိဇ္ဇာယ ဝိပဿနာ. သမထဿ စေတောဝိမုတ္တိ, ဖလဝိပဿနာယ ပညာဝိမုတ္တိ. တထာ ဟိ တာ ရာဂဝိရာဂါ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါတိ ဝိသေသေတွာ ဝုစ္စန္တီတိ အယံ သမာရောပနော ဟာရော. သမာရောပီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ ပဒဋ္ဌာနာဒိမုခေန ဓမ္မာတိ သမာရောပနော. သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပဒဋ္ဌာနဝေဝစနဘာဝနာပဟာနသမာရောပနဝိစာရဏလက္ခဏော ဟိ သမာရောပနော ဟာရော. ဝုတ္တဉှေတံ – Ở đây, trong câu ‘đứng lại sau khi chiếm đoạt tâm của người’, những yếu tố chiếm đoạt đặc biệt cần được hiểu là ái và vô minh, vì sự chiếm đoạt xảy ra do năng lực của chúng. Trong số đó, sắc là nền tảng của ái, vô sắc là (nền tảng) của vô minh. Đặc biệt, chỉ là đối nghịch của ái, quán là (đối nghịch) của vô minh. Kết quả của chỉ là tâm giải thoát, của quán là tuệ giải thoát. Thật vậy, vì chúng được gọi một cách đặc biệt là ‘ly tham’ và ‘ly vô minh’, nên đây là phương pháp quy kết. Samāropana (sự quy kết) là cái mà qua đó, hoặc trong đó, các pháp được quy kết bằng cách thức như nhân cần thiết v.v... Thật vậy, phương pháp quy kết có đặc tính là xem xét sự quy kết về nhân cần thiết, từ đồng nghĩa, sự tu tập, và sự đoạn trừ đối với các pháp đã được đề cập trong kinh. Điều này đã được nói rằng – ‘‘ယေ [Pg.62] ဓမ္မာ ယံ မူလာ, ယေ စေကတ္ထာ ပကာသိတာ မုနိနာ; တေ သမာရောပယိတဗ္ဗာ, ဧသ သမာရောပနော ဟာရော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); ‘Các pháp nào có cùng một gốc rễ, và các pháp nào đã được bậc Mâu-ni tuyên thuyết là có cùng một ý nghĩa; chúng cần được quy kết với nhau, đó là phương pháp quy kết.’ (Netti. 4 niddesavāra); ဧတ္တာဝတာ စ – Và đến đây – ‘‘ဒေသနာ ဝိစယော ယုတ္တိ, ပဒဋ္ဌာနော စ လက္ခဏော; စတုဗျူဟော စ အာဝဋ္ဋော, ဝိဘတ္တိ ပရိဝတ္တနော. ‘Giáo thuyết, thẩm sát, và cấu trúc, nhân cần thiết và đặc tính; bốn cách sắp xếp và chuyển đổi, phân tích, đảo ngược. ဝေဝစနော စ ပညတ္တိ, ဩတရဏော စ သောဓနော; အဓိဋ္ဌာနော ပရိက္ခာရော, သမာရောပနော သောဠသော’’တိ. (နေတ္တိ. ၁ ဥဒ္ဒေသဝါရ) – Từ đồng nghĩa và chế định, sự đi vào và sự thanh lọc; nền tảng, xác định nhân, quy kết là mười sáu.’ (Netti. 1 uddesavāra) – ဧဝံ ဝုတ္တာ သောဠသ ဟာရာ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဟရီယန္တိ ဧတေဟိ, ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တဂေယျာဒိဝိသယာ အညာဏသံသယဝိပလ္လာသာတိ ဟာရာ. ဟရန္တိ ဝါ သယံ တာနိ, ဟရဏမတ္တမေဝ ဝါတိ ဟာရာ ဖလူပစာရေန. အထ ဝါ ဟရီယန္တိ ဝေါဟရီယန္တိ ဓမ္မသံဝဏ္ဏကဓမ္မပ္ပဋိဂ္ဂါဟကေဟိ ဓမ္မဿ ဒါနဂ္ဂဟဏဝသေနာတိ ဟာရာ. အထ ဝါ ဟာရာ ဝိယာတိ ဟာရာ. ယထာ ဟိ အနေကရတနာဝလိသမူဟော ဟာရသင်္ခါတော အတ္တနော အဝယဝဘူတရတနသမ္ဖဿေဟိ သမုပဇနိယမာနဟိလာဒသုခေါ ဟုတွာ တဒုပဘောဂိဇနသရီရသန္တာပံ နိဒါဃပရိဠာဟူပဇနိတံ ဝူပသမေတိ, ဧဝမေဝ တေပိ နာနာဝိဓပရမတ္ထရတနပ္ပဗန္ဓာ သံဝဏ္ဏနာဝိသေသာ အတ္တနော အဝယဝဘူတပရမတ္ထရတနာဓိဂမေန သမုပ္ပာဒိယမာနနိဗ္ဗုတိသုခါ ဓမ္မပ္ပဋိဂ္ဂါဟကဇနဟဒယပရိတာပံ ကာမရာဂါဒိကိလေသဟေတုကံ ဝူပသမေန္တီတိ. အထ ဝါ ဟာရယန္တိ အညာဏာဒိနီဟာရံ အပဂမံ ကရောန္တိ အာစိက္ခန္တီတိ ဝါ ဟာရာ. အထ ဝါ သောတုဇနစိတ္တဿ ဟရဏတော ရမဏတော စ ဟာရာ နိရုတ္တိနယေန ယထာ ‘‘ဘဝေသု ဝန္တဂမနော ဘဂဝါ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄၄; ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ). Như vậy, cần hiểu rằng mười sáu phương pháp đã được trình bày như đã nói. Chúng được gọi là hārā (phương pháp) vì nhờ chúng, hoặc trong chúng, sự vô minh, hoài nghi, và điên đảo liên quan đến các chủ đề như kinh văn xuôi, kinh văn vần v.v... được mang đi (harīyanti). Hoặc, tự chúng mang đi những điều ấy, hoặc chúng chỉ đơn thuần là hành động mang đi; do đó chúng được gọi là hārā theo cách nói ẩn dụ dựa trên kết quả. Hoặc, chúng được gọi là hārā vì chúng được mang đi (harīyanti) hoặc được sử dụng (voharīyanti) bởi những người diễn giải và những người tiếp nhận Pháp trong quá trình cho và nhận Pháp. Hoặc, chúng được gọi là hārā vì chúng giống như những chuỗi ngọc (hārā). Giống như một bộ sưu tập nhiều chuỗi ngọc, được gọi là hāra, trở thành nguồn vui sướng và hạnh phúc phát sinh từ sự tiếp xúc với những viên ngọc cấu thành của nó, làm dịu đi sự đau khổ thể xác của người đeo nó, vốn được tạo ra bởi sức nóng của mùa hè; cũng vậy, những giải thích đặc biệt này, là những tác phẩm kết hợp nhiều loại bảo vật chân đế khác nhau, trở thành nguồn hạnh phúc của Niết-bàn được tạo ra bởi sự chứng đắc những bảo vật chân đế cấu thành của chúng, làm dịu đi sự đau khổ trong tâm của người tiếp nhận Pháp, vốn do các phiền não như tham dục v.v... gây ra. Hoặc, chúng được gọi là hārā vì chúng làm cho (hārayanti) sự vô minh v.v... được loại bỏ, được từ bỏ, hoặc vì chúng giải thích. Hoặc, chúng được gọi là hārā vì chúng thu hút (haraṇa) và làm vui thích (ramaṇa) tâm của người nghe, theo từ nguyên học, giống như trong câu ‘bhavesu vantagamano bhagavā (Đức Thế Tôn là bậc đã từ bỏ sự đi lại trong các cõi hữu).’ (Visuddhi. 1.144; Pārā. aṭṭha. 1.verañjakaṇḍavaṇṇanā). ဣတော ပရံ ပန နန္ဒိယာဝဋ္ဋာဒိပဉ္စဝိဓနယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – တတ္ထ တဏှာဝိဇ္ဇာ သမုဒယသစ္စံ, တာသံ အဓိဋ္ဌာနာဒိဘူတာ ရူပဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စံ, တေသံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓသစ္စံ, နိရောဓပ္ပဇာနနာ ပဋိပဒါ မဂ္ဂသစ္စံ. တဏှာဂဟဏေန စေတ္ထ မာယာသာဌေယျမာနာတိမာနမဒပ္ပမာဒပါပိစ္ဆတာပါပမိတ္တတာအဟိရိကအနောတ္တပ္ပာဒိဝသေန အကုသလပက္ခော နေတဗ္ဗော. အဝိဇ္ဇာဂဟဏေန ဝိပရီတမနသိကာရကောဓူပနာဟမက္ခပဠာသဣဿာမစ္ဆရိယ- သာရမ္ဘဒေါဝစဿတာဘဝဒိဋ္ဌိဝိဘဝဒိဋ္ဌိအာဒိဝသေန အကုသလပက္ခော နေတဗ္ဗော. ဝုတ္တဝိပရိယာယတော [Pg.63] ကုသလပက္ခော နေတဗ္ဗော. ကထံ? အမာယာအသာဌေယျာဒိဝသေန အဝိပရီတမနသိကာရာဒိဝသေန စ. တထာ သမထပက္ခိယာနံ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနံ, ဝိပဿနာပက္ခိယာနံ အနိစ္စသညာဒီနဉ္စ ဝသေန ဝေါဒါနပက္ခော နေတဗ္ဗောတိ အယံ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ ဘူမိ. ယော ဟိ တဏှာအဝိဇ္ဇာဟိ သံကိလေသပက္ခဿ သုတ္တတ္ထဿ သမထဝိပဿနာဟိ ဝေါဒါနပက္ခဿ စ စတုသစ္စယောဇနမုခေန နယနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော, အယံ နန္ဒိယာဝဋ္ဋနယော နာမ. ဝုတ္တဉှေတံ – Hơn nữa, từ đây trở đi, năm loại phương thức bắt đầu bằng Nandiyāvaṭṭa (Xoáy ốc hoan hỷ) cần được hiểu. – Trong đó, ái và vô minh là Tập đế; các sắc pháp là nền tảng v.v... của chúng là Khổ đế; sự không sanh khởi của chúng là Diệt đế; con đường hiểu biết sự diệt tận là Đạo đế. Ở đây, bằng cách nắm bắt ái, nên suy ra phần bất thiện, theo cách thức của sự lừa dối, gian trá, ngã mạn, kiêu mạn, say sưa, phóng dật, ác dục, ác hữu, vô tàm, vô quý v.v... Bằng cách nắm bắt vô minh, nên suy ra phần bất thiện, theo cách thức của sự tác ý sai lầm, sân hận, oán thù, khinh miệt, áp chế, ganh tỵ, keo kiệt, nóng nảy, lời nói khó nghe, thường kiến, đoạn kiến v.v... Từ sự đối nghịch của những gì đã nói, nên suy ra phần thiện. Bằng cách nào? Bằng cách thức không lừa dối, không gian trá v.v... và bằng cách thức không tác ý sai lầm v.v... Tương tự, phần thanh tịnh nên được suy ra theo cách thức của tín căn v.v... thuộc về phần chỉ, và theo cách thức của tưởng vô thường v.v... thuộc về phần quán. Đây là nền tảng của phương thức Nandiyāvaṭṭa. Thật vậy, sự giải thích đặc biệt có đặc tính hướng dẫn bằng cách áp dụng Tứ đế vào ý nghĩa của kinh – phần nhiễm ô với ái và vô minh, và phần thanh tịnh với chỉ và quán – đây được gọi là phương thức Nandiyāvaṭṭa. Điều này đã được nói rằng – ‘‘တဏှဉ္စ အဝိဇ္ဇမ္ပိ စ, သမထေန ဝိပဿနာယ ယော နေတိ; သစ္စေဟိ ယောဇယိတွာ, အယံ နယော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); ‘Người nào dẫn dắt cả ái và vô minh bằng chỉ và quán, sau khi đã áp dụng chúng vào các chân đế; đây là phương thức Nandiyāvaṭṭa.’ (Netti. 4 niddesavāra); နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ ဝိယ အာဝဋ္ဋော ဧတဿာတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော. ယထာ ဟိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော အန္တော ဌိတေန ပဓာနာဝယဝေန ဗဟိဒ္ဓါ အာဝဋ္ဋတိ, ဧဝမယမ္ပိ နယောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ နန္ဒိယာ တဏှာယ ပမောဒဿ ဝါ အာဝဋ္ဋော ဧတ္ထာတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော. Nó được gọi là Nandiyāvaṭṭa vì sự xoay chuyển (āvaṭṭa) của nó giống như của một nandiyāvaṭṭa (vỏ ốc xoáy phải). Ý nghĩa là: giống như một nandiyāvaṭṭa xoay ra ngoài từ một phần chính nằm bên trong, phương thức này cũng vậy. Hoặc, nó là Nandiyāvaṭṭa vì trong đó có sự xoay chuyển (āvaṭṭa) của sự hoan hỷ (nandi), của ái (taṇhā), hoặc của niềm vui (pamoda). ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဂဟိတေသု တဏှာဝိဇ္ဇာတပ္ပက္ခိယဓမ္မေသု တဏှာ လောဘော, အဝိဇ္ဇာ မောဟော, အဝိဇ္ဇာယ သမ္ပယုတ္တော လောဟိတေ သတိ ပုဗ္ဗော ဝိယ တဏှာယ သတိ သိဇ္ဈမာနော အာဃာတော ဒေါသော ဣတိ တီဟိ အကုသလမူလေဟိ ဂဟိတေဟိ, တပ္ပဋိပက္ခတော ကုသလစိတ္တဂ္ဂဟဏေန စ တီဏိ ကုသလမူလာနိ ဂဟိတာနိ ဧဝ ဟောန္တိ. ဣဓာပိ လောဘော သဗ္ဗာနိ ဝါ သာသဝကုသလမူလာနိ သမုဒယသစ္စံ, တန္နိဗ္ဗတ္တာ တေသံ အဓိဋ္ဌာနဂေါစရဘူတာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စန္တိအာဒိနာ သစ္စယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဖလံ ပနေတ္ထ ဝိမောက္ခတ္တယဝသေန နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ, တီဟိ အကုသလမူလေဟိ တိဝိဓဒုစ္စရိတသံကိလေသမလဝိသမအကုသလသညာဝိတက္ကာဒိဝသေန အကုသလပက္ခော နေတဗ္ဗော, တထာ တီဟိ ကုသလမူလေဟိ တိဝိဓသုစရိတသမကုသလသညာဝိတက္ကသဒ္ဓမ္မသမာဓိဝိမောက္ခမုခါဒိဝသေန ဝေါဒါနပက္ခော နေတဗ္ဗောတိ အယံ တိပုက္ခလဿ နယဿ ဘူမိ. ယော ဟိ အကုသလမူလေဟိ သံကိလေသပက္ခဿ ကုသလမူလေဟိ ဝေါဒါနပက္ခဿ သုတ္တတ္ထဿ စ စတုသစ္စယောဇနာမုခေန နယနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော, အယံ တိပုက္ခလနယော နာမ. တီဟိ အဝယဝေဟိ [Pg.64] လောဘာဒီဟိ သံကိလေသပက္ခေ, အလောဘာဒီဟိ စ ဝေါဒါနပက္ခေ ပုက္ခလော သောဘနောတိ တိပုက္ခလော. ဝုတ္တဉှေတံ – Trong các pháp thuộc về ái và vô minh đã được đề cập theo phương pháp đã nói ở dưới, ái là tham, vô minh là si, sân là sự phẫn nộ được thành tựu khi có ái giống như mủ có khi có máu, tương ưng với vô minh. Như vậy, do ba bất thiện căn này đã được đề cập, và do sự đề cập đến tâm thiện đối lập với chúng, ba thiện căn cũng đã được đề cập. Ở đây cũng vậy, cần hiểu sự áp dụng các chân lý như sau: tham hoặc tất cả các thiện căn còn lậu hoặc là Tập đế, năm thủ uẩn được chúng tạo ra, là nền tảng và đối tượng của chúng, là Khổ đế, v.v. Ở đây, quả cần được xác định theo ba loại giải thoát. Phía bất thiện cần được dẫn dắt bởi ba bất thiện căn theo phương diện ba loại ác hạnh, phiền não, cấu uế, bất bình, bất thiện tưởng, tầm, v.v. Tương tự, phía thanh tịnh cần được dẫn dắt bởi ba thiện căn theo phương diện ba loại thiện hạnh, bình đẳng, thiện tưởng, tầm, chánh pháp, định, cửa ngõ giải thoát, v.v. Đây là nền tảng của phương pháp Ba Đỉnh (Tipukkhala). Thật vậy, phương pháp giải thích đặc biệt có đặc tính dẫn dắt ý nghĩa kinh điển qua việc áp dụng Tứ đế cho phía phiền não bằng các bất thiện căn và cho phía thanh tịnh bằng các thiện căn, đó được gọi là phương pháp Ba Đỉnh. Do ba thành phần, tham v.v. ở phía phiền não, và vô tham v.v. ở phía thanh tịnh, nên nó là xuất sắc (pukkhalo sobhano), vì vậy gọi là Tipukkhala (Ba Đỉnh). Điều này đã được nói rằng – ‘‘ယော အကုသလေ သမူလေဟိ,နေတိ ကုသလေ စ ကုသလမူလေဟိ; ဘူတံ တထံ အဝိတထံ,တိပုက္ခလံ တံ နယံ အာဟူ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); “Vị nào dẫn dắt các pháp bất thiện cùng với các căn của chúng, và các pháp thiện cùng với các thiện căn; phương pháp ấy, là thực, là thật, là không sai khác, họ gọi là Tipukkhala (Ba Đỉnh).” (Netti. 4 Niddesavāra); ဝုတ္တနယေန ဂဟိတေသု တဏှာဝိဇ္ဇာတပ္ပက္ခိယဓမ္မေသု ဝိသေသတော တဏှာဒိဋ္ဌီနံ ဝသေန အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ, ဒုက္ခေ ‘‘သုခ’’န္တိ စ ဝိပလ္လာသာ, အဝိဇ္ဇာဒိဋ္ဌီနံ ဝသေန အနိစ္စေ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ, အနတ္တနိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေသံ ပဋိပက္ခတော ကုသလစိတ္တဂ္ဂဟဏေန သိဒ္ဓေဟိ သတိဝီရိယသမာဓိပညိန္ဒြိယေဟိ စတ္တာရိ သတိပဋ္ဌာနာနိ သိဒ္ဓါနိယေဝ ဟောန္တိ. Trong các pháp thuộc về ái và vô minh đã được đề cập theo phương pháp đã nói, cần hiểu các điên đảo như sau: đặc biệt, do ái và tà kiến, có điên đảo (cho rằng) “tịnh” trong cái bất tịnh, và “lạc” trong cái khổ; do vô minh và tà kiến, có điên đảo (cho rằng) “thường” trong cái vô thường, và “ngã” trong cái vô ngã. Đối lập với chúng, do sự đề cập đến tâm thiện, bốn niệm xứ cũng được thành tựu bởi các căn niệm, tấn, định, và tuệ đã được thành tựu. တတ္ထ စတူဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. ကထံ? ဒုဝိဓော ဟိ တဏှာစရိတော မုဒိန္ဒြိယော တိက္ခိန္ဒြိယောတိ, တထာ ဒိဋ္ဌိစရိတော. တေသု ပဌမော အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟီ သတိဗလေန ယထာဘူတံ ကာယသဘာဝံ သလ္လက္ခေန္တော ဘာဝနာဗလေန တံ ဝိပလ္လာသံ သမုဂ္ဃာတေတွာ သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ. ဒုတိယော အသုခေ ‘‘သုခ’’န္တိ ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟီ ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၆; အ. နိ. ၄.၁၄; ၆.၅၈) ဝုတ္တေန ဝီရိယသံဝရဘူတေန ဝီရိယဗလေန ပဋိပက္ခံ ဝိနောဒေန္တော ဘာဝနာဗလေန တံ ဝိပလ္လာသံ ဝိဓမေတွာ သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ. တတိယော အနိစ္စေ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟီ သမထဗလေန သမာဟိတစိတ္တော သင်္ခါရာနံ ခဏိကဘာဝံ သလ္လက္ခေန္တော ဘာဝနာဗလေန တံ ဝိပလ္လာသံ သမုဂ္ဃာတေတွာ သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ. စတုတ္ထော သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏဃနဝဉ္စိတတာယ ဖဿာဒိဓမ္မပုဉ္ဇမတ္တေ အနတ္တနိ ‘‘အတ္တာ’’တိ မိစ္ဆာဘိနိဝေသီ စတုကောဋိကသုညတာမနသိကာရေန တံ မိစ္ဆာဘိနိဝေသံ ဝိဒ္ဓံသေန္တော သာမညဖလံ သစ္ဆိကရောတိ. သုဘသညာဒီဟိ စတူဟိပိ ဝါ ဝိပလ္လာသေဟိ သမုဒယသစ္စံ, တေသမဓိဋ္ဌာနာရမ္မဏဘူတာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စန္တိအာဒိနာ သစ္စယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဖလံ ပနေတ္ထ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ, စတူဟိ စေတ္ထ ဝိပလ္လာသေဟိ စတုရာသဝေါဃယောဂဂန္ထအဂတိတဏှုပါဒါနသလ္လဝိညာဏဋ္ဌိတိအပရိညာဒိဝသေန အကုသလပက္ခော နေတဗ္ဗော, တထာ စတူဟိ သတိပဋ္ဌာနေဟိ [Pg.65] စတုဗ္ဗိဓဇ္ဈာနဝိဟာရာဓိဋ္ဌာနသုခဘာဂိယဓမ္မအပ္ပမညာသမ္မပ္ပဓာနဣဒ္ဓိပါဒါဒိဝသေန ဝေါဒါနပက္ခော နေတဗ္ဗောတိ အယံ သီဟဝိက္ကီဠိတဿ နယဿ ဘူမိ. ယော ဟိ သုဘသညာဒီဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ သကလဿ သံကိလေသပက္ခဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီဟိ စ ဝေါဒါနပက္ခဿ စတုသစ္စယောဇနာဝသေန နယနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော, အယံ သီဟဝိက္ကီဠိတော နာမ. ဝုတ္တဉှေတံ – Ở đây, bốn hạng người cần được chỉ ra bằng bốn căn. Như thế nào? Người có tánh ái có hai loại: độn căn và lợi căn; tương tự là người có tánh kiến. Trong số đó, người thứ nhất, người chấp thủ sai lầm rằng “tịnh” trong cái bất tịnh, bằng sức mạnh của niệm, nhận thấy bản chất thực sự của thân, bằng sức mạnh của sự tu tập, nhổ bật điên đảo đó và đi vào chánh tánh quyết định. Người thứ hai, người chấp thủ sai lầm rằng “lạc” trong cái không phải lạc, bằng sức mạnh của tinh tấn, vốn là sự phòng hộ bằng tinh tấn được nói trong câu “vị ấy không dung chứa một dục tầm đã khởi lên” v.v., loại bỏ cái đối nghịch, bằng sức mạnh của sự tu tập, phá tan điên đảo đó và đi vào chánh tánh quyết định. Người thứ ba, người chấp thủ sai lầm rằng “thường” trong cái vô thường, với tâm định tĩnh nhờ sức mạnh của chỉ, nhận thấy bản chất nhất thời của các hành, bằng sức mạnh của sự tu tập, nhổ bật điên đảo đó và đi vào chánh tánh quyết định. Người thứ tư, người tà chấp rằng “ngã” trong cái vô ngã, vốn chỉ là một tập hợp các pháp như xúc v.v., do bị lừa dối bởi sự dày đặc của tính liên tục, tập hợp, chức năng và đối tượng, phá hủy tà chấp đó bằng cách tác ý về tánh không bốn phương diện và chứng ngộ quả Sa-môn. Cần hiểu sự áp dụng các chân lý như sau: bốn điên đảo như tịnh tưởng v.v. là Tập đế, năm thủ uẩn là nền tảng và đối tượng của chúng là Khổ đế, v.v. Ở đây, quả là bốn quả Sa-môn. Ở đây, phía bất thiện cần được dẫn dắt bởi bốn điên đảo theo phương diện bốn lậu hoặc, bộc lưu, ách phược, triền phược, ái, thủ, mũi tên, trú xứ của thức, sự không liễu tri, v.v. Tương tự, phía thanh tịnh cần được dẫn dắt bởi bốn niệm xứ theo phương diện bốn loại thiền, trú, nền tảng, các pháp thuộc phần hạnh phúc, vô lượng tâm, chánh cần, thần túc, v.v. Đây là nền tảng của phương pháp Sư Tử Hý (Sīhavikkīḷita). Thật vậy, phương pháp giải thích đặc biệt có đặc tính dẫn dắt toàn bộ phía phiền não bằng các điên đảo như tịnh tưởng v.v. và phía thanh tịnh bằng tín căn v.v. qua việc áp dụng Tứ đế, đó được gọi là Sư Tử Hý. Điều này đã được nói rằng – ‘‘ယော နေတိ ဝိပလ္လာသေဟိ,ကိလေသေ ဣန္ဒြိယေဟိ သဒ္ဓမ္မေ; ဧတံ နယံ နယဝိဒူ,သီဟဝိက္ကီဠိတံ အာဟူ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); “Vị nào dẫn dắt các phiền não bằng các điên đảo, và chánh pháp bằng các căn; phương pháp này, người biết phương pháp gọi là Sư Tử Hý.” (Netti. 4 Niddesavāra); အသန္တာသနဇဝပရက္ကမာဒိဝိသေသယောဂေန သီဟော ဘဂဝါ, တဿ ဝိက္ကီဠိတံ ဒေသနာ ဝစီကမ္မဘူတော ဝိဟာရောတိ ကတွာ ဝိပလ္လာသတပ္ပဋိပက္ခပရိဒီပနတော သီဟဿ ဝိက္ကီဠိတံ ဧတ္ထာတိ သီဟဝိက္ကီဠိတော, နယော. ဗလဝိသေသယောဂဒီပနတော ဝါ သီဟဝိက္ကီဠိတသဒိသတ္တာ နယော သီဟဝိက္ကီဠိတော. ဗလဝိသေသော စေတ္ထ သဒ္ဓါဒိဗလံ, ဒသဗလာနိ ဧဝ ဝါ. Do sự sở hữu các phẩm chất đặc biệt như không sợ hãi, tốc độ, và uy lực, Đức Thế Tôn là một con sư tử. Sự vui đùa (vikkīḷitaṃ) của ngài là bài thuyết pháp, là trạng thái của khẩu nghiệp. Vì nó làm sáng tỏ các điên đảo và những gì đối lập với chúng, nên đó là sự vui đùa của sư tử, do đó phương pháp này được gọi là Sư Tử Hý (Sīhavikkīḷita). Hoặc, phương pháp này được gọi là Sư Tử Hý vì nó giống như sự vui đùa của sư tử, do nó cho thấy một sức mạnh đặc biệt. Sức mạnh đặc biệt ở đây là tín lực v.v., hoặc chính là mười lực (của Như Lai). ဣမေသံ ပန တိဏ္ဏံ အတ္ထနယာနံ သိဒ္ဓိယာ ဝေါဟာရနယဒွယံ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. တထာ ဟိ အတ္ထနယတ္တယဒိသာဘာဝေန ကုသလာဒိဓမ္မာနံ အာလောစနံ ဒိသာလောစနံ. ဝုတ္တဉှေတံ – Hơn nữa, với sự thành tựu của ba phương pháp về ý nghĩa này, hai phương pháp về cách diễn đạt cũng được thành tựu. Thật vậy, sự xem xét các pháp thiện v.v. theo hướng của ba phương pháp về ý nghĩa là Quan Sát Phương Hướng (Disālocana). Điều này đã được nói rằng – ‘‘ဝေယျာကရဏေသု ဟိ ယေ,ကုသလာကုသလာ တဟိံ တဟိံ ဝုတ္တာ; မနသာ ဩလောကယတေ,တံ ခု ဒိသာလောစနံ အာဟူ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); “Thật vậy, những pháp thiện và bất thiện nào được nói đến ở chỗ này chỗ kia trong các bài giải thích; người ta dùng tâm quan sát chúng. Điều đó, họ gọi là Quan Sát Phương Hướng.” (Netti. 4 Niddesavāra); တထာ အာလောစိတာနံ တေသံ ဓမ္မာနံ အတ္ထနယတ္တယယောဇနေ သမာနယနတော အင်္ကုသော ဝိယ အင်္ကုသော. ဝုတ္တဉှေတံ – Tương tự, do việc tập hợp các pháp đã được xem xét đó để áp dụng vào ba phương pháp về ý nghĩa, nó giống như một cái móc câu, nên được gọi là Móc Câu (Aṅkusa). Điều này đã được nói rằng – ‘‘ဩလောကေတွာ ဒိသလောစနေန, ဥက္ခိပိယ ယံ သမာနေတိ; သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလေ, အယံ နယော အင်္ကုသော နာမာ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ); ‘Sau khi quan sát bằng con mắt phương hướng, điều gì được nêu lên và được tổng hợp lại; tất cả các pháp thiện và bất thiện, phương pháp này được gọi là cái móc (aṅkusa).’ (Netti. 4 niddesavāra); တသ္မာ မနသာဝ အတ္ထနယာနံ ဒိသာဘူတဓမ္မာနံ လောစနံ ဒိသာလောစနံ, တေသံ သမာနယနံ အင်္ကုသောတိ ပဉ္စပိ နယာနိ ယုတ္တာနိ ဟောန္တိ. Do đó, sự thấy bằng tâm về các pháp đã trở thành phương hướng của các phương pháp ý nghĩa là con mắt phương hướng (disālocana), sự tổng hợp chúng lại là cái móc (aṅkusa), như vậy cả năm phương pháp đều là hợp lý. ဧတ္တာဝတာ [Pg.66] စ – Và đến đây – ‘‘ပဌမော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော, ဒုတိယော စ တိပုက္ခလော; သီဟဝိက္ကီဠိတော နာမ, တတိယော နယလဉ္ဇကော. ‘Thứ nhất là Nandiyāvaṭṭa, và thứ hai là Tipukkhala; thứ ba, dấu hiệu của phương pháp, được gọi là Sīhavikkīḷita. ဒိသာလောစနမာဟံသု, စတုတ္ထံ နယမုတ္တမံ; ပဉ္စမော အင်္ကုသော နာမ, သဗ္ဗေ ပဉ္စ နယာ ဂတာ’’တိ. (နေတ္တိ. ၁ ဥဒ္ဒေသဝါရ) – Họ đã nói Disālocana là phương pháp tối thượng thứ tư; thứ năm được gọi là Aṅkusa, tất cả năm phương pháp đã được trình bày.’ (Netti. 1 uddesavāra) – ဧဝံ ဝုတ္တပဉ္စနယာပိ ဧတ္ထ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နယတိ သံကိလေသံ ဝေါဒါနဉ္စ ဝိဘာဂတော ဉာပေတီတိ နယော, လဉ္ဇေတိ ပကာသေတိ သုတ္တတ္ထန္တိ လဉ္ဇကော, နယော စ သော လဉ္ဇကော စာတိ နယလဉ္ဇကော. ဣဒဉ္စ သုတ္တံ သောဠသဝိဓေ သုတ္တန္တပဋ္ဌာနေ သံကိလေသဘာဂိယံ ဗျတိရေကမုခေန နိဗ္ဗေဓာသေက္ခဘာဂိယန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဋ္ဌဝီသတိဝိဓေ ပန သုတ္တန္တပဋ္ဌာနေ လောကိယလောကုတ္တရံ သတ္တဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ ဉာဏညေယျံ ဒဿနဘာဝနံ သကဝစနံ ဝိဿဇ္ဇနီယံ ကုသလာကုသလံ အနုညာတံ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Như vậy, cần phải biết rằng năm phương pháp đã được nói đến cũng đã được trình bày ở đây. Nó dẫn dắt, nó làm cho biết một cách phân tích về phiền não và sự thanh tịnh, vì vậy nó là phương pháp (nayo); nó đánh dấu, nó làm sáng tỏ ý nghĩa của kinh, vì vậy nó là dấu hiệu (lañjako); nó vừa là phương pháp vừa là dấu hiệu, vì vậy nó là nayalañjako. Và kinh này, trong mười sáu loại nền tảng kinh, cần được xem là thuộc phần phiền não, và theo cách đối lập, là thuộc phần yếm ly và vô học. Còn trong hai mươi tám loại nền tảng kinh, cần phải biết là (thuộc phần) thế gian và siêu thế, dựa trên chúng sanh và pháp, tri và sở tri, kiến và tu, lời của mình, điều cần giải đáp, thiện và bất thiện, điều được cho phép và điều bị từ chối. တတ္ထ သောဠသဝိဓသုတ္တန္တံ ပဋ္ဌာနံ နာမ ‘‘သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, နေဝ သံကိလေသဘာဂိယံ န ဝါသနာဘာဂိယံ န နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ န အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တ’’န္တိ (နေတ္တိ. ၈၉) ဧဝံ ဝုတ္တသောဠသသာသနပဋ္ဌာနာနိ. Ở đây, mười sáu loại nền tảng kinh là: ‘kinh thuộc phần phiền não, kinh thuộc phần tích tập, kinh thuộc phần yếm ly, kinh thuộc phần vô học, kinh thuộc phần phiền não và tích tập, kinh thuộc phần phiền não và yếm ly, kinh thuộc phần phiền não và vô học, kinh thuộc phần tích tập và yếm ly, kinh thuộc phần tích tập và vô học, kinh thuộc phần yếm ly và vô học, kinh thuộc phần phiền não, tích tập và yếm ly, kinh thuộc phần phiền não, tích tập và vô học, kinh thuộc phần phiền não, yếm ly và vô học, kinh thuộc phần tích tập, yếm ly và vô học, kinh thuộc phần phiền não, tích tập, yếm ly và vô học, kinh không thuộc phần phiền não, không thuộc phần tích tập, không thuộc phần yếm ly, không thuộc phần vô học.’ (Netti. 89) Như vậy là mười sáu nền tảng giáo pháp đã được nói đến. တတ္ထ သံကိလိဿန္တိ ဧတေနာတိ သံကိလေသော, သံကိလေသဘာဂေ သံကိလေသကောဋ္ဌာသေ ပဝတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယံ. ဝါသနာ ပုညဘာဝနာ, ဝါသနာဘာဂေ ပဝတ္တံ ဝါသနာဘာဂိယံ, ဝါသနံ ဘဇာပေတီတိ ဝါ ဝါသနာဘာဂိယံ. နိဗ္ဗိဇ္ဈနံ လောဘက္ခန္ဓာဒီနံ ပဒါလနံ နိဗ္ဗေဓော, နိဗ္ဗေဓဘာဂေ [Pg.67] ပဝတ္တံ, နိဗ္ဗေဓံ ဘဇာပေတီတိ ဝါ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ. ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခာ ဓမ္မာ အသေက္ခာ, အသေက္ခဘာဂေ ပဝတ္တံ, အသေက္ခေ ဘဇာပေတီတိ ဝါ အသေက္ခဘာဂိယံ. တေသု ယတ္ထ တဏှာဒိသံကိလေသော ဝိဘတ္တော, ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ. ယတ္ထ ဒါနာဒိပုညကိရိယဝတ္ထု ဝိဘတ္တံ, ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ. ယတ္ထ သေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော ဝိဘတ္တာ, ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ. ယတ္ထ ပန အသေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော ဝိဘတ္တာ, ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ. ဣတရာနိ တေသံ ဝေါမိဿကနယဝသေန ဝုတ္တာနိ. သဗ္ဗာသဝသံဝရပရိယာယာဒီနံ ဝသေန သဗ္ဗဘာဂိယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဟိ သံကိလေသဓမ္မာ လောကိယသုစရိတဓမ္မာ သေက္ခာ ဓမ္မာ အသေက္ခာ ဓမ္မာ စ ဝိဘတ္တာ. သဗ္ဗဘာဂိယံ ပန ‘‘ပဿံ န ပဿတီ’’တိအာဒိကံ ဥဒကာဒိအနုဝါဒဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Ở đây, phiền não (saṃkilesa) là cái mà chúng sanh bị ô nhiễm bởi; thuộc phần phiền não (saṃkilesabhāgiyaṃ) là diễn ra trong phần, trong phạm vi phiền não. Tích tập (vāsanā) là sự tu tập phước báu; thuộc phần tích tập (vāsanābhāgiyaṃ) là diễn ra trong phần tích tập, hoặc là làm cho tham gia vào sự tích tập. Yếm ly (nibbedha) là sự xuyên thủng, sự phá vỡ các uẩn tham, v.v...; thuộc phần yếm ly (nibbedhabhāgiyaṃ) là diễn ra trong phần yếm ly, hoặc là làm cho tham gia vào sự yếm ly. Vô học (asekkhā) là các pháp của người đã hoàn tất việc học; thuộc phần vô học (asekkhabhāgiyaṃ) là diễn ra trong phần vô học, hoặc là làm cho tham gia vào bậc vô học. Trong số đó, nơi nào phiền não như ái dục được phân tích, đó là thuộc phần phiền não. Nơi nào các căn bản hành động tạo phước như bố thí được phân tích, đó là thuộc phần tích tập. Nơi nào các uẩn giới, v.v... của bậc hữu học được phân tích, đó là thuộc phần yếm ly. Còn nơi nào các uẩn giới, v.v... của bậc vô học được phân tích, đó là thuộc phần vô học. Các loại khác được nói theo phương pháp hỗn hợp của chúng. Cần biết loại thuộc tất cả các phần là qua các bài kinh như Kinh Tất Cả Lậu Hoặc. Vì ở đó, các pháp phiền não, các pháp thiện hạnh thế gian, các pháp của bậc hữu học, và các pháp của bậc vô học đều được phân tích. Còn loại không thuộc phần nào cả cần được biết là những lời lặp lại về nước, v.v..., như ‘thấy mà không thấy’. အဋ္ဌဝီသတိဝိဓံ သုတ္တန္တပဋ္ဌာနံ ပန ‘‘လောကိယံ, လောကုတ္တရံ, လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ, သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ, ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ, သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ, ဉာဏံ, ဉေယျံ, ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ, ဒဿနံ, ဘာဝနာ, ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ, သကဝစနံ, ပရဝစနံ, သကဝစနဉ္စ ပရဝစနဉ္စ, ဝိဿဇ္ဇနီယံ, အဝိဿဇ္ဇနီယံ, ဝိဿဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိဿဇ္ဇနီယဉ္စ, ကမ္မံ, ဝိပါကော, ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ ကုသလံ, အကုသလံ, ကုသလဉ္စ အကုသလဉ္စ အနုညာတံ, ပဋိက္ခိတ္တံ, အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ, ထဝေါ’’တိ (နေတ္တိ. ၁၁၂) ဧဝမာဂတာနိ အဋ္ဌဝီသတိ သာသနပဋ္ဌာနာနိ. တတ္ထ လောကိယန္တိ လောကေ နိယုတ္တော, လောကေ ဝါ ဝိဒိတော လောကိယော. ဣဓ ပန လောကိယော အတ္ထော ယသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တော, တံ သုတ္တံ လောကိယံ. တထာ လောကုတ္တရံ. ယသ္မိံ ပန သုတ္တေ ပဒေသေန လောကိယံ, ပဒေသေန လောကုတ္တရံ ဝုတ္တံ, တံ လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ. သတ္တအဓိပ္ပာယသတ္တပညတ္တိမုခေန ဒေသိတံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ. ဓမ္မဝသေန ဒေသိတံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ. ဥဘယဝသေန ဒေသိတံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဗုဒ္ဓါဒီနံ ပန ဂုဏာဘိတ္ထဝနဝသေန ပဝတ္တံ သုတ္တံ ထဝေါ နာမ – Còn hai mươi tám loại nền tảng kinh là: ‘thế gian, siêu thế, vừa thế gian vừa siêu thế, dựa trên chúng sanh, dựa trên pháp, vừa dựa trên chúng sanh vừa dựa trên pháp, tri, sở tri, vừa tri vừa sở tri, kiến, tu, vừa kiến vừa tu, lời của mình, lời của người khác, vừa lời của mình vừa lời của người khác, điều cần giải đáp, điều không cần giải đáp, vừa điều cần giải đáp vừa điều không cần giải đáp, nghiệp, quả của nghiệp, vừa nghiệp vừa quả của nghiệp, thiện, bất thiện, vừa thiện vừa bất thiện, điều được cho phép, điều bị từ chối, vừa điều được cho phép vừa điều bị từ chối, sự tán thán.’ (Netti. 112) Như vậy là hai mươi tám nền tảng giáo pháp đã được trình bày. Ở đây, thế gian (lokiya) là thuộc về thế gian, hoặc được biết trong thế gian. Nhưng ở đây, kinh nào nói về ý nghĩa thế gian thì kinh đó là thế gian. Tương tự đối với siêu thế. Còn kinh nào một phần nói về thế gian, một phần nói về siêu thế, thì kinh đó là vừa thế gian vừa siêu thế. Được thuyết giảng qua ý hướng về chúng sanh, qua quy ước về chúng sanh là dựa trên chúng sanh. Được thuyết giảng theo pháp là dựa trên pháp. Được thuyết giảng theo cả hai cách là vừa dựa trên chúng sanh vừa dựa trên pháp. Theo phương pháp này, ý nghĩa cần được hiểu trong tất cả các phần. Còn kinh được tiến hành theo cách tán thán các đức hạnh của chư Phật, v.v... được gọi là sự tán thán (thava) – ‘‘မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော, သစ္စာနံ စတုရော ပဒါ; ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာနံ, ဒွိပဒါနဉ္စ စက္ခုမာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၇၃; နေတ္တိ. ၁၇၀; ပေဋကော. ၃၀) အာဒိကံ ဝိယ – ‘Trong các con đường, Bát Chánh Đạo là tối thắng; trong các sự thật, bốn câu (Thánh Đế) là tối thắng; trong các pháp, sự ly tham là tối thắng; và trong các loài hai chân, bậc có mắt (Phật) là tối thắng.’ (Dhp. 273; Netti. 170; Peṭako. 30) ví như, v.v... – နေတ္တိနယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về các phương pháp của Netti đã kết thúc. ၂. သဒ္ဒဂရုကာဒီနန္တိ [Pg.68] အာဒိသဒ္ဒေန ဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗဂရုကေ သင်္ဂဏှာတိ. အာသယဝသေနာတိ အဇ္ဈာသယဝသေန. ဥတုသမုဋ္ဌာနောပိ ဣတ္ထိသန္တာနဂတော သဒ္ဒေါ လဗ္ဘတိ, သော ဣဓ နာဓိပ္ပေတောတိ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနော’’တိ ဝုတ္တံ. ကထိတသဒ္ဒေါ အာလာပါဒိသဒ္ဒေါ. ဂီတသဒ္ဒေါ သရေန ဂါယနသဒ္ဒေါ. ဣတ္ထိယာ ဟသနသဒ္ဒေါပေတ္ထ သင်္ဂဟေတဗ္ဗော တဿပိ ပုရိသေန အဿာဒေတဗ္ဗတော. တေနာဟ – ‘‘အပိစ ခေါ မာတုဂါမဿ သဒ္ဒံ သုဏာတိ တိရောကုဋ္ဋာ ဝါ တိရောပါကာရာ ဝါ ဟသန္တိယာ ဝါ ဘဏန္တိယာ ဝါ ဂါယန္တိယာ ဝါ, သော တဒဿာဒေတီ’’တိအာဒိ. နိဝတ္ထနိဝါသနဿာတိ ခလိတ္ထဒ္ဓဿ နိဝါသနဿ. အလင်္ကာရဿာတိ နူပုရာဒိကဿ အလင်္ကာရဿ. ဣတ္ထိသဒ္ဒေါတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဣတ္ထိပဋိဗဒ္ဓဘာဝတော ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘သဗ္ဗောပီ’’တိအာဒိ. အဝိဒူရဋ္ဌာနေတိ တဿ ဟတ္ထိကုလဿ ဝသနဋ္ဌာနတော အဝိဒူရဋ္ဌာနေ. ကာယူပပန္နောတိ သမ္ပန္နကာယော ထိရကထိနမဟာကာယော. မဟာဟတ္ထီတိ မဟာနုဘာဝေါ ဟတ္ထီ. ဇေဋ္ဌကံ ကတွာတိ ယူထပတိံ ကတွာ. 2. Saddagarukādīnanti: Bằng từ “vân vân” (ādi), gom chung lại những sự xem trọng hương, vị, xúc. Āsayavasenāti: Theo ý muốn, tức là theo khuynh hướng nội tâm. Âm thanh do thời tiết sanh khởi cũng được nghe thấy trong dòng tương tục của người nữ, nhưng âm thanh ấy không được chủ ý ở đây, vì thế được nói là “do tâm sanh khởi.” Kathitasaddo là âm thanh nói chuyện, v.v. Gītasaddo là âm thanh ca hát có giai điệu. Tiếng cười của người nữ cũng nên được gom vào đây, vì nó cũng có thể được người nam thưởng thức. Do đó, ngài đã nói: “Lại nữa, vị ấy nghe tiếng của người nữ ở bên kia bức vách hay bên kia bức tường, đang cười, hoặc đang nói, hoặc đang hát, rồi vị ấy thưởng thức điều đó,” v.v. Nivatthanivāsanassāti: Của y phục mặc ở phần dưới, tức là của tấm vải cứng. Alaṅkārassāti: Của đồ trang sức, như vòng chân, v.v. Itthisaddotveva veditabboti: Nên được hiểu là “tiếng của người nữ” vì nó được nói do có sự liên quan đến người nữ. Do đó, ngài đã nói: “Tất cả,” v.v. Avidūraṭṭhāneti: Ở một nơi không xa nơi ở của bầy voi ấy. Kāyūpapannoti: Có thân hình hoàn hảo, thân hình to lớn, cứng cáp, vững chắc. Mahāhatthīti: Con voi có oai lực lớn. Jeṭṭhakaṃ katvāti: Sau khi đặt làm con đầu đàn. ကထိနတိက္ခဘာဝေန သိင်္ဂသဒိသတ္တာ အဠသင်္ခါတာနိ သိင်္ဂါနိ ဧတဿ အတ္ထီတိ သိင်္ဂီ, သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏတာယ မဟာဗလတာယ စ သီဟဟတ္ထိအာဒိမိဂသဒိသတ္တာ မိဂေါ ဝိယာတိ မိဂေါ. တတ္ထ တတ္ထ ကိစ္စံ နေတုဘာဝေန စက္ခုယေဝ နေတ္တံ, တံ ဥဂ္ဂတဋ္ဌေန အာယတံ ဧတဿာတိ အာယတစက္ခုနေတ္တော. အဋ္ဌိ ဧဝ တစော ဧတဿာတိ အဋ္ဌိတ္တစော. တေနာဘိဘူတောတိ တေန မိဂေန အဘိဘူတော အဇ္ဈောတ္ထဋော နိစ္စလဂ္ဂဟိတော ဟုတွာ. ကရုဏံ ရုဒါမီတိ ကာရုညပတ္တော ဟုတွာ ရောဒါမိ ဝိရဝါမိ. ပစ္စတ္ထိကဘယတော မုတ္တိ နာမ ယထာ တထာ သဟာယဝတော ဟောတိ, န ဧကာကိနောတိ အာဟ – ‘‘မာ ဟေဝ မံ ပါဏသမံ ဇဟေယျာ’’တိ. တတ္ထ မာ ဟေဝ မန္တိ မံ ဧဝရူပံ ဗျသနံ ပတ္တံ အတ္တနော ပါဏသမံ ပိယသာမိကံ တွံ မာဟေဝ ဇဟိ. Do tính chất cứng và nhọn nên giống như sừng, nó có những cái sừng được gọi là aḷa, vì thế gọi là siṅgī (có sừng). Do có màu vàng và sức mạnh to lớn nên giống như các loài thú như sư tử, voi, v.v., nó giống như một con thú (migo), nên gọi là migo. Ở mỗi công việc, mắt chính là vật dẫn dắt (netta), do đó nó có đôi mắt (cakkhu) dài (āyataṃ) và lồi ra (uggataṭṭhena), nên gọi là āyatacakkhunetto (có mắt dài và lồi). Xương (aṭṭhi) chính là da (taco) của nó, nên gọi là aṭṭhittaco (da xương). Tenābhibhūtoti: Bị con thú ấy áp đảo, bị chế ngự, bị giữ chặt không động đậy. Karuṇaṃ rudāmīti: Trở nên đáng thương, tôi khóc, tôi la hét. Sự giải thoát khỏi nỗi sợ hãi kẻ thù chỉ đến với người có bạn đồng hành, chứ không phải người đơn độc, vì thế nói rằng: “Xin đừng bỏ rơi tôi, người quý như mạng sống.” Ở đây, mā heva manti: Xin nàng đừng bỏ rơi ta, người chồng thân yêu quý như mạng sống của nàng, đang gặp phải tai họa như thế này. ကုဉ္စေ ဂိရိကူဋေ ရမတိ အဘိရမတိ, တတ္ထ ဝါ ဝိစရတိ, ကောဉ္ဇနာဒံ နဒန္တော ဝါ ဝိစရတိ, ကု ဝါ ပထဝီ, တဒဘိဃာတေန ဇီရတီတိ ကုဉ္ဇရော. သဋ္ဌိဟာယနန္တိ ဇာတိယာ သဋ္ဌိဝဿကာလသ္မိံ ကုဉ္ဇရာ ထာမေန ပရိဟာယန္တိ, တံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ. ပထဗျာ စာတုရန္တာယာတိ စတူသု ဒိသာသု သမုဒ္ဒံ ပတွာ ဌိတာယ စာတုရန္တာယ ပထဝိယာ. သုပ္ပိယောတိ သုဋ္ဌု ပိယော. တေသံ တွံ ဝါရိဇော သေဋ္ဌောတိ ယေ သမုဒ္ဒေ ဝါ ဂင်္ဂါယ ဝါ ယမုနာယ ဝါ နမ္မဒါနဒိယာ ဝါ ကုဠီရာ, တေသံ သဗ္ဗေသံ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိယာ မဟန္တတ္တေန စ ဝါရိမှိ [Pg.69] ဇာတတ္တာ ဝါရိဇော တွမေဝ သေဋ္ဌော ပသတ္ထတရော. မုဉ္စ ရောဒန္တိယာ ပတိန္တိ သဗ္ဗေသံ သေဋ္ဌတ္တာ တမေဝ ယာစာမိ, ရောဒမာနာယ မယှံ သာမိကံ မုဉ္စ. အထာတိ ဂဟဏဿ သိထိလကရဏသမနန္တရမေဝ. ဧတဿာတိ ပဋိသတ္တုမဒ္ဒနဿ. Nó vui thích, hoan hỷ trên đỉnh núi (kuñce girikūṭe), hoặc đi lại ở đó, hoặc đi lại trong khi rống lên tiếng kêu (koñjanādaṃ), hoặc ku là đất, nó làm mòn (jīrati) đất do sự va chạm, nên gọi là kuñjaro (con voi). Saṭṭhihāyananti: Vào lúc sáu mươi tuổi kể từ khi sinh ra, loài voi suy giảm sức mạnh, nói như vậy là đề cập đến điều đó. Pathabyā cāturantāyāti: Của trái đất có bốn phương, tức là trái đất tồn tại và vươn đến biển ở bốn phương. Suppiyoti: Rất thân yêu. Tesaṃ tvaṃ vārijo seṭṭhoti: Trong số những con cua (kuḷīrā) ở biển, hoặc ở sông Hằng, sông Yamunā, hoặc sông Nammadā, ngài, sinh ra từ nước (vārijo), là bậc tối thắng (seṭṭho), ưu việt hơn cả, do sự hoàn hảo về màu sắc và kích thước to lớn. Muñca rodantiyā patinti: Vì ngài là bậc tối thắng trong tất cả, tôi van xin ngài, hãy thả chồng của tôi, người đang khóc lóc. Athāti: Ngay sau khi sự kìm kẹp được nới lỏng. Etassāti: Của vị này, người đã đè bẹp kẻ thù. ပဗ္ဗတဂဟနံ နိဿာယာတိ တိဿော ပဗ္ဗတရာဇိယော အတိက္ကမိတွာ စတုတ္ထာယ ပဗ္ဗတရာဇိယံ ပဗ္ဗတဂဟနံ ဥပနိဿာယ. ဧဝံ ဝဒတီတိ ‘‘ဥဒေတယံ စက္ခုမာ’’တိအာဒိနာ (ဇာ. ၁.၂.၁၇) ဣမံ ဗုဒ္ဓမန္တံ မန္တေန္တော ဝဒတိ. Pabbatagahanaṃ nissāyāti: Sau khi vượt qua ba dãy núi, nương tựa vào khu rừng rậm trên núi ở dãy núi thứ tư. Evaṃ vadatīti: Vị ấy nói trong khi đang trì tụng Phật ngôn này, bắt đầu bằng câu “udetayaṃ cakkhumā” (jā. 1.2.17). တတ္ထ ဥဒေတီတိ ပါစီနလောကဓာတုတော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. စက္ခုမာတိ သကလစက္ကဝါဠဝါသီနံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ စက္ခုပ္ပဋိလာဘကရဏေန ယန္တေန တေသံ ဒိန္နံ စက္ခု, တေန စက္ခုနာ စက္ခုမာ. ဧကရာဇာတိ သကလစက္ကဝါဠေ အာလောကကရာနံ အန္တရေ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ရဉ္ဇနဋ္ဌေန စ ဧကရာဇာ. ဟရိဿဝဏ္ဏောတိ ဟရိသမာနဝဏ္ဏော, သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ အတ္ထော. ပထဝိံ ပဘာသေတီတိ ပထဝိပ္ပဘာသော. တံ တံ နမဿာမီတိ တသ္မာ တံ ဧဝရူပံ ဘဝန္တံ နမဿာမိ ဝန္ဒာမိ. တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမှ ဒိဝသန္တိ တယာ အဇ္ဇ ရက္ခိတာ ဟုတွာ ဣမံ ဒိဝသံ စတုဣရိယာပထဝိဟာရေန သုခံ ဝိဟရေယျာမ. Ở đây, udetīti: Mọc lên, tức là đi lên từ thế giới phương Đông. Cakkhumāti: Sau khi xua tan bóng tối cho các chúng sanh trong toàn thể vũ trụ, bằng phương tiện tạo ra sự phục hồi thị giác, ngài đã ban cho họ con mắt; do con mắt ấy, ngài được gọi là cakkhumā (người có mắt). Ekarājāti: Trong số những vật tạo ra ánh sáng trong toàn thể vũ trụ, ngài là vị vua duy nhất (ekarājā) vì là bậc tối thắng và vì làm cho vui thích. Harissavaṇṇoti: Có màu sắc giống như màu vàng, nghĩa là màu vàng óng. Pathaviṃ pabhāsetīti: Chiếu sáng trái đất, nên gọi là pathavippabhāso (người chiếu sáng trái đất). Taṃ taṃ namassāmīti: Vì vậy, con xin đảnh lễ, con xin tán dương ngài, bậc có những phẩm chất như vậy. Tayājja guttā viharemha divasanti: Được ngài bảo vệ hôm nay, mong rằng chúng con sẽ an trú hạnh phúc qua ngày này trong bốn oai nghi. ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဣမာယ ဂါထာယ သူရိယံ နမဿိတွာ ဒုတိယဂါထာယ အတီတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဗုဒ္ဓေ စေဝ ဗုဒ္ဓဂုဏေ စ နမဿတိ ‘‘ယေ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ ယေ ဗြာဟ္မဏာတိ ယေ ဗာဟိတပါပါ ပရိသုဒ္ဓါ ဗြာဟ္မဏာ. ဝေဒဂူတိ ဝေဒါနံ ပါရံ ဂတာ, ဝေဒေဟိ ပါရံ ဂတာတိ ဝါ ဝေဒဂူ. ဣဓ ပန သဗ္ဗေ သင်္ခတဓမ္မေ ဝိဒိတေ ပါကဋေ ကတွာ ကတာတိ ဝေဒဂူ. တေနေဝါဟ – ‘‘သဗ္ဗဓမ္မေ’’တိ. သဗ္ဗေ ခန္ဓာယတနဓာတုဓမ္မေ သလက္ခဏသာမညလက္ခဏဝသေန အတ္တနော ဉာဏဿ ဝိဒိတေ ပါကဋေ ကတွာ တိဏ္ဏံ မာရာနံ မတ္ထကံ မဒ္ဒိတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတ္တာ, သံသာရံ ဝါ အတိက္ကန္တာတိ အတ္ထော. တေ မေ နမောတိ တေ မမ ဣမံ နမက္ကာရံ ပဋိစ္ဆန္တု. တေ စ မံ ပါလယန္တူတိ ဧဝံ မယာ နမဿိတာ စ တေ ဘဂဝန္တော မံ ပါလယန္တု ရက္ခန္တု. နမတ္တု ဗုဒ္ဓါနံ…ပေ… ဝိမုတ္တိယာတိ အယံ မမ နမက္ကာရော အတီတာနံ ပရိနိဗ္ဗုတာနံ ဗုဒ္ဓါနံ အတ္ထု, တေသံယေဝ စတူသု ဖလေသု ဉာဏသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အတ္ထု, တထာ တေသညေဝ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ [Pg.70] ဝိမုတ္တာနံ အတ္ထု, ယာ စ နေသံ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏသင်္ခါတာ ပဉ္စဝိဓာ ဝိမုတ္တိ, တာယ ဝိမုတ္တိယာပိ အယံ မယှံ နမက္ကာရော အတ္ထူတိ အတ္ထော. ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ, မောရော စရတိ ဧသနာတိ ဣဒံ ပန ပဒဒွယံ သတ္ထာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ အာဟ. တဿတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, သော မောရော ဣမံ ပရိတ္တံ ဣမံ ရက္ခံ ကတွာ အတ္တနော ဂေါစရဘူမိယံ ပုပ္ဖဖလာဒီနံ အတ္ထာယ နာနပ္ပကာရာယ ဧသနာယ စရတီတိ. Như vậy, vị Bồ-tát sau khi đảnh lễ mặt trời bằng bài kệ này, đã dùng bài kệ thứ hai bắt đầu bằng ‘ye brāhmaṇā’ để đảnh lễ các vị Phật đã nhập Niết-bàn trong quá khứ và cả Phật đức. Trong đó, ‘ye brāhmaṇā’ (những vị Bà-la-môn ấy) có nghĩa là những vị Bà-la-môn đã loại trừ các điều ác, đã được thanh tịnh. ‘Vedagū’ (thông suốt Vệ-đà) có nghĩa là đã đi đến bờ kia của các Vệ-đà, hoặc đã đi qua bờ kia bằng các Vệ-đà. Nhưng ở đây, ‘vedagū’ có nghĩa là người đã làm cho tất cả các pháp hữu vi trở nên được biết rõ, được hiển lộ. Do đó, Ngài nói: ‘sabbadhamme’ (tất cả các pháp). Nghĩa là: sau khi đã làm cho tất cả các pháp uẩn, xứ, và giới trở nên được biết rõ, được hiển lộ đối với trí tuệ của mình theo phương diện tự tướng và cộng tướng, đã nhiếp phục được đỉnh đầu của ba loại ma, đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác, hoặc đã vượt qua vòng luân hồi. ‘Te me namo’ (kính lễ các Ngài) có nghĩa là: ‘mong các Ngài hãy chấp nhận sự đảnh lễ này của tôi’. ‘Te ca maṃ pālayantū’ (và xin các Ngài hãy hộ trì tôi) có nghĩa là: ‘và các đức Thế Tôn đã được tôi đảnh lễ như vậy, xin hãy bảo hộ, hãy gìn giữ tôi’. ‘Namattu buddhānaṃ…pe… vimuttiyā’ (xin kính lễ các đức Phật… cho đến… sự giải thoát) có nghĩa là: ‘sự đảnh lễ này của tôi xin dâng đến các đức Phật đã nhập Niết-bàn trong quá khứ; xin dâng đến sự giác ngộ của các Ngài, được gọi là trí tuệ trong bốn Thánh quả; cũng vậy, xin dâng đến những vị đã được giải thoát bằng sự giải thoát của quả A-la-hán; và sự đảnh lễ này của tôi cũng xin dâng đến năm loại giải thoát của các Ngài, được gọi là giải thoát bằng cách thay thế, giải thoát bằng cách đè nén, giải thoát bằng cách cắt đứt, giải thoát bằng cách an tịnh, và giải thoát bằng cách xuất ly’. Còn hai câu ‘Imaṃ so parittaṃ katvā, moro carati esanā’ (Sau khi thực hiện bài hộ trì này, con công đi tìm mồi) thì đức Đạo Sư đã nói sau khi Ngài đã thành Chánh Đẳng Giác. Ý nghĩa của câu ấy là: ‘Này các Tỳ-khưu, con công ấy sau khi thực hiện bài paritta này, sự bảo vệ này, đã đi lại trong vùng kiếm ăn của mình để tìm kiếm các loại hoa, quả, v.v. bằng nhiều cách khác nhau’. ဧဝံ ဒိဝသံ စရိတွာ သာယံ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ နိသီဒိတွာ အတ္ထံ ဂစ္ဆန္တံ သူရိယံ ဩလောကေန္တော ဗုဒ္ဓဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ နိဝါသဋ္ဌာနေ ရက္ခာဝရဏတ္ထာယ ပုန ဗြဟ္မမန္တံ ဝဒန္တော ‘‘အပေတယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဒိဝသံ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အပေတီတိ အပယာတိ အတ္ထံ ဂစ္ဆတိ. ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ မောရော ဝါသမကပ္ပယီတိ ဣဒမ္ပိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ အာဟ. တဿတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, သော မောရော ဣမံ ပရိတ္တံ ဣမံ ရက္ခံ ကတွာ အတ္တနော နိဝါသဋ္ဌာနေ ဝါသံ သံကပ္ပယိတ္ထာတိ. ပရိတ္တကမ္မတော ပုရေတရမေဝါတိ ပရိတ္တကမ္မကရဏတော ပုရေတရမေဝ. မောရကုက္ကုဋိကာယာတိ ကုက္ကုဋိကာသဒိသာယ မောရစ္ဆာပိကာယ. Như vậy, sau khi đi kiếm ăn ban ngày, vào buổi chiều, nó đậu trên đỉnh núi, nhìn mặt trời đang lặn, suy niệm về các đức tính của Phật, và để bảo vệ và che chở nơi ở của mình, nó lại đọc bài chú thiêng liêng, bắt đầu bằng ‘apetayan’. Do đó, có câu nói: ‘divasaṃ gocaraṃ gahetvā’ (sau khi kiếm ăn ban ngày), v.v. Trong đó, ‘apeti’ có nghĩa là đi xa, đi đến chỗ lặn. Câu ‘Imaṃ so parittaṃ katvā moro vāsamakappayī’ (Sau khi thực hiện bài hộ trì này, con công đã sắp đặt nơi ở) này cũng được đức Đạo Sư nói sau khi Ngài đã thành Chánh Đẳng Giác. Ý nghĩa của câu ấy là: ‘Này các Tỳ-khưu, con công ấy sau khi thực hiện bài paritta này, sự bảo vệ này, đã sắp đặt chỗ ở tại nơi cư trú của mình’. ‘Parittakammato puretarameva’ (ngay cả trước khi thực hiện việc hộ trì) có nghĩa là ngay cả trước khi thực hiện nghi thức hộ trì. ‘Morakukkuṭikāya’ (với con công mái) có nghĩa là với con công con trông giống như gà mái. ၃. တတိယေ ရူပါယတနဿ ဝိယ ဂန္ဓာယတနဿပိ သမုဋ္ဌာပကပစ္စယဝသေန ဝိသေသော နတ္ထီတိ အာဟ – ‘‘စတုသမုဋ္ဌာနိက’’န္တိ. ဣတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓဿ ကာယာရုဠှအနုလေပနာဒိဂန္ဓဿ စ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဘာဝတော အဝိသေသေန ဂဟဏပ္ပသင်္ဂေ ဣဓာဓိပ္ပေတဂန္ဓံ နိဒ္ဓါရေန္တော ‘‘သွာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣတ္ထိယာတိ ပါကတိကာယ ဣတ္ထိယာ. ဒုဂ္ဂန္ဓောတိ ပါကတိကာယ ဣတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓဘာဝတော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဟောတိ. ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ ဣဋ္ဌဘာဝတော အဿာဒေတဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ. ကထံ ပန ဣတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓဿ ဒုဂ္ဂန္ဓဘာဝေါတိ အာဟ – ‘‘ဧကစ္စာ ဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အဿဿ ဝိယ ဂန္ဓော အဿာ အတ္ထီတိ အဿဂန္ဓိနီ. မေဏ္ဍကဿ ဝိယ ဂန္ဓော အဿာ အတ္ထီတိ မေဏ္ဍကဂန္ဓိနီ. သေဒဿ ဝိယ ဂန္ဓော အဿာ အတ္ထီတိ သေဒဂန္ဓိနီ. သောဏိတဿ ဝိယ ဂန္ဓော အဿာ အတ္ထီတိ သောဏိတဂန္ဓိနီ. ရဇ္ဇတေဝါတိ အနာဒိမတိ သံသာရေ အဝိဇ္ဇာဒိကိလေသဝါသနာယ ပရိကဍ္ဎိတဟဒယတ္တာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဿာဒဂဓိတစိတ္တတာယ စ အန္ဓဗာလော ဧဝရူပါယပိ ဒုဂ္ဂန္ဓသရီရာယ ဣတ္ထိယာ ရဇ္ဇတိယေဝ. ပါကတိကာယ ဣတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓဿ ဒုဂ္ဂန္ဓဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိသိဋ္ဌာယ ဧကစ္စာယ ဣတ္ထိယာ တဒဘာဝံ ဒဿေတုံ – ‘‘စက္ကဝတ္တိနော [Pg.71] ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ယဒိ ဧဝံ ဤဒိသာယ ဣတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓောပိ ဣဓ ကသ္မာ နာဓိပ္ပေတောတိ အာဟ – ‘‘အယံ န သဗ္ဗာသံ ဟောတီ’’တိအာဒိ. တိရစ္ဆာနဂတာယ ဣတ္ထိယာ ဧကစ္စာယ စ မနုဿိတ္ထိယာ သရီရဂန္ဓဿ အတိဝိယ အဿာဒေတဗ္ဗဘာဝဒဿနတော ပုန တမ္ပိ အဝိသေသေန အနုဇာနန္တော ‘‘ဣတ္ထိကာယေ ဂန္ဓော ဝါ ဟောတူ’’တိအာဒိမာဟ. ဣတ္ထိဂန္ဓောတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဘာဝတော ဝုတ္တံ. 3. Ở trường hợp thứ ba, cũng giống như sắc xứ, hương xứ cũng không có sự khác biệt về phương diện duyên sanh khởi, nên nói là ‘catusamuṭṭhānikaṃ’ (do bốn nguồn sanh). Khi có khả năng hiểu một cách không phân biệt mùi hương cơ thể của người nữ và mùi hương của các vật thoa, v.v. đã được thoa lên thân do sự liên quan đến người ấy, để xác định mùi hương được nói đến ở đây, ngài đã nói ‘svāyaṃ’ v.v. Trong đó, ‘itthiyā’ (của người nữ) có nghĩa là của người nữ bình thường. ‘Duggandho’ (mùi hôi) là vì đó là mùi hương cơ thể của người nữ bình thường nên nó là mùi hôi. ‘Idhādhippeto’ (được nói đến ở đây) được nói ra vì nó là điều đáng ưa thích, có thể thưởng thức. Nhưng tại sao mùi hương cơ thể của người nữ lại là mùi hôi? Ngài nói: ‘ekaccā hi’ (vì một số người nữ…) v.v. Trong đó, người có mùi như ngựa được gọi là ‘assagandhinī’ (người có mùi ngựa). Người có mùi như dê được gọi là ‘meṇḍakagandhinī’ (người có mùi dê). Người có mùi như mồ hôi được gọi là ‘sedagandhinī’ (người có mùi mồ hôi). Người có mùi như máu được gọi là ‘soṇitagandhinī’ (người có mùi máu). ‘Rajjatevā’ (vẫn bị tham đắm) có nghĩa là: trong vòng luân hồi vô thủy, do tâm bị lôi kéo bởi các tập khí của vô minh và phiền não, và do tâm tham luyến vị xúc chạm, kẻ phàm phu mù quáng vẫn tham đắm ngay cả người nữ có thân thể hôi hám như vậy. Sau khi chỉ ra tính chất hôi hám của mùi hương cơ thể người nữ bình thường, bây giờ để chỉ ra sự không có mùi hôi ấy ở một số người nữ đặc biệt, ngài nói: ‘cakkavattino panā’ (nhưng của vị Chuyển luân vương…) v.v. Nếu vậy, tại sao mùi hương cơ thể của người nữ như thế lại không được đề cập ở đây? Ngài nói: ‘ayaṃ na sabbāsaṃ hotī’ (điều này không có ở tất cả mọi người…) v.v. Vì nhận thấy mùi hương cơ thể của một số loài nữ bàng sanh và một số phụ nữ loài người là vô cùng đáng thưởng thức, nên ngài lại cho phép một cách không phân biệt, nói rằng: ‘itthikāye gandho vā hotū’ (dù là mùi hương từ thân người nữ…) v.v. ‘Itthigandhotveva veditabbo’ (nên được hiểu đó chính là mùi hương của người nữ) được nói như vậy là do sự liên quan đến người ấy. ၄. စတုတ္ထာဒီသု ကိံ တေနာတိ ဇိဝှာဝိညေယျရသေ ဣဓာဓိပ္ပေတေ ကိံ တေန အဝယဝရသာဒိနာ ဝုတ္တေန ပယောဇနံ. ဩဋ္ဌမံသံ သမ္မက္ခေတီတိ ဩဋ္ဌမံသသမ္မက္ခနော, ခေဠာဒီနိ. အာဒိသဒ္ဒေန ဩဋ္ဌမံသမက္ခနော တမ္ဗုလမုခဝါသာဒိရသော ဂယှတိ. သဗ္ဗော သော ဣတ္ထိရသောတိ ဣတ္ထိယာဝဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ. 4. Trong trường hợp thứ tư v.v., câu ‘kiṃ tena’ (dùng cái đó để làm gì?) có nghĩa là: khi vị được nhận biết bởi lưỡi được đề cập ở đây, thì việc nói đến vị của các bộ phận cơ thể, v.v. có ích lợi gì? ‘Oṭṭhamaṃsasammakkhano’ (thứ làm ướt thịt môi) là nước bọt, v.v. vì nó làm ướt thịt môi. Bằng từ ‘ādi’ (v.v.), vị của trầu, các chất làm thơm miệng, v.v. làm ướt thịt môi cũng được bao gồm. ‘Sabbo so itthiraso’ (tất cả đó là vị của người nữ) là vì nó phải được nhận lấy từ người nữ. ၅. ဣတ္ထိဖောဋ္ဌဗ္ဗောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ယဒိ ပနေတ္ထ ဣတ္ထိဂတာနိ ရူပါရမ္မဏာဒီနိ အဝိသေသတော ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တိ, အထ ကသ္မာ ဘဂဝတာ တာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂဟေတွာ ဒေသိတာနီတိ အာဟ – ‘‘ဣတိ သတ္ထာ’’တိအာဒိ. ယထာ ဟီတိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ. ဂမေတီတိ ဝိက္ခေပံ ဂမေတိ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဂမေတီတိ စ သင်္ဂမေတိ. န တထာ သေသာ သဒ္ဒါဒယော, န တထာ ရူပါဒီနိ အာရမ္မဏာနီတိ ဧတေန သတ္တေသု ရူပါဒိဂရုကတာ အသံကိဏ္ဏာ ဝိယ ဒဿိတာ, န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ အနေကဝိဓတ္တာ သတ္တာနံ အဇ္ဈာသယဿာတိ ဒဿေတုံ – ‘‘ဧကစ္စဿ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စဂရုကဝသေနာတိ ပဉ္စာရမ္မဏဂရုကဝသေန. ဧကစ္စဿ ဟိ ပုရိသဿ ယထာဝုတ္တေသု ပဉ္စသုပိ အာရမ္မဏေသု ဂရုကတာ ဟောတိ, ဧကစ္စဿ တတ္ထ ကတိပယေသု, ဧကသ္မိံ ဧဝ ဝါ, တေ သဗ္ဗေပိ ပဉ္စဂရုကာတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ ယထာ ‘‘သတ္တိသယော အဋ္ဌဝိမောက္ခာ’’တိ. န ပဉ္စဂရုကဇာတကဝသေန ဧကေကာရမ္မဏေ ဂရုကဿေဝ နာဓိပ္ပေတတ္တာ. ဧကေကာရမ္မဏဂရုကာနဉှိ ပဉ္စန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ တတ္ထ အာဂတတ္တာ တံ ဇာတကံ ‘‘ပဉ္စဂရုကဇာတက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ တေန ဣဓ ပယောဇနံ နတ္ထီတိ အာဟ – ‘‘သက္ခိဘာဝတ္ထာယာ’’တိ. အာဟရိတွာ ကထေတဗ္ဗန္တိ ရူပါဒိဂရုကတာယ ဧတေ အနယဗျသနံ ပတ္တာတိ ဒဿေတုံ ကထေတဗ္ဗံ. 5. Trong câu ‘Itthiphoṭṭhabbo’ (xúc chạm của người nữ), phương pháp cũng tương tự. Nếu ở đây, các đối tượng như sắc thuộc về người nữ v.v... chiếm đoạt tâm của người nam một cách không phân biệt, vậy tại sao Đức Thế Tôn lại thuyết giảng về chúng một cách riêng rẽ? Để trả lời, Ngài nói: ‘iti satthā’ (như vậy, bậc Đạo Sư) v.v... Bằng câu ‘Yathā hī’ (Ví như) v.v..., Ngài xác chứng ý nghĩa ấy. ‘Gametīti’ có nghĩa là làm cho phân tán (vikkhepaṃ gameti), hoặc đây chính là cách đọc. ‘Gametīti’ cũng có nghĩa là làm cho hòa hợp (saṅgameti). Các đối tượng còn lại như âm thanh v.v... không như vậy, các đối tượng như sắc v.v... không như vậy. Bằng cách này, sự nặng nề về sắc v.v... nơi các chúng sanh được trình bày như là không hỗn tạp. Tuy nhiên, để chỉ ra rằng điều này không nên được hiểu như vậy vì khuynh hướng của chúng sanh có nhiều loại, câu ‘ekaccassa cā’ (và đối với một số người) v.v... đã được nói đến. ‘Pañcagarukavasena’ có nghĩa là theo phương diện nặng nề về năm đối tượng. Thật vậy, đối với một số người nam, có sự nặng nề trong cả năm đối tượng đã được đề cập; đối với một số người khác, chỉ trong một vài đối tượng, hoặc chỉ trong một đối tượng. Tất cả họ đều nên được hiểu là những người nặng nề về năm đối tượng, giống như trong câu ‘sattisayo aṭṭhavimokkhā’ (bảy hạng người siêu việt, tám giải thoát). Không phải theo ý nghĩa của chuyện bổn sanh Pañcagaruka, vì ở đó không có ý chỉ đến người nặng nề về từng đối tượng riêng lẻ. Thật vậy, vì có năm hạng người nặng nề về từng đối tượng riêng lẻ xuất hiện trong đó, nên chuyện bổn sanh ấy được gọi là ‘Pañcagarukajātaka’. Nếu vậy, điều đó không có ích lợi gì ở đây? Để trả lời, Ngài nói: ‘sakkhibhāvatthāyā’ (với mục đích làm chứng). ‘Āharitvā kathetabbaṃ’ (nên được dẫn ra và kể lại) có nghĩa là nên được kể lại để chỉ ra rằng: ‘Những người này đã gặp phải tai họa và bất hạnh do sự nặng nề về sắc v.v...’. ၆-၈. တေသန္တိ [Pg.72] သုတ္တာနံ. ဥပ္ပဏ္ဍေတွာ ဂဏှိတုံ န ဣစ္ဆီတိ တဿ ထောကံ ဝိရူပဓာတုကတ္တာ န ဣစ္ဆိ. အနတိက္ကမန္တောတိ သံသန္ဒေန္တော. ဒွေ ဟတ္ထံ ပတ္တာနီတိ ဒွေ ဥပ္ပလာနိ ဟတ္ထံ ဂတာနိ. ပဟဋ္ဌာကာရံ ဒဿေတွာတိ အပရာဟိ ဣတ္ထီဟိ ဧကေကံ လဒ္ဓံ, မယာ ဒွေ လဒ္ဓါနီတိ သန္တုဋ္ဌာကာရံ ဒဿေတွာ. ပရောဒီတိ တဿာ ပုဗ္ဗသာမိကဿ မုခဂန္ဓံ သရိတွာ. တဿ ဟိ မုခတော ဥပ္ပလဂန္ဓော ဝါယတိ. ဟာရေတွာတိ တသ္မာ ဌာနာ အပနေတွာ, ‘‘ဟရာပေတွာ’’တိ ဝါ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော. 6-8. ‘Tesaṃ’ có nghĩa là của các bài kinh. ‘Uppaṇḍetvā gaṇhituṃ na icchi’ (không muốn chế giễu mà nhận lấy) có nghĩa là không muốn vì nó có một chút yếu tố không tương hợp. ‘Anatikkamanto’ có nghĩa là đang so sánh. ‘Dve hatthaṃ pattāni’ (hai cái đã đến tay) có nghĩa là hai bông hoa súng đã vào tay. ‘Pahaṭṭhākāraṃ dassetvā’ (sau khi biểu lộ vẻ hoan hỷ) có nghĩa là sau khi biểu lộ vẻ hài lòng rằng: ‘Những người nữ khác mỗi người nhận được một bông, còn ta nhận được hai bông’. ‘Parodī’ (đã khóc) có nghĩa là do nhớ lại mùi hương từ miệng của người chồng trước. Thật vậy, từ miệng của người ấy tỏa ra mùi hương hoa súng. ‘Hāretvā’ có nghĩa là sau khi dời đi khỏi nơi đó, hoặc cách đọc là ‘harāpetvā’ (sau khi khiến cho mang đi), ý nghĩa cũng như vậy. သာဓု သာဓူတိ ဘာသတောတိ ဓမ္မကထာယ အနုမောဒနဝသေန ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ ဘာသတော. ဥပ္ပလံဝ ယထောဒကေတိ ယထာ ဥပ္ပလံ ဥပ္ပလဂန္ဓော မုခတော နိဗ္ဗတ္တောတိ. ဝဋ္ဋမေဝ ကထိတန္တိ ယထာရုတဝသေန ဝုတ္တံ. ယဒိပိ ဧဝံ ဝုတ္တံ, တထာပိ ယထာရုတမတ္ထေ အဝတွာ ဝိဝဋ္ဋံ နီဟရိတွာ ကထေတဗ္ဗံ ဝိမုတ္တိရသတ္တာ ဘဂဝတော ဒေသနာယ. ‘Sādhu sādhūti bhāsato’ (người nói ‘lành thay, lành thay’) có nghĩa là người nói ‘lành thay, lành thay’ theo cách tán thán bài pháp thoại. ‘Uppalaṃva yathodake’ (như hoa súng trong nước) có nghĩa là như hoa súng, mùi hương hoa súng phát ra từ miệng. ‘Vaṭṭameva kathitaṃ’ (chỉ nói về vòng luân hồi) có nghĩa là đã được nói theo nghĩa đen. Mặc dù đã được nói như vậy, tuy nhiên, không nên nói theo nghĩa đen mà nên trình bày và giải thích theo nghĩa siêu thế (vivaṭṭaṃ), vì lời dạy của Đức Thế Tôn có hương vị giải thoát. ရူပါဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về Phẩm Sắc v.v... đã hoàn tất. ဣတိ မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ Như vậy, trong Manorathapūraṇī, bộ Chú giải Tăng Chi Bộ Kinh, ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần làm sáng tỏ những ý nghĩa không hiển nhiên trong Chú giải Phẩm Thứ Nhất đã hoàn tất. ၂. နီဝရဏပ္ပဟာနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải Phẩm Đoạn Trừ Triền Cái ၁၁. ဒုတိယဿာတိ ဒုတိယဝဂ္ဂဿ. ဧကဓမ္မမ္ပီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကသဘာဝမ္ပီ’’တိ ဣမိနာ သဘာဝတ္ထောယံ ဓမ္မသဒ္ဒေါ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဝိယာတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ယဒဂ္ဂေန စ သဘာဝတ္ထော, တဒဂ္ဂေန နိဿတ္တတ္ထော သိဒ္ဓေါ ဧဝါတိ ‘‘နိဿတ္တဋ္ဌေန ဓမ္မော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. သုဘနိမိတ္တန္တိ ဓမ္မပရိယာယေန ဝုတ္တံ. တဉှိ အတ္ထတော ကာမစ္ဆန္ဒော ဝါ သိယာ. သော ဟိ အတ္တနော ဂဟဏာကာရေန သုဘန္တိ, တေနာကာရေန ပဝတ္တနကဿ အညဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ နိမိတ္တတ္တာ ‘‘သုဘနိမိတ္တ’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ. တဿ အာရမ္မဏံ ဝါ သုဘနိမိတ္တံ. ဣဋ္ဌဉှိ ဣဋ္ဌာကာရေန ဝါ ဂယှမာနံ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ ‘‘သုဘနိမိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အာရမ္မဏမေဝ စေတ္ထ နိမိတ္တံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘သုဘနိမိတ္တန္တိ ရာဂဋ္ဌာနိယံ အာရမ္မဏ’’န္တိ. သမုစ္စယတ္ထော ဝါ-သဒ္ဒေါ အနေကတ္ထတ္တာ နိပါတာနံ. ဘိယျောဘာဝါယာတိ ပုနပ္ပုနံ ဘာဝါယ. ဝေပုလ္လာယာတိ ဝိပုလဘာဝါယ, ဝဍ္ဎိယာတိ အတ္ထော. အဇာတော နိဇ္ဇာတော. သေသပဒါနိ တဿေဝ [Pg.73] ဝေဝစနာနိ. ကာမေသူတိ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု. ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ကာမသင်္ခါတော ဆန္ဒော, န ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော န ဓမ္မစ္ဆန္ဒော. ကာမနဝသေန ရဇ္ဇနဝသေန စ ကာမော ဧဝ ရာဂေါ ကာမရာဂေါ. ကာမနဝသေန နန္ဒနဝသေန စ ကာမော ဧဝ နန္ဒီတိ ကာမနန္ဒီ. ကာမနဝသေန တဏှာယနဝသေန စ ကာမတဏှာ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘ကာမသ္နေဟော ကာမပရိဠာဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမဇ္ဈောသာန’’န္တိ ဧတေသံ ပဒါနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ကာမတ္ထံ ဝိဒိတွာ သိနေဟနဋ္ဌေန ကာမသ္နေဟော, ပရိဠာဟနဋ္ဌေန ကာမပရိဠာဟော, မုစ္ဆနဋ္ဌေန ကာမမုစ္ဆာ, ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပနဋ္ဌေန ကာမဇ္ဈောသာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကာမစ္ဆန္ဒော ဧဝ ကုသလပ္ပဝတ္တိတော စိတ္တဿ နီဝရဏဋ္ဌေန ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ, သောတိ ကာမစ္ဆန္ဒော. အသမုဒါစာရဝသေနာတိ အသမုဒါစာရဘာဝေန. အနနုဘူတာရမ္မဏဝသေနာတိ ‘‘ဣဒံ နာမေတ’’န္တိ ဝတ္ထုဝသေန ဥတွာ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အနနုဘူတဿ အာရမ္မဏဿ ဝသေန. ရူပသဒ္ဒါဒိဘေဒံ ပန အာရမ္မဏံ ဧကသ္မိမ္ပိ အတ္တဘာဝေ အနနုဘူတံ နာမ နတ္ထေဝ, ကိမင်္ဂံ ပန အနာဒိမတိ သံသာရေ. 11. ‘Dutiyassā’ có nghĩa là của phẩm thứ hai. Trong câu ‘Ekadhammampi’ (dù chỉ một pháp), bằng từ ‘ekasabhāvampi’ (dù chỉ một tự tánh), điều này được chỉ ra rằng từ ‘dhamma’ ở đây có nghĩa là tự tánh, giống như trong các câu ‘kusalā dhammā’ (các pháp thiện) v.v... Và khi nó có nghĩa là tự tánh, thì ý nghĩa vô ngã (nissatta) tự nó được xác lập. Do đó, câu ‘nissattaṭṭhena dhammo veditabbo’ (pháp nên được hiểu theo nghĩa vô ngã) đã được nói đến. ‘Subhanimittaṃ’ (tịnh tướng) được nói theo cách diễn đạt của pháp. Về mặt ý nghĩa, đó có thể là dục tham (kāmacchanda). Thật vậy, vì nó được nắm bắt theo cách thức là đẹp (subha), và vì nó là dấu hiệu (nimitta) cho một dục tham khác khởi lên theo cách thức đó, nên nó được gọi là ‘subhanimitta’. Hoặc đối tượng của nó là tịnh tướng. Thật vậy, một đối tượng khả ái như sắc v.v... được nắm bắt theo cách thức khả ái được gọi là ‘tịnh tướng’. Ở đây, chính đối tượng là tướng. Thật vậy, sẽ được nói rằng: ‘subhanimittanti rāgaṭṭhāniyaṃ ārammaṇaṃ’ (tịnh tướng là đối tượng làm cơ sở cho tham ái). Từ ‘vā’ có nghĩa là tập hợp, vì các tiểu từ có nhiều nghĩa. ‘Bhiyyobhāvāya’ có nghĩa là để cho có mặt nhiều lần. ‘Vepullāya’ có nghĩa là để cho trở nên rộng lớn, tức là để tăng trưởng. ‘Ajāto’ (chưa sanh) có nghĩa là chưa khởi lên. Các từ còn lại là đồng nghĩa với nó. ‘Kāmesu’ có nghĩa là trong năm dục trưởng dưỡng. ‘Kāmacchando’ là dục vọng được gọi là ‘kāma’, không phải là tác ý dục (kattukamyatāchando), không phải là pháp dục (dhammacchando). Do sự ham muốn và do sự nhiễm đắm, chính dục (kāma) là ái (rāgo), nên gọi là dục ái (kāmarāgo). Do sự ham muốn và do sự hoan hỷ, chính dục là hỷ (nandī), nên gọi là dục hỷ (kāmanandī). Do sự ham muốn và do sự khao khát, chính dục là ái (taṇhā), nên gọi là dục ái (kāmataṇhā). Bằng từ ‘ādi’ (v.v...), nên hiểu là bao gồm các từ sau: ‘kāmasneho’ (dục luyến), ‘kāmapariḷāho’ (dục nhiệt), ‘kāmamucchā’ (dục mê), ‘kāmajjhosānaṃ’ (dục tham đắm). Ở đây, sau khi hiểu ý nghĩa của ‘kāma’ theo cách đã nói, nên hiểu ‘kāmasneho’ theo nghĩa quyến luyến, ‘kāmapariḷāho’ theo nghĩa thiêu đốt, ‘kāmamucchā’ theo nghĩa mê đắm, ‘kāmajjhosānaṃ’ theo nghĩa nuốt chửng và tiêu thụ. Chính dục tham, do ngăn che tâm khỏi sự khởi lên của pháp thiện, nên là triền cái dục tham (kāmacchandanīvaraṇaṃ); ‘so’ có nghĩa là dục tham ấy. ‘Asamudācāravasena’ có nghĩa là do trạng thái không biểu hiện. ‘Ananubhūtārammaṇavasena’ có nghĩa là do đối tượng chưa từng được kinh nghiệm trong kiếp sống đó, sau khi đã biết nó về mặt sự vật là ‘đây là cái này’. Tuy nhiên, đối tượng được phân loại thành sắc, thanh v.v... thì không thể nói là chưa từng được kinh nghiệm dù chỉ trong một kiếp sống, huống hồ là trong vòng luân hồi vô thủy. ယံ ဝုတ္တံ – ‘‘အသမုဒါစာရဝသေန စာ’’တိအာဒိ, တံ အတိသံခိတ္တန္တိ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ – ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘဝဂ္ဂဟဏေန မဟဂ္ဂတဘဝေါ ဂဟိတော. သော ဟိ ဩဠာရိကကိလေသသမုဒါစာရရဟိတော. တဇ္ဇနီယကမ္မကတာဒိကာလေ ပါရိဝါသိကကာလေ စ စရိတဗ္ဗာနိ ဒွေအသီတိ ခုဒ္ဒကဝတ္တာနိ နာမ. န ဟိ တာနိ သဗ္ဗာသု အဝတ္ထာသု စရိတဗ္ဗာနိ, တသ္မာ တာနိ န မဟာဝတ္တေသု အန္တောဂဓာနီတိ ‘‘စုဒ္ဒသ မဟာဝတ္တာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ အာဂန္တုကဝတ္တအာဝါသိကဂမိက-အနုမောဒနဘတ္တဂ္ဂ- ပိဏ္ဍစာရိကအာရညကသေနာသနဇန္တာဃရဝစ္စကုဋိဥပဇ္ဈာယ- သဒ္ဓိဝိဟာရိကအာစရိယ-အန္တေဝါသိကဝတ္တာနီတိ ဧတာနိ စုဒ္ဒသ မဟာဝတ္တာနိ နာမာတိ ဝုတ္တံ. ဣတရာနိ ပန ‘‘ပါရိဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝတ္တံ ပညာပေဿာမီ’’တိ (စူဠဝ. ၇၅) အာရဘိတွာ ‘‘န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ, န ဆမာယံ စင်္ကမန္တေ စင်္ကမေ စင်္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. ၈၁) ဝုတ္တာနိ ပကတတ္တေ စရိတဗ္ဗဝတ္တာနိ ဆသဋ္ဌိ, တတော ပရံ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ ပါရိဝါသိကဝုဍ္ဎတရေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ, မူလာယပဋိကဿနာရဟေန, မာနတ္တာရဟေန, မာနတ္တစာရိကေန, အဗ္ဘာနာရဟေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဒိံ ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိအာဒီနိ ပကတတ္တေ စရိတဗ္ဗေဟိ အနညတ္တာ ဝိသုံ ဝိသုံ အဂဏေတွာ ပါရိဝါသိကဝုဍ္ဎတရာဒီသု ပုဂ္ဂလန္တရေသု စရိတဗ္ဗတ္တာ [Pg.74] တေသံ ဝသေန သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဧကေကံ ကတွာ ဂဏိတာနိ ပဉ္စာတိ ဧကသတ္တတိဝတ္တာနိ. ဥက္ခေပနီယကမ္မကတဝတ္တေသု ဝတ္တပညာပနဝသေန ဝုတ္တံ – ‘‘န ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ…ပေ… ပိဋ္ဌိပရိကမ္မံ သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ အဘိဝါဒနာဒီနံ အဿာဒိယနံ ဧကံ, ‘‘န ပကတတ္တော ဘိက္ခု သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေတဗ္ဗော’’တိအာဒီနိ (စူဠဝ. ၅၁) စ ဒသာတိ ဧဝံ ဒွါသီတိ ဟောန္တိ. ဧတေသွေဝ ပန ကာနိစိ တဇ္ဇနီယကမ္မကတာဒိဝတ္တာနိ ကာနိစိ ပါရိဝါသိကာဒိဝတ္တာနီတိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ဒွါဝီသတိဝတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘စုဒ္ဒသ မဟာဝတ္တာနီ’’တိ ဝတွာပိ ‘‘အာဂန္တုကဂမိကဝတ္တာနိ စာ’’တိ ဣမေသံ ဝိသုံ ဂဟဏံ ဣမာနိ အဘိဏှံ သမ္ဘဝန္တီတိ ကတွာ. ကိလေသော ဩကာသံ န လဘတိ သဗ္ဗဒါ ဝတ္တပ္ပဋိပတ္တိယံယေဝ ဗျာဝဋစိတ္တတာယ. အယောနိသောမနသိကာရန္တိ အနိစ္စာဒီသု ‘‘နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ပဝတ္တံ အနုပါယမနသိကာရံ. သတိဝေါဿဂ္ဂန္တိ သတိယာ ဝိဿဇ္ဇနံ, သတိဝိရဟန္တိ အတ္ထော. ဧဝမ္ပီတိ ဝက္ခမာနာပေက္ခာယ အဝုတ္တသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ပိ-သဒ္ဒေါ. Điều đã được nói: “do vì không có sự biểu hiện ra bên ngoài” v.v..., điều ấy là quá tóm tắt, nên để trình bày một cách rộng rãi, ngài đã nói: “tatthā” (trong ấy) v.v... Trong ấy, do sự nắm giữ cõi hữu, trạng thái đại hành được nắm giữ. Vì rằng trạng thái ấy không có sự biểu hiện ra bên ngoài của các phiền não thô thiển. Tám mươi hai bổn phận nhỏ là những điều cần được thực hành vào thời điểm bị áp dụng khiển trách nghiệp v.v... và vào thời điểm biệt trú. Vì rằng chúng không phải là những điều cần được thực hành trong tất cả các trường hợp, do đó chúng không được bao gồm trong các đại bổn phận, nên đã được nói là “mười bốn đại bổn phận”. Tương tự, bổn phận đối với khách đến, bổn phận đối với người ở, bổn phận đối với người đi, bổn phận tùy hỷ, bổn phận tại nhà ăn, bổn phận khi đi khất thực, bổn phận của người ở rừng, bổn phận tại trú xứ, bổn phận tại nhà tắm hơi, bổn phận tại nhà vệ sinh, bổn phận đối với thầy tế độ, bổn phận đối với người cùng sống chung, bổn phận đối với thầy giáo thọ, bổn phận đối với đệ tử, mười bốn điều này được gọi là các đại bổn phận. Còn các điều khác, bắt đầu bằng “Ta sẽ chế định bổn phận cho các tỳ khưu biệt trú” (Cūḷavagga 75), sáu mươi sáu bổn phận cần được thực hành trong tình trạng bình thường đã được nói là “không nên cho thọ cụ túc giới, không nên đi kinh hành trên lối kinh hành khi đang đi kinh hành trên mặt đất” (Cūḷavagga 81). Sau đó, các điều như “Này các tỳ khưu, tỳ khưu biệt trú không nên ở trong một trú xứ có cùng mái che với tỳ khưu biệt trú lớn tuổi hơn, với người đáng bị phục vị, với người đáng bị thi hành mã na đỏa, với người đang thi hành mã na đỏa, với người đáng được giải tội” v.v... vì không khác với những điều cần thực hành trong tình trạng bình thường, nên không được đếm riêng lẻ từng điều, mà được gộp lại theo các cá nhân khác nhau như tỳ khưu biệt trú lớn tuổi hơn v.v... và được tính là một cho mỗi loại, tổng cộng là năm, thành ra bảy mươi mốt bổn phận. Trong các bổn phận của người bị áp dụng cử tội nghiệp, theo cách chế định bổn phận, đã được nói: “không nên chấp nhận sự đảnh lễ, sự đứng dậy... của tỳ khưu bình thường... việc xoa bóp lưng”, đây là một điều về việc không chấp nhận sự đảnh lễ v.v...; và mười điều khác như “tỳ khưu bình thường không nên bị trục xuất vì giới bị hư hoại” (Cūḷavagga 51), như vậy là có tám mươi hai. Tuy nhiên, trong số này, một số là bổn phận của người bị khiển trách nghiệp v.v..., một số là bổn phận của người biệt trú v.v..., nên cần hiểu là có hai mươi hai bổn phận theo cách tính những điều chưa được tính. Mặc dù đã nói “mười bốn đại bổn phận”, việc đề cập riêng đến “bổn phận đối với khách đến và người đi” là vì những điều này thường xuyên xảy ra. Phiền não không có cơ hội (phát sinh) do tâm luôn bận rộn với việc thực hành bổn phận. “Phi như lý tác ý” (Ayonisomanasikāra) là sự tác ý không đúng phương pháp, khởi lên với ý niệm “thường” v.v... trong những pháp vô thường v.v... “Buông bỏ niệm” (Sativossagga) là sự từ bỏ niệm, có nghĩa là thiếu niệm. Từ “pi” trong “evampi” có ý nghĩa tóm lược những điều chưa được nói, liên quan đến những điều sẽ được nói. အနုသန္ဓိဝသေနာတိ ပုစ္ဆာနုသန္ဓိအာဒိအနုသန္ဓိဝသေန. ပုဗ္ဗာပရဝသေနာတိ ပုဗ္ဗာပရဂန္ထသလ္လက္ခဏဝသေန. ဂဏှန္တဿာတိ အာစရိယမုခတော ဂဏှန္တဿ. သဇ္ဈာယန္တဿာတိ အာစရိယမုခတော ဥဂ္ဂဟိတဂန္ထံ သဇ္ဈာယန္တဿ. ဝါစေန္တဿာတိ ပါဠိံ တဒတ္ထဉ္စ ဥဂ္ဂဏှာပနဝသေန ပရေသံ ဝါစေန္တဿ. ဒေသေန္တဿာတိ ဒေသနာဝသေန ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ. ပကာသေန္တဿာတိ အတ္တနော အတ္တနော သံသယဋ္ဌာနေ ပုစ္ဆန္တာနံ ယာထာဝတော အတ္ထံ ပကာသေန္တဿ. ကိလေသော ဩကာသံ န လဘတိ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဂန္ထကမ္မေသုယေဝ ဗျာဝဋစိတ္တတာယ. ဧဝမ္ပီတိ ဝုတ္တသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ပိ-သဒ္ဒေါ. ဧဝံ သေသေသုပိ. “Do vì sự liên kết” là do vì sự liên kết câu hỏi v.v... “Do vì trước sau” là do vì sự ghi nhận kinh văn trước sau. “Của người đang học” là của người đang học từ miệng của vị thầy. “Của người đang tụng đọc” là của người đang tụng đọc kinh văn đã học từ miệng của vị thầy. “Của người đang dạy” là của người đang dạy cho người khác theo cách làm cho họ học thuộc Pāli và ý nghĩa của nó. “Của người đang thuyết giảng” là của người đang thuyết giảng pháp cho người khác theo cách thuyết giảng. “Của người đang làm sáng tỏ” là của người đang làm sáng tỏ ý nghĩa một cách như thật cho những người đang hỏi về những điểm nghi ngờ của chính họ. Phiền não không có cơ hội (phát sinh) do tâm luôn bận rộn với công việc kinh điển cả ngày lẫn đêm. Từ “pi” trong “evampi” có ý nghĩa tóm lược những điều đã được nói. Tương tự trong các trường hợp còn lại. ဓုတင်္ဂဓရော ဟောတီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပကာသေတိ ‘‘တေရသ ဓုတင်္ဂဂုဏေ သမာဒါယ ဝတ္တတီ’’တိ. ဗာဟုလ္လာယာတိ စီဝရာဒိပစ္စယဗာဟုလ္လာယ. ယထာ စီဝရာဒယော ပစ္စယာ ဗဟုလံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တထာ အာဝတ္တဿ ပဝတ္တဿာတိ အတ္ထော. ပရိဟီနဇ္ဈာနဿာတိ ဈာနန္တရာယကရေန ဝိသဘာဂရူပဒဿနာဒိနာ ကေနစိ နိမိတ္တေန ပရိဟီနဇ္ဈာနဿ. ဝိဿဋ္ဌဇ္ဈာနဿာတိ အသမာပဇ္ဇနဝသေန ပရိစ္စတ္တဇ္ဈာနဿ. ဘဿာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂဏသင်္ဂဏိကနိဒ္ဒါနဝကမ္မာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. သတ္တသု ဝါ အနုပဿနာသူတိ ဧတ္ထ သတ္တ အနုပဿနာ နာမ အနိစ္စာနုပဿနာ ဒုက္ခာနုပဿနာ အနတ္တာနုပဿနာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ ဝိရာဂါနုပဿနာ [Pg.75] နိရောဓာနုပဿနာ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ ခယာနုပဿနာ ဝယာနုပဿနာ ဝိပရိဏာမာနုပဿနာ အနိမိတ္တာနုပဿနာ အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာ သုညတာနုပဿနာ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ အာဒီနဝါနုပဿနာ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာတိ ဣမာသု အဋ္ဌာရသသု မဟာဝိပဿနာသု အာဒိတော ဝုတ္တာ အနိစ္စာနုပဿနာဒိ-ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာပရိယန္တာ သတ္တ. ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာတော (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၂.၇၄၁) ဂဟေတဗ္ဗံ. “Là người hành đầu đà” – câu này làm sáng tỏ ý nghĩa đã được nói: “vị ấy sống sau khi đã thọ trì mười ba phẩm chất đầu đà”. “Vì sự dồi dào” là vì sự dồi dào của các vật dụng như y v.v... Có nghĩa là, giống như các vật dụng như y v.v... phát sinh dồi dào, cũng vậy, (lợi lộc) đã xoay về, đã đến với vị ấy. “Của người bị suy thoái thiền” là của người bị suy thoái thiền do một tướng nào đó như thấy sắc không tương hợp v.v... là điều gây trở ngại cho thiền. “Của người đã từ bỏ thiền” là của người đã từ bỏ thiền do vì không nhập. Trong “câu chuyện vô ích v.v...”, từ “ādi” (v.v...) bao gồm cả việc giao du với hội chúng, sự ngủ nghỉ, công việc mới v.v... “Hoặc trong bảy tùy quán” – ở đây, bảy tùy quán là bảy pháp được nói ở đầu trong số mười tám đại minh sát này: vô thường tùy quán, khổ tùy quán, vô ngã tùy quán, yếm ly tùy quán, ly tham tùy quán, diệt tùy quán, xả ly tùy quán, hoại tùy quán, biến diệt tùy quán, biến đổi tùy quán, vô tướng tùy quán, vô nguyện tùy quán, không tùy quán, tăng thượng tuệ pháp minh sát, như thật tri kiến, sự nguy hại tùy quán, phản khán tùy quán, và chuyển hướng tùy quán; (bảy pháp đó là) từ vô thường tùy quán đến xả ly tùy quán. Ở đây, điều gì cần phải nói, điều đó nên được lấy từ phần giải thích Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga Mahāṭīkā 2.741). အနာသေဝနတာယာတိ ပုရိမတ္တဘာဝေ ဈာနေန ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသဿ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိအာသေဝနာယ အဘာဝတော. အနနုဘူတပုဗ္ဗန္တိ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အနနုဘူတပုဗ္ဗံ. ဇာတောတိ ဧတဿေဝ ဝေဝစနံ သဉ္ဇာတောတိအာဒိ. နနု စ ခဏိကတ္တာ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဥပ္ပန္နဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ တင်္ခဏံယေဝ အဝဿံ နိရောဓသမ္ဘဝတော နိရုဒ္ဓေ စ တသ္မိံ ပုန အညဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတော စ ကထံ တဿ ပုနပ္ပုနဘာဝေါ ရာသိဘာဝေါ စာတိ အာဟ – ‘‘တတ္ထ သကိံ ဥပ္ပန္နော ကာမစ္ဆန္ဒော’’တိအာဒိ. အဋ္ဌာနမေတန္တိ အကာရဏမေတံ. ယေန ကာရဏေန ဥပ္ပန္နော ကာမစ္ဆန္ဒော န နိရုဇ္ဈတိ, နိရုဒ္ဓေါ စ သွေဝ ပုန ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တာဒိသံ ကာရဏံ နတ္ထီတိ အတ္ထော. “Do không thực hành” có nghĩa là do không có sự thực hành tham dục v.v… của người có phiền não đã được đè nén bằng thiền trong kiếp sống trước. “Chưa từng kinh nghiệm trước đây” có nghĩa là chưa từng kinh nghiệm trước đây trong kiếp sống ấy. “Đã sanh” là đồng nghĩa của chính từ này, như là “đã cùng sanh” v.v… Lại nữa, chẳng phải vì tính chất sát-na của tất cả các pháp, do sự có thể diệt một cách chắc chắn ngay trong sát-na ấy của tham dục đã sanh khởi, và khi nó đã diệt, do sự sanh khởi trở lại của một cái khác, làm thế nào có sự lập đi lập lại và sự tích tụ thành khối của nó? (Vị ấy) đã nói: “Ở đây, tham dục sanh khởi một lần” v.v… “Đây là điều không thể xảy ra” có nghĩa là “đây là điều vô lý”. Nghĩa là: không có nguyên nhân nào như vậy mà do nguyên nhân ấy tham dục đã sanh khởi lại không diệt đi, và khi đã diệt chính nó lại sanh khởi trở lại. ရာဂဋ္ဌာနိယန္တိ ရာဂဇနကံ. အနိစ္စာဒီသု နိစ္စာဒိဝသေန ဝိပရီတမနသိကာရော, ဣဓ အယောနိသောမနသိကာရောတိ အာဟ – ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိအာဒိ. အယောနိသောမနသိကာရောတိ အနုပါယမနသိကာရော, ကုသလဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အကာရဏဘူတော မနသိကာရောတိ အတ္ထော. ဥပ္ပထမနသိကာရောတိ ကုသလဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အမဂ္ဂဘူတော မနသိကာရော. သစ္စဝိပ္ပဋိကူလေနာတိ သစ္စာဘိသမယဿ အနုနုလောမဝသေန. အာဝဇ္ဇနာတိအာဒိနာ အာဝဇ္ဇနာယ ပစ္စယဘူတာ တတော ပုရိမုပ္ပန္နာ မနောဒွါရိကာ အကုသလဇဝနပ္ပဝတ္တိ ဖလဝေါဟာရေန တထာ ဝုတ္တာ. တဿ ဟိ ဝသေန သာ အကုသလပ္ပဝတ္တိယာ ဥပနိဿယော ဟောတိ. အာဝဇ္ဇနာတိ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ အာဝဇ္ဇယတီတိ အာဝဇ္ဇနာ. အနု အနု အာဝဇ္ဇေတီတိ အနွာဝဇ္ဇနာ. ဘဝင်္ဂါရမ္မဏတော အညံ အာဘုဇတီတိ အာဘောဂေါ. သမန္နာဟရတီတိ သမန္နာဟာရော. တဒေဝါရမ္မဏံ အတ္တာနံ အနုဗန္ဓိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော မနသိ ကရောတိ ဌပေတီတိ မနသိကာရော. အယံ ဝုစ္စတိ အယောနိသောမနသိကာရောတိ အယံ အနုပါယဥပ္ပထမနသိကာရလက္ခဏော အယောနိသောမနသိကာရော နာမ ဝုစ္စတိ. “Là nền tảng của tham” có nghĩa là cái sanh ra tham. Sự tác ý sai lạc theo cách thường hằng v.v… đối với các pháp vô thường v.v…, ở đây được gọi là tác ý không như lý, (vị ấy) đã nói: “Trong cái vô thường (cho là) thường” v.v… “Tác ý không như lý” có nghĩa là tác ý không có phương pháp, nghĩa là sự tác ý trở thành nguyên nhân không (đúng) cho sự vận hành của các thiện pháp. “Tác ý sai đường” là sự tác ý trở thành con đường không (đúng) cho sự vận hành của các thiện pháp. “Bằng cách trái ngược với sự thật” có nghĩa là bằng cách không thuận theo sự chứng ngộ chân lý. Bằng (các từ) “hướng” v.v…, sự vận hành của tốc hành tâm bất thiện ở ý môn đã sanh trước đó, vốn là duyên cho sự hướng tâm, được nói như vậy theo cách gọi tên kết quả. Thật vậy, do năng lực của nó, sự vận hành bất thiện ấy trở thành y chỉ. “Hướng” là vì nó làm cho tâm hữu phần hướng đến. “Tùy hướng” là vì nó hướng đến nhiều lần. “Hướng đến” là vì nó uốn cong (tâm) đến đối tượng khác với đối tượng của hữu phần. “Tập trung” là vì nó tập trung lại. “Tác ý” là vì nó sanh khởi theo sau chính đối tượng ấy, nó làm trong tâm, nó đặt vào. “Cái này được gọi là tác ý không như lý” có nghĩa là cái tác ý không như lý có đặc tính là tác ý không phương pháp, sai đường này được gọi là (như vậy). ၁၂. ဒုတိယေ [Pg.76] ဘတ္တဗျာပတ္တိ ဝိယာတိ ဘတ္တဿ ပူတိဘာဝေန ဝိပ္ပကာရပ္ပတ္တိ ဝိယ, စိတ္တဿ ဗျာပဇ္ဇနန္တိ စိတ္တဿ ဝိကာရဘာဝါပါဒနံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ပကတိဝိဇဟနဘာဝေါ’’တိ. ဗျာပဇ္ဇတိ တေန စိတ္တံ ပူတိကုမ္မာသာဒယော ဝိယ ပုရိမပကတိံ ဇဟတီတိ ဗျာပါဒေါ. ပဋိဃောယေဝ ဥပရူပရိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ပဋိဃဿ နိမိတ္တဘာဝတော ပဋိဃနိမိတ္တံ, ပဋိဃဿ စ ကာရဏဘူတံ အာရမ္မဏံ ပဋိဃနိမိတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ပဋိဃဿပိ ပဋိဃာရမ္မဏဿပိ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ. အဋ္ဌကထာယန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ. 12. Trong trường hợp thứ hai, “giống như sự hư hỏng của thức ăn” có nghĩa là giống như sự đạt đến tình trạng biến chất do sự thối rữa của thức ăn. “Sự sân hận của tâm” có nghĩa là sự làm cho tâm đạt đến tình trạng biến đổi. Do đó, vị ấy nói: “trạng thái từ bỏ bản chất tự nhiên”. “Sân” là vì do nó tâm bị hại, từ bỏ bản chất tự nhiên ban đầu giống như cháo thiu v.v… Chính sự xung đột là tướng của xung đột do là tướng của sự xung đột sanh khởi liên tiếp, và đối tượng là nguyên nhân của sự xung đột cũng là tướng của xung đột. (Vị ấy) đã nói: “Đây là tên gọi cho cả sự xung đột và đối tượng của xung đột”. “Trong Chú giải” có nghĩa là trong Đại Chú giải. ၁၃. တတိယေ ထိနတာ ထိနံ, သပ္ပိပိဏ္ဍော ဝိယ အဝိပ္ဖာရိကတာယ စိတ္တဿ ဃနဘာဝေါ ဗဒ္ဓတာတိ အတ္ထော. မေဓတီတိ မိဒ္ဓံ, အကမ္မညဘာဝေန ဟိံသတီတိ အတ္ထော. ‘‘ယာ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တဿ အကလျတာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၁၆၂) ထိနဿ, ‘‘ယာ တသ္မိံ သမယေ ကာယဿ အကလျတာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၁၆၃) စ မိဒ္ဓဿ အဘိဓမ္မေ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘စိတ္တဿ အကမ္မညတာ ထိနံ, တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ အကမ္မညတာ မိဒ္ဓ’’န္တိ. သတိပိ အညမညာဝိပ္ပယောဂေ စိတ္တကာယလဟုတာဒီနံ ဝိယ စိတ္တစေတသိကာနံ ယထာက္ကမံ တံတံဝိသေသော သိယာ, ယာ တေသံ အကလျတာဒီနံ ဝိသေသပစ္စယတာ, အယမေတေသံ သဘာဝေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကပိမိဒ္ဓဿာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ပစလာယိကဘာဝဿာ’’တိ. အက္ခိဒလာနံ ပစလဘာဝံ ကရောတီတိ ပစလာယိကော, ပစလာယိကဿ ဘာဝေါ ပစလာယိကဘာဝေါ, ပစလာယိကတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥဘိန္နန္တိ ထိနမိဒ္ဓါနံ. ‘‘ဝိတ္ထာရော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. စိတ္တဿ အကလျတာတိ စိတ္တဿ ဂိလာနဘာဝေါ. ဂိလာနော ဟိ အကလျကောတိ ဝုစ္စတိ. ဝိနယေပိ ဝုတ္တံ – ‘‘နာဟံ, ဘန္တေ, အကလျကော’’တိ (ပါရာ. ၁၅၁). ကာလံ ခမတီတိ ဟိ ကလျံ, အရောဂတာ, တဿံ နိယုတ္တော ကလျကော, န ကလျကော အကလျကော. အကမ္မညတာတိ စိတ္တဂေလညသင်္ခါတောဝ အကမ္မညတာကာရော. ဩလီယနာတိ ဩလီယနာကာရော. ဣရိယာပထူပတ္ထမ္ဘိတဉှိ စိတ္တံ ဣရိယာပထံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တံ ရုက္ခေ ဝဂ္ဂုလိ ဝိယ ခီလေ လဂ္ဂိတဖာဏိတဝါရကော ဝိယ စ ဩလီယတိ လမ္ဗတိ, တဿ တံ အာကာရံ သန္ဓာယ – ‘‘ဩလီယနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုတိယပဒံ ဥပသဂ္ဂေန ဝဍ္ဎိတံ. ကာယဿာတိ ဝေဒနာဒိက္ခန္ဓတ္တယသင်္ခါတဿ နာမကာယဿ. အကလျတာ အကမ္မညတာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. မေဃော ဝိယ အာကာသံ ဩနယှတီတိ ဩနာဟော. ဩနယှတီတိ စ ဆာဒေတိ အဝတ္ထရတိ ဝါတိ အတ္ထော[Pg.77]. သဗ္ဗတောဘာဂေန ဩနာဟောတိ ပရိယောနာဟော. အရတိအာဒီနံ အတ္ထော ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၈၅၆) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ တတ္ထ ဝုတ္တပါဠိယာ ဒဿေတုံ – ‘‘ဝုတ္တံ ဟေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. 13. Trong trường hợp thứ ba, “trạng thái hôn trầm” là hôn trầm. Nghĩa là, trạng thái đặc lại, trạng thái bị trói buộc của tâm do không lan tỏa giống như một cục bơ sữa. “Thụy miên” là vì nó làm hại. Nghĩa là, nó làm hại bằng trạng thái không thích ứng với công việc. Vì trong Vi Diệu Pháp, hôn trầm được chỉ rõ bằng (câu) “sự không khỏe mạnh của tâm vào lúc ấy” v.v…, và thụy miên bằng (câu) “sự không khỏe mạnh của thân vào lúc ấy” v.v…, nên đã được nói: “sự không thích ứng của tâm là hôn trầm, sự không thích ứng của ba uẩn là thụy miên”. Mặc dù không tương ưng với nhau, giống như tâm khinh an, thân khinh an v.v…, có thể có sự khác biệt tương ứng của tâm và tâm sở theo thứ tự. Cần phải hiểu rằng: cái gì là duyên đặc biệt cho sự không khỏe mạnh v.v… của chúng, đây là tự tánh của chúng. (Câu) “của sự buồn ngủ như khỉ” làm rõ ý nghĩa đã được nói này bằng (câu) “của trạng thái gật gù”. “Gật gù” là vì nó làm cho mí mắt có trạng thái rung động. Trạng thái của sự gật gù là trạng thái gật gù, có nghĩa là “tính chất gật gù”. “Của cả hai” có nghĩa là của hôn trầm và thụy miên. Cần phải hiểu mối liên hệ với câu “cần phải hiểu chi tiết”. “Sự không khỏe mạnh của tâm” là trạng thái bệnh hoạn của tâm. Thật vậy, người bệnh được gọi là người không khỏe mạnh. Trong Luật tạng cũng đã nói: “Bạch ngài, con không phải là người không khỏe mạnh”. Thật vậy, “khỏe mạnh” là vì nó chịu đựng được thời gian, tức là không bệnh tật. Người gắn liền với nó là người khỏe mạnh. Người không khỏe mạnh là người không khỏe mạnh. “Sự không thích ứng” chính là phương diện không thích ứng được gọi là sự bệnh hoạn của tâm. “Sự co rút” là phương diện co rút. Thật vậy, tâm được nâng đỡ bởi oai nghi, khi không thể duy trì oai nghi, nó co rút lại, rũ xuống giống như con dơi trên cây và giống như miếng đường phèn dính vào cọc. Liên quan đến phương diện ấy của nó, (từ) “sự co rút” đã được nói. Từ thứ hai được tăng thêm bằng một tiếp đầu ngữ. “Của thân” có nghĩa là của danh thân được gọi là ba uẩn thọ v.v… “Sự không khỏe mạnh, sự không thích ứng” cũng theo cách đã nói ở trên. “Sự bao trùm” là vì nó bao trùm giống như mây bao trùm hư không. “Bao trùm” có nghĩa là che đậy hoặc bao phủ. “Sự bao trùm hoàn toàn” là sự bao trùm từ mọi phía. Để chỉ ra rằng ý nghĩa của sự không hoan hỷ v.v… cần được hiểu theo cách đã được nói trong Phân Tích, vị ấy đã nói “Điều này đã được nói” v.v… bằng đoạn Pāli đã được nói ở đó. တတ္ထ ပန္တေသူတိ ဒူရေသု, ဝိဝိတ္တေသု ဝါ. အဓိကုသလေသူတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေသု. အရတီတိ ရတိပ္ပဋိက္ခေပေါ. အရတိတာတိ အရမနာကာရော. အနဘိရတီတိ အနဘိရတဘာဝေါ. အနဘိရမနာတိ အနဘိရမနာကာရော. ဥက္ကဏ္ဌိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌနာကာရော. ပရိတဿိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌနဝသေနေဝ ပရိတဿနာ, ဥက္ကဏ္ဌိတဿေဝ တတ္ထ တတ္ထ တဏှာယနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရိတဿိတာတိ ဝါ ကမ္ပနာ. တန္ဒီတိ ဇာတိအာလသိယံ, ပကတိအာလသိယန္တိ အတ္ထော. တထာ ဟိ ကုသလကရဏေ ကာယဿ အဝိပ္ဖာရိကတာ လီနတာ ဇာတိအာလသိယံ တန္ဒီ နာမ, န ရောဂဥတုဇာဒီဟိ ကာယဂေလညံ. တန္ဒိယနာတိ တန္ဒိယနာကာရော. တန္ဒိမနတာတိ တန္ဒိယာ အဘိဘူတစိတ္တတာ. အလသဿ ဘာဝေါ အာလသျံ, အာလသျာယနာကာရော အာလသျာယနာ. အာလသျာယိတဿ ဘာဝေါ အာလသျာယိတတ္တံ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ကိလေသဝသေန ကာယာလသိယံ ကထိတံ. ထိနမိဒ္ဓကာရဏာနဉှိ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ဝသေန နာမကာယဿ အာလသိယံ, တဒေဝ ရူပကာယဿာပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဇမ္ဘနာတိ ဖန္ဒနာ. ပုနပ္ပုနံ ဇမ္ဘနာ ဝိဇမ္ဘနာ. အာနမနာတိ ပုရတော နမနာ. ဝိနမနာတိ ပစ္ဆတော နမနာ. သန္နမနာတိ သမန္တတော နမနာ. ပဏမနာတိ ယထာ တန္တတော ဥဋ္ဌိတပေသကာရော ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဂဟေတွာ ဥဇုံ ကာယံ ဥဿာပေတိ, ဧဝံ ကာယဿ ဥဒ္ဓံ ဌပနာ. ဗျာဓိယကန္တိ ဥပ္ပန္နဗျာဓိတာ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ထိနမိဒ္ဓကာရဏာနံ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ဝသေန ကာယဗဒ္ဓနမေဝ ကထိတံ. ဘုတ္တာဝိဿာတိ ဘုတ္တဝတော. ဘတ္တမုစ္ဆာတိ ဘတ္တဂေလညံ. ဗလဝဘတ္တေန ဟိ မုစ္ဆာပတ္တော ဝိယ ဟောတိ. ဘတ္တကိလမထောတိ ဘတ္တေန ကိလန္တဘာဝေါ. ဘတ္တပရိဠာဟောတိ ဘတ္တဒရထော. တသ္မိဉှိ သမယေ ပရိဠာဟုပ္ပတ္တိယာ ဥပဟတိန္ဒြိယော ဟောတိ, ကာယော ဇီရတီတိ. ကာယဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ ဘတ္တံ နိဿာယ ကာယဿ အကမ္မညတံ. အကလျတာတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. လီနန္တိ အဝိပ္ဖာရိကတာယ ပဋိကုဋိတံ. ဣတရေ ဒွေ အာကာရဘာဝနိဒ္ဒေသာ. ထိနန္တိ သပ္ပိပိဏ္ဍော ဝိယ အဝိပ္ဖာရိကတာယ ဃနဘာဝေန ဌိတံ. ထိယနာတိ အာကာရနိဒ္ဒေသော. ထိယိဘာဝေါ ထိယိတတ္တံ[Pg.78], အဝိပ္ဖာရဝသေနေဝ ဗဒ္ဓတာတိ အတ္ထော. ဣမေဟိ ပန သဗ္ဗေဟိပိ ပဒေဟိ ထိနမိဒ္ဓကာရဏာနံ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ဝသေန စိတ္တဿ ဂိလာနာကာရော ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပုရိမာ စတ္တာရော ဓမ္မာတိ အရတိ, တန္ဒီ, ဝိဇမ္ဘိတာ, ဘတ္တသမ္မဒေါတိ ဧတေ စတ္တာရော ဓမ္မာ. ယဒါ ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, တဒါ အရတိအာဒီနမ္ပိ သမ္ဘဝတော ‘‘ဥပနိဿယကောဋိယာ ပန ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဥပနိဿယကောဋိယာ ပစ္စယော ဟောတီတိ အတ္ထော. Ở đây, ‘nơi xa vắng’ là những nơi xa xôi, hoặc những nơi vắng vẻ. ‘Trong các thiện pháp cao thượng’ là trong các pháp chỉ và quán. ‘Bất mãn’ là sự đối nghịch với hoan hỷ. ‘Trạng thái bất mãn’ là tình trạng không vui thích. ‘Không ưa thích’ là bản chất không ưa thích. ‘Sự không vui thích’ là tình trạng không vui thích. ‘Chán nản’ là tình trạng chán nản. ‘Phiền muộn’ là sự phiền muộn do chán nản; được nói rằng chính người chán nản có sự khao khát ở nơi này nơi kia. Hoặc ‘phiền muộn’ là sự run rẩy. ‘Dã dượi’ là sự lười biếng bẩm sinh, nghĩa là lười biếng tự nhiên. Thật vậy, sự không hoạt động, sự co rút của thân trong việc làm điều thiện được gọi là dã dượi (tandī), sự lười biếng bẩm sinh; không phải là sự mệt mỏi của thân do bệnh tật, thời tiết, v.v. ‘Trạng thái dã dượi’ là tình trạng dã dượi. ‘Tâm dã dượi’ là tâm bị sự dã dượi chế ngự. Bản chất của người lười biếng là sự lười biếng (ālasyaṃ). Tình trạng lười biếng là sự lười biếng (ālasyāyanā). Bản chất của người đã lười biếng là trạng thái lười biếng (ālasyāyitattaṃ). Như vậy, bằng tất cả những từ này, sự lười biếng của thân do phiền não đã được nói đến. Cần phải hiểu rằng, do các phiền não như tham, v.v., là nguyên nhân của hôn trầm thụy miên, có sự lười biếng của danh thân, và cũng chính điều đó (xảy ra) cho sắc thân. ‘Ngáp’ là sự rung động. Ngáp đi ngáp lại là vươn vai ngáp dài (vijambhanā). ‘Cúi về phía trước’ là ānamanā. ‘Ngả về phía sau’ là vinamanā. ‘Nghiêng qua các phía’ là sannamanā. ‘Duỗi thẳng người’ là paṇamanā, giống như người thợ dệt đứng dậy từ khung cửi, nắm lấy vật gì đó và nâng thẳng thân mình lên, như vậy đó là sự dựng thẳng thân lên. ‘Bệnh hoạn’ là trạng thái bệnh đã phát sinh. Như vậy, bằng tất cả những từ này, chính sự trói buộc của thân do các phiền não như tham, v.v., là nguyên nhân của hôn trầm thụy miên, đã được nói đến. ‘Của người đã ăn’ là bhuttāvissa. ‘Sự mê mệt do thức ăn’ là sự mệt mỏi do thức ăn. Thật vậy, do ăn quá no, người ấy trở nên như bị mê mệt. ‘Sự mệt nhọc do thức ăn’ là trạng thái mệt mỏi do thức ăn. ‘Sự nóng bức do thức ăn’ là sự khó chịu do thức ăn. Thật vậy, vào lúc đó, do sự phát sinh của nóng bức, các căn bị tổn hại, thân thể suy nhược. ‘Sự nặng nề của thân’ là sự không thích hợp làm việc của thân do thức ăn. ‘Không khỏe mạnh’, v.v., có ý nghĩa như đã được nói ở dưới. ‘Co rút’ là sự thu mình lại do không hoạt động. Hai từ còn lại là sự chỉ dẫn về trạng thái và bản chất. ‘Hôn trầm’ là trạng thái cứng đờ do không hoạt động, giống như một tảng bơ sữa đông đặc. ‘Trạng thái hôn trầm’ là sự chỉ dẫn về tình trạng. ‘Bản chất hôn trầm’ là thiyitattaṃ, nghĩa là bị trói buộc do không hoạt động. Cần phải hiểu rằng, bằng tất cả những từ này, tình trạng bệnh hoạn của tâm do các phiền não như tham, v.v., là nguyên nhân của hôn trầm thụy miên, đã được nói đến. ‘Bốn pháp đầu tiên’ là bốn pháp này: bất mãn, dã dượi, vươn vai ngáp dài, và sự mê mệt do thức ăn. Khi hôn trầm thụy miên phát sinh, thì sự bất mãn, v.v., cũng có thể có mặt, do đó được nói rằng: “Nó là một phần của duyên y chỉ”, nghĩa là nó là duyên theo phương diện y chỉ. ၁၄. စတုတ္ထေ ဥဒ္ဒတဿ ဘာဝေါ ဥဒ္ဓစ္စံ. ယဿ ဓမ္မဿ ဝသေန ဥဒ္ဓတံ ဟောတိ စိတ္တံ, တံသမ္ပယုတ္တာ ဝါ ဓမ္မာ, သော ဓမ္မော ဥဒ္ဒစ္စံ. ကုစ္ဆိတံ ကတံ ကုကတံ, ဒုစ္စရိတံ သုစရိတဉ္စ. အကတမ္ပိ ဟိ ကုကတမေဝ. ဧဝဉှိ ဝတ္တာရော ဟောန္တိ ‘‘ယံ မယာ န ကတံ, တံ ကုကတ’’န္တိ. ဧဝံ ကတာကတံ ဒုစ္စရိတံ သုစရိတဉ္စ ကုကတံ, တံ အာရဗ္ဘ ဝိပ္ပဋိသာရဝသေန ပဝတ္တံ ပန စိတ္တံ ဣဓ ကုကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဿ ဘာဝေါ ကုက္ကုစ္စံ. စိတ္တဿ ဥဒ္ဓတာကာရောတိ စိတ္တဿ အဝူပသမာကာရောဝ ဝုတ္တော. အဝူပသမလက္ခဏဉှိ ဥဒ္ဓစ္စံ. ယထာပဝတ္တဿ ကတာကတာကာရဝိသိဋ္ဌဿ ဒုစ္စရိတသုစရိတဿ အနုသောစနဝသေန ဝိရူပံ ပဋိသရဏံ ဝိပ္ပဋိသာရော. ကုက္ကုစ္စဿပိ ကတာကတာနုသောစနဝသေန စိတ္တဝိက္ခေပဘာဝတော အဝူပသမာကာရော သမ္ဘဝတီတိ အာဟ – ‘‘စေတသော အဝူပသမောတိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿေဝတံ နာမ’’န္တိ. သွေဝ စ စေတသော အဝူပသမောတိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. တဉ္စ အတ္တနောဝ အတ္တနာ သဟဇာတံ န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အယံ ပန ဥပနိဿယကောဋိယာ ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ. ဥပနိဿယပစ္စယတာ စ ပုရိမုပ္ပန္နဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. 14. Ở phần thứ tư, bản chất của sự phóng dật là trạo cử (uddhaccaṃ). Pháp nào làm cho tâm trở nên phóng dật, hoặc các pháp tương ưng với nó, pháp đó là trạo cử. Việc làm đáng chê trách là ác hạnh (kukataṃ), tức là hành vi xấu và cả hành vi tốt (chưa làm). Thật vậy, việc chưa làm cũng là ác hạnh. Vì có những người nói rằng: “Điều gì tôi chưa làm, đó là ác hạnh (đối với tôi)”. Như vậy, hành vi xấu đã làm và hành vi tốt chưa làm là ác hạnh (kukataṃ). Cần phải hiểu rằng, ở đây, tâm khởi lên do hối tiếc về điều đó được gọi là hối quá (kukkata). Bản chất của nó là hối quá (kukkuccaṃ). ‘Trạng thái phóng dật của tâm’ chính là trạng thái không an tịnh của tâm đã được nói đến. Thật vậy, đặc tính của trạo cử là không an tịnh. Sự hối tiếc (vippaṭisāro) là sự hồi tưởng một cách sai lạc, theo cách sầu muộn về hành vi xấu và hành vi tốt, đã được làm hay chưa được làm, đặc trưng bởi các hình thức đã xảy ra. Vì hối quá cũng có trạng thái không an tịnh do bản chất tán loạn của tâm theo cách sầu muộn về việc đã làm và chưa làm, nên ngài nói: “Sự không an tịnh của tâm là tên gọi của chính trạo cử và hối quá”. Và chính sự không an tịnh của tâm đó được chỉ rõ là trạo cử và hối quá. Và điều đó không phải là đồng sanh với chính nó, nên ngài nói: “Nhưng điều này là duyên theo phương diện y chỉ”. Và tính chất duyên y chỉ cần được hiểu theo cách đã sanh trước. ၁၅. ပဉ္စမေ ဝိဂတာ စိကိစ္ဆာ အဿာတိ ဝိစိကိစ္ဆာ. သဘာဝံ ဝိစိနန္တော တာယ ကိစ္ဆတီတိ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာ. 15. Ở phần thứ năm, ‘nghi’ (vicikicchā) là (trạng thái) mà sự chữa trị đã mất đi. Hoặc, ‘nghi’ là (trạng thái) mà do đó người ta bị phiền muộn trong khi tìm hiểu tự tánh. ၁၆. ဆဋ္ဌေ ဟေတုံ ဝါ ပစ္စယံ ဝါ န လဘတီတိ ဧတ္ထ ဟေတုဂ္ဂဟဏေန ဇနကံ ကာရဏမာဟ, ပစ္စယဂ္ဂဟဏေန အနုပါလနကံ ကာရဏံ. ဟေတုန္တိ ဝါ ဥပါဒါနကာရဏံ. ပစ္စယန္တိ သဟကာရဏံ ဝုတ္တံ. တန္တိ ကိလေသံ. ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှာတီတိ ဝိဝဋ္ဋာဘိမုခံ စိတ္တံ ပေသေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော အရဟတ္တဖလံ ဂဏှာတိ. ဘိက္ခာယ စရန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘိက္ခာစာရော, ဂေါစရဂါမဿေတံ အဓိဝစနံ, တသ္မိံ ဘိက္ခာစာရေ. ဝယံ အာဂမ္မာတိ ဒါရဘရဏာနုရူပံ ဝယံ အာဂမ္မ. အာယူဟန္တောတိ ဥပစိနန္တော. အင်္ဂါရပက္ကန္တိ ဝီတစ္စိကင်္ဂါရေသု ပက္ကံ. ကိံ နာမေတန္တိ ဘိက္ခူ ဂရဟန္တော အာဟ. ဇီဝမာနပေတကသတ္တောတိ [Pg.79] ဇီဝမာနော ဟုတွာ ‘‘တေနေဝ အတ္တဘာဝေန ပေတဘာဝံ ပတ္တသတ္တော ဘဝိဿတီ’’တိ ပရိကပ္ပဝသေန ဝုတ္တံ. ကုဋန္တိ ပါနီယဃဋံ. ယာဝ ဒါရုဏန္တိ အတိဝိယ ဒါရုဏံ. ဝိပါကော ကီဒိသော ဘဝိဿတီတိ တယာ ကတကမ္မဿ အာယတိံ အနုဘဝိတဗ္ဗဝိပါကော ကီဒိသော ဘဝိဿတိ. 16. Ở phần thứ sáu, trong câu ‘không tìm thấy nhân hay duyên’, việc dùng từ ‘nhân’ (hetu) chỉ nguyên nhân sanh khởi, việc dùng từ ‘duyên’ (paccaya) chỉ nguyên nhân hỗ trợ. Hoặc, ‘nhân’ được nói là nguyên nhân căn bản (upādānakāraṇaṃ). ‘Duyên’ được nói là nguyên nhân đồng hành (sahakāraṇaṃ). ‘Cái đó’ là phiền não. ‘Sau khi vén mở, chứng đắc A-la-hán’ có nghĩa là, sau khi hướng tâm đến sự giải thoát, người ấy phát triển minh sát và chứng đắc quả vị A-la-hán. ‘Nơi người ta đi khất thực’ là bhikkhācāro, đó là tên gọi của ngôi làng khất thực; trong nơi khất thực ấy. ‘Khi đến tuổi’ là khi đến tuổi thích hợp để nuôi vợ. ‘Tích lũy’ là vun bồi. ‘Nướng trên than’ là nướng trên than không có ngọn lửa. ‘Tên gọi này là gì?’ – ngài nói khi quở trách vị tỳ khưu. ‘Chúng sanh ngạ quỷ đang sống’ được nói theo cách tưởng tượng rằng: “Khi đang sống, chúng sanh ấy sẽ đạt đến trạng thái ngạ quỷ ngay trong chính kiếp sống đó”. ‘Cái bình’ là bình nước uống. ‘Thật là tàn khốc!’ là vô cùng tàn khốc. ‘Quả báo sẽ như thế nào?’ có nghĩa là quả báo phải được trải nghiệm trong tương lai của nghiệp mà ngươi đã làm sẽ như thế nào. ဝိသင်္ခရိတွာတိ ဆေဒနဘေဒနာဒီဟိ ဝိနာသေတွာ. ဒီပကမိဂပက္ခိနောတိ အတ္တနော နိသိန္နဘာဝဿ ဒီပနတော ဧဝံလဒ္ဓနာမာ မိဂပက္ခိနော, ယေန အရညံ နေတွာ နေသာဒေါ တေသံ သဒ္ဒေန အာဂတာဂတေ မိဂပက္ခိနော ဝဓိတွာ ဂဏှာတိ. ထေရန္တိ စူဠပိဏ္ဍပါတိကတိဿတ္ထေရံ. ဣဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခရိတွာတိ အဓိဋ္ဌာနာဒိဝသေန ဣဒ္ဓိံ အဘိသင်္ခရိတွာ. ဥပယောဂတ္ထေ စေတံ ကရဏဝစနံ. အဂ္ဂိပပဋိကန္တိ အစ္စိကရဏံ, ဝိပ္ဖုလိင်္ဂန္တိ အတ္ထော. ပဿန္တဿေဝါတိ အနာဒရေ သာမိဝစနံ. တဿ ထေရဿာတိ တဿ မိလက္ခတိဿတ္ထေရဿ. တဿာတိ တဿာ အဂ္ဂိပပဋိကာယ. ပဋိဗလဿာတိ ဥဂ္ဂဟဏသဇ္ဈာယာဒီသု ပဋိဗလဿ. ဒုက္ခံ ဥပနိသာ ကာရဏမေတိဿာတိ ဒုက္ခူပနိသာ, ဒုက္ခနိဗန္ဓနာ ဒုက္ခဟေတုကာ သဒ္ဓါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝတ္တမုခေန ကမ္မဋ္ဌာနဿ ကထိတတ္တာ ‘‘ဝတ္တသီသေ ဌတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပလာလဝရဏကန္တိ ပလာလပုဉ္ဇံ. Visaṅkharitvāti (sau khi đã tháo dỡ) nghĩa là sau khi đã phá hủy bằng cách chặt, đập, v.v. Dīpakamigapakkhinoti (chim mồi và thú mồi) là những con chim và thú có tên gọi như vậy là do chúng chỉ điểm trạng thái ngồi của mình, nhờ đó người thợ săn dẫn chúng vào rừng và bằng tiếng kêu của chúng, người ấy giết và bắt những con chim và thú khác đến. Theranti (vị Trưởng lão) là chỉ về Trưởng lão Cūḷapiṇḍapātika-Tissa. Iddhiyā abhisaṅkharitvāti (sau khi đã tạo tác bằng thần thông) nghĩa là sau khi đã tạo tác thần thông bằng cách chú nguyện, v.v. Đây là sử dụng cách theo ý nghĩa công cụ. Aggipapaṭikanti (tàn lửa) là vật tạo ra ngọn lửa, nghĩa là tia lửa. Passantassevāti (trong khi đang nhìn) là sở thuộc cách theo ý nghĩa bất quan tâm. Tassa therassāti (của vị Trưởng lão ấy) là của Trưởng lão Milakkha-Tissa ấy. Tassāti (của nó) là của tàn lửa ấy. Paṭibalassāti (của người có khả năng) là của người có khả năng trong việc học thuộc, trùng tụng, v.v. Dukkhaṃ upanisā kāraṇametissāti dukkhūpanisā (có khổ làm cận y duyên) được nói là đức tin có khổ làm nền tảng, có khổ làm nhân duyên. Do đề mục thiền được thuyết giảng qua phương diện phận sự, nên được nói là ‘vattasīse ṭhatvā’ (sau khi đứng vững trong phận sự hàng đầu). Palālavaraṇakanti (đống rơm) là đống rơm rạ. အာရမ္ဘထာတိ သမထဝိပဿနာဒီသု ဝီရိယံ ကရောထ. နိက္ကမထာတိ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခမထ, ကာမာနံ ဝါ ပနူဒနာယ နိက္ခမထ, ဥဘယေနပိ ဝီရိယမေဝ ဝုတ္တံ. ဝီရိယဉှိ အာရမ္ဘနကဝသေန အာရမ္ဘော, ကောသဇ္ဇတော နိက္ခမနဝသေန ‘‘နိက္ကမော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေတိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိပဋိဝေဓသင်္ခါတေ တိဝိဓသာသနေ ယုဉ္ဇထ ယောဂံ ကရောထ. ဧဝမနုယုဉ္ဇန္တာ မစ္စုနော သေနံ ဓုနာထ ဝိဒ္ဓံသေထ. တတ္ထ မစ္စုနော သေနန္တိ – Ārambhathāti (hãy khởi sự) nghĩa là hãy nỗ lực trong thiền chỉ, thiền quán, v.v. Nikkamathāti (hãy ra đi) nghĩa là hãy ra khỏi sự biếng nhác, hoặc hãy ra đi để từ bỏ các dục; bằng cả hai cách, chính sự tinh tấn đã được nói đến. Quả vậy, sự tinh tấn được gọi là ‘ārambho’ (sự khởi sự) theo ý nghĩa bắt đầu, và được gọi là ‘nikkamo’ (sự ra đi) theo ý nghĩa thoát khỏi sự biếng nhác. Yuñjatha buddhasāsaneti (hãy chuyên tâm vào giáo pháp của Đức Phật) nghĩa là hãy chuyên tâm, hãy nỗ lực trong ba loại giáo pháp của Đức Phật, Đức Thế Tôn, được gọi là pháp học, pháp hành, và pháp thành. Khi chuyên tâm như vậy, hãy rũ bỏ, hãy phá tan đạo quân của thần chết. Ở đây, đạo quân của thần chết là – ‘‘ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ, ဒုတိယာ အရတိ ဝုစ္စတိ; တတိယာ ခုပ္ပိပါသာ တေ, စတုတ္ထီ တဏှာ ပဝုစ္စတိ. “Dục là đạo quân thứ nhất của ngươi, sự bất mãn được gọi là thứ hai; đói và khát là thứ ba của ngươi, tham ái được gọi là thứ tư. ‘‘ပဉ္စမံ ထိနမိဒ္ဓံ တေ, ဆဋ္ဌာ ဘီရူ ပဝုစ္စတိ; သတ္တမီ ဝိစိကိစ္ဆာ တေ, မက္ခော ထမ္ဘော တေ အဋ္ဌမော. “Hôn trầm và thụy miên là thứ năm của ngươi, sự khiếp nhược được gọi là thứ sáu; hoài nghi là thứ bảy của ngươi, giả dối và ngoan cố là thứ tám của ngươi. ‘‘လာဘော [Pg.80] သိလောကော သက္ကာရော,မိစ္ဆာလဒ္ဓေါ စ ယော ယသော; ယော စတ္တာနံ သမုက္ကံသေ,ပရေ စ အဝဇာနာတိ. “Lợi lộc, tiếng tăm, sự cung kính, và danh vọng nào có được một cách sai trái; người nào tự tán dương mình và khinh miệt người khác. ‘‘ဧသာ နမုစိ တေ သေနာ, ကဏှဿာဘိပ္ပဟာရိနီ; န နံ အသူရော ဇိနာတိ, ဇေတွာ စ လဘတေ သုခ’’န္တိ. (သု. နိ. ၄၃၈-၄၄၁) – “Này Namuci, đó là đạo quân của ngươi, đạo quân tấn công của kẻ Hắc ám. Người không phải anh hùng không thể chiến thắng nó, và sau khi chiến thắng, người ấy đạt được an lạc”. ဧဝမာဂတံ ကာမာဒိဘေဒံ မစ္စုနော သေနံ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အာဒိတောဝ အဂါရိယဘူတေ သတ္တေ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမာ မောသယန္တိ, တေ အဘိဘုယျ အနဂါရိယဘာဝံ ဥပဂတာနံ ပန္တေသု သေနာသနေသု အညတရညတရေသု ဝါ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု အရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန ခေါ, အာဝုသော, အဘိရတိ ဒုက္ကရာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၃၁). တတော တေ ပရပ္ပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကတ္တာ ခုပ္ပိပါသာ ဗာဓတိ, တာယ ဗာဓိတာနံ ပရိယေသနတဏှာ စိတ္တံ ကိလမယတိ. အထ နေသံ ကိလန္တစိတ္တာနံ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ, တတော ဝိသေသမနဓိဂစ္ဆန္တာနံ ဒုရဘိသမ္ဘဝေသု အရညဝနပတ္ထေသု ပန္တေသု သေနာသနေသု ဝိဟရတံ ဥတြာသသညိတာ ဘီရု ဇာယတိ. တေသံ ဥဿင်္ကိတပရိသင်္ကိတာနံ ဒီဃရတ္တံ ဝိဝေကရသမနဿာဒယမာနာနံ ဝိဟရတံ ‘‘န သိယာ နု ခေါ ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ ပဋိပတ္တိယံ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံ ဝိနောဒေတွာ ဝိဟရတံ အပ္ပမတ္တကေန ဝိသေသာဓိဂမေန မာနမက္ခထမ္ဘာ ဇာယန္တိ. တေပိ ဝိနောဒေတွာ ဝိဟရတံ တတော အဓိကတရံ ဝိသေသာဓိဂမနံ နိဿာယ လာဘသက္ကာရသိလောကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. လာဘာဒီဟိ မုစ္ဆိတွာ ဓမ္မပ္ပတိရူပကာနိ ပကာသေန္တော မိစ္ဆာယသံ အဓိဂန္တွာ တတ္ထ ဌိတာ ဇာတိအာဒီဟိ အတ္တာနံ ဥက္ကံသေန္တိ, ပရံ ဝမ္ဘေန္တိ, တသ္မာ ကာမာဒီနံ ပဌမသေနာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. နဠာဂါရန္တိ နဠေဟိ ဝိနဒ္ဓတိဏစ္ဆန္နဂေဟံ. Đạo quân của thần chết có sự phân loại như dục, v.v., đã được trình bày như vậy. Ở đây, vì rằng ngay từ đầu, các phiền não dục lừa dối chúng sanh còn là tại gia trong các đối tượng dục, sau khi chế ngự chúng, đối với những người đã đạt đến trạng thái không nhà, sự bất mãn khởi lên trong các pháp thiện cao thượng hoặc trong các trú xứ xa vắng. Điều này đã được nói: “Này chư hiền, đối với người xuất gia, sự hoan hỷ là khó làm”. Sau đó, vì có đời sống phụ thuộc vào người khác, họ bị đói và khát hành hạ. Đối với những người bị chúng hành hạ, tham ái tìm cầu làm cho tâm mệt mỏi. Rồi, hôn trầm và thụy miên xâm chiếm tâm của những người mệt mỏi ấy. Sau đó, đối với những người không đạt được sự chứng đắc đặc biệt, đang trú trong các trú xứ xa vắng, trong rừng, nơi hoang dã, khó tiếp cận, sự khiếp nhược được gọi là sự sợ hãi khởi lên. Đối với những người ấy, đang sống trong sự nghi ngờ và lo sợ, không hưởng được vị của sự độc cư trong một thời gian dài, hoài nghi về pháp hành khởi lên rằng: “Con đường này có lẽ không phải chăng?”. Đối với những người đang sống sau khi đã xua tan hoài nghi ấy, do sự chứng đắc đặc biệt không đáng kể, ngã mạn, giả dối, và ngoan cố khởi lên. Đối với những người đang sống sau khi đã xua tan cả những điều ấy, do nương vào sự chứng đắc đặc biệt cao hơn, lợi lộc, cung kính, và tiếng tăm khởi lên. Sau khi say đắm trong lợi lộc, v.v., họ tuyên bố những pháp tựa như chánh pháp, đạt được danh vọng sai trái, và khi đứng vững trong đó, họ tự tán dương mình bằng dòng dõi, v.v., và chê bai người khác. Vì vậy, nên hiểu rằng dục, v.v., là đạo quân thứ nhất, v.v. Naḷāgāranti (ngôi nhà bằng sậy) là ngôi nhà được lợp bằng cỏ và được kết bằng sậy. ဝိဟဿတီတိ ဥဂ္ဂဟဏသဇ္ဈာယနမနသိကာရာဒီဟိ ဝိဟရိဿတိ. ဇာတိသံသာရန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဇာတိသင်္ခါတသံသာရဝဋ္ဋံ. ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီတိ ဒုက္ခဿ အန္တသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရိဿတိ. ပလာလပုဉ္ဇာဟန္တိ ပလာလပုဉ္ဇံ အဟန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. တတိယံ ဌာနန္တိ အနာဂါမိဖလံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. Vihassatīti (sẽ trú) nghĩa là sẽ trú bằng cách học thuộc, trùng tụng, tác ý, v.v. Jātisaṃsāranti (vòng luân hồi sinh tử) là vòng luân hồi được gọi là sự sinh đi sinh lại. Dukkhassantaṃ karissatīti (sẽ chấm dứt khổ) nghĩa là sẽ chứng ngộ Niết-bàn, được gọi là sự chấm dứt của khổ. Palālapuñjāhanti (ta là đống rơm) có sự phân tích cú pháp là palālapuñjaṃ ahaṃ. Tatiyaṃ ṭhānanti (trạng thái thứ ba) là nói đến quả vị Bất Lai. တိဝဿဘိက္ခုကာလေတိ ဥပသမ္ပဒတော တီဏိ ဝဿာနိ အဿာတိ တိဝဿော, တိဝဿော စ သော ဘိက္ခု စာတိ တိဝဿဘိက္ခု, တဿ, တေန ဝါ [Pg.81] ဥပလက္ခိတော ကာလော တိဝဿဘိက္ခုကာလော, တသ္မိံ. ယဒါ သော တိဝဿော ဘိက္ခု နာမ ဟောတိ, တဒါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကမ္မံ ကရောတီတိ ဘာဝနာကမ္မံ ကရောတိ. ဂန္ထကမ္မန္တိ ဂန္ထဝိသယံ ဥဂ္ဂဟဏာဒိကမ္မံ. ပိဏ္ဍာပစိတိံ ကတွာတိ အန္တောဝဿေ တေမာသံ ဒိန္နပိဏ္ဍဿ ကိလေသက္ခယကရဏေန အပစိတိံ ပူဇံ ကတွာ. ပိဏ္ဍာပစိတိံ ကရောန္တော ဟိ ဘိက္ခု ယေဟိ အတ္တနော ယော ပိဏ္ဍပါတော ဒိန္နော, တေသံ တဿ မဟပ္ဖလဘာဝံ ဣစ္ဆန္တော အတ္တနော သန္တာနမေဝ ကိလေသက္ခယကရဏေန ဝိသောဓေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ. Tivassabhikkhukāleti (vào thời điểm tỳ khưu ba tuổi hạ): người có ba năm kể từ khi thọ cụ túc giới là tivasso (ba tuổi hạ); vị tỳ khưu ấy là người ba tuổi hạ, nên gọi là tivassabhikkhu (tỳ khưu ba tuổi hạ); thời gian được đánh dấu bởi vị ấy, hoặc bởi điều đó, là tivassabhikkhukālo (thời điểm tỳ khưu ba tuổi hạ); tasmiṃ (trong thời điểm ấy). Được nói là: khi vị ấy được gọi là tỳ khưu ba tuổi hạ, vào lúc đó. Kammaṃ karotīti (làm công việc) nghĩa là làm công việc tu tập. Ganthakammanti (công việc học kinh điển) là công việc học thuộc, v.v., liên quan đến kinh điển. Piṇḍāpacitiṃ katvāti (sau khi đã thể hiện sự tôn kính đối với vật thực khất thực) nghĩa là sau khi đã thể hiện sự tôn kính, sự cúng dường đối với vật thực khất thực được dâng cúng trong ba tháng mùa mưa bằng cách đoạn trừ các phiền não. Quả vậy, vị tỳ khưu khi thể hiện sự tôn kính đối với vật thực khất thực, mong muốn vật thực ấy mang lại quả lớn cho những người đã dâng cúng cho mình, vị ấy thanh lọc dòng tâm thức của chính mình bằng cách đoạn trừ các phiền não và chứng đắc A-la-hán quả. မဟာဘူတီတိ ဧတ္ထ ပူဇာဝစနော မဟန္တသဒ္ဒေါ, ဘူတီတိ စ နာမေကဒေသေန တိဿဘူတိတ္ထေရံ အာလပတိ. ဘဝတိ ဟိ နာမေကဒေသေနပိ ဝေါဟာရော ယထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တော ဒတ္တော’’တိ. မဟာဘူတီတိ ဝါ ပိယသမုဒါဟာရော, သော မဟတိ ဘူတိ ဝိဘူတိ ပုညဉာဏာဒိသမ္ပဒါ အဿာတိ မဟာဘူတိ. ဆန္နံ သေပဏ္ဏိဂစ္ဆမူလန္တိ သာခါပလာသာဒီဟိ ဆန္နံ ဃနစ္ဆာယံ သေပဏ္ဏိဂစ္ဆမူလံ. အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ ပါဒကံ ကတွာတိ ကေသာဒိအသုဘကောဋ္ဌာသဘာဝနာယ ပဋိလဒ္ဓံ ဥပစာရသမာဓိံ အပ္ပနာသမာဓိံ ဝါ ပါဒကံ ကတွာ. အသုဘဝိသယံ ဥပစာရဇ္ဈာနာဒိကမ္မမေဝေတ္ထ ဥပရိ ပဝတ္တေတဗ္ဗဘာဝနာကမ္မဿ ကာရဏဘာဝတော ဌာနန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ. Trong câu Mahābhūtīti, từ mahanta là từ ngữ tôn kính, còn bhūti là một phần của tên gọi được dùng để gọi trưởng lão Tissabhūti. Thật vậy, việc sử dụng một phần của tên gọi là điều thường thấy, ví như ‘Devadatto là Datto’. Hoặc Mahābhūti là cách gọi thân mật, vị ấy có sự thịnh vượng (bhūti), sự huy hoàng (vibhūti), sự thành tựu về phước báu, trí tuệ v.v... to lớn (mahati) nên gọi là Mahābhūti. Channaṃ sepaṇṇigacchamūlanti có nghĩa là gốc cây sepaṇṇi có bóng râm (channaṃ) che phủ rậm rạp (ghanacchāyaṃ) bởi cành lá v.v... Asubhakammaṭṭhānaṃ pādakaṃ katvāti có nghĩa là lấy cận định (upacārasamādhi) hoặc an chỉ định (appanāsamādhi) đã đạt được nhờ sự tu tập các phần bất tịnh như tóc v.v... làm nền tảng (pādakaṃ). Ở đây, chính đề mục bất tịnh, tức là pháp hành cận thiền v.v..., được gọi là đề mục (kammaṭṭhānaṃ) vì nó là nơi (ṭhāna) làm nhân duyên cho pháp hành được tiến hành về sau. သဟဿဒွိသဟဿသင်္ခါမတ္တတ္တာ ‘‘မဟာဂဏေ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနတော ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာတိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနတော အာကာသေန ဂန္တွာ ဝိဟာရသမီပေ ဩတရိတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ. ကိံ အာဂတောသီတိ ကိံကာရဏာ အာဂတောသိ. သဗ္ဗေသု ရတ္တိဒိဝသဘာဂေသု ဩကာသံ အလဘန္တောတိ သော ကိရ ထေရော ‘‘တုယှံ ဩကာသော န ဘဝိဿတိ, အာဝုသော’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘ဝိတက္ကမာဠကေ ဌိတကာလေ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘တသ္မိံ ဌာနေ အညေ ပုစ္ဆိဿန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂေ, ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘တတြာပိ အညေ ပုစ္ဆန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ဒုပဋ္ဋနိဝါသနဋ္ဌာနေ, သံဃာဋိပါရုပနဋ္ဌာနေ, ပတ္တနီဟရဏဋ္ဌာနေ, ဂါမေ စရိတွာ အာသနသာလာယ ယာဂုပီတကာလေ, ဘန္တေတိ. တတ္ထာပိ ထေရာ အတ္တနော ကင်္ခံ ဝိနောဒေန္တိ, အာဝုသောတိ. အန္တောဂါမတော နိက္ခမနကာလေ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဘန္တေတိ. တတြာပိ အညေ ပုစ္ဆန္တိ, အာဝုသောတိ. အန္တရာမဂ္ဂေ, ဘန္တေတိ. ဘောဇနသာလာယ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ, ဘန္တေ. ဒိဝါဋ္ဌာနေ ပါဒဓောဝနကာလေ, ဘန္တေတိ. တတော ပဋ္ဌာယ [Pg.82] ယာဝ အရုဏာ အပရေ ပုစ္ဆန္တိ, အာဝုသောတိ. ဒန္တကဋ္ဌံ ဂဟေတွာ မုခဓောဝနတ္ထံ ဂမနကာလေ, ဘန္တေတိ. တဒါပိ အညေ ပုစ္ဆန္တီတိ. မုခံ ဓောဝိတွာ အာဂမနကာလေ, ဘန္တေတိ. တတြာပိ အညေ ပုစ္ဆိဿန္တီတိ. သေနာသနံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နကာလေ, ဘန္တေတိ. တတြာပိ အညေ ပုစ္ဆန္တိ, အာဝုသောတိ. ဧဝံ သဗ္ဗေသု ရတ္တိဒိဝသဘာဂေသု ယာစမာနော ဩကာသံ န လဘိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ ဩကာသေ အသတိ မရဏဿ ကထံ ဩကာသံ လဘိဿထာ’’တိ. ဘန္တေ, နနု မုခံ ဓောဝိတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ တယော စတ္တာရော ပလ္လင်္ကေ ဥဏှာပေတွာ ယောနိသောမနသိကာရကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဩကာသလာဘေန ဘဝိတဗ္ဗံ သိယာတိ အဓိပ္ပာယေန ဝဒတိ. မဏိဝဏ္ဏေတိ ဣန္ဒနီလမဏိဝဏ္ဏေ. Do số lượng lên đến một hoặc hai ngàn nên được gọi là ‘đại chúng’. Attano vasanaṭṭhānato therassa santikaṃ gantvāti có nghĩa là đi bằng đường không từ nơi ở của mình, đáp xuống gần tu viện, rồi đi đến gần vị trưởng lão đang ngồi ở nơi nghỉ ban ngày. Kiṃ āgatosīti có nghĩa là vì lý do gì mà ông đến? Sabbesu rattidivasabhāgesu okāsaṃ alabhantoti có nghĩa là nghe nói vị trưởng lão ấy, dù đã được nói rằng: ‘Này hiền giả, ông sẽ không có cơ hội đâu,’ vẫn thưa rằng: ‘Bạch ngài, con sẽ hỏi khi ngài đang ở trên con đường kinh hành,’ và khi được trả lời: ‘Ở nơi đó, những người khác sẽ hỏi,’ ông lại thưa: ‘Bạch ngài, trên đường đi khất thực,’ và khi được trả lời: ‘Ở đó cũng có người khác hỏi,’ ông lại thưa: ‘Bạch ngài, ở nơi đắp y hai lớp, ở nơi khoác thượng y, ở nơi lấy bát, sau khi đi vào làng, lúc uống cháo trong nhà ăn.’ ‘Này hiền giả, ở đó các vị trưởng lão cũng giải tỏa những nghi vấn của họ.’ ‘Bạch ngài, con sẽ hỏi lúc ngài đi ra khỏi làng.’ ‘Này hiền giả, ở đó cũng có người khác hỏi.’ ‘Bạch ngài, trên con đường giữa đường.’ ‘Bạch ngài, sau khi dùng bữa xong trong nhà ăn.’ ‘Bạch ngài, lúc ngài rửa chân ở nơi nghỉ ban ngày.’ ‘Này hiền giả, từ lúc đó cho đến rạng đông, những người khác vẫn hỏi.’ ‘Bạch ngài, lúc ngài lấy tăm xỉa răng và đi súc miệng.’ ‘Lúc đó cũng có người khác hỏi.’ ‘Bạch ngài, lúc ngài súc miệng xong và trở về.’ ‘Ở đó cũng có người khác sẽ hỏi.’ ‘Bạch ngài, lúc ngài vào chỗ ở và ngồi xuống.’ ‘Này hiền giả, ở đó cũng có người khác hỏi.’ Như vậy, dù xin cơ hội vào tất cả các thời điểm trong ngày và đêm, ông vẫn không có được. Nhắm đến điều này mà nói rằng: ‘Khi không có cơ hội như vậy, làm sao các ông có được cơ hội cho cái chết?’ Ông nói với ý định rằng: ‘Bạch ngài, chắc hẳn sau khi súc miệng, vào chỗ ở, ngồi kiết già ba bốn lần cho ấm chỗ, phải có cơ hội cho những người đang thực hành tác ý như lý chứ?’ Maṇivaṇṇeti có nghĩa là có màu sắc như ngọc bích. ဃဋေန္တဿေဝါတိ ဝါယာမန္တဿေဝ. ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏန္တိ ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ အဟ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ. အရဟန္တာနမေဝ ဟေသာ ပဝါရဏာ. ကာဠကံ ဝါတိ မဟန္တံ ကာဠကံ သန္ဓာယ ဝဒတိ, တိလကော ဝါတိ ခုဒ္ဒကံ သန္ဓာယ. ဥဘယေနပိ သီလဿ ပရိသုဒ္ဓဘာဝမေဝ ဝိဘာဝေတိ. Ghaṭentassevāti có nghĩa là của người đang nỗ lực. Visuddhipavāraṇanti là sự tự tứ thanh tịnh (visuddhipavāraṇaṃ) diễn ra như sau: ‘Tôi thanh tịnh’. Đây chính là sự tự tứ của các bậc A-la-hán. Kāḷakaṃ vāti là nói đến vết đen lớn, tilako vāti là nói đến vết đen nhỏ. Bằng cả hai cách, vị ấy chỉ làm rõ trạng thái trong sạch của giới hạnh. ပဓာနကမ္မိကာတိ ပဓာနကမ္မေ နိယုတ္တာ. လဒ္ဓမဂ္ဂန္တိ လဒ္ဓူပါယံ, ပဌမမေဝ လဒ္ဓူပဒေသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အပတ္တာနီတိ ဆဍ္ဍိတာနိ. အလာဗူနေဝ သာရဒေတိ သရဒကာလေ ဝါတာတပဟတာနိ တတ္ထ တတ္ထ ဝိပ္ပကိဏ္ဏအလာဗူနိ ဝိယ. ကာပေါတကာနီတိ ကပေါတကဝဏ္ဏာနိ. တာနိ ဒိသွာန ကာ ရတီတိ တာနိ ဧဝရူပါနိ အဋ္ဌီနိ ဒိသွာ တုမှာကံ ကာ နာမ ရတိ, နနု အပ္ပမတ္တကာပိ ရတိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ အတ္ထော. ဒုတိယကထံ အကထိတပုဗ္ဗောတိ အတ္တနော ဝုဍ္ဎတရေန သဒ္ဓိံ ဝုတ္တဝစနဿ ပစ္စနီကံ ဒုတိယကထံ အကထိတပုဗ္ဗော. Padhānakammikāti có nghĩa là những người chuyên tâm vào sự tinh tấn. Laddhamagganti có nghĩa là đã tìm được phương pháp, được nói là đã nhận được lời chỉ dạy ngay từ đầu. Apattānīti có nghĩa là bị vứt bỏ. Alābūneva sāradeti có nghĩa là giống như những quả bầu vào mùa thu, bị gió và nắng làm hư hại, vương vãi đây đó. Kāpotakānīti có nghĩa là có màu sắc như chim bồ câu. Tāni disvāna kā ratīti có nghĩa là thấy những khúc xương như vậy, các ông có sự thích thú nào? Chắc chắn rằng, không nên có dù chỉ một chút thích thú nào. Dutiyakathaṃ akathitapubboti có nghĩa là chưa từng nói lời thứ hai, tức là lời nói trái ngược với lời đã nói với bậc trưởng thượng của mình. တဒင်္ဂေန, တဒင်္ဂဿ ပဟာနံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ. ယဉှိ ရတ္တိဘာဂေ သမုဇ္ဇလိတေန ဒီပေန အန္ဓကာရဿ ဝိယ တေန တေန ဝိပဿနာယ အဝယဝဘူတေန ဉာဏင်္ဂေန ပဋိပက္ခဝသေနေဝ တဿ တဿ ပဟာတဗ္ဗဓမ္မဿ ပဟာနမိဒံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ နာမ. ယထာ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော န စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာယ တိဋ္ဌန္တိ, ဧဝံ ပရိယုဋ္ဌာနဿ နိသေဓနံ အပ္ပဝတ္တိကရဏံ ဝိက္ခမ္ဘနံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ. ယဉှိ သသေဝါလေ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တေန ဃဋေန သေဝါလဿ ဝိယ တေန တေန လောကိယသမာဓိနာ နီဝရဏာဒီနံ ပစ္စနီကဓမ္မာနံ ဝိက္ခမ္ဘနမိဒံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ နာမ. သမ္မာ ဥပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ ဧတေန ကိလေသာတိ သမုစ္ဆေဒေါ, ပဟီယန္တိ ဧတေန ကိလေသာတိ ပဟာနံ, သမုစ္ဆေဒသင်္ခါတံ [Pg.83] ပဟာနံ နိရဝသေသပ္ပဟာနန္တိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ. ယဉှိ အသနိဝိစက္ကာဘိဟတဿ ရုက္ခဿ ဝိယ အရိယမဂ္ဂဉာဏေန သံယောဇနာဒီနံ ဓမ္မာနံ ယထာ န ပုန ဝတ္တန္တိ, ဧဝံ ပဟာနမိဒံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ နာမ. ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ ဝူပသမ္မတိ ကိလေသဒရထော ဧတာယာတိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ, ဖလံ, သာယေဝ ပဟာနန္တိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ. သဗ္ဗေ ကိလေသာ သဗ္ဗသင်္ခတာ ဝါ နိဿရန္တိ အပဂစ္ဆန္တိ ဧတေနာတိ နိဿရဏံ, နိဗ္ဗာနံ, တဒေဝ ပဟာနန္တိ နိဿရဏပ္ပဟာနံ. ပဋိပ္ပဿမ္ဘယမာနန္တိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘံ ကိလေသဝူပသမံ ကုရုမာနံ. လောကိယလောကုတ္တရေဟီတိ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနာနံ လောကိယတ္တာ, ဣတရေသံ လောကုတ္တရတ္တာ ဝုတ္တံ. Do chi phần ấy, sự đoạn trừ của chi phần ấy là đoạn trừ theo chi phần. Thật vậy, sự đoạn trừ pháp cần phải được đoạn trừ này, do năng lực đối nghịch của từng chi phần trí tuệ vốn là thành phần của minh sát, giống như (sự xua tan) bóng tối bằng ngọn đèn được thắp sáng vào ban đêm, được gọi là đoạn trừ theo chi phần. Sự ngăn chặn, sự làm cho không khởi sanh, sự trấn áp các phiền não ám ảnh để cho các pháp như dục tham không ám ảnh tâm, (đó là) sự đoạn trừ bằng cách trấn áp. Thật vậy, sự trấn áp các pháp đối nghịch như các triền cái bằng các định thế gian, giống như (sự rẽ) rong rêu bằng cái ghè được đặt vào trong nước có rong rêu, được gọi là sự đoạn trừ bằng cách trấn áp. Các phiền não được cắt đứt hoàn toàn bởi pháp này, nên gọi là đoạn tuyệt; các phiền não được đoạn trừ bởi pháp này, nên gọi là đoạn trừ; sự đoạn trừ được gọi là đoạn tuyệt, tức là sự đoạn trừ không còn dư sót, là sự đoạn trừ bằng cách đoạn tuyệt. Thật vậy, sự đoạn trừ các pháp như các kiết sử bằng trí tuệ Thánh đạo, để chúng không khởi sanh trở lại, giống như cây bị sét đánh, được gọi là sự đoạn trừ bằng cách đoạn tuyệt. Sự nóng bức của phiền não được an tịnh, được lắng dịu bởi pháp này, nên gọi là an tịnh, tức là quả. Chính sự an tịnh ấy là sự đoạn trừ, nên gọi là đoạn trừ bằng cách an tịnh. Tất cả phiền não hoặc tất cả các pháp hữu vi thoát ra, đi ra khỏi bởi pháp này, nên gọi là xuất ly, tức là Níp-bàn. Chính sự xuất ly ấy là sự đoạn trừ, nên gọi là đoạn trừ bằng cách xuất ly. (Khi) đang làm cho an tịnh có nghĩa là đang làm cho phiền não lắng dịu. (Cụm từ) ‘bởi pháp thế gian và siêu thế’ được nói đến là do sự đoạn trừ theo chi phần và sự đoạn trừ bằng cách trấn áp thuộc về thế gian, còn các pháp khác thuộc về siêu thế. နိမီယတိ ဖလံ ဧတေန ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ပက္ခိပမာနံ ဝိယ ဟောတီတိ နိမိတ္တံ, ကာရဏဿေတံ အဓိဝစနံ. အသုဘဿ နိမိတ္တံ, အသုဘမေဝ ဝါ နိမိတ္တန္တိ အသုဘနိမိတ္တံ. အသုဘနိဿိတမ္ပိ ဟိ ဈာနံ နိဿိတေ နိဿယဝေါဟာရေန အသုဘန္တိ ဝေါဟရီယတိ ယထာ ‘‘မဉ္စာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တီ’’တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဒသသု အသုဘေသု ဥပ္ပန္နံ သာရမ္မဏံ ပဌမဇ္ဈာန’’န္တိ. အနိစ္စေ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တဿာတိ ဣမိနာ စတုဗ္ဗိဓံ ယောနိသောမနသိကာရံ ဒဿေတိ. ဟေဋ္ဌာ စေတ္ထ ဣဓ စ စတုဗ္ဗိဓဿ အယောနိသောမနသိကာရဿ ယောနိသောမနသိကာရဿ စ ဂဟဏံ နိရဝသေသဒဿနတ္ထံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေသု ပန အသုဘေ ‘‘အသုဘ’’န္တိ မနသိကာရော ဣဓာဓိပ္ပေတော, တဒနုကူလတ္တာ ဝါ ဣတရေသမ္ပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Quả được đo lường bởi pháp này, giống như được đặt vào nơi sanh khởi, nên gọi là tướng; đây là từ đồng nghĩa với nguyên nhân. Tướng của bất tịnh, hoặc chính sự bất tịnh là tướng, nên gọi là tướng bất tịnh. Thật vậy, ngay cả thiền nương vào bất tịnh cũng được gọi là ‘bất tịnh’ theo cách dùng từ chỉ nơi nương tựa cho vật được nương tựa, giống như (câu) ‘những cái giường đang la hét’. Do đó, ngài đã nói: ‘sơ thiền có đối tượng sanh khởi trong mười đề mục bất tịnh’. Bằng câu ‘(tác ý) trong pháp vô thường là vô thường’ v.v... theo phương pháp đã được nói, ngài chỉ ra bốn loại như lý tác ý. Nên hiểu rằng, ở đây và ở đoạn dưới, việc đề cập đến bốn loại phi như lý tác ý và như lý tác ý được thực hiện nhằm mục đích trình bày một cách đầy đủ không còn dư sót. Tuy nhiên, trong số đó, sự tác ý ‘bất tịnh’ trong đề mục bất tịnh được chủ ý ở đây, hoặc nên hiểu rằng việc đề cập đến các pháp khác là do chúng tương hợp với điều đó. ဧကာဒသသု အသုဘေသု ပဋိကူလာကာရဿ ဥဂ္ဂဏှနံ, ယထာ ဝါ တတ္ထ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တထာ ပဋိပတ္တိ အသုဘနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော. ဥပစာရပ္ပနာဝဟာယ အသုဘဘာဝနာယ အနုယုဉ္ဇနံ အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ. ဘောဇနေ မတ္တညုနော ထိနမိဒ္ဓါဘိဘဝါဘာဝါ ဩတာရံ အလဘမာနော ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတီတိ ဝဒန္တိ. ဘောဇနနိဿိတံ ပန အာဟာရေ ပဋိကူလသညံ, တဗ္ဗိပရိဏာမဿ တဒါဓာရဿ တဿ စ ဥဒရိယဘူတဿ အသုဘတာဒဿနံ, ကာယဿ စ အာဟာရဋ္ဌိတိကတာဒဿနံ ယော ဥပ္ပာဒေတိ, သော ဝိသေသတော ဘောဇနေ ပမာဏညူ နာမ, တဿ စ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတေဝ. ဒသဝိဓဉှိ အသုဘနိမိတ္တန္တိ ပါကဋဝသေန ဝုတ္တံ. ကာယဂတာသတိံ ပန ဂဟေတွာ ဧကာဒသဝိဓမ္ပိ အသုဘနိမိတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Sự nắm bắt tướng trạng đáng ghê tởm trong mười một đề mục bất tịnh, hoặc sự thực hành theo cách mà học tướng sanh khởi ở đó, là sự nắm bắt tướng bất tịnh. Sự chuyên tâm tu tập bất tịnh dẫn đến cận hành và an chỉ là sự chuyên tâm tu tập bất tịnh. Người ta nói rằng, đối với người biết tiết độ trong ăn uống, do không bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm, dục tham không có cơ hội (khởi sanh) nên được đoạn trừ. Còn người nào làm sanh khởi tưởng ghê tởm trong vật thực liên quan đến việc ăn uống, thấy được tính chất bất tịnh của sự biến hoại của nó, của nơi chứa đựng nó, và của những gì đã được tiêu hóa, và thấy được rằng thân này tồn tại nhờ vật thực, người ấy đặc biệt được gọi là người biết tiết độ trong ăn uống, và dục tham của người ấy chắc chắn được đoạn trừ. (Câu) ‘mười loại tướng bất tịnh’ được nói theo cách phổ thông. Tuy nhiên, nên hiểu rằng có mười một loại tướng bất tịnh, tính cả niệm thân hành. အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေတိ ပါနီယဿ ဩကာသဒါနတ္ထံ စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ အဘုတွာ ပါနီယံ ပိဝေယျာတိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘စတုန္နံ [Pg.84] ပဉ္စန္နံ အာလောပါနံ ဩကာသေ သတီ’’တိ. အဘိဓမ္မဋီကာကာရေန ပနေတ္ထ ‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ, ဘုတွာန ဥဒကံ ပိဝေ’’တိ ပါဌံ ပရိကပ္ပေတွာ အညထာ အတ္ထော ဝဏ္ဏိတော, သော အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ. အသုဘကမ္မိကတိဿတ္ထေရော ဒန္တဋ္ဌိဒဿာဝီ. (Câu) ‘chưa ăn xong, hãy uống nước’ có nghĩa là, để dành chỗ cho nước uống, nên uống nước khi chưa ăn bốn hoặc năm miếng cuối. Do đó, có câu nói: ‘khi còn chỗ cho bốn hoặc năm miếng ăn’. Ở đây, vị soạn giả Abhidhammaṭīkā đã giả định một bản văn khác là ‘sau khi ăn bốn hoặc năm miếng, hãy uống nước’ và giải thích ý nghĩa theo một cách khác, nhưng điều đó không phù hợp với Chú giải. Trưởng lão Tissa, người thực hành đề mục bất tịnh, là người đã thấy xương răng. ၁၇. သတ္တမေ မိဇ္ဇတိ ဟိတဖရဏဝသေန သိနိယှတီတိ မိတ္တော, ဟိတေသီ ပုဂ္ဂလော, တသ္မိံ မိတ္တေ ဘဝါ, မိတ္တဿ ဝါ ဧသာတိ မေတ္တာ, ဟိတေသိတာ. တတ္ထ ‘‘မေတ္တာ’’တိ ဝုတ္တေ အပ္ပနာပိ ဥပစာရောပိ ဝဋ္ဋတိ သာဓာရဏဝစနဘာဝတောတိ အာဟ – ‘‘မေတ္တာတိ ဧတ္တာဝတာ ပုဗ္ဗဘာဂေါပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. အပိ-သဒ္ဒေါ အပ္ပနံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. အပ္ပနံ အပ္ပတ္တာယ မေတ္တာယ သုဋ္ဌု မုစ္စနဿ အဘာဝတော စေတောဝိမုတ္တီတိ ‘‘အပ္ပနာဝ အဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝုတ္တံ. 17. Trong điểm thứ bảy, người có lòng thương mến, tức là có sự lan tỏa lợi ích, được gọi là bạn, là người mong cầu lợi ích. Trạng thái có ở người bạn đó, hoặc trạng thái này là của người bạn, nên gọi là tâm từ, tức là lòng mong cầu lợi ích. Trong đó, khi nói ‘tâm từ’, cả an chỉ và cận hành đều phù hợp, vì đó là một từ chung. Do đó, ngài nói: ‘với từ ‘tâm từ’, giai đoạn chuẩn bị cũng phù hợp’. Từ ‘cũng’ (api) bao gồm cả an chỉ. Bởi vì không có sự giải thoát tốt đẹp khỏi tâm từ chưa đạt đến an chỉ, nên (trong cụm từ) ‘tâm giải thoát’, câu ‘chỉ có an chỉ được chủ ý’ đã được nói đến. သတ္တေသု မေတ္တာယနဿ ဟိတူပသံဟာရဿ ဥပ္ပာဒနံ ပဝတ္တနံ မေတ္တာနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော. ပဌမုပ္ပန္နော မေတ္တာမနသိကာရော ပရတော ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ကာရဏဘာဝတော မေတ္တာမနသိကာရောဝ မေတ္တာနိမိတ္တံ. ကမ္မံယေဝ သကံ ဧတေသန္တိ ကမ္မဿကာ, သတ္တာ, တဗ္ဘာဝေါ ကမ္မဿကတာ, ကမ္မဒါယာဒတာ. ဒေါသမေတ္တာသု ယာထာဝတော အာဒီနဝါနိသံသာနံ ပဋိသင်္ခါနဝီမံသာ ဣဓ ပဋိသင်္ခါနံ. မေတ္တာဝိဟာရီကလျာဏမိတ္တဝန္တတာ ဣဓ ကလျာဏမိတ္တတာ. ဩဒိဿကအနောဒိဿကဒိသာဖရဏာနန္တိ အတ္တအတိပိယမဇ္ဈတ္တဝေရိဝသေန ဩဒိဿကတာ, သီမာသမ္ဘေဒေ ကတေ အနောဒိဿကတာ, ဧကာဒိဒိသာဖရဏဝသေန ဒိသာဖရဏတာ မေတ္တာယ ဥဂ္ဂဟဏေ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိဟာရရစ္ဆဂါမာဒိဝသေန ဝါ ဩဒိဿကဒိသာဖရဏံ. ဝိဟာရာဒိဥဒ္ဒေသရဟိတံ ပုရတ္ထိမာဒိဒိသာဝသေန အနောဒိဿကဒိသာဖရဏံ. ဧဝံ ဝါ ဒွိဓာ ဥဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ – ‘‘ဩဒိဿကအနောဒိဿကဒိသာဖရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥဂ္ဂဟော စ ယာဝ ဥပစာရာ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥဂ္ဂဟိတာယ အာသေဝနာ ဘာဝနာ. တတ္ထ သဗ္ဗေ သတ္တာ, ပါဏာ, ဘူတာ, ပုဂ္ဂလာ, အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာတိ ဧတေသံ ဝသေန ပဉ္စဝိဓာ. ဧကေကသ္မိံ အဝေရာ ဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဈာ, အနီဃာ, သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တူတိ စတုဓာ ပဝတ္တိတော ဝီသတိဝိဓာ အနောဓိသောဖရဏာ မေတ္တာ. သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော, ပုရိသာ, အရိယာ, အနရိယာ, ဒေဝါ, မနုဿာ, ဝိနိပါတိကာတိ သတ္တာဓိကရဏဝသေန ပဝတ္တာ သတ္တဝိဓာ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓာ ဝါ, ဒသဟိ ဒိသာဟိ ဒိသာဓိကရဏဝသေန ပဝတ္တာ ဒသဝိဓာ စ, ဧကေကာယ [Pg.85] ဝါ ဒိသာယ သတ္တာဒိဣတ္ထာဒိအဝေရာဒိဘေဒေန အသီတာဓိကစတုသတပ္ပဘေဒါ စ ဩဓိသောဖရဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မေတ္တံ ဘာဝေန္တဿာတိ မေတ္တာဈာနံ ဘာဝေန္တဿ. တွံ ဧတဿ ကုဒ္ဓေါတိအာဒိ ပစ္စဝေက္ခဏာဝိဓိဒဿနံ. အပ္ပဋိစ္ဆိတပဟေဏကံ ဝိယာတိ အသမ္ပဋိစ္ဆိတပဏ္ဏာကာရံ ဝိယ. ပဋိသင်္ခါနေတိ ဝီမံသာယံ. ဝတ္တနိအဋဝိယံ အတ္တဂုတ္တတ္ထေရသဒိသေ. Sự phát sanh, sự diễn tiến của việc đem lại lợi ích, của việc có tâm từ đối với các chúng sanh là sự nắm giữ tướng của tâm từ. Tác ý về tâm từ đã sanh khởi trước tiên, do là nhân cho (tác ý) sanh khởi về sau, nên chính tác ý về tâm từ là tướng của tâm từ. Chính nghiệp là của riêng của họ nên (họ) là những người có nghiệp là của riêng, (tức là) các chúng sanh. Trạng thái ấy là sự có nghiệp là của riêng, là sự thừa tự nghiệp. Ở đây, sự thẩm sát là sự thẩm sát quán xét về sự nguy hại và sự lợi ích một cách như thật ở trong sân hận và tâm từ. Ở đây, sự có bạn lành là (trạng thái) có bạn lành là người trú trong tâm từ. Sự biến mãn theo phương hướng có chỉ định và không chỉ định (có nghĩa là): sự biến mãn có chỉ định là do cách (phân loại) bản thân, người rất thân, người trung lập, kẻ thù; sự biến mãn không chỉ định là khi sự phân chia ranh giới đã được thực hiện; sự biến mãn theo phương hướng là do cách biến mãn một phương hướng v.v... nên được biết trong sự nắm giữ tâm từ. Hoặc sự biến mãn theo phương hướng có chỉ định là do cách (chỉ định) ngôi tịnh xá, con đường, ngôi làng v.v... Sự biến mãn theo phương hướng không chỉ định là do cách (biến mãn) theo các phương hướng như phương đông v.v... mà không có sự nêu rõ tịnh xá v.v... Hoặc nhắm đến sự nắm giữ theo hai cách như vậy nên đã được nói là: “sự biến mãn theo phương hướng có chỉ định và không chỉ định.” Và sự nắm giữ nên được thấy cho đến cận hành. Sự thực hành, sự tu tiến (tâm từ) đã được nắm giữ (là sự tu tập). Trong ấy, do cách (phân loại) này: tất cả chúng sanh, sinh vật, loài hữu tình, cá nhân, loài hữu thân, nên có năm loại. Trong mỗi một (loại), tâm từ biến mãn không chỉ định có hai mươi loại do được tiến hành theo bốn cách: mong rằng họ không có oan trái, không có phiền não, không có khổ đau, mong rằng họ sống an lạc. Và tâm từ biến mãn có chỉ định nên được biết là có hai mươi tám loại theo bảy cách được tiến hành y cứ vào chúng sanh là: tất cả nữ nhân, nam nhân, bậc Thánh, phàm nhân, chư thiên, nhân loại, loài đọa xứ; và có mười loại được tiến hành y cứ vào phương hướng với mười phương; hoặc trong mỗi một phương, có bốn trăm tám mươi loại do sự khác biệt về chúng sanh v.v..., nữ nhân v.v..., không có oan trái v.v... Của người tu tập tâm từ có nghĩa là của người tu tập thiền tâm từ. (Câu) “Ngươi giận dữ với người này” v.v... là sự trình bày về phương pháp quán xét. Giống như tặng phẩm không được nhận lại có nghĩa là giống như món quà không được chấp nhận. Thẩm sát là trong sự quán xét. Giống như trưởng lão Attagutta ở trong khu rừng Vaṭṭanī. ၁၈. အဋ္ဌမေ ကုသလဓမ္မသမ္ပဋိပတ္တိယာ ပဋ္ဌပနသဘာဝတာယ တပ္ပဋိပက္ခာနံ ဝိသောသနသဘာဝတာယ စ အာရမ္ဘဓာတုအာဒိတော ပဝတ္တဝီရိယန္တိ အာဟ – ‘‘ပဌမာရမ္ဘဝီရိယ’’န္တိ. ယသ္မာ ပဌမာရမ္ဘမတ္တဿ ကောသဇ္ဇဝိဓမနံ ထာမဂမနဉ္စ နတ္ထိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတ္တာ တတော ဗလဝတရ’’န္တိ. ယသ္မာ ပန အပရာပရုပ္ပတ္တိယာ လဒ္ဓါသေဝနံ ဥပရူပရိ ဝိသေသံ အာဝဟန္တံ အတိဝိယ ထာမဂတမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတော တတောပိ ဗလဝတရ’’န္တိ. ပနူဒနာယာတိ နီဟရဏာယ. ယထာ မဟတော ပလိဃဿ ဥဂ္ဃာဋကဇနဿ မဟန္တော ဥဿာဟော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, ဧဝမိဓာပီတိ ‘‘နိက္ကမော စေတသော ပလိဃုဂ္ဃာဋနာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာပရက္ကမော ဧဝ ပရေန ကတံ ဗန္ဓနံ ဆိန္ဒေယျ, ဧဝမိဓာပီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ပရက္ကမော စေတသော ဗန္ဓနစ္ဆေဒနာယာ’’တိ. 18. Trong phần thứ tám, do có trạng thái thiết lập sự thực hành đúng đắn các thiện pháp và do có trạng thái làm khô héo các pháp đối nghịch của thiện pháp ấy, nên tinh tấn được tiến hành từ giới cần tinh tấn khởi sự v.v... (Ngài) đã nói: “tinh tấn khởi sự ban đầu.” Bởi vì chỉ có sự khởi sự ban đầu thì không có sự rũ bỏ sự biếng nhác và không có sự đi đến sức mạnh, do đó đã được nói: “mạnh mẽ hơn điều ấy do đã thoát khỏi sự biếng nhác.” Lại nữa, bởi vì (tinh tấn) đã được thực hành do sự sanh khởi liên tiếp, mang lại sự đặc biệt càng lúc càng cao, trở nên vô cùng vững mạnh, do đó đã được nói: “mạnh mẽ hơn cả điều ấy do đã vượt qua các trạng thái càng lúc càng cao.” Để loại trừ có nghĩa là để dời đi. Giống như người mở then cài lớn cần phải có sự nỗ lực lớn, ở đây cũng vậy, nên đã được nói: “sự nỗ lực là để mở then cài của tâm.” Chỉ có người có sự cố gắng lớn mới có thể cắt đứt sự trói buộc đã được người khác tạo ra, ở đây cũng vậy, nên đã được nói: “sự cố gắng là để cắt đứt sự trói buộc của tâm.” အာရဒ္ဓံ သံသာဓိတံ ပရိပူရိတံ ဝီရိယံ ဧတဿာတိ အာရဒ္ဓဝီရိယော, နိပ္ဖန္နဝီရိယော, အာရဒ္ဓံ ပဋ္ဌပိတံ ဝီရိယံ ဧတဿာတိ အာရဒ္ဓဝီရိယော. ဝီရိယာရမ္ဘပ္ပသုတောတိ အာဟ – ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယဿာတိ ပရိပုဏ္ဏဝီရိယဿစေဝ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယဿ စာ’’တိ. စတုဒေါသာပဂတန္တိ အတိလီနတာဒီဟိ စတူဟိ ဒေါသေဟိ အပဂတံ. စတုဒေါသာပဂတတ္တမေဝ ဝိဘာဝေတိ ‘‘န စ အတိလီန’’န္တိအာဒိနာ. အတိလီနဉှိ ဘာဝနာစိတ္တံ ကောသဇ္ဇပက္ခိကံ သိယာ, အတိပဂ္ဂဟိတဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကံ. ဘာဝနာဝီထိံ အနဇ္ဈောဂါဟေတွာ သင်္ကောစာပတ္တိ အတိလီနတာ. အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အန္တောသင်္ကောစော အဇ္ဈတ္တံ သံခိတ္တတာ. အတိပဂ္ဂဟိတတာ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာ. ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခိတ္တတာ ဗဟိဝိသဋဝိတက္ကာနုဓာဝနာ. တဒေတံ ဝီရိယံ စင်္ကမာဒိကာယိကပ္ပယောဂါဝဟံ ကာယိကံ, တဒညံ စေတသိကံ. ရတ္တိဒိဝဿ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေတိ ပုဗ္ဗဏှသာယနှပဌမမဇ္ဈိမပစ္ဆိမယာမသင်္ခါတေ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေ. တဒုဘယမ္ပီတိ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ ဝီရိယံ. မိလက္ခတိဿတ္ထေရဿ မဟာသီဝတ္ထေရဿ စ ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတမေဝ. Người có tinh tấn đã được khởi sự, đã được hoàn thành, đã được viên mãn là người có tinh tấn đã được khởi sự, là người có tinh tấn đã được thành tựu. Người có tinh tấn đã được khởi sự, đã được thiết lập là người có tinh tấn đã được khởi sự. Do chuyên tâm vào việc khởi sự tinh tấn, (Ngài) đã nói: “của người có tinh tấn đã được khởi sự có nghĩa là của người có tinh tấn đã được viên mãn và của người có tinh tấn đã được sách tấn.” Thoát khỏi bốn lỗi lầm có nghĩa là đã thoát khỏi bốn lỗi lầm là sự quá thụ động v.v... (Ngài) làm sáng tỏ chính trạng thái thoát khỏi bốn lỗi lầm bằng (câu) “và không quá thụ động” v.v... Thật vậy, tâm tu tập quá thụ động sẽ thuộc về phe biếng nhác, và (tâm) quá sách tấn sẽ thuộc về phe trạo cử. Sự đạt đến sự co rút do không đi sâu vào lộ trình tu tập là sự quá thụ động. Sự co rút bên trong sau khi đã đi sâu vào là sự thu nhiếp bên trong. Sự quá sách tấn là sự tinh tấn quá mức. Sự phân tán bên ngoài là sự chạy theo các tầm đã lan rộng ra bên ngoài. Tinh tấn này, mang lại sự thực hành thuộc thân như kinh hành v.v..., là (tinh tấn) thuộc thân. (Tinh tấn) khác với điều ấy là (tinh tấn) thuộc tâm. Trong năm phần của ngày và đêm có nghĩa là trong năm phần được gọi là buổi sáng, buổi chiều, canh đầu, canh giữa, canh cuối. Cả hai điều ấy có nghĩa là tinh tấn thuộc thân và thuộc tâm. Câu chuyện về trưởng lão Milakkhatissa và trưởng lão Mahāsīva đã được trình bày ở dưới. ပီတိမလ္လကတ္ထေရဿ [Pg.86] ဝတ္ထု ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ကိရ ဂိဟိကာလေ မလ္လယုဒ္ဓါယ အာဟိဏ္ဍန္တော တီသု ရဇ္ဇေသု ပဋာကံ ဂဟေတွာ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ အာဂမ္မ ရာဇာနံ ဒိသွာ ရညာ ကတာနုဂ္ဂဟော ဧကဒိဝသံ ကိလဉ္စကာသနသာလာဒွါရေန ဂစ္ဆန္တော ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, န တုမှာကံ, တံ ပဇဟထ, တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၃၃-၃၄; ၄.၁၀၂; မ. နိ. ၁.၂၄၇) နတုမှာကဝဂ္ဂံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘နေဝ ကိရ ရူပံ အတ္တနော, န ဝေဒနာ’’တိ. သော တံယေဝ အင်္ကုသံ ကတွာ နိက္ခမိတွာ မဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဥပသမ္ပန္နော ဒွေမာတိကာ ပဂုဏံ ကတွာ တိံသ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ အဝရဝါလိယအင်္ဂဏံ ဂန္တွာ သမဏဓမ္မံ အကာသိ. ပါဒေသု အဝဟန္တေသု ဇဏ္ဏုကေဟိ စင်္ကမတိ. တမေနံ ရတ္တိံ ဧကော မိဂလုဒ္ဒကော ‘‘မိဂေါ’’တိ မညမာနော ပဟရိ, သတ္တိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂတာ. သော တံ သတ္တိံ ဟရာပေတွာ ပဟာရမုခါနိ တိဏဝဋ္ဋိယာ ပူရာပေတွာ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ အတ္တာနံ နိသီဒါပေတွာ ဩကာသံ ကာရေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥက္ကာသိတသဒ္ဒေန အာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဗျာကရိတွာ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – Còn câu chuyện về trưởng lão Pītimallaka nên được hiểu như vầy: Tương truyền, khi còn là người tại gia, vị này đi đây đó để đấu vật, đã đoạt được cờ hiệu ở ba vương quốc, rồi đã đến đảo Tambapaṇṇi, đã yết kiến đức vua, và đã được đức vua ban ân huệ. Một hôm, trong khi đang đi ngang qua cửa của ngôi nhà nghỉ mát, vị này đã nghe phẩm Natumhāka (Không Phải Của Các Ngươi) được thuyết giảng: “Này các Tỳ khưu, sắc không phải của các ngươi, hãy từ bỏ nó. Việc từ bỏ ấy sẽ đem lại lợi ích và an lạc lâu dài cho các ngươi.” (saṃ. ni. 3.33-34; 4.102; ma. ni. 1.247), và đã suy nghĩ rằng: “Quả thật, sắc không phải của mình, thọ cũng không phải của mình.” Vị này đã lấy chính điều ấy làm sự thúc đẩy, đã xuất gia, đã đi đến ngôi Đại Tự, đã xin xuất gia, đã được xuất gia và thọ cụ túc giới. Sau khi đã thông thạo hai bộ Pātimokkha, vị này đã dẫn theo ba mươi vị Tỳ khưu, đã đi đến sân Avaravāliya, và đã thực hành phận sự của Sa-môn. Khi hai bàn chân bị mòn rách, vị này kinh hành bằng hai đầu gối. Vào ban đêm, một người thợ săn nai đã lầm tưởng vị này là con nai nên đã đâm, ngọn lao đã xuyên qua và đi mất. Vị này đã cho rút ngọn lao ấy ra, đã cho nhét đầy các miệng vết thương bằng một cuộn cỏ, đã cho mình ngồi xuống trên một phiến đá, đã tạo ra cơ hội, đã phát triển tuệ minh sát, đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích, đã tuyên bố cho các vị Tỳ khưu đến khi nghe tiếng ho, và đã thốt lên lời cảm hứng này: ‘‘ဘာသိတံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, သဗ္ဗလောကဂ္ဂဝါဒိနော; န တုမှာကံ ဣဒံ ရူပံ, တံ ဇဟေယျာထ ဘိက္ခဝေါ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၆); “Lời dạy của bậc Tối Thắng Giác Ngộ, của đấng thuyết giảng cao tột trong toàn thể thế gian: ‘Này các Tỳ khưu, sắc này không phải của các ngươi, các ngươi hãy từ bỏ nó.’” (dī. ni. aṭṭha. 2.373; ma. ni. aṭṭha. 1.106); ‘‘အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ, ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မိနော; ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ, တေသံ ဝူပသမော သုခေါ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၆; ထေရဂါ. ၁၁၆၈); “Quả thật, các pháp hữu vi là vô thường, có bản chất sanh và diệt. Sau khi đã sanh, chúng lại diệt. Sự tịch tịnh của chúng là an lạc.” (dī. ni. aṭṭha. 2.373; ma. ni. aṭṭha. 1.106; theragā. 1168); ကုဋုမ္ဗိယပုတ္တတိဿတ္ထေရဿပိ ဝတ္ထု ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သာဝတ္ထိယံ ကိရ တိဿော နာမ ကုဋုမ္ဗိယပုတ္တော စတ္တာလီသ ဟိရညကောဋိယော ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ အဂါမကေ အရညေ ဝိဟရတိ, တဿ ကနိဋ္ဌဘာတုဘရိယာ ‘‘ဂစ္ဆထ, နံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေထာ’’တိ ပဉ္စသတေ စောရေ ပေသေသိ, တေ ဂန္တွာ ထေရံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. ထေရော အာဟ – ‘‘ကသ္မာ အာဂတတ္ထ ဥပါသကာ’’တိ? တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿာမာတိ. ပါဋိဘောဂံ မေ ဥပါသကာ ဂဟေတွာ အဇ္ဇေကရတ္တိံ ဇီဝိတံ ဒေထာတိ. ကော တေ, သမဏ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပါဋိဘောဂေါ ဘဝိဿတီတိ? ထေရော မဟန္တံ ပါသာဏံ ဂဟေတွာ ဦရုဋ္ဌီနိ ဘိန္ဒိတွာ ‘‘ဝဋ္ဋတိ ဥပါသကာ ပါဋိဘောဂေါ’’တိ အာဟ. တေ အပက္ကမိတွာ စင်္ကမနသီသေ အဂ္ဂိံ ကတွာ နိပဇ္ဇိံသု. ထေရဿ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ [Pg.87] သီလံ ပစ္စဝေက္ခတော ပရိသုဒ္ဓသီလံ နိဿာယ ပီတိပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တတော အနုက္ကမေန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော တိယာမရတ္တိံ သမဏဓမ္မံ ကတွာ အရုဏုဂ္ဂမနေ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – Câu chuyện về trưởng lão Tissa, con trai của vị gia chủ, cũng nên được hiểu như vầy: Tương truyền, ở Sāvatthī, người con trai của vị gia chủ tên là Tissa, sau khi đã từ bỏ bốn mươi koṭi vàng, đã xuất gia và sống ở trong khu rừng không có làng mạc. Người vợ của em trai vị này đã phái đi năm trăm tên cướp với lời dặn: “Hãy đi, hãy tước đoạt mạng sống của ông ta.” Bọn chúng đã đi, đã bao vây trưởng lão, và đã ngồi xuống. Vị trưởng lão đã nói: “Này các cận sự nam, tại sao các vị đã đến?” “Để tước đoạt mạng sống của ông.” “Này các cận sự nam, hãy nhận lấy vật bảo chứng của tôi và hãy cho tôi được sống trong một đêm nay.” “Này Sa-môn, ở nơi này ai sẽ là người bảo chứng cho ông?” Vị trưởng lão đã lấy một tảng đá lớn, đã đập gãy hai xương đùi, và đã nói: “Này các cận sự nam, vật bảo chứng có được không?” Bọn chúng đã lui ra, đã đốt lửa ở đầu đường kinh hành, và đã nằm xuống. Đối với vị trưởng lão, sau khi đã chế ngự được cảm thọ đau đớn và trong khi đang quán xét về giới hạnh, hỷ và hoan hỷ đã sanh khởi do nương vào giới hạnh trong sạch. Sau đó, trong khi tuần tự phát triển tuệ minh sát, vị này đã thực hành phận sự của Sa-môn trong ba canh của đêm, và vào lúc rạng đông đã chứng đắc quả A-la-hán, đã thốt lên lời cảm hứng này: ‘‘ဥဘော ပါဒါနိ ဘိန္ဒိတွာ, သညပေဿာမိ ဝေါ အဟံ; အဋ္ဋိယာမိ ဟရာယာမိ, သရာဂမရဏံ အဟံ. “Sau khi đã đập gãy cả hai chân, ta sẽ làm cho các ngươi được hiểu rõ. Ta chán ngán, ta ghê tởm cái chết còn đi kèm với tham ái. ‘‘ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန, ယထာဘူတံ ဝိပဿိသံ; သမ္ပတ္တေ အရုဏုဂ္ဂမှိ, အရဟတ္တံ အပါပုဏိ’’န္တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၀; ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၆); “Sau khi đã suy tư như vậy, ta đã thấy rõ đúng theo thực tánh. Khi rạng đông vừa đến, ta đã đạt được quả A-la-hán.” (visuddhi. 1.20; dī. ni. aṭṭha. 2.373; ma. ni. aṭṭha. 1.106); အတိဘောဇနေ နိမိတ္တဂ္ဂါဟောတိ အတိဘောဇနေ ထိနမိဒ္ဓဿ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော, ‘‘ဧတ္တကေ ဘုတ္တေ တံ ဘောဇနံ ထိနမိဒ္ဓဿ ကာရဏံ ဟောတိ, ဧတ္တကေ န ဟောတီ’’တိ ထိနမိဒ္ဓဿ ကာရဏာကာရဏဂ္ဂါဟော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဗျတိရေကဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဧတ္တကေ ဘုတ္တေ တံ ဘောဇနံ ထိနမိဒ္ဓဿ ကာရဏံ န ဟောတီတိ ဘောဇနေ မတ္တညုတာဝ အတ္ထတော ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ – ‘‘စတုပဉ္စ…ပေ… တံ န ဟောတီ’’တိ. ဒိဝါ သူရိယာလောကန္တိ ဒိဝါ ဂဟိတနိမိတ္တံ သူရိယာလောကံ ရတ္တိယံ မနသိကရောန္တဿပီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓုတင်္ဂါနံ ဝီရိယနိဿိတတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဓုတင်္ဂနိဿိတသပ္ပာယကထာယပီ’’တိ. (Câu:) “Nắm giữ tướng ở sự ăn quá nhiều” có nghĩa là sự nắm giữ tướng của hôn trầm và thụy miên ở sự ăn quá nhiều. Ý nghĩa là: Đó là sự nắm giữ nguyên nhân và không phải nguyên nhân của hôn trầm và thụy miên (với sự suy xét rằng): “Khi ăn chừng này, vật thực ấy là nguyên nhân của hôn trầm và thụy miên; khi ăn chừng này thì không phải.” Và điều này được nói theo cách phủ định. Do đó, nên được thấy rằng sự tiết độ trong ăn uống thực sự đã được trình bày, có nghĩa là: “Khi ăn chừng này, vật thực ấy không phải là nguyên nhân của hôn trầm và thụy miên.” Vì thế, ngài đã nói: “Bốn hoặc năm miếng... (v.v)... điều ấy không xảy ra.” (Câu:) “Ánh sáng mặt trời vào ban ngày” ở đây ý nghĩa nên được hiểu như vầy: Ngay cả đối với người tác ý vào ban đêm về tướng ánh sáng mặt trời đã được nắm giữ vào ban ngày. Do các hạnh đầu-đà nương vào sự tinh tấn nên đã được nói là: “Cũng ở lời nói thích hợp có liên quan đến hạnh đầu-đà.” ၁၉. နဝမေ ဈာနေန ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ ဝူပသမိတစိတ္တဿာတိ ဈာနေန ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ အဝူပသမကရကိလေသဝိဂမနေန ဝူပသမိတစိတ္တဿ. ကုက္ကုစ္စမ္ပိ ကတာကတာနုသောစနဝသေန ပဝတ္တမာနံ စေတသော အဝူပသမာဝဟတာယ ဥဒ္ဓစ္စေန သမာနလက္ခဏန္တိ ဥဘယဿ ပဟာနကာရဏံ အဘိန္နံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဗဟုဿုတဿ ဂန္ထတော အတ္ထတော စ သုတ္တာဒီနိ ဝိစာရေန္တဿ တဗ္ဗဟုလဝိဟာရိနော အတ္ထဝေဒါဒိပ္ပဋိလာဘသမ္ဘဝတော ဝိက္ခေပေါ န ဟောတိ. ယထာ ဝိဓိပ္ပဋိပတ္တိယာ ယထာနုရူပပတ္တိကာရပ္ပဝတ္တိယာ စ ဝိက္ခေပေါ စ ကတာကတာနုသောစနဉ္စ န ဟောတီတိ ‘‘ဗာဟုသစ္စေနပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတီ’’တိ အာဟ. ယဒဂ္ဂေန ဗာဟုသစ္စေန ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, တဒဂ္ဂေန ပရိပုစ္ဆကတာဝိနယပ္ပကတညုတာဟိပိ တံ ပဟီယတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝုဒ္ဓသေဝိတာ စ ဝုဒ္ဓသီလိတံ အာဝဟတီတိ စေတသော ဝူပသမကရတ္တာ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပ္ပဟာနကာရီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဝုဒ္ဓတံ ပန အနပေက္ခိတွာ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒကာ ဝိနယဓရာ ကလျာဏမိတ္တာတိ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိက္ခေပေါ စ ပဗ္ဗဇိတာနံ ယေဘုယျေန [Pg.88] ကုက္ကုစ္စဟေတုကော ဟောတီတိ ‘‘ကပ္ပိယာကပ္ပိယပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာ’’တိအာဒိနာ ဝိနယနယေနေဝ ပရိပုစ္ဆကတာဒယော နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. 19. Thứ chín: (Câu:) “Đối với người có tâm đã được an tịnh do thiền hoặc do tuệ minh sát” có nghĩa là: Đối với người có tâm đã được an tịnh do sự ra đi của các phiền não là tác nhân gây ra sự không an tịnh, (sự ra đi ấy) là do thiền hoặc do tuệ minh sát. Hối quá cũng vậy, đang diễn tiến theo cách hối tiếc về việc đã làm và chưa làm, có cùng đặc điểm với trạo cử ở việc đem lại sự không an tịnh của tâm. Do đó, nguyên nhân từ bỏ của cả hai đã được nói đến bằng cách làm cho không có sự khác biệt. Đối với bậc đa văn, trong khi đang tìm hiểu các Kinh điển v.v... về cả văn tự và ý nghĩa, đối với vị thường trú trong việc ấy, sự phân tán không có được do có khả năng thành tựu được sự cảm nghiệm về ý nghĩa v.v... Do sự phân tán và sự hối tiếc về việc đã làm và chưa làm không có được do sự thực hành đúng phương pháp và do sự hành xử tương xứng với thành quả đã đạt được, nên ngài đã nói: “Trạo cử và hối quá cũng được từ bỏ do sự đa văn.” Nên được thấy rằng, trong chừng mực mà trạo cử và hối quá được từ bỏ do sự đa văn thì trong chừng mực ấy, chúng cũng được từ bỏ do sự hay hỏi han, do sự thành thạo Luật và do sự biết cư xử đúng đắn. Và sự thân cận các bậc trưởng thượng đem lại đức tánh của bậc trưởng thành, và do là tác nhân làm cho tâm được an tịnh nên đã được nói là “tác nhân từ bỏ trạo cử và hối quá.” Tuy nhiên, nên được thấy rằng không xem xét đến sự cao niên, các vị thiện hữu là những bậc thông thuộc Luật và là những vị xua tan sự hối quá đã được nói đến. Và đối với các vị đã xuất gia, sự phân tán phần lớn có nguyên nhân là sự hối quá. Do đó, sự hay hỏi han v.v... đã được chỉ định theo phương thức của Luật tạng qua các từ “đối với người thường hay hỏi han về điều thích hợp và không thích hợp” v.v... ၂၀. ဒသမေ ဗဟုဿုတာနံ ဓမ္မသဘာဝါဝဗောဓသမ္ဘဝတော ဝိစိကိစ္ဆာ အနဝကာသာ ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘ဗာဟုသစ္စေနပိ…ပေ… ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတီ’’တိ. ကာမံ ဗာဟုသစ္စပရိပုစ္ဆကတာဟိ သဗ္ဗာပိ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, တထာပိ ရတနတ္တယဝိစိကိစ္ဆာမူလိကာ သေသဝိစိကိစ္ဆာတိ အာဟ – ‘‘တီဏိ ရတနာနိ အာရဗ္ဘ ပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿပီ’’တိ. ရတနတ္တယဂုဏာဝဗောဓေဟိ ‘‘သတ္ထရိ ကင်္ခတီ’’တိအာဒိဝိစိကိစ္ဆာယ အသမ္ဘဝေါတိ. ဝိနယေ ပကတညုတာ ‘‘သိက္ခာယ ကင်္ခတီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၀၈; ဝိဘ. ၉၁၅) ဝုတ္တာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနံ ကရောတီတိ အာဟ – ‘‘ဝိနယေ စိဏ္ဏဝသီဘာဝဿပီ’’တိ. ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓါသင်္ခါတအဓိမောက္ခဗဟုလဿာတိ သဒ္ဓေယျဝတ္ထုနော အနုပ္ပဝိသနသဒ္ဓါသင်္ခါတအဓိမောက္ခေန အဓိမုစ္စနဗဟုလဿ. အဓိမုစ္စနဉ္စ အဓိမောက္ခုပ္ပာဒနမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဒ္ဓါယ ဝါ တံနိန္နပေါဏတာ အဓိမုတ္တိ အဓိမောက္ခော. နီဝရဏာနံ ပစ္စယဿ စေဝ ပစ္စယဃာတဿ စ ဝိဘာဝိတတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတ’’န္တိ. 20. Ở kinh thứ mười, đối với bậc đa văn, do có sự khả dĩ liễu tri được thực tánh của các pháp nên hoài nghi không có cơ hội (phát sanh). Do đó, ngài đã nói: ‘Do sự đa văn... cho đến... hoài nghi được đoạn trừ.’ Thật vậy, do sự đa văn và sự thường xuyên thưa hỏi nên tất cả tám loại hoài nghi đều được đoạn trừ. Tuy nhiên, các hoài nghi còn lại có nguồn gốc từ hoài nghi về Tam Bảo, nên ngài đã nói: ‘Đối với người thường xuyên thưa hỏi liên quan đến ba ngôi báu.’ Do sự liễu tri các ân đức của Tam Bảo nên hoài nghi như là ‘hoài nghi về bậc Đạo Sư’ không thể phát sanh. Sự thông thạo về Luật tạng tạo ra sự đoạn trừ hoài nghi được nói là ‘hoài nghi về học giới’ (trích Dha. Sa. 1008; Vibha. 915), nên ngài đã nói: ‘Đối với người đã thuần thục về Luật tạng.’ ‘Đối với người có nhiều thắng giải được gọi là tín vững chắc’ có nghĩa là đối với người có nhiều sự tin chắc bằng thắng giải được gọi là tín thâm nhập vào đối tượng đáng tin. Và cần phải hiểu rằng sự tin chắc chính là sự phát sanh của thắng giải. Hoặc sự hướng đến, sự thiên về đối tượng ấy bằng đức tin là sự tin chắc (adhimutti), là thắng giải (adhimokkho). Do nhân của các triền cái và sự hủy diệt nhân đã được giải thích rõ nên được nói là: ‘Luân hồi và thoát khỏi luân hồi đã được nói đến.’ နီဝရဏပ္ပဟာနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về phẩm Đoạn Trừ Triền Cái đã kết thúc. ၃. အကမ္မနိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 3. Giải Thích Phẩm Không Thuận Tiện Cho Công Việc ၂၁. တတိယဿ ပဌမေ အဘာဝိတန္တိ သမထဝိပဿနာဘာဝနာဝသေန န ဘာဝိတံ တထာ အဘာဝိတတ္တာ. တဉှိ ‘‘အဝဍ္ဎိတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ပဋိပက္ခာဘိဘဝေန ပရိဗြူဟနာဘာဝတော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အကမ္မနိယံ ဟောတီ’’တိ. 21. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba: ‘Không được tu tập’ có nghĩa là không được tu tập theo cách tu tập về thiền chỉ và thiền quán, vì đã không được tu tập như vậy. Điều ấy được gọi là ‘không được tăng trưởng’ do không có sự làm cho sung mãn bằng cách chế ngự các pháp đối nghịch. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Trở nên không thuận tiện cho công việc.’ ၂၂. ဒုတိယေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဌမေတိ တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမသုတ္တေ. ဝဋ္ဋဝသေနာတိ ဝိပါကဝဋ္ဋဝသေန. တေဘူမကဝဋ္ဋန္တိ တေဘူမကဝိပါကဝဋ္ဋံ. ဝဋ္ဋပဋိလာဘာယ ကမ္မန္တိ ဝိပါကဝဋ္ဋဿ ပဋိလာဘာယ ဥပနိဿယဘူတံ ကမ္မံ, တဿ သဟာယဘူတံ ကိလေသဝဋ္ဋမ္ပိ ကမ္မဂ္ဂဟဏေနေဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိဝဋ္ဋပဋိလာဘာယ ကမ္မန္တိ ဝိဝဋ္ဋာဓိဂမဿ ဥပနိဿယဘူတံ ကမ္မံ. ယံ ပန စရိမဘဝနိဗ္ဗတ္တကံ ကမ္မံ, တံ ဝိဝဋ္ဋပ္ပဋိလာဘာယ ကမ္မံ ဟောတိ, န ဟောတီတိ? န ဟောတိ ဝဋ္ဋပါဒကဘာဝတော. စရိမဘဝပဋိသန္ဓိ [Pg.89] ဝိယ ပန ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယောတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. န ဟိ ကဒါစိ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိယာ ဝိနာ ဝိသေသာဓိဂမော သမ္ဘဝတိ. ဣမေသု သုတ္တေသူတိ ဣမေသု ပန ပဌမဒုတိယသုတ္တေသု ယထာက္ကမံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ. 22. Ở kinh thứ hai, ý nghĩa cần được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã được nói. ‘Trong kinh đầu tiên’ là trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ ba. ‘Theo cách của luân hồi’ là theo cách của luân hồi dị thục. ‘Luân hồi trong ba cõi’ là luân hồi dị thục trong ba cõi. ‘Nghiệp để thành tựu luân hồi’ là nghiệp làm duyên trợ cho sự thành tựu luân hồi dị thục; cần phải hiểu rằng luân hồi phiền não, là bạn đồng hành của nghiệp ấy, cũng được bao gồm bởi sự nắm giữ (thuật ngữ) ‘nghiệp’. ‘Nghiệp để thành tựu sự thoát khỏi luân hồi’ là nghiệp làm duyên trợ cho sự chứng đắc sự thoát khỏi luân hồi. Tuy nhiên, nghiệp tạo ra kiếp sống cuối cùng, nghiệp ấy có phải là nghiệp để thành tựu sự thoát khỏi luân hồi hay không? Không phải, vì nó là nền tảng của luân hồi. Nhưng có thể được biết rằng nó là duyên trợ cho sự thoát khỏi luân hồi, giống như sự tái sanh của kiếp sống cuối cùng. Thật vậy, không bao giờ có sự chứng đắc đặc biệt nào có thể xảy ra nếu không có sự tái sanh tam nhân. ‘Trong những bài kinh này’ có nghĩa là trong bài kinh thứ nhất và thứ hai này, luân hồi và sự thoát khỏi luân hồi đã được nói đến theo thứ tự. ၂၃. တတိယေ အဘာဝိတန္တိ ဧတ္ထ ဘာဝနာ နာမ သမာဓိဘာဝနာ. သာ ယတ္ထ အာသင်္ကိတဗ္ဗာ, တံ ကာမာဝစရပဌမမဟာကုသလစိတ္တာဒိအဘာဝိတန္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ – ‘‘ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိယော’’တိအာဒိ. 23. Trong kinh thứ ba: ‘Không được tu tập,’ ở đây, sự tu tập được gọi là sự tu tập về định. Nơi nào sự tu tập ấy cần được mong đợi, thì điều ấy được hiểu là ‘không được tu tập’ liên quan đến đại thiện tâm thứ nhất thuộc Dục giới, v.v... Do đó, ngài đã nói: ‘Các thành tựu của chư thiên và loài người,’ v.v... ၂၄. စတုတ္ထေ ယသ္မာ စိတ္တန္တိ ဝိဝဋ္ဋဝသေနေဝ ဥပ္ပန္နစိတ္တံ အဓိပ္ပေတံ, တသ္မာ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏသောကာဒိဒုက္ခဿ အနိဗ္ဗတ္တနတော မဟတော အတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. 24. Trong kinh thứ tư: ‘Bởi vì tâm,’ tâm được hiểu là tâm đã sanh khởi theo cách thoát khỏi luân hồi. Do đó, vì không tạo ra khổ đau sanh, già, bệnh, chết, sầu, v.v..., nên cần phải hiểu sự liên kết là: ‘đưa đến lợi ích to lớn.’ ၂၅-၂၆. ပဉ္စမဆဋ္ဌေသု ဥပ္ပန္နန္တိ အဝိဂတုပ္ပာဒါဒိခဏတ္တယမ္ပိ အဘာဝိတံ ဘာဝနာရဟိတံ အပါတုဘူတမေဝ ပဏ္ဍိတသမ္မတဿ ဥပ္ပန္နကိစ္စဿ အသာဓနတော ယထာ ‘‘အပုတ္တော’’တိ. သော ဟိ သမတ္ထော ဟုတွာ ပိတု ပုတ္တကိစ္စံ အသာဓေန္တော အပုတ္တောတိ လောကေ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ. တေနာဟ – ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိ. တေသု ဓမ္မေသူတိ လောကုတ္တရပါဒကဇ္ဈာနာဒီသု. ထေရော ပန မတ္ထကပ္ပတ္တမေဝ ဘာဝိတံ စိတ္တံ ဒဿေန္တော ‘‘မဂ္ဂစိတ္တမေဝါ’’တိ အာဟ. 25-26. Trong kinh thứ năm và thứ sáu: ‘Đã sanh khởi,’ ngay cả khi ba sát-na sanh, v.v... chưa qua đi, cũng là không được tu tập, không có sự tu tập, không hiển lộ, vì không hoàn thành phận sự của cái đã sanh khởi được bậc trí chấp nhận, giống như (trường hợp) ‘người không có con trai.’ Thật vậy, người ấy, dù có khả năng, nhưng không thực hiện phận sự của người con đối với cha, nên được gọi là ‘người không có con trai’ trong thế gian. Trường hợp này cũng tương tự như vậy. Do đó, ngài đã nói: ‘Tại sao?’ v.v... ‘Trong các pháp ấy’ có nghĩa là trong các thiền làm nền tảng cho siêu thế, v.v... Tuy nhiên, vị Trưởng lão, khi chỉ ra rằng chỉ có tâm đã đạt đến đỉnh cao mới là tâm được tu tập, đã nói: ‘Chỉ là tâm Đạo.’ ၂၇-၂၈. သတ္တမဋ္ဌမေသု ပုနပ္ပုနံ အကတန္တိ ဘာဝနာဗဟုလီကာရဝသေန ပုနပ္ပုနံ န ကတံ. ဣမာနိပိ ဒွေတိ ဣမေသု ဒွီသု သုတ္တေသု အာဂတာနိ ဣမာနိပိ ဒွေ စိတ္တာနိ. 27-28. Trong kinh thứ bảy và thứ tám: ‘Không được làm đi làm lại nhiều lần’ có nghĩa là không được làm đi làm lại nhiều lần theo cách thực hành tu tập thường xuyên. ‘Cả hai điều này nữa’ có nghĩa là cả hai tâm này đã được đề cập trong hai bài kinh này. ၂၉-၃၀. နဝမေ အဓိဝဟတီတိ အာနေတိ. ဒုက္ခေနာတိ ကိစ္ဆေန. ဒုပ္ပေသနတောတိ ဒုက္ခေန ပေသေတဗ္ဗတော. မတ္ထကပ္ပတ္တံ ဝိပဿနာသုခံ ပါကတိကဇ္ဈာနသုခတော သန္တတရပဏီတတရမေဝါတိ အာဟ – ‘‘ဈာနသုခတော ဝိပဿနာသုခ’’န္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – 29-30. Trong kinh thứ chín: ‘Mang lại’ có nghĩa là đem đến. ‘Một cách khó khăn’ có nghĩa là một cách nhọc nhằn. ‘Do khó sai khiến’ có nghĩa là do phải được sai khiến một cách khó khăn. Lạc của thiền quán đã đạt đến đỉnh cao thì an tịnh hơn và vi diệu hơn lạc của thiền thông thường. Do đó, ngài đã nói: ‘Lạc của thiền quán (vi diệu hơn) lạc của thiền.’ Vì vậy, đức Thế Tôn đã nói: ‘‘သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿ, သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော; အမာနုသီ ရတိ ဟောတိ, သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော. “Đối với vị Tỳ khưu đã vào ngôi nhà trống, có tâm an tịnh, có một sự hoan hỷ phi nhân, khi vị ấy chánh kiến các pháp. ‘‘ယတော [Pg.90] ယတော သမ္မသတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ; လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ, အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၇၄); “Bất cứ khi nào vị ấy quán xét sự sanh và diệt của các uẩn, vị ấy đạt được hỷ và duyệt. Điều ấy là bất tử đối với những người hiểu biết.” (Dha. Pa. 374); တဉှိ စိတ္တံ ဝိဿဋ္ဌဣန္ဒဝဇိရသဒိသံ အမောဃဘာဝတော. Thật vậy, tâm ấy giống như cây kim cương của trời Đế Thích đã được phóng ra, do bản chất không thể thất bại. အကမ္မနိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về phẩm Không Thuận Tiện Cho Công Việc đã kết thúc. ၄. အဒန္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 4. Giải Thích Phẩm Không Được Điều Phục ၃၁-၃၆. စတုတ္ထဿ ပဌမေ အဒန္တန္တိ စိတ္တဘာဝနာယ ဝိနာ န ဒန္တံ. တေနာဟ – ‘‘သတိသံဝရရဟိတ’’န္တိ. စတုတ္ထေ တတိယေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဉ္စမဆဋ္ဌေသု ပုရိမသဒိသောယေဝါတိ တတိယစတုတ္ထသဒိသော ဧဝ. 31-36. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ tư: ‘Không được điều phục’ có nghĩa là không được điều phục nếu không có sự tu tập về tâm. Do đó, ngài đã nói: ‘Không có sự phòng hộ bằng niệm.’ Trong kinh thứ ba của phẩm thứ tư, ý nghĩa cần được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã được nói. Trong kinh thứ năm và thứ sáu, (ý nghĩa) giống hệt như các kinh trước, tức là giống như kinh thứ ba và thứ tư. ၃၇-၃၈. သတ္တမဋ္ဌမေသု ဥပမာ ပနေတ္ထာတိ ယထာ ပဌမာဒီသု အဒန္တဟတ္ထိအဿာဒယော ဥပမာဘာဝေန ဂဟိတာ, ဧဝမေတ္ထ သတ္ထမဋ္ဌမေသု ‘‘အသံဝုတဃရဒွါရာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. 37-38. Trong kinh thứ bảy và thứ tám: ‘Tuy nhiên, ví dụ ở đây,’ giống như trong các kinh đầu tiên, v.v..., voi, ngựa, v.v... không được điều phục đã được lấy làm ví dụ, cũng vậy, ở đây trong kinh thứ bảy và thứ tám, đã được nói rằng ‘cần được hiểu theo cách của cửa nhà không được che chở, v.v...’ ၃၉-၄၀. နဝမဒသမေသု စတူဟိပိ ပဒေဟီတိ အဒန္တာဒီဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ ယောဇေတွာ နဝမဒသမာနိ သုတ္တာနိ ဝုတ္တာနီတိ ယောဇနာ. 39-40. Trong kinh thứ chín và thứ mười: ‘Bởi bốn thuật ngữ,’ sự liên kết là các bài kinh thứ chín và thứ mười được nói bằng cách kết hợp với bốn thuật ngữ bắt đầu bằng ‘không được điều phục,’ v.v... အဒန္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về phẩm Không Được Điều Phục đã kết thúc. ၅. ပဏိဟိတအစ္ဆဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 5. Giải Thích Phẩm Hướng Đến Và Trong Sáng ၄၁. ပဉ္စမဿ ပဌမေ ဥပမာဝ ဩပမ္မံ, သော ဧဝ အတ္ထော, တသ္မိံ ဩပမ္မတ္ထေ ဗောဓေတဗ္ဗေ နိပါတော. သေယျထာပီတိ ယထာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ တတြ ဘဂဝါ ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယ, ပါရိစ္ဆတ္တကောပမ (အ. နိ. ၇.၆၉) အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမာဒိ (အ. နိ. ၇.၇၂) သုတ္တေသု ဝိယ စ. ကတ္ထစိ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ လောဏမ္ဗိလသုတ္တေ (အ. နိ. ၃.၁၀၁) ဝိယ, သုဝဏ္ဏကာရသတ္တသူရိယောပမာဒိသုတ္တေသု [Pg.91] (အ. နိ. ၇.၆၆) ဝိယ စ. ဣမသ္မိံ ပန သာလိသူကောပမေ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟာတိ ပေါတ္ထကေသု လိခန္တိ, တံ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယ ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာယ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၀) န သမေတိ. တတ္ထ ဟိ ဣဒံ ဝုတ္တံ – 41. Ở bài kinh đầu tiên của phẩm thứ năm, upamāva là opammaṃ, ý nghĩa là như vậy. Trong ý nghĩa so sánh ấy, đây là từ bất biến được dùng để chỉ rõ. Seyyathāpi có nghĩa là yathā (ví như). Và ở đây, đức Thế Tôn có khi trình bày ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa, giống như trong kinh Vattha, và giống như trong các kinh Pāricchattakopama (A. Ni. 7.69), Aggikkhandhopamādi (A. Ni. 7.72). Có khi Ngài trình bày ý nghĩa được bao bọc bởi ví dụ, giống như trong kinh Loṇambila (A. Ni. 3.101), và giống như trong các kinh Suvaṇṇakārasattasūriyopamādi (A. Ni. 7.66). Tuy nhiên, trong kinh Sālisūkopama này, có ghi trong các sách rằng Ngài trình bày ý nghĩa được bao bọc bởi ví dụ khi nói rằng: “Seyyathāpi, bhikkhave” (Ví như, này các Tỳ khưu), điều ấy không phù hợp với phần giải thích kinh Vattha trong Trung Bộ Chú Giải (M. Ni. Aṭṭha. 1.70). Vì ở đó có nói như sau: သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဝတ္ထန္တိ ဥပမာဝစနမေဝေတံ. ဥပမံ ကရောန္တော စ ဘဂဝါ ကတ္ထစိ ပဌမံယေဝ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ဒဿေတိ, ကတ္ထစိ ပဌမံ အတ္ထံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ ဥပမံ, ကတ္ထစိ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ, ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ. တထာ ဟေသ ‘‘သေယျထာပိဿု, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ အဂါရာ သဒွါရာ, တတ္ထ စက္ခုမာ ပုရိသော မဇ္ဈေ ဌိတော ပဿေယျာ’’တိ သကလမ္ပိ ဒေဝဒူတသုတ္တံ (မ. နိ. ၃.၂၆၁ အာဒယော) ဥပမံ ပဌမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ. ‘‘တိရောကုဋ္ဋံ တိရောပါကာရံ တိရောပဗ္ဗတံ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆတိ, သေယျထာပိ, အာကာသေ’’တိအာဒိနာ ပန နယေန သကလမ္ပိ ဣဒ္ဓိဝိဓံ အတ္ထံ ပဌမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ ဥပမံ ဒဿေန္တော အာဟ. ‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏပုရိသော သာရတ္ထိကော သာရဂဝေသီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၃၁၄) နယေန သကလမ္ပိ စူဠသာရောပမသုတ္တံ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ. ‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စေ ကုလပုတ္တာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ သုတ္တံ…ပေ… သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော အလဂဒ္ဒတ္ထိကော’’တိအာဒိနာ နယေန သကလမ္ပိ အလဂဒ္ဒသုတ္တံ (မ. နိ. ၁.၂၃၈) မဟာသာရောပမသုတ္တန္တိ ဧဝမာဒီနိ သုတ္တာနိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ. သွာယံ ဣဓ ပဌမံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ဒဿေတီတိ. “Ví như, này các Tỳ khưu, tấm vải,” đây chính là lời nói về ví dụ. Và khi đưa ra ví dụ, đức Thế Tôn có khi trình bày ví dụ trước rồi sau đó trình bày ý nghĩa, có khi trình bày ý nghĩa trước rồi sau đó là ví dụ, có khi trình bày ý nghĩa được bao bọc bởi ví dụ, có khi là ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa. Thật vậy, Ngài đã nói toàn bộ kinh Thiên Sứ (M. Ni. 3.261) bằng cách trình bày ví dụ trước rồi sau đó trình bày ý nghĩa: “Ví như, này các Tỳ khưu, có hai ngôi nhà có cửa, một người có mắt sáng đứng ở giữa có thể nhìn thấy.” Còn theo phương cách: “Vị ấy đi xuyên tường, xuyên thành, xuyên núi không bị cản trở, ví như đi trong hư không,” Ngài đã nói toàn bộ về thần thông bằng cách trình bày ý nghĩa trước rồi sau đó trình bày ví dụ. Theo phương cách: “Ví như, một người Bà la môn cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây,” (M. Ni. 1.314) Ngài đã nói toàn bộ kinh Tiểu Dụ Lõi Cây bằng cách trình bày ý nghĩa được bao bọc bởi ví dụ. Theo phương cách: “Ở đây, này các Tỳ khưu, có hạng con nhà lành học thuộc lòng Chánh pháp là Kinh… ví như, này các Tỳ khưu, một người cần con rắn nước,” (M. Ni. 1.238) Ngài đã nói toàn bộ kinh Dụ Con Rắn, kinh Đại Dụ Lõi Cây và các kinh tương tự bằng cách trình bày ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa. Ở đây, vị ấy trình bày ví dụ trước rồi sau đó trình bày ý nghĩa. ဧတ္ထ ဟိ စူဠသာရောပမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၁၂) ပဌမံ ဥပမံ ဝတွာ တဒနန္တရံ ဥပမေယျတ္ထံ ဝတွာ ပုန ဥပမံ ဝဒန္တော ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတီတိ ဝုတ္တော. အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တာဒီသု ပန အတ္ထံ ပဌမံ ဝတွာ တဒနန္တရံ ဥပမံ ဝတွာ ပုန အတ္ထံ ဝဒန္တော အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတီတိ ဝုတ္တော. တေနေဝေတ္ထ လီနတ္ထပ္ပကာသိနိယံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပမေယျတ္ထံ ပဌမံ ဝတွာ တဒနန္တရံ အတ္ထံ ဝတွာ ပုန ဥပမံ ဝဒန္တော ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ [Pg.92] ဒဿေတီ’’တိ ဝုတ္တော. အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယောတိ. ဣဓ ပန ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ. ‘‘ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယ ပါရိစ္ဆတ္တကောပမအဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမာဒိသုတ္တေသု ဝိယ စာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝတ္ထသုတ္တေ တာဝ ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဝတ္ထံ သံကိလိဋ္ဌံ မလဂ္ဂဟိတံ, တမေနံ ရဇကော ယသ္မိံ ယသ္မိံ ရင်္ဂဇာတေ ဥပသံဟရေယျ. ယဒိ နီလကာယ, ယဒိ ပီတကာယ, ယဒိ လောဟိတကာယ, ယဒိ မဉ္ဇိဋ္ဌကာယ, ဒုရတ္တဝဏ္ဏမေဝဿ အပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏမေဝဿ. တံ ကိဿ ဟေတု? အပရိသုဒ္ဓတ္တာ, ဘိက္ခဝေ, ဝတ္ထဿ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တေ သံကိလိဋ္ဌေ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၇၀) ပဌမံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ ဥပမေယျတ္ထော ဝုတ္တော, န ပန ပဌမံ အတ္ထံ ဝတွာ တဒနန္တရံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပုန အတ္ထော ဝုတ္တော. ယေန ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ. ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယာတိ ဝဒေယျ. Ở đây, trong các kinh như kinh Tiểu Dụ Lõi Cây (M. Ni. 1.312), được nói rằng Ngài trình bày ý nghĩa được bao bọc bởi ví dụ bằng cách nói ví dụ trước, sau đó nói ý nghĩa cần so sánh, rồi lại nói ví dụ. Còn trong các kinh như kinh Dụ Con Rắn, được nói rằng Ngài trình bày ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa bằng cách nói ý nghĩa trước, sau đó nói ví dụ, rồi lại nói ý nghĩa. Do đó, trong sách Līnatthappakāsinī có nói: “Được nói rằng Ngài trình bày ý nghĩa được bao bọc bởi ví dụ bằng cách nói ý nghĩa cần so sánh trước, sau đó nói ý nghĩa, rồi lại nói ví dụ.” Về câu “ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa,” phương pháp cũng tương tự. Tuy nhiên, ở đây có câu: “có khi trình bày ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa, giống như trong kinh Vattha, và giống như trong các kinh Pāricchattakopama, Aggikkhandhopamādi.” Trong đó, ở kinh Vattha, trước tiên ví dụ được trình bày rồi sau đó ý nghĩa cần so sánh mới được nói đến: “Ví như, này các Tỳ khưu, một tấm vải bị dơ bẩn, dính đầy cấu uế, người thợ nhuộm nhúng nó vào bất cứ loại thuốc nhuộm nào, dù là màu xanh, màu vàng, màu đỏ, hay màu hồng, nó sẽ hiện ra màu sắc xấu xí, không trong sạch. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì tấm vải không trong sạch. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, khi tâm bị ô nhiễm, ác thú là điều có thể trông đợi” (M. Ni. 1.70). Chứ không phải ý nghĩa được nói trước, sau đó ví dụ được trình bày, rồi lại nói ý nghĩa. Do đó, không thể nói rằng: “có khi trình bày ví dụ được bao bọc bởi ý nghĩa, giống như trong kinh Vattha.” တထာ ပါရိစ္ဆတ္တကောပမေပိ ‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော ပဏ္ဍုပလာသော ဟောတိ, အတ္တမနာ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါ တာဝတိံသာ, တသ္မိံ သမယေ ဟောန္တိ ပဏ္ဍုပလာသော ဒါနိ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော, န စိရဿေဝ ဒါနိ ပန္နပလာသော ဘဝိဿတိ…ပေ… ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယသ္မိံ သမယေ အရိယသာဝကော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတေတိ. ပဏ္ဍုပလာသော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော တသ္မိံ သမယေ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၇.၆၉) ပဌမံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထော ဝုတ္တော. အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမေ ‘‘ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အမုံ မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတန္တိ. ဧဝံ, ဘန္တေတိ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဝရံ ယံ အမုံ မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ အာလိင်္ဂေတွာ ဥပနိသီဒေယျ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ ဝါ, ယံ ခတ္တိယကညံ ဝါ ဗြာဟ္မဏကညံ ဝါ ဂဟပတိကညံ ဝါ မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒံ အာလိင်္ဂေတွာ ဥပနိသီဒေယျ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ ဝါ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၇.၇၂) ပဌမံ ဥပမံယေဝ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထော ဝုတ္တော, န ပန ပဌမံ အတ္ထံ ဝတွာ တဒနန္တရံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပုန အတ္ထော ဝုတ္တော, တသ္မာ ‘‘ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယ ပါရိစ္ဆတ္တကောပမအဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမာဒိသုတ္တေသု ဝိယ စာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. Tương tự, trong ví dụ về cây Pāricchattaka cũng vậy, qua đoạn: “‘Này các Tỳ khưu, vào lúc cây san hô Pāricchattaka của chư Thiên ở cõi Ba Mươi Ba có lá úa vàng, này các Tỳ khưu, vào lúc ấy chư Thiên ở cõi Ba Mươi Ba lấy làm hoan hỷ rằng: ‘Nay cây san hô Pāricchattaka đã có lá úa vàng, chẳng bao lâu nữa sẽ rụng lá …v.v…’ Này các Tỳ khưu, cũng tương tự như thế, vào lúc vị Thánh đệ tử có ý định xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Này các Tỳ khưu, vào lúc ấy vị Thánh đệ tử là người có lá úa vàng’” (A. Ni. 7.69), v.v… trước tiên ví dụ được trình bày rồi sau đó ý nghĩa mới được nói đến. Trong ví dụ về khối lửa: “‘Này các Tỳ khưu, các ông có thấy khối lửa lớn kia đang cháy đỏ, bừng sáng, rực rỡ không?’ ‘Bạch ngài, vâng ạ.’ ‘Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào, điều nào tốt hơn: ôm lấy, ngồi gần, hay nằm gần khối lửa lớn đang cháy đỏ, bừng sáng, rực rỡ kia; hay là ôm lấy, ngồi gần, hay nằm gần một thiếu nữ Sát-đế-lỵ, thiếu nữ Bà-la-môn, hay thiếu nữ gia chủ có tay chân mềm mại, dịu dàng?’” (A. Ni. 7.72), v.v… trước tiên chính ví dụ được trình bày rồi sau đó ý nghĩa mới được nói đến, chứ không phải trước tiên nói ý nghĩa, ngay sau đó trình bày ví dụ, rồi lại nói ý nghĩa. Do đó, không nên nói rằng: “Ở một vài nơi, ngài trình bày ví dụ được bao quanh bởi ý nghĩa, như trong kinh Vattha, và như trong các kinh ví dụ về cây Pāricchattaka, ví dụ về khối lửa, v.v…” ကေစိ [Pg.93] ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝဏ္ဏယန္တိ ‘‘အတ္ထံ ပဌမံ ဝတွာ ပစ္ဆာ စ ဥပမံ ဒဿေန္တော အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ နာမ, ဥပမံ ပန ပဌမံ ဝတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ နာမ, တဒုဘယဿပိ အာဂတဋ္ဌာနံ နိဒဿေန္တော ‘ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယာ’တိအာဒိမာဟာ’’တိ. တမ္ပိ ‘‘ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယ ပါရိစ္ဆတ္တကောပမအဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမာဒိသုတ္တေသု ဝိယ စာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝဉ္စ ဝုစ္စမာနေ ‘‘ကတ္ထစိ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ လောဏမ္ဗိလသုတ္တေ ဝိယာ’’တိ ဝိသုံ န ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမာဒိသုတ္တေ ဝိယာ’’တိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေနေဝ သင်္ဂဟိတတ္တာ. လောဏမ္ဗိလသုတ္တေပိ ဟိ – Một số vị ở đây giải thích như sau: “Khi nói ý nghĩa trước rồi sau đó trình bày ví dụ, đó được gọi là trình bày ví dụ được bao quanh bởi ý nghĩa. Còn khi nói ví dụ trước rồi sau đó trình bày ý nghĩa, đó được gọi là trình bày ý nghĩa được bao quanh bởi ví dụ. Để chỉ ra nơi xuất hiện của cả hai trường hợp ấy, ngài đã nói: ‘Như trong kinh Vattha,’ v.v…” Điều đó cũng nên được nói là: “Ở một vài nơi, ngài trình bày ví dụ được bao quanh bởi ý nghĩa, như trong kinh Vattha, và như trong các kinh ví dụ về cây Pāricchattaka, ví dụ về khối lửa, v.v…” Và khi được nói như vậy, thì không cần phải nói riêng rằng: “Ở một vài nơi, ngài trình bày ý nghĩa được bao quanh bởi ví dụ, như trong kinh Loṇambila,” bởi vì nó đã được bao gồm bởi từ “v.v…” trong câu “như trong kinh ví dụ về khối lửa, v.v…” Bởi vì trong kinh Loṇambila cũng vậy – ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော သူဒေါ ရာဇာနံ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တံ ဝါ နာနစ္စယေဟိ သူပေဟိ ပစ္စုပဋ္ဌိတော အဿ အမ္ဗိလဂ္ဂေဟိပိ တိတ္တကဂ္ဂေဟိပိ ကဋုကဂ္ဂေဟိပိ မဓုရဂ္ဂေဟိပိ ခါရိကေဟိပိ အခါရိကေဟိပိ လောဏိကေဟိပိ အလောဏိကေဟိပိ. “Ví như, này các Tỳ khưu, một người đầu bếp thông minh, sáng suốt, khéo léo dọn cho vua hay một vị đại thần của vua các món súp với nhiều loại khác nhau: có vị chua, vị đắng, vị cay, vị ngọt, vị kiềm, vị không kiềm, vị mặn, và vị không mặn.” ‘‘သ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော သူဒေါ သကဿ ဘတ္တဿ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတိ ‘ဣဒံ ဝါ မေ အဇ္ဇ ဘတ္တသူပေယျံ ရုစ္စတိ, ဣမဿ ဝါ အဘိဟရတိ, ဣမဿ ဝါ ဗဟုံ ဂဏှာတိ, ဣမဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မေ အဇ္ဇ ဘတ္တသူပေယျံ ရုစ္စတိ, အမ္ဗိလဂ္ဂဿ ဝါ အဘိဟရတိ, အမ္ဗိလဂ္ဂဿ ဝါ ဗဟုံ ဂဏှာတိ, အမ္ဗိလဂ္ဂဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ…ပေ… အလောဏိကဿ ဝါ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’တိ. သ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော သူဒေါ လာဘီ စေဝ ဟောတိ အစ္ဆာဒနဿ, လာဘီ ဝေတနဿ, လာဘီ အဘိဟာရာနံ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော သူဒေါ သကဿ ဘတ္တနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… ဝေဒနာသု…ပေ… စိတ္တေ…ပေ… ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. တဿ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿိနော ဝိဟရတော စိတ္တံ သမာဓိယတိ, ဥပက္ကိလေသာ ပဟီယန္တိ, သော တံ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတိ. “Này các Tỳ khưu, người đầu bếp thông minh, sáng suốt, khéo léo ấy nắm bắt được dấu hiệu của chủ nhân mình: ‘Hôm nay, chủ nhân của ta thích món súp này, hay ngài với tay lấy món này, hay ngài lấy nhiều món này, hay ngài khen ngợi món này. Hôm nay, chủ nhân của ta thích món súp có vị chua, hay ngài với tay lấy món có vị chua, hay ngài lấy nhiều món có vị chua, hay ngài khen ngợi món có vị chua…v.v… hay ngài khen ngợi món không mặn.’ Này các Tỳ khưu, người đầu bếp thông minh, sáng suốt, khéo léo ấy nhận được y phục, nhận được tiền lương, nhận được quà tặng. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì người đầu bếp thông minh, sáng suốt, khéo léo ấy nắm bắt được dấu hiệu của chủ nhân mình. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, ở đây có vị Tỳ khưu thông minh, sáng suốt, khéo léo, sống quán thân trên thân…v.v… quán thọ trên các thọ…v.v… quán tâm trên tâm…v.v… sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Khi vị ấy sống quán pháp trên các pháp, tâm được định tĩnh, các phiền não được đoạn trừ. Vị ấy nắm bắt được dấu hiệu ấy.” ‘‘သ [Pg.94] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော ဘိက္ခု လာဘီ စေဝ ဟောတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခဝိဟာရာနံ, လာဘီ ဟောတိ သတိသမ္ပဇညဿ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ကုသလော ဘိက္ခု သကဿ စိတ္တဿ နိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှာတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၇၄) – “Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu thông minh, sáng suốt, khéo léo ấy đạt được các trú xứ an lạc ngay trong hiện tại, và đạt được chánh niệm và tỉnh giác. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì vị Tỳ khưu thông minh, sáng suốt, khéo léo ấy nắm bắt được dấu hiệu của tâm mình.” (Saṃ. Ni. 5.374) – ဧဝံ ပဌမံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထော ဝုတ္တော. ‘‘သုဝဏ္ဏကာရသူရိယောပမာဒိသုတ္တေသု ဝိယ စာ’’တိ ဣဒဉ္စ ဥဒါဟရဏမတ္တေန သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ သုဝဏ္ဏကာရသုတ္တာဒီသု ပဌမံ ဥပမာယ အဒဿိတတ္တာ. ဧတေသု ဟိ သုဝဏ္ဏကာရောပမသုတ္တေ (အ. နိ. ၃.၁၀၃) တာဝ – Như vậy, trước tiên ví dụ được trình bày rồi sau đó ý nghĩa mới được nói đến. Và câu “và như trong các kinh ví dụ về người thợ vàng, mặt trời, v.v…” này được bao gồm chỉ như một ví dụ, bởi vì trong các kinh về người thợ vàng, v.v…, ví dụ không được trình bày trước. Bởi vì trong những kinh này, chẳng hạn như trong kinh ví dụ về người thợ vàng (A. Ni. 3.103) – ‘‘အဓိစိတ္တမနုယုတ္တေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ တီဏိ နိမိတ္တာနိ ကာလေန ကာလံ မနသိ ကာတဗ္ဗာနိ, ကာလေန ကာလံ သမာဓိနိမိတ္တံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ, ကာလေန ကာလံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ, ကာလေန ကာလံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ သမာဓိနိမိတ္တံယေဝ မနသိ ကရေယျ, ဌာနံ တံ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တေယျ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံယေဝ မနသိ ကရေယျ, ဌာနံ တံ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စာယ သံဝတ္တေယျ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံယေဝ မနသိ ကရေယျ, ဌာနံ တံ စိတ္တံ န သမ္မာ သမာဓိယေယျ အာသဝါနံ ခယာယ. ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ သမာဓိနိမိတ္တံ…ပေ… ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ…ပေ… ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ မနသိ ကရောတိ, တံ ဟောတိ စိတ္တံ မုဒုဉ္စ ကမ္မနိယဉ္စ ပဘဿရဉ္စ, န စ ပဘင်္ဂု, သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ. “Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm nên thỉnh thoảng tác ý đến ba tướng: thỉnh thoảng nên tác ý đến định tướng, thỉnh thoảng nên tác ý đến tấn tướng, thỉnh thoảng nên tác ý đến xả tướng. Này các Tỳ khưu, nếu vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm chỉ chuyên nhất tác ý đến định tướng, có khả năng tâm ấy sẽ thiên về biếng nhác. Này các Tỳ khưu, nếu vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm chỉ chuyên nhất tác ý đến tấn tướng, có khả năng tâm ấy sẽ thiên về trạo cử. Này các Tỳ khưu, nếu vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm chỉ chuyên nhất tác ý đến xả tướng, có khả năng tâm ấy sẽ không được định tĩnh đúng đắn để đoạn tận các lậu hoặc. Và này các Tỳ khưu, khi vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm thỉnh thoảng tác ý đến định tướng... (như trên)... tấn tướng... (như trên)... xả tướng, khi ấy tâm trở nên nhu nhuyến, dễ sử dụng, trong sáng, không tan vỡ, và được định tĩnh đúng đắn để đoạn tận các lậu hoặc.” ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ ဥက္ကံ ဗန္ဓေယျ, ဥက္ကံ ဗန္ဓိတွာ ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပေယျ, ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပိတွာ သဏ္ဍာသေန ဇာတရူပံ ဂဟေတွာ ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပေယျ, ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပိတွာ ကာလေန ကာလံ အဘိဓမတိ, ကာလေန ကာလံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖောသေတိ, ကာလေန ကာလံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ အဘိဓမေယျ, ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ [Pg.95] ဒဟေယျ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖောသေယျ, ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ နိဗ္ဗာပေယျ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ အဇ္ဈုပေက္ခေယျ, ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ န သမ္မာ ပရိပါကံ ဂစ္ဆေယျ. ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ကာလေန ကာလံ အဘိဓမတိ, ကာလေန ကာလံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖောသေတိ, ကာလေန ကာလံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ, တံ ဟောတိ ဇာတရူပံ မုဒုဉ္စ ကမ္မနိယဉ္စ ပဘဿရဉ္စ, န စ ပဘင်္ဂု, သမ္မာ ဥပေတိ ကမ္မာယ. ယဿာ ယဿာ စ ပိဠန္ဓနဝိကတိယာ အာကင်္ခတိ, ယဒိ ပဋ္ဋိကာယ ယဒိ ကုဏ္ဍလာယ ယဒိ ဂီဝေယျကေန ယဒိ သုဝဏ္ဏမာလာယ, တဉ္စဿ အတ္ထံ အနုဘောတိ. “Này các Tỳ khưu, ví như người thợ vàng hay đệ tử của người thợ vàng dựng lò, sau khi dựng lò bèn đốt miệng lò, sau khi đốt miệng lò bèn dùng kẹp gắp vàng sống bỏ vào miệng lò. Sau khi bỏ vào miệng lò, người ấy thỉnh thoảng thổi bễ, thỉnh thoảng vẩy nước, thỉnh thoảng chỉ quan sát. Này các Tỳ khưu, nếu người thợ vàng hay đệ tử của người thợ vàng chỉ chuyên nhất thổi bễ vào vàng sống ấy, có khả năng vàng sống ấy sẽ bị cháy. Này các Tỳ khưu, nếu người thợ vàng hay đệ tử của người thợ vàng chỉ chuyên nhất vẩy nước vào vàng sống ấy, có khả năng vàng sống ấy sẽ bị nguội đi. Này các Tỳ khưu, nếu người thợ vàng hay đệ tử của người thợ vàng chỉ chuyên nhất quan sát vàng sống ấy, có khả năng vàng sống ấy sẽ không được tôi luyện đúng mức. Và này các Tỳ khưu, khi người thợ vàng hay đệ tử của người thợ vàng thỉnh thoảng thổi bễ vào vàng sống ấy, thỉnh thoảng vẩy nước, thỉnh thoảng chỉ quan sát, khi ấy vàng sống trở nên nhu nhuyến, dễ chế tác, sáng chói, không giòn gãy, và sẵn sàng để gia công. Người ấy muốn làm bất cứ loại trang sức nào, dù là dây lưng, dù là bông tai, dù là vòng cổ, dù là chuỗi vàng, nó đều có thể đáp ứng được mục đích ấy.” ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တေန ဘိက္ခု…ပေ… သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ. ယဿ ယဿ စ အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဿ ဓမ္မဿ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတိ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိအာယတနေ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၀၃) – “Cũng vậy, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm... (như trên)... được định tĩnh đúng đắn để đoạn tận các lậu hoặc. Vị ấy hướng tâm đến pháp nào cần được chứng ngộ bằng thắng trí để chứng ngộ bằng thắng trí, vị ấy liền đạt được khả năng chứng kiến pháp ấy ngay tại đó, mỗi khi có cơ sở.” (a. ni. 3.103) – ဧဝံ ပဌမံ အတ္ထံ ဒဿေတွာ တဒတန္တရံ ဥပမံ ဝတွာ ပုနပိ အတ္ထော ဧဝံ ပဌမံ အတ္ထံ ဒဿေတွာ တဒနန္တရံ ဥပမံ ဝတွာ ပုနပိ အတ္ထော ဝုတ္တော. Như vậy, sau khi chỉ ra ý nghĩa trước tiên, rồi nói lên ví dụ, sau đó ý nghĩa lại được nói đến; như vậy, sau khi chỉ ra ý nghĩa trước tiên, rồi nói lên ví dụ, sau đó ý nghĩa lại được nói đến. သတ္တသူရိယောပမေ စ – Và trong ví dụ Bảy Mặt Trời – ‘‘အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ, အဓုဝါ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ, အနဿာသိကာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ, ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ အလံ ဝိမုစ္စိတုံ. သိနေရု, ဘိက္ခဝေ, ပဗ္ဗတရာဇာ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ အာယာမေန, စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ ဝိတ္ထာရေန, စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ မဟာသမုဒ္ဒေ အဇ္ဈောဂါဠှော, စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ မဟာသမုဒ္ဒါ အစ္စုဂ္ဂတော. ဟောတိ သော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သမယော, ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန ဗဟူနိ ဝဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတာနိ ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ဒေဝေါ န ဝဿတိ, ဒေဝေ [Pg.96] ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, အဝဿန္တေ ယေ ကေစိမေ ဗီဇဂါမဘူတဂါမာ ဩသဓိတိဏဝနပ္ပတယော, တေ ဥဿုဿန္တိ ဝိသုဿန္တိ န ဘဝန္တိ. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ, ဧဝံ အဓုဝါ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၇.၆၆) – “Này các Tỳ khưu, các pháp hữu vi là vô thường. Này các Tỳ khưu, các pháp hữu vi là không bền vững. Này các Tỳ khưu, các pháp hữu vi là không đáng tin cậy. Này các Tỳ khưu, chừng ấy là đủ để nhàm chán đối với tất cả các pháp hữu vi, đủ để ly tham, đủ để giải thoát. Này các Tỳ khưu, núi Sineru, vua các loài núi, dài tám mươi bốn ngàn do-tuần, rộng tám mươi bốn ngàn do-tuần, chìm trong đại dương tám mươi bốn ngàn do-tuần, và cao khỏi đại dương tám mươi bốn ngàn do-tuần. Này các Tỳ khưu, có một thời điểm, khi đôi lúc nào đó, sau khi một thời gian dài đã trôi qua, trong nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, nhiều trăm ngàn năm, trời không mưa. Và này các Tỳ khưu, khi trời không mưa, tất cả những loại giống cây, loài cây, thảo mộc, cỏ, và cây cối đều bị khô héo, tàn lụi, và không còn tồn tại. Này các Tỳ khưu, các pháp hữu vi là vô thường như vậy. Này các Tỳ khưu, các pháp hữu vi là không bền vững như vậy,” vân vân (a. ni. 7.66) – ပဌမံ အတ္ထံ ဒဿေတွာ တဒနန္တရံ ဥပမံ ဝတွာ ပုနပိ အတ္ထော ဝုတ္တော. အထ ဝါ ‘‘သူရိယဿ, ဘိက္ခဝေ, ဥဒယတော ဧတံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဧတံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ယဒိဒံ အရုဏုဂ္ဂံ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ ဧတံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဧတံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ’’တိ ယဒေတံ သံယုတ္တနိကာယေ (သံ. နိ. ၅.၄၉) အာဂတံ, တံ ဣဓ သူရိယောပမသုတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတံ သိယာ. တမ္ပိ ‘‘ကတ္ထစိ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတီ’’တိ ဣမိနာ န သမေတိ ပဌမံ ဥပမံ ဝတွာ တဒနန္တရံ အတ္ထံ ဒဿေတွာ ပုန ဥပမာယ အဝုတ္တတ္တာ. ပဌမမေဝ ဟိ တတ္ထ ဥပမာ ဒဿိတာ, ‘‘ဣမသ္မိံ ပန သာလိသူကောပမေ ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေန္တော သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေတိ အာဒိမာဟာ’’တိ. ဣဒမ္ပိ ဝစနမသင်္ဂဟိတံ ဝတ္ထသုတ္တဿ ဣမဿ စ ဝိသေသာဘာဝတော. ဥဘယတ္ထာပိ ဟိ ပဌမံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထော ဝုတ္တော, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ ‘‘တတြ ဘဂဝါ ကတ္ထစိ ပဌမံယေဝ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ဒဿေတိ ဝတ္ထသုတ္တေ ဝိယ ပါရိစ္ဆတ္တကောပမ- (အ. နိ. ၇.၆၉) အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမာဒိသုတ္တေသု (အ. နိ. ၇.၇၂) ဝိယ စ, ကတ္ထစိ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတိ သုဝဏ္ဏကာရသတ္တသူရိယောပမာဒိသုတ္တေသု (အ. နိ. ၇.၆၆) ဝိယ, ဣမသ္မိံ ပန သာလိသူကောပမေ ပဌမံ ဥပမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေတိ အာဒိမာဟာ’’တိ. အညထာ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယ ဝိရုဇ္ဈတိ. ဣဓာပိ စ ပုဗ္ဗေနာပရံ န သမေတိ. မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝါ ဣဓာပိ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော. Trước tiên, trình bày ý nghĩa, sau đó nói lên ví dụ, rồi lại nói về ý nghĩa. Hoặc giả, câu: ‘Này các tỳ khưu, đối với sự mọc lên của mặt trời, điều này là điềm báo trước, là dấu hiệu báo trước, chính là rạng đông. Cũng vậy, này các tỳ khưu, đối với sự sanh khởi của Bát Chánh Đạo của vị tỳ khưu, điều này là điềm báo trước, là dấu hiệu báo trước, chính là thiện hữu’ được đề cập trong Tương Ưng Bộ (saṃ. ni. 5.49), ở đây có thể được hiểu là kinh Sūriyopamasutta (Kinh Ví Dụ Mặt Trời). Điều ấy cũng không phù hợp với câu ‘ở một vài nơi, Ngài trình bày ý nghĩa được bao quanh bởi ví dụ,’ vì trước tiên nói ví dụ, sau đó trình bày ý nghĩa, rồi lại không nói bằng ví dụ. Thật vậy, ở đó ví dụ được trình bày ngay từ đầu. Còn câu ‘tuy nhiên, trong ví dụ về bông lúa này, khi trình bày ý nghĩa được bao quanh bởi ví dụ, Ngài đã nói bắt đầu bằng ‘seyyathāpi, bhikkhave’ (ví như, này các tỳ khưu)’ cũng không được bao gồm, vì không có sự khác biệt giữa kinh Vatthasutta và kinh này. Vì ở cả hai nơi, trước tiên trình bày ví dụ, sau đó nói về ý nghĩa. Do đó, ở đây nên có bài kinh như sau: ‘Ở đó, đức Thế Tôn ở một vài nơi, trước tiên trình bày ví dụ, sau đó trình bày ý nghĩa, như trong kinh Vatthasutta, kinh Pāricchattakopama (a. ni. 7.69), kinh Aggikkhandhopamādi (a. ni. 7.72); ở một vài nơi, Ngài trình bày ý nghĩa được bao quanh bởi ví dụ, như trong các kinh Suvaṇṇakārasattasūriyopamādi (a. ni. 7.66); tuy nhiên, trong ví dụ về bông lúa này, khi trình bày ví dụ trước, sau đó trình bày ý nghĩa, Ngài đã nói bắt đầu bằng ‘seyyathāpi, bhikkhave’ (ví như, này các tỳ khưu).’ Nếu không, sẽ mâu thuẫn với Chú giải Trung Bộ. Và ở đây, phần sau cũng không phù hợp với phần trước. Hoặc ở đây, bài kinh cũng nên được hiểu theo cách đã được nói trong Chú giải Trung Bộ. ကဏသဒိသော သာလိဖလဿ တုဏ္ဍေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝါလော သာလိသူကံ, တထာ ယဝသူကံ. သူကဿ တနုကဘာဝတော ဘေဒဝတော ဘေဒေါ နာတိမဟာ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဘိန္ဒိဿတိ, ဆဝိံ ဆိန္ဒိဿတီတိ အတ္ထော’’တိ. ယထာ မိစ္ဆာဌပိတသာလိသူကာဒိ အက္ကန္တမ္ပိ ဟတ္ထာဒိံ န ဘိန္ဒတိ ဘိန္ဒိတုံ အယောဂ္ဂဘာဝေန ဌိတတ္တာ, ဧဝံ အာစယဂါမိစိတ္တံ အဝိဇ္ဇံ န ဘိန္ဒတိ ဘိန္ဒိတုံ [Pg.97] အယောဂ္ဂဘာဝေန ဥပ္ပန္နတ္တာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘မိစ္ဆာဌပိတေနာ’’တိအာဒိနာ. အဋ္ဌသု ဌာနေသူတိ ‘‘ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု ဒုက္ခာဒီသု စတူသု သစ္စေသု ပုဗ္ဗန္တာဒီသု စတူသု စာတိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု. ဃနဗဟလန္တိ စိရကာလပရိဘာဝနာယ အတိဝိယ ဗဟလံ. မဟာဝိသယတာယ မဟာပဋိပက္ခတာယ ဗဟုပရိဝါရတာယ ဗဟုဒုက္ခတာယ စ မဟတီ အဝိဇ္ဇာတိ မဟာအဝိဇ္ဇာ. တံ မဟာအဝိဇ္ဇံ. မဟာသဒ္ဒေါ ဟိ ဗဟုဘာဝတ္ထောပိ ဟောတိ ‘‘မဟာဇနော’’တိအာဒီသု ဝိယ. တဏှာဝါနတော နိက္ခန္တဘာဝေနာတိ တတ္ထ တဏှာယ အဘာဝမေဝ ဝဒတိ. Sālisūkaṃ là râu lúa, giống như cám, mọc ở đầu hạt lúa; tương tự là yavasūkaṃ (râu lúa mạch). Vì râu lúa mỏng manh, nên sự xuyên thủng của nó không lớn lắm, do đó nói: ‘sẽ đâm thủng, nghĩa là sẽ cắt đứt lớp da.’ Giống như râu lúa... được đặt sai cách, dù bị giẫm lên cũng không đâm thủng tay..., vì nó ở trong tình trạng không thích hợp để đâm thủng; cũng vậy, tâm dẫn đến sự tích lũy không phá vỡ được vô minh, vì nó sanh khởi trong tình trạng không thích hợp để phá vỡ. Để trình bày ý nghĩa này, Ngài nói bắt đầu bằng ‘micchāṭhapitena’ (do đặt sai cách). Aṭṭhasu ṭhānesu (ở tám nơi) nghĩa là ở tám nơi, tức là trong bốn sự thật về khổ... đã được nói đến bắt đầu bằng ‘sự không biết về khổ,’ và trong bốn phương diện liên quan đến quá khứ và vị lai. Ghanabahalaṃ (dày đặc và sâu dày) là vô cùng sâu dày do được tu tập trong thời gian dài. Vô minh là lớn do có đối tượng lớn, có đối nghịch lớn, có tùy tùng đông đảo, và có nhiều đau khổ, nên gọi là mahāavijjā (vô minh lớn). Taṃ mahāavijjaṃ (vô minh lớn ấy). Thật vậy, từ ‘mahā’ cũng có nghĩa là nhiều, như trong ‘mahājano’ (đám đông). Taṇhāvānato nikkhantabhāvena (do đã thoát khỏi sự đan kết của ái) ở đây chỉ nói đến sự không có ái. ၄၂. ဒုတိယေ ပါဒေနေဝ အဝမဒ္ဒိတေ အက္ကန္တန္တိ ဝုစ္စမာနေ ဟတ္ထေန အဝမဒ္ဒိတံ အက္ကန္တံ ဝိယ အက္ကန္တန္တိ ရုဠှီ ဟေသာတိ အာဟ – ‘‘အက္ကန္တန္တေဝ ဝုတ္တ’’န္တိ. အရိယဝေါဟာရောတိ အရိယဒေသဝါသီနံ ဝေါဟာရော. မဟန္တံ အဂ္ဂဟေတွာ အပ္ပမတ္တကဿေဝ ဂဟဏေ ပယောဇနံ ဒဿေတုံ – ‘‘ကသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တေန ‘‘ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယကုသလံ နာမ ယောနိသော ဥပ္ပာဒိတံ အပ္ပက’’န္တိ န စိန္တေတဗ္ဗံ, အနုက္ကမေန လဒ္ဓပစ္စယံ ဟုတွာ ဝဍ္ဎမာနံ ခုဒ္ဒကနဒီ ဝိယ ပက္ခန္ဒမဟောဃာ သမုဒ္ဒံ, အနုက္ကမေန နိဗ္ဗာနမဟာသမုဒ္ဒမေဝ ပုရိသံ ပါပေတီတိ ဒီပေတိ. ပစ္စေကဗောဓိံ ဗုဒ္ဓဘူမိန္တိ စ ပစ္စတ္တေ ဥပယောဂဝစနံ. ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ ယထာက္ကမေန ဝုတ္တံ. 42. Trong phần thứ hai, khi nói ‘bị giẫm đạp bởi chân,’ thì đây là cách nói thông thường, giống như ‘bị giẫm đạp’ khi bị tay đè nén, do đó nói: ‘chỉ nói là bị giẫm đạp.’ Ariyavohāro (cách nói của bậc Thánh) là cách nói của những người sống ở xứ sở của bậc Thánh. Để chỉ ra lợi ích của việc không lấy cái lớn mà chỉ lấy cái nhỏ, Ngài đã bắt đầu bằng câu ‘kasmā pana’ (nhưng tại sao). Do đó, không nên nghĩ rằng: ‘thiện pháp làm duyên cho sự thoát khỏi luân hồi, được sanh khởi một cách như lý, thì nhỏ bé.’ Ngài chỉ ra rằng, nó tuần tự nhận được các duyên, tăng trưởng, giống như dòng sông nhỏ chảy vào đại dương, tuần tự đưa người ấy đến đại dương Niết-bàn. Paccekabodhiṃ buddhabhūmiṃ (quả vị Độc Giác, địa vị Phật) là cách nói được sử dụng trong từng trường hợp riêng. Vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ (đã nói về luân hồi và sự thoát khỏi luân hồi) nghĩa là đã được nói theo thứ tự. ၄၃. တတိယေ ဒေါသေန ပဒုဋ္ဌစိတ္တန္တိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ, ယသ္မိံ သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ စ ဒူသနေန ဝိသသံသဋ္ဌပူတိမုတ္တသဒိသေန ဒေါသေန ပဒူသိတစိတ္တံ. အတ္တနော စိတ္တေနာတိ အတ္တနော စေတောပရိယဉာဏေန သဗ္ဗညုတညာဏေန ဝါ သဟိတေန စိတ္တေန. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဣဋ္ဌာကာရေန ဧတီတိ အယော, သုခံ. သဗ္ဗသော အပေတော အယော ဧတဿ, ဧတသ္မာတိ ဝါ အပါယော, ကာယိကဿ စေတသိကဿ စ ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဝတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ဒုဂ္ဂတိ, ကာရဏာဝသေန ဝိဝိဓံ ဝိကာရေန စ နိပါတိယန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝိနိပါတော, အပ္ပကောပိ နတ္ထိ အယော သုခံ ဧတ္ထာတိ နိရယောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. 43. Trong phần thứ ba, dosena paduṭṭhacittanti (tâm bị ô nhiễm bởi sân) là tâm bị ô nhiễm bởi sân, giống như nước tiểu thối trộn lẫn với chất độc, do làm ô uế các pháp tương ưng và dòng tâm thức nơi nó sanh khởi. Attano cittena (bằng tâm của mình) là bằng tâm của mình cùng với tha tâm thông hoặc nhất thiết trí. Paricchinditvā (sau khi phân định) là sau khi phân định bằng trí tuệ. Ayo là hạnh phúc, vì nó đến một cách đáng mong muốn. Apāyo (đọa xứ) là nơi hoàn toàn không có hạnh phúc (ayo). Duggati (ác thú) là nơi đến, là nơi diễn ra của khổ thân và khổ tâm. Vinipāto (đọa xứ) là nơi chúng sanh bị rơi vào theo nhiều cách khác nhau do nguyên nhân và do sự biến đổi. Nirayo (địa ngục) là nơi không có một chút hạnh phúc (ayo) nào. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. ၄၄. စတုတ္ထေ သဒ္ဓါပသာဒေန ပသန္နန္တိ သဒ္ဓါသင်္ခါတေန ပသာဒေန ပသန္နံ, န ဣန္ဒြိယာနံ အဝိပ္ပသန္နတာယ. သုခဿ ဂတိန္တိ သုခဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. သုခမေဝေတ္ထ ဂစ္ဆန္တိ, န ဒုက္ခန္တိ ဝါ သုဂတိ. မနာပိယရူပါဒိတာယ သဟ အဂ္ဂေဟီတိ သဂ္ဂံ, လောကံ. 44. Trong phần thứ tư, saddhāpasādena pasannaṃ (tịnh tín với niềm tin) là tịnh tín với sự trong sạch được gọi là niềm tin, chứ không phải do sự không trong sạch của các căn. Sukhassa gati (cõi của hạnh phúc) là nơi diễn ra của hạnh phúc. Sugati (thiện thú) là nơi chúng sanh chỉ đến với hạnh phúc, không có đau khổ. Saggaṃ, lokaṃ (thiên giới, thế gian) là nơi có những điều cao thượng cùng với các sắc... làm hài lòng tâm ý. ၄၅. ပဉ္စမေ [Pg.98] ပရိဠာဟဝူပသမကရော ရဟဒေါ ဧတ္ထာတိ ရဟဒေါ, ဥဒကပုဏ္ဏော ရဟဒေါ ဥဒကရဟဒေါ. ဥဒကံ ဒဟတိ ဓာရေတီတိ ဥဒကဒဟော. အာဝိလောတိ ကလလဗဟုလတာယ အာကုလော. တေနာဟ – ‘‘အဝိပ္ပသန္နော’’တိ. လုဠိတောတိ ဝါတေန အာလောဠိတော. တေနာဟ – ‘‘အပရိသဏ္ဌိတော’’တိ. ဝါတာဘိဃာတေန ဝီစိတရင်္ဂမလသမာကုလတာယ ဟိ ပရိတော န သဏ္ဌိတော ဝါ အပရိသဏ္ဌိတော. ဝါတာဘိဃာတေန ဥဒကဿ စ အပ္ပဘာဝေန ကလလီဘူတော ကဒ္ဒမဘာဝပ္ပတ္တောတိ အာဟ – ‘‘ကဒ္ဒမီဘူတော’’တိ. သိပ္ပိယော မုတ္တသိပ္ပိအာဒယော. သမ္ဗုကာ သင်္ခသလာကဝိသေသာ. စရန္တမ္ပိ တိဋ္ဌန္တမ္ပီတိ ယထာလာဘဝစနမေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တမေဝ ဟိ ယထာလာဘဝစနတံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဧတ္ထာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. 45. Ở trường hợp thứ năm, hồ nước làm dịu cơn nóng bức ở đây là hồ nước (rahado). Hồ nước đầy nước là hồ nước (udakarahado). Nơi chứa đựng, gìn giữ nước là hồ nước (udakadaho). Bị vẩn đục (āvilo) là bị khuấy động do có nhiều bùn. Do đó, ngài nói: “Không trong lắng (avippasanno)”. Bị khuấy động (luḷito) là bị gió làm xáo động. Do đó, ngài nói: “Không yên lặng (aparisaṇṭhito)”. Thật vậy, do bị gió tác động, do bị xáo trộn bởi sóng, gợn, và cặn bẩn nên không yên lặng xung quanh, hoặc là không yên lặng (aparisaṇṭhito). Do bị gió tác động và do lượng nước ít nên đã trở thành bùn lầy, đã đạt đến trạng thái bùn lầy, nên ngài nói: “Đã trở thành bùn lầy (kaddamībhūto)”. Vỏ sò (sippiyo) là vỏ sò ngọc trai v.v... Ốc (sambukā) là các loại ốc xà cừ, ốc nẻ. “Đang di chuyển hoặc đang đứng yên” (carantampi tiṭṭhantampīti), điều này nên được hiểu là lời nói tùy theo những gì có được. Thật vậy, để chỉ rõ ý nghĩa “tùy theo những gì có được” đó, ngài đã bắt đầu bằng câu “Ở đây (etthā)” v.v... ပရိယောနဒ္ဓေနာတိ ပဋိစ္ဆာဒိတေန. တယိဒံ ကာရဏေန အာဝိလဘာဝဿ ဒဿနံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဘဝေါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော, သော ပန လောကိယောပိ ဟောတိ လောကုတ္တရောပီတိ အာဟ – ‘‘လောကိယလောကုတ္တရမိဿကော’’တိ. ပေစ္စ သမ္ပရေတဗ္ဗတော သမ္ပရာယော, ပရလောကော. တေနာဟ – ‘‘သော ဟိ ပရတ္ထ အတ္ထောတိ ပရတ္ထော’’တိ. ဣတိ ဒွိဓာပိ သကသန္တတိပရိယာပန္နော ဧဝ ဂဟိတောတိ ဣတရမ္ပိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ – ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. အယန္တိ ကုသလကမ္မပထသင်္ခါတော ဒသဝိဓော ဓမ္မော. သတ္ထန္တရကပ္ပာဝသာနေတိ ဣဒံ တဿ အာသန္နဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယဿ ကဿစိ အန္တရကပ္ပဿာဝသာနေတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အရိယာနံ ယုတ္တန္တိ အရိယာနံ အရိယဘာဝါယ ယုတ္တံ, တတော ဧဝ အရိယဘာဝံ ကာတုံ သမတ္ထံ. ဉာဏမေဝ ဉေယျဿ ပစ္စက္ခကရဏဋ္ဌေန ဒဿနန္တိ အာဟ – ‘‘ဉာဏမေဝ ဟီ’’တိအာဒိ. ကိံ ပန တန္တိ အာဟ – ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခူ’’တိအာဒိ. “Bị bao phủ (pariyonaddhena)” là bị che đậy. Điều này là sự trình bày về trạng thái vẩn đục cùng với nguyên nhân. Lợi ích trong hiện tại (diṭṭhadhammiko) là sự hiện hữu trong chính tự thân này, trong hiện tại. Lợi ích ấy lại có thể là hiệp thế hoặc siêu thế, nên ngài nói: “Pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế (lokiyalokuttaramissako)”. Đời sau (samparāyo) là thế giới bên kia, vì phải đi đến sau khi chết. Do đó, ngài nói: “Vì lợi ích ấy ở thế giới khác nên là lợi ích đời sau (parattho)”. Như vậy, cả hai phương diện đều được xem là thuộc về dòng tương tục của chính mình. Để bao gồm cả phần còn lại và trình bày, ngài đã nói: “Hơn nữa (apicā)” v.v... “Điều này (ayaṃ)” là pháp mười loại được gọi là con đường của nghiệp thiện. “Vào cuối của trung kiếp đao binh (satthantarakappāvasāne)”, điều này được nói đến với ý nghĩa về sự gần kề của nó. Nên được hiểu là “vào cuối của bất kỳ trung kiếp nào”. “Thích hợp với các bậc Thánh (ariyānaṃ yuttaṃ)” là thích hợp cho trạng thái Thánh của các bậc Thánh, do đó có khả năng tạo ra trạng thái Thánh. Trí tuệ chính là thấy biết (ñāṇameva... dassanaṃ) theo ý nghĩa làm cho đối tượng cần biết trở nên trực nhận, nên ngài nói: “Thật vậy, chính trí tuệ (ñāṇameva hī)” v.v... Nhưng đó là gì? Ngài nói: “Thiên nhãn (dibbacakkhū)” v.v... ၄၆. ဆဋ္ဌေ အစ္ဆောတိ တနုကော. တနုဘာဝမေဝ ဟိ သန္ဓာယ ‘‘အဗဟလော’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပသန္နော နာမ အစ္ဆော န ဗဟလော, တသ္မာ ‘‘ပသန္နောတိပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိပ္ပသန္နောတိ ဝိသေသေန ပသန္နော. သော ပန သမ္မာ ပသန္နော နာမ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘သုဋ္ဌု ပသန္နော’’တိ. အနာဝိလောတိ အကလုသော. တေနာဟ – ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိ. သင်္ခန္တိ ခုဒ္ဒကသေဝါလံ, ယံ ‘‘တိလဗီဇက’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သေဝါလန္တိ ကဏ္ဏိကသေဝါလံ. ပဏကန္တိ ဥဒကမလံ. စိတ္တဿ အာဝိလဘာဝေါ နီဝရဏဟေတုကောတိ အာဟ – ‘‘အနာဝိလေနာတိ ပဉ္စနီဝရဏဝိမုတ္တေနာ’’တိ. 46. Ở trường hợp thứ sáu, trong (accho) là mỏng. Thật vậy, với ý nghĩa là trạng thái mỏng, từ “không dày đặc (abahalo)” đã được nói đến. Bởi vì cái được gọi là trong lắng (pasanno) thì trong (accho) và không dày đặc, do đó từ “trong lắng (pasanno)” cũng được cho là phù hợp. Rất trong lắng (vippasanno) là trong lắng một cách đặc biệt. Điều đó lại được gọi là trong lắng một cách chân chánh, nên ngài nói: “Rất trong lắng (suṭṭhu pasanno)”. Không vẩn đục (anāvilo) là không dơ bẩn. Do đó, ngài nói: “Thanh tịnh (parisuddho)” v.v... Rêu nhỏ (saṅkha) là loại rêu nhỏ, được gọi là “hạt mè”. Rêu (sevāla) là loại rêu tai. Bèo (paṇaka) là cặn bẩn của nước. Trạng thái vẩn đục của tâm là do các triền cái làm nhân, nên ngài nói: “Không vẩn đục (anāvilena) là do đã giải thoát khỏi năm triền cái”. ၄၇. သတ္တမေ [Pg.99] ရုက္ခဇာတာနီတိ ဧတ္ထ ဇာတသဒ္ဒေန ပဒဝဍ္ဎနမေဝ ကတံ ယထာ ‘‘ကောသဇာတ’’န္တိ အာဟ – ‘‘ရုက္ခာနမေဝေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. ကောစိ ဟိ ရုက္ခော ဝဏ္ဏေန အဂ္ဂေါ ဟောတိ ယထာ တံ ရတ္တစန္ဒနာဒိ. ကောစိ ဂန္ဓေန ယထာ တံ ဂေါသီတစန္ဒနံ. ကောစိ ရသေန ခဒိရာဒိ. ကောစိ ထဒ္ဓတာယ စမ္ပကာဒိ. မဂ္ဂဖလာဝဟတာယ ဝိပဿနာဝသေန ဘာဝိတမ္ပိ ဂဟိတံ. ‘‘တတ္ထ တတ္ထေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၀၃) ဝစနတော ‘‘အဘိညာပါဒကစတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တမေဝ, အာဝုသော’’တိ ဖုဿမိတ္တတ္ထေရော ဝဒတိ. 47. Ở trường hợp thứ bảy, trong câu “các loài cây (rukkhajātāni)”, từ “loài (jāta)” ở đây chỉ được thêm vào để làm đẹp từ, giống như trong câu “loài kén (kosajāta)”, nên ngài nói: “Đây chính là một tên gọi khác của các cây (rukkhānam)”. Thật vậy, có cây thì vượt trội về màu sắc, như cây chiên đàn đỏ v.v... Có cây thì về hương thơm, như cây chiên đàn gosīta. Có cây thì về vị, như cây khadira (keo cao) v.v... Có cây thì về độ cứng, như cây campaka (ngọc lan) v.v... Pháp được tu tập theo phương diện minh sát để mang lại đạo và quả cũng được bao gồm. Dựa theo câu “Vị ấy đạt đến khả năng chứng ngộ ngay tại nơi này nơi kia” (A. Ni. 3.103), trưởng lão Phussamitta nói: “Này chư hiền, đó chính là tâm thiền thứ tư làm nền tảng cho các thắng trí”. ၄၈. အဋ္ဌမေ စိတ္တဿ ပရိဝတ္တနံ ဥပ္ပာဒနိရောဓာ ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘ဧဝံ လဟုံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ လဟုံ နိရုဇ္ဈနက’’န္တိ. အဓိမတ္တပမာဏတ္ထေတိ အတိက္ကန္တပမာဏတ္ထေ, ပမာဏာတီတတာယန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ – ‘‘အတိဝိယ န သုကရာ’’တိ. စက္ခုဝိညာဏမ္ပိ အဓိပ္ပေတမေဝါတိ သဗ္ဗဿပိ စိတ္တဿ သမာနခဏတ္တာ ဝုတ္တံ. စိတ္တဿ အတိဝိယ လဟုပရိဝတ္တိဘာဝံ ထေရဝါဒေန ဒီပေတုံ – ‘‘ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စိတ္တသင်္ခါရာတိ သသမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ ဝဒတိ. ဝါဟသတာနံ ခေါ, မဟာရာဇ, ဝီဟီနန္တိ ပေါတ္ထကေသု လိခန္တိ, ‘‘ဝါဟသတံ ခေါ, မဟာရာဇ, ဝီဟီန’’န္တိ ပန ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ. မိလိန္ဒပဉှေပိ (မိ. ပ. ၄.၁.၂) ဟိ ကတ္ထစိ အယမေဝ ပါဌော ဒိဿတိ. ‘‘ဝါဟသတာန’’န္တိ ဝါ ပစ္စတ္တေ သာမိဝစနံ ဗျတ္တယေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဍ္ဎစူဠန္တိ ထောကေန ဦနံ ဥပဍ္ဎံ. ကဿ ပန ဥပဍ္ဎန္တိ? အဓိကာရတော ဝါဟဿာတိ ဝိညာယတိ. ‘‘အဍ္ဎစုဒ္ဒသ’’န္တိ ကေစိ. ‘‘အဍ္ဎစတုတ္ထ’’န္တိ အပရေ. သာဓိကံ ဒိယဍ္ဎသတံ ဝါဟာတိ ဒဠှံ ကတွာ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတဗ္ဗံ. စတုနာဠိကော တုမ္ဗော. ပုစ္ဆာယ အဘာဝေနာတိ ‘‘သက္ကာ ပန, ဘန္တေ, ဥပမံ ကာတု’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တာယ ပုစ္ဆာယ အဘာဝေန န ကတာ ဥပမာ. ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေတိ သန္နိပတိတပရိသာယ ယထာရဒ္ဓဓမ္မဒေသနာယ ပရိယောသာနေ. 48. Ở trường hợp thứ tám, sự thay đổi của tâm chính là sự sanh và diệt, nên ngài nói: “Như vậy, có sự sanh lên nhanh chóng và diệt đi nhanh chóng”. “Với ý nghĩa mức độ quá lớn (adhimattapamāṇatthe)” là với ý nghĩa vượt qua mức độ, nghĩa là vượt ngoài sự đo lường. Do đó, ngài nói: “Rất không dễ dàng (ativiya na sukarā)”. Nhãn thức cũng được bao hàm, điều này được nói đến vì tất cả các tâm đều có sát-na tương đương. Để làm sáng tỏ bản chất thay đổi cực kỳ nhanh chóng của tâm theo Thượng Tọa Bộ, ngài đã nói: “Nhưng trong ý nghĩa này (imasmiṃ panatthe)” v.v... “Tâm hành (cittasaṅkhārā)” là nói đến tâm cùng với các tâm sở tương ưng. “Thưa đại vương, của một trăm cỗ xe lúa (vāhasatānaṃ kho, mahārāja, vīhīnaṃ)” được viết trong các sách, nhưng bản văn nên là “Thưa đại vương, một trăm cỗ xe lúa (vāhasataṃ kho, mahārāja, vīhīnaṃ)”. Thật vậy, trong Milindapañha (Mi. Pa. 4.1.2) ở một vài nơi cũng thấy bản văn này. Hoặc nên hiểu rằng “vāhasatānaṃ” là sở hữu cách số nhiều được dùng một cách bất quy tắc (cho số ít). “Nửa cūḷa (aḍḍhacūḷa)” là một nửa thiếu đi một chút. Một nửa của cái gì? Theo văn mạch, được hiểu là của một vāha (cỗ xe). Một số người nói là “mười ba rưỡi (aḍḍhacuddasa)”. Những người khác nói là “ba rưỡi (aḍḍhacatuttha)”. Có người quả quyết nói rằng “một trăm năm mươi vāha có dư”, điều này cần được xem xét. Một tumbo bằng bốn nāḷika. “Do không có câu hỏi (pucchāya abhāvena)” là do không có câu hỏi được đặt ra như “Bạch ngài, có thể nêu lên một ví dụ được không?” nên ví dụ đã không được đưa ra. “Vào cuối buổi thuyết pháp (dhammadesanāpariyosāne)” là vào cuối buổi thuyết pháp đã được bắt đầu cho hội chúng đã tụ tập. ၄၉. နဝမေ ပဘဿရန္တိ ပရိယောဒါတံ သဘာဝပရိသုဒ္ဓဋ္ဌေန. တေနာဟ – ‘‘ပဏ္ဍရံ ပရိသုဒ္ဓ’’န္တိ. ပဘဿရတာဒယော နာမ ဝဏ္ဏဓာတုယံ လဗ္ဘနကဝိသေသာတိ အာဟ – ‘‘ကိံ ပန စိတ္တဿ ဝဏ္ဏော နာမ အတ္ထီ’’တိ? ဣတရော အရူပတာယ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ပရိယာယကထာ အယံ တာဒိသဿ စိတ္တဿ ပရိသုဒ္ဓဘာဝနာဒီပနာယာတိ ဒဿေန္တော ‘‘နီလာဒီန’’န္တိအာဒိမာဟ. တထာ ဟိ ‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ ပရိသုဒ္ဓေ ပရိယောဒါတေ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၃-၂၄၄; မ. နိ. ၁.၃၈၄-၃၈၆, ၄၃၁-၄၃၃; ပါရာ. ၁၂-၁၃) ဝုတ္တံ[Pg.100]. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣဒမ္ပိ နိရုပက္ကိလေသတာယ ပရိသုဒ္ဓန္တိ ပဘဿရ’’န္တိ. ကိံ ပန ဘဝင်္ဂစိတ္တံ နိရုပက္ကိလေသန္တိ? အာမ သဘာဝတော နိရုပက္ကိလေသံ, အာဂန္တုကဥပက္ကိလေသဝသေန ပန သိယာ ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ. တေနာဟ – ‘‘တဉ္စ ခေါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အတ္တနော တေသဉ္စ ဘိက္ခူနံ ပစ္စက္ခဘာဝတော ပုဗ္ဗေ ‘‘ဣဒ’’န္တိ ဝတွာ ဣဒါနိ ပစ္စာမသနဝသေန ‘‘တ’’န္တိ အာဟ. စ-သဒ္ဒေါ အတ္ထူပနယနေ. ခေါ-သဒ္ဒေါ ဝစနာလင်္ကာရေ, အဝဓာရဏေ ဝါ. ဝက္ခမာနဿ အတ္ထဿ နိစ္ဆိတဘာဝတော ဘဝင်္ဂစိတ္တေန သဟာဝဋ္ဌာနာဘာဝတော ဥပက္ကိလေသာနံ အာဂန္တုကတာတိ အာဟ – ‘‘အသဟဇာတေဟီ’’တိအာဒိ. ရာဂါဒယော ဥပေစ္စ စိတ္တသန္တာနံ ကိလိဿန္တိ ဝိဗာဓေန္တိ ဥပတာပေန္တိ စာတိ အာဟ – ‘‘ဥပက္ကိလေသေဟီတိ ရာဂါဒီဟီ’’တိ. ဘဝင်္ဂစိတ္တဿ နိပ္ပရိယာယတော ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌတာ နာမ နတ္ထိ အသံသဋ္ဌဘာဝတော, ဧကသန္တတိပရိယာပန္နတာယ ပန သိယာ ဥပက္ကိလိဋ္ဌတာပရိယာယောတိ အာဟ – ‘‘ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ နာမာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ဘိန္နသန္တာနဂတာယပိ နာမ ဣရိယာယ လောကေ ဂါရယှတာ ဒိဿတိ, ပဂေဝ ဧကသန္တာနဂတာယ ဣရိယာယာတိ ဣမံ ဝိသေသံ ဒဿေတိ. တေနာဟ – ‘‘ဇဝနက္ခဏေ…ပေ… ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ နာမ ဟောတီ’’တိ. 49. Trong bài kinh thứ chín, (từ) pabhassaram có nghĩa là trong sáng, do ý nghĩa là thanh tịnh tự nhiên. Do đó, ngài đã nói: “trắng trẻo, thanh tịnh.” Các đặc tính như sự trong sáng, v.v... là những đặc điểm có thể có được trong yếu tố sắc, do đó ngài đã hỏi: “Nhưng tâm có sắc tướng chăng?” Vị kia, do (tâm) là vô sắc, đã bác bỏ rằng “không có”, và để chỉ ra rằng đây là một cách nói ẩn dụ nhằm làm sáng tỏ trạng thái thanh tịnh của một tâm như vậy, ngài đã nói bắt đầu bằng “của các màu xanh, v.v...”. Thật vậy, đã được nói rằng: “vị ấy, với tâm được định tĩnh như vậy, thanh tịnh, trong sáng”. Chính vì thế, ngài đã nói: “Cái này cũng vậy, do không có phiền não nên thanh tịnh, (nên gọi là) trong sáng.” Nhưng phải chăng tâm hữu phần không có phiền não? Vâng, về bản chất thì không có phiền não, nhưng có thể bị ô nhiễm do các phiền não ngoại lai. Do đó, ngài đã nói bắt đầu bằng “Và cái đó...”. Ở đây, trước kia ngài đã nói “cái này” vì đó là điều hiển nhiên đối với chính ngài và các vị tỳ khưu ấy, bây giờ ngài nói “cái đó” theo cách xem xét lại. Từ ca có ý nghĩa dẫn đến ý nghĩa. Từ kho dùng để trang trí lời nói, hoặc để nhấn mạnh. Do ý nghĩa sắp được nói đến là chắc chắn, và do các phiền não không cùng tồn tại với tâm hữu phần, nên chúng là ngoại lai, do đó ngài đã nói bắt đầu bằng “bởi những (phiền não) không đồng sanh”. Tham ái, v.v... khi đến làm ô nhiễm, gây tổn hại, và làm phiền não dòng tâm, do đó ngài đã nói: “bởi các phiền não, tức là bởi tham ái, v.v...”. Tâm hữu phần, một cách trực tiếp, không có sự ô nhiễm bởi các phiền não vì chúng không pha trộn, nhưng có thể có cách nói về sự ô nhiễm do thuộc cùng một dòng tương tục, do đó ngài đã nói: “được gọi là bị ô nhiễm”. Bây giờ, để làm rõ ý nghĩa đó bằng ví dụ, ngài đã nói bắt đầu bằng “Ví như...”. Qua đó, ngài chỉ ra sự khác biệt này: ngay cả một hành vi thuộc dòng tương tục khác cũng bị thế gian khiển trách, huống chi là hành vi thuộc cùng một dòng tương tục. Do đó, ngài đã nói: “trong khoảnh khắc tốc hành tâm... v.v... được gọi là bị ô nhiễm.” ၅၀. ဒသမေ ဘဝင်္ဂစိတ္တမေဝ စိတ္တန္တိ ‘‘ပဘဿရမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဘဝင်္ဂစိတ္တမေဝ. ယဒဂ္ဂေန ဘဝင်္ဂစိတ္တံ တာဒိသပစ္စယသမဝါယေ ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ နာမ ဝုစ္စတိ, တဒဂ္ဂေန တဗ္ဗိဓုရပစ္စယသမဝါယေ ဥပက္ကိလေသတော ဝိမုတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ – ‘‘ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ နာမ ဟောတီ’’တိ. သေသမေတ္ထ နဝမသုတ္တေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. 50. Trong bài kinh thứ mười, chính tâm hữu phần được gọi là tâm, nên câu “Này các Tỳ khưu, tâm này trong sáng” chính là nói về tâm hữu phần. Khi nào tâm hữu phần, do sự kết hợp của các duyên tương tự, được gọi là bị ô nhiễm, thì khi đó, do sự kết hợp của các duyên trái ngược, nó được gọi là được giải thoát khỏi các phiền não. Do đó, ngài đã nói: “được gọi là đã giải thoát khỏi các phiền não.” Phần còn lại ở đây nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong bài kinh thứ chín. ပဏိဟိတအစ္ဆဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về Phẩm Paṇihitaaccha đã kết thúc. ၆. အစ္ဆရာသံဃာတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 6. Giải thích Phẩm Accharāsaṅghāta ၅၁. ဆဋ္ဌဿ ပဌမေ အဿုတဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘သာဓု ပညာဏဝါ နရော’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၂.၁၈.၁၀၁) အတ္ထိတာမတ္တဿ ဗောဓကော ဝါ-သဒ္ဒေါ. ‘‘သီလဝါ ဟောတိ ကလျာဏဓမ္မော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၃၈၁) ပသံသာဝိသိဋ္ဌာယ အတ္ထိတာယ. ‘‘ပညဝါ ဟောတိ [Pg.101] ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၁၇; မ. နိ. ၂.၂၅) အတိသယတ္ထဝိသိဋ္ဌာယ အတ္ထိတာယ, တသ္မာ ယဿ ပသတ္ထံ အတိသယေန ဝါ သုတံ အတ္ထိ, သော သုတဝါ, သံကိလေသဝိဒ္ဓံသနသမတ္ထံ ပရိယတ္တိဓမ္မဿဝနံ, တံ သုတွာ တထတ္တာယ ပဋိပတ္တိ စ ‘‘သုတဝါ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန ပကာသိတာ. သောတဗ္ဗယုတ္တံ သုတွာ ကတ္တဗ္ဗနိပ္ဖတ္တိဝသေန သုဏီတိ ဝါ သုတဝါ, တပ္ပဋိက္ခေပေန န သုတဝါတိ အဿုတဝါ. 51. Trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ sáu, về từ assutavā (vô văn). Ở đây, trong các câu như “người có trí tuệ là tốt”, hậu tố -vā chỉ đơn thuần sự hiện hữu. Trong các câu như “vị ấy có giới, có thiện pháp”, (hậu tố -vā) chỉ sự hiện hữu được tán thán. Trong các câu như “vị ấy có trí tuệ, sở hữu trí tuệ thấy được sự sanh diệt”, (hậu tố -vā) chỉ sự hiện hữu đặc biệt vượt trội. Do đó, người nào có sự nghe (học) được tán thán hoặc vượt trội, người đó là sutavā (hữu văn). Sự nghe pháp học có khả năng phá tan phiền não, và sự thực hành để đạt được trạng thái đó sau khi đã nghe, được biểu thị bằng từ sutavā. Hoặc, sutavā là người nghe (suṇīti) do đã hoàn thành điều cần làm sau khi nghe điều đáng nghe. Trái ngược với điều đó, người không nghe là assutavā (vô văn). အယဉှိ အကာရော ‘‘အဟေတုကာ ဓမ္မာ (ဓ. သ. ၂ ဒုကမာတိကာ), အဘိက္ခုကော အာဝါသော’’တိအာဒီသု (ပါစိ. ၁၀၄၇) တံသမာယောဂနိဝတ္တိယံ ဒိဋ္ဌော. ‘‘အပ္ပစ္စယာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၇ ဒုကမာတိကာ) တံသမ္ဗန္ဓိဘာဝနိဝတ္တိယံ. ပစ္စယုပ္ပန္နဉှိ ပစ္စယသမ္ဗန္ဓီတိ အပစ္စယုပ္ပန္နတ္တာ အတံသမ္ဗန္ဓိတာ ဧတ္ထ ဇောတိတာ. ‘‘အနိဒဿနာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၉ ဒုကမာတိကာ) တံသဘာဝနိဝတ္တိယံ. နိဒဿနဉှိ ဧတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗတာ. အထ ဝါ ပဿတီတိ နိဒဿနံ, စက္ခုဝိညာဏံ. တဂ္ဂဟေတဗ္ဗတာနိဝတ္တိယံ, တထာ ‘‘အနာသဝါ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၅ ဒုကမာတိကာ). ‘‘အပ္ပဋိဃာ ဓမ္မာ (ဓ. သ. ၁၀ ဒုကမာတိကာ) အနာရမ္မဏာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၅၅ ဒုကမာတိကာ) တံကိစ္စနိဝတ္တိယံ. ‘‘အရူပိနော ဓမ္မာ အစေတသိကာဓမ္မာ’’တိ တံသဘာဝနိဝတ္တိယံ. တဒညတာ ဟိ ဣဓ ပကာသိတာ. ‘‘အမနုဿော’’တိ တဗ္ဘာဝမတ္တနိဝတ္တိယံ. မနုဿတ္တမတ္တံ နတ္ထိ, အညံ တံသဒိသန္တိ. သဒိသတာ ဟိ ဧတ္ထ သူစိတာ. ‘‘အဿမဏော သမဏပဋိညော အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၃) စ တံသမ္ဘာဝနီယဂုဏနိဝတ္တိယံ. ဂရဟာ ဟိ ဣဓ ဉာယတိ. ‘‘ကစ္စိ ဘောတော အနာမယံ (ဇာ. ၁.၁၅.၁၄၆; ၂.၂၀.၁၂၉) အနုဒရာ ကညာ’’တိ စ တဒနပ္ပဘာဝနိဝတ္တိယံ. ‘‘အနုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၇ တိကမာတိကာ) တံသဒိသဘာဝနိဝတ္တိယံ. အတီတာနဉှိ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗတ္တာ ဥပ္ပာဒိဓမ္မာနဉ္စ ပစ္စယေကဒေသသိဒ္ဓိယာ အာရဒ္ဓုပ္ပာဒဘာဝတော ကာလဝိနိမုတ္တဿ စ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဥပ္ပန္နာနုကူလတာ, ပဂေဝ ပစ္စုပ္ပန္နာနန္တိ တဗ္ဗိဓုရတာ ဟေတ္ထ ဝိညာယတိ. ‘‘အသေက္ခာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၁ တိကမာတိကာ) တဒပရိယောသာနနိဝတ္တိယံ. တန္နိဋ္ဌာနဉှေတ္ထ ပကာသိတန္တိ ဧဝံ အနေကေသံ အတ္ထာနံ ဇောတကော. ဣဓ ပန ‘‘အရူပိနော ဓမ္မာ (ဓ. သ. ၁၁ ဒုကမာတိကာ), အစေတသိကာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၅၇ ဒုကမာတိကာ) ဝိယ တံသဘာဝနိဝတ္တိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, အညတ္ထေတိ အတ္ထော. ဧတေနဿ သုတာဒိဉာဏဝိရဟံ ဒဿေတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အာဂမာဓိဂမာဘာဝါ ဉေယျော အဿုတဝါ ဣတီ’’တိ. Thật vậy, chữ ‘a’ này được thấy với ý nghĩa phủ định sự tương hợp trong các trường hợp như: ‘các pháp vô nhân’ (dha. sa. 2 dukamātikā), ‘trú xứ không có tỳ khưu’ (pāci. 1047). Trong câu ‘các pháp vô duyên’ (dha. sa. 7 dukamātikā), nó có ý nghĩa phủ định trạng thái có liên quan. Vì pháp do duyên sanh mới có liên quan đến duyên, nên ở đây sự không liên quan đến duyên được soi sáng do vì không phải do duyên sanh. Trong câu ‘các pháp vô kiến’ (dha. sa. 9 dukamātikā), nó có ý nghĩa phủ định tự tánh của nó. Vì ở đây ‘nidassana’ là trạng thái có thể được thấy. Hoặc ‘passati’ (thấy) là ‘nidassanaṃ’ (sự thấy), tức là nhãn thức. Nó có ý nghĩa phủ định trạng thái có thể bị nắm bắt bởi cái ấy, tương tự như trong câu ‘các pháp vô lậu’ (dha. sa. 15 dukamātikā). Trong các câu ‘các pháp vô đối ngại (dha. sa. 10 dukamātikā), các pháp vô cảnh’ (dha. sa. 55 dukamātikā), nó có ý nghĩa phủ định phận sự của nó. Trong các câu ‘các pháp vô sắc, các pháp phi tâm sở,’ nó có ý nghĩa phủ định tự tánh của nó. Vì ở đây, sự khác biệt được biểu thị. Trong từ ‘phi nhân,’ nó có ý nghĩa phủ định chính trạng thái ấy. Chỉ là không có nhân tánh, nhưng là một loài khác tương tự như vậy. Vì ở đây, sự tương tự được ám chỉ. Và trong các câu ‘không phải sa-môn mà tự nhận là sa-môn, không phải người sống phạm hạnh mà tự nhận là người sống phạm hạnh’ (a. ni. 3.13), nó có ý nghĩa phủ định phẩm chất đáng có. Vì ở đây, sự khiển trách được hiểu ngầm. Và trong các câu ‘chắc ngài được vô bệnh chứ (jā. 1.15.146; 2.20.129), cô gái không có bụng nhỏ (tức có thai)’ nó có ý nghĩa phủ định trạng thái không dồi dào của nó. Trong câu ‘các pháp vị sanh’ (dha. sa. 17 tikamātikā), nó có ý nghĩa phủ định trạng thái tương tự. Vì các pháp quá khứ đã từng sanh khởi, các pháp có sự sanh khởi thì sự khởi đầu sanh khởi đã được thành tựu một phần do duyên, và cái được giải thoát khỏi thời gian thì hiện hữu, nên có sự tương ứng với cái đã sanh, huống nữa là các pháp hiện tại, nên ở đây sự thiếu vắng điều đó được hiểu. Trong câu ‘các pháp vô học’ (dha. sa. 11 tikamātikā), nó có ý nghĩa phủ định sự chưa kết thúc của nó. Vì ở đây, sự hoàn mãn của nó được biểu thị. Như vậy, nó soi sáng nhiều ý nghĩa. Tuy nhiên, ở đây, nó nên được hiểu theo ý nghĩa phủ định tự tánh của nó, như trong các trường hợp ‘các pháp vô sắc (dha. sa. 11 dukamātikā), các pháp phi tâm sở’ (dha. sa. 57 dukamātikā), nghĩa là có ý nghĩa khác. Bằng điều này, nó cho thấy sự thiếu vắng trí tuệ về văn v.v... Do đó, có lời nói rằng: ‘Do không có văn và chứng, nên được biết là người vô văn.’ ဣဒါနိ [Pg.102] တဿတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ ခန္ဓဓာတာဒိကောသလ္လေနပိ ဥပက္ကိလေသဥပက္ကိလိဋ္ဌာနံ ဇာနနဟေတုဘူတံ ဗာဟုသစ္စံ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဗဟုဿုတော ဟောတိ? ယတော ခေါ, ဘိက္ခု, ခန္ဓကုသလော ဟောတိ. ဓာတု…ပေ… အာယတန…ပေ… ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကုသလော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, ဘိက္ခု, ဗဟုဿုတော ဟောတီ’’တိ. တသ္မာ ‘‘ယဿ စ ခန္ဓဓာတုအာယတနပစ္စယာကာရသတိပဋ္ဌာနာဒီသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝါစုဂ္ဂတကရဏံ ဥဂ္ဂဟော. အတ္ထပရိပုစ္ဆနံ ပုရိပုစ္ဆာ. ကုသလေဟိ သဟ စောဒနာပရိဟရဏဝသေန ဝိနိစ္ဆယကရဏံ ဝိနိစ္ဆယော. အာစရိယေ ပန ပယိရုပါသိတွာ အတ္ထဓမ္မာနံ အာဂမနံ သုတမယဉာဏဝသေန အဝဗုဇ္ဈနံ အာဂမော. မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနံ သစ္ဆိကိရိယာ အဓိဂမော. Bây giờ, để giải thích ý nghĩa của điều đó, ngài nói ‘yo hī’ v.v... Ở đây, vì sự đa văn là nguyên nhân để biết các phiền não và các cơ sở của phiền não, cũng nhờ vào sự thiện xảo về uẩn, giới v.v... Như có lời nói: ‘Bạch ngài, do mức độ nào được gọi là người đa văn? Này tỳ khưu, khi vị ấy thiện xảo về uẩn, thiện xảo về giới... thiện xảo về xứ... thiện xảo về duyên khởi. Này tỳ khưu, do mức độ ấy được gọi là người đa văn.’ Do đó, có lời nói rằng ‘và người nào đối với uẩn, giới, xứ, duyên khởi, niệm xứ v.v...’ Ở đây, việc học thuộc lòng là ‘thọ trì’ (uggaho). Việc hỏi han về ý nghĩa là ‘thẩm vấn’ (paripucchā). Việc phán quyết theo cách chất vấn và giải đáp cùng với những người thiện xảo là ‘quyết trạch’ (vinicchayo). Còn việc sau khi đã hầu cận bậc thầy, sự tiếp thu ý và pháp, tức là sự liễu tri bằng văn tuệ, là ‘giáo điển’ (āgamo). Sự chứng ngộ đạo, quả, và Niết-bàn là ‘chứng đắc’ (adhigamo). ဗဟူနံ နာနပ္ပကာရာနံ သက္ကာယဒိဋ္ဌာဒီနံ အဝိဟတတ္တာ တာ ဇနေန္တိ, တာဟိ ဝါ ဇနိတာတိ ပုထုဇ္ဇနာ. အဝိဃာတမေဝ ဝါ ဇန-သဒ္ဒေါ ဝဒတိ. ပုထု သတ္ထာရာနံ မုခုလ္လောကိကာတိ ဧတ္ထ ပုထူ ဇနာ သတ္ထုပဋိညာ ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ. သဗ္ဗဂတီဟိ အဝုဋ္ဌိတာတိ ဧတ္ထ ဇနေတဗ္ဗာ, ဇာယန္တိ ဝါ ဧတ္ထ သတ္တာတိ ဇနာ, ဂတိယော, တာ ပုထူ ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ. ဣတော ပရေ ဇာယန္တိ ဧတေဟီတိ ဇနာ, အဘိသင်္ခါရာဒယော, တေ ဧတေသံ ပုထူ ဝိဇ္ဇန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ. အဘိသင်္ခါရာဒိအတ္ထော ဧဝ ဝါ ဇန-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဩဃာ ကာမောဃာဒယော. ရာဂဂ္ဂိအာဒယော သန္တာပါ. တေ ဧဝ သဗ္ဗေပိ ဝါ ကိလေသာ ပရိဠာဟာ. ပုထု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ရတ္တာတိ ဧတ္ထ ဇာယတီတိ ဇနော, ရာဂေါ ဂေဓောတိ ဧဝမာဒိကော, ပုထု ဇနော ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ. ပုထူသု ဇနာ ဇာတာ ရတ္တာတိ ဧဝံ ရာဂါဒိအတ္ထော ဧဝ ဝါ ဇန-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. Do không đoạn trừ được nhiều loại thân kiến v.v... khác nhau, họ sanh ra chúng, hoặc do chúng sanh ra, nên gọi là phàm phu. Hoặc từ ‘jana’ chỉ có nghĩa là không đoạn trừ. Trong câu ‘những người trông chờ vào miệng của nhiều vị thầy,’ ở đây có nhiều người tự xưng là thầy, nên gọi là phàm phu. Trong câu ‘chưa thoát khỏi tất cả các cõi,’ ở đây chúng sanh phải sanh, hoặc sanh ra trong đó, nên ‘janā’ là các cõi; họ có nhiều cõi ấy, nên gọi là phàm phu. Sau này, họ sanh ra từ những thứ này, nên ‘janā’ là các hành v.v...; họ có nhiều thứ ấy, nên gọi là phàm phu. Hoặc từ ‘jana’ nên được hiểu là có nghĩa là các hành v.v... Các bộc lưu là dục bộc v.v... Các nhiệt não là lửa tham v.v... Chính chúng hoặc tất cả các phiền não là các thiêu đốt. Trong câu ‘say đắm nhiều trong năm dục công đức,’ ở đây ‘jano’ là cái được sanh ra, tức là tham, ái v.v...; họ có nhiều ‘jano’ ấy, nên gọi là phàm phu. Hoặc từ ‘jana’ nên được hiểu là có nghĩa là tham v.v..., như trong câu ‘say đắm trong nhiều thứ được sanh ra.’ ရတ္တာတိ ဝတ္ထံ ဝိယ ရင်္ဂဇာတေန စိတ္တဿ ဝိပရိဏာမကရေန ဆန္ဒရာဂေန ရတ္တာ သာရတ္တာ. ဂိဒ္ဓါတိ အဘိကင်္ခနသဘာဝေန အဘိဂိဇ္ဈနေန ဂိဒ္ဓါ ဂေဓံ အာပန္နာ. ဂဓိတာတိ ဂန္ထိတာ ဝိယ ဒုမ္မောစနီယဘာဝေန တတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓါ. မုစ္ဆိတာတိ ကိလေသဝသေန ဝိသညိဘူတာ ဝိယ အနညကိစ္စာ မောဟမာပန္နာ. အဇ္ဈောပန္နာတိ အနညသာဓာရဏေ ဝိယ ကတွာ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဌိတာ. လဂ္ဂါတိ ဝင်္ကကဏ္ဋကေ ဝိယ အာသတ္တာ, မဟာပလိပေ ယာဝ နာသိကဂ္ဂါ ပလိပန္နပုရိသော ဝိယ ဥဒ္ဓရိတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝေန နိမုဂ္ဂါ[Pg.103]. လဂ္ဂိတာတိ မက္ကဋာလေပေ အာလဂ္ဂဘာဝေန သမ္မသိတော ဝိယ မက္ကဋော ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဝသေန အာလဂ္ဂိတာ. ပလိဗုဒ္ဓါတိ သမ္ဗဒ္ဓါ, ဥပဒ္ဒုတာ ဝါ. အာဝုတာတိ အာဝရိတာ. နိဝုတာတိ နိဝါရိတာ. ဩဝုတာတိ ပလိဂုဏ္ဌိတာ, ပရိယောနဒ္ဓါ ဝါ. ပိဟိတာတိ ပိဒဟိတာ. ပဋိစ္ဆန္နာတိ ဆာဒိတာ. ပဋိကုဇ္ဇိတာတိ ဟေဋ္ဌာမုခဇာတာ. ‘Nhiễm’ (Rattā) là nhiễm, say đắm bởi dục tham làm biến đổi tâm, giống như tấm vải bị thuốc nhuộm làm biến đổi. ‘Tham lam’ (Giddhā) là tham lam, rơi vào sự thèm muốn bởi sự khao khát có bản chất mong cầu. ‘Trói buộc’ (Gadhitā) là bị ràng buộc vào đó một cách khó tháo gỡ, như thể bị thắt nút. ‘Mê muội’ (Mucchitā) là rơi vào si mê, không còn việc gì khác, như thể trở nên bất tỉnh do phiền não. ‘Chìm đắm’ (Ajjhopannā) là đứng yên sau khi đã nuốt trọn, hoàn tất, làm như thể là của riêng mình không chung với ai. ‘Vướng mắc’ (Laggā) là dính mắc như vào gai cong; chìm ngập, không thể kéo lên được, như người bị sa lầy trong vũng lầy lớn đến tận chóp mũi. ‘Dính chặt’ (Laggitā) là bị dính chặt bởi năm căn, như con khỉ bị dính vào bẫy khỉ. ‘Ràng buộc’ (Palibuddhā) là bị trói buộc, hoặc bị phiền nhiễu. ‘Bao phủ’ (Āvutā) là bị che lấp. ‘Ngăn che’ (Nivutā) là bị ngăn cản. ‘Bao bọc’ (Ovutā) là bị quấn quanh, hoặc bị bao trùm. ‘Đóng lại’ (Pihitā) là bị bịt kín. ‘Che đậy’ (Paṭicchannā) là bị che giấu. ‘Úp xuống’ (Paṭikujjitā) là trở nên úp mặt xuống dưới. ‘‘အဿုတဝါ’’တိ ဧတေန အဝိဇ္ဇန္ဓတာ ဝုတ္တာတိ အာဟ – ‘‘အန္ဓပုထုဇ္ဇနော ဝုတ္တော’’တိ. စိတ္တဋ္ဌိတိ စိတ္တပရိဂ္ဂဟော နတ္ထီတိ ယာယ ပဋိပတ္တိယာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ တတော ဝိပ္ပမုတ္တိဉ္စ ယထာသဘာဝတော ဇာနေယျ, သာ စိတ္တဘာဝနာ စိတ္တဋ္ဌိတိ. ဧကာရမ္မဏေ သုဋ္ဌု သမာဓာနဝသေန အဝဋ္ဌိတိံ ပါဒကံ ကတွာ ပဝတ္တိတာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေဟိ နိဿယာရမ္မဏေဟိ စ သဒ္ဓိံ စိတ္တဿ ပရိဂ္ဂဟသညိတာ ဝိပဿနာဘာဝနာပိ နတ္ထိ, ယာယ ဝုတ္တမတ္ထံ ယထာသဘာဝတော ဇာနေယျ. Bằng từ "người vô văn", sự mù quáng do vô minh được nói đến, nên ngài nói: "được gọi là kẻ phàm phu mù quáng". Không có sự an trú của tâm, không có sự thấu triệt tâm. Sự thực hành nào mà nhờ đó người ấy có thể biết được phiền não của tâm và sự giải thoát khỏi chúng đúng theo thực tánh, sự tu tập tâm đó chính là sự an trú của tâm. Cũng không có sự tu tập minh sát được gọi là sự thấu triệt tâm, vốn được tiến hành bằng cách lấy sự an trú vững chắc trên một đối tượng duy nhất làm nền tảng, cùng với các pháp tương ưng và các đối tượng y cứ, mà nhờ đó người ấy có thể biết được ý nghĩa đã nói đúng theo thực tánh. ၅၂. ဒုတိယေ သုတဝါတိ ပဒဿ အတ္ထော အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တောယေဝ. အရိယသာဝကောတိ ဧတ္ထ စတုက္ကံ သမ္ဘဝတီတိ တံ ဒဿေတုံ – ‘‘အတ္ထိ အရိယော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ပစ္စေကံ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓဝန္တောတိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ. နနု သဗ္ဗေပိ အရိယာ ပစ္စေကမေဝ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ ဓမ္မဿ ပစ္စတ္တဝေဒနီယဘာဝတော? နယိဒမီဒိသံ ပဋိဝေဓံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယထာ ပန သာဝကာ အညေသံ နိဿယေန သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ ပရတောဃောသေန ဝိနာ တေသံ ဒဿနမဂ္ဂဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတော. ယထာ စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အညေသံ နိဿယဘာဝေန သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈန္တိ, န ဧဝမေတေ, ဧတေ ပန အပရနေယျာ ဟုတွာ အပရနာယကဘာဝေန သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပစ္စေကံ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓဝန္တောတိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ’’တိ. 52. Trong trường hợp thứ hai, ý nghĩa của từ "người có nghe" đã được nói đến trong bài kinh ngay sau đó. Ở đây, về "Thánh đệ tử", có thể có bốn trường hợp, để chỉ ra điều đó, (chú giải) bắt đầu bằng câu "có bậc Thánh" v.v... Các vị Bích-chi Phật là những vị tự mình giác ngộ các chân lý. Chẳng phải tất cả các bậc Thánh đều tự mình thấu triệt các chân lý, vì giáo pháp có tính chất tự mình chứng nghiệm hay sao? Điều này không được nói với ý nghĩa về sự thấu triệt như vậy. Giống như các vị Thinh văn thấu triệt các chân lý nhờ nương vào người khác, vì nếu không có âm thanh từ người khác, đạo kiến của các vị ấy không thể khởi sanh. Và giống như các vị Chánh Đẳng Giác tự mình giác ngộ các chân lý để làm nơi nương tựa cho người khác, các vị này (Bích-chi Phật) không như vậy; trái lại, các vị này, không cần ai dẫn dắt, tự mình thấu triệt các chân lý mà không trở thành người dẫn dắt cho ai khác. Do đó, đã được nói rằng: "Các vị Bích-chi Phật là những vị tự mình giác ngộ các chân lý". အတ္ထိ သာဝကော န အရိယောတိ ဧတ္ထ ပေါထုဇ္ဇနိကာယ သဒ္ဓါယ ရတနတ္တယေ အဘိပ္ပသန္နော သဒ္ဓေါပိ ဂဟိတော ဧဝ. ဂိဟီ အနာဂတဖလောတိ ဣဒံ ပန နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာဝုတ္တပုဂ္ဂလော ဟိ သရဏဂမနတော ပဋ္ဌာယ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နောဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ. သွာယမတ္ထော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိသုတ္တေန (မ. နိ. ၃.၃၇၆ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗော. သုတဝါတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တအတ္ထော နာမ အတ္တဟိတပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိ, တဿ ဝသေန သုတသမ္ပန္နော. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သော စ ဟောတိ သုတေန ဥပပန္နော, အပ္ပမ္ပိ [Pg.104] စေ သဟိတံ ဘာသမာနော’’တိ စ အာဒိ. အရိယသာဝကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အရိယဿ ဘဂဝတော ဓမ္မဿဝနကိစ္စေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တဘာဝတော ဝုတ္တံ. ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတာ, တဿာ ယထာသဘာဝဇာနနံ ဒဠှတရာယ ဧဝ စိတ္တဘာဝနာယ သတိ ဟောတိ, န အညထာတိ ‘‘ဗလဝဝိပဿနာ ကထိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. Ở đây, trong câu "có đệ tử nhưng không phải bậc Thánh", người có tín tâm, có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo với đức tin của phàm phu, cũng được kể vào. Câu "người tại gia chưa chứng đắc quả vị" này nên được xem chỉ là một ví dụ. Thật vậy, người được nói đến như vậy, kể từ khi quy y, được gọi là người đang thực hành để chứng ngộ quả Tu-đà-hoàn. Ý nghĩa này cần được làm sáng tỏ bằng kinh Phân Biệt Cúng Dường. Ở đây, ý nghĩa được nói đến của từ "người có nghe" là sự thực hành vì lợi ích của mình và lợi ích của người khác; do đó, người ấy được gọi là người đầy đủ sự nghe. Về điều này, đã được nói rằng: "Vị ấy có được sự nghe, dù chỉ nói một ít điều có ý nghĩa" v.v... Cần hiểu là "Thánh đệ tử" được nói đến do có sự thích hợp và chuyên tâm trong phận sự nghe pháp của Đức Thế Tôn, bậc Thánh. Sự giải thoát khỏi các phiền não là trạng thái không bị ô nhiễm; sự biết rõ thực tánh của trạng thái đó chỉ có được khi có sự tu tập tâm vững mạnh hơn, không thể khác được, do đó được nói là "minh sát có năng lực mạnh mẽ đã được trình bày". ၅၃. တတိယေ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တန္တအဋ္ဌုပ္ပတ္တိယန္တိ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တေ (အ. နိ. ၇.၇၂) ဒေသနာအဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ. တံဒေသနာဟေတုကဉှိ ဧကစ္စာနံ ဘိက္ခူနံ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိံ နိမိတ္တံ ကတွာ ဘဂဝါ ဣမံ သုတ္တံ ဒေသေသိ. အဝိဇဟိတမေဝ ဟောတိ သဗ္ဗကာလံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတသတိသမ္ပဇညတ္တာ. ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ ရူပကာယော ဗာဟိရဗ္ဘန္တရေဟိ မလေဟိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌော သုဓောတဇာတိမဏိသဒိသော, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပဋ္ဌာကာနုဂ္ဂဟတ္ထံ သရီရဖာသုကတ္ထဉ္စာ’’တိ. ဝီတိနာမေတွာတိ ဖလသမာပတ္တီဟိ ဝီတိနာမေတွာ. ကာလပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝိဝိတ္တာသနေ ဝီတိနာမနံ ဝိဝေကနိန္နတာယ စေဝ ပရေသံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနတ္ထဉ္စ. နိဝါသေတွာတိ ဝိဟာရနိဝါသနပရိဝတ္တနဝသေန နိဝါသေတွာ. ကဒါစိ ဧကကဿ, ကဒါစိ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတဿ, ကဒါစိ ပကတိယာ, ကဒါစိ ပါဋိဟာရိယေဟိ ဝတ္တမာနေဟိ စ ဂါမပ္ပဝေသော တထာ တထာ ဝိနေတဗ္ဗပုဂ္ဂလဝသေန. ဥပသံဟရိတွာတိ ဟိမဝန္တာဒီသု ပုပ္ဖိတရုက္ခာဒိတော အာနေတွာ. ဩဏတုဏ္ဏတာယ ဘူမိယာ သတ္ထု ပဒနိက္ခေပသမယေ သမဘာဝါပတ္တိ, သုခသမ္ဖဿဝိကသိတပဒုမသမ္ပဋိစ္ဆနဉ္စ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာယ နိဿန္ဒဖလံ, န ဣဒ္ဓိနိမ္မာနံ. နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ သက္ခရာကဌလကဏ္ဋကသင်္ကုကလလာဒိအပဂမော သုစိဘာဝါပတ္တီတိ ဧဝမာဒီနမ္ပိ တဒါ လဗ္ဘနတော. 53. Trong trường hợp thứ ba, "nhân duyên của kinh Ví Dụ Khối Lửa" có nghĩa là nhân duyên thuyết giảng trong kinh Ví Dụ Khối Lửa. Thật vậy, do nhân duyên thuyết giảng đó, Đức Thế Tôn đã thuyết bài kinh này, lấy sự thực hành sai lầm của một số vị tỳ khưu làm cớ. (Chánh niệm và tỉnh giác) luôn luôn không bị từ bỏ do đã được thiết lập vững chắc. Vì sắc thân của các vị Phật không bị ô nhiễm bởi các cấu uế bên trong và bên ngoài, giống như viên ngọc quý đã được rửa sạch, nên đã được nói: "để tế độ những người hầu cận và để thân thể được an lạc". "Sau khi trải qua" có nghĩa là sau khi trải qua bằng các quả thiền. Việc trải qua thời gian tại một nơi vắng vẻ là do xu hướng ưa thích sự độc cư và cũng để người khác noi theo gương tốt. "Sau khi đắp y" có nghĩa là sau khi đắp y bằng cách thay đổi y nội và y ở. Việc vào làng có khi một mình, có khi được Tăng chúng vây quanh, có khi một cách bình thường, có khi với các thần thông đang diễn ra, là tùy theo từng hạng người cần được giáo hóa. "Sau khi dâng lên" có nghĩa là sau khi mang đến từ những cây đang nở hoa ở Hy-mã-lạp sơn v.v... Việc mặt đất lồi lõm trở nên bằng phẳng vào lúc Đức Thế Tôn đặt chân xuống, và việc được những đóa sen nở rộ có xúc chạm an lạc đón nhận, là kết quả tự nhiên của việc có bàn chân đặt vững chắc, chứ không phải là sự hóa hiện của thần thông. Đây chỉ là một ví dụ, vì vào lúc đó, những thứ như sỏi, mảnh sành, gai, cọc, bùn lầy v.v... cũng biến mất và mặt đất trở nên thanh tịnh. ဣန္ဒခီလဿ အန္တော ဌပိတမတ္တေတိ ဣဒံ ယာဝဒေဝ ဝေနေယျဇနဝိနယတ္ထာယ သတ္ထု ပါဋိဟာရိယံ ပဝတ္တန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဒက္ခိဏပါဒေတိ ဣဒံ ဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗပဒက္ခိဏတာယ. ‘‘ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော’’တိ ဝတွာပိ ‘‘သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရာနိ ဝိယာ’’တိ ဣဒံ ဗုဒ္ဓါနံ သရီရေ ပီတာဘာယ ယေဘုယျတာယ ဝုတ္တံ. မဓုရေနာကာရေန သဒ္ဒံ ကရောန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗသာရဿ ဒိဋ္ဌတာယ. ဘေရိအာဒီနံ ပန သဒ္ဒါယနံ ဓမ္မတာဝ. ပဋိမာနေန္တီတိ ‘‘သုဒုလ္လဘံ ဣဒံ အဇ္ဇ အမှေဟိ လဗ္ဘတိ, ယေ မယံ ဤဒိသေန ပဏီတေန အာဟာရေန ဘဂဝန္တံ ဥပဋ္ဌဟာမာ’’တိ ပတီတမာနသာ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ. တေသံ သန္တာနာနိ ဩလောကေတွာတိ [Pg.105] တေသံ တထာ ဥပဋ္ဌာကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အတီတေ ဧတရဟိ စ ပဝတ္တစိတ္တသန္တာနာနိ ဩလောကေတွာ. အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ ဝိဟာရေ. ဂန္ဓမဏ္ဍလမာဠေတိ စတုဇ္ဇာတိယဂန္ဓေန ကတပရိဘဏ္ဍေ မဏ္ဍလမာဠေ. "Chỉ vừa được đặt bên trong trụ cửa", điều này được nói vì thần thông của Đức Thế Tôn chỉ diễn ra nhằm mục đích giáo hóa chúng sanh cần được giáo hóa. "Bằng chân phải", điều này là do các vị Phật luôn luôn hướng về bên phải trong mọi việc. Mặc dù nói "sáu loại hào quang", nhưng câu "giống như những khối vàng ròng" được nói đến là do sắc vàng chiếm ưu thế trên thân của các vị Phật. (Các nhạc cụ) phát ra âm thanh một cách du dương là do đã thấy được tinh túy đáng thấy. Còn việc phát ra âm thanh của trống lớn v.v... chỉ là tự nhiên. "Họ chờ đợi" có nghĩa là họ tôn kính, cúng dường với tâm hoan hỷ rằng: "Hôm nay chúng ta được điều hy hữu khó được này, đó là chúng ta được hầu hạ Đức Thế Tôn bằng vật thực hảo hạng như thế này". "Sau khi quán xét dòng tâm của họ" có nghĩa là sau khi quán xét dòng tâm đã và đang diễn ra trong quá khứ và hiện tại của những người hầu cận như vậy. Mối liên hệ là "họ an trú trong quả A-la-hán". "Ở đó" có nghĩa là trong tu viện. "Trên vòng hương" có nghĩa là trên vòng tròn được trang trí bằng bốn loại hương liệu. ဒုလ္လဘာ ခဏသမ္ပတ္တီတိ သတိပိ မနုဿတ္တပ္ပဋိလာဘေ ပတိရူပဒေသဝါသဣန္ဒြိယာဝေကလ္လသဒ္ဓါပဋိလာဘာဒယော ဂုဏာ ဒုလ္လဘာတိ အတ္ထော. စာတုမဟာရာဇိက…ပေ… ဝသဝတ္တိဘဝနံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဣဒံ တတ္ထ သုညဝိမာနာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ တယော ဘာဂေ ကတွာ ပဌမဘာဂေ သစေ အာကင်္ခတိ, ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ. သစေ အာကင်္ခတိ, ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ. အထ ယထာကာလပရိစ္ဆေဒံ တတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဒုတိယဘာဂေ ပစ္ဆိမယာမေ တတိယကောဋ္ဌာသေ ဝိယ လောကံ ဝေါလောကေတိ ဝေနေယျာနံ ဉာဏပရိပါကံ ပဿိတုံ. တေနာဟ – ‘‘သစေ အာကင်္ခတီ’’တိအာဒိ. Sự thành tựu khoảnh khắc là khó được (dullabhā khaṇasampatti), có nghĩa là: Mặc dù đã được thân người, các phẩm chất như được cư ngụ ở trú xứ thích hợp, các căn không khiếm khuyết, có được đức tin v.v... là khó được. (Câu) ‘Đi đến cõi Tứ Thiên Vương... cho đến... cõi Tha Hóa Tự Tại’ này được nói liên quan đến các thiên cung trống rỗng ở đó. Đức Thế Tôn sau khi vào hương thất, chia thời gian sau buổi ăn thành ba phần. Trong phần đầu, nếu Ngài muốn, Ngài thực hành thế nằm của sư tử về phía hông bên phải. Nếu Ngài muốn, Ngài nhập quả định mà chư Phật thường thực hành. Rồi, sau khi xuất khỏi định ấy theo thời gian đã định, trong phần thứ hai, giống như trong phần thứ ba của canh cuối, Ngài quán sát thế gian để thấy sự chín muồi về trí tuệ của chúng sanh cần được tế độ. Do đó, có lời nói rằng: ‘nếu Ngài muốn’ v.v... ကာလယုတ္တန္တိ ပတ္တကလ္လံ, ‘‘ဣမိဿာ ဝေလာယ ဣမဿ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ တံကာလာနုရူပံ. သမယယုတ္တန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိအနုရူပံ ဝါ. သမယယုတ္တန္တိ ဝါ အရိယသမယသံယုတ္တံ. ဒေသကာလာနုရူပမေဝ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, ဒေသေန္တာ စ အရိယသမ္မတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒနယံ ဒီပေန္တာဝ ဒေသေန္တိ. အထ ဝါ သမယယုတ္တန္တိ ဟေတူဒါဟရဏသဟိတံ. ကာလေန သာပဒေသဉှိ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ကာလံ ဝိဒိတွာ ပရိသံ ဥယျောဇေတိ, န ယာဝ သမန္ဓကာရာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. Đúng thời điểm (kālayuttaṃ) nghĩa là thích hợp, đúng lúc, phù hợp với thời điểm đó, (với ý rằng) ‘vào lúc này, điều này nên được nói như thế này.’ Đúng thời cơ (samayayuttaṃ) là từ đồng nghĩa của từ ấy, hoặc là phù hợp với sự việc phát sanh. Hoặc, đúng thời cơ (samayayuttaṃ) nghĩa là liên hệ đến thời của bậc Thánh. Vì quả thật, chư Phật, chư Thế Tôn thuyết Pháp phù hợp với nơi chốn và thời gian, và khi thuyết giảng, các Ngài thuyết giảng trong khi làm sáng tỏ phương pháp Duyên khởi được các bậc Thánh công nhận. Hoặc là, đúng thời cơ (samayayuttaṃ) nghĩa là có kèm theo nhân và ví dụ. Vì Đức Thế Tôn thuyết Pháp đúng thời và có chỉ dẫn, biết thời, Ngài cho hội chúng giải tán, Ngài không thuyết Pháp cho đến khi trời tối mịt. ဥတုံ ဂဏှာပေတိ, န ပန မလံ ပက္ခာလေတီတိ အဓိပ္ပာယော. န ဟိ ဘဂဝတော ကာယေ ရဇောဇလ္လံ ဥပလိမ္ပတီတိ. တတော တတောတိ အတ္တနော အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနာဒိတော. ဩကာသံ လဘမာနာတိ ပုရေဘတ္တပစ္ဆာဘတ္တပုရိမယာမေသု ဩကာသံ အလဘိတွာ ဣဒါနိ မဇ္ဈိမယာမေ ဩကာသံ လဘမာနာ, ဘဂဝတာ ဝါ ကတောကာသတာယ ဩကာသံ လဘမာနာ. ပစ္ဆာဘတ္တဿ တီသု ဘာဂေသု ပဌမဘာဂေ သီဟသေယျကပ္ပနံ ဧကန္တိကံ န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ပုရေဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ နိသဇ္ဇာပီဠိတဿ သရီရဿာ’’တိ. တေနေဝ ဟိ တတ္ထ ‘‘သစေ အာကင်္ခတီ’’တိ တဒါ သီဟသေယျကပ္ပနဿ အနိဗဒ္ဓတာ ဝိဘာဝိတာ. ကိလာသုဘာဝေါ ပရိဿမော[Pg.106]. သီဟသေယျံ ကပ္ပေတိ သရီရဿ ကိလာသုဘာဝမောစနတ္ထန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေတီတိ ဣဒံ ပစ္ဆိမယာမေ ဘဂဝတော ဗဟုလံ အာစိဏ္ဏဝသေန ဝုတ္တံ. အပ္ပေကဒါ အဝသိဋ္ဌဗလဉာဏေဟိ သဗ္ဗညုတညာဏေနေဝ စ ဘဂဝါ တမတ္ထံ သာဓေတီတိ. Ý nghĩa là làm cho thân thể dễ chịu, chứ không phải là rửa sạch bụi bẩn. Vì bụi bẩn không bám vào thân của Đức Thế Tôn. Từ nơi này nơi kia (tato tato) nghĩa là từ trú xứ ban ngày của mỗi vị. Có được cơ hội (okāsaṃ labhamānā) nghĩa là không có được cơ hội vào buổi sáng, sau buổi ăn, và canh đầu, nay có được cơ hội vào canh giữa, hoặc có được cơ hội do Đức Thế Tôn đã ban cho cơ hội. Việc thực hành thế nằm của sư tử trong phần đầu của ba phần sau buổi ăn không phải là điều chắc chắn, (chú giải) nói: ‘của thân thể bị mỏi mệt do ngồi từ buổi sáng.’ Chính vì thế, ở đó, qua câu ‘nếu Ngài muốn,’ tính không bắt buộc của việc thực hành thế nằm của sư tử vào lúc đó đã được làm rõ. Sự mệt mỏi (kilāsubhāvo) là sự mệt nhọc. Nên được hiểu là: ‘Ngài thực hành thế nằm của sư tử để giải tỏa sự mệt mỏi của thân thể.’ Câu ‘Ngài quán sát thế gian bằng Phật nhãn’ này được nói theo thói quen thường làm của Đức Thế Tôn vào canh cuối. Đôi khi, Đức Thế Tôn hoàn thành việc ấy bằng các năng lực và trí tuệ còn lại và bằng chính Nhất thiết trí. ဣမသ္မိံယေဝ ကိစ္စေတိ ပစ္ဆိမယာမကိစ္စေ. ဗလဝတာ ပစ္စနုတာပေန သံဝဍ္ဎမာနေန ကရဇကာယေ မဟာပရိဠာဟော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ – ‘‘နာမကာယေ သန္တတ္တေ ကရဇကာယော သန္တတ္တော’’တိ. နိဓာနဂတန္တိ သန္နိစိတလောဟိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဥဏှံ လောဟိတံ မုခတော ဥဂ္ဂဉ္ဆီတိ လောဟိတံ ဥဏှံ ဟုတွာ မုခတော ဥဂ္ဂဉ္ဆိ. ဌာနန္တိ ဘိက္ခုပဋိညံ. တံ ပါပံ ဝဍ္ဎမာနန္တိ ဘိက္ခုပဋိညာယ အဝိဇဟိတတ္တာ တထာ ပဝဍ္ဎမာနပါပံ. အန္တိမဝတ္ထုအဇ္ဈာပန္နာနမ္ပိ ဥပါယေန ပဝတ္တိယမာနော ယောနိသောမနသိကာရော သာတ္ထကော ဟောတိယေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဇာတသံဝေဂါ’’တိအာဒိမာဟ. အဟော သလ္လေခိတန္တိ အဟော အတိဝိယ သလ္လေခေန ဣတံ ပဝတ္တံ. ကာသာဝပဇ္ဇောတောတိ ဘိက္ခူနံ ဗဟုဘာဝတော ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တာနံ တေသံ ကာသာဝဇုတိယာ ပဇ္ဇောတိတော. ဣသိဝါတပရိဝါတောတိ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ နိဗ္ဗာနဿ စ ဧသနတော ဣသီနံ ဘိက္ခူနံ ဂုဏဂန္ဓေန စေဝ ဂုဏဂန္ဓဝါသိတေန သရီရဂန္ဓေန စ ပရိတော သမန္တတော ဝါယိတော. Trong phận sự này (imasmiṃyeva kicce) nghĩa là trong phận sự của canh cuối. Do sự hối hận mãnh liệt ngày càng tăng, sự thiêu đốt lớn khởi lên trong thân do nghiệp tạo, (chú giải) nói: ‘khi danh thân bị thiêu đốt, thân do nghiệp tạo cũng bị thiêu đốt.’ Đã được tích trữ (nidhānagataṃ) được nói liên quan đến máu đã tích tụ. Máu nóng trào ra từ miệng (uṇhaṃ lohitaṃ mukhato uggañchi) nghĩa là máu trở nên nóng rồi trào ra từ miệng. Địa vị (ṭhānaṃ) nghĩa là sự tuyên bố làm tỳ khưu. Tội lỗi ấy gia tăng (taṃ pāpaṃ vaḍḍhamānaṃ) nghĩa là tội lỗi gia tăng như vậy do không từ bỏ sự tuyên bố làm tỳ khưu. Để chỉ ra rằng ngay cả đối với những người đã phạm tội cùng cực, tác ý như lý được thực hành có phương pháp vẫn mang lại lợi ích, (chú giải) nói: ‘sự xúc động đã sanh khởi’ v.v... Ôi, thật khắc khổ (aho sallekhitaṃ) nghĩa là ôi, đã sống một cách vô cùng khắc khổ. Ánh sáng của y ca-sa (kāsāvapajjoto) nghĩa là được thắp sáng bởi ánh quang của y ca-sa của các vị tỳ khưu, do số lượng đông đảo, đang đi lại đây đó. Được gió của các vị ẩn sĩ thổi khắp (isivātaparivāto) nghĩa là được thổi từ mọi phía bởi hương đức hạnh và hương thân thể được ướp hương đức hạnh của các vị ẩn sĩ, tức các vị tỳ khưu, những người tìm cầu các uẩn như giới uẩn và Niết-bàn. ဓမ္မသံဝေဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ အနာဝဇ္ဇနေန ပုဗ္ဗေ တဿ အတ္ထဿ အသံဝိဒိတတ္တာ. ဓမ္မသံဝေဂေါတိ စ တာဒိသေ အတ္ထေ ဓမ္မတာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကံ သဟောတ္တပ္ပဉာဏံ. အဿာသဋ္ဌာနန္တိ စိတ္တဿာသကာရဏံ ကမ္မဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗေသံ ကိစ္စာနံ ပုဗ္ဗဘာဂေါ သဗ္ဗပုဗ္ဗဘာဂေါ. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ ဟိ စိတ္တဿ ပဋ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌာနံ ဟိတဖရဏံ. ဣတရံ ဣတော ထောကံ မဟန္တန္တိ ကတွာ ဣဒံ ‘‘စူဠစ္ဆရာသံဃာတသုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အစ္ဆရာသံဃာတော ဝုစ္စတိ အင်္ဂုလိဖောဋနက္ခဏော အက္ခိနိမိသကာလော, ယော ဧကဿ အက္ခရဿ ဥစ္စာရဏက္ခဏော. တေနာဟ – ‘‘ဒွေ အင်္ဂုလိယော ပဟရိတွာ သဒ္ဒကရဏမတ္တ’’န္တိ. သဗ္ဗသတ္တာနံ ဟိတဖရဏစိတ္တန္တိ သဗ္ဗေသမ္ပိ သတ္တာနံ သမ္မဒေဝ ဟိတေသိတဝသေန ပဝတ္တစိတ္တံ. အာဝဇ္ဇေန္တော အာသေဝတီတိ ဟိတေသိတဝသေန အာဝဇ္ဇေန္တော. အာဝဇ္ဇနေန အာဘုဇန္တောပိ အာသေဝတိ နာမ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တေန. ဇာနန္တောတိ တထာ ဉာဏမတ္တံ ဥပ္ပာဒေန္တောပိ. ပဿန္တောတိ တထာ ဉာဏစက္ခုနာ ပစ္စက္ခတော ဝိယ ဝိပဿန္တောပိ. ပစ္စဝေက္ခန္တောတိ တမတ္ထံ ပတိ [Pg.107] ပတိ အဝေက္ခန္တောပိ. သဒ္ဓါယ အဓိမုစ္စန္တောတိအာဒိ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. အဘိညေယျန္တိအာဒိ စတုသစ္စဝသေန ဝုတ္တံ. သဗ္ဗမေဝ စေတံ ဝိတ္ထာရတော, သာမညေန အာသေဝနဒဿနမေဝါတိ ဣဓာဓိပ္ပေတမေဝ အာသေဝနတ္ထံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဣဓ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. Sự xúc động về Pháp (dhammasaṃvega) đã khởi lên do trước đây ý nghĩa ấy chưa được biết đến vì không hướng tâm đến. Và sự xúc động về Pháp (dhammasaṃvega) là trí tuệ đi kèm với sự hổ thẹn, khởi lên theo pháp tánh trong một ý nghĩa như vậy. Nơi an nghỉ (assāsaṭṭhānaṃ) là đề mục thiền định, nguyên nhân làm cho tâm được an ổn. Phần khởi đầu của tất cả các phận sự là sabbapubbabhāgo. Vì sự khởi đầu, sự thiết lập của tâm chính là sự lan tỏa lòng mong cầu lợi ích (đến chúng sanh) bằng các câu như ‘mong tất cả chúng sanh không có oan trái.’ Vì bài kinh kia lớn hơn bài kinh này một chút, nên bài này được gọi là ‘Tiểu kinh Khảy Móng Tay’ (Cūḷaccharāsaṅghātasutta). Khảy móng tay (accharāsaṅghāta) được gọi là khoảnh khắc búng ngón tay, thời gian nháy mắt, là khoảnh khắc phát âm một mẫu tự. Do đó, có lời nói rằng: ‘chỉ bằng việc gõ hai ngón tay tạo ra âm thanh.’ Tâm lan tỏa lòng mong cầu lợi ích đến tất cả chúng sanh (sabbasattānaṃ hitapharaṇacittaṃ) là tâm vận hành với ý muốn mang lại lợi ích một cách đúng đắn cho tất cả chúng sanh. Thực hành bằng cách hướng tâm (āvajjento āsevati) nghĩa là hướng tâm với ý muốn mang lại lợi ích. Người thực hành bằng cách hướng tâm, dù không tương ưng với trí, cũng được gọi là thực hành. Biết (jānanto) là người làm sanh khởi trí tuệ như vậy. Thấy (passanto) là người quán thấy như thể trực tiếp bằng tuệ nhãn. Quán xét (paccavekkhanto) là người xem xét ý nghĩa ấy nhiều lần. Tin tưởng bằng đức tin (saddhāya adhimuccanto) v.v... được nói theo năm quyền. Cần được thắng tri (abhiññeyyaṃ) v.v... được nói theo Tứ đế. Tất cả những điều này, một cách chi tiết, nói chung chỉ là sự thực hành và thấy. Để chỉ ra ý nghĩa của sự thực hành được ngụ ý ở đây, (chú giải) nói: ‘nhưng ở đây’ v.v... အရိတ္တဇ္ဈာနောတိ အဝိရဟိတဇ္ဈာနော. အတုစ္ဆဇ္ဈာနောတိ ဈာနေန အတုစ္ဆော. စာဂေါ ဝါ ဝေဝစနန္တိ အာဟ – ‘‘အပရိစ္စတ္တဇ္ဈာနော’’တိ. ဝိဟရတီတိ ပဒဿ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၅၄၀) အာဂတနယေန အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိဟရတီတိ ဣရိယတီ’’တိအာဒိမာဟ. အယံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒတ္ထော – ဝိဟရတီတိ ဧတ္ထ ဝိ-သဒ္ဒေါ ဝိစ္ဆေဒတ္ထဇောတနော. ဟရတီတိ နေတိ, ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော, ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဟရတိ ဝိဟရတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သော ဟိ ဧကံ ဣရိယာပထဗာဓနံ အညေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပရိပတန္တံ အတ္တဘာဝံ ဟရတိ ပဝတ္တေတိ, တသ္မာ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣရိယတီတိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒိကိရိယံ ကရောန္တော ပဝတ္တတိ. ပဝတ္တတီတိ ဌာနာဒိသမင်္ဂီ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ. ပါလေတီတိ ဧကံ ဣရိယာပထဗာဓနံ ဣရိယာပထန္တရေဟိ ရက္ခန္တော ပါလေတိ. ယပေတိ ယာပေတီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဧကဉှိ ဣရိယာပထဗာဓနံ အညေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပရိပတန္တံ အတ္တဘာဝံ ပါလေန္တော ယပေတိ ယာပေတီတိ ဝုစ္စတိ. စရတီတိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု အညတရသမင်္ဂီ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ. ဣမိနာ ပဒေနာတိ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန. “Không rời thiền” (arittajjhāno) là không lìa khỏi thiền (avirahitajjhāno). “Không trống rỗng thiền” (atucchajjhāno) là không trống rỗng bởi thiền. Hoặc là đồng nghĩa với sự từ bỏ, (ngài) đã nói: “là người không từ bỏ thiền” (apariccattajjhāno). Để trình bày ý nghĩa của từ “trú” (viharati) theo phương cách đã được đề cập trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga, trang 540), (ngài) đã nói: “trú là đi lại” v.v... Đây là ngữ nghĩa ở đây: Trong từ “viharati”, tiếp đầu ngữ “vi” biểu thị ý nghĩa cắt đứt. “Harati” có nghĩa là mang đi, là duy trì. Sau khi cắt đứt rồi mang đi, được gọi là “viharati”. Vị ấy sau khi cắt đứt sự trở ngại của một oai nghi bằng một oai nghi khác, đã mang đi, đã duy trì tự thân không bị sụp đổ, vì thế được gọi là “trú”. “Đi lại” (iriyati) là đang thực hiện hành động đứng, ngồi, v.v... mà tồn tại. “Tồn tại” (pavattati) là sau khi đã thành tựu việc đứng, v.v... mà tồn tại. “Gìn giữ” (pāleti) là đang bảo vệ, gìn giữ sự trở ngại của một oai nghi bằng các oai nghi khác. “Nuôi sống” (yapeti), “làm cho sống” (yāpeti) là đồng nghĩa của từ ấy. Vị ấy sau khi cắt đứt sự trở ngại của một oai nghi bằng một oai nghi khác, đang gìn giữ tự thân không bị sụp đổ, được gọi là “nuôi sống”, “làm cho sống”. “Đi” (carati) là sau khi đã thành tựu một trong các (oai nghi) đứng, ngồi, v.v... mà tồn tại. “Bằng từ này” là bằng từ “trú” này. ဣရိယာပထဝိဟာရောတိ ဧတ္ထ ဣရိယနံ ပဝတ္တနံ ဣရိယာ, ကာယပ္ပယောဂေါ ကာယိကကိရိယာ. တဿာ ပဝတ္တနူပါယဘာဝတော ဣရိယာယ ပထော ဣရိယာပထော, ဌာနနိသဇ္ဇာဒိ. န ဟိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီဟိ အဝတ္ထာဟိ ဝိနာ ကိဉ္စိ ကာယိကကိရိယံ ပဝတ္တေတုံ သက္ကာ. ဌာနသမင်္ဂီ ဝါ ဟိ ကာယေန ကိဉ္စိ ကရေယျ, ဂမနာဒီသု အညတရသမင်္ဂီ ဝါ. ဝိဟရဏံ, ဝိဟရတိ ဧတေနာတိ ဝါ ဝိဟာရော, ဣရိယာပထောဝ ဝိဟာရော ဣရိယာပထဝိဟာရော, သော စ အတ္ထတော ဌာနနိသဇ္ဇာဒိအာကာရပ္ပဝတ္တော စတုသန္တတိရူပပ္ပဗန္ဓော ဧဝ. ဩဝါဒါနုသာသနီနံ ဧကာနေကဝါရာဒိဝိသိဋ္ဌောယေဝ ဘေဒေါ, န ပန ပရမတ္ထတော တေသံ နာနာကရဏန္တိ ဒဿေတုံ – ‘‘ပရမတ္ထတော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧသေ ဧကေ ဧကဋ္ဌေတိအာဒီသု ဧသော ဧကော ဧကတ္ထောတိအာဒိနာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. Ở đây, trong từ “sự trú trong oai nghi” (iriyāpathavihāro), sự đi, sự diễn tiến là “oai nghi” (iriyā); sự nỗ lực của thân, hành động thuộc về thân. Do là phương tiện cho sự diễn tiến của nó, con đường của oai nghi là “oai nghi lộ” (iriyāpatho), (tức là) đứng, ngồi, v.v... Thật vậy, không thể duy trì bất cứ hành động nào thuộc về thân mà không có các trạng thái đứng, ngồi, v.v... Vì người thành tựu (tư thế) đứng có thể làm điều gì đó bằng thân, hoặc người thành tựu một trong các (tư thế) đi, v.v... Sự trú (viharaṇaṃ), hoặc trú bằng cái này nên là “sự trú” (vihāro); oai nghi lộ chính là sự trú, (nên gọi là) “sự trú trong oai nghi” (iriyāpathavihāro). Và điều ấy, về mặt ý nghĩa, chính là sự nối tiếp của bốn dòng sắc pháp diễn tiến theo các cách thức đứng, ngồi, v.v... Để trình bày rằng sự khác biệt của lời giáo huấn và lời chỉ dạy chỉ là sự đặc thù về một lần, nhiều lần, v.v..., chứ không phải sự khác biệt của chúng về mặt chân đế, (ngài) đã nói: “nhưng về mặt chân đế” v.v... Ở đó, trong các (cụm từ) như “ese eke ekaṭṭhe”, ý nghĩa cần được hiểu theo (cách phân tích) như “eso eko ekattho”. ရဋ္ဌဿ[Pg.108], ရဋ္ဌတော ဝါ လဒ္ဓေါ ပိဏ္ဍော ရဋ္ဌပိဏ္ဍော. တေနာဟ – ‘‘ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ပဟာယာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘အမှာကမေတေ’’တိ ဝိညာယန္တီတိ ဉာတီ, ပိတာမဟပိတုပုတ္တာဒိဝသေန ပရိဝဋ္ဋနဋ္ဌေန ပရိဝဋ္ဋော, ဉာတိယေဝ ပရိဝဋ္ဋော ဉာတိပရိဝဋ္ဋော. ထေယျပရိဘောဂေါ နာမ အနရဟဿ ပရိဘောဂေါ. ဘဂဝတာ ဟိ အတ္တနော သာသနေ သီလဝတော ပစ္စယာ အနုညာတာ, န ဒုဿီလဿ. ဒါယကာနမ္ပိ သီလဝတော ဧဝ ပရိစ္စာဂေါ, န ဒုဿီလဿ အတ္တနော ကာရာနံ မဟပ္ဖလဘာဝဿ ပစ္စာသီသနတော. ဣတိ သတ္ထာရာ အနနုညာတတ္တာ ဒါယကေဟိ စ အပရိစ္စတ္တတ္တာ သံဃမဇ္ဈေပိ နိသီဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဒုဿီလဿ ပရိဘောဂေါ ထေယျာယ ပရိဘောဂေါ ထေယျပရိဘောဂေါ. ဣဏဝသေန ပရိဘောဂေါ ဣဏပရိဘောဂေါ ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိယာ အဘာဝတော ဣဏံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ ဝိယာတိ အတ္ထော. Vật thực khất thực của quốc độ, hoặc được nhận từ quốc độ là “vật thực của quốc độ” (raṭṭhapiṇḍo). Do đó, (ngài) đã nói: “sau khi từ bỏ quyến thuộc” v.v... Ở đó, những người được biết đến là “họ là của chúng ta” là quyến thuộc (ñāti); sự xoay vòng theo nghĩa xoay vòng theo dòng dõi ông nội, cha, con, v.v... là “vòng quyến thuộc” (parivaṭṭo); quyến thuộc chính là vòng quyến thuộc (ñātiparivaṭṭo). Sự thọ dụng như kẻ trộm (theyyaparibhogo) là sự thọ dụng của người không xứng đáng. Thật vậy, trong giáo pháp của mình, Đức Thế Tôn đã cho phép các vật dụng cho người có giới, không phải cho người ác giới. Sự cúng dường của các thí chủ cũng chỉ dành cho người có giới, không phải cho người ác giới, vì họ mong đợi các việc làm của mình có quả lớn. Như vậy, do không được Bậc Đạo Sư cho phép và do không được các thí chủ cúng dường, sự thọ dụng của người ác giới, dù ngồi giữa Tăng chúng mà thọ dụng, là sự thọ dụng bằng cách trộm cắp, (gọi là) sự thọ dụng như kẻ trộm (theyyaparibhogo). Sự thọ dụng theo cách mắc nợ (iṇaparibhogo) có nghĩa là sự thọ dụng giống như vay nợ rồi thọ dụng, do không có sự trong sạch của vật cúng dường từ phía người nhận. ဒါတဗ္ဗဋ္ဌေန ဒါယံ, တံ အာဒိယန္တီတိ ဒါယာဒါ, ပုတ္တာနမေတံ အဓိဝစနံ, တေသံ ဘာဝေါ ဒါယဇ္ဇံ, ဒါယဇ္ဇဝသေန ပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ, ပုတ္တဘာဝေန ပရိဘောဂေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေက္ခာ ဟိ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဩရသပုတ္တာ, တေ ပိတု သန္တကာနံ ဒါယာဒါ ဟုတွာ တေ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. ကိံ ပန တေ ဘဂဝတော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဥဒါဟု ဂိဟီနန္တိ? ဂိဟီဟိ ဒိန္နာပိ ဘဂဝတာ အနုညာတတ္တာ ဘဂဝတော သန္တကာ အနနုညာတေသု သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပရိဘောဂါဘာဝတော, အနုညာတေသုယေဝ စ ပရိဘောဂသမ္ဘဝတော. ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တဉ္စေတ္ထ သာဓကံ. Theo nghĩa cần được cho là “tài sản thừa kế” (dāyaṃ); những người nhận lấy nó là “người thừa kế” (dāyādā), đây là tên gọi khác của những người con; tình trạng của họ là “quyền thừa kế” (dāyajjaṃ); sự thọ dụng theo cách thừa kế là “sự thọ dụng như người thừa kế” (dāyajjaparibhogo), được nói là sự thọ dụng với tư cách là con. Thật vậy, các vị tỳ khưu hữu học là những người con ruột của Đức Thế Tôn. Các vị ấy, sau khi trở thành người thừa kế tài sản của cha, đã thọ dụng các vật dụng ấy. Nhưng các vị ấy thọ dụng vật dụng của Đức Thế Tôn hay của hàng tại gia? Mặc dù được hàng tại gia dâng cúng, nhưng do được Đức Thế Tôn cho phép nên (chúng) là tài sản của Đức Thế Tôn, vì hoàn toàn không có sự thọ dụng đối với những (vật dụng) không được cho phép, và chỉ có thể có sự thọ dụng đối với những (vật dụng) đã được cho phép. Và kinh Người Thừa Tự Pháp (Dhammadāyādasutta) là bằng chứng ở đây. ဝီတရာဂါ ဧဝ တဏှာယ ဒါသဗျံ အတီတတ္တာ သာမိနော ဟုတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ အာဟ – ‘‘ခီဏာသဝဿ ပရိဘောဂေါ သာမိပရိဘောဂေါ နာမာ’’တိ. အဝီတရာဂါနဉှိ တဏှာပရဝသတာယ ပစ္စယပရိဘောဂေ သာမိဘာဝေါ နတ္ထိ, တဒဘာဝေန ဝီတရာဂါနံ တတ္ထ သာမိဘာဝေါ ယထာရုစိပရိဘောဂသမ္ဘဝတော. တထာ ဟိ တေ ပဋိကူလမ္ပိ အပ္ပဋိကူလာကာရေန, အပ္ပဋိကူလမ္ပိ ပဋိကူလာကာရေန, တဒုဘယမ္ပိ ဝဇ္ဇေတွာ အဇ္ဈုပေက္ခနာကာရေန ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဒါယကာနဉ္စ မနောရထံ ပူရေန္တိ. ယော ပနာယံ သီလဝတော ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ, သော ဣဏပရိဘောဂဿ ပစ္စနီကတ္တာ အာဏဏျပရိဘောဂေါ နာမ ဟောတိ. ယထာ ဟိ ဣဏာယိကော အတ္တနော ရုစိယာ ဣစ္ဆိတံ ဒေသံ ဂန္တုံ န လဘတိ, ဧဝံ ဣဏပရိဘောဂယုတ္တော လောကတော [Pg.109] နိဿရိတုံ န လဘတီတိ တပ္ပဋိပက္ခတ္တာ သီလဝတော ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ ‘‘အာဏဏျပရိဘောဂေါ’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ နိပ္ပရိယာယတော စတုပရိဘောဂဝိနိမုတ္တော ဝိသုံယေဝါယံ ပရိဘောဂေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဣဓ ဝိသုံ န ဝုတ္တော, ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေယေဝ ဝါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. သီလဝါပိ ဟိ ဣမာယ သိက္ခာယ သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘သေခေါ’’တွေဝ ဝုစ္စတိ. ဣမေသု ပရိဘောဂေသု သာမိပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ စ အရိယာနံ ပုထုဇ္ဇနာနဉ္စ ဝဋ္ဋတိ, ဣဏပရိဘောဂေါ န ဝဋ္ဋတိ. ထေယျပရိဘောဂေ ကထာယေဝ နတ္ထိ. ကထံ ပနေတ္ထ သာမိပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ စ ပုထုဇ္ဇနာနံ သမ္ဘဝတိ? ဥပစာရဝသေန. ယော ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿပိ သလ္လေခပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတဿ ပစ္စယဂေဓံ ပဟာယ တတ္ထ အနုပလိတ္တေန စိတ္တေန ပရိဘောဂေါ, သော သာမိပရိဘောဂေါ ဝိယ ဟောတိ. သီလဝတော ပန ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ ဝိယ ဟောတိ ဒါယကာနံ မနောရထဿ အဝိရာဓနတော. ကလျာဏပုထုဇ္ဇနဿ ပရိဘောဂေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ တဿ သေက္ခသင်္ဂဟတော. သေက္ခသုတ္တံ (သံ. နိ. ၅.၁၃) ဟေတဿ အတ္ထဿ သာဓကံ. Chỉ những vị đã ly tham, do đã vượt qua sự nô lệ cho ái dục, trở thành người chủ mà thọ dụng, (nên) đã nói rằng: “Sự thọ dụng của bậc lậu tận được gọi là sự thọ dụng của người chủ.” Thật vậy, đối với những người chưa ly tham, do bị ái dục chi phối, không có tư cách làm chủ trong việc thọ dụng các vật dụng; do không có điều đó, nên đối với những vị đã ly tham, có tư cách làm chủ ở đó, vì có thể thọ dụng theo ý muốn. Thật vậy, các vị ấy thọ dụng các vật dụng bằng cách (xem) cái đáng ghê tởm như không đáng ghê tởm, cái không đáng ghê tởm như đáng ghê tởm, hoặc tránh cả hai và (thọ dụng) với thái độ xả ly, và các vị ấy cũng hoàn thành tâm nguyện của các thí chủ. Còn sự thọ dụng có quán xét của người có giới này, do đối nghịch với sự thọ dụng như món nợ, nên được gọi là sự thọ dụng không mắc nợ. Giống như người mắc nợ không thể đi đến nơi mình muốn theo ý thích, cũng vậy, người có sự thọ dụng như món nợ không thể thoát khỏi thế gian; do đối nghịch với điều đó, sự thọ dụng có quán xét của người có giới được gọi là “sự thọ dụng không mắc nợ.” Vì vậy, cần phải hiểu rằng sự thọ dụng này hoàn toàn riêng biệt, thoát khỏi bốn loại thọ dụng một cách không cần diễn giải. Nó không được nói riêng ở đây, hoặc nó được bao gồm trong sự thọ dụng như tài sản thừa kế. Thật vậy, người có giới, do đã thành tựu học pháp này, cũng được gọi là “hữu học.” Trong những sự thọ dụng này, sự thọ dụng của người chủ và sự thọ dụng như tài sản thừa kế thì thích hợp cho cả bậc Thánh và phàm phu, còn sự thọ dụng như món nợ thì không thích hợp. Về sự thọ dụng như trộm cắp thì không cần phải bàn. Làm thế nào mà sự thọ dụng của người chủ và sự thọ dụng như tài sản thừa kế có thể xảy ra đối với phàm phu? Bằng cách nói ẩn dụ. Thật vậy, sự thọ dụng của một phàm phu đã đứng vững trong hạnh tu khổ hạnh, từ bỏ sự tham đắm vật dụng, thọ dụng với tâm không bị ô nhiễm, thì giống như sự thọ dụng của người chủ. Còn sự thọ dụng có quán xét của người có giới thì giống như sự thọ dụng như tài sản thừa kế, do không làm trái tâm nguyện của các thí chủ. Về sự thọ dụng của thiện phàm phu thì không cần phải nói, vì vị ấy được bao gồm trong nhóm hữu học. Kinh Hữu Học (Tương Ưng Bộ 5.13) là bằng chứng cho ý nghĩa này. ဣမဿ ဘိက္ခုနောတိ အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပိ ကာလံ မေတ္တစိတ္တံ အာသေဝန္တဿ ဘိက္ခုနော. အမောဃော ရဋ္ဌပိဏ္ဍပရိဘောဂေါတိ ‘‘အယံ ပဗ္ဗဇိတော သမဏော ဘိက္ခူတိ အာမိသံ ဒေန္တာနံ တာယ မေတ္တာသေဝနာယ အတ္တနော သန္တာနေ ဒေါသမလဿ ဝါ တဒေကဋ္ဌာနဉ္စ ပါပဓမ္မာနံ ပဗ္ဗာဇနတော ဝူပသမနတော သံသာရေ စ ဘယဿ သမ္မာဝ ဣက္ခဏတော အဇ္ဈာသယဿ အဝိသံဝါဒနေနဿ အမောဃော ရဋ္ဌပိဏ္ဍပရိဘောဂေါ. မဟဋ္ဌိယန္တိ မဟတ္ထိကံ မဟာပယောဇနံ. မဟပ္ဖလန္တိ ဝိပုလပ္ဖလံ. မဟာနိသံသန္တိ မဟာနိဿန္ဒပ္ဖလံ. မဟာဇုတိကန္တိ မဟာနုဘာဝံ. မဟာဝိပ္ဖာရန္တိ မဟာဝိတ္ထာရံ. ဧတ္ထ စ ပဌမံ ကာရဏံ မေတ္တာသေဝနာယ တဿ ဘိက္ခုနော သာမိအာဒိဘာဝေန ရဋ္ဌပိဏ္ဍပရိဘောဂါရဟတာ, ဒုတိယံ ပရေဟိ ဒိန္နဿ ဒါနဿ မဟဋ္ဌိယဘာဝကရဏံ. ကော ပန ဝါဒေါတိ မေတ္တာယ အာသေဝနမတ္တမ္ပိ ဧဝံမဟာနုဘာဝံ, ကော ပန ဝါဒေါ ဗဟုလီကာရေ, ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီ’’တိ အတ္ထော. (Cụm từ) “của vị tỳ khưu này” (nghĩa là) của vị tỳ khưu thực hành tâm từ dù chỉ trong một khoảnh khắc búng ngón tay. (Cụm từ) “sự thọ dụng vật thực của quốc độ không phải là vô ích” (nghĩa là) đối với những người dâng cúng vật thực với suy nghĩ “vị này là người xuất gia, là sa-môn, là tỳ khưu,” nhờ sự thực hành tâm từ ấy, do đã loại trừ và làm lắng dịu cấu uế của sân hoặc các ác pháp cùng trú xứ trong tự thân, và do đã thấy rõ sự đáng sợ trong vòng luân hồi, nên sự thọ dụng vật thực của quốc độ của vị ấy không phải là vô ích vì không lừa dối ý nguyện (của thí chủ). “Có mục đích lớn” (nghĩa là) có ý nghĩa lớn, có lợi ích lớn. “Có quả lớn” (nghĩa là) có quả rộng lớn. “Có lợi ích lớn” (nghĩa là) có quả báo lớn. “Có ánh sáng lớn” (nghĩa là) có oai lực lớn. “Có sự lan tỏa lớn” (nghĩa là) có sự quảng bá lớn. Ở đây, nguyên nhân thứ nhất là nhờ thực hành tâm từ, vị tỳ khưu ấy xứng đáng thọ dụng vật thực của quốc độ với tư cách là người chủ, v.v...; nguyên nhân thứ hai là làm cho sự bố thí do người khác dâng cúng trở thành có mục đích lớn. (Cụm từ) “huống nữa là” có nghĩa là: “Chỉ thực hành tâm từ thôi đã có oai lực lớn như vậy, huống nữa là việc thực hành nhiều lần, ở đây không cần phải nói gì thêm.” ၅၄. စတုတ္ထေ ဥပ္ပာဒေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ ဧတ္ထ ဘာဝနာသဒ္ဒဿ ဥပ္ပာဒနဝဍ္ဎနတ္ထတာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာ ဧဝ. 54. Ở câu thứ tư, (các từ) “làm cho sanh khởi” và “làm cho tăng trưởng,” ở đây ý nghĩa làm cho sanh khởi và làm cho tăng trưởng của từ “tu tập” đã được nói ở trước. ၅၅. ပဉ္စမေ [Pg.110] ဣမေသု ဒွီသူတိ စတုတ္ထပဉ္စမေသု. ‘‘တတိယေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ တထာ ဝေဒိတဗ္ဗတံ ဒဿေတုံ – ‘‘ယော ဟိ အာသေဝတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန အာသေဝနာဘာဝနာမနသိကာရာနံ အတ္ထဝိသေသာဘာဝမာဟ. ယဒိ ဧဝံ သုတ္တန္တဿ ဒေသနာ ကထန္တိ အာဟ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပနာ’’တိအာဒိ. ယာယ ဓမ္မဓာတုယာတိ သဗ္ဗညုတညာဏမာဟ. တေန ဟိ ဓမ္မာနံ အာကာရဘေဒံ ဉတွာ တဒနုရူပံ ဧကမ္ပိ ဓမ္မံ တထာ ဝိဘဇိတွာ ဘဂဝါ ဒဿေတိ. တီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟီတိ အာသေဝနာဘာဝနာမနသိကာရဘာဂေဟိ. မေတ္တာ ဟိ သဗ္ဗဝတ္ထုနော မေတ္တာယနဝသေန အာနီတာ သေဝနာ အာသေဝနာ, တဿာ ဝဍ္ဎနာ ဘာဝနာ, အဝိဿဇ္ဇေတွာ မနသိ ဌပနံ မနသိကာရော. 55. Ở câu thứ năm, (cụm từ) “trong hai (trường hợp) này” (nghĩa là) trong câu thứ tư và thứ năm. Sau khi nói “cần phải được hiểu theo phương pháp đã nói ở câu thứ ba,” để chỉ ra rằng cần phải được hiểu như vậy, (chú giải) đã nói “thật vậy, người nào thực hành...” v.v... Qua đó, (chú giải) nói lên sự không có khác biệt về ý nghĩa của các từ thực hành (āsevanā), tu tập (bhāvanā), và tác ý (manasikāra). Nếu vậy, tại sao lại có sự thuyết giảng của bài kinh? (Chú giải) nói: “Còn bậc Chánh Đẳng Giác...” v.v... (Cụm từ) “bằng pháp giới nào” (nghĩa là) nói đến toàn trí tuệ. Thật vậy, nhờ trí tuệ ấy, sau khi biết được sự khác biệt về phương diện của các pháp, Đức Thế Tôn đã phân tích và chỉ ra dù chỉ một pháp theo cách tương ứng như vậy. (Cụm từ) “bằng ba phần” (nghĩa là) bằng các phần thực hành, tu tập, và tác ý. Thật vậy, tâm từ được thực hiện bằng cách rải tâm từ đến tất cả chúng sanh là sự thực hành (āsevanā); sự làm cho nó tăng trưởng là sự tu tập (bhāvanā); việc giữ nó trong tâm không buông bỏ là sự tác ý (manasikāra). ၅၆. ဆဋ္ဌေ အနိယမိတဝစနံ ‘‘ဣမေ နာမာ’’တိ နိယမေတွာ အဝုတ္တတ္တာ. နိယမိတဝစနံ ‘‘အကုသလာ’’တိ သရူပေနေဝ ဝုတ္တတ္တာ. အသေသတော ပရိယာဒိန္နာ ဟောန္တိ အပ္ပကဿပိ အကုသလဘာဂဿ အဂ္ဂဟိတဿ အဘာဝတော. အကုသလံ ဘဇန္တီတိ အကုသလဘာဂိယာ. အကုသလပက္ခေ ဘဝါတိ အကုသလပက္ခိကာ. တေနာဟ – ‘‘အကုသလာယေဝါ’’တိအာဒိ. ပဌမတရံ ဂစ္ဆတီတိ ပဌမတရံ ပဝတ္တတိ, ပဌမော ပဓာနော ဟုတွာ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဧကုပ္ပာဒါဒိဝသေန ဟိ ဧကဇ္ဈံ ပဝတ္တမာနေသု စတူသု အရူပက္ခန္ဓေသု အယမေဝ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ နတ္ထိ, လောကုတ္တရမဂ္ဂေသု ဝိယ ပန ပညိန္ဒြိယဿ, လောကိယဓမ္မေသု မနိန္ဒြိယဿ ပုရေတရဿ ဘာဝေါ သာတိသယောတိ ‘‘သဗ္ဗေတေ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ အဘိဓမ္မေပိ (ဓ. သ. ၁) ‘‘ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဇေဋ္ဌံ ကတွာ ဒေသနာ ပဝတ္တာ. သုတ္တေသုပိ ဝုတ္တံ – ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ (ဓ. ပ. ၁, ၂), ဆဒွါရာဓိပတိ ရာဇာ’’တိ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ, ဧရကပတ္တနာဂရာဇဝတ္ထု). တေနာဟ – ‘‘ဧတေ ဟီ’’တိအာဒိ. တေသံ မနော ဥပ္ပာဒကောတိ စ ယဒဂ္ဂေန မနော သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ ပဝတ္တတိ, တဒဂ္ဂေန တေ အတ္တာနံ အနုဝတ္တာပေန္တော တေ တထာ ဥပ္ပာဒေန္တော နာမ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန စိတ္တဿ ဇေဋ္ဌကဘာဝမေဝ သန္ဓာယ ရာဇဂမနညာယေန သဟုပ္ပတ္တိပိ ပဌမုပ္ပတ္တိ ဝိယ ကတွာ ဝုတ္တာတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော. အနွဒေဝါတိ ဧတေနေဝ စိတ္တဿ ခဏဝသေန ပဌမုပ္ပတ္တိယာ အဘာဝေါ ဒီပိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧကတောယေဝါတိ အတ္ထော’’တိ. 56. Ở câu thứ sáu, lời nói không xác định là do không được nói đến sau khi đã xác định rằng: “Những danh này”. Lời nói xác định là do được nói đến bằng chính tự thể là: “Các pháp bất thiện”. Các pháp ấy được bao gồm một cách hoàn toàn là do không có phần bất thiện nào, dù là nhỏ, mà không được thâu nhiếp. Các pháp ấy chia phần bất thiện nên là akusalabhāgiyā (thuộc phần bất thiện). Các pháp ấy hiện hữu trong phe bất thiện nên là akusalapakkhikā (thuộc phe bất thiện). Do đó, ngài đã nói: “Chỉ là các pháp bất thiện” v.v… Đi trước nhất (paṭhamataraṃ gacchati) có nghĩa là diễn tiến trước nhất (paṭhamataraṃ pavattati), có nghĩa là diễn tiến với vai trò là thứ nhất, là chủ yếu. Thật vậy, theo phương diện đồng sanh v.v…, trong bốn uẩn vô sắc đang diễn tiến chung với nhau thì không có việc chính uẩn này sanh lên trước. Tuy nhiên, giống như trí quyền ở trong các đạo siêu thế, hay trạng thái đi trước của ý quyền ở trong các pháp hiệp thế là vượt trội, nên đã được nói rằng: “Tất cả các pháp ấy có ý dẫn đầu”. Thật vậy, ngay cả trong tạng Abhidhamma, lời thuyết giảng cũng đã được tiến hành bằng cách đặt tâm làm pháp dẫn đầu, làm pháp chủ yếu, (như trong câu): “Vào lúc nào, tâm thiện Dục giới đã sanh lên” (Dh.s. 1). Trong các bài kinh cũng đã được nói rằng: “Các pháp có ý dẫn đầu” (Dh.p. 1, 2), “vị vua là chủ của sáu cửa” (Dh.p.a. 2.buddhavaggo, erakapattanāgarājavatthu). Do đó, ngài đã nói: “Bởi vì các pháp này” v.v… Và câu “ý là pháp sanh ra chúng” đã được nói là vì, theo ý nghĩa rằng ý diễn tiến với vai trò là pháp chủ yếu của các pháp tương ưng, theo ý nghĩa ấy, ý làm cho các pháp kia đi theo mình, do đó được gọi là pháp sanh ra chúng như vậy. Tuy nhiên, trong Chú giải, chính trạng thái chủ yếu của tâm đã được ám chỉ, theo nguyên tắc về chuyến đi của đức vua, ngay cả sự đồng sanh cũng được trình bày như là sự sanh khởi đầu tiên, ý nghĩa này đã được chỉ ra. Cần phải được hiểu rằng chính do từ “chỉ đi theo sau” (anvadeva) này mà sự không có việc sanh khởi đầu tiên của tâm theo phương diện sát-na đã được chỉ rõ. Do đó, ngài đã nói: “Có nghĩa là ‘chỉ cùng chung với nhau’”. ၅၇. သတ္တမေ [Pg.111] စတုဘူမကာပိ ကုသလာ ဓမ္မာ ကထိတာတိ ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ အနဝသေသပရိယာဒါနတော ဝုတ္တံ. 57. Ở câu thứ bảy, do các pháp thiện thuộc bốn địa cũng được nói đến, nên đã được nói rằng: “Bất cứ pháp thiện nào” là do sự bao gồm không còn sót lại. ၅၈. အဋ္ဌမေ ဣဒန္တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန နိဒ္ဒေသော, နိပါတပဒံ ဝါ ဧတံ ‘‘ယဒိဒ’’န္တိအာဒီသု ဝိယာတိ အာဟ – ‘‘အယံ ပမာဒေါတိ အတ္ထော’’တိ. ပမဇ္ဇနာကာရောတိ ပမာဒါပတ္တိ. စိတ္တဿ ဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဣမေသု ဧတ္တကေသု ဌာနေသု သတိယာ အနိဂ္ဂဏှိတွာ စိတ္တဿ ဝေါဿဇ္ဇနံ သတိဝိရဟော. ဝေါဿဂ္ဂါနုပ္ပဒါနန္တိ ဝေါဿဂ္ဂဿ အနု အနု ပဒါနံ ပုနပ္ပုနံ ဝိဿဇ္ဇနံ. အသက္ကစ္စကိရိယတာတိ ဧတေသံ ဒါနာဒီနံ ကုသလဓမ္မာနံ ပဝတ္တနေ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဒေယျဓမ္မဿ ဝါ အသက္ကစ္စကိရိယာ. သတတဘာဝေါ သာတစ္စံ, သာတစ္စေန ကိရိယာ သာတစ္စကိရိယာ, သာယေဝ သာတစ္စကိရိယတာ, န သာတစ္စကိရိယတာ အသာတစ္စကိရိယတာ. အနဋ္ဌိတကိရိယတာတိ အနိဋ္ဌိတကိရိယတာ နိရန္တရံ န အနုဋ္ဌိတကိရိယတာ စ. ဩလီနဝုတ္တိတာတိ နိရန္တရကရဏသင်္ခါတဿ ဝိပ္ဖာရဿ အဘာဝေန ဩလီနဝုတ္တိတာ. နိက္ခိတ္တဆန္ဒတာတိ ကုသလကိရိယာယ ဝီရိယဆန္ဒဿ နိက္ခိတ္တဘာဝေါ. နိက္ခိတ္တဓုရတာတိ ဝီရိယဓုရဿ ဩရောပနံ, ဩသက္ကိတမာနသတာတိ အတ္ထော. အနဓိဋ္ဌာနန္တိ ကုသလကရဏေ အပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝေါ. အနနုယောဂေါတိ အနနုယုဉ္ဇနံ. ကုသလဓမ္မေသု အာသေဝနာဒီနံ အဘာဝေါ အနာသေဝနာဒယော. ပမာဒေါတိ သရူပနိဒ္ဒေသော. ပမဇ္ဇနာတိ အာကာရနိဒ္ဒေသော. ပမဇ္ဇိတတ္တန္တိ ဘာဝနိဒ္ဒေသော. ပရိဟာယန္တီတိ ဣမိနာ ပမာဒဿ သာဝဇ္ဇတံ ဒဿေတိ. တယိဒံ လောကိယာနံ ဝသေန, န လောကုတ္တရာနန္တိ အာဟ – ‘‘ဥပ္ပန္နာ…ပေ… ဣဒ’’န္တိအာဒိ. 58. Ở câu thứ tám, (từ) idaṃ là sự chỉ định với sự chuyển đổi về giống, hoặc đây là một bất biến từ giống như trong các trường hợp “yadidaṃ” v.v…, nên ngài nói: “Có nghĩa là ‘sự dể duôi này’”. Trạng thái dể duôi (pamajjanākāro) là sự rơi vào dể duôi. Sự buông thả tâm (cittassa vossaggo) là sự buông thả tâm, là sự vắng mặt của niệm do không chế ngự bằng niệm ở trong những trường hợp chừng ấy. Sự liên tiếp buông thả (vossaggānuppadānaṃ) là sự buông thả, sự buông bỏ nhiều lần. Sự thực hiện một cách không cung kính (asakkaccakiriyatā) là sự thực hiện một cách không cung kính đối với cá nhân hay đối với vật để cho trong khi thực hành các pháp thiện này là bố thí v.v… Trạng thái thường xuyên là sự liên tục (sātaccaṃ), sự thực hiện một cách liên tục là sātaccakiriyā, chính điều ấy là sātaccakiriyatā, không phải sātaccakiriyatā là asātaccakiriyatā. Sự thực hiện không kiên trì (anaṭṭhitakiriyatā) là sự thực hiện không được hoàn tất và sự thực hiện không được đảm nhận một cách liên tục. Trạng thái hành xử co rút (olīnavuttitā) là trạng thái hành xử co rút do không có sự nỗ lực được gọi là sự thực hiện liên tục. Trạng thái từ bỏ ý muốn (nikkhittachandatā) là trạng thái từ bỏ ý muốn tinh tấn trong việc thực hiện điều thiện. Trạng thái từ bỏ trách nhiệm (nikkhittadhuratā) là sự đặt xuống trách nhiệm tinh tấn, có nghĩa là có tâm trí thối lui. Sự không quyết tâm (anadhiṭṭhānaṃ) là trạng thái không được thiết lập trong việc thực hiện điều thiện. Sự không chuyên tâm (ananuyogo) là sự không chuyên chú. Sự không thực hành v.v… (anāsevanādayo) là sự không có việc tu tập v.v… ở trong các pháp thiện. Dể duôi (pamādo) là sự chỉ định về tự thể. Sự dể duôi (pamajjanaṃ) là sự chỉ định về trạng thái. Trạng thái đã dể duôi (pamajjitattaṃ) là sự chỉ định về bản chất. Bằng từ “bị giảm sút” (parihāyanti), ngài chỉ ra tính chất có tội lỗi của sự dể duôi. Điều này là theo phương diện của các pháp hiệp thế, không phải của các pháp siêu thế, nên ngài nói: “Đã sanh lên …đây là” v.v… ၅၉. နဝမေ န ပမဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ အပ္ပမာဒေါ, ပမာဒဿ ပဋိပက္ခော သတိယာ အဝိပ္ပဝါသော. အတ္ထတော နိစ္စံ ဥပဋ္ဌိတာယ သတိယာ ဧတံ နာမံ. ပမာဒေါ ပန သတိယာ သတိသမ္ပဇညဿ ဝါ ပဋိပက္ခဘူတော အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနာဟ – ‘‘ပမာဒဿ ပဋိပက္ခဝသေန ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. 59. Ở câu thứ chín, không dể duôi bởi pháp này nên là appamādo (sự không dể duôi), là pháp đối nghịch của sự dể duôi, là sự không vắng mặt của niệm. Về mặt ý nghĩa, đây là tên gọi của niệm được thiết lập một cách thường xuyên. Còn sự dể duôi cần được hiểu là sự sanh khởi của tâm bất thiện, là pháp đối nghịch của niệm hoặc của niệm và tỉnh giác. Do đó, ngài đã nói: “Cần được hiểu một cách chi tiết theo phương diện đối nghịch với sự dể duôi”. ၆၀. ဒသမေ ကုစ္ဆိတံ သီဒတီတိ ကုသီတော ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ, တဿ ဘာဝေါ ကောသဇ္ဇံ, အာလသိယန္တိ အတ္ထော. 60. Ở câu thứ mười, chìm đắm một cách đáng chê trách nên là kusīto (người lười biếng), do đã biến đổi mẫu tự da thành mẫu tự ta. Trạng thái của người ấy là kosajjaṃ (sự lười biếng), có nghĩa là sự biếng nhác. အစ္ဆရာသံဃာတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Đã chấm dứt phần giải về phẩm Tiếng Búng Ngón Tay. ၇. ဝီရိယာရမ္ဘာဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 7. Phần giải về phẩm Khởi Sự Tinh Tấn v.v… ၆၁. သတ္တမဿ [Pg.112] ပဌမေ ဝီရာနံ ကမ္မန္တိ ဝီရိယံ, ဝိဓိနာ ဝါ ဤရယိတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ဝီရိယံ, တဒေဝ ကုသလကိရိယာယ ပဓာနဋ္ဌေန အာရမ္ဘော ဝီရိယာရမ္ဘော. အာရဒ္ဓဝီရိယတာ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယတာ ပရိပုဏ္ဏဝီရိယတာတိ ပစ္စေကံ ဝီရိယတာသဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. 61. Ở câu đầu tiên của phần thứ bảy, hành động của những người anh hùng là vīriyaṃ (sự tinh tấn), hoặc cần được khuấy động, cần được làm cho diễn tiến theo phương cách nên là vīriyaṃ. Chính điều ấy, do là sự khởi đầu theo ý nghĩa chủ yếu trong việc thực hiện điều thiện, nên là vīriyārambho (sự khởi sự tinh tấn). Từ vīriyatā (trạng thái tinh tấn) cần được phối hợp riêng với từng từ (như sau): āraddhavīriyatā (trạng thái đã khởi sự tinh tấn), paggahitavīriyatā (trạng thái đã sách tấn tinh tấn), paripuṇṇavīriyatā (trạng thái đã viên mãn tinh tấn). ၆၂. ဒုတိယေ မဟတီ ဣစ္ဆာ ဧတဿာတိ မဟိစ္ဆော, တဿ ဘာဝေါ မဟိစ္ဆတာ. မဟာဝိသယော လောဘော မဟာလောဘော မဟန္တာနံ ဝတ္ထူနံ ဗဟူနဉ္စ အဘိဂိဇ္ဈနတော. ဣတရီတရာတိအာဒိနာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနမဟိစ္ဆတာ ဝုတ္တာ. ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟီတိအာဒိ ဂဟဋ္ဌာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. ဣစ္ဆာတိ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဣစ္ဆာဂတာတိ ဣစ္ဆာပဝတ္တာ. မဟိစ္ဆတာတိ မဟာဣစ္ဆတာ. အတ္ထတော ပနာယံ ရာဂေါ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ရာဂေါ သာရာဂေါ’’တိအာဒိ. 62. Ở câu thứ hai, người này có ước muốn lớn lao nên là mahiccho (người có ước muốn lớn), trạng thái của người ấy là mahicchatā (sự có ước muốn lớn). Lòng tham có đối tượng lớn là mahālobho (lòng tham lớn) do sự thèm muốn những vật to lớn và nhiều. Bằng các từ “vật này vật nọ” v.v…, sự có ước muốn lớn sanh khởi cho hàng xuất gia đã được nói đến. Các từ “bởi năm dục trưởng dưỡng” v.v… đã được nói theo phương diện của hàng tại gia. Icchā (ước muốn) là sự chỉ định về tự thể. Icchāgatā (sự bị ước muốn chi phối) là sự bị ước muốn thúc đẩy. Mahicchatā là ước muốn lớn. Tuy nhiên, về mặt ý nghĩa, đây chính là lòng tham ái, nên đã được nói rằng: “Lòng tham ái, sự nhiễm ái” v.v… ၆၃. တတိယေ အပ္ပိစ္ဆဿာတိ ဧတ္ထ အပ္ပ-သဒ္ဒေါ အဘာဝတ္ထော ‘‘အပ္ပာဗာဓော ဟောတိ အပ္ပာတင်္ကော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၃၀၄) ဝိယာတိ အာဟ – ‘‘အနိစ္ဆဿာ’’တိ. လောကေ ပါကဋဿ ဟိ အက္ခိရောဂကုစ္ဆိရောဂါဒိဘေဒဿ အာဗာဓဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘အပ္ပာဗာဓော’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ဧတ္ထ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗျဉ္ဇနံ သာဝသေသံ ဝိယ ပရိတ္တကေပိ အပ္ပသဒ္ဒဿ ဒိဿမာနတ္တာ. အတ္ထော ပန နိရဝသေသော သဗ္ဗသော ပစ္စယိစ္ဆာယ အဘာဝဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. တေနာဟ – ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. 63. Trong trường hợp thứ ba, đối với câu ‘appicchassā’ti (của người thiểu dục), ở đây từ ‘appa’ (ít) có nghĩa là ‘abhāva’ (sự không có), giống như trong các câu như ‘appābādho hoti appātaṅko’ti (vị ấy ít bệnh, ít não), nên đã nói là ‘anicchassā’ti (của người không có lòng ham muốn). Thật vậy, câu ‘appābādho’ (ít bệnh) được nói với ý chỉ sự không có các bệnh tật thông thường trên đời, như bệnh về mắt, bệnh về bụng, v.v. Bây giờ, để làm cho ý nghĩa đã nói này được rõ ràng hơn, đoạn bắt đầu bằng ‘ettha hī’ti (bởi vì ở đây) đã được nêu ra. Về mặt văn tự (byañjanaṃ) thì dường như có sự sót lại (sāvasesaṃ), vì từ ‘appa’ cũng được thấy với nghĩa là ‘một chút’ (parittake). Nhưng về mặt ý nghĩa (attho) thì hoàn toàn không có sự sót lại (niravaseso), vì nó muốn nói đến sự hoàn toàn không có lòng ham muốn các vật dụng. Do đó, đã nói rằng: ‘na hī’ti (bởi vì không...), v.v. ဣစ္ဆာယ အဘာဝေနေဝ အပ္ပိစ္ဆော နာမ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ပကာရန္တရေန ဒီပေတုံ – ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတြိစ္ဆတာ နာမ အတြ အတြ ဣစ္ဆာ. အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာယ ပါပါ လာမိကာ နိဟီနာ ဣစ္ဆာ ပါပိစ္ဆတာ. ယာယ ပစ္စယုပ္ပာဒနတ္ထံ အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏေ သမ္ဘာဝေတိ, ပစ္စယာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ န မတ္တံ ဇာနာတိ, အယံ မဟိစ္ဆတာ. အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာတိ အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနာနံ ဂုဏာနံ ဝိဇ္ဇမာနာနံ ဝိယ ပရေသံ ပကာသနာ. သန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာတိ ဣစ္ဆာစာရေ ဌတွာ အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနသီလဓုတဓမ္မာဒိဂုဏဝိဘာဝနာ. တာဒိသဿပိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အမတ္တညုတာပိ ဟောတိ, သာပိ အဘိဓမ္မေ အာဂတာယေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒုဿန္တပ္ပယောတိ ဒုတ္တပ္ပယော. Để làm sáng tỏ ý nghĩa này theo một cách khác, rằng một người được gọi là ‘appiccho’ (thiểu dục) chính là do sự không có lòng ham muốn, đoạn bắt đầu bằng ‘apicā’ti (hơn nữa) đã được nêu ra. ‘Atricchatā’ (sự ham muốn quá độ) có nghĩa là lòng ham muốn ở nơi này nơi kia. ‘Pāpicchatā’ (tà dục) là lòng ham muốn xấu xa, thấp hèn, đê tiện do việc phô bày những đức hạnh không có thật. Lòng ham muốn mà qua đó người ta phô bày những đức hạnh hiện có nơi mình để làm phát sinh các vật dụng, và không biết chừng mực trong việc thọ nhận các vật dụng, đó là ‘mahicchatā’ (đại dục). ‘Phô bày những đức hạnh không có thật’ là việc biểu lộ cho người khác những đức hạnh không có nơi mình như thể chúng đang hiện hữu. ‘Phô bày những đức hạnh hiện có’ là việc, trong khi hành xử theo ý muốn, làm cho người khác biết đến những đức hạnh như giới hạnh, các pháp đầu đà, v.v., đang hiện có nơi mình. Ngay cả đối với người như vậy, cũng có sự không biết chừng mực trong việc thọ nhận; điều đó cũng đã được đề cập trong A-tỳ-đàm—đó là sự liên quan. ‘Dussantappayo’ có nghĩa là ‘duttappayo’ (khó làm cho vừa lòng). အတိလူခဘာဝန္တိ [Pg.113] ပတ္တစီဝရဝသေန အတိဝိယ လူခဘာဝံ. တဒဿ ဒိသွာ မနုဿာ ‘‘အယံ အမင်္ဂလဒိဝသော, သုမ္ဘကသိနိဒ္ဓပတ္တစီဝရော အယျော ပုဗ္ဗင်္ဂမော ကာတဗ္ဗော’’တိ စိန္တေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ထောကံ ဗဟိ ဟောထာ’’တိ အာဟံသု. ဥမ္မုဇ္ဇီတိ မနုဿာနံ အဇာနန္တာနံယေဝ ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ ဂဏှန္တောယေဝ ဥမ္မုဇ္ဇိ. ယဒိ ထေရော ‘‘ခီဏာသဝဘာဝံ ဇာနန္တူ’’တိ ဣစ္ဆေယျ, န နံ မနုဿာ ‘‘ဗဟိ ဟောထာ’’တိ ဝဒေယျုံ, ခီဏာသဝါနံ ပန တထာစိတ္တမေဝ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. ‘Atilūkhabhāvan’ti (tình trạng quá thô sơ) có nghĩa là tình trạng cực kỳ thô sơ về phương diện y bát. Thấy tình trạng ấy của vị ấy, dân chúng suy nghĩ rằng: “Hôm nay là ngày không may mắn, nên để một vị tôn giả có y bát sạch sẽ và trơn láng đi đầu,” rồi họ nói: “Bạch ngài, xin ngài vui lòng ra ngoài một chút.” ‘Ummujji’ (vị ấy trồi lên) có nghĩa là: trong khi dân chúng không hay biết, vị ấy đã lặn xuống đất, và trồi lên trong khi đang lấy nó. Nếu vị trưởng lão đã muốn rằng: “Mong rằng họ biết được trạng thái lậu tận của ta,” thì dân chúng đã không nói với vị ấy rằng: “Xin hãy ra ngoài.” Nhưng đối với các bậc lậu tận, một tâm niệm như vậy hoàn toàn không khởi lên. အပ္ပိစ္ဆတာပဓာနံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ စတုဗ္ဗိဓဣစ္ဆာပဘေဒံ ဒဿေတွာ ပုနပိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန စတုဗ္ဗိဓံ ဣစ္ဆာဘေဒံ ဒဿေန္တော ‘‘အပရောပိ စတုဗ္ဗိဓော အပ္ပိစ္ဆော’’တိအာဒိမာဟ. ပစ္စယအပ္ပိစ္ဆောတိ ပစ္စယေသု ဣစ္ဆာရဟိတော. ဓုတင်္ဂအပ္ပိစ္ဆောတိ ဓုတဂုဏသမ္ဘာဝနာယ ဣစ္ဆာရဟိတော. ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆောတိ ဗဟုဿုတသမ္ဘာဝနာယ ဣစ္ဆာရဟိတော. အဓိဂမအပ္ပိစ္ဆောတိ ‘‘အရိယော’’တိ သမ္ဘာဝနာယ ဣစ္ဆာရဟိတော. ဒါယကဿ ဝသန္တိ အပ္ပံ ဝါ ယံ ဒါတုကာမော ဗဟုံ ဝါတိ ဒါယကဿ စိတ္တဿ ဝသံ, အဇ္ဈာသယန္တိ အတ္ထော. ဒေယျဓမ္မဿ ဝသန္တိ ဒေယျဓမ္မဿ အဗဟုဘာဝံ. အတ္တနော ထာမန္တိ အတ္တနော ပမာဏံ. ယတ္တကေန အတ္တာ ယာပေတိ, တတ္တကဿေဝ ဂဟဏံ. ယဒိ ဟီတိအာဒိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဝိဝရဏံ. ပမာဏေနေဝါတိ ယာပနပ္ပမာဏေနေဝ. Sau khi đã chỉ ra sự phân chia bốn loại ham muốn dựa trên cá nhân, với thiểu dục là chủ đề chính, và một lần nữa chỉ ra sự phân chia bốn loại ham muốn dựa trên cá nhân, ngài nói: ‘aparopi catubbidho appiccho’ti (còn có bốn loại người thiểu dục khác), v.v. ‘Paccaya-appiccho’ (thiểu dục về vật dụng) là người không có lòng ham muốn đối với các vật dụng. ‘Dhutaṅga-appiccho’ (thiểu dục về đầu đà) là người không có lòng ham muốn phô bày các đức hạnh đầu đà. ‘Pariyatti-appiccho’ (thiểu dục về pháp học) là người không có lòng ham muốn phô bày sự đa văn. ‘Adhigama-appiccho’ (thiểu dục về chứng đắc) là người không có lòng ham muốn được phô bày là ‘bậc Thánh’. ‘Dāyakassa vasaṃ’ (tùy theo thí chủ) có nghĩa là tùy theo tâm của thí chủ, dù người ấy muốn cúng dường ít hay nhiều; ý nghĩa là ‘tùy theo ý hướng’ (ajjhāsaya). ‘Deyyadhammassa vasaṃ’ (tùy theo vật thí) có nghĩa là tùy theo sự không nhiều của vật thí. ‘Attano thāmaṃ’ (tùy theo sức của mình) có nghĩa là tùy theo chừng mực của mình. Thọ nhận chỉ vừa đủ để tự mình có thể duy trì mạng sống. Đoạn bắt đầu bằng ‘Yadi hī’ti (nếu thật vậy) là sự giải thích ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt. ‘Pamāṇeneva’ (chỉ theo chừng mực) có nghĩa là chỉ theo chừng mực để duy trì mạng sống. ဧကဘိက္ခုပိ နာညာသီတိ သောသာနိကဝတ္တေ သမ္မဒေဝ ဝတ္တိတတ္တာ ဧကောပိ ဘိက္ခု န အညာသိ. အဗ္ဗောကိဏ္ဏန္တိ အဝိစ္ဆေဒံ. ဒုတိယော မံ ဇာနေယျာတိ ဒုတိယော သဟာယဘူတောပိ ယထာ မံ ဇာနိတုံ န သက္ကုဏေယျ, တထာ သဋ္ဌိ ဝဿာနိ နိရန္တရံ သုသာနေ ဝသာမိ, တသ္မာ အဟံ အဟော သောသာနိကုတ္တမော. ဥပကာရော ဟုတွာတိ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဒီဟိ ပရိယတ္တိဓမ္မဝသေန ဥပကာရော ဟုတွာ. ဓမ္မကထာယ ဇနပဒံ ခေါဘေတွာတိ လောမဟံသနသာဓုကာရဒါနစေလုက္ခေပါဒိဝသေန သန္နိပတိတံ ဣတရဉ္စ ‘‘ကထံ နု ခေါ အပ္ပံ အယျဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သောဿာမာ’’တိ ကောလာဟလဝသေန မဟာဇနံ ခေါဘေတွာ? ယဒိ ထေရော ဗဟုဿုတဘာဝံ ဇာနာပေတုံ ဣစ္ဆေယျ, ပုဗ္ဗေဝ ဇနပဒံ ခေါဘေန္တော ဓမ္မံ ကထေယျ. ဂတောတိ ‘‘အယံ သော, ယေန ရတ္တိယံ ဓမ္မကထာ ကတာ’’တိ ဇာနနဘာဝေန ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆတာယ ပုရာရုဏာဝ ဂတော. ‘Ekabhikkhupi nāññāsi’ (ngay cả một vị tỳ khưu cũng không biết) có nghĩa là vì vị ấy đã thực hành một cách hoàn hảo hạnh ở nghĩa địa, nên không một vị tỳ khưu nào biết. ‘Abbokiṇṇaṃ’ (không gián đoạn) có nghĩa là ‘avicchedaṃ’ (liên tục). “Để người thứ hai không biết về ta”—ngay cả một người bạn đồng hành cũng không thể biết về ta, như vậy ta đã sống liên tục sáu mươi năm trong nghĩa địa, do đó, ôi, ta là người thực hành hạnh ở nghĩa địa bậc nhất. ‘Upakāro hutvā’ (đã là người hỗ trợ) có nghĩa là đã là người hỗ trợ về phương diện pháp học thông qua việc học thuộc, hỏi han, v.v. ‘Dhammakathāya janapadaṃ khobhetvā’ (làm xáo động cả vùng bằng một bài pháp thoại) có nghĩa là làm xáo động đám đông dân chúng—cả những người đã tụ tập và những người khác—bằng cách gây ra sự phấn khích đến dựng tóc gáy, những tiếng hô ‘lành thay’, việc tung vải lên, và bằng sự huyên náo: “Làm sao chúng ta có thể nghe được một ít giáo pháp từ tôn giả đây?” Nếu vị trưởng lão muốn cho người khác biết về sự đa văn của mình, vị ấy đã thuyết pháp và làm xáo động cả vùng từ trước rồi. ‘Gato’ (đã đi) có nghĩa là vị ấy đã đi trước khi trời rạng đông vì lòng thiểu dục đối với pháp học, do suy nghĩ rằng: “Đây là người đã thuyết pháp vào ban đêm.” တယော [Pg.114] ကုလပုတ္တာ ဝိယာတိ ပါစီနဝံသဒါယေ သာမဂ္ဂိဝါသံဝုဋ္ဌာ အနုရုဒ္ဓေါ, နန္ဒိယော, ကိမိလောတိ ဣမေ တယော ကုလပုတ္တာ ဝိယ. ဧတေသုပိ ဟိ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေန ဘဂဝတာ ‘‘အတ္ထိ ပန ဝေါ အနုရုဒ္ဓါ ဧဝံ အပ္ပမတ္တာနံ အာတာပီနံ ပဟိတတ္တာနံ ဝိဟရန္တာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော အဓိဂတော ဖာသုဝိဟာရော’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၂၈) ပုဋ္ဌေန ‘‘ဣဓ ပန မယံ, ဘန္တေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမ, ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၃၂၈) အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီသု အာရောစိတာသု ဣတရေ ထေရာ န ဣစ္ဆိံသု. တထာ ဟိ တေ ပက္ကန္တေ ဘဂဝတိ အာယသ္မန္တံ အနုရုဒ္ဓံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ကိန္နု မယံ အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓဿ ဧဝမာရောစိမှ ‘ဣမာသဉ္စ ဣမာသဉ္စ ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ မယံ လာဘိနော’တိ? ယံ နော အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ဘဂဝတော သမ္မုခါပိ အာသဝါနံ ခယံ ပကာသေတီ’’တိ? ဃဋီကာရောပိ အတ္တနော အရိယဘာဝေ ကိကိဿ ရညော ဘဂဝတာ အာရောစိတေ န အတ္တမနော အဟောသိ? တေနာဟ – ‘‘ဃဋီကာရကုမ္ဘကာရော ဝိယာ’’တိ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေတိ ‘‘ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပိစ္ဆတာ’’တိ ဝုတ္တေ အပ္ပိစ္ဆတာသင်္ခါတေ အတ္ထေ. ဗလဝအလောဘေနာတိ ဒဠှတရပ္ပဝတ္တိကေန အလောဘေန. ‘Tayo kulaputtā viyā’ti (giống như ba vị thiện gia nam tử) có nghĩa là giống như ba vị thiện gia nam tử này—Anuruddha, Nandiya, và Kimbila—những vị đã sống hòa hợp tại khu rừng Trúc ở phương Đông. Thật vậy, trong số các vị ấy, khi Trưởng lão Anuruddha được Đức Thế Tôn hỏi rằng: “Này các Anuruddha, khi các ông sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần như vậy, các ông có chứng đắc pháp thượng nhân nào, một sự thù thắng trong tri kiến xứng bậc Thánh, một sự an trú thoải mái nào không?” (M.N. I. 328), và khi vị ấy trình bày về các tầng thiền chứng tuần tự, bắt đầu bằng: “Bạch Thế Tôn, ở đây, khi nào chúng con muốn, chúng con ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú thiền thứ nhất...” (M.N. I. 328), các vị trưởng lão khác đã không muốn điều đó. Thật vậy, khi Đức Thế Tôn đã đi, họ đã nói với Tôn giả Anuruddha điều này: “Có phải chúng tôi đã từng trình bày với Tôn giả Anuruddha rằng: ‘Chúng tôi là những người đã chứng đắc các tầng thiền này và này’ không? Mà Tôn giả Anuruddha lại tuyên bố sự đoạn tận các lậu hoặc ngay cả trước mặt Đức Thế Tôn?” Cả Ghaṭīkāra cũng vậy, khi trạng thái bậc Thánh của mình được Đức Thế Tôn tuyên bố cho vua Kiki, ông đã không hoan hỷ phải không? Do đó, đã nói rằng: ‘ghaṭīkārakumbhakāro viyā’ti (giống như người thợ gốm Ghaṭīkāra). ‘Imasmiṃ panatthe’ti (trong ý nghĩa này) có nghĩa là trong ý nghĩa được gọi là thiểu dục khi nói rằng: ‘yathayidaṃ, bhikkhave, appicchatā’ti (này các Tỳ khưu, đó là thiểu dục). ‘Balava-alobhenā’ti (bởi vô tham mạnh mẽ) có nghĩa là bởi vô tham khởi lên một cách vững chắc hơn. ၆၄. စတုတ္ထေ နတ္ထိ ဧတဿ သန္တုဋ္ဌီတိ အသန္တုဋ္ဌိ, တဿ ဘာဝေါ အသန္တုဋ္ဌိတာ. တံ ပန သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘အသန္တုဋ္ဌေ ပုဂ္ဂလေ…ပေ… လောဘော’’တိ အာဟ. သေဝန္တဿာတိအာဒီနိ အညမညဝေဝစနာနိ. 64. Ở trường hợp thứ tư, ‘sự không có hài lòng nơi người này’ là không hài lòng (asantuṭṭhi); trạng thái của nó là sự không hài lòng (asantuṭṭhitā). Lại nữa, khi trình bày về bản chất của nó, ngài đã nói: “Nơi người không hài lòng… (v.v.)… là lòng tham”. Các từ như ‘sevantassa’ (người thân cận) là những từ đồng nghĩa với nhau. ၆၅-၆၇. ပဉ္စမေ တုဿနံ တုဋ္ဌိ, သမံ, သကေန, သန္တေန ဝါ တုဋ္ဌိ ဧတဿာတိ သန္တုဋ္ဌိ, တဿ ဘာဝေါ သန္တုဋ္ဌိတာ. ယဿ သန္တောသဿ အတ္ထိတာယ ဘိက္ခု ‘‘သန္တုဋ္ဌော’’တိ ဝုစ္စတိ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတဿာ’’တိ အာဟ – စီဝရာဒိကေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကပ္ပိယေ ပစ္စယေ သန္တုဿနေန သမင်္ဂီဘူတဿာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဣတရံ ဝုစ္စတိ ဟီနံ ပဏီတတော အညတ္တာ, တထာ ပဏီတမ္ပိ ဣတရံ ဟီနတော အညတ္တာ. အပေက္ခာသိဒ္ဓါ ဟိ ဣတရတာ. ဣတိ ယေန ဓမ္မေန ဟီနေန ဝါ ပဏီတေန ဝါ စီဝရာဒိပစ္စယေန သန္တုဿတိ, သော တထာ ပဝတ္တော အလောဘော ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသော, တေန သမန္နာဂတဿ[Pg.115]. ယထာလာဘံ အတ္တနော လာဘာနုရူပံ သန္တောသော ယထာလာဘသန္တောသော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. လဗ္ဘတီတိ ဝါ လာဘော, ယော ယော လာဘော ယထာလာဘော, တေန သန္တောသော ယထာလာဘသန္တောသော. ဗလန္တိ ကာယဗလံ. သာရုပ္ပန္တိ ဘိက္ခုနော အနုစ္ဆဝိကတာ. 65-67. Ở trường hợp thứ năm, sự hoan hỷ là hài lòng (tuṭṭhi). ‘Sự hài lòng với vật tương xứng, với vật của mình, hoặc với vật hiện có’ là sự tri túc (santuṭṭhi); trạng thái của nó là đức tri túc (santuṭṭhitā). Để trình bày về sự tri túc mà nhờ sự hiện hữu của nó, vị tỳ khưu được gọi là ‘người tri túc’, ngài đã nói: “của người đã thành tựu sự tri túc với các vật dụng bất kỳ”. Nghĩa là: của người đã thành tựu sự hài lòng với bất cứ vật dụng thích hợp nào, như y phục v.v… Hoặc là, ‘bất kỳ’ (itara) được gọi là hạ liệt vì nó khác với thượng hạng, cũng vậy, thượng hạng cũng là ‘bất kỳ’ vì nó khác với hạ liệt. Thật vậy, tính chất ‘bất kỳ’ được thành tựu do sự so sánh. Do đó, pháp vô tham đã khởi lên như vậy, mà nhờ đó vị ấy hài lòng với vật dụng như y phục v.v… dù hạ liệt hay thượng hạng, đó là sự tri túc với các vật dụng bất kỳ; (nghĩa là) của người đã thành tựu pháp ấy. Sự hài lòng tùy theo sở đắc, tương xứng với vật mình nhận được, là sự tri túc tùy theo sở đắc (yathālābhasantoso). Phương pháp này cũng tương tự trong hai thuật ngữ còn lại. Hoặc là, ‘vật được nhận’ là sở đắc (lābha); bất cứ sở đắc nào, đó là ‘tùy theo sở đắc’ (yathālābho); sự hài lòng với điều đó là sự tri túc tùy theo sở đắc. ‘Sức lực’ (bala) là sức mạnh của thân. ‘Sự thích hợp’ (sāruppa) là sự tương xứng của vị tỳ khưu. ယထာလဒ္ဓတော အညဿ အပတ္ထနာ နာမ သိယာ အပ္ပိစ္ဆတာပိ ပဝတ္တိအာကာရောတိ တတော ဝိနိဝေစိတမေဝ သန္တောသဿ သရူပံ ဒဿေန္တော ‘‘လဘန္တောပိ န ဂဏှာတီ’’တိ အာဟ. တံ ပရိဝတ္တေတွာ ပကတိဒုဗ္ဗလာဒီနံ ဂရုစီဝရံ အဖာသုဘာဝါဝဟံ သရီရခေဒါဝဟဉ္စ ဟောတီတိ ပယောဇနဝသေန န အတြိစ္ဆတာဒိဝသေန တံ ပရိဝတ္တေတွာ လဟုကစီဝရပရိဘောဂေါ သန္တောသဝိရောဓိ န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘လဟုကေန ယာပေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတီ’’တိ. မဟဂ္ဃစီဝရံ ဗဟူနိ ဝါ စီဝရာနိ လဘိတွာ တာနိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တဒညဿ ဂဟဏံ ယထာသာရုပ္ပနယေ ဌိတတ္တာ န သန္တောသဝိရောဓီတိ အာဟ – ‘‘တေသံ…ပေ… ဓာရေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ သေသပစ္စယေသုပိ ယထာသာရုပ္ပနိဒ္ဒေသေ အပိ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏေ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော. မုတ္တဟရီတကန္တိ ဂေါမုတ္တပရိဘာဝိတံ, ပူတိဘာဝေန ဝါ ဆဍ္ဍိတံ ဟရီတကံ. ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝဏ္ဏိတန္တိ အပ္ပိစ္ဆတာသန္တုဋ္ဌီသု ဘိက္ခူ နိယောဇေတုံ ‘‘ပူတိမုတ္တဘေသဇ္ဇံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၇၃, ၁၂၈) ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပသတ္ထံ. ပရမသန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ ပရမေန ဥက္ကံသဂတေန သန္တောသေန သမန္နာဂတတ္တာ. ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောဝ အဂ္ဂေါတိ တတ္ထ တတ္ထ ဘိက္ခု သာရုပ္ပံယေဝ နိဿာယ သန္တုဿနဝသေန ပဝတ္တနတော အဂ္ဂေါ. ဆဋ္ဌသတ္တမေသု နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ. Vì ‘sự không mong cầu vật khác ngoài vật đã nhận được’ cũng có thể là một cách hành xử của đức thiểu dục, nên để trình bày bản chất của sự tri túc đã được phân biệt với điều đó, ngài đã nói: “dù nhận được cũng không lấy”. Vì y phục nặng nề đối với những người vốn yếu ớt v.v… sẽ mang lại sự không thoải mái và gây mệt mỏi cho thân thể, nên do mục đích chứ không phải do lòng tham muốn quá độ mà đổi y phục ấy, việc sử dụng y phục nhẹ nhàng không trái với sự tri túc, ngài đã nói: “dù sống bằng y phục nhẹ nhàng, vị ấy vẫn là người tri túc”. Sau khi nhận được y phục đắt tiền hoặc nhiều y phục, vị ấy từ bỏ chúng và nhận lấy y phục khác, vì đã đứng vững trong phương pháp tùy theo sự thích hợp nên không trái với sự tri túc, ngài đã nói: “trong số những y phục ấy… (v.v.)… dù mặc, vị ấy vẫn là người tri túc”. Như vậy, trong các vật dụng còn lại, trong phần giải thích về sự thích hợp, ý nghĩa của việc dùng từ ‘api’ (cũng) cần được hiểu. ‘Trái harītaka ngâm nước tiểu’ (muttaharītaka) là trái harītaka được ngâm trong nước tiểu bò, hoặc trái harītaka bị vứt bỏ vì hôi thối. ‘Được chư Phật v.v… tán thán’ là được chư Phật v.v… ca ngợi qua các câu như “sự xuất gia nương vào dược phẩm là nước tiểu hôi thối” (Đại Phẩm 73, 128) để khuyến khích các vị tỳ khưu trong đức thiểu dục và tri túc. Vị ấy là người có sự tri túc tối thượng (paramasantuṭṭho) vì đã thành tựu sự tri túc cao cả, đã đạt đến mức tột cùng. Sự tri túc tùy theo sự thích hợp là cao nhất (aggo), vì trong mỗi trường hợp, vị tỳ khưu hành xử theo cách tri túc chỉ nương vào sự thích hợp. Ở trường hợp thứ sáu và thứ bảy, không có gì để nói. ၆၈-၆၉. အဋ္ဌမနဝမေသု န သမ္ပဇာနာတီတိ အသမ္ပဇာနော, တဿ ဘာဝေါ အသမ္ပဇညံ. ဝုတ္တပ္ပဋိပက္ခေန သမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 68-69. Ở trường hợp thứ tám và thứ chín, ‘người không tỉnh giác’ là người không tỉnh giác (asampajāno); trạng thái của nó là sự không tỉnh giác (asampajaññaṃ). Sự tỉnh giác (sampajaññaṃ) nên được hiểu theo cách đối nghịch với những gì đã được nói. ၇၀. ဒသမေ ပါပမိတ္တာ ဒေဝဒတ္တသဒိသာ. တေ ဟိ ဟီနာစာရတာယ, ဒုက္ခဿ ဝါ သမ္ပာပကတာယ ‘‘ပါပါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တေနာကာရေန ပဝတ္တာနန္တိ ယော ပါပမိတ္တဿ ခန္တိ ရုစိ အဓိမုတ္တိ တန္နိန္နတာတံသမ္ပဝင်္ကတာဒိအာကာရော, တေနာကာရေန ပဝတ္တာနံ. စတုန္နံ ခန္ဓာနမေဝေတံ နာမန္တိ စတုန္နံ အရူပက္ခန္ဓာနံ [Pg.116] ‘‘ပါပမိတ္တတာ’’တိ ဧတံ နာမံ. ယသ္မာ အဿဒ္ဓိယာဒိပါပဓမ္မသမန္နာဂတာ ပုဂ္ဂလာ ဝိသေသတော ပါပါ ပုညဓမ္မဝိမောက္ခတာယ, တေ ယဿ မိတ္တာ သဟာယာ, သော ပါပမိတ္တော, တဿ ဘာဝေါ ပါပမိတ္တတာ. တေနာဟ – ‘‘ယေ တေ ပုဂ္ဂလာ အဿဒ္ဓါ’’တိအာဒိ. 70. Ở trường hợp thứ mười, bạn ác (pāpamittā) là những người giống như Đề-bà-đạt-đa. Thật vậy, họ được gọi là ‘ác’ vì có hạnh kiểm thấp hèn, hoặc vì mang lại đau khổ. ‘Của những người hành xử theo cách thức ấy’ có nghĩa là: bất cứ cách thức nào của bạn ác, như sự kham nhẫn, khuynh hướng, sự quyết tâm, sự thiên về, sự nghiêng về điều đó v.v…, là của những người hành xử theo cách thức ấy. ‘Đây chỉ là tên gọi của bốn uẩn’ có nghĩa là: tên gọi ‘ác hữu tính’ (pāpamittatā) này là của bốn vô sắc uẩn. Bởi vì những người thành tựu các pháp ác như vô tín v.v… đặc biệt là ác do sự trống rỗng các pháp phước thiện, người nào có họ làm bạn bè, người đồng hành, người đó là bạn ác (pāpamitto); trạng thái của nó là ác hữu tính (pāpamittatā). Do đó, ngài đã nói: “những người nào không có đức tin” v.v… ဝီရိယာရမ္ဘာဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Dứt phần giải về phẩm Tinh tấn Cần mẫn v.v… ၈. ကလျာဏမိတ္တာဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 8. Giải về phẩm Thiện hữu v.v… ၇၁. အဋ္ဌမဿ ပဌမေ ဗုဒ္ဓါ, သာရိပုတ္တာဒယော ဝါ ကလျာဏမိတ္တာ. ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေနာတိ ‘‘ပါပမိတ္တတာ’’တိ ပဒေ ဝုတ္တဿ ပဋိပက္ခနယေန. 71. Trong phần đầu của chương thứ tám, chư Phật, hoặc ngài Sāriputta v.v… là những thiện hữu. ‘Theo phương pháp đối nghịch với những gì đã được nói’ có nghĩa là: theo phương pháp đối nghịch với những gì đã được nói trong thuật ngữ ‘ác hữu tính’ (pāpamittatā). ၇၂-၇၃. ဒုတိယေ ယောဂေါတိ သမင်္ဂီဘာဝေါ. ပယောဂေါတိ ပယုဉ္ဇနံ ပဋိပတ္တိ. အယောဂေါတိ အသမင်္ဂီဘာဝေါ. အပ္ပယောဂေါတိ အပ္ပယုဉ္ဇနံ အပ္ပဋိပတ္တိ. အနုယောဂေနာတိ အနုယောဂဟေတု. 72-73. Ở trường hợp thứ hai, ‘sự tương ưng’ (yogo) là sự thành tựu. ‘Sự nỗ lực’ (payogo) là sự áp dụng, sự thực hành. ‘Sự không tương ưng’ (ayogo) là sự không thành tựu. ‘Sự không nỗ lực’ (appayogo) là sự không áp dụng, sự không thực hành. ‘Do sự chuyên tâm’ (anuyogena) là do nhân là sự chuyên tâm. ၇၄. စတုတ္ထေ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿာတိ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ပဋိဝိဇ္ဈနကပုဂ္ဂလဿ. အင်္ဂဘူတာတိ တဿေဝ ပဋိဝေဓဿ ကာရဏဘူတာ. ဧတ္ထ စ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဗုဇ္ဈတိ, အညာဏနိဒ္ဒါယ ဝါပိ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓီတိ လဒ္ဓနာမော အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈနကသတ္တော, တဿ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿ. ဗောဓိယာတိ တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂိသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ. ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန ဗောဓိယော, ဗောဓိယော ဧဝ သစ္စသမ္ပဋိဗောဓဿ အင်္ဂါတိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ. ဝိပဿနာဒီနံ ကာရဏာနံ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနဉ္စ သစ္စာနံ အနုရူပံ ဗုဇ္ဈနတော အနုဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ပဋိမုခံ ပစ္စက္ခဘာဝေန အဘိမုခံ ဗုဇ္ဈနတော ပဋိဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, သမ္မာ အဝိပရီတတော ဗုဇ္ဈနတော သမ္ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဧဝံ အတ္ထဝိသေသဒီပကေဟိ ဥပသဂ္ဂေဟိ အနုဗုဇ္ဈန္တီတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗောဓိသဒ္ဒေါ သဗ္ဗဝိသေသယုတ္တံ ဗုဇ္ဈနသာမညေန သင်္ဂဏှာတိ. ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဣမိနာ တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈနဿ ဧကန္တကာရဏတံ ဒဿေတိ. ဧဝံ ပနေတံ ပဒံ ဝိဘတ္တမေဝါတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဧတံ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇) ပဒံ နိဒ္ဒေသေ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ဝိဘတ္တမေဝ. 74. Trong câu thứ tư, bujjhanakasattassā có nghĩa là: của hạng người thấu triệt bốn Thánh đế. Aṅgabhūtā có nghĩa là: là nhân tố cho sự thấu triệt ấy. Ở đây, vị Thánh đệ tử được gọi là bujjhanakasatto (chúng sanh giác ngộ) vì vị ấy giác ngộ bốn Thánh đế, hoặc vì vị ấy thức tỉnh khỏi giấc ngủ vô minh; (câu văn có nghĩa là) của chúng sanh giác ngộ ấy. Bodhiyā có nghĩa là: cho sự giác ngộ được gọi là sự hợp thành của các pháp ấy. Các sự giác ngộ (bodhiyo) theo nghĩa là liễu tri; chính các sự giác ngộ là các chi phần của sự chánh giác về các sự thật, điều này đã được nói đến. ‘Bujjhantīti bojjhaṅgā’ (chúng giác ngộ, nên gọi là giác chi). Do giác ngộ tương ứng với các sự thật cần được liễu tri và các nguyên nhân như minh sát v.v... nên gọi là anubujjhanti (tùy giác); do giác ngộ một cách đối diện, bằng cách trực nhận, nên gọi là paṭibujjhanti (đối giác); do giác ngộ một cách chân chánh, không sai lệch, nên gọi là sambujjhanti (chánh giác). Như vậy, các từ như anubujjhanti v.v... đã được nói đến với các tiếp đầu ngữ làm sáng tỏ ý nghĩa đặc biệt. Từ bodhi (giác ngộ) bao hàm ý nghĩa chung về sự liễu tri cùng với tất cả các chi tiết. Bằng câu ‘bodhāya saṃvattanti’ (chúng dẫn đến giác ngộ), câu này cho thấy rằng sự hợp thành của các pháp ấy là nguyên nhân duy nhất của sự liễu tri. Như vậy, từ này đã được phân tích; theo cách đã nói, từ ‘bojjhaṅgā’ (giác chi) này đã được phân tích trong phần Niddesa của bộ Paṭisambhidāmagga (Vô Ngại Giải Đạo). ၇၅. ပဉ္စမေ [Pg.117] ယာထာဝသရသဘူမီတိ ယာထာဝတော သကိစ္စကရဏဘူမိ. သာတိ ယာထာဝသရသဘူမိ. ဝိပဿနာတိ ဗလဝဝိပဿနာ. ကေစိ ‘‘ဘင်္ဂဉာဏတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဝိပဿနာယ ပါဒကဇ္ဈာနေ စ သတိအာဒယော ဗောဇ္ဈင်္ဂပက္ခိကာ ဧဝ ပရိယာယဗောဓိပက္ခိယဘာဝတော. တတ္ထာတိအာဒိ စတုဗ္ဗိဓာနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဘူမိဝိဘာဂဒဿနံ. 75. Trong câu thứ năm, yāthāvasarasabhūmi có nghĩa là: nền tảng để thực hiện phận sự của mình một cách như thật. Sā (ấy) chính là nền tảng của cơ hội như thật. Vipassanā (minh sát) có nghĩa là minh sát có năng lực mạnh. Một số vị nói: ‘kể từ hoại diệt trí’. Trong thiền nền tảng của minh sát, các pháp như niệm v.v... thực sự thuộc về phe của giác chi, vì chúng thuộc về phe của sự giác ngộ một cách gián tiếp. Câu bắt đầu bằng ‘tatthā’ (trong ấy) v.v... cho thấy sự phân chia nền tảng của bốn loại giác chi. ၇၆. ဆဋ္ဌေ တေသံ အန္တရေတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ အန္တရေ. ကာမံ သင်္ဂီတိအာရုဠှဝသေန အပ္ပကမိဒံ သုတ္တပဒံ, ဘဂဝါ ပနေတ္ထ သန္နိပတိတပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဝိတ္ထာရိကံ ကရောတီတိ ကတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ‘‘မဟတီ ဒေသနာ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဂါမနိဂမာဒိကထာ နတ္ထီတိ တဿာ ကထာယ အတိရစ္ဆာနကထာဘာဝမာဟု. တထာ ဟိ သာ ပုဗ္ဗေ ဗဟုဉာတိကံ အဟောသိ ဗဟုပက္ခံ, ဣဒါနိ အပ္ပဉာတိကံ အပ္ပပက္ခန္တိ အနိစ္စတာမုခေန နိယျာနိကပက္ခိကာ ဇာတာ. ဧတာယာတိ ယထာဝုတ္တာယ ပရိဟာနိယာ. ပတိကိဋ္ဌန္တိ နိဟီနံ. မမ သာသနေတိ ဣဒံ ကမ္မဿကတဇ္ဈာနပညာနမ္ပိ ဝိသေသနမေဝ. တဒုဘယမ္ပိ ဟိ ဗာဟိရကာနံ တပ္ပညာဒွယတော သာတိသယမေဝ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာယ လဒ္ဓဝိသေသတော ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယတော စ. 76. Trong câu thứ sáu, tesaṃ antare có nghĩa là: ở giữa các vị tỳ khưu ấy. Mặc dù đoạn kinh này ngắn gọn do được đưa vào kỳ kết tập, nhưng ở đây, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng một cách chi tiết phù hợp với khuynh hướng của hội chúng đã tập hợp, vì vậy mới nói rằng: ‘mahatī desanā bhavissati’ (sẽ có một bài pháp lớn). Gāmanigamādikathā natthi (không có câu chuyện về làng mạc, thị tứ) có nghĩa là họ nói rằng câu chuyện ấy không phải là bàng sanh luận (câu chuyện vô ích). Thật vậy, câu chuyện ấy trước đây có nhiều người thân, nhiều phe phái, nay lại có ít người thân, ít phe phái, do đó, qua khía cạnh vô thường, nó đã trở thành thuộc về phần xuất ly. Etāya có nghĩa là: bởi sự suy giảm đã được nói đến. Patikiṭṭhaṃ có nghĩa là: thấp kém. Mama sāsane (trong giáo pháp của ta), đây cũng chính là sự đặc biệt hóa cho cả trí tuệ về nghiệp là của riêng mình và trí tuệ về thiền định. Thật vậy, cả hai loại trí tuệ ấy đều vượt trội hơn hai loại trí tuệ của ngoại đạo, do sự đặc biệt có được từ lời dạy của các bậc Chánh Đẳng Giác và do là duyên trợ cho sự thoát ly (vòng sanh tử). ၇၇. သတ္တမေ တေသံ စိတ္တာစာရံ ဉတွာတိ တထာ ကထေန္တာနံ တေသံ ဘိက္ခူနံ တတ္ထ ဥပဂမနေန အတ္တနော ဒေသနာယ ဘာဇနဘူတံ စိတ္တပ္ပဝတ္တိံ ဉတွာ. ကမ္မဿကတာဒီတိ အာဒိသဒ္ဒေန ဈာနပညာဒီနံ စတုန္နမ္ပိ ပညာနံ ဂဟဏံ. 77. Trong câu thứ bảy, tesaṃ cittācāraṃ ñatvā (biết được tâm hành của họ) có nghĩa là: sau khi biết được diễn biến tâm của các vị tỳ khưu đang nói chuyện như vậy, là đối tượng cho bài pháp của mình, bằng cách đi đến nơi ấy. Kammassakatādi (nghiệp là của riêng mình, v.v...), bằng từ ādi (v.v...), cần hiểu là bao gồm cả bốn loại trí tuệ, tức là trí tuệ về thiền định, v.v... ၇၈-၈၀. အဋ္ဌမာဒီသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ယာ ဧသ မမ သာသနေ’’တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. 78-80. Trong các câu thứ tám trở đi, heṭṭhā vuttanayeneva (theo phương pháp đã được nói ở dưới) có nghĩa là: chính theo phương pháp đã được nói ở dưới, bắt đầu bằng câu ‘yā esa mama sāsane’ (bất cứ điều gì trong giáo pháp của ta). Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng. ကလျာဏမိတ္တာဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích phẩm Thiện Hữu v.v... đã kết thúc. ၈၁-၈၂. နဝမေ ဝဂ္ဂေ နတ္ထိ ဝတ္တဗ္ဗံ. 81-82. Trong phẩm thứ chín, không có gì cần phải nói. ၁၀. ဒုတိယပမာဒါဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 10. Giải Thích Phẩm Thứ Hai Về Sự Dễ Duôi v.v... ၉၈-၁၁၅. ဒသမေ ဝဂ္ဂေ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ ဘဝံ အဇ္ဈတ္တိကံ. အဇ္ဈတ္တသန္တာနတော ဗဟိဒ္ဓါ ဘဝံ ဗာဟိရံ. ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေနာတိ ‘‘အဝိနာသာယာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. စတုက္ကောဋိကေတိ ‘‘အနုယောဂေါ အကုသလာနံ[Pg.118], အနနုယောဂေါ ကုသလာနံ, အနုယောဂေါ ကုသလာနံ, အနနုယောဂေါ အကုသလာန’’န္တိ (အ. နိ. ၁.၉၆) ဧဝံ ပရိယောသာနသုတ္တေ အာဂတနယံ ဂဟေတွာ ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၁.၁၁) အာဂတသုတ္တာနံ သမညာ ဇာတာ. 98-115. Trong phẩm thứ mười, ajjhattikaṃ là cái phát sinh trong dòng tương tục nội tại. Bāhiraṃ là cái phát sinh bên ngoài dòng tương tục nội tại. Vuttapaṭipakkhanayena (theo phương pháp đối lập với điều đã nói) có nghĩa là: ý nghĩa cần được hiểu là ‘avināsāya’ (cho sự không hoại diệt) v.v... Catukkoṭike (trong bốn trường hợp), bằng cách lấy phương pháp được trình bày trong kinh cuối cùng là: ‘anuyogo akusalānaṃ, ananuyogo kusalānaṃ, anuyogo kusalānaṃ, ananuyogo akusalānaṃ’ (chuyên tâm vào các pháp bất thiện, không chuyên tâm vào các pháp thiện, chuyên tâm vào các pháp thiện, không chuyên tâm vào các pháp bất thiện) (A. i. 96), tên gọi chung cho các bài kinh bắt đầu bằng câu ‘nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi’ (này các tỳ khưu, ta không thấy một pháp nào khác...) (A. i. 11) đã được hình thành. ၁၃၀. သုတ္တန္တနယေ ယထာစောဒနာ သံကိလေသဓမ္မာနံ ဝိပရိယေသနံ, တံတံဓမ္မကောဋ္ဌာသာနဉ္စ ဦနတော အဓိကတော စ ပဝေဒနံ အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပနံ. တေသံယေဝ ပန အဝိပရီတတော အနူနာဓိကတော စ ပဝေဒနံ ဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပနံ. ဧဝံ ဝိနယပ္ပဋိပတ္တိယာ အယထာဝိဓိပ္ပဝေဒနံ အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပနံ. ယထာဝိဓိပ္ပဝေဒနံ ဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပနံ. သုတ္တန္တနယေန ပဉ္စဝိဓော သံဝရဝိနယော ပဟာနဝိနယော စ ဝိနယော, တပ္ပဋိပက္ခေန အဝိနယော. ဝိနယနယေန ဝတ္ထုသမ္ပဒါဒိနာ ယထာဝိဓိပ္ပဋိပတ္တိ ဧဝ ဝိနယော, တဗ္ဗိပရိယာယေန အဝိနယော ဝေဒိတဗ္ဗော. တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒျတ္ထော. တေန ဒွေနဝုတိ ပါစိတ္တိယာ, စတ္တာရော ပါဋိဒေသနိယာ, သတ္တ အဓိကရဏသမထာတိ ဣမေသံ သင်္ဂဟော. ဧကတိံသ နိဿဂ္ဂိယာတိ ဧတ္ထ ‘‘တေနဝုတိ ပါစိတ္တိယာ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ. 130. Theo phương pháp Kinh tạng, việc trình bày sai lệch các pháp ô nhiễm theo yêu cầu, và việc trình bày các phần pháp khác nhau một cách thiếu sót hay dư thừa, được gọi là thuyết minh phi pháp là chánh pháp. Ngược lại, việc trình bày chính các pháp ấy một cách không sai lệch, không thiếu sót hay dư thừa, được gọi là thuyết minh chánh pháp là chánh pháp. Tương tự, đối với sự thực hành Luật tạng, việc trình bày không đúng phương pháp được gọi là thuyết minh phi pháp là chánh pháp. Việc trình bày đúng phương pháp được gọi là thuyết minh chánh pháp là chánh pháp. Theo phương pháp Kinh tạng, luật (vinaya) là năm loại luật phòng hộ và luật đoạn tận; phi luật (avinaya) là điều ngược lại. Theo phương pháp Luật tạng, chính sự thực hành đúng phương pháp, bắt đầu bằng sự đầy đủ về câu chuyện gốc v.v..., là luật; phi luật cần được hiểu là điều ngược lại. Trong câu ‘tiṃsa nissaggiyā pācittiyā’ (ba mươi ưng xả đối trị), từ iti ở đây có nghĩa là bắt đầu (v.v...). Do đó, nó bao gồm chín mươi hai pháp ưng đối trị, bốn pháp ưng phát lồ, và bảy pháp diệt tránh. Trong câu ‘ekatiṃsa nissaggiyā’ (ba mươi mốt ưng xả), ở đây cần phải nói là ‘tenavuti pācittiyā’ (chín mươi ba ưng đối trị) v.v... Phần còn lại ở đây rất dễ hiểu. အဓိဂန္တဗ္ဗတော အဓိဂမော, မဂ္ဂဖလာနိ. နိဗ္ဗာနံ ပန အန္တရဓာနာဘာဝတော ဣဓ န ဂယှတိ. ပဋိပဇ္ဇနံ ပဋိပတ္တိ, သိက္ခတ္တယသမာယောဂေါ. ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ဝါ ပဋိပတ္တိ. ပရိယာပုဏိတဗ္ဗတော ပရိယတ္တိ, ပိဋကတ္တယံ. မဂ္ဂဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာပိ တတိယဝိဇ္ဇာဆဋ္ဌာဘိညာ ဝိဇ္ဇာဘိညာသာမညတော ‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဆ အဘိညာ’’တိ ပုနပိ ဂဟိတာ. တတော ပရံ ဆ အဘိညာတိ ဝဿသဟဿတော ပရံ ဆ အဘိညာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောန္တိ, န ပဋိသမ္ဘိဒါတိ အဓိပ္ပာယော. တတောတိ အဘိညာကာလတော ပစ္ဆာ. တာတိ အဘိညာယော. ပုဗ္ဗဘာဂေ ဈာနသိနေဟာဘာဝေန ကေဝလာယ ဝိပဿနာယ ဌတွာ အဂ္ဂဖလပ္ပတ္တာ သုက္ခဝိပဿကာ နာမ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ‘‘ဈာနသိနေဟော နတ္ထီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၇၀) ဝစနတော. ပစ္ဆိမကဿာတိ သဗ္ဗပစ္ဆိမဿ. ကိဉ္စာပိ အရိယော အပရိဟာနဓမ္မော[Pg.119], သောတာပန္နဿ ပန ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ အဓိဂတဓမ္မော ဥပ္ပန္နော နာမ နတ္ထိ, ပစ္စယသာမဂ္ဂိယာ အသတိ ယာဝ ဥပရိဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောန္တိ, တာဝ အဓိဂမဿ အသမ္ဘဝေါ ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘သောတာပန္နဿ…ပေ… နာမ ဟောတီ’’တိ. တဿိဒံ မနုဿလောကဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Sự chứng đắc là do cần được chứng đắc, (đó là) các đạo và quả. Tuy nhiên, Niết Bàn không được kể đến ở đây vì không có sự biến mất. Sự thực hành là việc thực hành, (đó là) sự kết hợp của tam học. Hoặc sự thực hành là do cần được thực hành. Sự học tập là do cần được học tập, (đó là) tam tạng. Mặc dù tam minh và lục thông đã được bao gồm trong việc đề cập đến đạo, nhưng lại được đề cập một lần nữa là "tam minh, lục thông" do sự tương đồng giữa minh và thông. Sau đó, (câu) "lục thông" có nghĩa là sau một ngàn năm, người ta có thể làm phát sinh lục thông, chứ không phải các tuệ phân tích. "Sau đó" là sau thời kỳ của các thắng trí. "Chúng" là các thắng trí. Những vị đã đạt được quả vị cao nhất bằng cách chỉ đứng vững trong tuệ quán thuần túy, do không có sự quyến luyến thiền na trong giai đoạn đầu, được gọi là những vị thuần quán. Tuy nhiên, trong khoảnh khắc đạo, không thể nói rằng "không có sự quyến luyến thiền na" theo như (lời dạy): "vị ấy tu tập chỉ và quán song hành" (A. Ni. 4.170). "Của vị cuối cùng" là của vị sau rốt nhất. Mặc dù bậc Thánh có pháp không thoái chuyển, nhưng đối với vị Dự Lưu, sau khi mạng chung, không có pháp đã chứng đắc nào được gọi là phát sinh; khi không có sự hội đủ của các duyên, chừng nào họ chưa thể làm phát sinh pháp cao hơn, chừng đó sự chứng đắc chắc chắn không thể xảy ra. Vì vậy, ngài nói: "Đối với vị Dự Lưu...v.v... được gọi là có." Cần phải hiểu rằng điều này được nói theo phương diện cõi người. န စောဒေန္တီတိ အညမညသ္မိံ ဝိဇ္ဇမာနံ ဒေါသံ ဇာနန္တာပိ န စောဒေန္တိ န သာရေန္တိ. အကုက္ကုစ္စကာ ဟောန္တီတိ ကုက္ကုစ္စံ န ဥပ္ပာဒေန္တိ. ‘‘အသက္ကစ္စကာရိနော ဟောန္တီ’’တိ စ ပဌန္တိ, သာထလိကတာယ သိက္ခာသု အသက္ကစ္စကာရိနော ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဘိက္ခူနံ သတေပိ သဟဿေပိ ဓရမာနေတိ ဣဒံ ဗာဟုလ္လဝသေန ဝုတ္တံ. အန္တိမဝတ္ထုအနဇ္ဈာပန္နေသု ကတိပယမတ္တေသုပိ ဘိက္ခူသု ဓရန္တေသု, ဧကသ္မိံ ဝါ ဓရန္တေ ပဋိပတ္တိ အနန္တရဟိတာ ဧဝ နာမ ဟောတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ပစ္ဆိမကဿ…ပေ… အန္တရဟိတာ ဟောတီ’’တိ. "Họ không khiển trách" nghĩa là dù biết lỗi lầm hiện hữu nơi nhau, họ cũng không khiển trách, không nhắc nhở. "Họ không hối hận" nghĩa là họ không làm phát sinh sự hối hận. Cũng có bản đọc là "họ trở nên không tôn trọng", nghĩa là do sự buông lỏng, họ trở nên không tôn trọng trong các học giới. (Câu) "khi có một trăm hay một ngàn vị tỳ khưu còn tại thế" được nói theo nghĩa số đông. Khi chỉ có một vài vị tỳ khưu chưa phạm vào điều cuối cùng còn tại thế, hoặc khi chỉ có một vị còn tại thế, thì sự thực hành vẫn được gọi là chưa biến mất. Chính vì vậy, ngài đã nói: "của vị cuối cùng...v.v... bị biến mất." အန္တေဝါသိကေ ဂဟေတုန္တိ အန္တေဝါသိကေ သင်္ဂဟေတုံ. အတ္ထဝသေနာတိ အဋ္ဌကထာဝသေန. မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယာတိ ဥပရိတော ပဋ္ဌာယ. ဥပေါသထက္ခန္ဓကမတ္တန္တိ ဝိနယမာတိကာပါဠိမာဟ. အာဠဝကပဉှာဒီနံ ဝိယ ဒေဝေသု ပရိယတ္တိယာ ပဝတ္တိ အပ္ပမာဏန္တိ အာဟ – ‘‘မနုဿေသူ’’တိ. "Để nhận đệ tử" là để thu nhận đệ tử. "Theo nghĩa" là theo phương diện sớ giải. "Bắt đầu từ đỉnh" là bắt đầu từ trên. "Chỉ chương Bố-tát" là nói đến Pāli đề mục của Luật tạng. Giống như các câu hỏi của Āḷavaka, sự tồn tại của pháp học nơi chư thiên là vô hạn, (vì vậy) ngài nói "nơi loài người". ဩဋ္ဌဋ္ဌိဝဏ္ဏန္တိ ဩဋ္ဌာနံ အဋ္ဌိဝဏ္ဏံ, ဒန္တကသာဝံ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဝါရေ ရဇိတွာ ဒန္တဝဏ္ဏံ ကတွာ ဓာရေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကေသေသု ဝါ အလ္လီယာပေန္တီတိ တေန ကာသာဝခဏ္ဍေန ကေသေ ဗန္ဓန္တာ အလ္လီယာပေန္တိ. ဘိက္ခုဂေါတ္တဿ အဘိဘဝနတော ဝိနာသနတော ဂေါတြဘုနော. အထ ဝါ ဂေါတ္တံ ဝုစ္စတိ သာဓာရဏံ နာမံ, မတ္တသဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော, တသ္မာ ‘‘သမဏာ’’တိ ဂေါတ္တမတ္တံ အနုဘဝန္တိ ဓာရေန္တီတိ ဂေါတြဘုနော, နာမမတ္တသမဏာတိ အတ္ထော. ကာသာဝဂတကဏ္ဌတာယ, ကာသာဝဂ္ဂဟဏဟေတုဥပ္ပဇ္ဇနကသောကတာယ ဝါ ကာသာဝကဏ္ဌာ. သံဃဂတန္တိ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နတ္တာ သံဃဂတံ. တံ သရီရန္တိ တံ ဓာတုသရီရံ. "Màu xương môi" là màu xương của môi; được nói rằng họ nhuộm một hoặc hai lần miếng vải cà-sa dùng để chùi răng, làm cho nó có màu của răng rồi mang. "Hoặc họ dính vào tóc" nghĩa là họ buộc tóc bằng mảnh vải cà-sa đó, làm cho nó dính vào. (Họ là) những người hủy hoại dòng dõi vì họ chế ngự, hủy hoại dòng dõi tỳ khưu. Hoặc, "gotta" được gọi là tên chung, từ "matta" đã bị lược bỏ; do đó, họ trải nghiệm, mang giữ chỉ cái tên "sa-môn", nên gọi là "gotrabhuno", nghĩa là sa-môn chỉ trên danh nghĩa. (Họ là) những người có y cà-sa ở cổ vì có y cà-sa quấn quanh cổ, hoặc vì có nỗi sầu muộn phát sinh do nguyên nhân nhận lấy y cà-sa. "Thuộc về Tăng chúng" là thuộc về Tăng chúng vì đã được dâng cúng đến Tăng chúng. "Thân thể ấy" là xá-lợi thân thể ấy. တေနေဝါတိ ပရိယတ္တိအန္တရဓာနမူလကတ္တာ ဧဝ ဣတရအန္တရဓာနဿ. သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဆာတကဘယေ ပရတီရဂမနာယ ဘိက္ခူ ဥဿုက္ကမကာသီတိ အဓိပ္ပာယော. နေတိ ဥဘယေပိ ပံသုကူလိကတ္ထေရေ ဓမ္မကထိကတ္ထေရေ စ. ထေရာတိ တတ္ထ ဌိတာ သက္ခိဘူတာ ထေရာ. ဓမ္မကထိကတ္ထေရာ ‘‘ယာဝ တိဋ္ဌန္တိ [Pg.120] သုတ္တန္တာ…ပေ… ယောဂက္ခေမာ န ဓံသတီ’’တိ ဣဒံ သုတ္တံ အာဟရိတွာ ‘‘သုတ္တန္တေ ရက္ခိတေ သန္တေ, ပဋိပတ္တိ ဟောတိ ရက္ခိတာ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန ပံသုကူလိကတ္ထေရေ အပ္ပဋိဘာနေ အကံသု. ဣဒါနိ ပရိယတ္တိယာ အနန္တရဓာနမေဝ ဣတရေသံ အနန္တရဓာနဟေတူတိ ဣမမတ္ထံ ဗျတိရေကတော အနွယတော စ ဥပမာဟိ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝိညေယျမေဝ. "Chính vì vậy" là chính vì sự biến mất của pháp học là gốc rễ cho sự biến mất của các pháp khác. Ý nghĩa là: Vua trời Đế Thích, vì sợ nạn đói, đã nỗ lực để các vị tỳ khưu đi đến bờ bên kia. "Họ" là cả hai: vị trưởng lão hạnh phấn tảo và vị trưởng lão thuyết pháp. "Các vị trưởng lão" là các vị trưởng lão có mặt ở đó làm nhân chứng. Các vị trưởng lão thuyết pháp đã trích dẫn kinh này: "Chừng nào các kinh điển còn tồn tại...v.v... sự an ổn khỏi các ách縛 không bị hủy hoại", và bằng lời này: "Khi kinh điển được bảo vệ, sự thực hành cũng được bảo vệ", đã làm cho các vị trưởng lão hạnh phấn tảo không thể đối đáp. Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa này - rằng chính sự không biến mất của pháp học là nguyên nhân cho sự không biến mất của các pháp khác - bằng các ví dụ, cả theo phương pháp phủ định và khẳng định, (đoạn văn) bắt đầu bằng "Ví như..." đã được nói đến. Điều đó rất dễ hiểu. ဒုတိယပမာဒါဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về phẩm Phóng Dật thứ hai, v.v. đã kết thúc. ၁၄၀-၁၅၀. ဧကာဒသမဒွါဒသမဝဂ္ဂါ သုဝိညေယျာ ဧဝ. 140-150. Các phẩm thứ mười một và mười hai rất dễ hiểu. ၁၃. ဧကပုဂ္ဂလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 13. Phần giải thích về phẩm Một Người. ၁၇၀. ဧကပုဂ္ဂလဿာတိ ဧကပုဂ္ဂလဝဂ္ဂဿ. တေနာဟ – ‘‘ပဌမေ’’တိ. ဧကောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ, တတော ဧဝ ဒုတိယာဒိပဋိက္ခေပတ္ထော. ပဓာနာသဟာယတ္ထောပိ ဧကသဒ္ဒေါ ဟောတီတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ’’တိ အာဟ. သမ္မုတိယာ ဒေသနာ သမ္မုတိဒေသနာ. ပရမတ္ထဿ ဒေသနာ ပရမတ္ထဒေသနာ. တတ္ထာတိ သမ္မုတိပရမတ္ထဒေသနာသု, န သမ္မုတိပရမတ္ထေသု. တေနာဟ – ‘‘ဧဝရူပါ သမ္မုတိဒေသနာ, ဧဝရူပါ ပရမတ္ထဒေသနာ’’တိ. တတြိဒံ သမ္မုတိပရမတ္ထာနံ လက္ခဏံ – ယသ္မိံ ဘိန္နေ, ဗုဒ္ဓိယာ ဝါ အဝယဝဝိနိဗ္ဘောဂေ ကတေ န တံသမညာ, သာ ဃဋပဋာဒိပ္ပဘေဒါ သမ္မုတိ, တဗ္ဗိပရိယာယေန ပရမတ္ထာ. န ဟိ ကက္ခဠဖုသနာဒိသဘာဝေ သော နယော လဗ္ဘတိ. တတ္ထ ရူပါဒိဓမ္မသမူဟံ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနံ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလဝေါဟာရောတိ ပုဂ္ဂလောတိ သမ္မုတိဒေသနာ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဥပ္ပာဒဝယဝန္တော သဘာဝဓမ္မာ န နိစ္စာတိ အနိစ္စာတိ အာဟ – ‘‘အနိစ္စန္တိ ပရမတ္ထဒေသနာ’’တိ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. နနု ခန္ဓဒေသနာပိ သမ္မုတိဒေသနာဝ. ရာသဋ္ဌော ဝါ ဟိ ခန္ဓဋ္ဌော ကောဋ္ဌာသဋ္ဌော ဝါတိ? သစ္စမေတံ, အယံ ပန ခန္ဓသမညာ ဖဿာဒီသု ပဝတ္တတဇ္ဇာပညတ္တိ ဝိယ ပရမတ္ထသန္နိဿယာ တဿ အာသန္နတရာ, ပုဂ္ဂလသမညာဒယော ဝိယ န ဒူရေတိ ပရမတ္ထသင်္ဂဟာ ဝုတ္တာ. ခန္ဓသီသေန ဝါ တဒုပါဒါနသဘာဝဓမ္မာ ဧဝ ဂဟိတာ. နနု စ သဘာဝဓမ္မာ သဗ္ဗေပိ သမ္မုတိမုခေနေဝ ဒေသနံ အာရောဟန္တိ, န သမုခေနာတိ သဗ္ဗာပိ ဒေသနာ သမ္မုတိဒေသနာဝ သိယာတိ? နယိဒမေဝံ, ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မဝိဘာဂေန ဒေသနာဝိဘာဂဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. န ဟိ သဒ္ဒေါ ကေနစိ ပဝတ္တိနိမိတ္တေန ဝိနာ အတ္ထံ ပကာသေတီတိ. 170. Ekapuggalassāti có nghĩa là ekapuggalavaggassa (của phẩm Ekapuggala). Do đó, ngài đã nói: ‘‘paṭhame’’ti (trong phẩm đầu tiên). Eko là sự xác định về số lượng, do đó nó có ý nghĩa phủ định các từ như thứ hai v.v... Từ eka cũng có nghĩa là chính yếu, không có bạn đồng hành, để loại trừ ý nghĩa đó, ngài đã nói ‘‘gaṇanaparicchedo’’ti (sự xác định về số lượng). Sự thuyết giảng bằng chế định là sammutidesanā. Sự thuyết giảng về chân đế là paramatthadesanā. Tatthāti có nghĩa là trong các bài thuyết giảng về chế định và chân đế, chứ không phải trong các pháp chế định và chân đế. Do đó, ngài đã nói: ‘‘evarūpā sammutidesanā, evarūpā paramatthadesanā’’ti (Như thế này là bài thuyết giảng về chế định, như thế này là bài thuyết giảng về chân đế). Ở đây, đây là đặc tính của chế định và chân đế: Cái gì mà khi bị phá vỡ, hoặc khi được phân chia thành các bộ phận bằng trí tuệ, thì danh xưng đó không còn nữa, đó là chế định, có các loại như cái bình, tấm vải v.v... Ngược lại với điều đó là chân đế. Phương pháp đó không được áp dụng trong trường hợp của các thực tính như cứng, xúc chạm v.v... Ở đây, dựa vào tập hợp các pháp như sắc v.v... đang diễn tiến theo dòng tương tục mà có cách dùng từ "cá nhân", do đó "cá nhân" là bài thuyết giảng về chế định. Phương pháp này cũng áp dụng cho các đoạn còn lại. Các pháp thực tính có sanh và diệt không phải là thường còn, do đó là vô thường, ngài đã nói: ‘‘aniccanti paramatthadesanā’’ti (vô thường là bài thuyết giảng về chân đế). Phương pháp này cũng áp dụng cho các đoạn còn lại. Chẳng phải bài thuyết giảng về uẩn cũng là bài thuyết giảng về chế định sao? Vì uẩn có nghĩa là đống, hay có nghĩa là phần? Điều đó đúng, nhưng danh xưng "uẩn" này, giống như khái niệm phát sinh từ xúc v.v... đang diễn tiến, nó nương tựa vào chân đế và gần gũi hơn với chân đế, không xa như các danh xưng cá nhân v.v..., nên được nói là thuộc về chân đế. Hoặc là, dưới tiêu đề "uẩn", chính các pháp thực tính là đối tượng thủ của chúng đã được nắm bắt. Chẳng phải tất cả các pháp thực tính đều đi vào bài thuyết giảng thông qua phương diện chế định, chứ không phải tự thân chúng sao? Như vậy, tất cả các bài thuyết giảng đều là bài thuyết giảng về chế định cả sao? Không phải vậy, vì sự phân chia bài thuyết giảng được hiểu theo sự phân chia của các pháp được thuyết giảng. Vì âm thanh không thể biểu thị ý nghĩa nếu không có một nguyên nhân nào đó để nó phát sinh. သမ္မုတိဝသေန [Pg.121] ဒေသနံ သုတွာတိ ‘‘ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အတ္တန္တပေါ ဟောတိ အတ္တပရိတာပါနုယောဂမနုယုတ္တော’’တိအာဒိနာ (ပု. ပ. ၁၇၄) သမ္မုတိမုခေန ပဝတ္တိတဒေသနံ သုတမယဉာဏုပ္ပာဒဝသေန သုတွာ. အတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ တဒနုသာရေန စတုသစ္စသင်္ခါတံ အတ္ထံ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ. မောဟံ ပဟာယာတိ တဒေကဋ္ဌကိလေသေဟိ သဒ္ဓိံ အနဝသေသံ မောဟံ ပဇဟိတွာ. ဝိသေသန္တိ အဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဝိသေသံ. တေသန္တိ တာဒိသာနံ ဝေနေယျာနံ. ပရမတ္ထဝသေနာတိ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယာနီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၄၇၁-၄၇၆ အာဒယော) ပရမတ္ထဓမ္မဝသေန. သေသံ အနန္တရနယေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. Sammutivasena desanaṃ sutvāti có nghĩa là: sau khi nghe bài thuyết giảng được tiến hành theo phương diện chế định, như là ‘‘idhekacco puggalo attantapo hoti attaparitāpānuyogamanuyutto’’tiādinā (pu. pa. 174) (Ở đây, có người tự hành khổ, chuyên tâm vào việc tự hành khổ v.v...), theo cách phát sinh trí tuệ do nghe. Atthaṃ paṭivijjhitvāti có nghĩa là: sau khi đã thâm nhập ý nghĩa được gọi là Tứ Thánh Đế, cùng với tuệ minh sát, bằng trí tuệ của đạo, theo đó. Mohaṃ pahāyāti có nghĩa là: sau khi đã từ bỏ hoàn toàn si mê cùng với các phiền não có cùng đối tượng. Visesanti có nghĩa là sự đặc biệt được gọi là quả vị cao nhất và Niết-bàn. Tesanti có nghĩa là của những chúng sanh có thể được giáo hóa như vậy. Paramatthavasenāti có nghĩa là: theo các pháp chân đế, như là ‘‘pañcimāni, bhikkhave, indriyānī’’tiādinā (saṃ. ni. 5.471-476 ādayo) (Này các Tỳ khưu, có năm quyền này v.v...). Phần còn lại tương tự như đã được nói trong phương pháp trước. တတြာတိ တဿံ သမ္မုတိဝသေန ပရမတ္ထဝသေန စ ဒေသနာယံ. ဒေသဘာသာကုသလောတိ နာနာဒေသဘာသာသု ကုသလော. တိဏ္ဏံ ဝေဒါနန္တိ နိဒဿနမတ္တံ, တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏဋ္ဌာနာနမ္ပီတိ အဓိပ္ပာယော. တေနေဝ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏံ ပရတော ဝက္ခတိ. သိပ္ပာနိ ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနဘာဝေန ဝေဒန္တောဂဓာနိ ကတွာ ‘‘တိဏ္ဏံ ဝေဒါန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကထေတဗ္ဗဘာဝေန ဌိတာနိ, န ကတ္ထစိ သန္နိစိတဘာဝေနာတိ ဝေဒါနမ္ပိ ကထေတဗ္ဗဘာဝေနေဝ ဌာနံ ဒီပေန္တော ‘‘ဂုဟာ တီဏိ နိဟိတာ န ဂယှန္တီ’’တိအာဒိမိစ္ဆာဝါဒံ ပဋိက္ခိပတိ. နာနာဝိဓာ ဒေသဘာသာ ဧတေသန္တိ နာနာဒေသဘာသာ. Tatrāti có nghĩa là trong bài thuyết giảng đó, theo phương diện chế định và theo phương diện chân đế. Desabhāsākusaloti có nghĩa là người thiện xảo trong các ngôn ngữ của nhiều xứ. Tiṇṇaṃ vedānanti là sự tinh thông, ý muốn nói là nơi để tiếp thu các môn học của ba Vệ-đà. Do đó, việc tiếp thu các môn học sẽ được nói ở phần sau. Hoặc là, các môn học được bao gồm trong Vệ-đà với tư cách là nơi của kiến thức, nên được nói là ‘‘tiṇṇaṃ vedāna’’nti (của ba Vệ-đà). Chúng tồn tại với tư cách là những điều cần được nói đến, chứ không phải ở một nơi nào đó được tích lũy, do đó, khi chỉ ra rằng Vệ-đà cũng là nơi của những điều cần được nói đến, ngài bác bỏ tà kiến như ‘‘guhā tīṇi nihitā na gayhantī’’tiādi (ba hang động được cất giấu, không thể nắm bắt). Nānāvidhā desabhāsā etesanti có nghĩa là nānādesabhāsā (những người có nhiều loại ngôn ngữ của các xứ khác nhau). ပရမော ဥတ္တမော အတ္ထော ပရမတ္ထော, ဓမ္မာနံ ယထာဘူတသဘာဝေါ. လောကသင်္ကေတမတ္တသိဒ္ဓါ သမ္မုတိ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ သမ္မုတိကထာယ သစ္စတာတိ အာဟ – ‘‘လောကသမ္မုတိကာရဏာ’’တိ, လောကသမညံ နိဿာယ ပဝတ္တနတောတိ အတ္ထော. လောကသမညာ ဟိ အဘိနိဝေသေန ဝိညေယျာ, နာညာပနာ ဧကစ္စဿ သုတဿ သာဝနာ ဝိယ န မုသာ အနတိဓာဝိတဗ္ဗတော တဿာ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဇနပဒနိရုတ္တိံ နာဘိနိဝေသေယျ, သမညံ နာတိဓာဝယေ’’တိ. ဓမ္မာနန္တိ သဘာဝဓမ္မာနံ. ဘူတကာရဏာတိ ယထာဘူတကာရဏာ ယထာဘူတံ နိဿာယ ပဝတ္တနတော. သမ္မုတိံ ဝေါဟရန္တဿာတိ ‘‘ပုဂ္ဂလော, သတ္တော’’တိအာဒိနာ လောကသမညံ ကထေန္တဿ. Paramo uttamo attho paramattho, là thực tính như thật của các pháp. Lokasaṅketamattasiddhā sammuti. Nếu vậy, làm thế nào lời nói về chế định lại là sự thật? Ngài nói: ‘‘lokasammutikāraṇā’’ti, có nghĩa là vì nó diễn tiến dựa vào danh xưng của thế gian. Vì danh xưng của thế gian cần được hiểu mà không chấp thủ, không phải là sự thông báo như việc nghe một điều đã được nghe, nó không phải là sai lầm vì không nên vượt qua nó. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘‘janapadaniruttiṃ nābhiniveseyya, samaññaṃ nātidhāvaye’’ti (Không nên chấp thủ vào ngôn ngữ địa phương, không nên vượt qua danh xưng). Dhammānanti có nghĩa là của các pháp thực tính. Bhūtakāraṇāti có nghĩa là do nguyên nhân như thật, vì nó diễn tiến dựa vào cái như thật. Sammutiṃ voharantassāti có nghĩa là của người nói về danh xưng của thế gian, như là "cá nhân", "chúng sanh" v.v... ဟိရောတ္တပ္ပဒီပနတ္ထန္တိ လောကပါလနကိစ္စေ ဟိရောတ္တပ္ပဓမ္မေ ကိစ္စတော ပကာသေတုံ. တေသဉှိ ကိစ္စံ သတ္တသန္တာနေ ဧဝ ပါကဋံ ဟောတီတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ကထာယ တံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ယသ္မိဉှိ [Pg.122] စိတ္တုပ္ပာဒေ ကမ္မံ ဥပ္ပန္နံ, တံသန္တာနေ ဧဝ တဿ ဖလဿ ဥပ္ပတ္တိ ကမ္မဿကတာ. ဧဝဉှိ ကတဝိညာဏနာသော အကတာဂမော စ နတ္ထီတိ သာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဧဝ ဒေသနာယ ဒီပေတဗ္ဗာ. တေဟိ သတ္တေဟိ ကာတဗ္ဗပုညကိရိယာ ပစ္စတ္တပုရိသကာရော. သောပိ သန္တာနဝသေန နိဋ္ဌပေတဗ္ဗတော ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဧဝ ကထာယ ဒီပေတဗ္ဗော. အာနန္တရိယဒီပနတ္ထန္တိ စုတိအနန္တရံ ဖလံ အနန္တရံ နာမ, တသ္မိံ အနန္တရေ နိယုတ္တာနိ တံနိဗ္ဗတ္တနေန အနန္တရကရဏသီလာနိ, အနန္တရကရဏပယောဇနာနိ ဝါတိ အာနန္တရိယာနိ, မာတုဃာတာဒီနိ, တေသံ ဒီပနတ္ထံ. တာနိပိ ဟိ သန္တာနဝသေန နိဋ္ဌပေတဗ္ဗတော ‘‘မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတီ’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၂၃) ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဧဝ ကထာယ ဒီပေတဗ္ဗာနိ, တထာ ‘‘သော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၅၅၆; ၃.၃၀၈; မ. နိ. ၁.၇၇; ၂.၃၀၉; ၃.၂၃၀; ဝိဘ. ၆၄၂-၆၄၃) ‘‘သော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ ဧကမ္ပိ ဇာတိ’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄-၂၄၅; မ. နိ. ၁.၁၄၈, ၃၈၄, ၄၃၁; ပါရာ. ၁၂), ‘‘အတ္ထိ ဒက္ခိဏာ ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတိ, နော ပဋိဂ္ဂါဟကတော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၃၈၁) စ ပဝတ္တာ ဗြဟ္မဝိဟာရပုဗ္ဗေနိဝါသဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိကထာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဧဝ ကတွာ ဒီပေတဗ္ဗာ သတ္တသန္တာနဝိသယတ္တာ. ‘‘အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ (သံ. နိ. ၁.၂၄၉) န သမယဝိမုတ္တော ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒိနာ (ပု. ပ. ၂) စ ပရမတ္ထကထံ ကထေန္တောပိ လောကသမ္မုတိယာ အပ္ပဟာနတ္ထံ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ. ဧတေန ဝုတ္တာဝသေသာယ ကထာယ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဘာဝေ ပယောဇနံ သာမညဝသေန သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကာမဉ္စေတံ သဗ္ဗံ အပရိညာတဝတ္ထုကာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ, ပရိညာတဝတ္ထုကာနမ္ပိ ပန ဧဝံ ဒေသနာ သုခါဝဟာ ဟောတိ. Nhằm mục đích làm sáng tỏ tàm và quý, nghĩa là để công bố các pháp tàm và quý trong phận sự hộ trì thế gian theo phận sự của chúng. Vì phận sự của chúng chỉ trở nên rõ ràng trong dòng tương tục của chúng sanh, nên điều ấy cần được nói đến bằng bài thuyết giảng dựa trên cá nhân. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. Nghiệp sanh khởi trong tâm sanh nào, sự sanh khởi của quả của nghiệp ấy trong chính dòng tương tục đó là nghiệp tự tánh. Như vậy, không có sự hoại diệt của thức đã được tạo tác và không có sự đến của quả không được tạo tác, điều đó cần được làm sáng tỏ bằng bài thuyết giảng dựa trên cá nhân. Việc phước thiện cần được làm bởi các chúng sanh ấy là nỗ lực của cá nhân. Điều đó cũng cần được làm sáng tỏ bằng bài thuyết giảng dựa trên cá nhân vì nó được hoàn thành thông qua dòng tương tục. Nhằm mục đích làm sáng tỏ các nghiệp vô gián, nghĩa là quả ngay sau khi chết được gọi là vô gián. Các nghiệp vô gián là những nghiệp có bản chất tạo ra quả ngay lập tức hoặc có mục đích tạo ra quả ngay lập tức được gắn liền với quả vô gián ấy bằng cách tạo ra nó, chẳng hạn như giết mẹ, v.v., nhằm mục đích làm sáng tỏ chúng. Những điều ấy cũng cần được làm sáng tỏ bằng bài thuyết giảng dựa trên cá nhân, như là 'người ấy đoạt mạng sống của mẹ' v.v., vì chúng được hoàn thành thông qua dòng tương tục. Tương tự, các bài thuyết giảng về Phạm trú, Túc mạng minh, và sự thanh tịnh của vật thí được trình bày qua các câu như 'vị ấy an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ' v.v., 'vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ, một đời' v.v., và 'có sự cúng dường, nó được thanh tịnh từ phía người cho, không phải từ phía người nhận' v.v., cũng cần được làm sáng tỏ bằng cách dựa trên cá nhân, vì chúng là đối tượng của dòng tương tục của chúng sanh. Và ngay cả khi thuyết giảng về chân nghĩa đế, như 'tám bậc nhân sĩ' và 'cá nhân không phải là thời giải thoát' v.v., ngài cũng thuyết về cá nhân để không từ bỏ tục đế. Cần phải hiểu rằng, qua đó, lợi ích của việc dựa trên cá nhân trong các bài thuyết giảng còn lại đã được đề cập một cách tổng quát. Và tất cả điều này được nói theo phương diện của những người chưa liễu tri đối tượng, nhưng bài thuyết giảng như vậy cũng mang lại sự an lạc cho cả những người đã liễu tri đối tượng. ဧကပုဂ္ဂလောတိ ဝိသိဋ္ဌသမာစာရာပဿယဝိရဟိတော ဧကပုဂ္ဂလော. ဗုဒ္ဓါနဉှိ သီလာဒိဂုဏေန သဒေဝကေ လောကေ ဝိသိဋ္ဌော နာမ ကောစိ နတ္ထိ, တထာ သဒိသောပိ သမာနကာလေ. တေနာဟ – ‘‘န ဣမသ္မိံ လောကေ ပရသ္မိံ ဝါ ပန ဗုဒ္ဓေန သေဋ္ဌော သဒိသော စ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (ဝိ. ဝ. ၁၀၄၇; ကထာ. ၇၉၉), တသ္မာ သဒိသောပိ ကောစိ နတ္ထိ. ဟီနောပိ အပဿယဘူတော နတ္ထေဝ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိသိဋ္ဌသမာစာရာပဿယဝိရဟိတော ဧကပုဂ္ဂလော’’တိ. ယေ [Pg.123] စ သီလာဒိဂုဏေဟိ နတ္ထိ ဧတေသံ သမာတိ အသမာ, ပုရိမကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ. တေဟိ သမော မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏနေက္ခံ ဝိယ နိဗ္ဗိသိဋ္ဌောတိ အသမသမဋ္ဌေနပိ ဧကပုဂ္ဂလော အညဿ တာဒိသဿ အဘာဝါ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အသဒိသဋ္ဌေနာ’’တိအာဒိ. Một cá nhân (ekapuggalo) là một cá nhân không có người vượt trội, tương đương, hay thấp kém hơn. Vì rằng, trong thế gian cùng với chư Thiên, không có ai được gọi là vượt trội hơn chư Phật về các đức hạnh như giới, v.v., và cũng không có ai tương đương trong cùng một thời điểm. Do đó, có lời nói rằng: 'Trong thế gian này hay thế gian khác, không có ai cao thượng hơn hay tương đương với Đức Phật.' Vì vậy, cũng không có ai tương đương. Và chắc chắn không có ai thấp kém hơn để làm nơi nương tựa. Do đó, có lời nói rằng: 'Một cá nhân là người không có ai vượt trội, tương đương, hay thấp kém hơn.' Những vị Chánh Đẳng Giác trong quá khứ là những vị không ai sánh bằng (asamā), vì không có ai tương đương với các ngài về các đức hạnh như giới, v.v. Vị tương đương với các ngài, không có gì đặc biệt giống như một đồng tiền vàng bị vỡ ở giữa, do đó, một cá nhân cũng có nghĩa là tương đương với người không ai sánh bằng (asamasamaṭṭhena) vì không có một người nào khác như vậy. Do đó, có lời nói rằng: 'Theo nghĩa không có người tương đương' v.v. သတ္တလောကော အဓိပ္ပေတော သတ္တနိကာယေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. မနုဿလောကေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေဝဗြဟ္မလောကာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အနောကာသဘာဝတော. ကာမဒေဝလောကေ တာဝ နုပ္ပဇ္ဇတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသဿ အဋ္ဌာနဘာဝတော တထာ အနစ္ဆရိယဘာဝတော. အစ္ဆရိယဓမ္မာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော. တေသံ သာ အစ္ဆရိယဓမ္မတာ ဒေဝတ္တဘာဝေ ဌိတာနံ လောကေ န ပါကဋာ ဟောတိ ယထာ မနုဿဘူတာနံ. ဒေဝဘူတေ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဒိဿမာနံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒေဝါနုဘာဝတောဝ လောကေ ဒဟတိ, န ဗုဒ္ဓါနုဘာဝတော. တထာ သတိ ‘‘အယံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတိ, ဣဿရကုတ္တဂ္ဂါဟံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, ဒေဝတ္တဘာဝဿ စ စိရကာလာဝဋ္ဌာနတော ဧကစ္စသဿတဝါဒတော န ပရိမုစ္စတိ. ဗြဟ္မလောကေ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သတ္တာနံ တာဒိသဂ္ဂါဟဝိနိမောစနတ္ထဉှိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော မနုဿသုဂတိယံယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, န ဒေဝသုဂတိယံ. ယသ္မာ ဣမံ စက္ကဝါဠံ မဇ္ဈေ ကတွာ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ စက္ကဝါဠာနံ ဒသသဟဿဿေဝ ဇာတိက္ခေတ္တဘာဝေါ ဒီပိတော ဣတော အညဿ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဿ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အာဂတဋ္ဌာနဿ အဘာဝတော. တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. Thế giới chúng sanh được ám chỉ, vì ngài sanh ra trong các loài chúng sanh. Ngài chỉ sanh ra trong cõi người, vì cõi trời và cõi Phạm thiên không phải là nơi thích hợp cho sự xuất hiện của chư Phật. Trước hết, ngài không sanh ra trong cõi trời Dục giới vì đó không phải là nơi để sống đời sống phạm hạnh và cũng vì không có sự kỳ diệu. Vì chư Phật, các đấng Thế Tôn, là những pháp kỳ diệu. Tính chất kỳ diệu ấy của các ngài không trở nên rõ ràng trong thế gian khi các ngài ở trong thân tướng chư thiên như khi ở trong thân tướng con người. Vì khi một vị Chánh Đẳng Giác hiện hữu trong thân tướng chư thiên, thế gian sẽ cho rằng oai lực của Phật được thấy là oai lực của chư thiên, chứ không phải oai lực của Phật. Khi như vậy, họ không tin tưởng, không hoan hỷ rằng 'đây là vị Chánh Đẳng Giác', không từ bỏ tà kiến về một đấng sáng tạo, và không thoát khỏi một số thường kiến do sự tồn tại lâu dài của thân tướng chư thiên. Về việc không sanh ra trong cõi Phạm thiên, phương pháp cũng tương tự. Vì để giải thoát chúng sanh khỏi những tà kiến như vậy, chư Phật, các đấng Thế Tôn, chỉ sanh ra trong thiện thú cõi người, không phải trong thiện thú cõi trời. Bởi vì, lấy thế giới này làm trung tâm, chỉ có mười ngàn thế giới cùng với thế giới này được chỉ ra là nơi sanh trưởng, vì không có nơi nào khác được đề cập trong Tam tạng, trong lời Phật dạy, là nơi xuất hiện của chư Phật. Do đó, có lời nói rằng: 'Ngài sanh ra chính trong thế giới này'. ဣဓ ဥပ္ပဇ္ဇန္တောပိ ကသ္မာ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န သေသဒီပေသူတိ? ကေစိ တာဝ အာဟု – ‘‘ယသ္မာ ပထဝိယာ နာဘိဘူတာ ဗုဒ္ဓဘာဝသဟာ အစလဋ္ဌာနဘူတာ ဗောဓိမဏ္ဍဘူမိ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ, တသ္မာ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. ဧတေနေဝ ‘‘တတ္ထ မဇ္ဈိမဒေသေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဧတမ္ပိ သံဝဏ္ဏိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ တထာ ဣတရေသမ္ပိ အဝိဇဟိတဋ္ဌာနာနံ တတ္ထေဝ လဗ္ဘနတော. ယသ္မာ ပုရိမဗုဒ္ဓါနံ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဉ္စ နိဗ္ဗတ္တိယာ သာဝကဗောဓိသတ္တာနံ သာဝကဗောဓိယာ အဘိနီဟာရော သာဝကပါရမိယာ သမ္ဘရဏပရိပါစနဉ္စ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တဘူတေ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ ဣဇ္ဈတိ, န အညတ္ထ. ဝေနေယျဇနဝိနယနတ္ထော စ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ, တသ္မာ အဂ္ဂသာဝကမဟာသာဝကာဒိဝေနေယျဝိသေသာပေက္ခာယ ဣမသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, န သေသဒီပေသု. အယဉ္စ နယော သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏောတိ တေသံ ဥတ္တမပုရိသာနံ [Pg.124] တတ္ထေဝ ဥပ္ပတ္တိ သမ္ပတ္တိစက္ကာနံ ဝိယ အညမညူပနိဿယတာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေန ဝုတ္တံ – အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တီသု ဒီပေသု ဗုဒ္ဓါ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ ဒီပံ ပဿီ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၇; ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၂၇ အဝိဒူရေနိဒါနကထာ). Ở đây, trong khi sanh khởi, vì sao (vị Bồ-tát) chỉ sanh khởi ở châu Diêm-phù-đề, không ở các châu còn lại? Trước tiên, một số vị nói rằng: ‘Bởi vì vùng đất Bồ-đề đoàn, là nơi trung tâm của trái đất, là nơi không bị chinh phục, có khả năng chịu đựng được trạng thái Phật, là nơi bất động, chỉ có ở châu Diêm-phù-đề, do đó (vị ấy) chỉ sanh khởi ở châu Diêm-phù-đề.’ Cần phải hiểu rằng, chính do lý do này mà câu nói ‘(vị ấy) chỉ sanh khởi ở trung tâm quốc độ tại nơi ấy’ cũng đã được giải thích, tương tự như vậy là do các nơi không từ bỏ khác cũng chỉ có thể tìm thấy ở đó. Bởi vì sự xuất hiện của các vị Phật quá khứ, các vị Đại Bồ-tát, và các vị Phật Độc Giác, sự phát nguyện Bồ-đề của hàng Thinh văn của các vị Bồ-tát Thinh văn, sự tích lũy và làm cho chín muồi các Ba-la-mật của hàng Thinh văn chỉ thành tựu ở châu Diêm-phù-đề trong chính cõi Ta-bà này, vốn là Phật độ, chứ không ở nơi nào khác. Và sự xuất hiện của chư Phật là vì mục đích giáo hóa chúng sanh đáng được giáo hóa, do đó, tùy thuộc vào những chúng sanh đặc biệt đáng được giáo hóa như các vị Thượng thủ Thinh văn, Đại Thinh văn, v.v., chư Phật chỉ xuất hiện ở châu Diêm-phù-đề này, không ở các châu còn lại. Và phương cách này là thông lệ và thường lệ của tất cả chư Phật, nên sự sanh khởi của các bậc Thượng nhân ấy tại nơi đó cần được hiểu là do sự tương duyên lẫn nhau, giống như các bánh xe của sự thành tựu. Do đó, đã được nói trong Chú giải rằng: ‘Chư Phật không xuất hiện ở ba châu, chỉ xuất hiện ở châu Diêm-phù-đề, nên (ngài) đã thấy châu lục (ấy).’ ဥဘယမ္ပိဒံ ဝိပ္ပကတဝစနမေဝ ဥပ္ပာဒကိရိယာယ ဝတ္တမာနကာလိကတ္တာ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနောတိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထော. သတ္တိအတ္ထော စာယံ မာန-သဒ္ဒေါ. ယာဝတာ ဟိ သာမတ္ထိယေန မဟာဗောဓိသတ္တာနံ စရိမဘဝေ ဥပ္ပတ္တိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, တတ္ထကေန ဗောဓိသမ္ဘာရသမ္ဘူတေန ပရိပုဏ္ဏေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ဘေဒေါတိ ဝိသေသော. တမေဝ ဟိ တိဝိဓံ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဧသ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတဿ မဟာဘိနီဟာရဿ သိဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ မဟာဗောဓိသတ္တော ဗုဒ္ဓဘာဝါယ နိယတဘာဝပ္ပတ္တတာယ ဗောဓိသမ္ဘာရပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇမာနော ယထာဝုတ္တသာမတ္ထိယယောဂေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နာမာတိ အတ္ထော ဥပ္ပာဒဿ ဧကန္တိကတ္တာ. ပရိယေသန္တောတိ ဝိစိနန္တော. ပရိပက္ကဂတေ ဉာဏေတိ ဣမိနာ တတော ပုဗ္ဗေ ဉာဏဿ အပရိပက္ကတာယ ဧဝ လဒ္ဓါဝသရာယ ကမ္မပိလောတိယာ ဝသေန ဗောဓိသတ္တော တထာ မဟာပဓာနံ ပဒဟီတိ ဒဿေတိ. အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နော နာမ ‘‘ဥပ္ပန္နော ဟောတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ. အာဂတောဝ နာမ ဟေတုသမ္ပဒါယ သမ္မဒေဝ နိပ္ဖန္နတ္တာ. Cả hai điều này chỉ là cách nói về hành động chưa hoàn tất, do hành động sanh khởi thuộc về thời hiện tại. Hoặc ‘uppajjamāno’ (đang sanh khởi) có nghĩa là có khả năng sanh khởi. Từ ‘māna’ này có nghĩa là năng lực. Nghĩa là, vị Đại Bồ-tát được xem là cần phải sanh khởi trong kiếp chót với năng lực ở mức độ nào, thì vị ấy đã hội đủ năng lực trọn vẹn được sanh ra từ sự tích lũy các tư lương Bồ-đề ở mức độ ấy. ‘Bhedo’ (sự khác biệt) có nghĩa là sự đặc biệt. Chính để chỉ ra ba loại đặc biệt ấy mà câu bắt đầu bằng ‘esa hi’ đã được nói. Kể từ thời điểm thành tựu đại nguyện hội đủ tám yếu tố, vị Đại Bồ-tát, do đã đạt đến trạng thái chắc chắn thành Phật, đang thực hành con đường tích lũy tư lương Bồ-đề, được gọi là ‘đang sanh khởi’ do sự hợp thành với năng lực đã nói, bởi vì sự sanh khởi là chắc chắn. ‘Pariyesanto’ (tìm cầu) có nghĩa là tìm tòi. Bằng câu ‘khi trí tuệ đã chín muồi,’ điều này cho thấy rằng trước đó, chính do trí tuệ chưa chín muồi, do nghiệp chướng có cơ hội xen vào, nên vị Bồ-tát đã thực hành đại tinh tấn như vậy. Được gọi là ‘đã sanh khởi’ trong đặc tính của quả A-la-hán, vì cần phải nói là ‘đã sanh khởi.’ Được gọi là ‘thực sự đã đến,’ vì đã được thành tựu một cách trọn vẹn do sự đầy đủ của các nhân. ဟိတတ္ထာယာတိ လောကိယလောကုတ္တရဿ ဟိတဿ သိဒ္ဓိယာ. သုခတ္ထာယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တဿာတိ တဿ သတ္တလောကဿ. သော ပနာယံ သတ္တလောကော ယေန အနုက္ကမေန ဓမ္မာဘိသမယံ ပါပုဏိ, တံ တေနေဝ အနုက္ကမေန ဒဿေန္တော ‘‘မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ’’တိအာဒိမာဟ. ယာဝဇ္ဇဒိဝသာတိ ဧတ္ထ အဇ္ဇ-သဒ္ဒေန သာသနဿ အဝဋ္ဌာနကာလံ ဝဒတိ. ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသောတိ ဒဿေတုံ – ‘‘န ကေဝလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတေသမ္ပီတိ နာဂသုပဏ္ဏာဒီနမ္ပိ. ‘Vì lợi ích’ (hitatthāya) có nghĩa là vì sự thành tựu lợi ích thế gian và siêu thế. ‘Vì hạnh phúc’ (sukhatthāya) ở đây cũng theo phương cách tương tự. ‘Của chúng sanh ấy’ (tassa) có nghĩa là của thế giới chúng sanh ấy. Và thế giới chúng sanh này đã đạt đến sự chứng ngộ Chánh pháp theo trình tự nào, thì để chỉ ra điều đó theo chính trình tự ấy, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘tại đại Bồ-đề đoàn.’ Trong câu ‘cho đến ngày nay’ (yāvajjadivasā), ở đây bằng từ ‘ajja’ (ngày nay), ngài nói về khoảng thời gian tồn tại của giáo pháp. Để chỉ ra rằng câu ‘của chư thiên và nhân loại’ (devamanussānaṃ) là sự trình bày về bậc tối thượng, câu bắt đầu bằng ‘không chỉ’ đã được nói. ‘Của những chúng sanh này nữa’ (etesampi) có nghĩa là cũng của các loài rồng, kim xí điểu, v.v. အယံ ပုစ္ဆာတိ ဣမိနာ ‘‘ကတမော’’တိ ပဒဿ သာမညတော ပုစ္ဆာဘာဝေါ ဒဿိတော, န ဝိသေသတောတိ တဿ ပုစ္ဆာဝိသေသဘာဝဉာပနတ္ထံ မဟာနိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ. ၁၅၀) အာဂတာ သဗ္ဗာပိ ပုစ္ဆာ အတ္ထုဒ္ဓါရနယေန ဒဿေတိ ‘‘ပုစ္ဆာ စ နာမေသာ’’တိအာဒိနာ. အဒိဋ္ဌံ ဇောတီယတိ ဧတာယာတိ အဒိဋ္ဌဇောတနာ. ဒိဋ္ဌံ သံသန္ဒီယတိ ဧတာယာတိ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ. သံသန္ဒနဉ္စ သာကစ္ဆာဝသေန [Pg.125] ဝိနိစ္ဆယကရဏံ. ဝိမတိံ ဆိန္ဒတိ ဧတာယာတိ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ. အနုမတိယာ ပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ. ‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ ပုစ္ဆာယ ‘‘ကာ တုမှာကံ အနုမတီ’’တိ အနုမတိ ပုစ္ဆိတာ ဟောတိ. ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ ကထေတုကမျတာယ ပုစ္ဆာ. လက္ခဏန္တိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော ယော ကောစိ သဘာဝေါ. အညာတန္တိ ယေန ကေနစိ ဉာဏေန အညာတဘာဝမာဟ. အဒိဋ္ဌန္တိ ဒဿနဘူတေန ဉာဏေန ပစ္စက္ခံ ဝိယ အဒိဋ္ဌတံ. အတုလိတန္တိ ‘‘ဧတ္တကံ ဧတ’’န္တိ တုလာဘူတေန အတုလိတတံ. အတီရိတန္တိ တီရဏဘူတေန အကတဉာဏကိရိယာသမာပနတံ. အဝိဘူတန္တိ ဉာဏဿ အပါကဋဘာဝံ. အဝိဘာဝိတန္တိ ဉာဏေန အပါကဋကတဘာဝံ. Bằng câu ‘đây là câu hỏi,’ điều này cho thấy rằng từ ‘katamo’ (nào) nói chung là một câu hỏi, chứ không phải là một câu hỏi đặc biệt. Để làm rõ bản chất câu hỏi đặc biệt của nó, tất cả các câu hỏi được đề cập trong Đại Xiển Minh (Mahāniddesa) được trình bày theo phương pháp trích dẫn ý nghĩa, bắt đầu bằng câu ‘và đây được gọi là câu hỏi.’ ‘Làm sáng tỏ điều chưa thấy’ (adiṭṭhajotanā) là câu hỏi mà qua đó điều chưa thấy được làm sáng tỏ. ‘Đối chiếu điều đã thấy’ (diṭṭhasaṃsandanā) là câu hỏi mà qua đó điều đã thấy được đối chiếu. Và ‘đối chiếu’ (saṃsandana) là việc đưa ra quyết định thông qua thảo luận. ‘Đoạn trừ nghi ngờ’ (vimaticchedanā) là câu hỏi mà qua đó sự nghi ngờ được đoạn trừ. ‘Câu hỏi xin ý kiến’ (anumatipucchā) là câu hỏi để xin sự chấp thuận. Bằng câu hỏi như ‘Này các Tỳ-khưu, các ông nghĩ thế nào?’, sự chấp thuận được hỏi đến: ‘Sự chấp thuận của các ông là gì?’. ‘Câu hỏi do muốn nói’ (kathetukamyatāpucchā) là câu hỏi do có ý muốn nói. ‘Đặc tính’ (lakkhaṇa) là bất kỳ bản chất nào mà người ta muốn biết. ‘Chưa được biết’ (aññāta) nói lên trạng thái chưa được biết bởi bất kỳ loại trí tuệ nào. ‘Chưa được thấy’ (adiṭṭha) là trạng thái chưa được thấy một cách trực tiếp như thể bằng trí tuệ vốn là sự thấy. ‘Chưa được cân lường’ (atulita) là trạng thái chưa được cân lường bởi cái vốn là cán cân, như trong câu ‘nó là chừng này.’ ‘Chưa được thẩm xét’ (atīrita) là trạng thái chưa hoàn tất hành động biết bởi cái vốn là sự phán đoán. ‘Chưa được hiển lộ’ (avibhūta) là trạng thái không rõ ràng đối với trí tuệ. ‘Chưa được làm cho hiển lộ’ (avibhāvita) là trạng thái chưa được làm cho rõ ràng bởi trí tuệ. ယေဟိ ဂုဏဝိသေသေဟိ နိမိတ္တဘူတေဟိ ဘဂဝတိ ‘‘တထာဂတော’’တိ အယံ သမညာ ပဝတ္တာ, တံဒဿနတ္ထံ ‘‘အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ တထာဂတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂုဏဝိသေသနေမိတ္တိကာနေဝ ဟိ ဘဂဝတော သဗ္ဗာနိ နာမာနိ. ယထာဟ – Để chỉ ra rằng danh hiệu ‘Như Lai’ (Tathāgato) này được áp dụng cho Đức Thế Tôn là do những đức tính đặc biệt nào làm nhân duyên, câu nói bắt đầu bằng ‘vì tám lý do, Đức Thế Tôn là Như Lai’ đã được nói đến. Thật vậy, tất cả các danh hiệu của Đức Thế Tôn đều do các đức tính đặc biệt của ngài làm nhân duyên. Như có lời dạy rằng – ‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ, သဂုဏေန မဟေသိနော; ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ, အပိ နာမသဟဿတော’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၃၁၃; ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၃; ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၇၆); ‘Bậc Đại Sĩ có vô số danh hiệu, tùy theo đức hạnh của ngài; Nên suy ra danh hiệu từ đức hạnh, dẫu cho từ ngàn danh hiệu.’ တထာ အာဂတောတိ ဧတ္ထ အာကာရနိယမနဝသေန ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနတ္ထော တထာ-သဒ္ဒေါ. သာမညဇောတနာပိ ဟိ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတီတိ. ပဋိပဒါဂမနတ္ထော အာဂတ-သဒ္ဒေါ, န ဉာဏဂမနတ္ထော ‘‘တထလက္ခဏံ အာဂတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၂; သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃.၇၈; အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၇၀; ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁၈) ဝိယ, နာပိ ကာယဂမနတ္ထော ‘‘အာဂတော ခေါ မဟာသမဏော, မဂဓာနံ ဂိရိဗ္ဗဇ’’န္တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၆၃) ဝိယ. တတ္ထ ယဒါကာရနိယမနဝသေန ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနတ္ထော တထာ-သဒ္ဒေါ, တံကရုဏာပဓာနတ္တာ မဟာကရုဏာမုခေန ပုရိမဗုဒ္ဓါနံ အာဂမနပ္ပဋိပဒံ ဥဒါဟရဏဝသေန သာမညတော ဒဿေန္တော ယံ-တံ-သဒ္ဒါနံ ဧကန္တသမ္ဗန္ဓဘာဝတော ‘‘ယထာ သဗ္ဗလောက…ပေ… အာဂတာ’’တိ သာဓာရဏတော ဝတွာ ပုန တံ ပဋိပဒံ မဟာပဓာနသုတ္တာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁ အာဒယော) သမ္ဗဟုလနိဒ္ဒေသေန သုပါကဋာနံ အာသန္နာနဉ္စ ဝိပဿိအာဒီနံ ဆန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ဝသေန နိဒဿေန္တော ‘‘ယထာ ဝိပဿီ ဘဂဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယေန အဘိနီဟာရေနာတိ မနုဿတ္တလိင်္ဂသမ္ပတ္တိဟေတုသတ္ထုဒဿနပဗ္ဗဇ္ဇာအဘိညာဒိဂုဏသမ္ပတ္တိအဓိကာရစ္ဆန္ဒာနံ ဝသေန အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတေန [Pg.126] မဟာပဏိဓာနေန. သဗ္ဗေသဉှိ ဗုဒ္ဓါနံ ကာယပ္ပဏိဓာနံ ဣမိနာဝ အဘိနီဟာရေန သမိဇ္ဈတီတိ. ဧဝံ မဟာဘိနီဟာရဝိသေသေန ‘‘တထာဂတော’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပါရမိပူရဏဝသေန ဒဿေတုံ – ‘‘ယထာ ဝိပဿီ ဘဂဝါ…ပေ… ကဿပေါ ဘဂဝါ ဒါနပါရမိံ ပူရေတွာ’’တိအာဒိမာဟ. Ở đây, trong câu ‘Tathā āgato,’ từ ‘tathā’ có nghĩa là trình bày sự so sánh theo cách thức xác định. Bởi vì sự biểu thị chung chung cũng được xác lập trong trường hợp đặc biệt. Từ ‘āgata’ có nghĩa là sự đi đến của con đường, không phải là sự đi đến của trí tuệ như trong các câu ‘đã đi đến đặc tính như vậy,’ v.v., cũng không phải là sự đi đến của thân xác như trong các câu ‘đại Sa-môn đã đến Giribbaja của xứ Magadha,’ v.v. Trong đó, khi từ ‘tathā’ có nghĩa là trình bày sự so sánh theo cách thức xác định, do lòng bi mẫn là chính, ngài đã chỉ ra một cách tổng quát con đường đi đến của các vị Phật quá khứ qua cửa ngõ đại bi, dùng làm ví dụ. Do mối liên hệ tuyệt đối của các từ ‘yaṃ’ và ‘taṃ,’ ngài đã nói một cách chung chung rằng: ‘Như tất cả thế gian…đã đến.’ Sau đó, ngài lại chỉ ra con đường ấy bằng cách nêu gương sáu vị Chánh Đẳng Giác gần đây và nổi tiếng, bắt đầu với đức Vipassī, được mô tả nhiều lần trong kinh Đại Bổn Sanh, v.v., qua câu: ‘Như đức Thế Tôn Vipassī,’ v.v. Trong đó, ‘bằng sự phát nguyện nào’ có nghĩa là bằng đại nguyện gồm tám yếu tố: có được thân người, có được giới tính (nam), có nhân duyên, được gặp bậc Đạo Sư, được xuất gia, có được các phẩm chất như các thắng trí, có quyền năng, và có ý muốn. Quả thật, sự phát nguyện bằng lời của tất cả các vị Phật đều thành tựu nhờ sự phát nguyện này. Sau khi đã chỉ ra ý nghĩa của từ ‘Tathāgata’ qua sự đặc biệt của đại phát nguyện như vậy, bây giờ để chỉ ra ý nghĩa theo cách viên mãn các ba-la-mật, ngài nói: ‘Như đức Thế Tôn Vipassī… đức Thế Tôn Kassapa, sau khi đã viên mãn ba-la-mật bố thí,’ v.v. ဧတ္ထ စ သုတ္တန္တိကာနံ မဟာဗောဓိပ္ပဋိပဒါယ ကောသလ္လဇနနတ္ထံ ကာ ပနေတာ ပါရမိယော, ကေနဋ္ဌေန ပါရမိယော, ကတိဝိဓာ စေတာ, ကော တာသံ ကမော, ကာနိ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနာနိ, ကော ပစ္စယော, ကော သံကိလေသော, ကိံ ဝေါဒါနံ, ကော ပဋိပက္ခော, ကာ ပဋိပတ္တိ, ကော ဝိဘာဂေါ, ကော သင်္ဂဟော, ကော သမ္ပာဒနူပါယော, ကိတ္တကေန ကာလေန သမ္ပာဒနံ, ကော အာနိသံသော, ကိဉ္စေတာသံ ဖလန္တိ ပါရမီသု အယံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ ပနေသာ ဣစ္ဆန္တေန ဒီဃာဂမဋီကာယံ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ, န ဣဓ ဒဿိတာ. ယထာဝုတ္တာယ ပဋိပဒါယ ယထာဝုတ္တဝိဘာဂါနံ ပါရမီနံ ပူရိတဘာဝံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘သမတိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ’’တိ. Và ở đây, để tạo ra sự thiện xảo trong con đường đến đại giác ngộ cho các vị theo Kinh tạng, cần phải biết đến bài thuyết giảng chi tiết về các ba-la-mật này: Các ba-la-mật này là gì? Theo nghĩa nào là ba-la-mật? Chúng có bao nhiêu loại? Thứ tự của chúng là gì? Trạng thái, phận sự, sự biểu hiện, và nhân cần thiết của chúng là gì? Điều kiện là gì? Sự ô nhiễm là gì? Sự thanh tịnh là gì? Điều đối nghịch là gì? Sự thực hành là gì? Sự phân tích là gì? Sự bao gồm là gì? Phương pháp thành tựu là gì? Thành tựu trong bao lâu? Lợi ích là gì? Và quả của chúng là gì? Tuy nhiên, người muốn biết điều này nên tìm hiểu theo phương pháp đã được nói trong Chú giải Trường Bộ Kinh, chứ không được trình bày ở đây. Nhắm đến việc đã viên mãn các ba-la-mật với các phân loại đã nói theo con đường đã nói, ngài nói: ‘sau khi đã viên mãn ba mươi ba-la-mật.’ သတိပိ မဟာပရိစ္စာဂါနံ ဒါနပါရမိဘာဝေ ပရိစ္စာဂဝိသေသဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စေဝ သုဒုက္ကရဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေဟိ ဝိသုံ ဂဟဏံ. တတောယေဝ စ အင်္ဂပရိစ္စာဂတော ဝိသုံ နယနပရိစ္စာဂဂ္ဂဟဏံ, ပရိစ္စာဂဘာဝသာမညေပိ ဓနရဇ္ဇပရိစ္စာဂတော ပုတ္တဒါရပရိစ္စာဂဂ္ဂဟဏဉ္စ ကတံ. ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တသင်္ခါတာယ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါယ သဒ္ဓိံ အဘိညာသမာပတ္တိနိပ္ဖာဒနံ ပုဗ္ဗယောဂေါ. ဒါနာဒီသုယေဝ သာတိသယပ္ပဋိပတ္တိနိပ္ဖာဒနံ ပုဗ္ဗစရိယာ, ယာ ဝါ စရိယာပိဋကသင်္ဂဟိတာ. ‘‘အဘိနီဟာရော ပုဗ္ဗယောဂေါ, ဒါနာဒိပ္ပဋိပတ္တိ ဝါ ကာယဝိဝေကဝသေန ဧကစရိယာ ဝါ ပုဗ္ဗစရိယာ’’တိ ကေစိ. ဒါနာဒီနဉ္စေဝ အပ္ပိစ္ဆတာဒီနဉ္စ သံသာရနိဗ္ဗာနေသု အာဒီနဝါနိသံသာနဉ္စ ဝိဘာဝနဝသေန သတ္တာနံ ဗောဓိတ္တယေ ပတိဋ္ဌာပနပရိပါစနဝသေန စ ပဝတ္တာ ကထာ ဓမ္မက္ခာနံ. ဉာတီနံ အတ္ထစရိယာ ဉာတတ္ထစရိယာ. သာပိ ကရုဏာယနဝသေနေဝ. အာဒိ-သဒ္ဒေန လောကတ္ထစရိယာဒယော သင်္ဂဏှာတိ. ကမ္မဿကတဉာဏဝသေန အနဝဇ္ဇကမ္မာယတနသိပ္ပာယတနဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနပရိစယဝသေန ခန္ဓာယတနာဒိပရိစယဝသေန လက္ခဏတ္တယတီရဏဝသေန စ ဉာဏစာရော ဗုဒ္ဓိစရိယာ. သာ ပန အတ္ထတော ပညာပါရမီယေဝ, ဉာဏသမ္ဘာရဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ [Pg.127] ဂဟဏံ. ကောဋီတိ ပရိယန္တော, ဥက္ကံသောတိ အတ္ထော. စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဘာဝေတွာတိ ဥပ္ပာဒေတွာ. ဗြူဟေတွာတိ ဝဍ္ဎေတွာ. သတိပဋ္ဌာနာဒိဂ္ဂဟဏေန အာဂမနပ္ပဋိပဒံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေတိ. ဝိပဿနာသဟဂတာ ဧဝ ဝါ သတိပဋ္ဌာနာဒယော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧတ္ထ စ ‘‘ယေန အဘိနီဟာရေနာ’’တိအာဒိနာ အာဂမနပ္ပဋိပဒါယ အာဒိံ ဒဿေတိ, ‘‘ဒါနပါရမိ’’န္တိအာဒိနာ မဇ္ဈံ, ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ’’တိအာဒိနာ ပရိယောသာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Mặc dù các đại thí xả thuộc về ba-la-mật bố thí, chúng được đề cập riêng biệt với các đại thí xả để chỉ ra tính chất đặc biệt của sự xả ly và tính chất rất khó làm. Chính vì vậy, sự xả ly con mắt được đề cập riêng với sự xả ly các chi phần, và sự xả ly con cái và vợ được thực hiện riêng với sự xả ly của cải và vương quốc, mặc dù chúng có chung tính chất xả ly. Sự nỗ lực ban đầu (pubbayogo) là việc thành tựu các thắng trí và thiền chứng cùng với con đường phần đầu được gọi là vòng luân chuyển đi và về. Sự thực hành ban đầu (pubbacariyā) là việc thành tựu sự thực hành vượt trội trong bố thí, v.v., hoặc những gì được thu thập trong Tạng Hạnh (Cariyāpiṭaka). Một số người nói: ‘Sự phát nguyện là sự nỗ lực ban đầu, sự thực hành bố thí, v.v., hoặc sự thực hành đơn độc qua việc thân viễn ly là sự thực hành ban đầu.’ Sự thuyết pháp (dhammakkhānaṃ) là bài pháp thoại được tiến hành nhằm thiết lập và làm cho chúng sanh thuần thục trong ba loại giác ngộ, bằng cách phân tích những nguy hiểm và lợi ích trong luân hồi và Niết-bàn, cũng như của bố thí, thiểu dục, v.v. Hạnh lợi ích cho quyến thuộc (ñātatthacariyā) là sự thực hành vì lợi ích của quyến thuộc. Điều đó cũng dựa trên lòng bi mẫn. Với từ ‘ādi’ (v.v.), ngài bao gồm hạnh lợi ích cho thế gian, v.v. Hạnh trí tuệ (buddhicariyā) là sự vận hành của trí tuệ thông qua trí tuệ về nghiệp của chính mình, thông qua việc thực hành các nghề nghiệp, nghệ thuật, và khoa học không đáng chê trách, thông qua việc thực hành về các uẩn, xứ, v.v., và thông qua việc thẩm sát ba tướng. Về mặt ý nghĩa, đó chính là ba-la-mật trí tuệ, được đề cập riêng để chỉ ra sự tích lũy kiến thức. ‘Koṭi’ có nghĩa là điểm cuối, tức là điểm cao nhất. ‘Sau khi đã tu tập bốn niệm xứ’ là mối liên hệ. Ở đây, ‘bhāvetvā’ (tu tập) có nghĩa là làm cho phát sinh. ‘Brūhetvā’ (phát triển) có nghĩa là làm cho tăng trưởng. Bằng việc đề cập đến niệm xứ, v.v., ngài chỉ ra rằng con đường đi đến đã đạt đến đỉnh cao. Hoặc nên hiểu rằng niệm xứ, v.v., chỉ đi cùng với tuệ quán. Và ở đây, cần phải hiểu rằng với câu ‘bằng sự phát nguyện nào,’ v.v., ngài chỉ ra phần đầu của con đường đi đến; với câu ‘ba-la-mật bố thí,’ v.v., là phần giữa; và với câu ‘bốn niệm xứ,’ v.v., là phần kết thúc. သမ္ပတိဇာတောတိ မုဟုတ္တဇာတော နိက္ခန္တမတ္တော. နိက္ခန္တမတ္တဉှိ မဟာသတ္တံ ပဌမံ ဗြဟ္မာနော သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသု, တေသံ ဟတ္ထတော စတ္တာရော မဟာရာဇာနော အဇိနပ္ပဝေဏိယာ, တေသံ ဟတ္ထတော မနုဿာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသု, မနုဿာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတော. ယထာဟာတိအာဒိနာ မဟာပဒါနဒေသနာယ ဝုတ္တဝစနံ နိဒဿေတိ. သေတမှိ ဆတ္တေတိ ဒိဗ္ဗသေတစ္ဆတ္တေ. အနုဓာရိယမာနေတိ ဓာရိယမာနေ. ဧတ္ထ စ ဆတ္တဂ္ဂဟဏေနေဝ ခဂ္ဂါဒီနိ ပဉ္စ ကကုဓဘဏ္ဍာနိ ဝုတ္တာနေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ခဂ္ဂတာလဝဏ္ဋမောရဟတ္ထကဝါလဗီဇနိဥဏှီသပဋ္ဋာပိ ဟိ ဆတ္တေန သဟ တဒါ ဥပဋ္ဌိတာ အဟေသုံ. ဆတ္တာဒီနိယေဝ စ တဒါ ပညာယိံသု, န ဆတ္တာဒိဂ္ဂါဟကာ. သဗ္ဗာ စ ဒိသာတိ ဒသ ဒိသာ, နယိဒံ သဗ္ဗဒိသာဝိလောကနံ သတ္တပဒဝီတိဟာရုတ္တရကာလံ. မဟာသတ္တော ဟိ မနုဿာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဩလောကေသိ, တတ္ထ ဒေဝမနုဿာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇယမာနာ, ‘‘မဟာပုရိသ, ဣဓ တုမှေဟိ သဒိသောပိ နတ္ထိ, ကုတော ဥတ္တရိတရော’’တိ အာဟံသု. ဧဝံ စတဿော ဒိသာ စတဿော အနုဒိသာ ဟေဋ္ဌာ ဥပရီတိ သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ သဗ္ဗတ္ထ အတ္တနာ သဒိသံ အဒိသွာ ‘‘အယံ ဥတ္တရာ ဒိသာ’’တိ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန အဂမာသိ. အာသဘိန္တိ ဥတ္တမံ. အဂ္ဂေါတိ သဗ္ဗပဌမော. ဇေဋ္ဌောတိ သေဋ္ဌောတိ စ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အယမန္တိမာ ဇာတိ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ပတ္တဗ္ဗံ အရဟတ္တံ ဗျာကာသိ. ‘‘အနေကေသံ ဝိသေသာဓိဂမာနံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တဘာဝေနာ’’တိ သံခိတ္တေန ဝုတ္တမတ္ထံ ‘‘ယဉှီ’’တိအာဒိနာ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတိ. တတ္ထ ဧတ္ထာတိ – ‘Sampatijāto’ nghĩa là vừa mới sanh, vừa mới xuất hiện. Vừa mới xuất hiện, vị Đại Sát-đỏa trước tiên được các vị Phạm thiên đỡ lấy bằng tấm lưới vàng, từ tay của các vị ấy, bốn vị Đại vương đỡ lấy bằng tấm da con sơn dương, từ tay của các vị ấy, loài người đỡ lấy bằng tấm lụa quý, thoát khỏi tay của loài người, ngài đứng vững trên mặt đất. Bằng câu ‘Yathāha’ (như đã nói), v.v... là chỉ ra lời đã được nói trong bài thuyết giảng Mahāpadāna (Đại Bổn). ‘Setamhi chatte’ (dưới lọng trắng) là dưới lọng trắng của chư thiên. ‘Anudhāriyamāne’ (được che) là đang được che. Và ở đây, cần phải hiểu rằng chính do việc đề cập đến lọng mà năm món thuộc vương vị như gươm báu, v.v... cũng đã được nói đến. Vì rằng gươm báu, quạt lá cọ, phất trần lông công, quạt lông đuôi, khăn và đai cũng đã hiện ra cùng với lọng vào lúc ấy. Và vào lúc ấy, chỉ có lọng, v.v... là được nhận biết, chứ không phải những người cầm lọng, v.v... ‘Sabbā ca disā’ (và tất cả các phương) là mười phương. Việc nhìn khắp các phương này không phải là sau khi đã đi bảy bước. Vì rằng vị Đại Sát-đỏa, sau khi thoát khỏi tay loài người, đã nhìn về phương đông. Ở đó, chư thiên và nhân loại đang cúng dường bằng hương hoa, v.v... và đã nói rằng: “Thưa bậc Đại nhân, ở đây không có ai bằng ngài, huống chi là hơn?” Như vậy, sau khi đã nhìn khắp tất cả các phương là bốn phương chính, bốn phương phụ, phương dưới, phương trên, và không thấy ai bằng mình ở khắp nơi, ngài đã đi bảy bước với ý nghĩ “đây là phương bắc”. ‘Āsabhim’ (uy nghiêm) là cao tột. ‘Aggo’ (bậc tối thượng) là bậc đứng đầu tất cả. ‘Jeṭṭho’ (bậc tối tôn) và ‘seṭṭho’ (bậc tối thắng) cũng là đồng nghĩa của từ ấy. ‘Ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’ (Đây là lần sanh cuối cùng, nay không còn tái sanh nữa) là ngài đã tuyên bố về quả A-la-hán sẽ chứng đắc trong kiếp sống này. Bằng câu ‘yañhī’ (vì rằng), v.v... là chỉ ra một cách chi tiết ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt là “do là điềm báo trước cho sự chứng đắc nhiều pháp đặc biệt”. Trong đó, ‘ettha’ (ở đây) là – ‘‘အနေကသာခဉ္စ [Pg.128] သဟဿမဏ္ဍလံ,ဆတ္တံ မရူ ဓာရယုမန္တလိက္ခေ; သုဝဏ္ဏဒဏ္ဍာ ဝီတိပတန္တိ စာမရာ,န ဒိဿရေ စာမရဆတ္တဂါဟကာ’’တိ. (သု. နိ. ၆၉၃) – “Chư thiên ở không trung che lọng, có ngàn vòng và nhiều nhánh. Phất trần cán vàng được phất qua lại, không thấy người cầm phất trần và lọng.” (Sutta Nipāta, 693) – ဣမိဿာ ဂါထာယ. သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတစာရတာယ အနာဝရဏဉာဏန္တိ အာဟ – ‘‘သဗ္ဗညုတာနာဝရဏဉာဏပဋိလာဘဿာ’’တိ. တထာ အယံ ဘဂဝါပိ ဂတော…ပေ… ပုဗ္ဗနိမိတ္တဘာဝေနာတိ ဧတေန အဘိဇာတိယံ ဓမ္မတာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဝိသေသာ သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာနံ သာဓာရဏာတိ ဒဿေတိ. ပါရမိတာနိဿန္ဒာ ဟိ တေတိ. Của câu kệ này. Chính Toàn Giác Trí được gọi là Vô Ngại Trí do có sự vận hành không bị ngăn ngại ở khắp nơi, ngài nói – “của sự chứng đắc Toàn Giác Vô Ngại Trí”. Bằng câu ‘Tathā ayaṃ bhagavāpi gato…pe… pubbanimittabhāvenā’ (Cũng vậy, đức Thế Tôn này đã đi... do là điềm báo trước), điều này chỉ ra rằng những sự đặc biệt khi sanh khởi do tính chất tự nhiên trong dòng dõi cao quý là chung cho tất cả các vị Bồ-tát. Vì rằng những điều ấy là kết quả của các pháp ba-la-mật. ဝိက္ကမီတိ အဂမာသိ. မရူတိ ဒေဝါ. သမာတိ ဝိလောကနသမတာယ သမာ သဒိသိယော. မဟာပုရိသော ဟိ ယထာ ဧကံ ဒိသံ ဝိလောကေသိ, ဧဝံ သေသဒိသာပိ, န ကတ္ထစိ ဝိလောကနေ ဝိဗန္ဓော တဿ အဟောသီတိ. သမာတိ ဝါ ဝိလောကေတုံ ယုတ္တာတိ အတ္ထော. န ဟိ တဒါ ဗောဓိသတ္တဿ ဝိရူပဗီဘစ္ဆဝိသမရူပါနိ ဝိလောကေတုံ အယုတ္တာနိ ဒိသာသု ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ. ‘Vikkami’ (bước đi) là đã đi. ‘Marū’ (chư thiên) là các vị trời. ‘Samā’ (bằng nhau) là bằng nhau, tương tự nhau do sự bình đẳng trong việc nhìn. Vì rằng bậc Đại nhân đã nhìn một phương như thế nào, thì các phương còn lại cũng như vậy; không có sự trở ngại nào trong việc nhìn của ngài ở bất cứ đâu. Hoặc ‘samā’ có nghĩa là thích hợp để nhìn. Vì rằng vào lúc ấy, những hình sắc xấu xí, ghê tởm, không cân đối, không thích hợp để nhìn đã không hiện ra trong các phương đối với vị Bồ-tát. ‘‘ဧဝံ တထာ ဂတော’’တိ ကာယဂမနဋ္ဌေန ဂတသဒ္ဒေန တထာဂတသဒ္ဒံ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ ဉာဏဂမနဋ္ဌေန တံ ဒဿေတုံ – ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နေက္ခမ္မေနာတိ အလောဘပ္ပဓာနေန ကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေန. ကုသလာ ဟိ ဓမ္မာ ဣဓ နေက္ခမ္မံ, န ပဗ္ဗဇ္ဇာဒယော. ‘‘ပဌမဇ္ဈာနေနာ’’တိ စ ဝဒန္တိ. ပဟာယာတိ ပဇဟိတွာ. ဂတော အဓိဂတော, ပဋိပန္နော ဥတ္တရိဝိသေသန္တိ အတ္ထော. ပဟာယာတိ ဝါ ပဟာနဟေတု, ပဟာနလက္ခဏံ ဝါ. ဟေတုလက္ခဏတ္ထော ဟိ အယံ ပဟာယသဒ္ဒေါ. ကာမစ္ဆန္ဒာဒိပ္ပဟာနဟေတုကဉှိ ‘‘ဂတော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ဂမနံ အဝဗောဓော, ပဋိပတ္တိ ဧဝ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိပ္ပဟာနေန စ လက္ခီယတိ. ဧသ နယော ပဒါလေတွာတိအာဒီသုပိ. အဗျာပါဒေနာတိ မေတ္တာယ. အာလောကသညာယာတိ ဝိဘူတံ ကတွာ မနသိကရဏေန ဥပဋ္ဌိတအာလောကသဉ္ဇာနနေန. အဝိက္ခေပေနာတိ သမာဓိနာ. ဓမ္မဝဝတ္ထာနေနာတိ ကုသလာဒိဓမ္မာနံ ယာထာဝနိစ္ဆယေန. ‘‘သပ္ပစ္စယနာမရူပဝဝတ္ထာနေနာ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိနီဝရဏပ္ပဟာနေန ‘‘အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၅၀၈) ဝုတ္တာယ ပဌမဇ္ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါယ ဘဂဝတော တထာဂတဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဟ ဥပါယေန အဋ္ဌဟိ [Pg.129] သမာပတ္တီဟိ အဋ္ဌာရသဟိ စ မဟာဝိပဿနာဟိ တံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဉာဏေနာ’’တိအာဒိမာဟ. နာမရူပပရိဂ္ဂဟကင်္ခါဝိတရဏာနဉှိ ဝိဗန္ဓဘူတဿ မောဟဿ ဒူရီကရဏေန ဉာတပရိညာယံ ဌိတဿ အနိစ္စသညာဒယော သိဇ္ဈန္တိ, တထာ ဈာနသမာပတ္တီသု အဘိရတိနိမိတ္တေန ပါမောဇ္ဇေန တတ္ထ အနဘိရတိယာ ဝိနောဒိတာယ ဈာနာဒီနံ သမဓိဂမောတိ သမာပတ္တိဝိပဿနာနံ အရတိဝိနောဒနအဝိဇ္ဇာပဒါလနာဒိဥပါယော, ဥပ္ပဋိပါဋိနိဒ္ဒေသော ပန နီဝရဏသဘာဝါယ အဝိဇ္ဇာယ ဟေဋ္ဌာ နီဝရဏေသုပိ သင်္ဂဟဒဿနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သမာပတ္တိဝိဟာရပ္ပဝေသဝိဗန္ဓနေန နီဝရဏာနိ ကဝါဋသဒိသာနီတိ အာဟ – ‘‘နီဝရဏကဝါဋံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ’’တိ. Sau khi đã chỉ ra từ ‘tathāgata’ bằng từ ‘gata’ theo nghĩa sự đi của thân là “Như vậy, đã đi”, bây giờ để chỉ ra từ ấy theo nghĩa sự đi của trí, ngài nói – “hoặc là”, v.v... Trong đó, ‘nekkhammena’ (bằng sự xuất ly) là bằng sự sanh khởi của tâm thiện với vô tham làm chủ đạo. Vì rằng ở đây, các pháp thiện là sự xuất ly, chứ không phải là sự xuất gia, v.v... Và họ cũng nói là “bằng sơ thiền”. ‘Pahāya’ (từ bỏ) là đã từ bỏ. ‘Gato’ (đã đi) có nghĩa là đã chứng đắc, đã thực hành pháp đặc biệt cao hơn. Hoặc ‘pahāya’ là nhân của sự từ bỏ, hoặc là trạng thái của sự từ bỏ. Vì rằng từ ‘pahāya’ này có nghĩa là nhân và trạng thái. Vì rằng sự đi, sự giác ngộ được nói ở đây là ‘gato’ có sự từ bỏ tham dục, v.v... làm nhân, hoặc sự thực hành được đặc trưng bởi sự từ bỏ tham dục, v.v... Phương pháp này cũng áp dụng trong các trường hợp ‘padāletvā’ (phá vỡ), v.v... ‘Abyāpādena’ (bằng sự không sân hận) là bằng tâm từ. ‘Ālokasaññāya’ (bằng tưởng về ánh sáng) là bằng sự nhận biết ánh sáng đã hiện khởi do sự tác ý làm cho rõ ràng. ‘Avikkhepena’ (bằng sự không phóng dật) là bằng định. ‘Dhammavavatthānena’ (bằng sự xác định các pháp) là bằng sự quyết định đúng như thật về các pháp thiện, v.v... Họ cũng nói là “bằng sự xác định danh và sắc cùng với các duyên của chúng”. Như vậy, sau khi đã chỉ ra trạng thái Như Lai của đức Thế Tôn bằng con đường thực hành phần đầu của sơ thiền đã được nói trong câu “từ bỏ tham ái ở đời”, v.v... (Vibhaṅga, 508) qua việc từ bỏ các triền cái như tham dục, v.v..., bây giờ để chỉ ra điều đó cùng với phương tiện là tám thiền chứng và mười tám pháp đại quán, ngài nói – “bằng trí tuệ”, v.v... Vì rằng đối với người đã đứng vững trong biến tri do đã loại trừ si mê vốn là trở ngại cho việc liễu tri danh sắc và vượt qua hoài nghi, thì vô thường tưởng, v.v... sẽ thành tựu. Tương tự, sự chứng đắc các thiền, v.v... xảy ra khi sự không ưa thích trong các thiền chứng đã được xua tan bởi sự hân hoan là dấu hiệu của sự ưa thích. Do đó, phương tiện của thiền chứng và minh quán là việc xua tan sự không ưa thích, phá vỡ vô minh, v.v... Tuy nhiên, cần phải hiểu rằng sự trình bày theo thứ tự ngược lại là để cho thấy sự bao gồm vô minh, vốn có bản chất là triền cái, ngay cả trong các triền cái ở bên dưới. Do sự ngăn che việc đi vào trú trong thiền chứng, các triền cái giống như cánh cửa, nên ngài nói – “mở tung cánh cửa triền cái”. ‘‘ရတ္တိံ ဝိတက္ကေတွာ ဝိစာရေတွာ ဒိဝါ ကမ္မန္တေ ပယောဇေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၅၁) ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဓူမာယနာ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ – ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရဓူမ’’န္တိ. ကိဉ္စာပိ ပဌမဇ္ဈာနူပစာရေယေဝ ဒုက္ခံ, စတုတ္ထဇ္ဈာနောပစာရေယေဝ စ သုခံ ပဟီယတိ, အတိသယပ္ပဟာနံ ပန သန္ဓာယာဟ – ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနေန သုခဒုက္ခံ ပဟာယာ’’တိ. ရူပသညာတိ သညာသီသေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ စေဝ တဒါရမ္မဏာနိ စ ဝုတ္တာနိ. ရူပါဝစရဇ္ဈာနမ္ပိ ဟိ ‘‘ရူပ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၂၄၈; ၃.၃၁၂; ဓ. သ. ၂၄၈; ပဋိ. မ. ၁.၂၀၉). တဿ အာရမ္မဏမ္ပိ ကသိဏရူပံ ‘‘ရူပ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ပုရိမပဒလောပေန ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၇၃-၁၇၄; မ. နိ. ၂.၂၄၉; ဓ. သ. ၂၄၄-၂၄၅). တသ္မာ ဣဓ ရူပေ ရူပဇ္ဈာနေ တံသဟဂတသညာ ရူပသညာတိ ဧဝံ သညာသီသေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဝုတ္တာနိ. ရူပံ သညာ အဿာတိ ရူပသညံ, ရူပဿ နာမန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ ပထဝီကသိဏာဒိဘေဒဿ တဒါရမ္မဏဿ စေတံ အဓိဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဋိဃသညာတိ စက္ခာဒီနံ ဝတ္ထူနံ ရူပါဒီနံ အာရမ္မဏာနဉ္စ ပဋိဃာတေန ပဋိဟနနေန ဝိသယိဝိသယသမောဓာနေ သမုပ္ပန္နာ ဒွိပဉ္စဝိညာဏသဟဂတာ သညာ ပဋိဃသညာ. နာနတ္တသညာယောတိ နာနတ္တေ ဂေါစရေ ပဝတ္တာ သညာ, နာနတ္တာ ဝါ သညာ နာနတ္တသညာ, အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလသညာ, ဒွါဒသ အကုသလသညာ, ဧကာဒသ ကာမာဝစရကုသလဝိပါကသညာ, ဒွေ အကုသလဝိပါကသညာ, ဧကာဒသ ကာမာဝစရကိရိယသညာတိ ဧတာသံ စတုစတ္တာလီသသညာနမေတံ အဓိဝစနံ. ဧတာ ဟိ ယသ္မာ ရူပသညာဒိဘေဒေ နာနတ္တေ [Pg.130] နာနာသဘာဝေ ဂေါစရေ ပဝတ္တန္တိ, ယသ္မာ စ နာနတ္တာ နာနာသဘာဝါ အညမညံ အသဒိသာ, တသ္မာ ‘‘နာနတ္တသညာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. Ở chỗ đã được nói đến: ‘Sau khi tầm và tứ vào ban đêm, ban ngày áp dụng vào công việc’ (Ma. Ni. 1.251), tầm và tứ được ngụ ý là sự bốc khói, nên ngài đã nói – ‘tầm tứ là khói.’ Mặc dù khổ được đoạn trừ ngay ở cận định của thiền thứ nhất, và lạc được đoạn trừ ngay ở cận định của thiền thứ tư, tuy nhiên, liên quan đến sự đoạn trừ vượt trội, ngài đã nói – ‘do thiền thứ tư, đoạn trừ lạc và khổ.’ Sắc tưởng: Bằng cách lấy tưởng làm đầu, các thiền sắc giới và các đối tượng của chúng đã được nói đến. Thật vậy, thiền sắc giới cũng được gọi là ‘sắc’ do sự lược bỏ từ phía sau trong các câu như ‘người có sắc thấy các sắc’ (Ma. Ni. 2.248; 3.312; Dha. Sa. 248; Paṭi. Ma. 1.209). Đối tượng của nó là sắc biến xứ cũng được gọi là ‘sắc’ do sự lược bỏ từ phía trước trong các câu như ‘vị ấy thấy các sắc bên ngoài, đẹp và xấu’ (Dī. Ni. 2.173-174; Ma. Ni. 2.249; Dha. Sa. 244-245). Do đó, ở đây, trong sắc là thiền sắc, tưởng câu hành với nó là sắc tưởng. Như vậy, bằng cách lấy tưởng làm đầu, các thiền sắc giới đã được nói đến. Sắc là tưởng của nó nên là sắc tưởng, có nghĩa là tên gọi của sắc. Như vậy, nên hiểu rằng đây là tên gọi cho đối tượng của nó, vốn có sự phân biệt như biến xứ đất, v.v. Đối ngại tưởng: Tưởng câu hành với hai nhóm năm thức, sanh khởi khi đối tượng và căn gặp nhau do sự va chạm, sự đụng chạm của các vật căn như mắt, v.v. và các đối tượng như sắc, v.v. là đối ngại tưởng. Dị tưởng: Tưởng diễn tiến trong đối tượng khác nhau, hoặc các tưởng khác nhau là dị tưởng. Tám tưởng thiện dục giới, mười hai tưởng bất thiện, mười một tưởng quả thiện dục giới, hai tưởng quả bất thiện, mười một tưởng duy tác dục giới – đây là tên gọi cho bốn mươi bốn tưởng này. Thật vậy, vì chúng diễn tiến trong đối tượng khác nhau, có bản chất khác nhau, với sự phân biệt như sắc tưởng, v.v., và vì chúng khác nhau, có bản chất khác nhau, không tương tự nhau, nên chúng được gọi là ‘dị tưởng’. အနိစ္စဿ, အနိစ္စန္တိ ဝါ အနုပဿနာ အနိစ္စာနုပဿနာ, တေဘူမကဓမ္မာနံ အနိစ္စတံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တာယ အနုပဿနာယေတံ နာမံ. နိစ္စသညန္တိ သင်္ခတဓမ္မေ ‘‘နိစ္စာ သဿတာ’’တိ ပဝတ္တံ မိစ္ဆာသညံ. သညာသီသေန ဒိဋ္ဌိစိတ္တာနမ္ပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ. နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယာတိ သင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိဇ္ဇနာကာရေန ပဝတ္တာယ အနုပဿနာယ. နန္ဒိန္တိ သပ္ပီတိကတဏှံ. ဝိရာဂါနုပဿနာယာတိ သင်္ခါရေသု ဝိရဇ္ဇနာကာရေန ပဝတ္တာယ အနုပဿနာယ. နိရောဓာနုပဿနာယာတိ သင်္ခါရာနံ နိရောဓဿ အနုပဿနာယ. ‘‘တေ သင်္ခါရာ နိရုဇ္ဈန္တိယေဝ, အာယတိံ သမုဒယဝသေန န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧဝံ ဝါ အနုပဿနာ နိရောဓာနုပဿနာ. တေနေဝါဟ – ‘‘နိရောဓာနုပဿနာယ နိရောဓေတိ, နော သမုဒေတီ’’တိ. မုစ္စိတုကမျတာ ဟိ အယံ ဗလပ္ပတ္တာတိ. ပဋိနိဿဇ္ဇနာကာရေန ပဝတ္တာ အနုပဿနာ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ. ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ဟိ အယံ. အာဒါနန္တိ နိစ္စာဒိဝသေန ဂဟဏံ. သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏာနံ ဝသေန ဧကတ္တဂ္ဂဟဏံ ဃနသညာ. အာယူဟနံ အဘိသင်္ခရဏံ. အဝတ္ထာဝိသေသာပတ္တိ ဝိပရိဏာမော. ဓုဝသညန္တိ ထိရဘာဝဂ္ဂဟဏံ. နိမိတ္တန္တိ သမူဟာဒိဃနဝသေန သကိစ္စပရိစ္ဆေဒတာယ စ သင်္ခါရာနံ သဝိဂ္ဂဟဂ္ဂဟဏံ. ပဏိဓိန္တိ ရာဂါဒိပဏိဓိံ. သာ ပနတ္ထတော တဏှာဝသေန သင်္ခါရေသု နန္ဒိတာ. အဘိနိဝေသန္တိ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ. Quán vô thường là sự quán xét về tính vô thường, hoặc là sự quán xét ‘vô thường’; đây là tên gọi cho sự quán xét diễn tiến bằng cách nắm bắt tính vô thường của các pháp ba cõi. Thường tưởng là tà tưởng diễn tiến rằng các pháp hữu vi là ‘thường còn, vĩnh cửu.’ Nên hiểu rằng việc nắm bắt cả các tâm tà kiến cũng được thực hiện bằng cách lấy tưởng làm đầu. Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần sau. Yếm ly tùy quán: Bằng sự quán xét diễn tiến theo cách nhàm chán đối với các pháp hữu vi. Hỷ là ái đi cùng với hỷ. Ly tham tùy quán: Bằng sự quán xét diễn tiến theo cách ly tham đối với các pháp hữu vi. Diệt tùy quán: Bằng sự quán xét về sự diệt của các pháp hữu vi. Hoặc sự quán xét rằng ‘Các pháp hữu vi ấy chỉ diệt đi, không sanh khởi trong tương lai do nhân sanh’ là diệt tùy quán. Do đó, ngài đã nói – ‘Bằng diệt tùy quán, vị ấy làm cho diệt, không làm cho sanh khởi.’ Thật vậy, đây là ước muốn giải thoát đã đạt đến sức mạnh. Sự quán xét diễn tiến theo cách từ bỏ là từ bỏ tùy quán. Thật vậy, đây là sự thẩm xét, sự an trú. Chấp thủ là sự nắm giữ theo cách thường còn, v.v. Kiên cố tưởng là sự nắm giữ tính đồng nhất theo phương diện tương tục, tụ hợp, phận sự và đối tượng. Sự cố gắng là sự cố ý tạo tác. Sự đạt đến một trạng thái đặc biệt khác là sự biến hoại. Kiên định tưởng là sự nắm giữ trạng thái bền vững. Tướng là sự nắm bắt các pháp hữu vi có hình tướng theo phương diện kiên cố như tụ hợp, v.v. và do sự phân định phận sự của chúng. Nguyện là sự ước nguyện về tham, v.v. Về mặt ý nghĩa, đó là sự vui thích trong các pháp hữu vi do ái. Chấp trước là ngã kiến. အနိစ္စဒုက္ခာဒိဝသေန သဗ္ဗဓမ္မတီရဏံ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာ. သာရာဒါနာဘိနိဝေသန္တိ အသာရေ သာရဂ္ဂဟဏဝိပလ္လာသံ. ဣဿရကုတ္တာဒိဝသေန လောကော သမုပ္ပန္နောတိ အဘိနိဝေသော သမ္မောဟာဘိနိဝေသော. ကေစိ ပန ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟမတီတမဒ္ဓါနန္တိအာဒိနာ ပဝတ္တသံသယာပတ္တိ သမ္မောဟာဘိနိဝေသော’’တိ ဝဒန္တိ. သင်္ခါရေသု လေဏတာဏဘာဝဂ္ဂဟဏံ အာလယာဘိနိဝေသော. ‘‘အာလယရတာ အာလယသမ္မုဒိတာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၆၄; မ. နိ. ၁.၂၈၁; ၂.၃၃၇; သံ. နိ. ၁.၁၇၂; မဟာဝ. ၇) ဝစနတော အာလယော တဏှာ, သာယေဝ စက္ခာဒီသု ရူပါဒီသု စ အဘိနိဝေသဝသေန ပဝတ္တိယာ အာလယာဘိနိဝေသောတိ ကေစိ. ‘‘ဧဝံဝိဓာ သင်္ခါရာ ပဋိနိဿဇ္ဇီယန္တီ’’တိ ပဝတ္တံ ဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ. ဝဋ္ဋတော ဝိဂတတ္တာ ဝိဝဋ္ဋံ, နိဗ္ဗာနံ. တတ္ထ အာရမ္မဏကရဏသင်္ခါတေန အနုပဿနေန ပဝတ္တိယာ ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာ, ဂေါတြဘူ. သံယောဂါဘိနိဝေသန္တိ သံယုဇ္ဇနဝသေန သင်္ခါရေသု [Pg.131] အဘိနိဝိသနံ. ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌေတိ ဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတေကဋ္ဌေ ပဟာနေကဋ္ဌေ စ. ဩဠာရိကေတိ ဥပရိမဂ္ဂဝဇ္ဈေ ကိလေသေ အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တံ, အညထာ ဒဿနပဟာတဗ္ဗာပိ ဒုတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈေဟိ ဩဠာရိကာတိ. အဏုသဟဂတေတိ အဏုဘူတေ. ဣဒံ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဝဇ္ဈေ အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗကိလေသေတိ အဝသိဋ္ဌသဗ္ဗကိလေသေ. န ဟိ ပဌမာဒိမဂ္ဂေဟိပိ ပဟီနာ ကိလေသာ ပုန ပဟီယန္တီတိ. Thắng trí pháp quán là sự thẩm xét tất cả các pháp theo phương diện vô thường, khổ, v.v. Chấp trước vào sự chấp thủ cốt lõi là sự tưởng đảo nắm giữ cốt lõi trong cái không có cốt lõi. Chấp trước rằng thế gian sanh khởi do quyền năng của đấng sáng tạo, v.v. là si mê chấp trước. Tuy nhiên, một số vị nói rằng sự rơi vào hoài nghi diễn tiến bắt đầu bằng câu ‘Ta có thật sự đã có trong quá khứ chăng?’ là si mê chấp trước. Sự nắm giữ trạng thái nương náu, che chở trong các pháp hữu vi là ái luyến chấp trước. Theo câu ‘Vui thích trong ái luyến, hoan hỷ trong ái luyến’ (Dī. Ni. 2.64; Ma. Ni. 1.281; 2.337; Saṃ. Ni. 1.172; Mahāva. 7), ái luyến là ái; một số vị cho rằng chính ái đó, do sự diễn tiến theo cách chấp trước vào mắt, v.v. và sắc, v.v., là ái luyến chấp trước. Trí tuệ diễn tiến rằng ‘Các pháp hữu vi như vậy cần được từ bỏ’ là thẩm sát tùy quán. Vì đã thoát khỏi vòng luân hồi nên là sự thoát ly, tức là Níp-bàn. Ở đó, do sự diễn tiến bằng sự quán xét được gọi là việc lấy (Níp-bàn) làm đối tượng, nên là thoát ly tùy quán, tức là trí chuyển tộc. Kiết sử chấp trước là sự chấp trước vào các pháp hữu vi theo cách trói buộc. Đồng một phận sự với tà kiến: có phận sự đồng sanh và phận sự bị đoạn trừ cùng với tà kiến. Thô: được nói đến khi so sánh với các phiền não bị đoạn trừ bởi đạo cao hơn; nếu không, ngay cả những phiền não bị đoạn trừ bởi kiến đạo cũng là thô so với những phiền não bị đoạn trừ bởi đạo thứ hai. Cùng với vi tế: những cái vi tế. Điều này được nói đến khi so sánh với những phiền não bị đoạn trừ bởi đạo thấp hơn. Tất cả phiền não: tất cả các phiền não còn lại. Vì rằng các phiền não đã được đoạn trừ bởi các đạo như đạo đầu tiên, v.v. thì không bị đoạn trừ lại nữa. ကက္ခဠတ္တံ ကထိနဘာဝေါ. ပဂ္ဃရဏံ ဒြဝဘာဝေါ. လောကိယဝါယုနာ ဘသ္တာယ ဝိယ ယေန တံတံကလာပဿ ဥဒ္ဓုမာယနံ, ထဒ္ဓဘာဝေါ ဝါ, တံ ဝိတ္ထမ္ဘနံ. ဝိဇ္ဇမာနေပိ ကလာပန္တရဘူတာနံ ကလာပန္တရဘူတေဟိ ဖုဋ္ဌဘာဝေ တံတံဘူတဝိဝိတ္တတာ ရူပပရိယန္တော အာကာသောတိ ယေသံ ယော ပရိစ္ဆေဒေါ, တေဟိ သော အသမ္ဖုဋ္ဌောဝ, အညထာ ဘူတာနံ ပရိစ္ဆေဒဘာဝေါ န သိယာ ဗျာပိတဘာဝါပတ္တိတော. ယသ္မိံ ကလာပေ ဘူတာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ, တေဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝေါ အသမ္ဖုဋ္ဌလက္ခဏံ. တေနာဟ – ဘဂဝါ အာကာသဓာတုနိဒ္ဒေသေ (ဓ. သ. ၆၃၇) ‘‘အသမ္ဖုဋ္ဌော စတူဟိ မဟာဘူတေဟီ’’တိ. Trạng thái thô cứng là trạng thái cứng chắc. Trạng thái chảy tràn là trạng thái lỏng. Sự căng phồng của các tổng hợp sắc pháp tương ứng ấy do yếu tố gió thế gian giống như ống bễ, hoặc là trạng thái cứng đơ, đó là sự chống đỡ. Mặc dù có sự tiếp xúc của các đại chủng trong tổng hợp sắc pháp khác với các đại chủng trong tổng hợp sắc pháp khác, nhưng sự tách biệt của các đại chủng tương ứng ấy, sự giới hạn của sắc pháp là hư không, sự phân chia nào của chúng, thì nó không tiếp xúc với chúng. Nếu không như vậy, sẽ không có sự phân chia của các đại chủng do rơi vào trạng thái lan tỏa. Trong tổng hợp sắc pháp nào có sự phân chia của các đại chủng, trạng thái không tiếp xúc với chúng là đặc tính không tiếp xúc. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói trong phần giải thích về hư không giới (Dh.S. 637): “Không tiếp xúc với bốn đại chủng.” ဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ ရုပ္ပနံ. စေတနာပဓာနတ္တာ သင်္ခါရက္ခန္ဓဓမ္မာနံ စေတနာဝသေနေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘သင်္ခါရာနံ အဘိသင်္ခရဏလက္ခဏ’’န္တိ. တထာ ဟိ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ သင်္ခါရက္ခန္ဓဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၉၂) ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿဇာ စေတနာ’’တိအာဒိနာ စေတနာဝ ဝိဘတ္တာ. အဘိသင်္ခရလက္ခဏာ စ စေတနာ. ယထာဟ – ‘‘တတ္ထ ကတမော ပုညာဘိသင်္ခါရော, ကုသလာ စေတနာ ကာမာဝစရာ’’တိအာဒိ. ဖရဏံ သဝိပ္ဖာရိကတာ. အဿဒ္ဓိယေတိ အဿဒ္ဓိယဟေတု. နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ. ဧသ နယော ကောသဇ္ဇေတိအာဒီသု. ဝူပသမလက္ခဏန္တိ ကာယစိတ္တပရိဠာဟူပသမလက္ခဏံ. လီနုဒ္ဓစ္စရဟိတေ အဓိစိတ္တေ ပဝတ္တမာနေ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု အဗျာဝဋတာယ အဇ္ဈုပေက္ခနံ ပဋိသင်္ခါနံ ပက္ခပါတုပစ္ဆေဒတော. Khi có sự hội tụ của các duyên đối nghịch, sự sanh khởi khác biệt là sự biến hoại. Do tư là chính trong các pháp thuộc hành uẩn, nên điều này được nói theo năng lực của tư: “Hành có đặc tính là cố ý tạo tác.” Thật vậy, trong phần Phân tích Hành uẩn thuộc Tạng Kinh Phân Tích (Vibh. 92), chính tư đã được phân tích qua câu “tư sanh từ nhãn xúc” v.v... Và tư có đặc tính là cố ý tạo tác. Như đã nói: “Ở đây, phước hành là gì? Là tư thiện thuộc Dục giới” v.v... Sự lan tràn là trạng thái tỏa khắp. ‘Vô tín’ là nhân của vô tín. Cách Thất được dùng với ý nghĩa là dấu hiệu. Phương pháp này cũng tương tự trong các trường hợp ‘biếng nhác’ v.v... Đặc tính làm cho lắng dịu là đặc tính làm cho lắng dịu sự thiêu đốt của thân và tâm. Khi tăng thượng tâm không có thụ động và trạo cử đang diễn tiến, sự không bận tâm trong việc sách tấn, chế ngự, và làm cho phấn khởi là sự xả, là sự quán xét do cắt đứt sự thiên vị. မုသာဝါဒါဒီနံ ဝိသံဝါဒနာဒိကိစ္စတာယ လူခါနံ အပရိဂ္ဂါဟကာနံ ပဋိပက္ခဘာဝတော ပရိဂ္ဂါဟကသဘာဝါ သမ္မာဝါစာ, သိနိဒ္ဓဘာဝတော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ သမ္မာဝါစာပစ္စယသုဘာသိတာနံ သောတာရဉ္စ ပုဂ္ဂလံ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ သာ ပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ. ကာယိကကိရိယာ ကိဉ္စိ ကတ္တဗ္ဗံ သမုဋ္ဌာပေတိ, သယဉ္စ သမုဋ္ဌဟနံ ဃဋနံ ဟောတီတိ သမ္မာကမ္မန္တသင်္ခါတာ ဝိရတီပိ [Pg.132] သမုဋ္ဌာနလက္ခဏာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝါ ဥက္ခိပနံ သမုဋ္ဌာပနံ ကာယိကကိရိယာယ ဘာရုက္ခိပနံ ဝိယ. ဇီဝမာနဿ သတ္တဿ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝါ ဇီဝိတိန္ဒြိယပဝတ္တိယာ, အာဇီဝဿေဝ ဝါ သုဒ္ဓိ ဝေါဒါနံ. ‘‘သင်္ခါရာ’’တိ ဣဓ စေတနာ အဓိပ္ပေတာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘သင်္ခါရာနံ စေတနာလက္ခဏ’’န္တိ. နမနံ အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝေါ. အာယတနံ ပဝတ္တနံ. အာယတနဝသေန ဟိ အာယသင်္ခါတာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ပဝတ္တိ. တဏှာယ ဟေတုလက္ခဏန္တိ ဝဋ္ဋဿ ဇနကဟေတုဘာဝေါ, မဂ္ဂဿ ပန နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကတ္တန္တိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. Do là đối nghịch với những lời nói dối v.v... vốn thô thiển, không thu nhiếp vì có phận sự là lừa dối v.v..., nên chánh ngữ có bản chất là thu nhiếp. Do có trạng thái nhu hòa, nó thu nhiếp các pháp tương ưng và người nghe những lời thiện thuyết vốn là duyên của chánh ngữ, nên nó có đặc tính là thu nhiếp. Thân hành làm phát sinh một việc gì đó cần phải làm, và bản thân sự phát sinh là sự cố gắng, nên sự kiêng cữ được gọi là chánh nghiệp cũng cần được thấy là có đặc tính phát sinh; hoặc sự nâng đỡ, sự làm phát sinh các pháp tương ưng giống như sự nâng một vật nặng bằng thân hành. Sự trong sạch, sự thanh tịnh của chúng sanh đang sống, hoặc của các pháp tương ưng do sự diễn tiến của mạng quyền, hoặc của chính mạng. Ở đây, ‘hành’ được hiểu là tư, nên được nói: “Hành có đặc tính là tư.” Sự hướng đến là trạng thái hướng về đối tượng. Xứ là sự diễn tiến. Vì sự diễn tiến của các tâm và tâm sở được gọi là ‘thu nhập’ là do năng lực của xứ. Ái có đặc tính là nhân, tức là trạng thái là nhân sanh của vòng luân hồi; còn đạo thì có đặc tính là đưa đến Niết-bàn, đây là sự khác biệt của chúng. တထလက္ခဏံ အဝိပရီတသဘာဝေါ. ဧကရသော အညမညနာတိဝတ္တနံ အနူနာဓိကဘာဝေါ. ယုဂနဒ္ဓါ သမထဝိပဿနာဝ. ‘‘သဒ္ဓါပညာ ပဂ္ဂဟာဝိက္ခေပါ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ခယောတိ ကိလေသက္ခယော မဂ္ဂေါ. အနုပ္ပာဒပရိယောသာနတာယ အနုပ္ပာဒေါ ဖလံ. ပဿဒ္ဓိ ကိလေသဝူပသမော. ဆန္ဒဿာတိ ကတ္တုကာမတာဆန္ဒဿ. မူလလက္ခဏံ ပတိဋ္ဌာဘာဝေါ. သမုဋ္ဌာနလက္ခဏံ အာရမ္မဏပ္ပဋိပါဒကတာယ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတုတာ. သမောဓာနံ ဝိသယာဒိသန္နိပါတေန ဂဟေတဗ္ဗာကာရော, ယာ သင်္ဂတီတိ ဝုစ္စတိ. သမံ, သဟ ဩဒဟန္တိ အနေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မာတိ ဝါ သမောဓာနံ, ဖဿော. သမောသရန္တိ သန္နိပတန္တိ ဧတ္ထာတိ သမောသရဏံ. ဝေဒနာယ ဝိနာ အပ္ပဝတ္တမာနာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဝေဒနာနုဘဝနနိမိတ္တံ သမောသဋာ ဝိယ ဟောန္တီတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဂေါပါနသီနံ ကူဋံ ဝိယ သမ္ပယုတ္တာနံ ပါမောက္ခဘာဝေါ ပမုခလက္ခဏံ. တတော, တေသံ ဝါ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဥတ္တရိ ပဓာနန္တိ တတုတ္တရိ. ပညုတ္တရာ ဟိ ကုသလာ ဓမ္မာ. ဝိမုတ္တိယာတိ ဖလဿ. တဉှိ သီလာဒိဂုဏသာရဿ ပရမုက္ကံသဘာဝေန သာရံ. အယဉ္စ လက္ခဏဝိဘာဂေါ ဆဓာတုပဉ္စဈာနင်္ဂါဒိဝသေန တံတံသုတ္တပဒါနုသာရေန ပေါရာဏဋ္ဌကထာယံ အာဂတနယေန စ ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တောပိ ကောစိ ဓမ္မော ပရိယာယန္တရပ္ပကာသနတ္ထံ ပုန ဒဿိတော, တတော ဧဝ စ ‘‘ဆန္ဒမူလကာ ကုသလာ ဓမ္မာ မနသိကာရသမုဋ္ဌာနာ ဖဿသမောဓာနာ ဝေဒနာသမောသရဏာ’’တိ, ‘‘ပညုတ္တရာ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ, ‘‘ဝိမုတ္တိသာရမိဒံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ, ‘‘နိဗ္ဗာနောဂဓဉှိ, အာဝုသော, ဗြဟ္မစရိယံ နိဗ္ဗာနပရိယောသာန’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၅၁၂) စ သုတ္တပဒါနံ ဝသေန ‘‘ဆန္ဒဿ မူလလက္ခဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. Đặc tính như thật là bản chất không sai lạc. Một vị là trạng thái không hơn không kém, không vượt qua lẫn nhau. Song hành chính là chỉ và quán. Người ta cũng nói: “Tín và tuệ là sự sách tấn và không phân tán.” Sự đoạn tận là sự đoạn tận phiền não, tức là đạo. Do có sự kết thúc là không sanh khởi, nên sự không sanh khởi là quả. Tịnh là sự lắng dịu phiền não. Của dục là của dục muốn làm. Đặc tính là gốc rễ là trạng thái nền tảng. Đặc tính là sự phát sinh là trạng thái là nhân sanh khởi của các pháp tương ưng do cung cấp đối tượng. Sự hội tụ là phương thức cần được nắm bắt bởi sự tập hợp của đối tượng v.v..., cái được gọi là sự gặp gỡ. Hoặc, các pháp tương ưng đặt vào cùng nhau, đồng thời với pháp này, nên là sự hội tụ, tức là xúc. Chúng tụ hội, chúng tập hợp tại đây, nên là nơi tụ hội. Các pháp tương ưng không diễn tiến nếu không có thọ, chúng giống như đã tụ hội tại dấu hiệu của sự cảm nghiệm của thọ, nên được nói như vậy. Trạng thái là trưởng trong các pháp tương ưng giống như nóc nhà của các kèo nhà là đặc tính là hàng đầu. Vượt trội hơn điều đó, hoặc là chính trong các pháp tương ưng ấy, nên là vượt trội hơn. Vì các pháp thiện có tuệ là vượt trội. Của giải thoát là của quả. Vì điều ấy là cốt lõi do là sự tối thượng của cốt lõi là các đức tính giới v.v... Và cần phải thấy rằng sự phân tích đặc tính này được thực hiện theo cách thức của sáu giới, năm thiền chi v.v..., theo các thuật ngữ kinh tương ứng, và theo phương pháp đã được trình bày trong Chú giải xưa. Thật vậy, một pháp nào đó dù đã được nói trước đây vẫn được trình bày lại để làm sáng tỏ một phương diện khác. Chính vì thế, theo các thuật ngữ kinh như: “Các pháp thiện có dục làm gốc rễ, có tác ý làm nơi phát sinh, có xúc làm sự hội tụ, có thọ làm nơi tụ hội,” “các pháp thiện có tuệ là vượt trội,” “phạm hạnh này có giải thoát là cốt lõi,” và “này chư hiền, phạm hạnh thật sự hướng đến Niết-bàn, có Niết-bàn là cứu cánh” (S.v,512), nên đã nói “dục có đặc tính là gốc rễ” v.v... တထဓမ္မာ [Pg.133] နာမ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ အဝိပရီတသဘာဝတ္တာ. တထာနိ တံသဘာဝတ္တာ, အဝိတထာနိ အမုသာသဘာဝတ္တာ, အနညထာနိ အညာကာရရဟိတတ္တာ. ဇာတိပစ္စယသမ္ဘူတသမုဒါဂတဋ္ဌောတိ ဇာတိပစ္စယာ သမ္ဘူတံ ဟုတွာ သဟိတဿ အတ္တနော ပစ္စယာနုရူပဿ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ အာဂတဘာဝေါ, အနုပဝတ္တတ္ထောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သမ္ဘူတဋ္ဌော စ သမုဒါဂတဋ္ဌော စ သမ္ဘူတသမုဒါဂတဋ္ဌော, န ဇာတိတော ဇရာမရဏံ န ဟောတိ, န စ ဇာတိံ ဝိနာ အညတော ဟောတီတိ ဇာတိပစ္စယသမ္ဘူတဋ္ဌော, ဣတ္ထဉ္စ ဇာတိတော သမုဒါဂစ္ဆတီတိ ဇာတိပစ္စယသမုဒါဂတဋ္ဌော. ယာ ယာ ဇာတိ ယထာ ယထာ ပစ္စယော ဟောတိ, တဒနုရူပံ ပါတုဘာဝေါတိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယဋ္ဌောတိ ဧတ္ထာပိ န အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော န ဟောတိ, န စ အဝိဇ္ဇံ ဝိနာ သင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ယာ ယာ အဝိဇ္ဇာ ယေသံ ယေသံ သင်္ခါရာနံ ယထာ ယထာ ပစ္စယော ဟောတိ, အယံ အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယဋ္ဌော, ပစ္စယဘာဝေါတိ အတ္ထော. Bốn Thánh đế được gọi là các pháp chân thật (tathadhammā) vì có bản chất không sai khác. (Chúng) là chân thật (tathāni) vì có bản chất như vậy, là không hư dối (avitathāni) vì có bản chất không lừa dối, là không khác (anaññathāni) vì không có hình thái khác. 'Ý nghĩa do sanh làm duyên mà được sanh khởi và hiện khởi' (jātipaccayasambhūtasamudāgataṭṭho) có nghĩa là: do sanh làm duyên mà được sanh khởi, rồi cùng với các duyên tương ứng của nó mà hiện khởi lên trên, tức là ý nghĩa tiếp diễn. Hoặc là, ý nghĩa sanh khởi và ý nghĩa hiện khởi là ý nghĩa sanh khởi và hiện khởi. Già chết không phải là không do sanh mà có, và cũng không phải do cái khác ngoài sanh mà có, đó là ý nghĩa do sanh làm duyên mà sanh khởi. Và như vậy, nó hiện khởi từ sanh, đó là ý nghĩa do sanh làm duyên mà hiện khởi. Bất cứ sanh nào, làm duyên theo cách nào, thì sự xuất hiện tương ứng như vậy, đó là ý nghĩa. Ở đây cũng vậy, 'ý nghĩa vô minh làm duyên cho các hành' (avijjāya saṅkhārānaṃ paccayaṭṭho) có nghĩa là: không phải vô minh không làm duyên cho các hành, và cũng không phải các hành sanh khởi mà không có vô minh. Bất cứ vô minh nào, làm duyên cho bất cứ các hành nào, theo cách nào, thì đây là ý nghĩa vô minh làm duyên cho các hành, tức là ý nghĩa làm duyên. ဘဂဝါ တံ ဇာနာတိ ပဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တေနာတိ ဘဂဝတာ. တံ ဝိဘဇ္ဇမာနန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တန္တိ ရူပါယတနံ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန မဇ္ဈတ္တံ သင်္ဂဏှာတိ, တထာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နပရိတ္တအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါတဒုဘယာဒိဘေဒံ. လဗ္ဘမာနကပဒဝသေနာတိ ‘‘ရူပါယတနံ ဒိဋ္ဌံ, သဒ္ဒါယတနံ သုတံ, ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ မုတံ, သဗ္ဗံ ရူပံ မနသာ ဝိညာတ’’န္တိ (ဓ. သ. ၉၆၆) ဝစနတော ဒိဋ္ဌပဒဉ္စ ဝိညာတပဒဉ္စ ရူပါရမ္မဏေ လဗ္ဘတိ. အနေကေဟိ နာမေဟီတိ ‘‘ရူပါရမ္မဏံ ဣဋ္ဌံ အနိဋ္ဌံ မဇ္ဈတ္တံ ပရိတ္တံ အတီတံ အနာဂတံ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ ဒိဋ္ဌံ ဝိညာတံ ရူပံ ရူပါယတနံ ရူပဓာတု ဝဏ္ဏနိဘာ သနိဒဿနံ သပ္ပဋိဃံ နီလံ ပီတက’’န္တိ ဧဝမာဒီဟိ အနေကေဟိ နာမေဟိ. တေရသဟိ ဝါရေဟီတိ ရူပကဏ္ဍေ အာဂတေ တေရသ နိဒ္ဒေသဝါရေ သန္ဓာယာဟ. ဒွေပညာသာယ နယေဟီတိ ဧကေကသ္မိံ ဝါရေ စတုန္နံ စတုန္နံ ဝဝတ္ထာပနနယာနံ ဝသေန ဒွိပညာသာယ နယေဟိ. တထမေဝါတိ အဝိပရီတဒဿိတာယ အပ္ပဋိဝတ္တိယဒေသနတာယ စ တထမေဝ ဟောတိ. ဇာနာမိ အဗ္ဘညာသိန္တိ ဝတ္တမာနာတီတကာလေသု ဉာဏပ္ပဝတ္တိဒဿနေန အနာဂတေပိ ဉာဏပ္ပဝတ္တိ ဝုတ္တာယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝိဒိတ-သဒ္ဒေါ အနာမဋ္ဌကာလဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၁၈၈; မ. နိ. ၁.၇-၈; သံ. နိ. ၃.၂၀၈; အ. နိ. ၄.၂၃) ဝိယ. န ဥပဋ္ဌာသီတိ အတ္တတ္တနိယဝသေန န ဥပဂဉ္ဆိ[Pg.134]. ယထာ ရူပါရမ္မဏာဒယော ဓမ္မာ ယံသဘာဝါ ယံပကာရာ စ, တထာ နေ ပဿတိ ဇာနာတိ ဂစ္ဆတီတိ တထာဂတောတိ ဧဝံ ပဒသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေစိ ပန ‘‘နိရုတ္တိနယေန ပိသောဒရာဒိပက္ခေပေန ဝါ ဒဿီသဒ္ဒဿ လောပံ, အာဂတ-သဒ္ဒဿ စာဂမံ ကတွာ တထာဂတော’’တိ ဝဏ္ဏေန္တိ. Mối liên hệ là 'Đức Thế Tôn biết và thấy điều ấy'. 'Bởi Ngài ấy' (tena) nghĩa là bởi Đức Thế Tôn. Cần được liên kết với 'khi phân tích điều ấy'. 'Điều ấy' (taṃ) là sắc xứ. 'Khả ý, không khả ý, v.v...' (iṭṭhāniṭṭhādi), từ 'v.v...' (ādi) bao gồm cả (trạng thái) trung tính, cũng như các sự phân biệt như quá khứ, vị lai, hiện tại, nhỏ, bên trong, bên ngoài, cả hai, v.v... 'Tùy theo các từ ngữ có được' nghĩa là: theo như câu 'sắc xứ được thấy, thanh xứ được nghe, hương xứ, vị xứ, xúc xứ được cảm nhận, tất cả sắc được ý biết' (Dhs. 966), cả từ 'được thấy' (diṭṭha) và từ 'được biết' (viññāta) đều có được đối với sắc cảnh. 'Bởi nhiều tên gọi' nghĩa là bởi nhiều tên gọi như: 'sắc cảnh khả ý, không khả ý, trung tính, nhỏ, quá khứ, vị lai, hiện tại, bên trong, bên ngoài, được thấy, được biết, sắc, sắc xứ, sắc giới, có màu sắc, có biểu hiện, có đối ngại, màu xanh, màu vàng', v.v... 'Bởi mười ba lần' là nói đến mười ba lần trình bày đã đến trong phẩm Sắc. 'Bởi năm mươi hai phương pháp' nghĩa là bởi năm mươi hai phương pháp, theo cách bốn và bốn phương pháp xác định trong mỗi lần. 'Đúng như vậy' (tathameva) là đúng như vậy do sự chỉ dạy không sai khác và do sự thuyết giảng không thể bác bỏ. 'Ta biết, ta đã biết', qua việc cho thấy sự vận hành của trí tuệ trong thời hiện tại và quá khứ, cần phải hiểu rằng sự vận hành của trí tuệ trong tương lai cũng đã được nói đến. Từ 'vidita' (được biết) cần được hiểu là không chỉ định một thời gian cụ thể, giống như trong các câu 'cái được thấy, được nghe, được cảm nhận', v.v... (D. iii. 188; M. i. 7-8; S. iii. 208; A. iv. 23). 'Không chấp thủ' (na upaṭṭhāsi) nghĩa là không tiếp cận theo cách (xem là) tự ngã và sở hữu của tự ngã. Cần phải hiểu sự hình thành của từ 'Tathāgata' như sau: các pháp như sắc cảnh v.v... có bản chất nào và có loại nào, Ngài thấy, biết, đi đến (gacchati) chúng đúng như vậy (tathā), nên là Tathāgata. Tuy nhiên, một số người giải thích rằng 'Tathāgata' được hình thành bằng cách lược bỏ từ 'dassī' và thêm vào từ 'āgata', theo phương pháp từ nguyên học hoặc theo quy tắc Pisodara, v.v... ယံ ရတ္တိန္တိ ယဿံ ရတ္တိယံ. အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ. တိဏ္ဏံ မာရာနန္တိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရဒေဝပုတ္တသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ မာရာနံ. အနုပဝဇ္ဇန္တိ နိဒ္ဒေါသတာယ န ဥပဝဇ္ဇံ. အနူနန္တိ ပက္ခိပိတဗ္ဗာဘာဝေန န ဦနံ. အနဓိကန္တိ အပနေတဗ္ဗာဘာဝေန န အဓိကံ. သဗ္ဗာကာရပရိပုဏ္ဏန္တိ အတ္ထဗျဉ္ဇနာဒိသမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗာကာရေန ပရိပုဏ္ဏံ. နော အညထာတိ ‘‘တထေဝါ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဗျတိရေကေန သမ္ပာဒေတိ. တေန ယဒတ္ထံ ဘာသိတံ, တဒတ္ထနိပ္ဖာဒနတော ယထာ ဘာသိတံ ဘဂဝတာ, တထေဝါတိ အဝိပရီတဒေသနတံ ဒဿေတိ. ဂဒတ္ထောတိ ဧတေန တထံ ဂဒတီတိ တထာဂတောတိ ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ နိရုတ္တိနယေန ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. တထာ ဂတမဿာတိ တထာဂတော. ဂတန္တိ စ ကာယဿ ဝါစာယ ဝါ ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. တထာတိ စ ဝုတ္တေ ယံ-တံ-သဒ္ဒါနံ အဗျဘိစာရိတသမ္ဗန္ဓတာယ ယထာတိ အယမတ္ထော ဥပဋ္ဌိတောယေဝ ဟောတိ. ကာယဝါစာကိရိယာနဉ္စ အညမညာနုလောမေန ဝစနိစ္ဆာယံ ကာယဿ ဝါစာ, ဝါစာယ စ ကာယော သမ္ဗန္ဓဘာဝေန ဥပတိဋ္ဌတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဘဂဝတော ဟီ’’တိအာဒိ. ဣမသ္မိံ ပန အတ္ထေ တထာဝါဒိတာယ တထာဂတောတိ အယမ္ပိ အတ္ထော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. သော ပန ပုဗ္ဗေ ပကာရန္တရေန ဒဿိတောတိ အာဟ – ‘‘ဧဝံ တထာကာရိတာယ တထာဂတော’’တိ. 'Vào đêm nào' (yaṃ rattiṃ) nghĩa là 'trong đêm ấy'. Đây là cách dùng vị trí cách trong ý nghĩa liên tục. 'Của ba loại ma' (tiṇṇaṃ mārānaṃ) nghĩa là của ba loại ma được gọi là phiền não ma, hành ma và thiên tử ma. 'Không thể chê trách' (anupavajjaṃ) nghĩa là không thể chê trách vì không có lỗi lầm. 'Không thiếu sót' (anūnaṃ) nghĩa là không thiếu vì không có gì cần thêm vào. 'Không thừa thãi' (anadhikaṃ) nghĩa là không thừa vì không có gì cần bớt đi. 'Viên mãn về mọi phương diện' (sabbākāraparipuṇṇaṃ) nghĩa là viên mãn về mọi phương diện do sự thành tựu về ý nghĩa, văn tự, v.v... 'Không khác' (no aññathā) là làm sáng tỏ ý nghĩa đã được nói 'đúng như vậy' (tatheva) bằng cách phủ định. Do đó, vì mục đích nào đã được nói ra, thì mục đích ấy được hoàn thành, nên (lời nói) của Đức Thế Tôn như thế nào, thì nó là đúng như vậy; điều này cho thấy sự thuyết giảng không sai khác. 'Ý nghĩa nói' (gadattho), bằng điều này, nó cho thấy rằng (danh hiệu) được nói theo phương pháp từ nguyên học, bằng cách đổi chữ 'da' thành chữ 'ta': 'Ngài nói (gadati) điều chân thật (tathaṃ), nên là Tathāgata'. 'Hành vi (gata) của Ngài là như vậy (tathā), nên là Tathāgata'. 'Hành vi' (gata) có nghĩa là sự vận hành của thân hoặc lời nói. Và khi nói 'như vậy' (tathā), do mối liên hệ không thay đổi của các từ 'yaṃ' và 'taṃ', ý nghĩa 'như thế nào' (yathā) liền hiện khởi. Để chỉ ra ý nghĩa này, rằng do sự tương ứng lẫn nhau giữa hành động của thân và lời nói, khi có ý muốn nói, lời nói (tương ứng) với thân, và thân (tương ứng) với lời nói, hiện khởi trong mối liên hệ, ngài nói: 'Vì của Đức Thế Tôn...', v.v... Tuy nhiên, trong ý nghĩa này, ý nghĩa 'Tathāgata vì nói như vậy' cũng được thành lập. Nhưng vì điều đó đã được chỉ ra trước đây bằng một cách khác, nên ngài nói: 'Như vậy, Tathāgata vì làm như vậy'. တိရိယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသူတိ ဧတေန ယဒေကေ ‘‘တိရိယံ ဝိယ ဥပရိ အဓော စ သန္တိ လောကဓာတုယော’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ပဋိသေဓေတိ. ဒေသနာဝိလာသောယေဝ ဒေသနာဝိလာသမယော ယထာ ‘‘ပုညမယံ ဒါနမယ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅; ဣတိဝု. ၆၀; နေတ္တိ. ၃၃). နိပါတာနံ ဝါစကသဒ္ဒသန္နိဓာနေ တဒတ္ထဇောတနဘာဝေန ပဝတ္တနတော ဂတ-သဒ္ဒေါယေဝ အဝဂတတ္ထံ အတီတတ္ထဉ္စ ဝဒတီတိ အာဟ – ‘‘ဂတောတိ အဝဂတော အတီတော’’တိ. အထ ဝါ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ [Pg.135] သမ္ဗောဓိ, ဧတ္ထန္တရေ မဟာဗောဓိယာနပဋိပတ္တိယာ ဟာနဋ္ဌာနသံကိလေသနိဝတ္တီနံ အဘာဝတော ယထာ ပဏိဓာနံ, တထာ ဂတော အဘိနီဟာရာနုရူပံ ပဋိပန္နောတိ တထာဂတော. အထ ဝါ မဟိဒ္ဓိကတာယ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ ဥက္ကံသာဓိဂမေန အနာဝရဏဉာဏတာယ စ ကတ္ထစိပိ ပဋိဃာတာဘာဝတော ယထာ ရုစိ, တထာ ကာယဝါစာစိတ္တာနံ ဂတာနိ ဂမနာနိ ပဝတ္တိယော ဧတဿာတိ တထာဂတော. ယသ္မာ စ လောကေ ဝိဓယုတ္တဂတပကာရသဒ္ဒါ သမာနတ္ထာ ဒိဿန္တိ, တသ္မာ ယထာဝိဓာ ဝိပဿိအာဒယော ဘဂဝန္တော, အယမ္ပိ ဘဂဝါ တထာဝိဓောတိ တထာဂတော. ယထာ ယုတ္တာ စ တေ ဘဂဝန္တော, အယမ္ပိ ဘဂဝါ တထာ ယုတ္တောတိ တထာဂတော. အထ ဝါ ယသ္မာ သစ္စံ တတွံ တစ္ဆံ တထန္တိ ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ, တသ္မာ တထေန ဉာဏေန အာဂတောတိ တထာဂတောတိ ဧဝမ္ပိ တထာဂတသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. Với câu ‘Tiriyaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsūti’ (trong các thế giới giới vô lượng theo chiều ngang), điều này bác bỏ quan điểm của một số người nói rằng: ‘Các thế giới giới tồn tại theo chiều ngang cũng như ở trên và ở dưới.’ Đây chỉ là vẻ đẹp của sự thuyết giảng (desanāvilāso), được tạo thành từ vẻ đẹp của sự thuyết giảng (desanāvilāsamayo), giống như trong các trường hợp ‘puññamayaṃ dānamayaṃ’ (làm bằng phước, làm bằng sự bố thí) v.v... (dī. ni. 3.305; itivu. 60; netti. 33). Hoặc do các tiểu từ (nipāta) khi đi cùng với một từ chỉ định có chức năng làm sáng tỏ ý nghĩa của từ đó, nên chính từ ‘gata’ diễn tả ý nghĩa đã được hiểu và ý nghĩa đã qua, như đã nói: ‘gatoti avagato atīto’ (gata nghĩa là đã hiểu, đã qua). Hoặc là, kể từ khi phát nguyện cho đến khi chứng đắc Chánh Đẳng Giác, trong khoảng thời gian đó, do không có sự suy giảm, trì trệ, hay phiền não trong sự thực hành con đường Bồ-tát, nên Ngài đã đi (gato) đúng như (tathā) lời nguyện, đã thực hành tương xứng với lời phát nguyện, vì vậy gọi là Tathāgato (Như Lai). Hoặc là, do có đại thần lực, do đã chứng đắc các pháp Vô ngại giải ở mức độ cao nhất, và do có trí tuệ không bị ngăn che, không gặp trở ngại ở bất cứ đâu, nên các hành động (gatāni) của thân, khẩu, ý của Ngài diễn tiến đúng như (tathā) ý muốn, vì vậy gọi là Tathāgato. Và vì trong đời, các từ ‘vidha’ (loại), ‘yutta’ (tương ứng), ‘gata’ (đi), ‘pakāra’ (cách thức) được thấy có cùng ý nghĩa, do đó, các đức Thế Tôn như Vipassī v.v... có bản chất như thế nào (yathāvidhā), đức Thế Tôn này cũng có bản chất như thế ấy (tathāvidho), vì vậy gọi là Tathāgato. Và các đức Thế Tôn ấy đã tương ứng (yuttā) như thế nào, đức Thế Tôn này cũng tương ứng (yutto) như thế ấy, vì vậy gọi là Tathāgato. Hoặc là, vì sự thật (saccaṃ), chân lý (tatvaṃ), thực tại (tacchaṃ) được gọi là ‘tatha’, và đây là tên gọi khác của trí tuệ (ñāṇa), do đó, Ngài đã đến (āgato) bằng trí tuệ chân thật (tathena ñāṇena), vì vậy gọi là Tathāgato. Ý nghĩa của từ Tathāgata cũng nên được hiểu như vậy. ‘‘ပဟာယ ကာမာဒိမလေ ယထာ ဂတာ,သမာဓိဉာဏေဟိ ဝိပဿိအာဒယော; မဟေသိနော သကျမုနီ ဇုတိန္ဓရော,တထာဂတော တေန တထာဂတော မတော. Như các bậc Đại sĩ Vipassī v.v... đã ra đi, từ bỏ các cấu uế như dục lạc, bằng thiền định và trí tuệ; Bậc Đại sĩ, Thích Ca Mâu Ni, đấng quang minh, cũng đã ra đi như vậy. Do đó, Ngài được xem là Như Lai (Tathāgato). ‘‘တထဉ္စ ဓာတာယတနာဒိလက္ခဏံ,သဘာဝသာမညဝိဘာဂဘေဒတော; သယမ္ဘုဉာဏေန ဇိနောယမာဂတော,တထာဂတော ဝုစ္စတိ သကျပုင်္ဂဝေါ. Và đặc tính chân thật (tathaṃ) của các giới, xứ v.v..., theo sự phân biệt về tự tánh, cộng tánh và các chi tiết khác; Bậc Chiến Thắng này đã đến (āgato) bằng trí tuệ tự chứng (sayambhuñāṇena). Do đó, bậc Tối Thắng của dòng Thích Ca được gọi là Như Lai (Tathāgato). ‘‘တထာနိ သစ္စာနိ သမန္တစက္ခုနာ,တထာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ စ သဗ္ဗသော; အနညနေယျေန ယတော ဝိဘာဝိတာ,ယာထာဝတော တေန ဇိနော တထာဂတော. Vì các chân lý (saccāni) là như thật (tathāni), và pháp Duyên khởi (idappaccayatā) trong mọi phương diện, đã được bậc Toàn Giác (samantacakkhunā) thấu triệt như chúng thực sự là (yāthāvato), bằng trí tuệ không do người khác chỉ dạy (anaññaneyyena); do đó, bậc Chiến Thắng là Như Lai (Tathāgato). ‘‘အနေကဘေဒါသုပိ လောကဓာတုသု,ဇိနဿ ရုပါယတနာဒိဂေါစရေ; ဝိစိတ္တဘေဒေ တထမေဝ ဒဿနံ,တထာဂတော တေန သမန္တလောစနော. Ngay cả trong các thế giới giới có nhiều loại khác nhau, trong phạm vi đối tượng của bậc Chiến Thắng như sắc xứ v.v..., với những sự khác biệt đa dạng, cái thấy của Ngài vẫn như thật (tathameva). Do đó, bậc Toàn Nhãn (samantalocano) là Như Lai (Tathāgato). ‘‘ယတော [Pg.136] စ ဓမ္မံ တထမေဝ ဘာသတိ,ကရောတိ ဝါစာယနုလောမမတ္တနော; ဂုဏေဟိ လောကံ အဘိဘုယျိရီယတိ,တထာဂတော တေနပိ လောကနာယကော. Và vì Ngài nói Pháp như thật (tathameva), và hành động của Ngài tương ứng với lời nói; Ngài đi lại, chinh phục thế gian bằng các đức hạnh. Cũng vì lý do đó, bậc Lãnh Đạo Thế Gian là Như Lai (Tathāgato). ‘‘ယထာဘိနီဟာရမတော ယထာရုစိ,ပဝတ္တဝါစာ တနုစိတ္တဘာဝတော; ယထာဝိဓာ ယေန ပုရာ မဟေသိနော,တထာဝိဓော တေန ဇိနော တထာဂတော’’တိ. (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇) – Vì lời nói, thân và tâm của Ngài diễn tiến đúng như lời phát nguyện, đúng như ý muốn; và vì Ngài có bản chất như các bậc Đại sĩ thời xưa; do đó, bậc Chiến Thắng là Như Lai (Tathāgato). (dī. ni. ṭī. 1.7) – သင်္ဂဟဂါထာ မုခမတ္တမေဝ, ကသ္မာ? အပ္ပမာဒပဒံ ဝိယ သကလကုသလဓမ္မသမ္ပဋိပတ္တိယာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏာနံ သင်္ဂါဟကတ္တာ. တေနေဝါဟ – ‘‘သဗ္ဗာကာရေနာ’’တိအာဒိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. Kệ tóm tắt chỉ là phần mở đầu, tại sao? Vì nó bao gồm tất cả các đức hạnh của chư Phật thông qua sự thực hành tất cả các thiện pháp, giống như pháp không dể duôi (appamādapadaṃ). Do đó, đã nói rằng: ‘bằng mọi cách’ v.v... Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng. ၁၇၁. ဒုတိယေ ဥပ္ပတ္တီတိ ပဌမာယ ဇာတိယာ နိဗ္ဗတ္တိံ ဝတွာ အရိယာယ ဇာတိယာ နိဗ္ဗတ္တိံ ဒဿေတုံ – ‘‘နိပ္ဖတ္တီ’’တိ အာဟ. တဒါ ဟိဿ ဗုဒ္ဓဘာဝနိပ္ဖတ္တီတိ. ‘‘ဒုလ္လဘော’’တိအာဒိံ ဝတွာ ကာရဏဿ ဒူရသမ္ဘာရဘာဝတော တတ္ထ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကဝါရ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တတ္ထ ဝါရဂဏနာ နာမ မာသသံဝစ္ဆရကပ္ပဂဏနာဒိကာ, ကပ္ပာနံ ဧကံ အသင်္ချေယျံ ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ တီဏိ အသင်္ချေယျာနိပိ ပါရမိယော ပူရေတွာပိ ဗုဒ္ဓေန ဘဝိတုံ န သက္ကာ, ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ ပန စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ နိရန္တရံ ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ပတ္တုံ သက္ကာ, န ဣတော အညထာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဒုလ္လဘော ပါတုဘာဝေါ ဗုဒ္ဓါနန္တိ. 171. Trong điểm thứ hai, về ‘sự xuất hiện’ (uppatti): sau khi nói về sự sinh ra trong lần sinh đầu tiên, để chỉ sự thành tựu của lần sinh bậc Thánh, đã nói là ‘sự thành tựu’ (nipphatti). Vì khi đó là sự thành tựu Phật quả. Sau khi nói ‘hiếm có’ (dullabho) v.v..., vì nguyên nhân cần được tích lũy từ rất xa, để chỉ ra nguyên nhân đó, đã nói ‘một lần’ (ekavāraṃ) v.v... Điều này có nghĩa là: việc đếm số lần ở đây có nghĩa là đếm tháng, năm, kiếp, v.v... Ngay cả sau khi đã hoàn thiện các ba-la-mật trong một, hai, hoặc ba a-tăng-kỳ kiếp, cũng không thể thành Phật. Tuy nhiên, ở mức tối thiểu, sau khi liên tục hoàn thiện mười ba-la-mật trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn kiếp, người ấy có thể đạt được Phật quả, không có cách nào khác. Vì lý do này, sự xuất hiện của chư Phật là hiếm có. ၁၇၂. တတိယေ နိစ္စံ န ဟောတီတိ အဘိဏှပ္ပဝတ္တိကံ န ဟောတိ ကဒါစိဒေဝ သမ္ဘဝတော. ယေဘုယျေန မနုဿာ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ အစ္ဆရံ ပဟရန္တိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အစ္ဆရံ ပဟရိတွာ ပဿိတဗ္ဗော’’တိ. သမန္နာဂတတ္တာတိ ဧတေန အစ္ဆရိယာ ဂုဏဓမ္မာ ဧတသ္မိံ သန္တီတိ အစ္ဆရိယောတိ ဒဿေတိ. အပိစ အာဒိတော ပဘုတိ အဘိနီဟာရာဝဟော, တတော ပရမ္ပိ အနညသာဓာရဏေ ဂုဏဓမ္မေ အာစိဏ္ဏဝါတိ အစ္ဆရိယောတိ အာဟ – ‘‘အာစိဏ္ဏမနုဿောတိပိ အစ္ဆရိယမနုဿော’’တိအာဒိ. မဟာဗောဓိဉာဏမေဝ မဏ္ဍဘူတံ မဟာဗောဓိမဏ္ဍော. သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ မဂ္ဂဉာဏံ, မဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ [Pg.137] ‘‘မဟာဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. အနိဝတ္တကေနာတိ ဗောဓိယာ နိယတဘာဝါပတ္တိယာ မဟာဗောဓိသတ္တဘာဝတော အနိဝတ္တနသဘာဝေန. ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မာနံ ပူရဏမ္ပိ န အညဿ ကဿစိ အာစိဏ္ဏန္တိအာဒိနာ ဟေတုအဝတ္ထာယ ဖလာဝတ္ထာယ သတ္တာနံ ဥပကာရာဝတ္ထာယ စာတိ တီသုပိ အဝတ္ထာသု လောကနာထော အနညသာဓာရဏာနံ ဂုဏဓမ္မာနံ အာစိဏ္ဏတာယ အစ္ဆရိယမနုဿော ဝုတ္တောတိ ဒဿေတိ. 172. Trong điểm thứ ba, ‘không thường hằng’ (niccaṃ na hoti) có nghĩa là không diễn ra thường xuyên, vì chỉ thỉnh thoảng mới xảy ra. Thông thường, khi con người thấy điều kỳ diệu (acchariyaṃ), họ búng ngón tay (accharaṃ paharanti), nói đến điều này, đã có câu: ‘nên được nhìn thấy với một cái búng tay’. Bằng câu ‘do đã thành tựu’ (samannāgatattā), điều này cho thấy rằng Ngài là kỳ diệu (acchariyo) vì các phẩm chất và đức hạnh kỳ diệu tồn tại trong Ngài. Hơn nữa, từ lúc ban đầu, Ngài đã phát nguyện, và sau đó nữa, Ngài đã thực hành các phẩm chất và đức hạnh không ai có được, nên Ngài là kỳ diệu, như đã nói: ‘người đã thực hành cũng là người kỳ diệu’ (āciṇṇamanussopi acchariyamanusso) v.v... Chính trí tuệ Đại Bồ Đề là nền tảng, là Bồ Đề Đạo Tràng (mahābodhimaṇḍo). Đạo tuệ là nhân cận của Nhất thiết trí, và Nhất thiết trí là nhân cận của Đạo tuệ, được gọi là ‘Đại Bồ Đề’ (mahābodhī). Bằng ‘bậc bất thoái chuyển’ (anivattakena): do bản chất không thoái chuyển khỏi trạng thái của một vị Đại Bồ Tát, vì đã đạt đến trạng thái chắc chắn sẽ giác ngộ. Việc hoàn thiện các pháp tạo nên một vị Phật cũng không phải là điều mà bất kỳ ai khác đã thực hành, v.v... Bằng điều này, nó cho thấy rằng trong cả ba giai đoạn – giai đoạn nhân, giai đoạn quả, và giai đoạn làm lợi ích cho chúng sinh – bậc Hộ Trì Thế Gian được gọi là người kỳ diệu do sự thực hành các phẩm chất và đức hạnh không ai có được. ၁၇၃. စတုတ္ထေ ကာလေ ကိရိယာတိ ကာလကိရိယာ. ကတရသ္မိံ ကာလေ ကီဒိသီ ကိရိယာ. သာမညဇောတနာ ဟိ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတိ, ဝိသေသတ္ထိနာ စ ဝိသေသော အနုပ္ပယောဇိတဗ္ဗောတိ အာဟ – ‘‘ဧကသ္မိံ ကာလေ ပါကဋာ ကိရိယာ’’တိ. ကတရသ္မိံ ပန ဧကသ္မိံ ကာလေ, ကထဉ္စ ပါကဋာတိ? ကပ္ပာနံ သတသဟဿာဓိကာနိ အနေကာနိ အသင်္ချေယျာနိ အဘိက္ကမိတွာ ယထာဓိပ္ပေတမနောရထပါရိပူရိဝသေန သမုပလဒ္ဓေ ဧကသ္မိံ ကာလေ, သဒေဝလောကေ အတိဝိယ အစ္ဆရိယမနုဿဿ ပရိနိဗ္ဗာနန္တိ အစ္စန္တပါကဋာ. အနုတာပကရာတိ စေတောဒုက္ခာဝဟာ. ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသူတိ ဝုတ္တံ တဿ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တဘာဝေန ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ, တဒညေသဉ္စ အဝိသယတ္တာ. 173. Ở câu thứ tư, kāle kiriyā là kālakiriyā (sự mệnh chung). Vào thời điểm nào? Hành động như thế nào? Quả vậy, sự trình bày tổng quát được xác lập trong trường hợp đặc biệt, và người muốn biết điều đặc biệt thì điều đặc biệt nên được áp dụng. Do đó, ngài nói: “hành động biểu hiện rõ trong một thời điểm.” Nhưng trong một thời điểm nào, và biểu hiện rõ như thế nào? Sau khi đã trải qua nhiều a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp, vào một thời điểm đã đạt được do sự viên mãn của tâm nguyện như đã mong muốn, sự kiện Bát-Niết-bàn của bậc nhân sĩ phi thường trong thế giới chư Thiên là vô cùng hiển nhiên. Anutāpakara (gây hối tiếc) là mang đến sự khổ tâm. Câu “trong mười ngàn thế giới” được nói đến là do được giới hạn bởi cõi Phật của vị ấy, và do không phải là cảnh giới của các vị khác. ၁၇၄. ပဉ္စမေ ဒုတိယဿ ဗုဒ္ဓဿာတိ ဒုတိယဿ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ အဘာဝါ. သုတဗုဒ္ဓေါ နာမ သုတမယေန ဉာဏေန ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗဿ ဗုဒ္ဓတ္တာ. စတုသစ္စဗုဒ္ဓေါ နာမ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အနဝသေသတော ဗုဒ္ဓတ္တာ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နာမ ပစ္စေကံ အတ္တနောယေဝ ယထာ စတုသစ္စသမ္ဗောဓော ဟောတိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓတ္တာ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧဝ ဟိ ယထာ သဒေဝကဿ လောကဿ စတုသစ္စသမ္ဗောဓော ဟောတိ, ဧဝံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ. စတ္တာရိ ဝါ အဋ္ဌ ဝါ သောဠသ ဝါတိ ဣဒံ ကတမဟာဘိနီဟာရာနံ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပညာဓိကသဒ္ဓါဓိကဝီရိယာဓိကဝိဘာဂဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘ပညာဓိကာနဉှိ သဒ္ဓါ မန္ဒာ ဟောတိ, ပညာ တိက္ခာ. သဒ္ဓါဓိကာနံ ပညာ မဇ္ဈိမာ ဟောတိ. ဝီရိယာဓိကာနံ ပညာ မန္ဒာ, ပညာနုဘာဝေန စ သမ္မာသမ္ဗောဓိ အဓိဂန္တဗ္ဗာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. အဝိသေသေန ပန ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယဓမ္မာနံ တိက္ခမဇ္ဈိမမုဒုဘာဝေန တယောပေတေ ဘေဒါ ယုတ္တာတိ ဝဒန္တိ. တိဝိဓာ ဟိ ဗောဓိသတ္တာ အဘိနီဟာရက္ခဏေ ဘဝန္တိ ဥဂ္ဃဋိတညုဝိပဉ္စိတညုနေယျဘေဒေန. တေသု [Pg.138] ဥဂ္ဃဋိတညူ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခါ စာတုပ္ပဒိကံ ဂါထံ သုဏန္တော တတိယပဒေ အပရိယောသိတေယေဝ ဆဟိ အဘိညာဟိ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ သမတ္ထူပနိဿယော ဟောတိ. ဒုတိယော သတ္ထု သမ္မုခါ ဧကံ ဂါထံ သုဏန္တော အပရိယောသိတေယေဝ စတုတ္ထပဒေ ဆဟိ အဘိညာဟိ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ သမတ္ထူပနိဿယော ဟောတိ. ဣတရော ဘဂဝတော သမ္မုခါ စာတုပ္ပဒိကဂါထံ သုတွာ ပရိယောသိတာယ ဂါထာယ ဆဟိ အဘိညာဟိ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ သမတ္ထူပနိဿယော ဟောတိ. တယောပေတေ ဝိနာ ကာလဘေဒေန ကတာဘိနီဟာရာ လဒ္ဓဗျာကရဏာ ပါရမိယော ပူရေန္တော ယထာက္ကမံ ယထာဝုတ္တဘေဒေန ကာလေန သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏန္တိ, တေသု တေသု ပန ကာလဘေဒေသု အပရိပုဏ္ဏေသု တေ တေ မဟာသတ္တာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဝေဿန္တရဒါနသဒိသံ ဒါနံ ဒေန္တာပိ တဒနုရူပံ သီလာဒိသေသပါရမိဓမ္မေ အာစိနန္တာပိ အန္တရာ ဗုဒ္ဓါ ဘဝိဿန္တီတိ အကာရဏမေတံ. ကသ္မာ? ဉာဏဿ အပရိပစ္စနတော. ပရိစ္ဆိန္နကာလနိပ္ဖာဒိတံ ဝိယ ဟိ သဿံ ပရိစ္ဆိန္နကာလေ နိပ္ဖာဒိတာ သမ္မာသမ္ဗောဓိ တဒန္တရာ သဗ္ဗုဿာဟေန ဝါယမန္တေနပိ န သက္ကာ ပါပုဏိတုန္တိ ပါရမိပူရီ ယထာဝုတ္တကာလဝိသေသေန သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဒ္ဓိန္တိ သမာနကာလေ. 174. Ở câu thứ năm, (cụm từ) “của vị Phật thứ hai” (có nghĩa là) do sự không có của vị Phật Toàn Giác thứ hai. Vị Sutabuddha (Văn Phật) được gọi như vậy là do giác ngộ điều cần được giác ngộ bằng trí tuệ do nghe mà có. Vị Catusaccabuddha (Tứ Đế Phật) được gọi như vậy là do giác ngộ bốn Thánh đế một cách không còn dư sót. Vị Paccekabuddha (Độc Giác Phật) được gọi như vậy là do sự giác ngộ Tứ đế chỉ xảy ra cho riêng bản thân mình. Chỉ có bậc Chánh Đẳng Giác mới giác ngộ các chân lý theo cách mà sự giác ngộ Tứ đế xảy ra cho thế giới cùng với chư Thiên. (Thời gian) “bốn hoặc tám hoặc mười sáu (a-tăng-kỳ)” này được nói đến là do sự phân chia các vị Đại Bồ-tát đã thực hiện đại nguyện theo các hạng trí tuệ ưu thắng, đức tin ưu thắng, và tinh tấn ưu thắng. Trong Chú giải có nói: “Quả vậy, đối với các vị trí tuệ ưu thắng, đức tin thì yếu, trí tuệ thì sắc bén. Đối với các vị đức tin ưu thắng, trí tuệ thì trung bình. Đối với các vị tinh tấn ưu thắng, trí tuệ thì yếu kém, và quả vị Chánh Đẳng Giác cần được chứng đắc nhờ vào năng lực của trí tuệ.” Tuy nhiên, một số vị cho rằng, nói chung, sự phân chia thành ba loại này là hợp lý do các pháp làm cho giải thoát chín muồi có ba mức độ: sắc bén, trung bình, và chậm lụt. Quả vậy, có ba loại Bồ-tát vào thời điểm phát nguyện, được phân chia thành ugghaṭitaññū (người có thể liễu ngộ nhanh), vipañcitaññū (người có thể liễu ngộ qua giải thích), và neyya (người cần được dẫn dắt). Trong số đó, vị ugghaṭitaññū là người có cận y duyên đủ khả năng chứng đắc A-la-hán quả cùng với sáu thắng trí và các tuệ phân tích ngay khi đang nghe một bài kệ bốn câu trước mặt bậc Chánh Đẳng Giác, trước cả khi câu thứ ba kết thúc. Vị thứ hai là người có cận y duyên đủ khả năng chứng đắc A-la-hán quả cùng với sáu thắng trí ngay khi đang nghe một bài kệ trước mặt Bậc Đạo Sư, trước cả khi câu thứ tư kết thúc. Vị còn lại là người có cận y duyên đủ khả năng chứng đắc A-la-hán quả cùng với sáu thắng trí sau khi đã nghe một bài kệ bốn câu trước mặt Đức Thế Tôn và bài kệ đã kết thúc. Cả ba vị này, sau khi đã phát nguyện và nhận được lời thọ ký, không có sự khác biệt về thời gian, trong khi viên mãn các ba-la-mật, họ lần lượt đạt đến quả vị Chánh Đẳng Giác vào thời điểm theo sự phân chia đã nói. Tuy nhiên, khi những khoảng thời gian ấy chưa được viên mãn, dù cho các vị Đại sĩ ấy mỗi ngày thực hành bố thí tương tự như sự bố thí của Vessantara và tích lũy các pháp ba-la-mật còn lại như giới v.v... tương xứng, việc các vị ấy sẽ trở thành Phật ở khoảng giữa là điều không thể. Tại sao? Do trí tuệ chưa chín muồi. Quả vậy, giống như mùa màng được gặt hái trong một khoảng thời gian nhất định, quả vị Chánh Đẳng Giác cũng được thành tựu trong một khoảng thời gian nhất định; dù có cố gắng với tất cả nỗ lực cũng không thể đạt được ở khoảng giữa. Do đó, cần phải hiểu rằng sự viên mãn các ba-la-mật được thành tựu với sự đặc biệt về thời gian như đã nói. Saddhiṃ (cùng với) là cùng thời điểm. အသဟာယောတိ နိပ္ပရိယာယတော ဝုတ္တံ. သဟအယနဋ္ဌော ဟိ သဟာယဋ္ဌော. ပဋိပတ္တိဝသေန ဘဂဝတာ သဟ သမံ အယနံ နာမ ကဿစိပိ နတ္ထေဝ. ဟတ္ထာဒိအဝယဝတော ပဋိ ပဋိ မိနိတဗ္ဗတော ပဋိမာ ဝုစ္စတိ အတ္တဘာဝေါ. သမတ္ထော နာမ နတ္ထီတိ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ကောစိ နတ္ထိ. ပဋိသမောတိ ပဋိနိဓိဘာဝေန သမော. ပဋိဘာဂံ ဒါတုန္တိ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဿ ဓမ္မဘာဂဿ ဓမ္မကောဋ္ဌာသဿ ပဋိပက္ခဘူတံ ကတွာ ဘာဂံ ကောဋ္ဌာသံ ပဋိဝစနံ ဒါတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. နတ္ထိ ဧတဿ သီလာဒိဂုဏေဟိ ပဋိဗိမ္ဗဘူတော ပုဂ္ဂလောတိ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော. တေနာဟ – ‘‘အညော ကောစီ’’တိအာဒိ. တိသဟဿိမဟာသဟဿီနံ ဝိဘာဂေါ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ. Asahāyo (không có bạn đồng hành) được nói theo nghĩa tuyệt đối. Quả vậy, ý nghĩa của sahāya (bạn đồng hành) là “cùng đi.” Về phương diện thực hành, tuyệt đối không có bất kỳ ai đi cùng một cách ngang bằng với Đức Thế Tôn. Thân thể được gọi là paṭimā (hình ảnh, đối tượng) vì có thể được đo lường từng phần, từ tay chân và các bộ phận khác. “Không có ai có khả năng” có nghĩa là không có chư thiên, ma vương, phạm thiên, hay bất kỳ ai. Paṭisamo có nghĩa là ngang bằng theo nghĩa là người thay thế. “Để đưa ra phần đối lại” có nghĩa là không có ai có khả năng đưa ra lời đáp, một phần, một đoạn, bằng cách tạo ra sự đối lập với phần Pháp, đoạn Pháp đã được nói đến như là “bốn niệm xứ” v.v... Appaṭipuggalo (người không có đối thủ) có nghĩa là không có người nào là hình ảnh phản chiếu của ngài về các đức hạnh như giới v.v... Do đó, ngài nói: “bất kỳ ai khác” v.v... Sự phân tích về tam thiên đại thiên thế giới sẽ được làm rõ ở phần sau. Phần còn lại ở đây rất dễ hiểu. ၁၇၅. ဆဋ္ဌာဒီသု တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ. တန္တိ ပညာစက္ခု. ပါတုဘူတမေဝ ဟောတိ တဿ သဟဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. ဥပ္ပတ္တီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနံ. နိပ္ဖတ္တီတိ ပရိဝုဒ္ဓိ. ကီဝရူပဿာတိ ကီဒိသဿ. သာဝကဝိသယေဝ ဟတ္ထဂတံ ပညာစက္ခု နာမ ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံယေဝါတိ အာဟ – ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရဿာ’’တိအာဒိ. သမာဓိပညာတိ သမာဓိသဟဂတာ ပညာ. ‘‘သမာဓိသံဝတ္တနိကာ [Pg.139] ခိပ္ပနိသန္တိအာဒိဝိသေသာဝဟာ ပညာ’’တိ ကေစိ. အာလောကောတိ ပညာအာလောကော ဧဝ. တထာ ဩဘာသော. တီဏိပီတိ တီဏိပိ သုတ္တာနိ. လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာနီတိ ပုဗ္ဗဘာဂပညာယ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝုတ္တံ. 175. Trong câu thứ sáu và các câu tiếp theo, “trong con người ấy” có nghĩa là trong bậc Chánh Đẳng Giác. “Điều ấy” là tuệ nhãn. Nó quả thực đã hiển hiện vì nó sinh khởi cùng với vị ấy. Uppatti là sự sinh khởi. Nipphatti là sự tăng trưởng. Kīvarūpassa có nghĩa là “thuộc loại nào?” Tuệ nhãn đã đến tay trong phạm vi của các vị thinh văn chỉ thuộc về hai vị Thượng thủ Thinh văn. Do đó, ngài nói: “của Trưởng lão Sāriputta” v.v... Samādhipaññā là trí tuệ đi cùng với định. Một số vị nói: “Đó là trí tuệ dẫn đến định, mang lại sự thấu suốt nhanh chóng và các phẩm chất đặc biệt khác.” Āloko (ánh sáng) chính là ánh sáng của trí tuệ. Tương tự như vậy là obhāso (sự rực rỡ). “Cả ba” có nghĩa là cả ba bài kinh. “Hỗn hợp thế gian và siêu thế” được nói đến vì trí tuệ ở giai đoạn đầu được nhắm đến. ဥတ္တမဓမ္မာနန္တိ အတ္တနော ဥတ္တရိတရဿ အဘာဝေန သေဋ္ဌဓမ္မာနံ. ဒဋ္ဌဗ္ဗတော ဒဿနံ, ဘဂဝတော ရူပကာယော. တတ္ထပိ ဝိသေသတော ရူပါယတနံ. တေနာဟ – ‘‘စက္ခုဝိညာဏေန ဒဋ္ဌုံ လဘတီ’’တိ. နတ္ထိ ဣတော ဥတ္တရန္တိ အနုတ္တရံ, တဒေဝ အနုတ္တရိယံ, ဒဿနဉ္စ တံ အနုတ္တရိယဉ္စာတိ ဒဿနာနုတ္တရိယံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ပဒဝိသေသော – သုယျတီတိ သဝနံ, ဘဂဝတော ဝစနံ. လဗ္ဘတီတိ လာဘော, ဘဂဝတိ သဒ္ဓါ. သိက္ခိတဗ္ဗတော သိက္ခာ. သီလသမာဓိပညာပရိစရဏံ ပါရိစရိယာ, ဥပဋ္ဌာနံ. အနုဿရဏံ အနုဿတိ, သတ္ထု ဂုဏာနုဿရဏံ. ဣမေသန္တိ ယထာဝုတ္တာနံ ဆန္နံ အနုတ္တရိယာနံ. ပါတုဘာဝေါ ဟောတီတိ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါ တပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ တဗ္ဗိသယတ္တာ စ ပါတုဘာဝေါ ဟောတိ. ‘‘ဒဿနာနုတ္တရိယ’’န္တိ စ သဒေဝကေ လောကေ ဥတ္တရိတရဿ ဘဂဝတော ရူပဿ န ဒဿနမတ္တံ အဓိပ္ပေတံ, အထ ခေါ တဿ ရူပဒဿနမုခေန အဝေစ္စပ္ပသာဒေန ဗုဒ္ဓဂုဏေ ဩကပ္ပေတွာ ဩဂါဟေတွာ ဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ – ‘‘အာယသ္မာ ဟီ’’တိအာဒိ. ဣဒမ္ပိ ဒဿနာနုတ္တရိယန္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တတော နိဗ္ဗိသေသတ္တာ ဝုတ္တံ. ဒသဗလံ ဒဿနာယ လဘိတွာတိ အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ ပသာဒဘတ္တိမေတ္တာပုဗ္ဗကံ ဒသဗလံ ဒဿနာယ လဘိတွာ. ဒဿနံ ဝဍ္ဎေတွာတိ ဒဿနမုခေန ပဝတ္တံ ဝိပဿနာစာရံ ဝဍ္ဎေတွာ. ဒဿနမုခေန ယာဝ အနုလောမဉာဏံ ဝိပဿနာစာရံ ဝဍ္ဎေတွာ တဒနန္တရံ အဋ္ဌမကမဟာဘူမိံ ဩက္ကမန္တော ဒဿနံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပါပေတိ နာမ. ဣဓ ပရတော ပဝတ္တံ ဒဿနံ ဒဿနမေဝ နာမ, မူလဒဿနံ ပန သစ္စဒဿနဿပိ ကာရဏဘာဝတော ဒဿနာနုတ္တရိယံ နာမ. ဧသ နယော သေသာနုတ္တရိယေသုပိ. Uttamadhammānanti (của các pháp tối thượng): vì không có gì cao hơn chính mình, nên là các pháp cao tột. Daṭṭhabbato dassanaṃ (sự thấy do có thể được thấy), là sắc thân của đức Thế Tôn. Ở đó, đặc biệt là sắc xứ. Do đó, ngài nói: ‘có thể thấy bằng nhãn thức’. Natthi ito uttaranti anuttaraṃ (không có gì cao hơn thế là vô thượng), chính điều đó là anuttariyaṃ (tính vô thượng), dassanañca taṃ anuttariyañcāti dassanānuttariyaṃ (sự thấy và tính vô thượng ấy là sự thấy vô thượng). Phương pháp này cũng áp dụng cho các đoạn còn lại. Đây là sự khác biệt của các từ: suyyatīti savanaṃ (điều được nghe là sự nghe), là lời dạy của đức Thế Tôn. Labbhatīti lābho (điều được nhận là sự đắc được), là đức tin nơi đức Thế Tôn. Sikkhitabbato sikkhā (do cần được học là sự học). Sīlasamādhipaññāparicaraṇaṃ pāricariyā (sự phục vụ về giới, định, tuệ là sự phục vụ), là sự hầu hạ. Anussaraṇaṃ anussati (sự tưởng nhớ là sự tùy niệm), là sự tùy niệm các ân đức của bậc Đạo Sư. Imesanti (của những điều này): của sáu pháp vô thượng đã được nói đến. Pātubhāvo hotīti (sự xuất hiện xảy ra): do sự xuất hiện của Như Lai, do liên quan đến điều ấy và do là đối tượng của điều ấy, nên sự xuất hiện xảy ra. Và ‘dassanānuttariyaṃ’ (sự thấy vô thượng) không chỉ có nghĩa là sự thấy sắc thân của đức Thế Tôn, người không có ai vượt qua trong thế giới cùng với chư thiên, mà phải được hiểu là sự thấy bằng cách thâm nhập, thẩm thấu vào các ân đức của đức Phật với niềm tin bất động thông qua việc thấy sắc thân ấy. Do đó, ngài nói: ‘Thưa ngài…’ v.v… Điều này cũng được gọi là dassanānuttariya vì không có sự khác biệt so với điều đã được nói trước đây. Dasabalaṃ dassanāya labhitvāti (sau khi có được sự thấy bậc Thập Lực): sau khi có được sự thấy bậc Thập Lực với niềm tịnh tín, lòng sùng kính và tâm từ đi trước, giống như trưởng lão Ānanda. Dassanaṃ vaḍḍhetvāti (sau khi phát triển sự thấy): sau khi phát triển sự thực hành minh sát diễn ra thông qua sự thấy. Sau khi phát triển sự thực hành minh sát cho đến thuận thứ trí thông qua sự thấy, ngay sau đó, khi bước vào đại địa thứ tám, người ấy được gọi là đưa sự thấy đến Dự lưu đạo. Ở đây, sự thấy diễn ra sau đó chỉ được gọi là sự thấy, nhưng sự thấy ban đầu được gọi là sự thấy vô thượng vì nó cũng là nguyên nhân cho sự thấy các chân lý. Phương pháp này cũng áp dụng cho các pháp vô thượng còn lại. ဒသဗလေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဘဂဝတိ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. တိဿော သိက္ခာ သိက္ခိတွာတိ တိဿော ပုဗ္ဗဘာဂသိက္ခာ သိက္ခိတွာ. ပရိစရတီတိ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောတိ. ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ဗုဒ္ဓါနုဿတိဝသေန အနုဿတိဇ္ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတွာ တံ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော ‘‘အနုဿတိံ ဝဍ္ဎေတွာ’’တိ ဝုတ္တော. Dasabale saddhaṃ paṭilabhatīti (có được đức tin nơi bậc Thập Lực): có được đức tin nơi đức Thế Tôn, bậc Chánh Đẳng Giác. Tisso sikkhā sikkhitvāti (sau khi học ba học pháp): sau khi học ba học pháp thuộc phần đầu. Paricaratīti (phục vụ): thực hiện sự hầu hạ. Sau khi làm phát sinh thiền tùy niệm bằng cách niệm Phật với câu ‘Itipi so bhagavā…’ v.v…, lấy đó làm nền tảng, phát triển minh sát, người ấy được gọi là ‘sau khi phát triển sự tùy niệm’. သစ္ဆိကိရိယာ [Pg.140] ဟောတီတိ ပစ္စက္ခကရဏံ ဟောတိ. မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ လဗ္ဘမာနာ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဖလက္ခဏေ သစ္ဆိကတာ နာမ ဟောတိ တတော ပရံ အတ္ထာဒီသု ယထိစ္ဆိတံ ဝိနိယောဂက္ခမဘာဝတော. စတဿောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ပဋိသမ္ဘိဒါတိ ပဘေဒါ. ကဿ ပန ပဘေဒါတိ? ‘‘အတ္ထေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒိဝစနတော (ဝိဘ. ၇၁၈-၇၂၁) ဉာဏဿေတာ ပဘေဒါ. တသ္မာ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါတိ စတ္တာရော ဉာဏပ္ပဘေဒါတိ အတ္ထော. အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါတိ အတ္ထေ ပဋိသမ္ဘိဒါ, အတ္ထပဘေဒဿ သလက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ အတ္ထေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏန္တိ အတ္ထော. တထာ ဓမ္မပဘေဒဿ သလက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ ဓမ္မေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. နိရုတ္တိပဘေဒဿ သလက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ နိရုတ္တာဘိလာပေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ. ပဋိဘာနပဘေဒဿ သလက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ ပဋိဘာနေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ. Sacchikiriyā hotīti (sự chứng ngộ xảy ra): sự trực nhận xảy ra. Vì tuệ phân tích đạt được trong sát-na đạo được gọi là được chứng ngộ trong sát-na quả, do sau đó có khả năng vận dụng trong các nghĩa v.v… theo ý muốn. Catassoti (bốn): là sự phân định về số lượng. Paṭisambhidāti (tuệ phân tích): là các sự phân loại. Sự phân loại của cái gì? Theo lời dạy ‘Trí về nghĩa là Nghĩa phân tích trí’ v.v… (Vibha. 718-721), chúng là các sự phân loại của trí. Do đó, catasso paṭisambhidāti (bốn tuệ phân tích) có nghĩa là bốn loại trí. Atthapaṭisambhidāti (Nghĩa phân tích trí): là tuệ phân tích về nghĩa, có nghĩa là trí thuộc về sự phân loại về nghĩa, có khả năng phân biệt, xác định và thiết lập các đặc tính riêng của sự phân loại về nghĩa. Tương tự, trí thuộc về sự phân loại về pháp, có khả năng phân biệt, xác định và thiết lập các đặc tính riêng của sự phân loại về pháp là dhammapaṭisambhidā (Pháp phân tích trí). Trí thuộc về sự phân loại trong cách diễn đạt từ ngữ, có khả năng phân biệt, xác định và thiết lập các đặc tính riêng của sự phân loại về từ ngữ là niruttipaṭisambhidā (Từ nguyên phân tích trí). Trí thuộc về sự phân loại trong biện tài, có khả năng phân biệt, xác định và thiết lập các đặc tính riêng của sự phân loại về biện tài là paṭibhānapaṭisambhidā (Biện tài phân tích trí). အတ္ထေသု ဉာဏန္တိအာဒီသု အတ္ထောတိ သင်္ခေပတော ဟေတုဖလံ. တဉှိ ဟေတုဝသေန အရဏီယံ ဂန္တဗ္ဗံ ပတ္တဗ္ဗံ, တသ္မာ ‘‘အတ္ထော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဘေဒတော ပန ယံ ကိဉ္စိ ပစ္စယုပ္ပန္နံ, နိဗ္ဗာနံ, ဘာသိတတ္ထော, ဝိပါကော, ကိရိယာတိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ‘‘အတ္ထော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တံ အတ္ထံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ. ဓမ္မောတိ သင်္ခေပတော ပစ္စယော. သော ဟိ ယသ္မာ တန္တိ ဒဟတိ ဝိဒဟတိ ပဝတ္တေတိ စေဝ ပါပေတိ စ ဌပေတိ စ, တသ္မာ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဘေဒတော ပန ယော ကောစိ ဖလနိဗ္ဗတ္တကော ဟေတု အရိယမဂ္ဂေါ ဘာသိတံ ကုသလံ အကုသလန္တိ ပဉ္စဝိဓောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, တံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ ဓမ္မေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. Trong các câu như atthesu ñāṇantiādīsu (trí về các nghĩa), atthoti (nghĩa) nói tóm tắt là quả của nhân. Vì rằng nó là điều cần được hướng đến, cần được đi đến, cần được đạt đến do nhân, nên được gọi là ‘attho’ (nghĩa). Về mặt phân loại, năm pháp này cần được biết là ‘attho’ (nghĩa): bất cứ điều gì do duyên sanh, Niết-bàn, ý nghĩa của lời nói, quả (dị thục), và hành (duy tác). Trí thuộc về sự phân loại trong nghĩa ấy của người quán xét nghĩa đó là Nghĩa phân tích trí. Dhammoti (pháp) nói tóm tắt là nhân (duyên). Vì rằng nó duy trì, sắp đặt, làm cho diễn tiến, làm cho đạt đến và thiết lập, nên được gọi là ‘dhammo’ (pháp). Về mặt phân loại, cần được biết có năm loại: bất cứ nhân nào tạo ra quả, Thánh đạo, lời nói, thiện, và bất thiện. Trí thuộc về sự phân loại trong pháp ấy của người quán xét pháp đó là Pháp phân tích trí. အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေ ဉာဏန္တိ တသ္မိံ အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ သဘာဝနိရုတ္တိသဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ သဘာဝနိရုတ္တိအဘိလာပေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ. ဧဝမယံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ သဒ္ဒါရမ္မဏာ နာမ ဇာတာ, န ပညတ္တိအာရမ္မဏာ. ကသ္မာ? ယသ္မာ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘အယံ သဘာဝနိရုတ္တိ, အယံ န သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ပဇာနာတိ. ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော ဟိ ‘‘ဖဿော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အယံ သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဇာနာတိ, ‘‘ဖဿာ’’တိ ဝါ ‘‘ဖဿ’’န္တိ ဝါ ဝုတ္တေ ‘‘အယံ န သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဇာနာတိ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပနေသ [Pg.141] နာမာချာတောပသဂ္ဂါဗျယပဒမ္ပိ ဇာနာတိယေဝ သဘာဝနိရုတ္တိယာ ယာထာဝတော ဇာနနတော. ဉာဏေသု ဉာဏန္တိ သဗ္ဗတ္ထကဉာဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ. Atthadhammaniruttābhilāpe ñāṇanti (trí về cách diễn đạt từ ngữ của nghĩa và pháp): là trí thuộc về sự phân loại trong cách diễn đạt từ ngữ tự nhiên ấy của người quán xét, lấy âm thanh của từ ngữ tự nhiên trong nghĩa và pháp ấy làm đối tượng. Như vậy, Từ nguyên phân tích trí này được gọi là có âm thanh làm đối tượng, không phải có chế định làm đối tượng. Tại sao? Vì sau khi nghe âm thanh, người ấy biết rõ: ‘đây là từ ngữ tự nhiên, đây không phải là từ ngữ tự nhiên’. Người đã đắc tuệ phân tích, khi nghe nói ‘phasso’ (xúc), biết rằng: ‘đây là từ ngữ tự nhiên’. Hoặc khi nghe nói ‘phassā’ hay ‘phassaṃ’, biết rằng: ‘đây không phải là từ ngữ tự nhiên’. Phương pháp này cũng áp dụng cho thọ v.v… Và vị này cũng biết cả danh từ, động từ, tiếp đầu ngữ, và bất biến từ, do biết đúng như thật về từ ngữ tự nhiên. Ñāṇesu ñāṇanti (trí trong các trí): là trí thuộc về sự phân loại của người quán xét, lấy trí phổ quát làm đối tượng. ဣမာ ပန စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ သေက္ခဘူမိယံ အသေက္ခဘူမိယန္တိ ဒွီသု ဌာနေသု ပဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ. အဓိဂမော ပရိယတ္တိ သဝနံ ပရိပုစ္ဆာ ပုဗ္ဗယောဂေါတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဝိသဒါ ဟောန္တိ. အဓိဂမော နာမ သစ္စပ္ပဋိဝေဓော. ပရိယတ္တိ နာမ ဗုဒ္ဓဝစနံ. တဉှိ ဂဏှန္တဿ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ. သဝနံ နာမ ဓမ္မဿဝနံ. သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏန္တဿပိ ဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ. ပရိပုစ္ဆာ နာမ အဋ္ဌကထာ. ဥဂ္ဂဟိတပါဠိယာ အတ္ထံ ကထေန္တဿပိ ဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ. ပုဗ္ဗယောဂေါ နာမ ပုဗ္ဗယောဂါဝစရတာ. ဟရဏပစ္စာဟရဏနယေန ပဋိပါကဋကမ္မဋ္ဌာနဿပိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တီတိ. လောကိယလောကုတ္တရာ ဝါတိ ဧတ္ထ တိဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ လောကိယာ, အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ သိယာ လောကိယာ, သိယာ လောကုတ္တရာတိ ဧဝံ ဝိဘဇိတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. Bốn Tuệ Phân Tích này được phân biệt ở hai nơi: hữu học địa và vô học địa. Chúng trở nên trong sáng nhờ năm nguyên nhân này: chứng đắc, học tập, lắng nghe, tra hỏi, và tiền du hành. Chứng đắc là sự thấu triệt chân lý. Học tập là lời dạy của Đức Phật. Đối với người nắm vững lời dạy ấy, các Tuệ Phân Tích trở nên trong sáng. Lắng nghe là nghe pháp. Đối với người lắng nghe pháp một cách cung kính, các Tuệ Phân Tích cũng trở nên trong sáng. Tra hỏi là (hỏi về) chú giải. Đối với người giải thích ý nghĩa của kinh văn đã học thuộc, các Tuệ Phân Tích cũng trở nên trong sáng. Tiền du hành là sự thực hành đã có từ trước. Đối với người có đề mục nghiệp xứ đã trở nên rõ ràng theo phương pháp mang đi và mang về, các Tuệ Phân Tích cũng trở nên trong sáng. Về câu "thuộc thế gian hay siêu thế", ở đây nên hiểu ý nghĩa bằng cách phân chia như sau: ba Tuệ Phân Tích thuộc thế gian, còn Nghĩa Phân Tích Tuệ có thể thuộc thế gian, có thể thuộc siêu thế. ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေယေဝါတိ အဝဓာရဏေန ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဧဝ လဗ္ဘနတော, အဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ အလဗ္ဘနတော အနညသာဓာရဏော ပဋိဝေဓော အဓိပ္ပေတော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘မဟတော စက္ခုဿာ’’တိအာဒီသု ပညာမဟတ္တာဒိကမ္ပိ အနညသာဓာရဏမေဝ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာဒယောပိ ပရေသံ တဗ္ဘာဝါဝဟာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယာ ကာစိ ဓာတုယော လောကိယာ လောကုတ္တရာ ဝါ, သဗ္ဗာ တာ ဣမာဟေဝ သင်္ဂဟိတာ, ဧတ္ထေဝ အန္တောဂဓာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမာဝ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော နာနာသဘာဝတော နာနာဓာတုယော’’တိ. သွာယမတ္ထော အနေကဓာတုနာနာဓာတုဉာဏဝိဘင်္ဂေန (ဝိဘ. ၇၅၁) ဒီပေတဗ္ဗော. ‘‘သစ္ဆိကိရိယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဝိဇ္ဇာတိ ဖလေ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. Với sự nhấn mạnh trong câu "chỉ trong thời kỳ Phật xuất hiện", ý muốn nói đến sự chứng ngộ đặc biệt, vì nó chỉ có thể đạt được trong thời kỳ Phật xuất hiện, không thể đạt được trong thời kỳ không có Phật xuất hiện. Hiểu như vậy, nên thấy rằng trong các câu như "của pháp nhãn vĩ đại", sự vĩ đại của trí tuệ v.v... cũng được hiểu là đặc biệt. Tương tự, nên thấy rằng sự chứng ngộ minh và giải thoát quả v.v... cũng mang lại trạng thái tương tự cho những người khác. Bất kỳ giới nào, dù là thế gian hay siêu thế, tất cả chúng đều được bao gồm bởi những giới này, được chứa đựng ngay tại đây, như đã nói: "Chính mười tám giới này, do có tự tánh khác nhau, nên là các giới khác nhau". Ý nghĩa này cần được làm sáng tỏ qua phần phân tích về tri kiến về nhiều giới và các giới khác nhau (Vibhaṅga, 751). Vì đã nói "sự chứng ngộ", nên có câu "minh là trí tuệ trong quả". ၁၈၇. ယသ္မာ စက္ကတိ အပရာပရံ ပရိဝတ္တတီတိ စက္ကံ, တသ္မာ ဣရိယာပထာပိ အပရာပရံ ပရိဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကသဒိသတ္တာ စက္ကန္တိ ဝုတ္တာ, တထာ ပတိရူပဒေသဝါသာဒိသမ္ပတ္တိယော. တတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မစက္ကံ အဘိနီဟရတိ နာမာတိ ဧတ္ထ တဒါ မဟာသတ္တော အတ္တာနံ အဘိနီဟာရယောဂံ ကရောန္တော ‘‘ဓမ္မစက္ကံ အဘိနီဟရတိ နာမာ’’တိ ဝုတ္တော တတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မစက္ကာဘိနီဟာရဝိဗန္ဓကရဓမ္မာနုပ္ပဇ္ဇနတော. အဘိနီဟဋံ နာမာတိ ဧတ္ထပိ အယမေဝ [Pg.142] နယော. အရဟတ္တမဂ္ဂံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တောပိ ဓမ္မစက္ကံ ဥပ္ပာဒေတိယေဝ နာမ တဒတ္ထံ ဉာဏံ ပရိပါစေတီတိ ကတွာ. အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ဓမ္မစက္ကံ ဥပ္ပာဒိတံ နာမ တသ္မိံ ခဏေ ဓမ္မစက္ကဿ ဥပ္ပာဒနာယ ကာတဗ္ဗကိစ္စဿ ကဿစိ အဘာဝါ. ပဋိဝေဓဉာဏဉှိ ဣဓ ‘‘ဓမ္မစက္က’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ. ဣဒါနိ ဒေသနာဉာဏဝသေန ဓမ္မစက္ကံ ဒဿေတုံ – ‘‘ကဒါ ပဝတ္တေတိ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. န ကေဝလံ ထေရဿေဝ, အထ ခေါ သဗ္ဗေသမ္ပိ သာသနိကာနံ ဓမ္မကထာ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ စတုန္နဉ္စ ဧကတ္တာဒိနယာနံ အဝိရာဓနတောတိ ဒဿေတုံ – ‘‘ယော ဟိ ကောစိ ဘိက္ခု ဝါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ. 187. Vì "cakka" (bánh xe) là cái xoay vần liên tục, do đó, các oai nghi cũng được gọi là "cakka" do có tính chất tương tự bánh xe ở ý nghĩa xoay vần liên tục, cũng như các sự thành tựu như trú ở nơi thích hợp. Ở đây, về câu "kể từ đó, được gọi là hướng đến Pháp luân", khi ấy vị Đại Sĩ đang thực hành sự hướng tâm, được gọi là "hướng đến Pháp luân" vì kể từ đó, các pháp gây trở ngại cho việc hướng đến Pháp luân không khởi sanh. Về câu "được gọi là đã hướng đến", phương pháp cũng tương tự. Ngay cả khi đang thâm nhập A-la-hán đạo, cũng được gọi là đang làm sanh khởi Pháp luân, vì đang làm cho trí tuệ vì mục đích ấy được chín muồi. Vào lúc chứng A-la-hán quả, được gọi là Pháp luân đã được làm sanh khởi, vì trong khoảnh khắc ấy không còn bất kỳ phận sự nào phải làm để làm sanh khởi Pháp luân. Ở đây, "Pháp luân" được hiểu là trí tuệ chứng ngộ. Bây giờ, để chỉ ra Pháp luân theo nghĩa trí tuệ thuyết giảng, ngài bắt đầu bằng câu "Khi nào được gọi là chuyển vận?". Để chỉ ra rằng không chỉ bài pháp của vị trưởng lão, mà bài pháp của tất cả những người trong giáo pháp đều là bài thuyết pháp của Đức Thế Tôn vì không trái với bốn Thánh đế và bốn phương pháp như tính đồng nhất v.v..., ngài đã bắt đầu bằng câu "Bất kỳ vị Tỳ-khưu nào...". Phần còn lại dễ hiểu. ဧကပုဂ္ဂလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Dứt sớ giải Phẩm Một Người. ၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ 14. Phẩm Tối Thắng (၁၄) ၁. ပဌမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ (14) 1. Phẩm Tối Thắng Thứ Nhất ဧတဒဂ္ဂပဒဝဏ္ဏနာ Sớ giải về câu "Tối thắng" ၁၈၈. ဧတဒဂ္ဂေသု ပဌမဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အာဒိမှိ ဒိဿတီတိ ဧတ္ထ အဂ္ဂသဒ္ဒေါတိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ အဇ္ဇဒိဝသံ အာဒိံ ကတွာတိ အတ္ထော. အင်္ဂုလဂ္ဂေနာတိ အင်္ဂုလိကောဋိယာ. အမ္ဗိလဂ္ဂန္တိ အမ္ဗိလကောဋ္ဌာသော. ကောဋိဘူတာတိ ပရမကောဋိဘူတာ တသ္မိံ ဌာနေ တာဒိသာနံ အညေသံ အဘာဝတော. တတော ဧဝ သေဋ္ဌဘူတာတိပိ အဂ္ဂါ. ဧတဒဂ္ဂသန္နိက္ခေပေါတိ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပနံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိအာဒီဟိ စတူဟိပိ ကာရဏေဟိ. မဟာပညတာယ ထေရေန ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနဿ လဒ္ဓဘာဝံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ – ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဒွေ ပဒန္တရာနီတိ ကဏ္ဍမ္ဗမူလေ ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတေတိ ဒွီသု ဌာနေသု ဒွေ ပဒါနိ ဒဿေတွာ. မုဏ္ဍပီဌကန္တိ ယံ သတ္တင်္ဂံ ပဉ္စင်္ဂံ ဝါ န ဟောတိ, ကေဝလံ မုဏ္ဍကပီဌံ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အဝတ္ထရိတွာ နိသီဒီတိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ နိသီဒိ. တေနာဟ – ‘‘ဧဝံ နိသီဒန္တော’’တိအာဒိ. ကာယသက္ခိံ ကတွာတိ နာမကာယေန ဒေသနာယ သမ္ပဋိစ္ဆနဝသေန သက္ခိဘူတံ ကတွာ. ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ အဗျာကတာ ဓမ္မာတိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒျတ္ထော, တေန သဗ္ဗံ အဘိဓမ္မဒေသနံ သင်္ဂဏှာတိ. 188. Trong câu "Trong các vị tối thắng, ở đầu phẩm thứ nhất, được thấy", nên đem từ "agga" (tối thắng) đến và kết hợp. "Ajjatagge" có nghĩa là "lấy ngày hôm nay làm khởi đầu". "Aṅgulaggena" là "bằng đầu ngón tay". "Ambilaggaṃ" là "phần ngọn của me". "Trở thành tột đỉnh" nghĩa là trở thành tột đỉnh cao nhất, vì ở địa vị đó không có ai khác tương tự. Chính vì thế, "aggā" cũng có nghĩa là "trở thành bậc ưu tú nhất". "Sự đặt vào địa vị tối thắng" là việc đặt vào địa vị tối thắng do bốn nguyên nhân: sự tích khởi đầu v.v... Để chỉ rõ việc vị trưởng lão có đại trí tuệ đã đạt được địa vị tối thắng, ngài bắt đầu bằng câu "Thế nào?". "Hai dấu chân khác" là sau khi chỉ ra hai dấu chân ở hai nơi: dưới gốc cây xoài Kaṇḍamba và trên núi Yugandhara. "Ghế không lưng tựa" là cái ghế không có bảy phần hay năm phần, chỉ là một cái ghế trơn, câu này được nói để chỉ điều đó. "Ngồi mà không bị che phủ" nghĩa là ngài ngồi mà bao trùm (lên nó) nhờ oai lực của Đức Phật. Vì thế, ngài nói: "Khi ngồi như vậy..." v.v... "Làm thân chứng" là làm cho danh thân trở thành nhân chứng qua việc tiếp nhận bài pháp. Trong câu "các pháp thiện, các pháp bất thiện, các pháp vô ký", từ "iti" có nghĩa là "vân vân", do đó nó bao gồm toàn bộ bài thuyết giảng A-tỳ-đàm. ပါဋိဟာရိယဋ္ဌာနေတိ ယမကပါဋိဟာရိယဿ ကတဋ္ဌာနေ. ပဿထာတိ တေသံ ဗဟုဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အဿာတိ မနုဿသမူဟဿ ဧကဘာဝံ. အာကပ္ပန္တိ [Pg.143] အာကာရံ. မဟာဇနောတိ သဒေဝကေ လောကေ သဗ္ဗော မဟာဇနော. ယထာ နိရယဒဿနံ သံဝေဂဇနနတ္ထံ, ဧဝံ ဒေဝလောကဒဿနမ္ပိ သံဝေဂဇနနတ္ထမေဝ ‘‘အနုပုဗ္ဗိကထာယံ သဂ္ဂကထာ ဝိယ ဧဝံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသမုပေတောပိ သဂ္ဂေါ အနိစ္စော အဒ္ဓုဝေါ စဝနဓမ္မော’’တိ. သဇ္ဇေတွာတိ သမပဏ္ဏာသာယ မုစ္ဆနာဟိ ယထာ ကာမေန နိဝါဒေတုံ သက္ကာ, ဧဝံ သဇ္ဇေတွာ. "Tại nơi thần thông" là tại nơi song thần thông đã được thực hiện. "Hãy xem" được nói để chỉ số lượng đông đảo của họ. "Của nó" là chỉ sự đồng nhất của nhóm người. "Ākappaṃ" là "dáng vẻ". "Đại chúng" là toàn thể đại chúng trong thế giới cùng với chư thiên. Giống như việc thấy địa ngục nhằm mục đích làm sanh khởi sự chấn động tâm linh, việc thấy cõi trời cũng nhằm mục đích làm sanh khởi sự chấn động tâm linh, (với ý rằng) "giống như câu chuyện về cõi trời trong bài pháp tuần tự, cõi trời dù được trang bị đầy đủ mọi tài sản như vậy cũng là vô thường, không bền vững, có bản chất phải hoại diệt". "Sau khi chuẩn bị" là sau khi chuẩn bị sao cho có thể tấu lên theo ý muốn với năm mươi âm giai. ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကံ ပဉှန္တိ ပုထုဇ္ဇနပဉှံ အာဒိံ ကတွာ ပဝတ္တိတံ ခီဏာသဝပဉှပရိယန္တံ ပဉှပဉ္စကံ. ပဌမံ…ပေ… ပုစ္ဆီတိ ပုထုဇ္ဇနဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ပဋိသမ္ဘိဒါ ယထာဘိနီဟာရံ ယထာသကံ ဝိပဿနာဘိနီဟာရေန ပဌမဘူမိယာဒယော ဝိယ ပဝတ္တိတဝိသယာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘တေ အတ္တနော အတ္တနော ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေ ဌတွာ ကထယိံသူ’’တိ. ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆီတိ – Puthujjanapañcakaṃ pañhanti (năm câu hỏi của phàm nhân) là năm câu hỏi được bắt đầu với câu hỏi của phàm nhân và kết thúc với câu hỏi của bậc lậu tận. Paṭhamaṃ…pe… pucchīti (đã hỏi câu hỏi thứ nhất) nghĩa là đã hỏi câu hỏi trong phạm vi của phàm nhân. Paṭisambhidā yathābhinīhāraṃ (tuệ phân tích tùy theo sự hướng tâm) nghĩa là tùy theo sự hướng tâm về minh sát của mỗi vị, đối tượng được diễn ra giống như các địa thứ nhất v.v... nên được nói rằng: “Các vị ấy đã đứng trong phạm vi tuệ phân tích của riêng mình mà trình bày.” Buddhavisaye pañhaṃ pucchīti (đã hỏi câu hỏi trong phạm vi của đức Phật) là – ‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ, ယေ စ သေခါ ပုထူ ဣဓ; တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသာ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၄၄) – “Và những vị đã liễu tri các pháp, và những bậc hữu học nhiều ở đời này; bậc thiện xảo, xin Ngài được hỏi, hãy nói cho tôi biết về oai nghi của các vị ấy, thưa hiền giả.” (Kinh Tập, 1044) – ဣဒံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. တတ္ထ သင်္ခါတဓမ္မာတိ သင်္ခါတာ ဉာတာ စတုသစ္စဓမ္မာ, ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဓမ္မာတိ အတ္ထော. ဣမိနာ အသေက္ခာ ကထိတာ. ပုထု-သဒ္ဒေါ ဥဘယတ္ထပိ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ယေ ပုထူ သင်္ခါတဓမ္မာ, ယေ စ ပုထူ သေခါ’’တိ. တေသန္တိ တေသံ ဒွိန္နံ သေက္ခာသေက္ခပုဂ္ဂလာနံ မေ ပုဋ္ဌောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ, မယာ ပုဋ္ဌောတိ အတ္ထော. ဣရိယန္တိ သေက္ခာသေက္ခဘူမိယာ အာဂမနပ္ပဋိပဒံ. ဣရိယတိ ဂစ္ဆတိ သေက္ခဘူမိံ အသေက္ခဘူမိဉ္စ ဧတာယာတိ ဣရိယာ, တံ တေသံ ဣရိယံ အာဂမနပ္ပဋိပဒံ မယာ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ ကထေဟီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမဿ နု ခေါ, သာရိပုတ္တ, သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ကထံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ အာဟ. ထေရော ပဉှံ ဩလောကေတွာ ‘‘သတ္ထာ မံ သေက္ခာသေက္ခာနံ ဘိက္ခူနံ အာဂမနပ္ပဋိပဒံ ပုစ္ဆတီ’’တိ ပဉှေ နိက္ကင်္ခေါ ဟုတွာ ‘‘အာဂမနပ္ပဋိပဒါ နာမ ခန္ဓာဒိဝသေန ဗဟူဟိပိ မုခေဟိ သက္ကာ ကထေတုံ, ကတရာကာရေန နု ခေါ ကထေန္တော သတ္ထု အဇ္ဈာသယံ ဂဏှိတုံ သက္ခိဿာမီ’’တိ အဇ္ဈာသယေ ကင်္ခိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဓမ္မသေနာပတိ…ပေ… န သက္ကောတီ’’တိ. ပုစ္ဆိတပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ပဋိဘာနေ အသတိ ဒိသာဝိလောကနံ သတ္တာနံ သဘာဝေါတိ ဒဿေန္တော, ‘‘ပုရတ္ထိမ…ပေ... နာသက္ခီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ပဉှုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ပဉှုပ္ပတ္တိကာရဏံ. Ngài đã hỏi câu hỏi này. Ở đây, saṅkhātadhammā (những vị đã liễu tri các pháp) là các pháp Tứ đế đã được liễu tri, đã được biết rõ; nghĩa là những vị đã liễu tri các pháp là những vị đã thâm nhập Tứ đế bằng bốn đạo. Qua điều này, các bậc vô học được nói đến. Từ puthu (nhiều) nên được kết hợp ở cả hai nơi là “những vị đã liễu tri các pháp nhiều, và những bậc hữu học nhiều.” Tesaṃ (của các vị ấy) nên được kết hợp là tesaṃ dvinnaṃ sekkhāsekkhapuggalānaṃ me puṭṭho (tôi được hỏi về hai hạng người hữu học và vô học ấy), nghĩa là “được tôi hỏi.” Iriyaṃ (oai nghi) là pháp hành đưa đến địa vị hữu học và vô học. Iriyati gacchati sekkhabhūmiṃ asekkhabhūmiñca etāyāti iriyā (do pháp này mà đi đến, đạt đến địa vị hữu học và địa vị vô học, nên gọi là iriyā - oai nghi), nghĩa là “được tôi hỏi, xin Ngài hãy nói, hãy trình bày về iriyaṃ (oai nghi), tức pháp hành đưa đến của các vị ấy.” Như vậy, sau khi hỏi câu hỏi trong phạm vi của đức Phật, đức Thế Tôn đã nói: “Này Sāriputta, ý nghĩa của lời nói tóm tắt này nên được hiểu một cách chi tiết như thế nào?” Vị Trưởng lão sau khi xem xét câu hỏi, đã không còn hoài nghi về câu hỏi rằng: “Bậc Đạo sư đang hỏi ta về pháp hành đưa đến của các vị tỳ khưu hữu học và vô học,” nhưng lại hoài nghi về ý hướng (của bậc Đạo sư) rằng: “Pháp hành đưa đến có thể được trình bày bằng nhiều phương diện như uẩn v.v..., vậy khi trình bày theo cách nào thì ta có thể nắm bắt được ý hướng của bậc Đạo sư?” Nhắm đến điều đó mà có lời nói này: “Vị Tướng quân Chánh pháp... cho đến... không thể.” Để chỉ ra rằng việc nhìn quanh các phương là bản chất của chúng sanh khi không có trí tuệ biện tài để giải đáp câu hỏi đã được hỏi, Ngài đã nói: “Phương đông... cho đến... đã không thể.” Ở đây, pañhuppattiṭṭhānaṃ (nơi phát sanh câu hỏi) là nguyên nhân phát sanh câu hỏi. ထေရဿ [Pg.144] ကိလမနဘာဝံ ဇာနိတွာတိ ‘‘သာရိပုတ္တော ပဉှေ နိက္ကင်္ခေါ, အဇ္ဈာသယေ မေ ကင်္ခမာနော ကိလမတီ’’တိ ထေရဿ ကိလမနဘာဝံ ဉတွာ. စတုမဟာဘူတိကကာယပရိဂ္ဂဟန္တိ ဧတေန ခန္ဓမုခေန နာမရူပပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော. ‘‘ဘူတမိဒန္တိ, သာရိပုတ္တ, သမနုပဿသီ’’တိ ဟိ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ခန္ဓဝသေန နာမရူပပရိဂ္ဂဟော ဒဿိတော. ဧဝံ ကိရဿ ဘဂဝတော အဟောသိ ‘‘သာရိပုတ္တော မယာ နယေ အဒိန္နေ ကထေတုံ န သက္ခိဿတိ, ဒိန္နေ ပန နယေ မမဇ္ဈာသယံ ဂဟေတွာ ခန္ဓဝသေန ကထေဿတီ’’တိ. ထေရဿ သဟ နယဒါနေန သော ပဉှော နယသတေန နယသဟဿေန ဥပဋ္ဌာသိ. တေနာဟ – ‘‘အညာတံ ဘဂဝါ, အညာတံ သုဂတာ’’တိ. Therassa kilamanabhāvaṃ jānitvāti (biết được sự mệt mỏi của vị Trưởng lão) là biết được sự mệt mỏi của vị Trưởng lão rằng: “Sāriputta không hoài nghi về câu hỏi, nhưng đang mệt mỏi vì hoài nghi về ý hướng của ta.” Catumahābhūtikakāyapariggahaṃ (sự thấu triệt thân tứ đại) là qua phương diện uẩn này, sự thấu triệt danh sắc được nói đến. Vì rằng khi nói: “Này Sāriputta, có phải ông quán xét rằng ‘đây là vật được tạo thành’ không?” thì đức Thế Tôn đã chỉ ra sự thấu triệt danh sắc bằng phương diện uẩn. Dường như đức Thế Tôn đã nghĩ thế này: “Sāriputta sẽ không thể trình bày khi ta chưa đưa ra phương pháp, nhưng khi phương pháp được đưa ra, vị ấy sẽ nắm bắt được ý hướng của ta và trình bày bằng phương diện uẩn.” Cùng với việc phương pháp được ban cho vị Trưởng lão, câu hỏi ấy đã hiện khởi với trăm phương pháp, ngàn phương pháp. Do đó, Ngài đã nói: “Bạch đức Thế Tôn, con đã hiểu rõ! Bạch đức Thiện Thệ, con đã hiểu rõ!” အရူပါဝစရေ ပဋိသန္ဓိ နာမ န ဟောတီတိ ဗောဓိသမ္ဘာရသမ္ဘရဏဿ အနောကာသဘာဝတော ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘အဘဗ္ဗဋ္ဌာနတ္တာ’’တိ, လဒ္ဓဗျာကရဏာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အဘဗ္ဗဒေသတ္တာတိ အတ္ထော. ရူပါဝစရေ နိဗ္ဗတ္တီတိ ကမ္မဝသိတာသမ္ဘဝတော အရူပါဝစရေ အနိဗ္ဗတ္တိတွာ ရူပါဝစရေ နိဗ္ဗတ္တိ. Việc nói rằng không có sự tái sanh trong cõi vô sắc là do không có cơ hội để tích lũy các yếu tố cần thiết cho sự giác ngộ. Do đó, có lời nói: abhabbaṭṭhānattā (vì là nơi không thích hợp), nghĩa là vì là nơi không thích hợp cho sự sanh khởi của các vị Bồ-tát đã nhận được lời thọ ký. Rūpāvacare nibbattīti (sanh trong cõi sắc giới) là do không thể có được quyền năng làm chủ về nghiệp, nên không sanh trong cõi vô sắc mà sanh trong cõi sắc giới. ပရောသဟဿန္တိအာဒိနာ ပရောသဟဿဇာတကံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ပရောသဟဿမ္ပီတိ အတိရေကသဟဿမ္ပိ. သမာဂတာနန္တိ သန္နိပတိတာနံ ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနိတုံ အသက္ကောန္တာနံ ဗာလာနံ. ကန္ဒေယျုံ တေ ဝဿသတံ အပညာတိ တေ ဧဝံ သမာဂတာ အပညာ ဣမေ ဗာလတ္တာ သသာ ဝိယ ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ရောဒေယျုံ ပရိဒေဝေယျုံ. ရောဒမာနာပိ ပန အတ္ထံ ဝါ ကာရဏံ ဝါ နေဝ ဇာနေယျုန္တိ ဒီပေတိ. ဧကောဝ သေယျော ပုရိသော သပညောတိ ဧဝရူပါနံ ဗာလာနံ ပရောသဟဿတောပိ ဧကော ပဏ္ဍိတပုရိသောဝ သေယျော ဝရတရောတိ အတ္ထော. ကီဒိသော သပညောတိ အာဟ – ‘‘ယော ဘာသိတဿ ဝိဇာနာတိ အတ္ထ’’န္တိ, အယံ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော ဝိယ ယော ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနာတိ, သော တာဒိသော သပညော ဝရတရောတိ အတ္ထော. ဒုတိယေ ပရောသတဇာတကေ ဈာယေယျုန္တိ ယာထာဝတော အတ္ထံ ဇာနိတုံ သမာဟိတာ ဟုတွာ စိန္တေယျုံ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ. Bằng câu Parosahassaṃ v.v..., Ngài chỉ ra Bổn sanh Parosahassa. Ở đây, parosahassampi là hơn một ngàn. Samāgatānaṃ (của những kẻ tụ tập) là của những kẻ ngu si tụ tập lại mà không thể biết được ý nghĩa của lời nói. Kandeyyuṃ te vassasataṃ apaññāti (những kẻ vô trí ấy có thể khóc lóc trăm năm) là những kẻ vô trí đã tụ tập như vậy, do sự ngu si này, họ có thể khóc lóc, than van như những con thỏ cả trăm năm hay ngàn năm. Điều này chỉ ra rằng dù có khóc lóc, họ cũng không thể biết được ý nghĩa hay nguyên nhân. Ekova seyyo puriso sapaññoti (chỉ một người có trí là tốt hơn) nghĩa là một người có trí tuệ thì tốt hơn, cao thượng hơn cả ngàn người ngu si như vậy. Người có trí tuệ là người như thế nào? Ngài nói: “yo bhāsitassa vijānāti atthaṃ” (người biết rõ ý nghĩa của lời nói), nghĩa là người nào biết rõ ý nghĩa của lời nói, giống như vị đệ tử trưởng này, người có trí tuệ như vậy là cao thượng hơn. Trong Bổn sanh Parosata thứ hai, jhāyeyyuṃ (họ có thể thiền quán) là họ có thể suy tư sau khi đã định tâm để biết rõ ý nghĩa như thật. Phần còn lại ở đây cũng theo cách đã được nói. တတိယဇာတကေ ယေ သညိနောတိ ဌပေတွာ နေဝသညာနာသညာယတနလာဘိနော အဝသေသစိတ္တကသတ္တေ ဒဿေတိ. တေပိ ဒုဂ္ဂတာတိ တဿာ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ အလာဘတော တေပိ ဒုဂ္ဂတာ ဒုက္ခံ ဥပဂတာ သညီဘဝေ. ‘‘သညာ ရောဂေါ သညာ ဂဏ္ဍော သညာ သလ္လ’’န္တိ [Pg.145] (မ. နိ. ၃.၂၄) ဟိ တေ သညာယ အာဒီနဝဒဿိနော. ယေပိ အသညိနောတိ အသညီဘဝေ နိဗ္ဗတ္တေ အစိတ္တကသတ္တေ ဒဿေတိ. တေပိ ဣမိဿာယေဝ သမာပတ္တိယာ အလာဘတော ဒုဂ္ဂတာယေဝ. ဈာနသုခံ အနင်္ဂဏံ နိဒ္ဒေါသံ ယထာဝုတ္တဒေါသာဘာဝတော. ဗလဝစိတ္တေကဂ္ဂတာသဘာဝေနပိ တံ အနင်္ဂဏံ နာမ ဇာတံ. နေဝသညီ နာသညီတိ အာဟာတိ အတီတေ ကိရ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အရညာယတနေ ကာလံ ကရောန္တော အန္တေဝါသိကေဟိ ပုဋ္ဌော ‘‘နေဝသညီ နာသညီ’’တိ အာဟ. ပုရိမဇာတကေ ဝုတ္တနယေနေဝ တာပသာ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ ကထံ န ဂဏှိံသု. ဗောဓိသတ္တော အာဘဿရတော အာဂန္တွာ အာကာသေ ဌတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. Trong Tiền truyện thứ ba, câu “những chúng sanh có tưởng” chỉ cho các chúng sanh còn lại có tâm, ngoại trừ những vị đắc Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Câu “họ cũng là khổ cảnh” có nghĩa là do không đắc được thiền chứng Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ ấy, họ cũng là khổ cảnh, đã đi đến sự khổ trong cõi hữu tưởng. Vì rằng, họ là những người thấy sự nguy hại của tưởng rằng: “Tưởng là bệnh, tưởng là ung nhọt, tưởng là mũi tên.” Câu “cũng những chúng sanh vô tưởng” chỉ cho các chúng sanh không có tâm, đã sanh trong cõi vô tưởng. Họ cũng là khổ cảnh do không đắc được chính thiền chứng này. Lạc của thiền là không phiền não, không tỳ vết, do không có các lỗi đã được nói đến. Nó cũng được gọi là không phiền não do bản chất của sự nhất tâm mạnh mẽ. Câu “không phải người có tưởng, cũng không phải người không có tưởng” đã được nói ra. Tương truyền, trong quá khứ, khi vua Brahmadatta trị vì ở Bārāṇasī, Bồ-tát trong lúc lâm chung ở một nơi trong rừng, khi được các đệ tử hỏi, đã nói rằng: “Không phải người có tưởng, cũng không phải người không có tưởng.” Theo phương pháp đã được nói trong tiền truyện trước, các vị ẩn sĩ đã không chấp nhận lời của vị đệ tử cả. Bồ-tát từ cõi Quang Âm đến, đứng trên hư không và nói lên kệ ngôn này. Do đó, có lời nói rằng: “Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã được nói.” စတုတ္ထဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁.၁၃၅) စန္ဒဿ ဝိယ အာဘာ ဧတဿာတိ စန္ဒာဘံ, ဩဒါတကသိဏံ. သူရိယာဘန္တိ သူရိယဿ ဝိယ အာဘာ ဧတဿာတိ သူရိယာဘံ, ပီတကသိဏံ. ယောဓ ပညာယ ဂါဓတီတိ ယော ပုဂ္ဂလော ဣဓ သတ္တလောကေ ဣဒံ ကသိဏဒွယံ ပညာယ ဂါဓတိ, အာရမ္မဏံ ကတွာ အနုပ္ပဝိသတိ, တတ္ထ ဝါ ပတိဋ္ဌဟတိ. အဝိတက္ကေန ဒုတိယဇ္ဈာနေန အာဘဿရူပဂေါ ဟောတီတိ သော ပုဂ္ဂလော တထာ ကတွာ ပဋိလဒ္ဓေန ဒုတိယေန ဈာနေန အာဘဿရဗြဟ္မလောကူပဂေါ ဟောတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ဣမံ ဒဿေတိ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၃၅ စန္ဒာဘဇာတကဝဏ္ဏနာ) – အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အရညာယတနေ ကာလံ ကရောန္တော အန္တေဝါသိကေဟိ ပုစ္ဆိတော ‘‘စန္ဒာဘံ သူရိယာဘ’’န္တိ ဝတွာ အာဘဿရေ နိဗ္ဗတ္တော. တာပသာ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ န သဒ္ဒဟိံသု. ဗောဓိသတ္တော အာဂန္တွာ အာကာသေ ဌိတော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ. Trong Tiền truyện thứ tư, câu “candābhaṃ” (ánh sáng như mặt trăng) có nghĩa là ánh sáng của nó giống như của mặt trăng, đó là bạch biến xứ. Câu “sūriyābhaṃ” (ánh sáng như mặt trời) có nghĩa là ánh sáng của nó giống như của mặt trời, đó là hoàng biến xứ. Câu “người nào ở đây thấu đạt bằng trí tuệ” có nghĩa là người nào ở trong thế giới chúng sanh này, thấu đạt hai loại biến xứ này bằng trí tuệ, lấy làm đối tượng mà đi vào, hoặc an trú trong đó. Câu “với thiền thứ hai không tầm, người ấy sanh về cõi Quang Âm” có nghĩa là người ấy, sau khi làm như vậy, với thiền thứ hai đã đắc được, sẽ sanh về cõi trời Quang Âm Phạm thiên. Câu “phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp trước” chỉ ra điều này: Trong quá khứ, khi vua Brahmadatta trị vì ở Bārāṇasī, Bồ-tát trong lúc lâm chung ở một nơi trong rừng, khi được các đệ tử hỏi, đã nói “ánh sáng như mặt trăng, ánh sáng như mặt trời” rồi sanh về cõi Quang Âm. Các vị ẩn sĩ đã không tin lời của vị đệ tử cả. Bồ-tát đến, đứng trên hư không và nói lên kệ ngôn này. ပဉ္စမဇာတကေ အာသီသေထေဝါတိ အာသာစ္ဆေဒံ အကတွာ အတ္တနော ကမ္မေသု အာသံ ကရေယျေဝ. န နိဗ္ဗိန္ဒေယျာတိ န နိဗ္ဗေဒံ ဥပ္ပာဒေယျ, န ဥက္ကဏ္ဌေယျာတိ အတ္ထော. ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ. ယထာ ဣစ္ဆိန္တိ အဟဉှိ သဋ္ဌိဟတ္ထာ နရကာ ဥဋ္ဌာနံ ဣစ္ဆိံ, သောမှိ တထေဝ ဇာတော, တတော ဥဋ္ဌိတောယေဝါတိ ဒီပေတိ. Trong Tiền truyện thứ năm, câu “āsīsetheva” (nên hy vọng) có nghĩa là không cắt đứt hy vọng, nên có hy vọng vào các việc làm của mình. Câu “na nibbindeyya” (không nên chán nản) có nghĩa là không nên khởi lên sự chán nản, không nên nản lòng. Từ “vo” chỉ là một tiểu từ. Câu “như ta đã mong muốn” giải thích rằng: “Ta đã mong muốn thoát ra khỏi địa ngục sâu sáu mươi hắc-tay, ta đã được như vậy, đã thoát ra khỏi đó.” အတီတေ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၄.၁၃.သရဘမိဂဇာတကဝဏ္ဏနာ) ကိရ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သရဘမိဂယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရညေ ပဋိဝသတိ. ရာဇာ မိဂဝိတ္တကော အဟောသိ [Pg.146] ထာမသမ္ပန္နော. ဧကဒိဝသံ ဂန္တွာ အမစ္စေ အာဟ – ‘‘ယဿ ပဿေန မိဂေါ ပလာယတိ, တေနေဝ သော ဒါတဗ္ဗော’’တိ. အထေကဒိဝသံ သရဘမိဂေါ ဥဋ္ဌာယ ရညော ဌိတဋ္ဌာနေန ပလာယိ. အထ နံ အမစ္စာ ဥပ္ပဏ္ဍေသုံ. ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ မံ ပရိဟာသန္တိ, မမ ပမာဏံ န ဇာနန္တီ’’တိ ဂါဠှံ နိဝါသေတွာ ပတ္တိကောဝ ခဂ္ဂံ အာဒါယ ‘‘သရဘံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝေဂေန ပက္ခန္ဒိ. အထ နံ ဒိသွာ တီဏိ ယောဇနာနိ အနုဗန္ဓိ. သရဘော အရညံ ပါဝိသိ. ရာဇာပိ ပါဝိသိယေဝ. တတ္ထ သရဘမိဂဿ ဂမနမဂ္ဂေ သဋ္ဌိဟတ္ထမတ္တော မဟာပူတိပါတနရကအာဝါဋော အတ္ထိ, သော တိံသဟတ္ထမတ္တံ ဥဒကေန ပုဏ္ဏော တိဏေဟိ စ ပဋိစ္ဆန္နော. သရဘော ဥဒကဂန္ဓံ ဃာယိတွာဝ အာဝါဋဘာဝံ ဉတွာ ထောကံ ဩသက္ကိတွာ ဂတော. ရာဇာ ပန ဥဇုကမေဝ အာဂစ္ဆန္တော တသ္မိံ ပတိ. Tương truyền, trong quá khứ, khi vua Brahmadatta trị vì ở Bārāṇasī, Bồ-tát sanh vào loài nai sừng tấm và sống trong rừng. Nhà vua là người say mê săn bắn, có sức mạnh. Một hôm, vua đi đến và nói với các quan đại thần: “Con nai chạy thoát về phía người nào, người đó phải chịu trách nhiệm.” Rồi một hôm, con nai sừng tấm vùng dậy và chạy thoát về phía nhà vua đang đứng. Khi ấy, các quan đại thần chế nhạo vua. Nhà vua nghĩ: “Bọn chúng đang chế nhạo ta, chúng không biết thực lực của ta,” rồi mặc y phục gọn gàng, cầm gươm, đi bộ và nhanh chóng đuổi theo với ý nghĩ: “Ta sẽ bắt con nai sừng tấm.” Khi ấy, thấy nó, vua đã đuổi theo ba do-tuần. Con nai sừng tấm đi vào rừng. Nhà vua cũng đi vào. Ở đó, trên đường đi của con nai sừng tấm, có một hố sâu địa ngục lớn khoảng sáu mươi hắc-tay, hố ấy đầy nước khoảng ba mươi hắc-tay và bị cỏ che phủ. Con nai sừng tấm, vừa ngửi thấy mùi nước, biết đó là một cái hố, liền lùi lại một chút rồi đi qua. Còn nhà vua, cứ đi thẳng tới và rơi vào hố đó. သရဘော တဿ ပဒသဒ္ဒံ အသုဏန္တော နိဝတ္တိတွာ တံ အပဿန္တော ‘‘နရကအာဝါဋေ ပတိတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ အာဂန္တွာ ဩလောကေန္တော တံ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကေ အပ္ပတိဋ္ဌေ ကိလမန္တံ ဒိသွာ တေန ကတာပရာဓံ ဟဒယေ အကတွာ သဉ္ဇာတကာရုညော ‘‘မာ မယိ ပဿန္တေ ဝရာကော နဿတု, ဣမမှာ တံ ဒုက္ခာ မောစေဿာမီ’’တိ အာဝါဋတီရေ ဌိတော ‘‘မာ ဘာယိ, မဟာရာဇ, အဟံ တံ ဒုက္ခာ မောစေဿာမီ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော ပိယပုတ္တံ ဥဒ္ဓရိတုံ ဥဿာဟံ ကရောန္တော ဝိယ တဿုဒ္ဓရဏတ္ထာယ သိလာယ ယောဂ္ဂံ ကတွာ ‘‘ဝိဇ္ဈိဿာမီ’’တိ အာဂတံ ရာဇာနံ သဋ္ဌိဟတ္ထာ နရကာ ဥဒ္ဓရိတွာ အဿာသေတွာ ပိဋ္ဌိံ အာရောပေတွာ အရညာ နီဟရိတွာ သေနာယ အဝိဒူရေ ဩတာရေတွာ ဩဝါဒမဿ ဒတွာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ. ရာဇာ သေနင်္ဂပရိဝုတော နဂရံ ဂန္တွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ သကလရဋ္ဌဝါသိနော ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခန္တူ’’တိ ဓမ္မဘေရိံ စရာပေသိ. မဟာသတ္တေန ပန အတ္တနော ကတဂုဏံ ကဿစိ အကထေတွာ သာယံ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ အလင်္ကတသယနေ သယိတွာ ပစ္စူသကာလေ မဟာသတ္တဿ ဂုဏံ သရိတွာ ဥဋ္ဌာယ သယနပိဋ္ဌေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ ပီတိပုဏ္ဏေန ဟဒယေန ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော ‘‘အာသီသေထေဝ ပုရိသော’’တိအာဒိနာ ဣမာ ဆ ဂါထာ အဘာသိ. Con nai sừng tấm, không nghe tiếng bước chân của vua, quay lại và không thấy vua, biết rằng “chắc ông ta đã rơi vào hố địa ngục,” liền đến nhìn và thấy vua đang kiệt sức trong làn nước sâu, không có chỗ đứng. Không để trong lòng lỗi lầm mà vua đã gây ra, lòng bi mẫn khởi lên, nó đứng trên bờ hố và nghĩ: “Mong rằng người đáng thương này đừng chết trong khi ta đang thấy, ta sẽ giải thoát ông ta khỏi khổ đau này.” Nó nói rằng: “Đừng sợ, tâu đại vương, tôi sẽ giải thoát ngài khỏi khổ đau.” Giống như đang nỗ lực cứu đứa con trai thân yêu của mình, để cứu vua, nó đã dốc hết sức bình sinh, và đã cứu nhà vua, người đã đến với ý định “ta sẽ bắn nó,” ra khỏi hố địa ngục sâu sáu mươi hắc-tay, an ủi vua, cho vua leo lên lưng, đưa ra khỏi rừng, đặt vua xuống ở nơi không xa quân đội, ban lời giáo huấn và làm cho vua an trú trong năm giới. Nhà vua, được quân đội vây quanh, trở về thành phố và cho đánh trống Pháp rao truyền rằng: “Kể từ nay, tất cả dân chúng trong nước hãy giữ gìn năm giới.” Còn Đại Sát, không nói với ai về việc tốt mình đã làm. Buổi tối, sau khi dùng bữa ăn với nhiều món ngon, nằm trên chiếc giường được trang hoàng, vào lúc rạng đông, nhớ lại ân đức của Đại Sát, vua thức dậy, ngồi kiết-già trên giường, với tâm tràn đầy hỷ lạc, đã thốt lên lời cảm hứng, nói lên sáu kệ ngôn này bắt đầu bằng câu “āsīsetheva puriso.” တတ္ထ အဟိတာ ဟိတာ စာတိ ဒုက္ခဖဿာ သုခဖဿာ စ, မရဏဖဿာ, ဇီဝိတဖဿာတိပိ အတ္ထော. သတ္တာနဉှိ မရဏဖဿော အဟိတော, ဇီဝိတဖဿော ဟိတော. တေသံ အစိန္တိတော မရဏဖဿော အာဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ[Pg.147]. အစိန္တိတမ္ပီတိ မယာ ‘‘အာဝါဋေ ပတိဿာမီ’’တိ န စိန္တိတံ, ‘‘သရဘံ မာရေဿာမီ’’တိ စိန္တိတံ. ဣဒါနိ ပန မေ စိန္တိတံ နဋ္ဌံ, အစိန္တိတမေဝ ဇာတန္တိ ဥဒါနဝသေန ဝဒတိ. ဘောဂါတိ ယသပရိဝါရာ, ဧတေ စိန္တာမယာ န ဟောန္တိ. တသ္မာ ဉာဏဝတာ ဝီရိယမေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝဒတိ. ဝီရိယဝတော ဟိ အစိန္တိတမ္ပိ ဟောတိယေဝ. Ở đây, (những điều) không lợi ích và lợi ích là những xúc chạm đau khổ và những xúc chạm an lạc, cũng có nghĩa là những xúc chạm của sự chết, những xúc chạm của sự sống. Quả vậy, đối với chúng sanh, xúc chạm của sự chết là không lợi ích, xúc chạm của sự sống là lợi ích. (Câu kệ) chỉ ra rằng xúc chạm của sự chết không được nghĩ đến đã đến với họ. (Điều) không được nghĩ đến là: Ta đã không nghĩ rằng: "Ta sẽ rơi vào hố," mà đã nghĩ rằng: "Ta sẽ giết con nai thần." (Vị ấy) nói lên lời cảm hứng rằng: "Nhưng bây giờ, điều ta đã nghĩ đã bị tiêu tan, chỉ có điều không được nghĩ đến đã xảy ra." Tài sản là danh vọng và đoàn tùy tùng, những thứ này không phải do suy nghĩ mà thành. (Vị ấy) nói rằng: "Vì thế, người có trí tuệ chỉ nên thực hành tinh tấn." Quả vậy, đối với người có tinh tấn, ngay cả điều không được nghĩ đến cũng xảy ra. တဿေတံ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တဿေဝ အရုဏံ ဥဋ္ဌဟိ. ပုရောဟိတော ပါတောဝ သုခသေယျပုစ္ဆနတ္ထံ အာဂန္တွာ ဒွါရေ ဌိတော တဿ ဥဒါနဂီတသဒ္ဒံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ရာဇာ ဟိယျော မိဂဝံ အဂမာသိ, တတ္ထ သရဘမိဂံ ဝိဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, တေန မညေ ဥဒါနံ ဥဒါနေတီ’’တိ. ဧဝံ ဗြာဟ္မဏဿ ရညော ပရိပုဏ္ဏဗျဉ္ဇနံ ဥဒါနံ သုတွာ သုမဇ္ဇိတေ အာဒါသေ မုခံ ဩလောကေန္တဿ ဆာယာ ဝိယ ရညာ စ သရဘေန စ ကတကာရဏံ ပါကဋံ အဟောသိ, သော နခဂ္ဂေန ဒွါရံ အာကောဋေသိ. ရာဇာ ‘‘ကော ဧသော’’တိ ပုစ္ဆိ. အဟံ, ဒေဝ, ပုရောဟိတောတိ. အထဿ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ‘‘ဣတော ဧဟာစရိယာ’’တိ အာဟ. သော ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ ဇယာပေတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော ‘‘အဟံ, မဟာရာဇ, တယာ အရညေ ကတကာရဏံ ဇာနာမိ, တွံ ဧကံ သရဘမိဂံ အနုဗန္ဓန္တော နရကေ ပတိတော, အထ နံ သော သရဘော သိလာယ ယောဂ္ဂံ ကတွာ နရကတော ဥဒ္ဓရိ, သော တွံ တဿ ဂုဏံ သရိတွာ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘သရဘံ ဂိရိဒုဂ္ဂသ္မိ’’န္တိအာဒိနာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ. Ngay khi vị ấy đang nói lên lời cảm hứng ấy, rạng đông đã ló dạng. Vị tế sư, vào buổi sáng sớm, đến để hỏi thăm về giấc ngủ an lành, đứng ở cửa nghe được tiếng hát cảm hứng của vị ấy, bèn suy nghĩ: "Hôm qua, đức vua đã đi săn, ở đó có lẽ đã bắn được con nai thần, ta nghĩ rằng do đó ngài nói lên lời cảm hứng." Như vậy, sau khi nghe lời cảm hứng đầy đủ văn tự của đức vua, đối với vị Bà-la-môn, sự việc đã được thực hiện bởi đức vua và con nai thần đã trở nên rõ ràng như hình bóng của người nhìn mặt trong tấm gương được lau chùi kỹ lưỡng. Vị ấy dùng đầu móng tay gõ vào cửa. Đức vua hỏi: "Ai đó?" "Thần, tâu thiên tử, là vị tế sư." Bấy giờ, ngài cho mở cửa và nói: "Thầy hãy vào đây." Vị ấy đi vào, chúc đức vua chiến thắng, rồi đứng một bên và nói: "Tâu đại vương, thần biết việc ngài đã làm trong rừng. Ngài, trong khi truy đuổi một con nai thần, đã rơi xuống vực thẳm. Bấy giờ, con nai thần ấy đã dùng tảng đá làm phương tiện và kéo ngài lên khỏi vực thẳm. Ngài, khi nhớ lại công ơn của nó, đã nói lên lời cảm hứng." Nói xong, vị ấy đã đọc hai câu kệ bắt đầu bằng "sarabhaṃ giriduggasmiṃ". တတ္ထ အနုသရီတိ အနုဗန္ဓိ. ဝိက္ကန္တန္တိ ဥဒ္ဓရဏတ္ထာယ ကတပရက္ကမံ. အနုဇီဝသီတိ ဥပဇီဝသိ, တဿာနုဘာဝေန တယာ ဇီဝိတံ လဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. သမုဒ္ဓရီတိ ဥဒ္ဓရဏံ အကာသိ. သိလာယ ယောဂ္ဂံ သရဘော ကရိတွာတိ သိလာယ သောပါနသဒိသာယ နရကတော ဥဒ္ဓရဏယောဂ္ဂတံ ကရိတွာ. အလီနစိတ္တန္တိ သင်္ကောစံ အပ္ပတ္တစိတ္တံ. တ မိဂံ ဝဒေသီတိ သုဝဏ္ဏသရဘမိဂံ ဣဓ သိရိသယနေ နိပန္နော ဝဏ္ဏေသိ. တံ သုတွာ ရာဇာ, ‘‘အယံ မယာ သဒ္ဓိံ န မိဂဝံ အာဂတော, သဗ္ဗဉ္စ ပဝတ္တိံ ဇာနာတိ, ကထံ နု ခေါ ဇာနာတိ, ပုစ္ဆိဿာမိ န’’န္တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ကိံ တွံ နု တတ္ထေဝါ’’တိ နဝမဂါထမာဟ. တတ္ထ ဘိံသရူပန္တိ ကိံ နု တေ ဉာဏံ ဗလဝဇာတိကံ, တေနေတံ ဇာနာသီတိ ဝဒတိ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘နာဟံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ, ဗျဉ္ဇနံ အမက္ခေတွာ တယာ ကထိတဂါထာယ ပန မယှံ အတ္ထော ဥပဋ္ဌာတီ’’တိ ဒီပေန္တော ‘‘န စေဝဟ’’န္တိ ဒသမဂါထမာဟ[Pg.148]. တတ္ထ သုဘာသိတာနန္တိ ဗျဉ္ဇနံ အမက္ခေတွာ သုဋ္ဌု ဘာသိတာနံ. အတ္ထံ တဒါနေန္တီတိ ယော တေသံ အတ္ထော, တံ အာနေန္တိ ဥပဓာရေန္တီတိ အတ္ထော. တဒါ ပုရောဟိတော ဓမ္မသေနာပတိ အဟောသိ. တေနေဝါဟ – ‘‘အတီတေပီ’’တိအာဒိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. Ở đây, anusari là đã truy đuổi. Vikkantaṃ là sự cố gắng đã được thực hiện với mục đích cứu vớt. Anujīvasi là ngươi đã sống nhờ, có nghĩa là: "nhờ oai lực của nó mà ngươi đã được mạng sống." Samuddhari là đã thực hiện việc cứu vớt. Silāya yoggaṃ sarabho karitvā là con nai thần đã tạo ra phương tiện bằng tảng đá, (nghĩa là) đã tạo ra sự thích hợp để cứu lên khỏi vực thẳm bằng tảng đá giống như bậc thang. Alīnacittaṃ là tâm không đạt đến sự co rút (không nao núng). Ta migaṃ vadesi là ngươi đã tán dương con nai thần bằng vàng ấy khi đang nằm trên giường báu ở đây. Nghe vậy, đức vua suy nghĩ: "Vị này đã không đi săn cùng ta, mà lại biết tất cả sự việc. Làm sao mà biết được nhỉ? Ta sẽ hỏi vị ấy," rồi nói câu kệ thứ chín: "kiṃ tvaṃ nu tatthevā". Ở đây, bhiṃsarūpaṃ (có nghĩa là) vị ấy nói: "Phải chăng trí tuệ của ngài thuộc loại mạnh mẽ, do đó ngài biết được điều này?" Vị Bà-la-môn, trong khi giải thích rằng: "Ta không phải là bậc Toàn Giác, nhưng ý nghĩa của câu kệ do ngài nói, không bị văn tự che lấp, đã hiện ra với ta," đã nói câu kệ thứ mười: "na cevahaṃ". Ở đây, subhāsitānaṃ là của những lời khéo nói, không bị văn tự che lấp. Atthaṃ tadānenti có nghĩa là ý nghĩa nào của chúng, (người trí) mang lại ý nghĩa ấy, (tức là) suy xét. Khi ấy, vị tế sư là vị Tướng quân Chánh pháp. Do đó, đã nói: "atītepi" v.v... Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Aññāsikoṇḍañña. အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရာဒယောတိအာဒီသု ပန ယာထာဝသရသဂုဏဝသေနာတိ ယထာသဘာဝဂုဏဝသေန. ပဗ္ဗဇ္ဇာဝသေန ပဋိဝေဓဝသေန သုစိရံ သုနိပုဏံ ရတ္တိန္ဒိဝပရိစ္ဆေဒဇာနနဝသေန စ ရတ္တညုတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဌပေတွာ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိအာဒိမာဟ. ပါကဋောဝ ဟောတီတိ သတိပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိကော ပါကဋော ဝိဘူတော ဟောတိ. အညာသိကောဏ္ဍညောတိ သာဝကေသု သဗ္ဗပဌမံ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဉာတကောဏ္ဍညော. သဗ္ဗေသုပိ ဧတဒဂ္ဂေသူတိ သဗ္ဗေသုပိ ဧတဒဂ္ဂသုတ္တေသု, သဗ္ဗေသု ဝါ ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌပနေသု. Còn trong (cụm từ) "Aññāsikoṇḍaññattherādayo" v.v..., yāthāvasarasaguṇavasena là do đức tính theo tự tánh. Để chỉ ra rằng sự thông hiểu lâu năm (rattaññutā) cần được biết đến do sự xuất gia, do sự chứng ngộ, và do sự biết rõ sự phân chia ngày đêm một cách lâu dài và tinh tế, (chú giải) đã nói "ṭhapetvā hi sammāsambuddhaṃ" v.v... Pākaṭova hoti là người đã đạt đến sự sung mãn của niệm và tuệ trở nên rõ ràng, hiển lộ. Aññāsikoṇḍañña là Koṇḍañña, người đã biết bốn Thánh đế đầu tiên trong số các vị Thinh văn. Sabbesupi etadaggesu là trong tất cả các kinh về các vị tối thắng này, hoặc trong tất cả các sự thiết lập về các vị tối thắng này. ဓုရပတ္တာနီတိ ပတ္တာနံ ပမုခဘူတာနိ ဗာဟိရပတ္တာနိ. နဝုတိဟတ္ထာနီတိ မဇ္ဈိမပုရိသဿ ဟတ္ထေန နဝုတိရတနာနိ. ပဒုမေနေဝ တံ တံ ပဒေသံ ဥတ္တရတိ အတိက္ကမတီတိ ပဒုမုတ္တရော, ဘဂဝါ. ဂန္ဓဒါမမာလာဒါမာဒီဟီတိ အာဒိသဒ္ဒေန ပတ္တဒါမာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တတ္ထ ဂန္ဓဒါမေဟိ ကတမာလာ ဂန္ဓဒါမံ. လဝင်္ဂတက္ကောလဇာတိပုပ္ဖာဒီဟိ ကတမာလာ မာလာဒါမံ. တမာလပတ္တာဒီဟိ ကတမာလာ ပတ္တဒါမံ. ဝင်္ဂပဋ္ဋေတိ ဝင်္ဂဒေသေ ဥပ္ပန္နဃနသုခုမဝတ္ထေ. ဥတ္တမသုခုမဝတ္ထန္တိ ကာသိကဝတ္ထမာဟ. Dhurapattāni là những chiếc lá bên ngoài, là những chiếc lá chính. Navutihatthāni là chín mươi cubit (ratana) theo tay của một người đàn ông trung bình. Vị ấy vượt qua, đi qua nơi này nơi kia chỉ bằng hoa sen, do đó (gọi là) Padumuttara, Đức Thế Tôn. Trong gandhadāmamālādāmādīhi, từ ādi (v.v...) bao gồm cả tràng lá cây v.v... Ở đây, tràng hoa được làm bằng những chuỗi hương là gandhadāmaṃ. Tràng hoa được làm bằng hoa đinh hương, hoa takkola, hoa lài v.v... là mālādāmaṃ. Tràng hoa được làm bằng lá tamāla v.v... là pattadāmaṃ. Vaṅgapaṭṭe là trên tấm vải dày và mịn được sản xuất ở xứ Vaṅga. Uttamasukhumavatthaṃ là nói đến vải Kāsi (vải Ba-la-nại). တေပရိဝဋ္ဋဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တပရိယောသာနေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စ’’န္တိအာဒိနာ သစ္စဝသေန, ‘‘ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပရိညေယျ’’န္တိအာဒိနာ ကိစ္စဝသေန, ‘‘ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပရိညာတ’’န္တိအာဒိနာ ကတဝသေန စ တီဟိ အာကာရေဟိ ပရိဝဋ္ဋေတွာ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဒေသိတတ္တာ တယော ပရိဝဋ္ဋာ ဧတဿ အတ္ထီတိ တိပရိဝဋ္ဋံ, တိပရိဝဋ္ဋမေဝ တေပရိဝဋ္ဋံ, တေပရိဝဋ္ဋဉ္စ တံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဉ္စာတိ တေပရိဝဋ္ဋဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ, တဒေဝ သုတ္တန္တံ, တဿ ပရိယောသာနေတိ အတ္ထော. Ở đây, Teparivaṭṭadhammacakkappavattanasuttantapariyosāne có nghĩa là vào lúc kết thúc bài kinh Chuyển Pháp Luân có ba vòng chuyển. Bởi vì bốn Thánh đế đã được thuyết giảng bằng cách chuyển ba vòng theo ba phương diện — theo phương diện đế (với câu "Đây là Khổ Thánh đế" v.v…), theo phương diện phận sự (với câu "Khổ Thánh đế cần được liễu tri" v.v…), và theo phương diện đã làm (với câu "Khổ Thánh đế đã được liễu tri" v.v…) — nên có ba vòng chuyển (tayo parivaṭṭā), gọi là tiparivaṭṭaṃ. Tiparivaṭṭaṃ cũng là teparivaṭṭaṃ. Teparivaṭṭaṃ và dhammacakkappavattanaṃ (sự chuyển pháp luân) đó là teparivaṭṭadhammacakkappavattanaṃ. Chính đó là kinh (suttantaṃ), và pariyosāne là vào lúc kết thúc kinh ấy. သာလိဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ အာဒါယာတိ သာလိဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ တတ္ထ လဗ္ဘမာနံ သာလိခီရရသံ အာဒါယ. အနုစ္ဆဝိကန္တိ ဗုဒ္ဓါနံ အနုစ္ဆဝိကံ ခီရပါယသံ ပစာပေမ. ဝေဏိယော ပုရိသဘာဝဝသေန ဗန္ဓိတွာ ကလာပကရဏေ [Pg.149] ကလာပဂ္ဂံ. ခလေ ကလာပါနံ ဌပနဒိဝသေ ခလဂ္ဂံ. မဒ္ဒိတွာ ဝီဟီနံ ရာသိကရဏဒိဝသေ ခလဘဏ္ဍဂ္ဂံ. ကောဋ္ဌေသု ဟိ ဓညဿ ပက္ခိပနဒိဝသေ ကောဋ္ဌဂ္ဂံ. Sāligabbhaṃ phāletvā ādāya có nghĩa là: Tách gié lúa ra rồi lấy sữa gạo có được ở trong ấy. Anucchavikaṃ có nghĩa là: Chúng ta hãy nấu món cơm sữa thích hợp với các đức Phật. Veṇiyo purisabhāvavasena bandhitvā kalāpakaraṇe kalāpaggaṃ: Do những người nam bó lại thành từng bó, phần lúa tốt nhất trong các bó. Khale kalāpānaṃ ṭhapanadivase khalaggaṃ: Vào ngày chất các bó lúa ở sân đập, phần lúa tốt nhất ở sân đập. Madditvā vīhīnaṃ rāsikaraṇadivase khalabhaṇḍaggaṃ: Vào ngày đập lúa rồi vun thành đống, phần lúa tốt nhất trong các đống lúa. Koṭṭhesu hi dhaññassa pakkhipanadivase koṭṭhaggaṃ: Vào ngày đổ thóc vào trong kho, phần thóc tốt nhất trong kho. ဒွေ ဂတိယောတိ ဒွေ ဧဝ နိပ္ဖတ္တိယော, ဒွေ နိဋ္ဌာတိ အတ္ထော. တသ္မိံ ကုမာရေ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တေတိ ကောဏ္ဍညမာဏဝဿေဝ လဒ္ဓိယံ ဌတွာ ဣတရေပိ ဆ ဇနာ ပုတ္တေ အနုသာသိံသု. ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပါစီနပဿံ အစလဋ္ဌာနံ နာမ, ယံ ‘‘ဝဇိရာသန’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ. မဟတံ မဟတိယော ဝဟတီတိ ‘‘ပါစီနမုခေါ’’တိ အဝတွာ ‘‘ပါစီနလောကဓာတုအဘိမုခေါ’’တိ ဝုတ္တံ. မံသစက္ခုပိ လောကနာထဿ အပ္ပဋိဃာတံ မဟာဝိသယဉ္စာတိ. စတုရင်္ဂသမန္နာဂတန္တိ ‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စ, အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတူ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၂.၁၈၄; သံ. နိ. ၂.၂၂, ၂၃၇; အ. နိ. ၂.၅; မဟာနိ. ၁၉၆) ဝုတ္တစတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ. Dve gatiyo có nghĩa là: Chỉ có hai sự thành tựu, có nghĩa là hai sự kết thúc. Tasmiṃ kumāre sabbaññutaṃ patteti koṇḍaññamāṇavasseva laddhiyaṃ ṭhatvā itarepi cha janā putte anusāsiṃsu: Sáu vị còn lại cũng đã đứng trên quan điểm của thanh niên Kiều-trần-như rằng: “Vị thái tử này sẽ chứng đắc Nhất thiết trí” rồi đã khuyên dạy các người con của mình. Bodhirukkhamūle pācīnapassaṃ acalaṭṭhānaṃ nāma, yaṃ ‘‘vajirāsana’’ntipi vuccati: Ở phía đông dưới cội Bồ-đề có nơi được gọi là chỗ bất động, cũng được gọi là “Kim cang tòa.” Mahataṃ mahatiyo vahatīti ‘‘pācīnamukho’’ti avatvā ‘‘pācīnalokadhātuabhimukho’’ti vuttaṃ: Do mang lại những điều vĩ đại cho các bậc vĩ nhân, nên không nói là “hướng về phương đông” mà đã được nói là “hướng về thế giới hệ ở phương đông.” Maṃsacakkhupi lokanāthassa appaṭighātaṃ mahāvisayañcāti: Ngay cả nhục nhãn của đức Thế Tôn cũng không bị chướng ngại và có phạm vi rộng lớn. Caturaṅgasamannāgataṃ có nghĩa là: Sự tinh tấn được trang bị bốn chi phần đã được nói đến (trong kinh) bắt đầu là: “Dù cho chỉ còn lại da, gân, và xương.” ဣဒံ ပန သဗ္ဗမေဝါတိ ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (မ. နိ. ၁.၂၈၄; ၂.၃၄၁; မဟာဝ. ၁၀) သဗ္ဗမေဝ. ပရိဝိတက္ကမတ္တမေဝ တထာ အတ္ထသိဒ္ဓိယာ အဘာဝတော. ပုပ္ဖိတဖလိတံ ကတွာတိ အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါဟိ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လံ, မဂ္ဂဖလေဟိ သဗ္ဗသော ဖလဘာရဘရိတဉ္စ ကရောန္တော ပုပ္ဖိတံ ဖလိတံ ကတွာ. အပက္ကမိတုကာမော ဟုတွာတိ ဒွေပိ အဂ္ဂသာဝကေ အတ္တနော နိပစ္စကာရံ ကရောန္တေ ဒိသွာ တေသံ ဂုဏာတိရေကတံ ဗဟု မညန္တော ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကာ အပက္ကမိတုကာမော ဟုတွာ. တတ္ထေဝါတိ ဆဒ္ဒန္တဒဟတီရေယေဝ. Idaṃ pana sabbameva có nghĩa là: Toàn bộ sự việc đã diễn tiến theo thể cách bắt đầu là: “Ta sẽ thuyết giảng giáo pháp cho ai trước tiên?” Parivitakkamattameva tathā atthasiddhiyā abhāvato: (Đó) chỉ là sự suy tầm đơn thuần, vì không có sự thành tựu mục đích như vậy. Pupphitaphalitaṃ katvā có nghĩa là: Làm cho toàn bộ Thánh điển được trổ hoa bằng các thắng trí và vô ngại giải, và làm cho nặng trĩu quả vị bằng các đạo và quả một cách trọn vẹn. Apakkamitukāmo hutvā có nghĩa là: Khi nhìn thấy hai vị Thượng thủ Thinh văn đang thực hiện sự cung kính đối với mình, vị ấy đã suy xét nhiều về sự vượt trội trong các đức hạnh của các ngài rồi đã có ý muốn rời khỏi nơi ở của chư Phật. Tattheva có nghĩa là: Ngay tại bờ hồ Sáu Ngà. သာရိပုတ္တ-မောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Sāriputta và Moggallāna. ၁၈၉-၁၉၀. ဒုတိယတတိယေသု ဣဒ္ဓိမန္တာနန္တိ ဧတ္ထ မန္တ-သဒ္ဒေါ အတိသယတ္ထဝိသယောတိ ထေရဿ အတိသယိကဣဒ္ဓိတံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဣဒ္ဓိယာ သမ္ပန္နာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သဟ ပံသူဟိ ကီဠိံသူတိ သဟပံသုကီဠိတာ. ဣဓလောကတ္တဘာဝမေဝါတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကအတ္တဘာဝမေဝ. သောဠသ ပညာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတောတိ မဇ္ဈိမနိကာယေ အနုပဒသုတ္တန္တဒေသနာယ ‘‘မဟာပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော, ပုထုပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော, ဟာသပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော, ဇဝနပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော, တိက္ခပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော, နိဗ္ဗေဓိကပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော’’တိ (မ. နိ. ၃.၉၃) ဧဝမာဂတာ [Pg.150] မဟာပညာဒိကာ ဆ, တသ္မိံယေဝ သုတ္တေ အာဂတာ နဝါနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တိပညာ, အရဟတ္တမဂ္ဂပညာတိ ဣမာ သောဠသဝိဓာ ပညာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ သစ္ဆိကတွာ ဌိတော. 189-190. Dutiyatatiyesu iddhimantānaṃ: Ở đây, trong các câu kệ thứ nhì và thứ ba, từ manta có nghĩa là sự vượt trội. Để trình bày về thần thông siêu việt của vị Trưởng lão, câu “iddhiyā sampannānaṃ” đã được nói đến. Saha paṃsūhi kīḷiṃsūti sahapaṃsukīḷitā: Đã cùng chơi đùa với cát bụi. Idhalokattabhāvameva có nghĩa là: Chỉ là thân hiện tại. Soḷasa paññā paṭivijjhitvā ṭhito có nghĩa là: Vị ấy đã an trú sau khi đã thâm nhập, đã chứng ngộ mười sáu loại trí tuệ này là: Sáu loại trí tuệ bắt đầu là đại trí tuệ đã được đề cập trong bài thuyết kinh Anupada thuộc Trung Bộ Kinh rằng: “Này các Tỳ-khưu, Sāriputta là bậc có trí tuệ lớn. Này các Tỳ-khưu, Sāriputta là bậc có trí tuệ sâu rộng. Này các Tỳ-khưu, Sāriputta là bậc có trí tuệ hoan hỷ. Này các Tỳ-khưu, Sāriputta là bậc có trí tuệ nhanh lẹ. Này các Tỳ-khưu, Sāriputta là bậc có trí tuệ sắc bén. Này các Tỳ-khưu, Sāriputta là bậc có trí tuệ thể nhập,” trí tuệ về chín tầng thiền tuần tự đã được đề cập trong chính bài kinh ấy, và trí tuệ về đạo quả A-la-hán. ပဉှသာကစ္ဆန္တိ ပဉှဿ ပုစ္ဆနဝသေန ဝိဿဇ္ဇနဝသေန စ သာကစ္ဆံ ကရောတိ. အတ္ထိကေဟိ ဥပညာတံ မဂ္ဂန္တိ ဧတံ အနုဗန္ဓနဿ ကာရဏဝစနံ. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံနူနာဟံ ဣမံ ဘိက္ခုံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓေယျံ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဣဒံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓနံ နာမ အတ္ထိကေဟိ ဥပညာတံ မဂ္ဂံ, ဉာတော စေဝ ဥပဂတော စ မဂ္ဂေါတိ အတ္ထော. အထ ဝါ အတ္ထိကေဟိ အမှေဟိ မရဏေ သတိ အမတေနပိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ကေဝလံ အတ္ထီတိ ဥပညာတံ, အနုမာနဉာဏေန ဥပဂန္တွာ ဉာတံ နိဗ္ဗာနံ နာမ အတ္ထိ, တံ မဂ္ဂန္တော ပရိယေသန္တောတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. Pañhasākacchanti: Vị ấy thực hiện việc đàm luận bằng cách hỏi và bằng cách trả lời câu hỏi. Atthikehi upaññātaṃ maggaṃ: Đây là lời nói về nguyên nhân của việc đi theo. Điều này đã được nói đến là: “Chắc chắn ta nên đi theo vị Tỳ-khưu này từ phía sau.” Tại sao? Bởi vì việc đi theo từ phía sau này là con đường đã được chỉ dạy bởi những người có nhu cầu, có nghĩa là con đường đã được biết và đã được đi đến. Hoặc là, ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vầy: “Do chúng ta là những người có nhu cầu, khi có sự chết thì cũng phải có sự bất tử,” như vậy (pháp bất tử) chỉ được biết đến là “có,” Niết-bàn được biết đến sau khi đã đến gần bằng trí suy luận là có, vị ấy đang tìm kiếm, đang truy tầm pháp ấy. နေသံ ပရိသာယာတိ ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ ပရိဝါရဘူတပရိသာယ. ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေတိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ ဒွေ မဟာနုဘာဝေ သာဝကေ. ဌာနန္တရေတိ အဂ္ဂသာဝကတ္တသညိတေ ဌာနန္တရေ ဌပေသိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ‘‘အဂ္ဂသာဝကေ’’တိ အဝတွာ ‘‘မဟာသာဝကေ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ အညေပိ မဟာထေရာ အဘိညာတာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန ‘‘မဟာသာဝကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘန္တိ, ဣမေယေဝ ပန သာဝကေသု အနညသာဓာရဏဘူတာ ဝိသေသတော ‘‘မဟာသာဝကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဒွေပိ မဟာသာဝကေ’’တိ ဝုတ္တံ. Nesaṃ parisāya có nghĩa là: Trong hội chúng là đoàn tùy tùng của hai vị Thượng thủ Thinh văn. Dve aggasāvake có nghĩa là: Hai vị Thinh văn có đại oai lực là Sāriputta và Moggallāna. Ṭhānantare: Ngài đã đặt vào địa vị được gọi là địa vị Thượng thủ Thinh văn. Tại sao ở đây không nói là “aggasāvake” mà lại nói là “mahāsāvake”? Mặc dù các vị Đại Trưởng lão khác, do sự hợp thành các đức hạnh đặc biệt như là các thắng trí, cũng được gọi là “đại Thinh văn,” nhưng chỉ có hai vị Thinh văn này là đặc biệt không chung với các vị khác, để trình bày rằng các ngài đáng được gọi là “đại Thinh văn,” câu “dvepi mahāsāvake” đã được nói đến. မဟာကဿပတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Mahākassapa. ၁၉၁. စတုတ္ထေ ယသ္မာ ဓုတဝါဒဓုတဓမ္မဓုတင်္ဂါနိ ဓုတမူလကာနိ, တသ္မာ ‘‘ဓုတော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ အာရဒ္ဓံ, တတ္ထ ကိလေသေ ဓုနိ ဓုတဝါတိ ဓုတော, ဓုတကိလေသော ပုဂ္ဂလော, ကိလေသဓုနနော ဝါ ဓမ္မော, ကိလေသဓုနနော ဓမ္မောတိ စ သပုဗ္ဗဘာဂေါ အရိယမဂ္ဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တံ ဓုတသညိတံ ကိလေသဓုနနဓမ္မံ ဝဒတိ, ပရေ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ ဓုတဝါဒေါ. စတုက္ကဉ္စေတ္ထ သမ္ဘဝတီတိ တံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဧတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တယိဒန္တိ နိပါတော, တဿ သော အယန္တိ အတ္ထော. ဓုတဘူတဿ ဓုတဘူတာ ဓမ္မာ ဓုတဓမ္မာ. အပ္ပိစ္ဆတာ သန္တုဋ္ဌိတာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာ ဧဝ[Pg.151]. ကိလေသေ သမ္မာ လိခတိ တစ္ဆတီတိ သလ္လေခေါ, ကိလေသဇေဂုစ္ဆီ, တဿ ဘာဝေါ သလ္လေခတာ. ဒွီဟိပိ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စတီတိ ပဝိဝေကော, ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလော ပုဂ္ဂလော, တဿ ဘာဝေါ ပဝိဝေကတာ. ဣမိနာ သရီရဋ္ဌပနမတ္တေန အတ္ထီတိ ဣဒမဋ္ဌိ တ္ထ-ကာရဿ ဋ္ဌ-ကာရံ ကတွာ, တဿ ဘာဝေါ ဣဒမဋ္ဌိတာ, ဣမေဟိ ဝါ ကုသလဓမ္မေဟိ အတ္ထိ ဣဒမဋ္ဌိ, ယေန ဉာဏေန ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန နာမ ပံသုကူလိကင်္ဂါဒီသု ပတိဋ္ဌိတေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ဓုတဂုဏေ သမာဒိယတိ စေဝ ပရိဟရတိ စ, တံ ဉာဏံ ဣဒမဋ္ဌိတာ. တေနာဟ – ‘‘ဣဒမဋ္ဌိတာ ဉာဏမေဝါ’’တိ. ဓုတဓမ္မာ နာမာတိ ဓုတင်္ဂသေဝနာယ ပဋိပက္ခဘူတာနံ ပါပဓမ္မာနံ ဓုနနဝသေန ပဝတ္တိယာ ဓုတောတိ လဒ္ဓနာမာယ ဓုတင်္ဂစေတနာယ ဥပကာရကာ ဓမ္မာတိ ကတွာ ဓုတဓမ္မာ နာမ. အနုပတန္တီတိ တဒန္တောဂဓာ တပ္ပရိယာပန္နာ ဟောန္တိ တဒုဘယဿေဝ ပဝတ္တိဝိသေသဘာဝတော. ပဋိက္ခေပဝတ္ထူသူတိ ဓုတင်္ဂသေဝနာယ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဝတ္ထူသု ပဟာတဗ္ဗဝတ္ထူသု. 191. Ở đoạn thứ tư, vì dhutavāda (người thuyết về hạnh đầu đà), dhutadhamma (pháp đầu đà), và dhutaṅga (chi phần đầu đà) có nguồn gốc từ dhuta (sự rũ bỏ), nên đã bắt đầu bằng câu “dhuto veditabbo” (cần được hiểu là người đã rũ bỏ). Ở đây, dhuto có nghĩa là người đã rũ bỏ (dhuni) các phiền não (kilese), là người có phiền não đã được rũ bỏ. Hoặc pháp rũ bỏ phiền não, và pháp rũ bỏ phiền não này cần được hiểu là Thánh đạo cùng với các giai đoạn chuẩn bị. Người thuyết giảng (vadati) về pháp rũ bỏ phiền não được gọi là dhuta đó, và thiết lập (patiṭṭhāpeti) người khác trong pháp ấy, nên gọi là dhutavādo (người thuyết về hạnh đầu đà). Và vì ở đây có thể có bốn loại, để chỉ ra điều đó, đã bắt đầu bằng câu “ettha panā” (còn ở đây). Tayidaṃ là một tiểu từ, có nghĩa là “so ayaṃ” (chính là cái này). Các pháp đã trở thành sự rũ bỏ của người đã trở thành sự rũ bỏ là dhutadhammā (pháp đầu đà). Appicchatā (sự ít ham muốn) và santuṭṭhitā (sự biết đủ) đã được nói ở dưới. Sallekho là sự gọt giũa, bào mòn phiền não một cách đúng đắn; người ghê tởm phiền não, trạng thái của người đó là sallekhatā (sự gọt giũa). Paviveko là sự viễn ly khỏi cả hai loại dục; người thường xuyên có tác ý như lý, trạng thái của người đó là pavivekatā (sự viễn ly). Idamaṭṭhi là có (atthi) bằng chính sự tồn tại của thân này (iminā sarīraṭṭhapanamattena), bằng cách biến ttha-kāra thành ṭṭha-kāra, trạng thái của nó là idamaṭṭhitā. Hoặc idamaṭṭhi là có (atthi) bằng các thiện pháp này (imehi kusaladhammehi), trí tuệ nào mà nhờ đó người ta thọ trì và thực hành các phẩm hạnh đầu đà theo như đã được chỉ dạy rằng “một vị xuất gia nên an trú trong các chi phần như hạnh phấn tảo y”, trí tuệ đó là idamaṭṭhitā. Do đó, ngài nói: “idamaṭṭhitā ñāṇamevā” (idamaṭṭhitā chính là trí tuệ). Dhutadhammā nāma (gọi là pháp đầu đà) là vì chúng là các pháp hỗ trợ cho tư tâm đầu đà, vốn được gọi là dhuta (sự rũ bỏ) do sự vận hành theo cách rũ bỏ các ác pháp đối nghịch với việc thực hành các chi phần đầu đà. Anupatanti có nghĩa là chúng được bao hàm trong đó, thuộc về đó, vì chúng là những biểu hiện đặc biệt của cả hai. Paṭikkhepavatthūsu có nghĩa là trong các đối tượng cần được từ bỏ, các đối tượng cần được loại trừ bằng việc thực hành các chi phần đầu đà. ပံသုကူလိကင်္ဂံ…ပေ… နေသဇ္ဇိကင်္ဂန္တိ ဥဒ္ဒေသောပိ ပေယျာလနယေန ဒဿိတော. ယဒေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၂ အာဒယော) ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တံ. ဓုတဝါဒဂ္ဂဟဏေနေဝ ထေရဿ ဓုတဘာဝေါပိ ဂဟိတော ဟောတီတိ ‘‘ဓုတဝါဒါန’’န္တေဝ ဝုတ္တံ. အယံ မဟာတိ အဘိနီဟာရာဒိမဟန္တတာယပိ သာသနဿ ဥပကာရိတာယပိ အယံ ထေရော မဟာ, ဂုဏမဟန္တတာယ ပသံသာဝစနမေဝ ဝါ ဧတံ ထေရဿ ယဒိဒံ မဟာကဿပေါတိ ယထာ ‘‘မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’’တိ. “Paṃsukūlikaṅgaṃ…pe… nesajjikaṅgan”ti (hạnh phấn tảo y… cho đến… hạnh thường tọa), phần đề mục cũng được trình bày theo phương pháp tỉnh lược (peyyāla). Những gì cần nói ở đây, tất cả đã được nói một cách chi tiết trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga, 1.22 trở đi). Chỉ bằng việc dùng từ “dhutavāda” (người thuyết về hạnh đầu đà), trạng thái đầu đà của vị trưởng lão cũng đã được bao hàm, nên chỉ nói là “dhutavādānaṃ” (của những người thuyết về hạnh đầu đà). “Ayaṃ mahā” (vị này là bậc vĩ đại), vị trưởng lão này vĩ đại cả về sự vĩ đại của lời phát nguyện ban đầu, cả về sự hữu ích cho giáo pháp. Hoặc đây chỉ là lời tán thán về sự vĩ đại trong phẩm hạnh của vị trưởng lão, đó là Mahākassapa (Đại Ca Diếp), giống như “Mahāmoggallāno” (Đại Mục Kiền Liên). သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာယ ဝတ္ထုတ္တယေ သဉ္ဇာတပ္ပသာဒတာယ ဥပါသကဘာဝေ ဌိတတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ. ဧတဿ အဂ္ဂဘာဝဿာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. သစ္စကာရောတိ သစ္စဘာဝါဝဟော ကာရော, အဝိသံဝါဒနဝသေန ဝါ တဒတ္ထသာဓနောတိ အတ္ထော. ကောလာဟလန္တိ ကုတူဟလဝိပ္ဖာရော. သတ္ထာ သတ္တမေ သတ္တမေ သံဝစ္ဆရေ ဓမ္မံ ကထေန္တော သတ္တာနံ သဝနယောဂ္ဂံ ကာလံ သလ္လက္ခေန္တော ဒိဝါ သာယနှသမယံ ကထေတိ, ရတ္တိယံ သကလယာမံ. တေနာဟ – ‘‘ဗြာဟ္မဏော ဗြာဟ္မဏေ အာဟ – ‘ဘောတိ ကိံ ရတ္တိံ ဓမ္မံ သုဏိဿသိ ဒိဝါ’’’တိ. ဝိဿာသိကောတိ ဝိဿာသိကဘာဝေါ. ‘‘တတော ပဋ္ဌာယ သော’’တိ ဝါ ပါဌော. Do đã an trú trong tư cách người cận sự nam vì có lòng tịnh tín phát sanh đối với ba đối tượng (vatthuttaya) qua bài thuyết pháp của Bậc Đạo Sư, nên đã nói: “uposathaṅgāni adhiṭṭhāyā” (sau khi đã thọ trì các chi phần của ngày trai giới) v.v... Cần được kết nối với “etassa aggabhāvassa” (của trạng thái tối thượng này). Saccakāro có nghĩa là hành động mang lại trạng thái chân thật, hoặc có nghĩa là sự thành tựu mục đích đó bằng cách không sai lời. Kolāhalaṃ là sự náo động do hiếu kỳ. Bậc Đạo Sư, khi thuyết pháp vào mỗi năm thứ bảy, nhận thấy thời điểm thích hợp cho chúng sanh nghe pháp, ngài thuyết vào ban ngày và buổi chiều, và suốt cả canh trong đêm. Do đó, có câu: “Vị Bà-la-môn nói với người nữ Bà-la-môn: ‘Này bà, bà sẽ nghe pháp vào ban đêm hay ban ngày?’” Vissāsiko có nghĩa là trạng thái thân thiết. Hoặc có dị bản là “Tato paṭṭhāya so” (Kể từ đó, vị ấy). ဒွေ [Pg.152] အသင်္ချေယျာနိ ပူရိတပါရမိဿာတိ ဣဒံ သာ ပရမ္ပရာယ သောတပတိတံ အတ္ထံ ဂဟေတွာ အာဟ. အဒိန္နဝိပါကဿာတိ အဝိပက္ကဝိပါကဿ. ဘဒ္ဒကေ ကာလေတိ ယုတ္တေ ကာလေ. နက္ခတ္တန္တိ နက္ခတ္တေန လက္ခိတံ ဆဏံ. တသ္မိံ တသ္မိဉှိ နက္ခတ္တေ အနုဘဝိတဗ္ဗဆဏာနိ နက္ခတ္တာနိ နာမ, ဣတရာနိ ပန ဆဏာနိ နာမ. သမ္မာပတိတဒုက္ခတော ဝိမောစနေန တတော နိယျာနာဝဟတာယ ဣစ္ဆိတတ္ထဿ လဘာပနတော စ နိယျာနိကံ. တေသန္တိ သုဝဏ္ဏပဒုမာနံ. ဩလမ္ဗကာတိ သုဝဏ္ဏရတနဝိစိတ္တာ ရတနဒါမာ. ပုညနိယာမေနာတိ ပုညာနုဘာဝသိဒ္ဓေန နိယာမေန. သွဿ ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ ဒါတုံ ကတောကာသော. ဖုဿရထန္တိ မင်္ဂလရထံ. သေတစ္ဆတ္တဥဏှီသဝါလဗီဇနိခဂ္ဂမဏိပါဒုကာနိ ပဉ္စဝိဓံ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍန္တိ ဝဒန္တိ. ဣဓ ပန သေတစ္ဆတ္တံ ဝိသုံ ဂဟိတန္တိ သီဟာသနံ ပဉ္စမံ ကတွာ ဝဒန္တိ. ပါရုပနကဏ္ဏန္တိ ပါရုပနဝတ္ထဿ ဒသန္တံ. ဒိဗ္ဗဝတ္ထဒါယိပုညာနုဘာဝစောဒိတော ‘‘နနု တာတာ ထူလ’’န္တိ အာဟ. အဟော တပဿီတိ အဟော ကပဏော အဟံ ရာဇာတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓါနံ သဒ္ဒဟိတွာတိ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ သဒ္ဒဟိတွာ. စင်္ကမနသတာနီတိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒျတ္ထော. တေန ဟိ အဂ္ဂိသာလာဒီနိ ပဗ္ဗဇိတသာရုပ္ပာနိ ဌာနာနိ သင်္ဂဏှာတိ. “Dve asaṅkhyeyyāni pūritapāramissā” (của người đã viên mãn ba-la-mật trong hai a-tăng-kỳ), câu này vị ấy nói sau khi đã nắm bắt ý nghĩa được truyền miệng qua các thế hệ. “Adinnavipākassa” có nghĩa là của (nghiệp) có quả chưa chín muồi. “Bhaddake kāle” có nghĩa là vào thời điểm thích hợp. “Nakkhattaṃ” là lễ hội được đánh dấu bằng một vì sao. Các lễ hội cần được cử hành vào những vì sao nhất định được gọi là nakkhatta, còn các lễ hội khác thì chỉ gọi là chaṇa. Niyyānikaṃ (đưa đến sự giải thoát) là vì nó mang lại sự thoát ra khỏi khổ đau đã xảy đến, bằng cách giải thoát khỏi đó, và vì nó giúp đạt được điều mong muốn. “Tesaṃ” là của những hoa sen vàng ấy. “Olambakā” là những tràng hoa bằng ngọc báu được trang trí bằng vàng và đá quý. “Puññaniyāmena” có nghĩa là theo quy luật được thành tựu nhờ oai lực của phước báu. Vị ấy đã được tạo cơ hội để trao vương quốc Bārāṇasī. “Phussarathaṃ” là cỗ xe tốt lành. Người ta nói rằng năm loại vương ấn (rājakakudhabhaṇḍa) là: lọng trắng, khăn vành, quạt lông, gươm báu, và giày ngọc. Nhưng ở đây, vì lọng trắng được kể riêng, nên người ta nói ngai vàng là thứ năm. “Pārupanakaṇṇaṃ” là mép của tấm y choàng. Được thúc đẩy bởi oai lực của phước báu cúng dường thiên y, vị ấy đã nói: “Này cha, chẳng phải nó thô sao?”. “Aho tapassī” có nghĩa là “Ôi, ta, một vị vua đáng thương thay!”. “Buddhānaṃ saddahitvā” có nghĩa là sau khi đã có đức tin vào giáo pháp của các vị Phật. “Caṅkamanasatāni”, từ “iti” có nghĩa là “v.v...”. Do đó, nó bao gồm các nơi thích hợp cho người xuất gia như nhà lửa v.v... သာဓုကီဠိတန္တိ အရိယာနံ ပရိနိဗ္ဗုတဋ္ဌာနေ ကာတဗ္ဗသက္ကာရံ ဝဒတိ. နပ္ပမဇ္ဇိ, နိရောဂါ အယျာတိ ပုစ္ဆိတာကာရဒဿနံ. ပရိနိဗ္ဗုတာ ဒေဝါတိ ဒေဝီ ပဋိဝစနံ အဒါသိ. ပဋိယာဒေတွာတိ နိယျာတေတွာ. သမဏကပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ သမိတပါပေဟိ အရိယေဟိ အနုဋ္ဌာတဗ္ဗပဗ္ဗဇ္ဇံ. သော ဟိ ရာဇာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဝေသဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ‘‘ဣဒမေဝ ဘဒ္ဒက’’န္တိ တာဒိသံယေဝ လိင်္ဂံ ဂဏှိ. တတ္ထေဝါတိ ဗြဟ္မလောကေ ဧဝ. ဝီသတိမေ ဝဿေ သမ္ပတ္တေတိ အာဟရိတွာ သမ္ဗန္ဓော. ဗြဟ္မလောကတော စဝိတွာ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ, ဗြဟ္မစရိယာဓိကာရဿ စ စိရကာလသမ္ဘူတတ္တာ ‘‘ဧဝရူပံ ကထံ မာ ကထေထာ’’တိ အာဟ. ဝီသတိ ဓရဏာနိ နိက္ခန္တိ ဝဒန္တိ, ပဉ္စပလံ နိက္ခန္တိ အပရေ. ဣတ္ထာကရောတိ ဣတ္ထိရတနဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ. အယျဓီတာတိ အမှာကံ အယျဿ ဓီတာ, ဘဒ္ဒကာပိလာနီတိ အတ္ထော. သမာနပဏ္ဏန္တိ သဒိသပဏ္ဏံ သဒိသလေခံ ကုမာရဿ ကုမာရိကာယ စ ယုတ္တံ ပဏ္ဏလေခံ. တေ ပုရိသာ သမာဂတဋ္ဌာနတော မဂဓရဋ္ဌေ မဟာတိတ္ထဂါမံ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာဂလနဂရဉ္စ ဥဒ္ဒိဿ အပက္ကမန္တာ အညမညံ ဝိဿဇ္ဇန္တာ နာမ ဟောန္တီတိ ‘‘ဣတော စ ဧတ္တော စ ပေသေသု’’န္တိ ဝုတ္တာ. “Lễ hội tốt đẹp” (Sādhukīḷitaṃ) có nghĩa là sự tôn kính cần được thực hiện tại nơi các bậc Thánh đã nhập Niết-bàn. “Ngài không xao lãng, thưa tôn giả, ngài có được vô bệnh không?” là cách thể hiện việc hỏi thăm. “Thưa thiên tử, ngài đã nhập Niết-bàn rồi,” hoàng hậu đã trả lời như vậy. “Sau khi đã chuẩn bị” (Paṭiyādetvā) có nghĩa là sau khi đã dâng cúng. “Sự xuất gia của bậc sa-môn” (Samaṇakapabbajjaṃ) là sự xuất gia cần được thực hành bởi các bậc Thánh, những người đã dập tắt các điều ác. Vị vua ấy, vì đã thấy tướng mạo của các vị Phật Độc Giác, đã nghĩ rằng “chính điều này là tốt đẹp” và đã thọ nhận tướng mạo tương tự như vậy. “Ngay tại nơi ấy” (Tattheva) có nghĩa là ngay tại cõi Phạm thiên. “Khi đã đến năm thứ hai mươi” (Vīsatime vasse sampatte), cần được hiểu trong mối liên hệ. Vì đã mệnh chung từ cõi Phạm thiên và tái sanh, và vì quyền năng của phạm hạnh đã được tích lũy từ lâu, nên ngài đã nói: “Xin đừng nói lời như vậy.” Người ta nói một `nikkha` là hai mươi `dharaṇa`, những người khác nói một `nikkha` là năm `pala`. “Mỏ châu báu của nữ nhân” (Itthākaro) là nơi phát sanh của nữ bảo. “Con gái của tôn giả” (Ayyadhītā) có nghĩa là con gái của tôn giả chúng ta, tức là Bhaddā Kāpilānī. “Bức thư tương đồng” (Samānapaṇṇaṃ) là bức thư tương tự, bức thư tương xứng, bức thư phù hợp cho cả hoàng tử và công chúa. Những người đàn ông ấy, từ nơi đã gặp nhau, hướng đến làng Mahātittha ở xứ Magadha và thành phố Sāgala ở xứ Madda, rồi họ rời đi, được gọi là những người chia tay nhau, nên được nói là “đã phái đi từ đây và từ đó.” ပုပ္ဖဒါမန္တိ ဟတ္ထိဟတ္ထပ္ပမာဏံ ပုပ္ဖဒါမံ. တာနီတိ တာနိ ဥဘောဟိ ဂန္ထာပိတာနိ ဒွေ ပုပ္ဖဒါမာနိ. တေတိ ဥဘော ဘဒ္ဒါ စေဝ ပိပ္ပလိကုမာရော စ[Pg.153]. လောကာမိသေနာတိ ကာမဿာဒေန. အသံသဋ္ဌာတိ န သံယုတ္တာ ဃဋေ ဇလန္တေန ဝိယ ပဒီပေန အဇ္ဈာသယေ သမုဇ္ဇလန္တေန ဝိမောက္ခဗီဇေန သမုဿာဟိတစိတ္တတ္တာ. ယန္တဗဒ္ဓါနီတိ သဿသမ္ပာဒနတ္ထံ တတ္ထ တတ္ထ ဒွါရကဝါဋယောဇနဝသေန ဗဒ္ဓါနိ နိက္ခမနတုမ္ဗာနိ. ကမ္မန္တောတိ ကသိကမ္မကရဏဋ္ဌာနံ. ဒါသိကဂါမာတိ ဒါသာနံ ဝသနဂါမာ. ဩသာရေတွာတိ ပက္ခိပိတွာ. အာကပ္ပကုတ္တဝသေနာတိ အာကာရဝသေန ကိရိယာဝသေန. အနနုစ္ဆဝိကန္တိ ပဗ္ဗဇိတဘာဝဿ အနနုရူပံ. တဿ မတ္ထကေတိ ဒွေဓာပထဿ ဒွိဓာဘူတဋ္ဌာနေ. ဧတေသံ သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ နိသီဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သာ ပန တတ္ထ သတ္ထု နိသဇ္ဇာ ဧဒိသီတိ ဒဿေတုံ – ‘‘နိသီဒန္တော ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယာ ဗုဒ္ဓါနံ အပရိမိတကာလသမ္ဘူတာစိန္တေယျာပရိညေယျပုညသမ္ဘာရူပစယနိဗ္ဗတ္တာ ရူပပ္ပဘာဝဗုဒ္ဓဂုဏဝိဇ္ဇောတိတာ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏအသီတိအနုဗျဉ္ဇနသမုဇ္ဇလိတာ ဗျာမပ္ပဘာကေတုမာလာလင်္ကတာ သဘာဝသိဒ္ဓိတာယ အကိတ္တိမာ ရူပကာယသိရီ, တံယေဝ မဟာကဿပဿ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗပ္ပသာဒသံဝဒ္ဓနတ္ထံ အနိဂ္ဂူဟိတွာ နိသိန္နော ဘဂဝါ ‘‘ဗုဒ္ဓဝေသံ ဂဟေတွာ…ပေ… နိသီဒီ’’တိ ဝုတ္တော. အသီတိဟတ္ထပ္ပဒေသံ ဗျာပေတွာ ပဝတ္တိယာ အသီတိဟတ္ထာတိ ဝုတ္တာ. သတသာခေါတိ ဗဟုသာခေါ အနေကသာခေါ. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောဝ အဟောသိ နိရန္တရံ ဗုဒ္ဓရသ္မီဟိ သမန္တတော သမောကိဏ္ဏဘာဝတော. “Vòng hoa” (Pupphadāmaṃ) là vòng hoa có kích thước bằng vòi voi. “Chúng” (Tāni) là hai vòng hoa được kết bởi cả hai người. “Họ” (Te) là cả hai, Bhaddā và hoàng tử Pippali. “Bởi mồi nhử của thế gian” (Lokāmisena) có nghĩa là bởi sự khoái lạc của dục vọng. “Không bị vướng mắc” (Asaṃsaṭṭhā) có nghĩa là không bị ràng buộc, vì tâm của họ được thôi thúc bởi hạt giống giải thoát đang bừng sáng trong nội tâm, giống như ngọn đèn cháy trong bình. “Được buộc bằng máy móc” (Yantabaddhāni) là những ống thoát nước được buộc bằng cách lắp cửa cống ở các nơi khác nhau để thu hoạch mùa màng. “Nơi làm việc” (Kammanto) là nơi làm công việc đồng áng. “Làng của người hầu” (Dāsikagāmā) là những ngôi làng nơi các người hầu sinh sống. “Sau khi cho vào” (Osāretvā) có nghĩa là sau khi đặt vào. “Theo cách cử chỉ” (Ākappakuttavasena) có nghĩa là theo cách hành động, theo cách cử chỉ. “Không thích hợp” (Ananucchavikaṃ) là không tương xứng với thân phận của người xuất gia. “Trên đỉnh của nó” (Tassa matthake) là tại nơi con đường chia làm hai ngả. Cần phải giúp đỡ những người này, vì vậy ngài đã ngồi xuống, đây là mối liên hệ. Để chỉ ra rằng việc ngồi của Bậc Đạo Sư ở đó là như thế này, câu “Và khi đang ngồi...” đã được nói. Ở đó, vẻ huy hoàng của sắc thân (rūpakāyasirī) của các vị Phật, vốn tự nhiên thành tựu, không do tạo tác, được tạo ra từ sự tích lũy các kho tàng phước báu không thể nghĩ bàn, không thể đo lường, được tích lũy trong vô lượng thời gian, được chiếu sáng bởi uy lực của sắc thân và các đức hạnh của Phật, rực rỡ với ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân và tám mươi vẻ đẹp phụ, được trang hoàng bởi vầng hào quang một sải và vòng hào quang trên đỉnh đầu; chính vẻ huy hoàng ấy, Đức Thế Tôn đã ngồi mà không che giấu, để làm tăng trưởng niềm tịnh tín chưa từng có nơi ngài Đại Ca-diếp, nên được nói là “đã mang tướng mạo của một vị Phật... và đã ngồi xuống.” Vì lan rộng ra một vùng tám mươi hắc tay, nên được gọi là “tám mươi hắc tay”. “Trăm cành” (Satasākho) có nghĩa là nhiều cành, vô số cành. “Đã trở thành màu vàng” (Suvaṇṇavaṇṇo eva ahosi) vì liên tục được bao phủ khắp nơi bởi các tia sáng của Đức Phật. တီသု ဌာနေသူတိ ဒူရတော နာတိဒူရေ အာသန္နေတိ တီသု ဌာနေသု. တီဟိ ဩဝါဒေဟီတိ ‘‘တသ္မာတိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘တိဗ္ဗံ မေ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝိဿတိ ထေရေသု နဝေသု မဇ္ဈိမေသူ’တိ. ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗံ. တသ္မာတိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မံ သုဏိဿာမိ ကုသလူပသံဟိတံ, သဗ္ဗံ တံ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကရိတွာ သဗ္ဗံ စေတသာ သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏိဿာမီ’တိ, ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗံ. တသ္မာတိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ‘သာတသဟဂတာ စ မေ ကာယဂတာသတိ န ဝိဇဟိဿတီ’တိ, ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄) ဣမေဟိ တီဟိ ဩဝါဒေဟိ. ဧတ္ထ ဟိ ဘဂဝါ ပဌမံ ဩဝါဒံ ထေရဿ ဗြာဟ္မဏဇာတိကတ္တာ ဇာတိမာနပ္ပဟာနတ္ထမဘာသိ, ဒုတိယံ ဗာဟုသစ္စံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကအဟံကာရပ္ပဟာနတ္ထံ, တတိယံ ဥပဓိသမ္ပတ္တိံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကအတ္တသိနေဟပ္ပဟာနတ္ထံ[Pg.154]. မုဒုကာ ခေါ တျာယန္တိ မုဒုကာ ခေါ တေ အယံ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧဝမာဟ? ထေရေန သဟ စီဝရံ ပရိဝတ္တေတုကာမတာယ. ကသ္မာ ပရိဝတ္တေတုကာမော ဇာတောတိ? ထေရံ အတ္တနော ဌာနေ ဌပေတုကာမတာယ. ကိံ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ, ဧဝံ ပနဿ အဟောသိ ‘‘ဣမေန စိရံ ဌဿန္တိ, ကဿပေါ ပန ဝီသတိဝဿသတာယုကော, သော မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာယံ ဝသိတွာ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟံ ကတွာ မမ သာသနံ ပဉ္စဝဿသဟဿပရိမာဏကာလပ္ပဝတ္တနကံ ကရိဿတီတိ အတ္တနော ဌာနေ ဌပေသိ. ဧဝံ ဘိက္ခူ ကဿပဿ သုဿူသိတဗ္ဗံ မညိဿန္တီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. “Ở ba nơi” (Tīsu ṭhānesu) có nghĩa là ở ba nơi: từ xa, không quá xa, và gần. “Bởi ba lời giáo huấn” (Tīhi ovādehi) là bởi ba lời giáo huấn này: “Này Kassapa, do đó, ngươi phải học tập như sau: ‘Tàm và quý sắc bén sẽ được thiết lập nơi ta đối với các vị trưởng lão, các vị mới tu, và các vị trung niên.’ Này Kassapa, ngươi phải học tập như vậy. Này Kassapa, do đó, ngươi phải học tập như sau: ‘Bất cứ giáo pháp nào liên quan đến thiện pháp mà ta nghe, ta sẽ lắng nghe giáo pháp ấy với tai lắng nghe, ghi nhớ, tác ý, và thấu suốt tất cả bằng tâm.’ Này Kassapa, ngươi phải học tập như vậy. Này Kassapa, do đó, ngươi phải học tập như sau: ‘Niệm thân đi kèm với hỷ sẽ không rời bỏ ta.’ Này Kassapa, ngươi phải học tập như vậy” (Tương Ưng Bộ II, 154). Ở đây, Đức Thế Tôn đã thuyết lời giáo huấn thứ nhất để đoạn trừ lòng kiêu mạn về dòng dõi của vị trưởng lão, vì ngài thuộc dòng dõi Bà-la-môn; lời thứ hai để đoạn trừ lòng tự cao có thể phát sanh do sự uyên bác; lời thứ ba để đoạn trừ lòng yêu mến bản thân có thể phát sanh do sự thành tựu về các vật dụng. “Mềm mại thay là của ngươi” (Mudukā kho tyāyaṃ) có nghĩa là “mềm mại thay là cái này của ngươi”. Nhưng tại sao Đức Thế Tôn lại nói như vậy? Vì ngài muốn đổi y với vị trưởng lão. Tại sao ngài lại muốn đổi y? Vì ngài muốn đặt vị trưởng lão vào vị trí của mình. Phải chăng không có các ngài Sāriputta và Moggallāna? Có, nhưng ngài đã nghĩ như thế này: “Những vị này sẽ không sống lâu. Còn Kassapa thì có tuổi thọ một trăm hai mươi năm. Sau khi ta nhập Niết-bàn, vị ấy sẽ ở tại hang Sattapaṇṇi, thực hiện việc kết tập Pháp và Luật, và sẽ làm cho giáo pháp của ta tồn tại trong khoảng thời gian năm ngàn năm.” Vì vậy, ngài đã đặt vị ấy vào vị trí của mình. “Như vậy, các Tỳ-khưu sẽ nghĩ rằng cần phải lắng nghe Kassapa.” Do đó, ngài đã nói như vậy. စန္ဒူပမောတိ စန္ဒသဒိသော ဟုတွာ. ကိံ ပရိမဏ္ဍလတာယ? နော, အပိစ ခေါ ယထာ စန္ဒော ဂဂနတလံ ပက္ခန္ဒမာနော န ကေနစိ သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ဝါ သိနေဟံ ဝါ အာလယံ ဝါ ကရောတိ, န စ န ဟောတိ မဟာဇနဿ ပိယော မနာပေါ, အယမ္ပိ ဧဝံ ကေနစိ သဒ္ဓိံ သန္ထဝါဒီနံ အကရဏေန ဗဟုဇနဿ ပိယော မနာပေါ စန္ဒူပမော ဟုတွာ ခတ္တိယကုလာဒီနိ စတ္တာရိ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတီတိ အတ္ထော. အပကဿေဝ ကာယံ အပကဿ စိတ္တန္တိ တေနေဝ သန္ထဝါဒီနံ အကရဏေန ကာယဉ္စ စိတ္တဉ္စ အပကဍ္ဎိတွာ, အပနေတွာတိ အတ္ထော. နိစ္စံ နဝေါတိ နိစ္စနဝကောဝ, အာဂန္တုကသဒိသော ဟုတွာတိ အတ္ထော. အာဂန္တုကော ဟိ ပဋိပါဋိယာ သမ္ပတ္တဂေဟံ ပဝိသိတွာ သစေ နံ ဃရသာမိကာ ဒိသွာ ‘‘အမှာကမ္ပိ ပုတ္တဘာတရော ဝိပ္ပဝါသံ ဂန္တွာ ဧဝံ ဝိစရိံသူ’’တိ အနုကမ္ပမာနာ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေန္တိ, ဘုတ္တမတ္တောယေဝ ‘‘တုမှာကံ ဘာဇနံ ဂဏှထာ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ပက္ကမတိ, န တေဟိ သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ဝါ ကရောတိ, ကိစ္စကရဏီယာနိ ဝါ သံဝိဒဟတိ, ဧဝမယမ္ပိ ပဋိပါဋိယာ သမ္ပတ္တံ ဃရံ ပဝိသိတွာ ယံ ဣရိယာပထေ ပသန္နာ မနုဿာ ဒေန္တိ, တံ ဂဟေတွာ ဆိန္နသန္ထဝေါ တေသံ ကိစ္စကရဏီယေ အဗျာဝဋော ဟုတွာ နိက္ခမတီတိ ဒီပေတိ. Candūpamo có nghĩa là trở nên giống như mặt trăng. Có phải vì sự tròn đầy không? Không phải. Mà là, cũng như mặt trăng khi đi vào bầu trời không tạo ra sự thân quen, tình thương, hay quyến luyến với bất cứ ai, nhưng vẫn được đại chúng yêu mến, hài lòng. Vị này cũng vậy, do không tạo ra sự thân quen v.v... với bất cứ ai, nên được nhiều người yêu mến, hài lòng, trở nên như mặt trăng, đi đến bốn gia tộc Sát-đế-lỵ v.v... đó là ý nghĩa. Apakasseva kāyaṃ apakassa citta có nghĩa là do không tạo ra sự thân quen v.v... nên kéo lui thân và tâm, tức là dời đi. Niccaṃ navo có nghĩa là luôn luôn như người mới đến, tức là trở nên giống như khách lạ. Thật vậy, người khách lạ khi vào nhà đã đến theo thứ tự, nếu chủ nhà thấy và thương xót rằng "con trai, anh em của chúng ta đi xa cũng đã lang thang như vậy", mời ngồi và cho ăn, thì ngay sau khi ăn xong, người ấy đứng dậy ra đi và nói "xin hãy nhận lại vật dụng của quý vị", không tạo sự thân quen với họ, cũng không sắp đặt công việc gì. Vị này cũng vậy, khi vào nhà đã đến theo thứ tự, nhận lấy những gì người ta cúng dường với tâm hoan hỷ trong các oai nghi, rồi cắt đứt sự thân quen, không bận tâm đến công việc của họ mà ra đi, điều này được giải thích. အပ္ပဂဗ္ဘောတိ နပ္ပဂဗ္ဘော, အဋ္ဌဋ္ဌာနေန ကာယပါဂဗ္ဘိယေန, စတုဋ္ဌာနေန ဝစီပါဂဗ္ဘိယေန, အနေကဋ္ဌာနေန မနောပါဂဗ္ဘိယေန စ ဝိရဟိတောတိ အတ္ထော. အဋ္ဌဋ္ဌာနံ ကာယပါဂဗ္ဘိယံ နာမ သံဃဂဏပုဂ္ဂလဘောဇနသာလဇန္တာဃရနဟာနတိတ္ထဘိက္ခာစာရမဂ္ဂေသု အန္တရဃရပဝေသနေ စ ကာယေန အပ္ပတိရူပကရဏံ. စတုဋ္ဌာနံ ဝစီပါဂဗ္ဘိယံ နာမ သံဃဂဏပုဂ္ဂလအန္တရဃရေသု အပ္ပတိရူပဝါစာနိစ္ဆာရဏံ. အနေကဋ္ဌာနံ မနောပါဂဗ္ဘိယံ နာမ တေသု တေသု [Pg.155] ဌာနေသု ကာယဝါစာဟိ အဇ္ဈာစာရံ အနာပဇ္ဇိတွာပိ မနသာ ကာမဝိတက္ကာဒီနံ ဝိတက္ကနံ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဣမေသံ ပါဂဗ္ဘိယာနံ အဘာဝေန အပ္ပဂဗ္ဘော ဟုတွာ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတီတိ အတ္ထော. ကဿပသံယုတ္တေန စ စန္ဒူပမပ္ပဋိပဒါဒိထေရဿ ဓုတဝါဒေသု အဂ္ဂဘာဝဿ ဗောဓိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဧတဒေဝ ကဿပသံယုတ္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ’’တိ. Appagabbho có nghĩa là không táo bạo, tức là không có sự táo bạo về thân ở tám nơi, sự táo bạo về lời ở bốn nơi, và sự táo bạo về ý ở nhiều nơi. Sự táo bạo về thân ở tám nơi là hành động không thích hợp bằng thân ở trong Tăng chúng, trong hội chúng, đối với cá nhân, trong nhà ăn, trong nhà tắm hơi, tại bến tắm, trên đường khất thực, và khi vào trong nhà. Sự táo bạo về lời ở bốn nơi là nói lời không thích hợp ở trong Tăng chúng, trong hội chúng, đối với cá nhân, và ở trong nhà. Sự táo bạo về ý ở nhiều nơi là, dù không phạm lỗi bằng thân và lời ở những nơi ấy, nhưng lại suy tư về các dục tầm v.v... bằng ý. Do không có tất cả những sự táo bạo này, vị ấy trở nên không táo bạo khi đi đến các gia tộc, đó là ý nghĩa. Và do trong Tương Ưng Kassapa, sự kiện trưởng lão là bậc tối thắng trong các hạnh đầu-đà, như pháp hành ví như mặt trăng v.v... đã được làm cho giác ngộ, nên có nói rằng "chính Tương Ưng Kassapa này đã được dùng làm duyên khởi". အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Anuruddha ၁၉၂. ပဉ္စမေ ဘောဇနပပဉ္စမတ္တန္တိ ဂေါစရဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရဏာဟာရပရိဘောဂသညိတံ ဘောဇနပပဉ္စမတ္တံ. ဒီပရုက္ခာနန္တိ လောဟဒန္တကဋ္ဌမယာနံ မဟန္တာနံ ဒီပရုက္ခာနံ. လောဟမယေသုပိ ဟိ တေသု ဒီပါဓာရေသု ဒီပရုက္ခကာတိ ရုဠှိရေသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဩလမ္ဗကဒီပမဏ္ဍလဒီပသဉ္စရဏဒီပါဒိကာ သေသဒီပါ. 192. Trong câu thứ năm, bhojanapapañcamattaṃ có nghĩa là sự hý luận về vật thực được gọi là việc đi khất thực và thọ dụng thức ăn trong làng sở hành. Dīparukkhānaṃ có nghĩa là những cây đèn lớn làm bằng đồng, ngà, và gỗ. Thật vậy, ngay cả những giá đỡ đèn làm bằng đồng cũng được gọi là "cây đèn", nên hiểu đây là một cách dùng từ thông thường. Các loại đèn còn lại là đèn treo, đèn vòng, đèn di động, v.v. အနုပရိယာယိ ပဒက္ခိဏကရဏဝသေန. အဟံ တေနာတိ ယေန တုယှံ အတ္ထော, အဟံ တေန ပဝါရေမိ, တသ္မာ တံ အာဟရာပေတွာ ဂဏှာတိ အတ္ထော. သုဝဏ္ဏပါတိယံယေဝဿ ဘတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇီတိ ဒေဝတာနုဘာဝေန ဥပ္ပဇ္ဇိ, န ကိဉ္စိ ပစနကိစ္စံ အတ္ထိ. သတ္တ မဟာပုရိသဝိတက္ကေ ဝိတက္ကေသီတိ ‘‘အပ္ပိစ္ဆဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော မဟိစ္ဆဿာ’’တိအာဒိကေ သတ္တ မဟာပုရိသဝိတက္ကေ ဝိတက္ကေသိ. အဋ္ဌမေတိ ‘‘နိပ္ပပဉ္စာရာမဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော ပပဉ္စာရာမဿာ’’တိ ဧတသ္မိံ ပုရိသဝိတက္ကေ. Anupariyāyi có nghĩa là đi nhiễu theo chiều bên phải. Ahaṃ tena có nghĩa là "vật gì ngài cần, tôi xin dâng cúng vật ấy, vì vậy hãy cho mang đến và nhận lấy". Suvaṇṇapātiyaṃyevassa bhattaṃ uppajji có nghĩa là vật thực của vị ấy đã sanh khởi ngay trong bát vàng do oai lực của chư thiên, không có việc nấu nướng gì cả. Satta mahāpurisavitakke vitakkesi có nghĩa là đã suy tư bảy điều suy tư của bậc đại nhân, bắt đầu bằng "Pháp này dành cho người ít ham muốn, pháp này không dành cho người nhiều ham muốn". Aṭṭhame có nghĩa là về điều suy tư của bậc đại nhân này: "Pháp này dành cho người ưa thích không hý luận, pháp này không dành cho người ưa thích hý luận". မမ သင်္ကပ္ပမညာယာတိ ‘‘အပ္ပိစ္ဆဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော မဟိစ္ဆဿာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၈; အ. နိ. ၈.၃၀) မဟာပုရိသဝိတက္ကဝသေန အာရဒ္ဓမတ္တံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ အသမတ္ထဘာဝေန ဌိတံ မမ သင်္ကပ္ပံ ဇာနိတွာ. မနောမယေနာတိ မနောမယေန ဝိယ မနသာ နိမ္မိတသဒိသေန, ပရိဏာမိတေနာတိ အတ္ထော. ဣဒ္ဓိယာတိ ‘‘အယံ ကာယော ဣဒံ စိတ္တံ ဝိယ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာယ အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိယာ. Mama saṅkappamaññāya có nghĩa là biết được ý định của tôi, vốn đã được bắt đầu theo cách của các điều suy tư của bậc đại nhân, bắt đầu bằng "Pháp này dành cho người ít ham muốn, pháp này không dành cho người nhiều ham muốn" (Trường Bộ 3.358; Tăng Chi Bộ 8.30), nhưng đang trong tình trạng không thể đưa đến đỉnh điểm. Manomayena có nghĩa là giống như thân do ý tạo, giống như được tạo ra bởi ý, tức là được biến hóa. Iddhiyā có nghĩa là bằng thần thông quyết định (adhiṭṭhāniddhi) khởi lên rằng "mong rằng thân này hãy giống như tâm này". ယဒါ မေ အဟု သင်္ကပ္ပောတိ ယသ္မိံ ကာလေ မယှံ ‘‘ကီဒိသော နု ခေါ အဋ္ဌမော မဟာပုရိသဝိတက္ကော’’တိ ပရိဝိတက္ကော အဟောသိ, ယဒါ မေ အဟု သင်္ကပ္ပော, တတော မမ သင်္ကပ္ပမညာယ ဣဒ္ဓိယာ ဥပသင်္ကမိ, ဥတ္တရိ ဒေသယီတိ ယောဇနာ. ဥတ္တရိ ဒေသယီတိ ‘‘နိပ္ပပဉ္စာရာမဿာယံ ဓမ္မော နိပ္ပပဉ္စရတိနော[Pg.156], နာယံ ဓမ္မော ပပဉ္စာရာမဿ ပပဉ္စရတိနော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၈; အ. နိ. ၈.၃၀) ဣမံ အဋ္ဌမံ မဟာပုရိသဝိတက္ကံ ပူရေန္တော ဥပရိ ဒေသယိ. တံ ပန ဒေသိတံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘နိပ္ပပဉ္စရတော ဗုဒ္ဓေါ, နိပ္ပပဉ္စမဒေသယီ’’တိ, ပပဉ္စာ နာမ ရာဂါဒယော ကိလေသာ, တေသံ ဝူပသမနတာယ တဒဘာဝတော စ လောကုတ္တရဓမ္မာ နိပ္ပပဉ္စာ နာမ. ယထာ တံ ပါပုဏာတိ, တထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, သာမုက္ကံသိကံ စတုသစ္စဒေသနံ အဒေသယီတိ အတ္ထော. Yadā me ahu saṅkappo có nghĩa là vào lúc tôi có suy tư rằng "điều suy tư thứ tám của bậc đại nhân là như thế nào nhỉ?", khi tôi có ý định, lúc đó Ngài biết được ý định của tôi, đã đến bằng thần thông, và đã thuyết giảng thêm nữa, đây là cách kết nối câu. Uttari desayi có nghĩa là Ngài đã thuyết giảng thêm để hoàn thiện điều suy tư thứ tám của bậc đại nhân này: "Pháp này dành cho người ưa thích không hý luận, vui thích trong không hý luận; pháp này không dành cho người ưa thích hý luận, vui thích trong hý luận" (Trường Bộ 3.358; Tăng Chi Bộ 8.30). Để chỉ ra điều đã được thuyết giảng đó, ngài nói: "Đức Phật, bậc vui thích trong không hý luận, đã thuyết giảng pháp không hý luận". "Hý luận" là tên gọi của các phiền não như tham ái v.v. Do sự lắng dịu và sự vắng mặt của chúng, các pháp siêu thế được gọi là "không hý luận". Ngài đã thuyết giảng pháp để có thể đạt được điều đó, nghĩa là Ngài đã thuyết giảng bài pháp Tứ Diệu Đế một cách đặc thù. တဿာဟံ ဓမ္မမညာယာတိ တဿ သတ္ထု ဒေသနာဓမ္မံ ဇာနိတွာ. ဝိဟာသိန္တိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇန္တော ဝိဟရိံ. သာသနေ ရတောတိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟေ သာသနေ အဘိရတော. တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ, ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ, အာသဝက္ခယဉာဏန္တိ ဣမာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ မယာ အနုပ္ပတ္တာ သစ္ဆိကတာ. တတော ဧဝ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ, အနုသိဋ္ဌိ ဩဝါဒေါ အနုဋ္ဌိတောတိ အတ္ထော. Tassāhaṃ dhammamaññāya có nghĩa là sau khi biết được pháp thuyết giảng của vị Đạo sư ấy. Vihāsiṃ có nghĩa là tôi đã sống, thực hành theo như đã được chỉ dạy. Sāsane rato có nghĩa là hoan hỷ trong giáo pháp bao gồm tam học. Tisso vijjā anuppattā có nghĩa là ba minh này: túc mạng minh, thiên nhãn minh, và lậu tận minh, đã được tôi chứng đắc, đã được tôi chứng ngộ. Do đó, kataṃ buddhassa sāsanaṃ, nghĩa là lời chỉ dạy, lời khuyên dạy đã được tuân theo. ဘဒ္ဒိယတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Bhaddiya ၁၉၃. ဆဋ္ဌေ ဥစ္စ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထော ဥစ္စာ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ – ‘‘ဥစ္စာကုလိကာနန္တိ ဥစ္စေ ကုလေ ဇာတာန’’န္တိ. ကာဠီ သာ ဒေဝီတိ ကာဠဝဏ္ဏတာယ ကာဠီ သာ ဒေဝီ. ကုလာနုက္ကမေန ရဇ္ဇာနုပ္ပတ္တိ မဟာကုလိနဿေဝါတိ ဝုတ္တံ – ‘‘သောယေဝ စာ’’တိအာဒိ. 193. Trong câu thứ sáu, (chú giải) nói rằng từ `uccā-saddo` có cùng ý nghĩa với từ `ucca-sadda` – “`uccākulikānaṃ` nghĩa là của những người sinh ra trong gia đình cao quý”. `Kāḷī sā devī` (vị hoàng hậu Kāḷī ấy) là do có màu da đen nên (gọi là) hoàng hậu Kāḷī. Việc vương quyền sanh khởi theo dòng dõi gia tộc chỉ thuộc về người có gia tộc lớn, điều này được nói qua câu – “chính vị ấy và…” v.v… လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya ၁၉၄. သတ္တမေ ရိတ္တကောတိ ဒေယျဝတ္ထုရဟိတော. ဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာတိ ဘဂဝတော ရူပဂုဏေ စေဝ အာကပ္ပသမ္ပဒါဒိဂုဏေ စ အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ ဉတွာ အမ္ဗပက္ကဿ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ပရိဘုဉ္ဇနန္တိ ဧဝမာဒိကေ ယထာဥပဋ္ဌိတေ ဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ. 194. Trong câu thứ bảy, `rittako` có nghĩa là không có vật dụng để cúng dường. `Guṇe āvajjetvā` (sau khi suy xét các phẩm hạnh) có nghĩa là sau khi suy xét các phẩm hạnh đã hiện khởi như là các phẩm hạnh về sắc thân của Đức Thế Tôn, các phẩm hạnh về sự toàn hảo trong oai nghi, v.v... và việc Ngài biết được ý định của mình mà thọ nhận và dùng quả xoài chín. ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Piṇḍola Bhāradvāja ၁၉၅. အဋ္ဌမေ အဘီတနာဒဘာဝေန သီဟဿ ဝိယ နာဒေါ သီဟနာဒေါ, သော ဧတေသံ အတ္ထီတိ သီဟနာဒိကာ, တေသံ သီဟနာဒိကာနံ. ဂရဟိတဗ္ဗပသံသိတဗ္ဗဓမ္မေ ယာထာဝတော ဇာနန္တဿေဝ ဂရဟာ ပသံသာ [Pg.157] စ ယုတ္တရူပါတိ အာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ စ နာမာ’’တိအာဒိ. ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီဟိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ ဘူမိံ ဒဿေတိ. တေန ဟိ ဉာဏေန အရိယသာဝကော ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ခီဏာ ဇာတီ’’တိအာဒိံ ပဇာနာတိ. ကတမာ ပနဿ ဇာတိ ခီဏာ, ကထဉ္စ ပဇာနာတီတိ? န တာဝဿ အတီတာ ခီဏာ ပုဗ္ဗေဝ ခီဏတ္တာ, န အနာဂတာ အနာဂတေ ဝါယာမာဘာဝတော, န ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ယာ ပန မဂ္ဂဿ အဘာဝိတတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဧကစတုပဉ္စဝေါကာရဘဝေသု ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓပ္ပဘေဒါ ဇာတိ, သာ မဂ္ဂဿ ဘာဝိတတ္တာ အနုပ္ပာဒဓမ္မတံ အာပဇ္ဇနေန ခီဏာ. တံ သော မဂ္ဂဘာဝနာယ ပဟီနကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘ကိလေသာဘာဝေ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကမ္မံ အာယတိံ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ဟောတီ’’တိ ဇာနန္တော ပဇာနာတိ. 195. Trong câu thứ tám, `sīhanādo` (tiếng rống sư tử) là tiếng rống như của sư tử do trạng thái không sợ hãi. Những vị có tiếng rống ấy là `sīhanādikā`, `tesaṃ sīhanādikānaṃ` là của những vị có tiếng rống sư tử. (Chú giải) nói rằng sự khiển trách và tán thán chỉ thích hợp với người biết đúng như thật các pháp đáng khiển trách và các pháp đáng tán thán – qua câu “Chư Phật quả là…” v.v… Qua câu “Sanh đã tận” v.v…, (kinh) chỉ ra đối tượng của trí tuệ phản khán. Vị Thánh đệ tử, trong khi phản khán bằng trí tuệ ấy, tuệ tri rằng “Sanh đã tận” v.v… Nhưng sự sanh nào của vị ấy đã tận, và vị ấy tuệ tri như thế nào? Sự sanh trong quá khứ của vị ấy không phải đã tận, vì nó đã tận từ trước. Sự sanh trong tương lai cũng không, vì không có sự nỗ lực trong tương lai. Sự sanh trong hiện tại cũng không, vì nó đang hiện hữu. Nhưng sự sanh nào, được phân loại là một, bốn, hoặc năm uẩn trong các cõi hữu một, bốn, hoặc năm uẩn, mà đáng lẽ đã sanh khởi do đạo chưa được tu tập, thì sự sanh ấy đã được tận diệt do đạt đến trạng thái không sanh khởi nhờ đạo đã được tu tập. Vị ấy, sau khi phản khán các phiền não đã được đoạn trừ nhờ tu tập đạo, tuệ tri, biết rằng: “Khi không còn phiền não, nghiệp dù đang hiện hữu cũng không đưa đến tái sanh trong tương lai.” ဝုသိတန္တိ ဝုဋ္ဌံ ပရိဝုဋ္ဌံ, ကတံ စရိတံ နိဋ္ဌိတန္တိ အတ္ထော. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကေန ဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တ သေက္ခာ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ ဝသန္တိ နာမ, ခီဏာသဝေါ ဝုဋ္ဌဝါသော. တသ္မာ အရိယသာဝကော အတ္တနော ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ပဇာနာတိ. ကတံ ကရဏီယန္တိ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဘိသမယဝသေန သောဠသဝိဓံ ကိစ္စံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကာဒယော ဟိ တံ ကိစ္စံ ကရောန္တိ, ခီဏာသဝေါ ကတကရဏီယော. တသ္မာ အရိယသာဝကော အတ္တနော ကရဏီယံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ကတံ ကရဏီယ’’န္တိ ပဇာနာတိ. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣဒါနိ ပုန ဣတ္ထဘာဝါယ ဧဝံ သောဠသဝိဓကိစ္စဘာဝါယ, ကိလေသက္ခယာယ ဝါ မဂ္ဂဘာဝနာယ ကိစ္စံ မေ နတ္ထီတိ ပဇာနာတိ. အထ ဝါ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣတ္ထဘာဝတော ဣမသ္မာ ဧဝံပကာရာ ဣဒါနိ ဝတ္တမာနက္ခန္ဓသန္တာနာ အပရံ ခန္ဓသန္တာနံ မယှံ နတ္ထိ, ဣမေ ပန ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ တိဋ္ဌန္တိ ဆိန္နမူလကာ ရုက္ခာ ဝိယ, တေ စရိမကဝိညာဏနိရောဓေန အနုပါဒါနော ဝိယ ဇာတဝေဒေါ နိဗ္ဗာယိဿန္တီတိ ပဇာနာတိ. `Vusitaṃ` (đã sống) có nghĩa là đã sống, đã sống trọn vẹn, đã làm, đã thực hành, đã hoàn tất. `Brahmacariyaṃ` (phạm hạnh) có nghĩa là phạm hạnh của đạo. Thật vậy, bảy vị hữu học cùng với thiện phàm phu được gọi là đang sống phạm hạnh của đạo, còn vị lậu tận là người đã sống xong phạm hạnh. Do đó, vị Thánh đệ tử khi phản khán về đời sống phạm hạnh của mình, tuệ tri rằng: “Phạm hạnh đã sống xong”. `Kataṃ karaṇīyaṃ` (việc cần làm đã làm xong) có nghĩa là mười sáu phận sự đối với bốn chân lý – qua việc liễu tri, đoạn tận, chứng ngộ, và tu tập – đã được hoàn tất bởi bốn đạo. Thật vậy, các vị thiện phàm phu v.v… đang làm phận sự ấy; vị lậu tận là người đã làm xong việc cần làm. Do đó, vị Thánh đệ tử khi phản khán về việc cần làm của mình, tuệ tri rằng: “Việc cần làm đã làm xong”. `Nāparaṃ itthattāya` (không còn trở lại trạng thái này nữa) có nghĩa là vị ấy tuệ tri: “Bây giờ, đối với ta không còn phận sự nào nữa cho trạng thái này, tức là cho trạng thái của mười sáu phận sự, hay cho việc tu tập đạo để đoạn trừ phiền não”. Hoặc là, `itthattāya` có nghĩa là: từ trạng thái này, từ dòng tương tục của các uẩn hiện tại như thế này, không còn dòng tương tục của các uẩn nào khác cho ta nữa. Năm uẩn này, tuy nhiên, vẫn tồn tại sau khi đã được liễu tri, giống như cây đã bị chặt đứt gốc rễ. Vị ấy tuệ tri rằng: “Với sự diệt của thức cuối cùng, chúng sẽ tịch diệt như ngọn lửa không còn nhiên liệu”. မန္တာဏိပုတ္တပုဏ္ဏတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Puṇṇa, con trai của bà Mantāṇī ၁၉၆. နဝမေ အဋ္ဌာရသသုပိ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတတ္တာ ‘‘သဗ္ဗသိပ္ပေသု ကောဝိဒေါ ဟုတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဘိဒယာအဗ္ဘညာဝဟဿေဝ ဓမ္မဿ တတ္ထ ဥပလဗ္ဘနတော ‘‘မောက္ခဓမ္မံ အဒိသွာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘ဣဒံ ဝေဒတ္တယံ နာမာ’’တိအာဒိ[Pg.158]. တထာ ဟိ အနေန ဒုဂ္ဂတိပရိမုစ္စနမ္ပိ ဒုလ္လဘံ, အဘိညာပရိဝါရာနံ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ လာဘိတာယ သယံ ဧကဒေသေန ဥပသန္တော ပရမုက္ကံသဂတံ ဥတ္တမဒမထသမထံ အနညသာဓာရဏံ ဘဂဝန္တံ သမ္ဘာဝေန္တော ‘‘အယံ ပုရိသော’’တိအာဒိမာဟ. ပိဋကာနိ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တီတိ ဖလဘာဇနာနိ ဂဟေတွာ အဿာမိကာယ အာဂစ္ဆန္တိ. ဗုဒ္ဓါနန္တိ ဂါရဝဝသေန ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ကတော. ပရိဘုဉ္ဇီတိ ဒေဝတာဟိ ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇံ ဝနမူလဖလာဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပိတသမနန္တရမေဝ ဟိ ဒေဝတာ တတ္ထ ဒိဗ္ဗောဇံ ပက္ခိပိံသု. သမ္မသိတွာတိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ, ပရိဝတ္တေတွာတိ စ ဝဒန္တိ. အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူတိ မဟာဒေဝတ္ထေရဿ အနုမောဒနကထာယ အနုပုဗ္ဗိကထာသက္ခိကာယ သုဝိသောဓိတစိတ္တသန္တာနာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. 196. Trong câu thứ chín, vì đã đạt đến sự thành tựu trong mười tám môn học nên được nói là: “trở thành người thông thạo trong mọi ngành nghề”. Vì ở đó chỉ tìm thấy giáo pháp mang lại lòng bi mẫn và thắng trí, nên được nói là: “không thấy được pháp giải thoát”. Do đó, (chú giải) nói: “Ba tập Vệ-đà này quả là…” v.v… Thật vậy, với pháp này, ngay cả việc thoát khỏi khổ cảnh cũng khó đạt được. Do đã đắc được tám thiền chứng là quyến thuộc của thắng trí, bản thân đã được an tịnh một phần, vị ấy tôn vinh Đức Thế Tôn, bậc đã đạt đến sự điều phục và an tịnh tối thượng, cao cả nhất, không ai sánh bằng, và đã nói rằng: “Vị này…” v.v… “Họ đến mang theo các giỏ” có nghĩa là họ đến mang theo các giỏ đựng trái cây không có chủ. `Buddhānaṃ` là cách dùng số nhiều để biểu thị sự tôn kính. `Paribhuñji` (vị ấy đã dùng) có nghĩa là vị ấy đã dùng các loại củ và trái cây rừng có tinh chất thần diệu do chư thiên đặt vào. Thật vậy, ngay khi vị ấy đặt bát xuống, chư thiên đã đặt tinh chất thần diệu vào đó. `Sammasitvā` có nghĩa là sau khi phản khán; họ cũng nói rằng nó có nghĩa là sau khi trao đổi. “Họ đã đắc quả A-la-hán” có nghĩa là, với tâm thức đã được thanh lọc kỹ lưỡng nhờ bài pháp thoại tùy hỷ của Trưởng lão Mahādeva, một bài pháp được chứng thực bằng pháp thoại tuần tự, họ đã đắc quả A-la-hán. ဒသဟိ ကထာဝတ္ထူဟီတိ အပ္ပိစ္ဆကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ ပဝိဝေကကထာ အသံသဂ္ဂကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ သီလသမ္ပဒါကထာ သမာဓိသမ္ပဒါကထာ ပညာသမ္ပဒါကထာ ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပဒါကထာတိ ဣမေဟိ ဒသဟိ ကထာဝတ္ထူဟိ. ဇာတိဘူမိရဋ္ဌဝါသိနောတိ ဇာတိဘူမိဝန္တဒေသဝါသိနော, သတ္ထု ဇာတဒေသဝါသိနောတိ အတ္ထော. သီသာနုလောကိကောတိ ပုရတော ဂစ္ဆန္တဿ သီသံ အနု အနု ပဿန္တော. ဩကာသံ သလ္လက္ခေတွာတိ သာကစ္ဆာယ အဝသရံ သလ္လက္ခေတွာ. သတ္တဝိသုဒ္ဓိက္ကမံ ပုစ္ဆီတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော, သီလဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၅၇) သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ပုစ္ဆိ. ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ သဝိသေသေန ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိတာယ. `Dasahi kathāvatthūhi` (bởi mười đề tài luận bàn) là bởi mười đề tài luận bàn này: thiểu dục luận, tri túc luận, độc cư luận, không hội chúng luận, tinh cần luận, giới cụ túc luận, định cụ túc luận, tuệ cụ túc luận, giải thoát cụ túc luận, và giải thoát tri kiến cụ túc luận. `Jātibhūmiraṭṭhavāsino` (những người sống ở xứ sở quê hương) có nghĩa là những người sống ở xứ sở là quê hương của vị ấy, nghĩa là những người sống ở xứ sở nơi Đức Đạo Sư đản sanh. `Sīsānulokiko` có nghĩa là người luôn nhìn theo đầu của người đi phía trước. `Okāsaṃ sallakkhetvā` (sau khi nhận thấy cơ hội) có nghĩa là sau khi nhận thấy dịp tiện để thảo luận. “Vị ấy đã hỏi về tiến trình của bảy thanh tịnh” có nghĩa là vị ấy đã hỏi về bảy thanh tịnh bằng những lời như: “Này hiền giả, có phải phạm hạnh được sống dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn là vì mục đích giới thanh tịnh chăng?” v.v… (M. i. 147). (Đức Phật) đã đặt vị ấy vào địa vị tối thắng trong số những vị thuyết pháp, đặc biệt là vì vị ấy đã thành tựu mười đề tài luận bàn. မဟာကစ္စာနတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Mahākaccāna ၁၉၇. ဒသမေ သံခိတ္တေန ကထိတဓမ္မဿာတိ မဓုပိဏ္ဍိကသုတ္တန္တဒေသနာသု ဝိယ သင်္ခေပေန ဒေသိတဓမ္မဿ. တံ ဒေသနံ ဝိတ္ထာရေတွာတိ တံ သင်္ခေပဒေသနံ အာယတနာဒိဝသေန ဝိတ္ထာရေတွာ. အတ္ထံ ဝိဘဇမာနာနန္တိ တဿာ သင်္ခေပဒေသနာယ အတ္ထံ ဝိဘဇိတွာ ကထေန္တာနံ. အတ္ထဝသေန ဝါတိ ‘‘ဧတ္တကာ ဧတဿ အတ္ထာ’’တိ အတ္ထဝသေန ဝါ ဒေသနံ ပူရေတုံ သက္ကောန္တိ. ဗျဉ္ဇနဝသေန ဝါတိ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဧတ္ထ ဗျဉ္ဇနာနိ ဒေသနာဝသေန ဝတ္တဗ္ဗာနီ’’တိ ဗျဉ္ဇနဝသေန ဝါ ပူရေတုံ သက္ကောန္တိ. အယံ ပန မဟာကစ္စာနတ္ထေရော ဥဘယဝသေနပိ သက္ကောတိ တဿ သင်္ခေပေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌဿ ဝိတ္ထာရေန သတ္ထု အဇ္ဈာသယာနုရူပံ [Pg.159] ဒေသနတော, တသ္မာ တတ္ထ အဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တော. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ပါတောဝ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ. အညေဟီတိ အညာသံ ဣတ္ထီနံ ကေသေဟိ အတိဝိယ ဒီဃာ. န ကေဝလဉ္စ ဒီဃာ ဧဝ, အထ ခေါ သိနိဒ္ဓနီလမုဒုကဉ္စိကာ စ. နိက္ကေသီတိ အပ္ပကေသီ ယထာ ‘‘အနုဒရာ ကညာ’’တိ. 197. Trong trường hợp thứ mười, câu ‘saṃkhittena kathitadhammassa’ (của pháp được thuyết một cách tóm tắt) có nghĩa là của pháp được thuyết giảng một cách ngắn gọn, giống như trong các bài thuyết giảng kinh như kinh Madhupiṇḍika (Kinh Viên Mật). Câu ‘taṃ desanaṃ vitthāretvā’ (sau khi quảng diễn bài thuyết giảng ấy) có nghĩa là sau khi quảng diễn bài thuyết giảng tóm tắt ấy theo phương diện xứ v.v... Câu ‘atthaṃ vibhajamānānaṃ’ (của những vị phân tích ý nghĩa) có nghĩa là của những vị sau khi phân tích ý nghĩa của bài thuyết giảng tóm tắt ấy rồi trình bày. Câu ‘atthavasena vā’ (hoặc theo phương diện ý nghĩa) có nghĩa là các vị ấy có thể hoàn tất bài thuyết giảng theo phương diện ý nghĩa rằng: “Đây là chừng ấy ý nghĩa của pháp này.” Câu ‘byañjanavasena vā’ (hoặc theo phương diện văn tự) có nghĩa là hoặc các vị ấy có thể hoàn tất theo phương diện văn tự rằng: “Đây là chừng ấy văn tự cần phải nói theo cách thuyết giảng.” Còn Trưởng lão Mahākaccāna này có thể thực hiện theo cả hai phương diện, do vì ngài thuyết giảng một cách rộng rãi điều đã được nêu lên một cách tóm tắt cho hợp với ý hướng của bậc Đạo Sư, vì thế ngài được gọi là bậc tối thắng ở lĩnh vực ấy. Câu ‘vuttanayeneva’ (chính theo phương pháp đã được nói) có nghĩa là chính theo phương pháp đã được nói ở dưới, bắt đầu bằng câu: “Vào buổi sáng, sau khi dùng bữa ăn ngon và thọ trì các chi phần của ngày Bố-tát.” Câu ‘aññehi’ (hơn những người khác) có nghĩa là dài hơn rất nhiều so với tóc của những người phụ nữ khác. Và không chỉ dài mà thôi, mà còn óng ả, đen, mềm mại, và quăn. Câu ‘nikkesī’ (ít tóc) có nghĩa là có ít tóc, giống như câu ‘anudarā kaññā’ (cô gái có eo thon). ပဏိယန္တိ ဝိက္ကေတဗ္ဗဘဏ္ဍံ. အာဝဇ္ဇေတွာတိ ဥပနိဿယံ ကေသာနံ ပကတိဘာဝါပတ္တိဉ္စ အာဝဇ္ဇေတွာ. ဂါရဝေနာတိ မုဏ္ဍသီသာပိ ထေရေ ဂါရဝေန ဧကဝစနေနေဝ အာဂန္တွာ. နိမန္တေတွာတိ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ. ဣမိဿာ ဣတ္ထိယာတိ ယထာဝုတ္တသေဋ္ဌိဓီတရမာဟ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကောဝါတိ အဝဓာရဏံ အဋ္ဌာနပယုတ္တံ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော ယသပဋိလာဘောဝ အဟောသီတိ အတ္ထော. ယသပဋိလာဘောတိ စ ဘဝသမ္ပတ္တိပဋိလာဘော. သတ္တသု ဟိ ဇဝနစေတနာသု ပဌမာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဖလာ, ပစ္ဆိမာ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယဖလာ, မဇ္ဈေ ပဉ္စ အပရာပရိယဝေဒနီယဖလာ, တသ္မာ ပဌမံ ဧကံ စေတနံ ဌပေတွာ သေသာ ယထာသကံ ပရိပုဏ္ဏဖလဒါယိနော ဟောန္တိ, ပဌမစေတနာယ ပန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော ယသပဋိလာဘောဝ အဟောသိ. Câu ‘paṇiyaṃ’ (hàng hóa) có nghĩa là vật phẩm để bán. Câu ‘āvajjetvā’ (sau khi suy xét) có nghĩa là sau khi suy xét về duyên hỗ trợ và sự trở lại trạng thái tự nhiên của mái tóc. Câu ‘gāravena’ (với lòng tôn kính) có nghĩa là dù đầu đã cạo trọc, vẫn đến gần vị trưởng lão với lòng tôn kính, chỉ dùng số ít. Câu ‘nimantetvā’ (sau khi thỉnh mời) có nghĩa là sau khi thỉnh mời cho ngày hôm sau. Câu ‘imissā itthiyā’ (của người phụ nữ này) có nghĩa là ngài nói về người con gái của vị trưởng giả đã được đề cập. Câu ‘diṭṭhadhammiko vā’ (hoặc trong hiện tại) có nghĩa là sự nhấn mạnh được dùng không đúng chỗ; ý nghĩa là chỉ có sự thành tựu danh vọng trong hiện tại. Và ‘yasapaṭilābho’ (sự thành tựu danh vọng) là sự thành tựu tài sản thế gian. Thật vậy, trong bảy tư tốc hành, tư thứ nhất có quả được cảm thọ trong hiện tại, tư cuối cùng có quả được cảm thọ trong đời sau, và năm tư ở giữa có quả được cảm thọ trong các đời kế tiếp. Do đó, ngoại trừ tư thứ nhất, các tư còn lại cho quả trọn vẹn theo thời gian của chúng. Nhưng đối với tư thứ nhất, chỉ có sự thành tựu danh vọng trong hiện tại mà thôi. ပဌမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về Phẩm Tối Thắng thứ nhất đã kết thúc. ၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ 14. Phẩm Tối Thắng (၁၄) ၂. ဒုတိယဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ (14) 2. Phần giải thích về Phẩm Tối Thắng thứ hai စူဠပန္ထကတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Cūḷapanthaka ၁၉၈-၂၀၀. ဒုတိယဿ ပဌမေ မနေန နိဗ္ဗတ္တိတန္တိ အဘိညာမနေန ဥပ္ပာဒိတံ. မနေန ကတကာယောတိ အဘိညာစိတ္တေန ဒေသန္တရံ ပတ္တကာယော. မနေန နိဗ္ဗတ္တိတကာယောတိ အဘိညာမနသာ နိမ္မိတကာယော ‘‘အညံ ကာယံ အဘိနိမ္မိနာတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၃၆-၂၃၇; ပဋိ. မ. ၃.၁၄) ဝိယ. ဧကသဒိသေယေဝါတိ အတ္တသဒိသေယေဝ. ဧကဝိဓမေဝါတိ အတ္တနာ ကတပ္ပကာရမေဝ. ဧတပ္ပရမော ဟိ ယေဘုယျေန သာဝကာနံ ဣဒ္ဓိနိမ္မာနဝိဓိ. အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော ဧကဒေသေန သတ္ထု ဣဒ္ဓိနိမ္မာနာနုဝိဓာနတော. 198-200. Trong trường hợp đầu tiên của phẩm thứ hai, câu ‘manena nibbattitaṃ’ (được tạo ra bởi ý) có nghĩa là được sanh khởi bởi ý có thắng trí. Câu ‘manena katakāyo’ (thân được làm bởi ý) có nghĩa là thân đã đến một nơi khác bằng tâm có thắng trí. Câu ‘manena nibbattitakāyo’ (thân được tạo ra bởi ý) có nghĩa là thân được hóa hiện bởi ý có thắng trí, giống như trong các đoạn kinh bắt đầu bằng câu: “Vị ấy hóa hiện ra một thân khác” (Trường Bộ 1.236-237; Vô Ngại Giải Đạo 3.14). Câu ‘ekasadiseyeva’ (chỉ giống như một) có nghĩa là chỉ giống như chính mình. Câu ‘ekavidhameva’ (chỉ một loại) có nghĩa là chỉ cùng một loại do chính mình tạo ra. Vì đây phần lớn là phương pháp hóa hiện thần thông cao nhất của các vị Thinh văn. Vị ấy đã trở thành bậc tối thắng do một phần noi theo sự hóa hiện thần thông của bậc Đạo Sư. လာဘိတာယာတိ [Pg.160] ဧတ္ထ လာဘီတိ ဤကာရော အတိသယတ္ထော. တေန ထေရဿ စတုန္နံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ အတိသယေန သဝိသေသလာဘိတံ ဒဿေတိ. အရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ လာဘိတာယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. န ကေဝလဉ္စေတာ စေတောသညာဝိဝဋ္ဋကုသလတာ ရူပါရူပဇ္ဈာနလာဘိတာယ ဧဝ, အထ ခေါ ဣမေဟိပိ ကာရဏေဟီတိ ဒဿေတုံ – ‘‘စူဠပန္ထကော စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စေတောတိ စေတ္ထ စိတ္တသီသေန သမာဓိ ဝုတ္တော, တသ္မာ စေတသော သမာဓိဿ ဝိဝဋ္ဋနံ စေတောဝိဝဋ္ဋော, ဧကသ္မိံယေဝါရမ္မဏေ သမာဓိစိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ ဟေဋ္ဌိမဿ ဟေဋ္ဌိမဿ ဥပရူပရိ ဟာပနတော ရူပါဝစရဇ္ဈာနလာဘီ စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလော နာမ. ‘‘သဗ္ဗသော ရူပသညာန’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၂၆၅) ဝုတ္တသညာ အတိက္ကမိတွာ ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနသညာသဟဂတံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသညာသဟဂတ’’န္တိ (ဓ. သ. ၂၆၅-၂၆၈) သညာသီသေန ဝုတ္တဇ္ဈာနာနံ ဝိဝဋ္ဋကုသလော, တထာ ဣတ္ထိပုရိသာဒိသညာ နိစ္စသညာဒိတော စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ ကေဝလေ ရူပါရူပဓမ္မမတ္တေ အသင်္ခတေ နိဗ္ဗာနေ စ ဝိသေသတော ဝဋ္ဋနတော စ သုညတာနုပဿနာဗဟုလော သညာဝိဝဋ္ဋကုသလော. သမာဓိကုသလတာယ စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလတာ တဗ္ဗဟုလဝိဟာရိတာယ. တထာ ဝိပဿနာကုသလတာယ သညာဝိဝဋ္ဋကုသလတာ. ဧကောတိ စူဠပန္ထကတ္ထေရံ ဝဒတိ. သမာဓိလက္ခဏေတိ သဝိတက္ကသဝိစာရာဒိသမာဓိသဘာဝေ. ပုန ဧကောတိ မဟာပန္ထကတ္ထေရမာဟ. ဝိပဿနာလက္ခဏေတိ သတ္တအနုပဿနာ အဋ္ဌာရသမဟာဝိပဿနာဒိဝိပဿနာသဘာဝေ. သမာဓိဂါဠှောတိ သမာဓိသ္မိံ ဩဂါဠှစိတ္တော သုဘာဝိတဘာဝနတာ. အင်္ဂသံခိတ္တေတိ စတုရင်္ဂိကတိဝင်္ဂိကာဒိဝသေန ဈာနင်္ဂါနံ သင်္ခိပနေ. အာရမ္မဏသံခိတ္တေတိ ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသာဒိနိဗ္ဗတ္တနေန ကသိဏာဒိအာရမ္မဏာနံ သံခိပနေ. အင်္ဂဝဝတ္ထာပနေတိ ဝိတက္ကာဒီနံ ဈာနင်္ဂါနံ ဝဝတ္ထာပနေ. အာရမ္မဏဝဝတ္ထာပနေတိ ပထဝီကသိဏာဒိဇ္ဈာနာရမ္မဏာနံ ဝဝတ္ထာပနေ. Trong câu ‘lābhitāya’ (do chứng đắc), trường âm ‘ī’ trong từ ‘lābhī’ có nghĩa là sự vượt trội. Do đó, nó cho thấy sự chứng đắc đặc biệt và vượt trội của vị trưởng lão đối với bốn thiền sắc giới. Trong câu ‘arūpāvacarajjhānānaṃ lābhitāya’ (do chứng đắc các thiền vô sắc giới), phương pháp cũng tương tự. Để chỉ ra rằng sự thiện xảo trong việc chuyển đổi tâm và tưởng này không chỉ do chứng đắc các thiền sắc và vô sắc, mà còn do những lý do này, nên đã nói đoạn bắt đầu bằng: “Và Cūḷapanthaka...”. Ở đây, ‘ceto’ (tâm) được nói đến với ý nghĩa là định, lấy ‘citta’ (tâm) làm đầu. Do đó, ‘cetovivaṭṭo’ (sự chuyển đổi của tâm) là sự chuyển đổi của định trong tâm. Vị chứng đắc thiền sắc giới được gọi là thiện xảo trong việc chuyển đổi tâm do đã chuyển đổi tâm định trên cùng một đối tượng, từ bỏ các tầng thấp hơn để lên các tầng cao hơn. Vị thiện xảo trong việc chuyển đổi các thiền được nói đến với tưởng làm đầu, bằng cách vượt qua các tưởng được nói trong đoạn kinh bắt đầu bằng “Do vượt qua hoàn toàn sắc tưởng...” (Pháp Tụ 265) và đạt đến “tưởng tương ưng với Không Vô Biên Xứ... cho đến... tưởng tương ưng với Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ” (Pháp Tụ 265-268). Tương tự, vị thiện xảo trong việc chuyển đổi tưởng là người thường xuyên tu tập quán không, do đã chuyển đổi tâm khỏi các tưởng về nam, nữ, thường hằng v.v... và đặc biệt hướng tâm đến chỉ các pháp sắc và vô sắc, và Niết-bàn vô vi. Sự thiện xảo trong việc chuyển đổi tâm là do thiện xảo trong định và do thường xuyên an trú trong đó. Tương tự, sự thiện xảo trong việc chuyển đổi tưởng là do thiện xảo trong minh sát. ‘Eko’ (một vị) là nói đến Trưởng lão Cūḷapanthaka. ‘Samādhilakkhaṇe’ (trong đặc tính của định) có nghĩa là trong bản chất của định có tầm, tứ v.v... Lại nữa, ‘eko’ (một vị) là nói đến Trưởng lão Mahāpanthaka. ‘Vipassanālakkhaṇe’ (trong đặc tính của minh sát) có nghĩa là trong bản chất của minh sát như bảy pháp quán, mười tám đại minh sát v.v... ‘Samādhigāḷho’ (thâm nhập vào định) có nghĩa là tâm đã chìm sâu vào định do sự tu tập đã được phát triển tốt. ‘Aṅgasaṅkhitte’ (trong sự rút gọn các chi) có nghĩa là trong việc rút gọn các thiền chi theo cách bốn chi, ba chi v.v... ‘Ārammaṇasaṅkhitte’ (trong sự rút gọn đối tượng) có nghĩa là trong việc rút gọn các đối tượng như kasina v.v... bằng cách tạo ra không gian mở rộng của kasina v.v... ‘Aṅgavavatthāpane’ (trong sự xác định các chi) có nghĩa là trong việc xác định các thiền chi như tầm v.v... ‘Ārammaṇavavatthāpane’ (trong sự xác định đối tượng) có nghĩa là trong việc xác định các đối tượng thiền như kasina đất v.v... ဈာနင်္ဂေဟီတိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနင်္ဂေဟိ, ဈာနင်္ဂါနေဝ ဈာနံ. ပုန ဈာနင်္ဂေဟီတိ အရူပါဝစရဇ္ဈာနင်္ဂေဟိ. ဘာတာတိ ဇေဋ္ဌဘာတာ. အဿာတိ ကုဋုမ္ဗိယဿ. သုဝဏ္ဏပူဇန္တိ သောဝဏ္ဏမယံ ပုပ္ဖပူဇံ ကတွာ. ဒေဝပုရေတိ တာဝတိံသဘဝနေ သုဒဿနမဟာနဂရေ. အဂ္ဂဒွါရေနာတိ တသ္မိံ ဒိဝသေ အဂ္ဂံ သဗ္ဗပဌမံ ဝိဝဋေန နဂရဒွါရေန နိက္ခမိတွာ. Câu ‘jhānaṅgehi’ (bởi các thiền chi) có nghĩa là bởi các thiền chi của thiền sắc giới; chính các thiền chi là thiền. Lại nữa, câu ‘jhānaṅgehi’ (bởi các thiền chi) có nghĩa là bởi các thiền chi của thiền vô sắc giới. Câu ‘bhātā’ (người anh) có nghĩa là người anh cả. Câu ‘assa’ (của vị ấy) có nghĩa là của người gia chủ. Câu ‘suvaṇṇapūjaṃ’ (sự cúng dường bằng vàng) có nghĩa là sau khi thực hiện sự cúng dường hoa bằng vàng. Câu ‘devapure’ (trong thành phố của chư thiên) có nghĩa là trong đại thành Sudassana ở cõi trời Tāvatiṃsa (Đao Lợi). Câu ‘aggadvārena’ (qua cổng chính) có nghĩa là sau khi đi ra qua cổng thành được mở đầu tiên, là cổng chính, vào ngày hôm đó. ကောကနဒန္တိ [Pg.161] ပဒုမဝိသေသနံ ယထာ ‘‘ကောကာသက’’န္တိ. တံ ကိရ ဗဟုပတ္တံ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နံ အတိသုဂန္ဓဉ္စ ဟောတိ. ‘‘ကောကနဒံ နာမ သေတပဒုမ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. ပါတောတိ ပဂေဝ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယထာ ကောကနဒသင်္ခါတံ ပဒုမံ ပါတော သူရိယုဂ္ဂမနဝေလာယံ ဖုလ္လံ ဝိကသိတံ အဝီတဂန္ဓံ သိယာ ဝိရောစမာနံ, ဧဝံ သရီရဂန္ဓေန ဂုဏဂန္ဓေန စ သုဂန္ဓံ သရဒကာလေ အန္တလိက္ခေ အာဒိစ္စမိဝ အတ္တနော တေဇသာ တပန္တံ အင်္ဂေဟိ နိစ္ဆရဏကဇုတိယာ အင်္ဂီရသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပဿာတိ. Kokanada là tính từ đặc biệt của hoa sen, giống như là ‘kokāsaka’. Loài hoa ấy được cho là có nhiều cánh, màu sắc mỹ miều, và hương thơm ngào ngạt. Người ta cũng nói rằng: ‘Kokanada là tên của hoa sen trắng’. Pāto có nghĩa là sáng sớm. Đây là ý nghĩa ở đây: Giống như hoa sen được gọi là kokanada vào buổi sáng, lúc mặt trời mọc, nở rộ, khoe sắc, hương thơm không phai, tỏa sáng rực rỡ; cũng vậy, hãy nhìn thấy bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, vị Aṅgīrasa, người tỏa hương thơm ngát từ thân và từ đức hạnh, rực rỡ với hào quang của chính mình như mặt trời trên bầu trời mùa thu, với ánh quang minh phát ra từ các chi phần. စူဠပန္ထကော ကိရ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပညဝါ ဟုတွာ အညတရဿ ဒန္ဓဘိက္ခုနော ဥဒ္ဒေသဂဟဏကာလေ ပရိဟာသကေဠိံ အကာသိ. သော ဘိက္ခု တေန ပရိဟာသေန လဇ္ဇိတော နေဝ ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှိ, န သဇ္ဈာယမကာသိ. တေန ကမ္မေနာယံ ပဗ္ဗဇိတွာဝ ဒန္ဓော ဇာတော, တသ္မာ ဂဟိတဂဟိတပဒံ ဥပရိဥပရိပဒံ ဂဏှန္တဿ နဿတိ. ဣဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခရိတွာ သုဒ္ဓံ စောဠခဏ္ဍံ အဒါသီတိ တဿ ပုဗ္ဗဟေတုံ ဒိသွာ တဒနုရူပေ ကမ္မဋ္ဌာနေ နိယောဇေန္တော သုဒ္ဓံ စောဠခဏ္ဍံ အဒါသိ. သော ကိရ ပုဗ္ဗေ ရာဇာ ဟုတွာ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တော နလာဋတော သေဒေ မုစ္စန္တေ ပရိသုဒ္ဓေန သာဋကေန နလာဋံ ပုဉ္ဆိ, သာဋကော ကိလိဋ္ဌော အဟောသိ. သော ‘‘ဣမံ သရီရံ နိဿာယ ဧဝရူပေါ ပရိသုဒ္ဓသာဋကော ပကတိံ ဇဟိတွာ ကိလိဋ္ဌော ဇာတော, အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ’’တိ အနိစ္စသညံ ပဋိလဘိ. တေန ကာရဏေနဿ ရဇောဟရဏမေဝ ပစ္စယော ဇာတော. Tương truyền, ngài Cūḷapanthaka vào thời đức Chánh Đẳng Chánh Giác Kassapa, sau khi xuất gia đã là người có trí tuệ, ngài đã chế giễu một vị tỳ khưu chậm lụt trong lúc vị ấy đang học thuộc lòng bài kệ. Vị tỳ khưu ấy vì bị chế giễu nên xấu hổ, không học thuộc bài kệ, cũng không trùng tụng. Do nghiệp ấy, vị này sau khi xuất gia đã trở nên chậm lụt. Vì thế, khi học những câu tiếp theo thì những câu đã học trước đó liền bị quên mất. ‘Ngài đã dùng thần thông hóa hiện và ban cho một mảnh vải sạch.’ Thấy được nhân quá khứ của vị ấy, và để chỉ định một đề mục thiền định tương ứng, Ngài đã ban cho một mảnh vải sạch. Tương truyền, trong một tiền kiếp, vị ấy là một vị vua. Trong khi đi nhiễu quanh thành phố, mồ hôi tuôn ra trên trán, ngài đã dùng một tấm vải tinh sạch để lau trán, và tấm vải đã trở nên dơ bẩn. Vị ấy đã chứng được tưởng vô thường, suy nghĩ rằng: ‘Nương vào thân này mà một tấm vải tinh sạch như vậy đã mất đi bản chất của nó và trở nên dơ bẩn. Ôi, các pháp hữu vi thật là vô thường!’ Vì lý do đó, chính việc loại trừ cấu uế đã trở thành duyên cho sự giác ngộ của ngài. လောမာနီတိ စောဠခဏ္ဍတန္တဂတအံသုကေ ဝဒတိ. ‘‘ကိလိဋ္ဌဓာတုကာနီ’’တိ ကိလိဋ္ဌသဘာဝါနိ. ဧဝံဂတိကမေဝါတိ ဣဒံ စိတ္တမ္ပိ ဘဝင်္ဂဝသေန ပကတိယာ ပဏ္ဍရံ ပရိသုဒ္ဓံ ရာဂါဒိသမ္ပယုတ္တဓမ္မဝသေန သံကိလိဋ္ဌံ ဇာတန္တိ ဒဿေတိ. နက္ခတ္တံ သမာနေတွာတိ နက္ခတ္တံ သမန္နာဟရိတွာ, အာဝဇ္ဇေတွာတိ အတ္ထော. ဗိဠာရဿတ္ထာယာတိ ဗိဠာရဿ ဂေါစရတ္ထာယ. ဇလပထကမ္မိကေနာတိ သမုဒ္ဒကမ္မိကေန. စာရိန္တိ ခါဒိတဗ္ဗတိဏံ. သစ္စကာရန္တိ သစ္စဘာဝါဝဟံ ကာရံ, ‘‘အတ္တနာ ဂဟိတေ ဘဏ္ဍေ အညေသံ န ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဒါတဗ္ဗလဉ္ဇန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတိယေန ပဋိဟာရေနာတိ တတိယေန သာသနေန. ပတ္တိကာ ဟုတွာတိ သာမိနော ဟုတွာ. Lomāni (lông) ở đây chỉ những sợi tơ trong mảnh vải. ‘Kiliṭṭhadhātukāni’ (có yếu tố ô nhiễm) có nghĩa là có bản chất ô nhiễm. Evaṃgatikaṃ (có bản chất như vậy) cho thấy rằng tâm này, vốn theo dòng hữu phần (bhavaṅga) tự nhiên là trong sáng, thanh tịnh, đã trở nên ô nhiễm do các pháp tương ưng với tham, v.v. Nakkhattaṃ samānetvā có nghĩa là đã quan sát tinh tú, ý nghĩa là ‘đã hướng tâm đến’. Biḷārassatthāya có nghĩa là vì thức ăn của con mèo. Jalapathakammikena có nghĩa là bởi người đi biển. Cāriṃ có nghĩa là cỏ để ăn. Saccakāraṃ có nghĩa là hành động mang lại sự chân thật; được nói là một vật thế chấp phải đưa, sau khi nói rằng ‘hàng hóa do mình lấy thì không được đưa cho người khác’. Tatiyena paṭihārena có nghĩa là bởi thông điệp thứ ba. Pattikā hutvā có nghĩa là đã trở thành những người chủ. အပ္ပကေနပီတိ ထောကေနပိ ပရိတ္တေနပိ. မေဓာဝီတိ ပညဝါ. ပါဘတေနာတိ ဘဏ္ဍမူလေန. ဝိစက္ခဏောတိ ဝေါဟာရကုသလော. သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနန္တိ မဟန္တံ ဓနံ ယသဉ္စ ဥပ္ပာဒေတွာ တတ္ထ အတ္တာနံ သဏ္ဌပေတိ ပတိဋ္ဌာပေတိ[Pg.162]. ယထာ ကိံ? အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမံ, ယထာ ပဏ္ဍိတော ပုရိသော ပရိတ္တကံ အဂ္ဂိံ အနုက္ကမေန ဂေါမယစုဏ္ဏာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ မုခဝါတေန ဓမေန္တော သမုဋ္ဌာပေတိ ဝဍ္ဎေတိ, မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ကရောတိ, ဧဝမေဝ ပဏ္ဍိတော ထောကမ္ပိ ပါဘတံ လဘိတွာ နာနာဥပါယေဟိ ပယောဇေတွာ ဓနဉ္စ ယသဉ္စ ဝဍ္ဎေတိ, ဝဍ္ဎေတွာ ပုန တတ္ထ အတ္တာနံ ပတိဋ္ဌာပေတိ. တာယ ဧဝ ဝါ ပန ဓနဿ မဟန္တတာယ အတ္တာနံ သမုဋ္ဌာပေတိ, အဘိညာတံ ပါကဋံ ကရောတီတိ အတ္ထော. Appakena pi có nghĩa là dù chỉ với một ít, dù chỉ với một chút. Medhāvī là người có trí tuệ. Pābhatena là với vốn liếng. Vicakkhaṇo là người khéo léo trong kinh doanh. Samuṭṭhāpeti attānaṃ (tự mình vươn lên) có nghĩa là sau khi tạo ra được của cải và danh vọng lớn lao, người ấy tự thiết lập, tự an lập mình trong đó. Ví như thế nào? Giống như thổi bùng một đốm lửa nhỏ. Giống như một người trí, lấy một đốm lửa nhỏ, tuần tự thêm vào những thứ như bột phân bò khô rồi dùng miệng thổi, làm cho nó bùng lên, lớn mạnh, tạo thành một khối lửa lớn. Cũng vậy, người trí sau khi nhận được dù chỉ một ít vốn liếng, dùng nhiều phương cách để sử dụng, làm cho của cải và danh vọng tăng trưởng. Sau khi làm cho tăng trưởng, người ấy lại tự an lập mình trong đó. Hoặc, chính nhờ sự to lớn của của cải ấy mà người ấy tự mình vươn lên, ý nghĩa là làm cho mình được biết đến rộng rãi, trở nên nổi bật. သုဘူတိတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Subhūti. ၂၀၁-၂၀၂. တတိယေ ရဏာတိ ဟိ ရာဂါဒယော ကိလေသာ ဝုစ္စန္တီတိ ‘‘သရဏာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၀၀ ဒုကမာတိကာ) ရာဂါဒယော ကိလေသာ ‘‘ရဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ရဏန္တိ ဧတေဟီတိ ရဏာ. ယေဟိ အဘိဘူတာ သတ္တာ နာနပ္ပကာရေန ကန္ဒန္တိ ပရိဒေဝန္တိ, တသ္မာ တေ ရာဂါဒယော ‘‘ရဏာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဒေသိတနိယာမတော အနောက္ကမိတွာတိ ဒေသိတာနောက္ကမနတော အနုပဂန္တွာ ဒေသေတိ, သတ္ထာရာ ဒေသိတနိယာမေနေဝ အနောဒိဿကံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝန္တိ ဧဝံ မေတ္တာဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဘိက္ခာဂဟဏေ သတိ. ဘိက္ခာဒါယကာနံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီတိ ဣဒံ စူဠစ္ဆရာသံဃာတသုတ္တေန (အ. နိ. ၁.၅၁ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗံ. အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပိ ဟိ ကာလံ မေတ္တစိတ္တံ အာသေဝန္တဿ ဘိက္ခုနော ဒိန္နဒါနံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသံ, တေန စ သော အမောဃံ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇတီတိ အယမတ္ထော တတ္ထ အာဂတောယေဝ. နိမိတ္တံ ဂဏှိတွာတိ အာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ. 201-202. Trong câu kệ thứ ba, raṇa (chiến trận, xung đột) quả thật được dùng để chỉ các phiền não như tham, v.v. Trong các đoạn như ‘saraṇā dhammā’ (các pháp có xung đột) (trong phần song đề của bộ Pháp Tụ), các phiền não như tham, v.v. được gọi là ‘raṇa’. Chúng sanh kêu la vì những pháp này, nên chúng được gọi là raṇa. Các chúng sanh, khi bị chúng chi phối, đã kêu khóc, than van bằng nhiều cách khác nhau, do đó các phiền não như tham, v.v. được gọi là ‘raṇa’. Desitaniyāmato anokkamitvā (không đi lệch khỏi nguyên tắc đã được thuyết giảng) có nghĩa là vị ấy thuyết giảng mà không đi lệch khỏi nguyên tắc đã được tuyên thuyết; được nói rằng vị ấy thuyết giảng Pháp một cách vô phân biệt, đúng theo nguyên tắc mà bậc Đạo Sư đã tuyên thuyết. Evaṃ có nghĩa là: như vậy, khi vị ấy nhận vật thực khất thực sau khi xuất khỏi thiền tâm từ. ‘Sẽ có quả báu lớn lao cho những người dâng cúng vật thực’ - điều này cần được làm sáng tỏ bằng kinh Cūḷaccharāsaṅghāta (Tăng Chi Bộ, v.v.). Bởi vì sự cúng dường đến một vị tỳ khưu tu tập tâm từ dù chỉ trong khoảnh khắc một cái búng ngón tay cũng có quả báu lớn, lợi ích lớn. Và do đó, vị ấy thọ dụng vật thực của đàn tín không luống công - ý nghĩa này quả thật đã được đề cập ở đó. Nimittaṃ gaṇhitvā có nghĩa là đã ghi nhận tướng mạo, hình sắc. ခဒိရဝနိယရေဝတတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Revata ở trong rừng Khadira. ၂၀၃. ပဉ္စမေ ဝနသဘာဂန္တိ သဘာဂံ ဝနံ, သဘာဂန္တိ စ သပ္ပာယန္တိ အတ္ထော. ယဉှိ ပကတိဝိရုဒ္ဓံ ဗျာဓိဝိရုဒ္ဓဉ္စ န ဟောတိ, တံ ‘‘သဘာဂ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဥဒကသဘာဂန္တိအာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကလျာဏကမ္မာယူဟနက္ခဏောတိ ကလျာဏကမ္မူပစယဿ ဩကာသော. တိဏ္ဏံ ဘာတိကာနန္တိ ဥပတိဿော, စုန္ဒော, ဥပသေနောတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ဇေဋ္ဌဘာတိကာနံ. တိဿန္နဉ္စ ဘဂိနီနန္တိ စာလာ, ဥပစာလာ, သီသုပစာလာတိ ဣမေသံ တိဿန္နံ ဇေဋ္ဌဘဂိနီနံ. ဧတ္ထ စ သာရိပုတ္တတ္ထေရော သယံ ပဗ္ဗဇိတွာ [Pg.163] စာလာ, ဥပစာလာ, သီသုပစာလာတိ တိဿော ဘဂိနိယော, စုန္ဒော ဥပသေနောတိ ဣမေ ဘာတရော ပဗ္ဗာဇေသိ, ရေဝတကုမာရော ဧကောဝ ဂေဟေ အဝသိဿတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အမှာကံ…ပေ… ပဗ္ဗာဇေန္တီ’’တိ. မဟလ္လကတရာတိ ဝုဒ္ဓတရာ. ဣဒဉ္စ ကုမာရိကာယ စိရဇီဝိတံ အဘိကင်္ခမာနာ အာဟံသု. သာ ကိရ တဿ အယျိကာ ဝီသတိဝဿသတိကာ ခဏ္ဍဒန္တာ ပလိတကေသာ ဝလိတ္တစာ တိလကာဟတဂတ္တာ ဂေါပါနသိဝင်္ကာ အဟောသိ. ဝိဓာဝနိကန္တိ ဝိဓာဝနကီဠိကံ. တိဿန္နံ သမ္ပတ္တီနန္တိ အနုဿဝဝသေန မနုဿဒေဝမောက္ခသမ္ပတ္တိယော သန္ဓာယ ဝဒတိ, မနုဿဒေဝဗြဟ္မသမ္ပတ္တိယော ဝါ. သီဝလိဿ ပုညံ ဝီမံသိဿာမာတိ ‘‘သီဝလိနာ ကတပုညဿ ဝိပါကဒါနဋ္ဌာနမိဒ’’န္တိ ဉတွာ ဧဝမာဟ. သဘာဂဋ္ဌာနန္တိ သမံ ဒေသံ. 203. Trong câu thứ năm, vanasabhāganti có nghĩa là khu rừng tương hợp. Sabhāganti có nghĩa là thích hợp. Điều gì không trái ngược với thể tạng và không trái ngược với bệnh tật, điều ấy được gọi là “tương hợp.” Trong các từ udakasabhāganti v.v… cũng nên hiểu ý nghĩa theo phương pháp này. Kalyāṇakammāyūhanakkhaṇoti là cơ hội để tích lũy thiện nghiệp. Tiṇṇaṃ bhātikānanti là của ba người anh em: Upatissa, Cunda, và Upasena, ba người anh cả này. Tissannañca bhaginīnanti là của ba người chị em: Cālā, Upacālā, và Sīsupacālā, ba người chị cả này. Ở đây, trưởng lão Sāriputta sau khi tự mình xuất gia đã cho ba người chị em là Cālā, Upacālā, Sīsupacālā và các người em trai là Cunda, Upasena xuất gia, chỉ còn lại thiếu niên Revata ở nhà. Do đó, đã được nói rằng: “Của chúng ta… vân vân… cho xuất gia.” Mahallakatarāti là lớn tuổi hơn. Điều này được họ nói trong khi mong mỏi sự sống lâu cho cô gái trẻ. Tương truyền, bà của vị ấy là người một trăm hai mươi tuổi, răng rụng, tóc bạc, da nhăn, thân thể lốm đốm tàn nhang, lưng còng như cây kèo nhà. Vidhāvanikanti là trò chơi chạy đuổi. Tissannaṃ sampattīnanti là nói đến sự thành tựu ở cõi người, cõi trời, và cõi giải thoát, hoặc sự thành tựu ở cõi người, cõi trời, và cõi Phạm thiên, theo như lời truyền tụng. Sīvalissa puññaṃ vīmaṃsissāmāti là “chúng ta sẽ xem xét phước báu của Sīvali,” vị ấy đã nói như vậy sau khi biết rằng “đây là nơi cho quả của phước báu đã được Sīvali tạo tác.” Sabhāgaṭṭhānanti là nơi bằng phẳng. တံ ဘူမိရာမဏေယျကန္တိ ကိဉ္စာပိ အရဟန္တော ဂါမန္တေ ကာယဝိဝေကံ န လဘန္တိ, စိတ္တဝိဝေကံ ပန လဘန္တေဝ. တေသဉှိ ဒိဗ္ဗပ္ပဋိဘာဂါနိပိ အာရမ္မဏာနိ စိတ္တံ စာလေတုံ န သက္ကောန္တိ, တသ္မာ ဂါမော ဝါ ဟောတု အရညာဒီနံ ဝါ အညတရံ, ‘ယတ္ထ အရဟန္တော ဝိဟရန္တိ, တံ ဘူမိရာမဏေယျကံ’, သော ဘူမိပ္ပဒေသော ရမဏီယော ဧဝါတိ အတ္ထော. Taṃ bhūmirāmaṇeyyakanti có nghĩa là: Mặc dù các vị A-la-hán ở gần làng không có được sự độc cư về thân, nhưng các vị ấy vẫn có được sự độc cư về tâm. Đối với các vị ấy, ngay cả các đối tượng tương tự như cảnh giới chư thiên cũng không thể làm cho tâm bị dao động. Do đó, dù là làng mạc hay một nơi nào đó như rừng núi v.v…, ‘nơi nào các vị A-la-hán trú ngụ, nơi ấy là chốn khả ái,’ ý nghĩa là vùng đất ấy quả thật là đáng ưa thích. ကင်္ခါရေဝတတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về trưởng lão Kaṅkhārevata ၂၀၄. ဆဋ္ဌေ အကပ္ပိယော, အာဝုသော, ဂုဠောတိ ဧကဒိဝသံ ထေရော အန္တရာမဂ္ဂေ ဂုဠကရဏံ ဩက္ကမိတွာ ဂုဠေ ပိဋ္ဌမ္ပိ ဆာရိကမ္ပိ ပက္ခိတ္တေ ဒိသွာန ‘‘အကပ္ပိယော ဂုဠော, သာမိသော န ကပ္ပတိ ဂုဠော ဝိကာလေ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ကုက္ကုစ္စာယန္တော ဧဝမာဟ. အကပ္ပိယာ မုဂ္ဂါတိ ဧကဒိဝသံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဝစ္စေ မုဂ္ဂံ ဇာတံ ဒိသွာ ‘‘အကပ္ပိယာ မုဂ္ဂါ, ပက္ကာပိ မုဂ္ဂါ ဇာယန္တီ’’တိ ကုက္ကုစ္စာယန္တော ဧဝမာဟ. သေသမေတ္ထ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. 204. Trong câu thứ sáu, akappiyo, āvuso, guḷoti: một hôm, vị trưởng lão trong khi đi giữa đường đã đi xuống nơi làm đường mật và nhìn thấy bột và tro được cho vào trong đường mật, ngài đã áy náy rằng: “Đường mật không thích hợp, đường mật có lẫn tạp chất thì không được phép dùng vào giờ phi thời,” và đã nói như vậy. Akappiyā muggāti: một hôm, trong khi đi giữa đường, ngài nhìn thấy đậu mọc lên ở nơi có phẩn uế, ngài đã áy náy rằng: “Đậu không thích hợp, đậu dù đã nấu chín vẫn mọc lên được,” và đã nói như vậy. Phần còn lại ở đây đều rõ ràng. သောဏကောဠိဝိသတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về trưởng lão Soṇa Koḷivisa ၂၀၅. သတ္တမေ ဟာပေတဗ္ဗမေဝ အဟောသိ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတ္တာ. ဥဒကေန သမုပဗျူဠှေတိ ဥဒကေန ထလံ ဥဿာရေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ရာသိကတေ. ဟရိတူပလိတ္တာယာတိ ဂေါမယပရိဘဏ္ဍကတာယ. တိဝိဓေန ဥဒကေန ပေါသေန္တီတိ ခီရောဒကံ ဂန္ဓောဒကံ ကေဝလောဒကန္တိ ဧဝံ တိဝိဓေန ဥဒကေန ပေါသေန္တိ ပရိပါလေန္တိ. ပရိဿာဝေတွာတိ ပရိသောဓေတွာ ဂဟိတေ တဏ္ဍုလေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဒေဝေါ မညေတိ ဒေဝေါ ဝိယ[Pg.164]. ဝီဏောဝါဒေနာတိ ‘‘တံ ကိံ မညသိ, သောဏ, ယဒါ တေ ဝီဏာယ တန္တိယော အစ္စာယတာ ဟောန္တိ, အပိ နု တေ ဝီဏာ တသ္မိံ သမယေ သရဝတီ ဝါ ဟောတိ ကမ္မညာ ဝါတိ? နော ဟေတံ, ဘန္တေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ, သောဏ, အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယံ ဥဒ္ဓစ္စာယ သံဝတ္တတိ, အတိသိထိလဝီရိယံ ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တတိ. တသ္မာတိဟ တွံ, သောဏ, ဝီရိယသမတံ အဓိဋ္ဌဟ, ဣန္ဒြိယာနဉ္စ သမတံ ပဋိဝိဇ္ဈာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၄၃) ဧဝံ ဝီဏံ ဥပမံ ကတွာ ပဝတ္တိတေန ဝီဏောပမောဝါဒေန. ဝီရိယသမထယောဇနတ္ထာယာတိ ဝီရိယဿ သမထေန ယောဇနတ္ထာယ. 205. Trong câu thứ bảy, hāpetabbameva ahosi có nghĩa là đã phải từ bỏ do tinh tấn quá mức. Udakena samupabyūḷheti là được chất thành đống chỗ này chỗ kia sau khi dùng nước làm cho đất nổi lên. Haritūpalittāyāti là do được trát bằng phân bò tươi. Tividhena udakena posentīti là họ nuôi dưỡng, chăm sóc bằng ba loại nước như sau: nước sữa, nước thơm, và nước thường. Parissāvetvāti nên được kết hợp với ‘gạo đã được lấy sau khi sàng lọc.’ Devo maññeti là giống như vị trời. Vīṇovādenāti là bằng lời khuyên dụ về ví dụ cây đàn tỳ-bà đã được thực hiện bằng cách lấy cây đàn tỳ-bà làm ví dụ như sau: “Này Soṇa, ngươi nghĩ thế nào, khi các dây đàn tỳ-bà của ngươi quá căng, khi ấy đàn tỳ-bà của ngươi có du dương hay dễ sử dụng không? – Bạch ngài, không phải vậy. Cũng thế ấy, này Soṇa, sự tinh tấn quá mức đưa đến trạo cử, sự tinh tấn quá lơi lỏng đưa đến biếng nhác. Vì vậy, này Soṇa, ngươi hãy an trú vào sự quân bình tinh tấn, và hãy thể nhập sự quân bình của các căn.” (Đại Phẩm 243). Vīriyasamathayojanatthāyāti là với mục đích kết hợp sự tinh tấn với sự trầm lắng. သောဏကုဋိကဏ္ဏတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về trưởng lão Soṇa Kuṭikaṇṇa ၂၀၆. အဋ္ဌမေ ကုဋိကဏ္ဏောတိ ဝုစ္စတီတိ ‘‘ကောဋိကဏ္ဏော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ကုဋိကဏ္ဏော’’တိ ဝေါဟရီယတိ. ကုလဃရေ ဘဝါ ကုလဃရိကာ. သာ ကိရ အဝန္တိရဋ္ဌေ ကုလဃရေ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိဿ ဘရိယာ. ဒသဗလဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ စိန္တေသီတိ ဣဒံ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာနံ မတေန ဝုတ္တံ. သုတ္တနိပါတဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သပရိသော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမ္မ ဓမ္မဒေသနံ အဿောသိ, န စ ကဉ္စိ ဝိသေသံ အဓိဂဉ္ဆိ. ကသ္မာ? သော ဟိ ဓမ္မံ သုဏန္တော ဟေမဝတံ အနုဿရိတွာ ‘အာဂတော နု ခေါ မေ သဟာယကော, နော’တိ ဒိသာဒိသံ ဩလောကေတွာ တံ အပဿန္တော ‘ဝဉ္စိတော မေ သဟာယော, ယော ဧဝံ ဝိစိတ္တပ္ပဋိဘာနံ ဘဂဝတော ဒေသနံ န သုဏာတီ’တိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တံ. 206. Trong câu thứ tám, kuṭikaṇṇoti vuccatīti là trong khi đáng lẽ phải nói là “Koṭikaṇṇa” thì lại được gọi là “Kuṭikaṇṇa.” Kulaghare bhavā kulagharikā là người nữ sanh trong gia đình quyền quý. Tương truyền, vị ấy là vợ của một vị trưởng giả có tài sản lớn trong một gia đình quyền quý ở xứ Avanti. Điều này được nói theo quan điểm của các vị tụng đọc tạng Tăng Chi Bộ: “Sau khi nghe pháp thoại của bậc Thập Lực, vị ấy đã an trú trong quả vị Tu-đà-hoàn và đã suy nghĩ.” Tuy nhiên, trong Chú giải Kinh Tập đã nói rằng: “Vị ấy cùng với đoàn tùy tùng đã đến đảnh lễ đức Thế Tôn và đã lắng nghe pháp thoại, nhưng đã không chứng đắc được sự đặc biệt nào. Tại sao? Vì trong khi nghe Pháp, vị ấy đã tưởng nhớ đến Hemavata, đã nhìn khắp các phương hướng (nghĩ rằng): ‘Bạn của ta đã đến hay chưa?’ và không nhìn thấy người bạn ấy, vị ấy đã có tâm bị phân tán (nghĩ rằng): ‘Bạn của ta đã bị thiệt thòi, người đã không được nghe bài thuyết giảng đa dạng và sáng suốt như vậy của đức Thế Tôn.’” ယသ္မာ ပဋိသန္ဓိဇာတိအဘိနိက္ခမနဗောဓိပရိနိဗ္ဗာနေသွေဝ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဟုတွာဝ ပဋိဝိဂစ္ဆန္တိ, န စိရဋ္ဌိတိကာနိ ဟောန္တိ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; ပဋိ. မ. ၂.၃၀) ပန တာနိ သဝိသေသာနိ ဟုတွာ စိရတရံ ဌတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘တိယောဇနသဟဿံ ဟိမဝန္တံ အကာလပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ’’တိအာဒိ. အဂ္ဂဗလကာယာတိ သဗ္ဗပုရတော ဂစ္ဆန္တာ ဗလကာယာ. ကေန ပုပ္ဖိတဘာဝံ ဇာနာသီတိ ကေန ကာရဏေန ဟိမဝန္တဿ ပုပ္ဖိတဘာဝံ ဇာနာသီတိ, ယေန ကာရဏေန ဣမံ အကာလပုပ္ဖပါဋိဟာရိယံ ဇာတံ, တံ ဇာနာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တဿ ပဝတ္တိတဘာဝန္တိ တဿ ဓမ္မစက္ကဿ ဘဂဝတာ ပဝတ္တိတဘာဝံ. သဒ္ဒေ နိမိတ္တံ ဂဏှီတိ သဒ္ဒေ အာကာရံ သလ္လက္ခေသိ. တတောတိ ‘‘အဟံ ‘ဧတံ အမတဓမ္မံ တမ္ပိ [Pg.165] ဇာနာပေဿာမီ’တိ တဝ သန္တိကံ အာဂတောသ္မီ’’တိ ယံ ဝုတ္တံ, တဒနန္တရန္တိ အတ္ထော. Bởi vì ba mươi hai điềm báo trước chỉ hiện ra rồi biến mất ngay trong các sự kiện như là sự tái sanh, sự đản sanh, sự xuất gia, sự giác ngộ, và sự viên tịch, không tồn tại lâu dài; nhưng trong lúc chuyển Pháp luân (saṃ. ni. 5.1081; paṭi. ma. 2.30) thì các điềm báo ấy trở nên đặc biệt, tồn tại lâu hơn rồi mới chấm dứt, do đó đã được nói rằng: ‘Sau khi thấy núi Hy-mã-lạp rộng ba ngàn do-tuần nở hoa trái mùa,’ v.v... ‘Đạo quân tiên phong’ có nghĩa là các đạo quân hùng mạnh đi ở phía trước nhất. ‘Do đâu ngài biết được trạng thái nở hoa?’ có nghĩa là do nguyên nhân nào ngài biết được trạng thái nở hoa của núi Hy-mã-lạp? Điều này có nghĩa là: ‘Ngài có biết nguyên nhân nào đã làm phát sinh phép lạ hoa nở trái mùa này không?’ ‘Trạng thái được chuyển vận của pháp ấy’ có nghĩa là trạng thái được Đức Thế Tôn chuyển vận bánh xe Pháp ấy. ‘Đã nắm bắt được dấu hiệu trong âm thanh’ có nghĩa là đã nhận thấy được đặc điểm trong âm thanh. ‘Từ đó’ có nghĩa là sau điều đã được nói: ‘Tôi đã đến gần ngài với ý nghĩ rằng: “Tôi sẽ làm cho vị này cũng biết được Pháp bất tử này.”’ သာတာဂိရော ဟေမဝတဿ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ ကထေတွာ တံ ဘဂဝတော သန္တိကံ အာနေတုကာမော ‘‘အဇ္ဇ ပန္နရသော’’တိအာဒိဂါထမာဟ. တတ္ထ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၅၃) အဇ္ဇာတိ အယံ ရတ္တိန္ဒိဝေါ ပက္ခဂဏနတော ပန္နရသော, ဥပဝသိတဗ္ဗတော ဥပေါသထော. တီသု ဝါ ဥပေါသထေသု အဇ္ဇ ပန္နရသော ဥပေါသထော, န စာတုဒ္ဒသိဥပေါသထော, န သာမဂ္ဂီဥပေါသထော. ဒိဝိ ဘဝါနိ ဒိဗ္ဗာနိ, ဒိဗ္ဗာနိ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ဒိဗ္ဗာနိ. ကာနိ တာနိ? ရူပါနိ. တဉှိ ရတ္တိံ ဒေဝါနံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုတော သန္နိပတိတာနံ သရီရဝတ္ထာဘရဏဝိမာနပ္ပဘာဟိ အဗ္ဘာဒိဥပက္ကိလေသဝိရဟိတာယ စန္ဒပ္ပဘာယ စ သကလဇမ္ဗုဒီပေါ အလင်္ကတော အဟောသီတိ အတိဝိယ အလင်္ကတော စ ပရိဝိသုဒ္ဓိဒေဝဿ ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘာယ. တေနာဟ – ‘‘ဒိဗ္ဗာ ရတ္တိ ဥပဋ္ဌိတာ’’တိ. Dạ-xoa Sātāgira, sau khi nói cho Hemavata về sự xuất hiện của Đức Phật và muốn đưa vị ấy đến gần Đức Thế Tôn, đã nói lên bài kệ bắt đầu bằng câu: ‘Hôm nay là ngày rằm.’ Trong đó (su. ni. aṭṭha. 1.153), ‘hôm nay’ có nghĩa là ngày và đêm này là ngày thứ mười lăm theo cách tính của nửa tháng, là ngày Bố-tát vì là ngày cần phải được tuân giữ. Hoặc trong ba loại Bố-tát, hôm nay là ngày Bố-tát rằm, không phải ngày Bố-tát mười bốn, không phải ngày Bố-tát hòa hợp. ‘Thuộc về chư thiên’ (dibbāni) có nghĩa là ‘phát sanh ở cõi trời’ (divi bhavāni), hoặc ‘những thứ thuộc về chư thiên có ở đây’ (dibbāni ettha atthīti). Chúng là gì? Là các sắc. Thật vậy, vào đêm ấy, toàn thể cõi Diêm-phù-đề đã được trang hoàng bởi ánh quang của thân thể, y phục, đồ trang sức, và các cung điện của chư thiên đã tụ hội từ mười ngàn thế giới, và bởi ánh trăng không bị ô nhiễm bởi mây mù, v.v... và lại được trang hoàng một cách đặc biệt bởi hào quang thân thể của Đức Thế Tôn, vị trời hoàn toàn thanh tịnh. Do đó, vị ấy đã nói: ‘Đêm của chư thiên đã đến.’ ဧဝံ ရတ္တိဂုဏဝဏ္ဏနာပဒေသေနပိ သဟာယဿ စိတ္တံ ပသာဒံ ဇနေန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ ကထေတွာ အာဟ – ‘‘အနောမနာမံ သတ္ထာရံ, ဟန္ဒ ပဿာမ ဂေါတမ’’န္တိ. တတ္ထ အနောမေဟိ အလာမကေဟိ သဗ္ဗာကာရပရိပူရေဟိ ဂုဏေဟိ နာမံ အဿာတိ အနောမနာမော. တထာ ဟိဿ ‘‘ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၉၂; စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသော ၉၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၆၂) နယေန ဗုဒ္ဓေါတိ အနောမေဟိ ဂုဏေဟိ နာမံ. ‘‘ဘဂ္ဂရာဂေါတိ ဘဂဝါ, ဘဂ္ဂဒေါသောတိ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၈၄) နယေန ဘဂဝါတိ အနောမေဟိ ဂုဏေဟိ နာမံ. ဧသ နယော ‘‘အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော’’တိအာဒီသု. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထေဟိ ဒေဝမနုဿေ အနုသာသတိ ‘‘ဣမံ ပဇဟထ, ဣမံ သမာဒါယ ဝတ္တထာ’’တိ သတ္ထာ. တံ အနောမနာမံ သတ္ထာရံ. ဟန္ဒာတိ ဝစသာယတ္ထေ နိပါတော. ပဿာမာတိ တေန အတ္တာနံ သဟ သင်္ဂဟေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နဗဟုဝစနံ. ဂေါတမန္တိ ဂေါတမဂေါတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘သတ္ထာ, န သတ္ထာ’’တိ မာ ဝိမတိံ အကာသိ, ဧကန္တဗျဝသိတော ဟုတွာဝ ဧဟိ ပဿာမ ဂေါတမန္တိ. Như vậy, ngay cả bằng cách mô tả các phẩm chất của đêm tối, trong khi làm phát sanh niềm tịnh tín trong tâm của người bạn, sau khi nói về sự xuất hiện của Đức Phật, vị ấy đã nói: ‘Vị Đạo Sư có danh hiệu không tỳ vết, nào chúng ta hãy đến xem Gotama.’ Trong đó, ‘vị có danh hiệu không tỳ vết’ (anomanāmo) có nghĩa là người có danh hiệu đi cùng với các phẩm chất không tỳ vết, không thấp kém, viên mãn về mọi phương diện. Thật vậy, theo phương pháp: ‘Là Phật (Buddha) vì đã giác ngộ các chân lý, là Phật vì làm cho chúng sanh giác ngộ,’ v.v... (mahāni. 192; cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddeso 97; paṭi. ma. 1.162), danh hiệu ‘Phật’ của ngài là do các phẩm chất không tỳ vết. Theo phương pháp: ‘Là Thế Tôn (Bhagavā) vì đã bẻ gãy tham ái, là Thế Tôn vì đã bẻ gãy sân hận,’ v.v... (mahāni. 84), danh hiệu ‘Thế Tôn’ là do các phẩm chất không tỳ vết. Đây cũng là phương pháp trong các danh hiệu như: ‘A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc,’ v.v... Ngài là ‘Đạo Sư’ (satthā) vì ngài giáo huấn chư thiên và loài người vì các lợi ích trong hiện tại, v.v... rằng: ‘Hãy từ bỏ điều này, hãy thực hành và sống theo điều này.’ ‘Vị Đạo Sư có danh hiệu không tỳ vết ấy.’ ‘Nào’ (Handa) là một bất biến từ có ý nghĩa khuyến khích. ‘Chúng ta hãy xem’ (Passāma) là động từ ở thì hiện tại, số nhiều, bao gồm cả bản thân mình cùng với người kia. ‘Gotama’ có nghĩa là thuộc dòng họ Gotama. Điều này có nghĩa là: ‘Chớ có hoài nghi rằng: “Ngài có phải là đạo sư hay không phải là đạo sư?” Sau khi đã hoàn toàn quyết tâm, hãy đến, chúng ta hãy xem Gotama.’ ဧဝံ ဝုတ္တေ ဟေမဝတော ‘‘အယံ သာတာဂိရော ‘အနောမနာမံ သတ္ထာရ’န္တိ ဘဏန္တော တဿ သဗ္ဗညုတံ ပကာသေတိ, သဗ္ဗညုနော စ ဒုလ္လဘာ လောကေ, သဗ္ဗညုပဋိညေဟိ ပူရဏာဒိသဒိသေဟေဝ လောကော ဥပဒ္ဒုတော. သော ပန ယဒိ သဗ္ဗညူ, အဒ္ဓါ တာဒိလက္ခဏံ ပတ္တော ဘဝိဿတိ, တေန ဧဝံ ဂဟေဿာမီ’’တိ [Pg.166] စိန္တေတွာ တာဒိလက္ခဏံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ – ‘‘ကစ္စိ မနော’’တိအာဒိ. တတ္ထ ကစ္စီတိ ပုစ္ဆာ. မနောတိ စိတ္တံ. သုပဏိဟိတောတိ သုဋ္ဌု ဌပိတော အစလော အသမ္ပဝေဓီ. သဗ္ဗေသု ဘူတေသု သဗ္ဗဘူတေသု. တာဒိနောတိ တာဒိလက္ခဏံ ပတ္တဿေဝ သတော. ပုစ္ဆာ ဧဝ ဝါ အယံ ‘‘သော တဝ သတ္ထာ သဗ္ဗဘူတေသု တာဒီ, ဥဒါဟု နော’’တိ. ဣဋ္ဌေ အနိဋ္ဌေစာတိ ဧဝရူပေ အာရမ္မဏေ. သင်္ကပ္ပာတိ ဝိတက္ကာ. ဝသီကတာတိ ဝသံ ဂမိတာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ တံ သတ္ထာရံ ဝဒသိ, တဿ တေ သတ္ထုနော ကစ္စိ တာဒိလက္ခဏံ သမ္ပတ္တဿ သတော သဗ္ဗဘူတေသု မနော သုပဏိဟိတော, ဥဒါဟု ယာဝ ပစ္စယံ န လဘတိ, တာဝ သုပဏိဟိတော ဝိယ ခါယတိ. သော ဝါ တေ သတ္ထာ ကစ္စိ သဗ္ဗဘူတေသု သတ္တေသု တာဒီ, ဥဒါဟု နော, ယေ စ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အာရမ္မဏေသု ရာဂဒေါသဝသေန သင်္ကပ္ပာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တျာဿ ကစ္စိ ဝသီကတာ, ဥဒါဟု ကဒါစိ တေသမ္ပိ ဝသေန ဝတ္တတီတိ. Khi được nói như vậy, Hemavata suy nghĩ rằng: ‘Sātāgira này, khi nói ‘vị Đạo Sư có danh hiệu không tỳ vết,’ là đang tuyên bố về sự toàn tri của vị ấy. Mà các bậc toàn tri thì hiếm có ở trên đời, và thế gian lại bị phiền nhiễu bởi những kẻ tự xưng là toàn tri như Pūraṇa, v.v... Tuy nhiên, nếu vị ấy là bậc toàn tri, chắc chắn vị ấy đã đạt được đặc tính của bậc như vậy (tādī), do đó ta sẽ nắm bắt theo cách này.’ Sau khi suy nghĩ như vậy, vị ấy hỏi về đặc tính của bậc như vậy và nói lên câu bắt đầu bằng: ‘Phải chăng tâm...’ Trong đó, ‘phải chăng’ (kacci) là câu hỏi. ‘Tâm’ (mano) là citta. ‘Được khéo định tĩnh’ (supaṇihito) có nghĩa là được thiết lập vững vàng, không lay động, không rung chuyển. ‘Đối với tất cả chúng sanh’ (sabbesu bhūtesu) là đối với tất cả chúng sanh. ‘Của bậc như vậy’ (tādino) có nghĩa là của người đã đạt được đặc tính của bậc như vậy. Hoặc đây là câu hỏi: ‘Vị đạo sư của ngài có phải là bậc như vậy đối với tất cả chúng sanh, hay không?’ ‘Trong cảnh khả ái và không khả ái’ có nghĩa là trong các đối tượng như vậy. ‘Các tư duy’ (saṅkappā) là các tầm. ‘Được chế ngự’ (vasīkatā) có nghĩa là đã được làm cho quy phục. Điều này có nghĩa là: ‘Về vị đạo sư mà ngài nói đến, đối với vị đạo sư ấy của ngài, sau khi đã đạt được đặc tính của bậc như vậy, phải chăng tâm của vị ấy được khéo định tĩnh đối với tất cả chúng sanh, hay là nó chỉ có vẻ được khéo định tĩnh khi chưa gặp được duyên? Hoặc vị đạo sư ấy của ngài có phải là bậc như vậy đối với tất cả chúng sanh, hay không? Và những tư duy nào có thể khởi lên do tham và sân đối với các đối tượng khả ái và không khả ái, phải chăng chúng đã được vị ấy chế ngự, hay là đôi khi vị ấy cũng hành động dưới sự ảnh hưởng của chúng?’ တီဏိ ဝဿာနီတိ သောဏဿ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ တီဏိ ဝဿာနိ. တဒါ ကိရ ဘိက္ခူ ယေဘုယျေန မဇ္ဈိမဒေသေယေဝ ဝသိံသု, တသ္မာ တတ္ထ ကတိပယာ ဧဝ အဟေသုံ. တေ စ ဧကသ္မိံ နိဂမေ ဧကော ဒွေတိ ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝသိံသု, ထေရာနဉ္စ ကတိပယေ ဘိက္ခူ အာနေတွာ အညေသု အာနီယမာနေသု ပုဗ္ဗံ အာနီတာ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ပက္ကမိံသု, ကဉ္စိ ကာလံ အာဂမေတွာ ပုန တေသု အာနီယမာနေသု ဣတရေ ပက္ကမိံသု, ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ အာနယနေန သန္နိပါတော စိရေနေဝ အဟောသိ, ထေရော စ တဒါ ဧကဝိဟာရီ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တီဏိ ဝဿာနိ ဂဏံ ပရိယေသိတွာ’’တိ. တီဏိ ဝဿာနီတိ စ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ. သတ္ထု အဓိပ္ပာယံ ဉတွာတိ အတ္တနော အာဏာပနေနေဝ ‘‘ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတုကာမော ဘဂဝါ’’တိ သတ္ထု အဓိပ္ပာယံ ဇာနိတွာ. ဘဂဝါ ကိရ ယေန သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတုကာမော, တဿ သေနာသနပညတ္တိယံ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာဏာပေတိ. Tīṇi vassāni (ba năm): Nghĩa là ba năm kể từ ngày xuất gia của ngài Soṇa. Khi ấy, nghe nói các vị tỳ khưu phần lớn chỉ sống ở Trung Phần (Majjhimadesa), vì thế ở đó (vùng biên địa) chỉ có một vài vị. Và các vị ấy sống riêng rẽ, mỗi thị trấn một hoặc hai vị. Và khi các vị trưởng lão mời một vài vị tỳ khưu đến, trong khi những vị khác đang được mời đến thì những vị đã được mời trước lại ra đi vì một công việc nào đó. Chờ đợi một thời gian, khi những vị kia được mời đến lại thì những vị khác lại ra đi. Cứ như vậy, do việc mời đi mời lại nhiều lần nên việc hội họp phải rất lâu mới thành tựu, và khi ấy, vị trưởng lão sống một mình. Do đó, có lời nói rằng: “Sau khi tìm kiếm túc số trong ba năm.” Và câu “ba năm” là cách nói chỉ sự liên tục không gián đoạn. (Câu) “Biết được ý của Bậc Đạo Sư” có nghĩa là biết được ý của Bậc Đạo Sư qua chính lời ra lệnh của ngài rằng: “Đức Thế Tôn muốn sống trong cùng hương phòng với vị này.” Nghe nói, Đức Thế Tôn muốn sống trong cùng hương phòng với vị nào thì ngài ra lệnh cho trưởng lão Ānanda về việc sắp đặt chỗ ở cho vị ấy. အဇ္ဈောကာသေ ဝီတိနာမေတွာတိ အဇ္ဈောကာသေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာ. ယသ္မာ ဘဂဝါ အာယသ္မတော သောဏဿ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေန ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တော သာဝကသာဓာရဏာ သဗ္ဗာ သမာပတ္တိယော အနုလောမပ္ပဋိလောမံ သမာပဇ္ဇန္တော ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ အဇ္ဈောကာသေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ, တသ္မာ အာယသ္မာပိ သောဏော ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယံ ဉတွာ တဒနုရူပံ သဗ္ဗာ တာ သမာပတ္တိယော [Pg.167] သမာပဇ္ဇန္တော ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ အဇ္ဈောကာသေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ဝိဟာရံ ပါဝိသီတိ ဝဒန္တိ. ပဝိသိတွာ စ ဘဂဝတာ အနုညာတော စီဝရတိရောကရဏိယံ ကတွာ ဘဂဝတော ပါဒပဿေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေသိ. အဇ္ဈေသီတိ အာဏာပေသိ. ပဋိဘာတု တံ ဘိက္ခု ဓမ္မော ဘာသိတုန္တိ ဘိက္ခု တုယှံ ဓမ္မော ဘာသိတုံ ဥပဋ္ဌာတု, ဉာဏမုခံ အာဂစ္ဆတု, ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဘဏာဟီတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကဝဂ္ဂိယာနီတိ အဋ္ဌကဝဂ္ဂဘူတာနိ ကာမသုတ္တာဒိသောဠသသုတ္တာနိ (မဟာနိ. ၁). သုဂ္ဂဟိတောတိ သမ္မာ ဥဂ္ဂဟိတော. သဗ္ဗေ ဝရေ ယာစီတိ ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဂဏေန ဥပသမ္ပဒါ ဓုဝနှာနံ စမ္မတ္ထရဏံ ဂဏင်္ဂဏူပါဟနံ စီဝရဝိပ္ပဝါသောတိ ဣမေ ပဉ္စ ဝရေ ယာစိ. သုတ္တေ အာဂတမေဝါတိ ဥဒါနပါဠိယံ အာဂတသုတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. (Câu) “Trải qua (thời gian) ở ngoài trời” có nghĩa là trải qua (thời gian) bằng cách ngồi ở ngoài trời. Bởi vì Đức Thế Tôn, trong khi tiếp đãi Tôn giả Soṇa bằng cách nhập định, đã nhập tất cả các định chứng thông thường của hàng Thanh văn theo chiều thuận và chiều nghịch, trải qua phần lớn đêm bằng cách ngồi ở ngoài trời, rửa chân rồi mới vào tịnh xá; vì thế, người ta nói rằng Tôn giả Soṇa cũng vậy, biết được ý của Đức Thế Tôn, đã nhập tất cả các định chứng ấy một cách tương xứng, trải qua phần lớn đêm bằng cách ngồi ở ngoài trời, rửa chân rồi mới vào tịnh xá. Và sau khi vào, được Đức Thế Tôn cho phép, ngài đã làm một tấm màn che bằng y và trải qua (thời gian) bằng cách ngồi bên chân Đức Thế Tôn. (Câu) “Thỉnh mời” có nghĩa là ra lệnh. (Câu) “Này Tỳ khưu, mong rằng Pháp đến với thầy để thầy thuyết giảng” có nghĩa là: Này Tỳ khưu, mong rằng Pháp hiện khởi với thầy để thầy thuyết giảng, mong rằng cửa ngõ trí tuệ đến, hãy đọc lên Pháp theo như đã nghe, theo như đã học. (Câu) “Phẩm Tám” có nghĩa là mười sáu bài kinh thuộc Phẩm Tám, bắt đầu từ kinh Kāma (Kāmasutta) (Mahāni. 1). (Câu) “Khéo nắm giữ” có nghĩa là nắm giữ một cách đúng đắn. (Câu) “Xin tất cả các ân huệ” có nghĩa là ngài đã xin năm ân huệ này: lễ thọ cụ túc với túc số năm vị có một vị trì luật làm vị thứ năm, việc tắm thường xuyên, việc trải da, việc mang giày nhiều lớp, và việc vắng mặt không mang theo y. (Câu) “Đã được nói đến trong kinh” là nói đến bài kinh đã được trình bày trong kinh Phật Tự Thuyết (Udāna). သီဝလိတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Sīvali ၂၀၇. နဝမေ သာကစ္ဆိတွာ သာကစ္ဆိတွာတိ ရညာ သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဇ္ဈနဝသေန ပုနပ္ပုနံ သာကစ္ဆံ ကတွာ. ဂုဠဒဓိန္တိ ပတ္ထိန္နံ ဂုဠသဒိသံ ကဌိနဒဓိံ. အတိအဉ္ဆိတုန္တိ အတိဝိယ အာကဍ္ဎိတုံ. ကဉ္ဇိယံ ဝါဟေတွာတိ ဒဓိမတ္ထုံ ပဝါဟေတွာ, ပရိဿာဝေတွာတိ အတ္ထော. ‘‘ဒဓိတော ကဉ္ဇိယံ ဂဟေတွာ’’တိပိ ပါဌော. နန္တိ သုပ္ပဝါသံ. ဗီဇပစ္ဆိံ ဖုသာပေန္တီတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ယာဝ န ဥက္ကဍ္ဎန္တီတိ ယာဝ ဒါနေ န ဥက္ကဍ္ဎန္တိ, ဒါတုကာမာဝ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော မဟာဒုက္ခံ အနုဘောသီတိ ပသဝနိဗန္ဓနံ မဟန္တံ ဒုက္ခံ အနုဘောသိ. သာမိကံ အာမန္တေတွာတိ သတ္တာဟံ မူဠှဂဗ္ဘာ တိဗ္ဗာဟိ ခရာဟိ ဒုက္ခဝေဒနာဟိ ဖုဋ္ဌာ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ, ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. သုပ္ပဋိပန္နော ဝတ တဿ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, ယော ဣမဿ ဧဝရူပဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော. သုသုခံ ဝတ နိဗ္ဗာနံ, ယတ္ထိဒံ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ န သံဝိဇ္ဇတီ’’တိ (ဥဒါ. ၁၈) ဣမေဟိ တီဟိ ဝိတက္ကေဟိ တံ ဒုက္ခံ အဓိဝါသေန္တီ သတ္ထု သန္တိကံ ပေသေတုကာမတာယ သာမိကံ အာမန္တေတွာ. ပုရေ မရဏာတိ မရဏတော ပုရေတရမေဝ. ဣင်္ဂိတန္တိ အာကာရံ. ဇီဝိတဘတ္တန္တိ ဇီဝိတသံသယေ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ. သဗ္ဗကမ္မက္ခမော အဟောသီတိ သတ္တဝဿိကေဟိ ဒါရကေဟိ ကာတဗ္ဗံ ယံ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကာတုံ သမတ္ထတာယ သဗ္ဗဿ ကမ္မဿ ခမော အဟောသိ. တေနေဝ သော သတ္တာဟံ မဟာဒါနေ [Pg.168] ဒီယမာနေ ဇာတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မကရဏံ အာဒါယ သံဃဿ ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ အဒါသိ. 207. Trong câu chuyện thứ chín, (cụm từ) “sau khi bàn luận, bàn luận” có nghĩa là sau khi bàn luận nhiều lần với nhà vua theo cách chống đối. (Câu) “Sữa đông đường phèn” có nghĩa là sữa đông cứng, đặc lại giống như đường phèn. (Câu) “Kéo quá mức” có nghĩa là kéo rất mạnh. (Câu) “Làm cho nước chảy ra” có nghĩa là làm cho nước sữa chảy ra, tức là lọc đi. Cũng có bản đọc là “lấy nước từ sữa đông.” (Chữ) “Nàng” là chỉ nàng Suppavāsā. Có liên hệ với câu “làm cho chạm vào giỏ hạt giống.” (Câu) “Cho đến khi họ không rút lui” có ý nghĩa là cho đến khi họ không rút lui khỏi việc bố thí, tức là họ vẫn muốn bố thí. (Câu) “Đã chịu đựng sự đau khổ lớn lao” có nghĩa là đã chịu đựng sự đau khổ lớn lao liên quan đến việc sinh nở. (Câu) “Sau khi gọi chồng” có nghĩa là sau khi gọi chồng với ý muốn gửi (lời nhắn) đến Bậc Đạo Sư, trong khi đang chịu đựng nỗi đau khổ ấy với ba tầm tư duy này: “Ồ, Đức Thế Tôn ấy quả là bậc Chánh Đẳng Giác, người thuyết giảng Pháp để đoạn trừ nỗi khổ như thế này. Ồ, Tăng đoàn đệ tử của Đức Thế Tôn ấy quả là bậc Thiện Hạnh, những vị đã thực hành để đoạn trừ nỗi khổ như thế này. Ồ, Niết-bàn quả là an lạc tuyệt đối, nơi không có nỗi khổ như thế này tồn tại,” (Udā. 18) (nàng) bị những cảm thọ đau đớn, dữ dội, khốc liệt chạm đến, với thai nhi nằm ngang trong bảy ngày. (Câu) “Trước khi chết” có nghĩa là ngay trước khi chết. (Câu) “Dấu hiệu” có nghĩa là cử chỉ, dáng vẻ. (Câu) “Bữa ăn của sự sống” có nghĩa là bữa ăn nên được cúng dường khi mạng sống bị nghi ngờ (nguy hiểm). (Câu) “Đã có thể làm mọi công việc” có nghĩa là đã có khả năng làm mọi công việc, có thể làm bất cứ việc gì mà những đứa trẻ bảy tuổi có thể làm. Do đó, trong bảy ngày đại thí được thực hiện, kể từ ngày sinh ra, cậu bé đã lấy đồ lọc nước và lọc nước dâng cúng cho Tăng chúng. ယောမန္တိအာဒိဂါထာယ ‘‘ယော ဘိက္ခု ဣမံ ရာဂပလိပထဉ္စေဝ ကိလေသဒုဂ္ဂဉ္စ သံသာရဝဋ္ဋဉ္စ စတုန္နံ သစ္စာနံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနကမောဟဉ္စ အတီတော စတ္တာရော ဩဃေ တိဏ္ဏော ဟုတွာ ပါရံ အနုပ္ပတ္တော, ဒုဝိဓေန ဈာနေန ဈာယီ, တဏှာယ အဘာဝေန အနေဇော, ကထံကထာယ အဘာဝေန အကထံကထီ, ဥပါဒါနာနံ အဘာဝေန အနုပါဒိယိတွာ ကိလေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတော, တမဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီ’’တိ အတ္ထော. Ý nghĩa của bài kệ bắt đầu bằng chữ “Yo’manti” là: “Vị tỳ khưu nào đã vượt qua con đường hiểm trở của tham ái, thành lũy khó qua của phiền não, vòng luân hồi sinh tử, và sự si mê không thấu triệt bốn chân lý; đã vượt qua bốn dòng bộc lưu và đến được bờ bên kia; là người thiền định với hai loại thiền; không dao động do không có ái dục; không còn nghi hoặc do không có sự hoài nghi; không còn chấp thủ do không có các thủ; đã tịch tịnh với sự dập tắt phiền não, vị ấy Ta gọi là Bà-la-môn.” သဗ္ဗေသံယေဝ ပန ကေသာနံ ဩရောပနဉ္စ အရဟတ္တသစ္ဆိကိရိယာ စ အပစ္ဆာအပုရိမာ အဟောသီတိ ဣမိနာ ထေရဿ ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တုပ္ပတ္တိ ဒီပိတာ. ဧကစ္စေ ပန အာစရိယာ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဓမ္မသေနာပတိနာ ဩဝါဒေ ဒိန္နေ ‘ယံ မယာ ကာတုံ သက္ကာ, တမဟံ ဇာနိဿာမီ’တိ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ တံ ဒိဝသံယေဝ အညတရံ ဝိစိတ္တံ ကုဋိကံ ဒိသွာ ပဝိသိတွာ မာတုကုစ္ဆိယံ သတ္တ ဝဿာနိ အတ္တနာ အနုဘူတဒုက္ခံ အနုဿရိတွာ တဒနုသာရေန အတီတာနာဂတေ ဉာဏံ နေန္တဿ အာဒိတ္တာ ဝိယ တယော ဘဝါ ဥပဋ္ဌဟိံသု. ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ ဝိပဿနာဝီထိံ ဩတရိတွာ တာဝဒေဝ မဂ္ဂပ္ပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗေပိ အာသဝေ ခေပေန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏီ’’တိ. ဥဘယထာပိ ထေရဿ အရဟတ္တုပ္ပတ္တိယေဝ ပကာသိတာ, ထေရော ပန ပဘိန္နပ္ပဋိသမ္ဘိဒေါ ဆဠဘိညော အဟောသိ. Tuy nhiên, việc cạo tóc và việc chứng ngộ A-la-hán quả của tất cả các vị ấy đã xảy ra không trước không sau, do đó sự chứng đắc A-la-hán của vị trưởng lão được chỉ rõ là ngay tại mũi dao cạo. Tuy nhiên, một số vị đạo sư nói như vầy: ‘Sau khi được vị Tướng quân Chánh pháp giáo huấn theo phương cách đã được nói ở dưới, vị ấy đã xuất gia với suy nghĩ ‘điều gì ta có thể làm, ta sẽ biết điều ấy,’ rồi đã thọ nhận đề mục thiền quán, và ngay trong ngày hôm ấy, sau khi nhìn thấy một cái am thất được trang hoàng nào đó và đi vào, vị ấy đã hồi tưởng lại sự đau khổ mà mình đã trải qua trong bảy năm ở trong bụng mẹ, và trong khi hướng trí tuệ đến quá khứ và vị lai theo sự hồi tưởng ấy, ba cõi hữu đã hiện khởi như đang bốc cháy. Do trí tuệ đã đến lúc thuần thục, vị ấy đã đi vào tiến trình thiền quán và ngay lúc ấy, theo tuần tự của các đạo, trong khi đoạn trừ tất cả các lậu hoặc, vị ấy đã chứng đắc A-la-hán quả.’ Dù theo cách nào, sự chứng đắc A-la-hán của vị trưởng lão cũng đã được công bố. Vị trưởng lão ấy đã là bậc có phân tích trí và lục thông. ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Vakkali ၂၀၈. ဒသမေ အာဟာရကရဏဝေလန္တိ ဘောဇနကိစ္စဝေလံ. အဓိဂစ္ဆေ ပဒံ သန္တန္တိ သင်္ခါရူပသမံ သုခန္တိ လဒ္ဓနာမံ သန္တံ ပဒံ နိဗ္ဗာနံ အဓိဂစ္ဆေယျ. ပဌမပါဒေန ပဗ္ဗတေ ဌိတောယေဝါတိ ပဌမေန ပါဒေန ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ဌိတောယေဝ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ. 208. Trong câu thứ mười, (cụm từ) ‘āhārakaraṇavelam’ có nghĩa là giờ làm việc ăn uống. (Cụm từ) ‘adhigacche padaṃ santam’ có nghĩa là người ấy có thể chứng đạt Niết-bàn, là trạng thái an tịnh đã được mệnh danh là ‘sự an tịnh của các pháp hữu vi, là sự an lạc.’ (Cụm từ) ‘paṭhamapādena pabbate ṭhitoyeva’ có nghĩa là với chân đầu tiên vẫn còn đang đứng ở trên núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu). Phần còn lại ở đây thì dễ hiểu. ဒုတိယဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về Phẩm Tối Thắng Thứ Nhì đã kết thúc. ၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ 14. Phẩm Tối Thắng (၁၄) ၃. တတိယဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ (14) 3. Phần giải về Phẩm Tối Thắng Thứ Ba ရာဟုလ-ရဋ္ဌပါလတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Rāhula và Trưởng lão Raṭṭhapāla ၂၀၉-၂၁၀. တတိယဿ [Pg.169] ပဌမဒုတိယေသု တိဿော သိက္ခာတိ အဓိသီလအဓိစိတ္တအဓိပညာသင်္ခါတာ တိဿော သိက္ခာ. စုဒ္ဒသ ဘတ္တစ္ဆေဒေ ကတွာတိ သတ္တာဟံ နိရာဟာရတာယ ဧကေကသ္မိံ ဒိဝသေ ဒွိန္နံ ဘတ္တစ္ဆေဒါနံ ဝသေန စုဒ္ဒသ ဘတ္တစ္ဆေဒေ ကတွာ. 209-210. Trong câu đầu tiên và câu thứ nhì của (câu chuyện) thứ ba, (cụm từ) ‘tisso sikkhā’ (ba học pháp) là ba học pháp được gọi là tăng thượng giới, tăng thượng tâm, và tăng thượng tuệ. (Cụm từ) ‘cuddasa bhattacchede katvā’ (sau khi đã thực hiện mười bốn lần cắt bữa ăn) có nghĩa là sau khi đã thực hiện mười bốn lần cắt bữa ăn theo cách hai lần cắt bữa ăn trong mỗi ngày do việc không có thức ăn trong bảy ngày. တေသန္တိ တေသံ တာပသာနံ. လာဗုဘာဇနာဒိပရိက္ခာရံ သံဝိဓာယာတိ လာဗုဘာဇနာဒိတာပသပရိက္ခာရံ သံဝိဒဟိတွာ. သပရိဠာဟကာယဓာတုကောတိ ဥဿန္နပိတ္တတာယ သပရိဠာဟကာယသဘာဝေါ. သတသဟဿာတိ သတသဟဿပရိမာဏာ. သတသဟဿံ ပရိမာဏံ ဧတေသန္တိ သတသဟဿာ ဥတ္တရပဒလောပေန ယထာ ‘‘ရူပဘဝေါ ရူပ’’န္တိ, အတ္ထိအတ္ထေ ဝါ အကာရပစ္စယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပါဏာတိပါတာဒိအကုသလဓမ္မသမုဒါစာရသင်္ခါတော အာမဂန္ဓော ကုဏပဂန္ဓော နတ္ထိ ဧတေသန္တိ နိရာမဂန္ဓာ, ယထာဝုတ္တကိလေသသမုဒါစာရရဟိတာတိ အတ္ထော. ကိလေသသမုဒါစာရော ဟေတ္ထ ‘‘အာမဂန္ဓော’’တိ ဝုတ္တော. ကိံကာရဏာ? အမနုညတ္တာ, ကိလေသအသုစိမိဿတ္တာ, သဗ္ဘိ ဇိဂုစ္ဆိတတ္တာ, ပရမဒုဂ္ဂန္ဓဘာဝဝဟတ္တာ စ. တထာ ဟိ ယေ ယေ ဥဿန္နကိလေသာ သတ္တာ, တေ တေ အတိဒုဂ္ဂန္ဓာ ဟောန္တိ. တေနေဝ နိက္ကိလေသာနံ မတသရီရမ္ပိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ န ဟောတိ. ဒါနဂ္ဂပရိဝဟနကေတိ ဒါနဂ္ဂဓုရဝဟနကေ. မာပကောတိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပရိမိတပရိဗ္ဗယဒါနဝသေန ဓညမာပကော. (Từ) ‘tesam’ có nghĩa là của các vị ẩn sĩ ấy. (Cụm từ) ‘lābubhājanādiparikkhāraṃ saṃvidhāya’ có nghĩa là sau khi đã chuẩn bị các vật dụng của ẩn sĩ như bình bát bằng quả bầu v.v... (Cụm từ) ‘sapariḷāhakāyadhātuko’ có nghĩa là có thể chất nóng bức do mật nhiều. (Từ) ‘satasahassā’ có nghĩa là có số lượng một trăm ngàn. (Từ) ‘satasahassā’ (được thành lập là) ‘satasahassaṃ parimāṇaṃ etesam’ (số lượng của các vị này là một trăm ngàn) do việc lược bỏ từ phía sau, giống như ‘rūpabhavo’ (là) ‘rūpa,’ hoặc nên được hiểu là có hậu tố ‘a’ trong ý nghĩa sở hữu. (Từ) ‘nirāmagandhā’ (không có mùi tanh hôi) có nghĩa là các vị ấy không có mùi tanh hôi, mùi tử thi, vốn được gọi là sự thực hành các pháp bất thiện như sát sanh v.v...; ý nghĩa là các vị ấy không có sự thực hành phiền não như đã nói. Ở đây, sự thực hành phiền não được gọi là ‘āmāgandho’ (mùi tanh hôi). Vì lý do gì? Vì khôngน่าพอใจ, vì lẫn lộn với sự ô uế của phiền não, vì bị các bậc thiện trí ghê tởm, và vì mang đến trạng thái có mùi hôi thối tột cùng. Thật vậy, những chúng sanh nào có phiền não dẫy đầy thì những chúng sanh ấy có mùi rất hôi thối. Chính vì lý do ấy, ngay cả thân xác đã chết của các bậc vô nhiễm cũng không có mùi hôi thối. (Cụm từ) ‘dānaggaparivahanake’ có nghĩa là người gánh vác trách nhiệm về sự bố thí cao thượng. (Từ) ‘māpako’ có nghĩa là người đong lường thóc lúa bằng cách bố thí với sự chi tiêu có giới hạn mỗi ngày. ပါဠိယန္တိ ဝိနယပါဠိယံ. မိဂဇာတကံ အာဟရိတွာ ကထေသီတိ အတီတေ ကိရ ဗောဓိသတ္တော မိဂယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မိဂဂဏပရိဝုတော အရညေ ဝသတိ. အထဿ ဘဂိနီ အတ္တနော ပုတ္တကံ ဥပနေတွာ ‘‘ဘာတိက ဣမံ ဘာဂိနေယျံ မိဂမာယံ သိက္ခာပေဟီ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ‘‘ဂစ္ဆ တာတ, အသုကဝေလာယံ နာမ အာဂန္တွာ သိက္ခေယျာသီ’’တိ အာဟ. သော မာတုလေန ဝုတ္တဝေလံ အနတိက္ကမိတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ မိဂမာယံ သိက္ခိ. သော ဧကဒိဝသံ ဝနေ ဝိစရန္တော ပါသေန ဗဒ္ဓေါ ဗဒ္ဓရဝံ ဝိရဝိ. မိဂဂဏော ပလာယိတွာ ‘‘ပုတ္တော တေ ပါသေန ဗဒ္ဓေါ’’တိ တဿ မာတုယာ အာရောစေသိ. သာ ဘာတု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘာတိက ဘာဂိနေယျော [Pg.170] တေ မိဂမာယံ သိက္ခာပိတော’’တိ ပုစ္ဆိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘မာ တွံ ပုတ္တဿ ကိဉ္စိ ပါပကံ အာသင်္ကိ, သုဂ္ဂဟိတာ တေန မိဂမာယာ, ဣဒါနိ တံ ဟာသယမာနော အာဂစ္ဆိဿတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘မိဂံ တိပလ္လတ္ထ’’န္တိအာဒိမာဟ. (Từ) ‘pāḷiyam’ có nghĩa là trong tạng Luật. (Cụm từ) ‘migajātakaṃ āharitvā kathesi’ có nghĩa là: Tương truyền, trong quá khứ, vị Bồ-tát đã tái sanh vào loài nai và sống trong rừng, có bầy nai vây quanh. Khi ấy, người em gái của ngài đã dẫn con trai của mình đến và nói: ‘Thưa anh, xin hãy dạy cho đứa cháu này các mánh khóe của loài nai.’ Vị Bồ-tát đã nhận lời: ‘Lành thay,’ và nói: ‘Này con, con hãy đến vào giờ này giờ này rồi học nhé.’ Chú nai con ấy, không trễ giờ đã được cậu mình dặn, đã đến gần ngài và học các mánh khóe của loài nai. Một hôm, trong khi đi lang thang trong rừng, chú bị mắc bẫy và đã kêu lên tiếng kêu của con vật bị bắt. Bầy nai đã chạy trốn và báo cho mẹ của chú rằng: ‘Con trai của bà đã bị mắc bẫy.’ Bà ấy đã đi đến gần người anh và hỏi: ‘Thưa anh, anh đã dạy cho cháu các mánh khóe của loài nai chưa?’ Vị Bồ-tát, sau khi nói rằng: ‘Bà đừng nghi ngờ điều gì xấu cho con trai bà, nó đã nắm vững các mánh khóe của loài nai, bây giờ nó sẽ đến làm cho bà vui cười,’ đã nói (câu kệ) bắt đầu là ‘con nai, ba lần giả vờ...’ တတ္ထ မိဂန္တိ ဘာဂိနေယျမိဂံ. တိပလ္လတ္ထံ ဝုစ္စတိ သယနံ, ဥဘောဟိ ပဿေဟိ ဥဇုကမေဝ စ နိပန္နကဝသေန တီဟာကာရေဟိ ပလ္လတ္ထံ အဿ, တီဏိ ဝါ ပလ္လတ္ထာနိ အဿာတိ တိပလ္လတ္ထော, တံ တိပလ္လတ္ထံ. အနေကမာယန္တိ ဗဟုမာယံ ဗဟုဝဉ္စနံ. အဋ္ဌက္ခုရန္တိ ဧကေကသ္မိံ ပါဒေ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ဝသေန အဋ္ဌဟိ ခုရေဟိ သမန္နာဂတံ. အဍ္ဎရတ္တာပပါယိန္တိ ပုရိမယာမံ အတိက္ကမိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ အရညတော အာဂမ္မ ပါနီယဿ ပိဝနတော အဍ္ဎရတ္တေ အာပံ ပိဝတီတိ အဍ္ဎရတ္တာပပါယီ. ‘‘အဍ္ဎရတ္တေ အာပပါယိ’’န္တိပိ ပါဌော. မမ ဘာဂိနေယျံ မိဂံ အဟံ သာဓုကံ မိဂမာယံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိံ. ကထံ? ယထာ ဧကေန သောတေန ဆမာယံ အဿသန္တော ဆဟိ ကလာဟိ အတိဘောတိ ဘာဂိနေယျော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အယဉှိ တဝ ပုတ္တံ တထာ ဥဂ္ဂဏှာပေသိံ, ယထာ ဧကသ္မိံ ဥပရိမနာသိကာသောတေ ဝါတံ သန္နိရုမ္ဘိတွာ ပထဝိယံ အလ္လီနေန ဧကေန ဟေဋ္ဌိမနာသိကာသောတေန တထေဝ ဆမာယံ အဿသန္တော ဆဟိ ကလာဟိ လုဒ္ဒကံ အတိဘောတိ, ဆဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ ဝဉ္စေတီတိ အတ္ထော. ကတမေဟိ ဆဟိ? စတ္တာရော ပါဒေ ပသာရေတွာ ဧကေန ပဿေန သေယျာယ, ခုရေဟိ တိဏပံသုခဏနေန, ဇိဝှာနိန္နာမနေန, ဥဒရဿ ဥဒ္ဓုမာတဘာဝကရဏေန, ဥစ္စာရပဿာဝဝိဿဇ္ဇနေန, ဝါတဿ နိရုမ္ဘနေနာတိ. အထ ဝါ တထာ နံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိံ, ယထာ ဧကေန သောတေန ဆမာယံ အဿသန္တော. ဆဟီတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေဟိ ဆဟိ ကာရဏေဟိ. ကလာဟီတိ ကလာယိဿတိ, လုဒ္ဒကံ ဝဉ္စေဿတီတိ အတ္ထော. ဘောတီတိ ဘဂိနိံ အာလပတိ. ဘာဂိနေယျောတိ ဧဝံ ဆဟိ ကာရဏေဟိ ဝဉ္စကံ ဘာဂိနေယျံ နိဒ္ဒိသတိ. Ở đây, ‘con nai’ có nghĩa là con nai cháu. ‘Tipallatthaṃ’ được gọi là cách nằm, vì nó nằm ngửa theo ba cách: nằm thẳng cả hai bên. Hoặc có ba cách nằm ngửa, nên gọi là ‘tipallattho’, đó là ‘tipallatthaṃ’. ‘Anekamāyaṃ’ có nghĩa là nhiều mưu mẹo, nhiều lừa dối. ‘Aṭṭhakkhuraṃ’ có nghĩa là có tám móng, do mỗi chân có hai móng. ‘Aḍḍharattāpapāyī’ có nghĩa là kẻ uống nước vào nửa đêm, vì sau khi qua canh đầu, vào canh giữa, nó từ rừng đến uống nước, nên gọi là kẻ uống nước vào nửa đêm. Cũng có bản đọc là ‘Aḍḍharatte āpapāyi’. Ta đã dạy cho con nai cháu của ta kỹ lưỡng về mưu mẹo của loài nai. Như thế nào? Để cho đứa cháu, khi thở bằng một lỗ mũi trên mặt đất, có thể vượt qua bằng sáu cách. Điều này được nói như sau: Ta đã dạy con của chị như thế này, để nó, khi chặn hơi thở ở lỗ mũi trên, thở bằng một lỗ mũi dưới áp sát mặt đất, có thể vượt qua người thợ săn bằng sáu cách, tức là lừa dối bằng sáu phần. Sáu cách đó là gì? Duỗi bốn chân ra nằm nghiêng một bên, dùng móng cào cỏ và bụi, thè lưỡi ra, làm cho bụng phình lên, thải phân và nước tiểu, và nín thở. Hoặc là, ta đã dạy nó như thế này, để nó thở bằng một lỗ mũi trên mặt đất. ‘Chahi’ là bằng sáu lý do đã nói ở dưới. ‘Kalāhi’ có nghĩa là nó sẽ lừa dối, sẽ lừa gạt người thợ săn. ‘Bhotī’ là gọi người chị. ‘Bhāgineyyo’ chỉ người cháu lừa dối bằng sáu lý do như vậy. ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဘာဂိနေယျဿ မိဂမာယံ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟိတဘာဝံ ဝဒန္တော ဘဂိနိံ သမဿာသေသိ. သောပိ မိဂပေါတကော ပါသေ ဗဒ္ဓေါ အနိဗန္ဓိတွာယေဝ ဘူမိယံ မဟာဖာသုကပဿေန ပါဒေ ပသာရေတွာ နိပန္နော ပါဒါနံ အာသန္နဋ္ဌာနေ ခုရေဟိ ဧဝ ပဟရိတွာ ပံသုဉ္စ တိဏာနိ စ ဥပ္ပာဋေတွာ ဥစ္စာရပဿာဝံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သီသံ ပါတေတွာ ဇိဝှံ နိန္နာမေတွာ သရီရံ ခေဠကိလိန္နံ ကတွာ ဝါတဂ္ဂဟဏေန ဥဒရံ ဥဒ္ဓုမာတကံ ကတွာ အက္ခီနိ ပရိဝတ္တေတွာ ဟေဋ္ဌာနာသိကာသောတေန ဝါတံ သဉ္စရာပေန္တော ဥပရိမနာသိကာသောတေန [Pg.171] ဝါတံ သန္နိရုမ္ဘိတွာ သကလသရီရံ ထဒ္ဓဘာဝံ ဂါဟာပေတွာ မတကာကာရံ ဒဿေသိ, နီလမက္ခိကာပိ နံ သမ္ပရိဝါရေသုံ, တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ကာကာ နိလီယိံသု. လုဒ္ဒေါ အာဂန္တွာ ဥဒရေ ဟတ္ထေန ပဟရိတွာ ‘‘ပါတောဝ ဗဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, ပူတိကော ဇာတော’’တိ တဿ ဗန္ဓနရဇ္ဇုံ မောစေတွာ ‘‘ဧတ္ထေဝ ဒါနိ နံ ဥက္ကန္တိတွာ မံသံ အာဒါယ ဂမိဿာမီ’’တိ နိရာသင်္ကော ဟုတွာ သာခါပလာသံ ဂဟေတုံ အာရဒ္ဓေါ. မိဂပေါတကောပိ ဥဋ္ဌာယ စတူဟိ ပါဒေဟိ ဌတွာ ကာယံ ဝိဓုနိတွာ ဂီဝံ ပသာရေတွာ မဟာဝါတေန ဆိန္နဝလာဟကော ဝိယ ဝေဂေန မာတု သန္တိကံ အဂမာသိ. သတ္ထာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ရာဟုလော ဣဒါနေဝ သိက္ခာကာမော, ပုဗ္ဗေပိ သိက္ခာကာမောယေဝါ’’တိ ဧဝံ မိဂဇာတကံ အာဟရိတွာ ကထေသိ. Như vậy, Bồ-tát, khi nói về việc con nai cháu đã học kỹ mưu mẹo của loài nai, đã an ủi người chị. Con nai con ấy, bị mắc bẫy, không giãy giụa, nằm duỗi chân trên mặt đất, nghiêng về phía sườn thoải mái, dùng móng cào đất và cỏ ở gần chân, thải phân và nước tiểu, gục đầu xuống, thè lưỡi ra, làm cho thân mình ướt đẫm nước dãi, nín thở làm bụng phình lên, trợn mắt, cho hơi thở lưu thông qua lỗ mũi dưới, chặn hơi thở ở lỗ mũi trên, làm cho toàn thân cứng đờ, và giả chết. Ruồi xanh cũng bu quanh nó, quạ đậu ở chỗ này chỗ kia. Người thợ săn đến, dùng tay vỗ vào bụng và nói: ‘Chắc nó bị mắc bẫy từ sáng sớm, đã sình thối rồi,’ rồi tháo dây trói nó ra. Không nghi ngờ gì, ông ta nghĩ: ‘Bây giờ ta sẽ cắt thịt nó ngay tại đây rồi mang đi,’ và bắt đầu đi nhặt cành lá. Con nai con cũng đứng dậy bằng bốn chân, lắc mình, vươn cổ, và chạy nhanh như đám mây bị gió lớn thổi tan về với mẹ. Đức Thế Tôn nói: ‘Này các Tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ Rāhula mới ham học, mà trong quá khứ cũng đã ham học rồi,’ và Ngài đã kể lại câu chuyện Bổn sanh về con nai này. အမ္ဗလဋ္ဌိယရာဟုလောဝါဒံ ဒေသေသီတိ ‘‘ပဿသိ နော တွံ, ရာဟုလ, ဣမံ ပရိတ္တံ ဥဒကာဝသေသံ ဥဒကာဒါနေ ဌပိတန္တိ? ဧဝံ, ဘန္တေ. ဧဝံ ပရိတ္တကံ ခေါ, ရာဟုလ, တေသံ သာမညံ, ယေသံ နတ္ထိ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ လဇ္ဇာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ အမ္ဗလဋ္ဌိယရာဟုလောဝါဒံ (မ. နိ. ၂.၁၀၇ အာဒယော) ကထေသိ. ဂေဟသိတံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေန္တဿာတိ အာယသ္မာ ကိရ ရာဟုလော ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂစ္ဆန္တောဝ ပါဒတလတော ယာဝ ဥပရိ ကေသန္တာ တထာဂတံ ဩလောကေသိ, သော ဘဂဝတော ဗုဒ္ဓဝေသဝိလာသံ ဒိသွာ ‘‘သောဘတိ ဘဂဝါ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဝိစိတ္တသရီရော ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခိတ္တတာယ ဝိပ္ပကိဏ္ဏသုဝဏ္ဏစုဏ္ဏမဇ္ဈဂတော ဝိယ ဝိဇ္ဇုလတာပရိက္ခိတ္တော ကနကပဗ္ဗတော ဝိယ ယန္တသမာကဍ္ဎိတရတနဝိစိတ္တသုဝဏ္ဏအဂ္ဃိကံ ဝိယ ပံသုကူလစီဝရပ္ပဋိစ္ဆန္နောပိ ရတ္တကမ္ဗလပရိက္ခိတ္တကနကပဗ္ဗတော ဝိယ ပဝါဠလတာပဋိမဏ္ဍိတသုဝဏ္ဏဃဋိကံ ဝိယ စီနပိဋ္ဌစုဏ္ဏပူဇိတသုဝဏ္ဏစေတိယံ ဝိယ လာခါရသာနုလိတ္တော ကနကထူပေါ ဝိယ ရတ္တဝလာဟကန္တရဂတော တင်္ခဏမုဂ္ဂတပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ အဟော သမတိံသပါရမိတာနုဘာဝေန သဇ္ဇိတဿ အတ္တဘာဝဿ သိရိသမ္ပတ္တီ’’တိ စိန္တေသိ. တတော အတ္တာနမ္ပိ ဩလောကေတွာ ‘‘အဟမ္ပိ သောဘာမိ, သစေ ဘဂဝါ စတူသု မဟာဒီပေသု စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ အကရိဿ, မယှံ ပရိဏာယကဋ္ဌာနန္တရမဒဿ, ဧဝံ သန္တေ အတိဝိယ ဇမ္ဗုဒီပတလံ အတိသောဘိဿာ’’တိ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဂေဟသိတံ ဆန္ဒရာဂံ ဥပ္ပာဒေသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘သတ္ထု စေဝ အတ္တနော စ ရူပသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဂေဟသိတံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေန္တဿာ’’တိ. ‘Ngài đã thuyết bài kinh Ambalaṭṭhiyarāhulovāda’ có nghĩa là Ngài đã thuyết bài kinh Ambalaṭṭhiyarāhulovāda (Majjhima Nikāya 2.107, v.v.) bắt đầu bằng câu: ‘Này Rāhula, con có thấy chút nước còn lại này được đặt trong gáo nước không? - Thưa vâng, bạch Thế Tôn. - Này Rāhula, sa-môn hạnh của những người không biết hổ thẹn khi cố ý nói dối cũng ít ỏi như vậy.’ ‘Khi đang khởi lên tư tưởng liên hệ đến đời sống tại gia’ có nghĩa là: Tôn giả Rāhula, khi đang đi theo sau lưng Đức Thế Tôn, đã ngắm nhìn Như Lai từ lòng bàn chân cho đến ngọn tóc. Vị ấy, khi thấy vẻ đẹp uy nghi của Đức Phật, đã suy nghĩ: ‘Đức Thế Tôn thật đẹp đẽ, thân Ngài được trang hoàng bởi ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, được bao quanh bởi hào quang một sải tay, giống như đang ở giữa những hạt bụi vàng được rắc tung, giống như ngọn núi vàng được bao quanh bởi những tia chớp, giống như một vật quý bằng vàng được trang trí bằng những viên ngọc được máy móc kéo ra, dù được che đậy bởi y phấn tảo cũng giống như ngọn núi vàng được bao phủ bởi tấm chăn len màu đỏ, giống như chiếc bình vàng được trang điểm bằng dây san hô, giống như bảo tháp vàng được cúng dường bằng bột đàn hương Trung Hoa, giống như tháp vàng được tô phết bằng nhựa cánh kiến, giống như mặt trăng tròn vừa mọc lên giữa những đám mây đỏ. Ôi, sự huy hoàng của thân thể được tạo nên bởi năng lực của ba mươi pháp ba-la-mật!’ Sau đó, nhìn lại chính mình, Tôn giả nghĩ: ‘Ta cũng đẹp. Nếu Đức Thế Tôn làm vua Chuyển luân vương ở bốn đại châu, Ngài sẽ trao cho ta vị trí kế vị. Nếu vậy, cõi Diêm-phù-đề này sẽ vô cùng rực rỡ.’ Do nương vào thân thể của mình, Tôn giả đã khởi lên dục ái liên hệ đến đời sống tại gia. Liên quan đến điều đó, câu này đã được nói: ‘Khi thấy vẻ đẹp hình sắc của cả Đức Thế Tôn và của chính mình, đã khởi lên tư tưởng liên hệ đến đời sống tại gia.’ ဘဂဝါပိ [Pg.172] ပုရတော ဂစ္ဆန္တောဝ စိန္တေသိ – ‘‘ပရိပုဏ္ဏစ္ဆဝိမံသလောဟိတော ဒါနိ ရာဟုလဿ အတ္တဘာဝေါ, ရဇနီယေသု ရူပါရမ္မဏာဒီသု စိတ္တဿ ပက္ခန္ဒနကာလော ဇာတော, နိပ္ဖလတာယ နု ခေါ ရာဟုလော ဝီတိနာမေတီ’’တိ. အထ သဟာဝဇ္ဇနေနေဝ ပသန္နေ ဥဒကေ မစ္ဆံ ဝိယ ပရိသုဒ္ဓေ အာဒါသမဏ္ဍလေ မုခနိမိတ္တံ ဝိယ စ တဿ တံ စိတ္တုပ္ပာဒံ အဒ္ဒသ, ဒိသွာ စ ‘‘အယံ ရာဟုလော မယှံ အတြဇော ဟုတွာ မမ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တော ‘အဟံ သောဘာမိ, မယှံ ဝဏ္ဏာယတနံ ပသန္န’န္တိ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဂေဟသိတံ ဆန္ဒရာဂံ ဥပ္ပာဒေတိ, အတိတ္ထေ ပက္ခန္ဒော, ဥပ္ပထံ ပဋိပန္နော, အဂေါစရေ စရတိ, ဒိသာမူဠှအဒ္ဓိကော ဝိယ အဂန္တဗ္ဗံ ဒိသံ ဂစ္ဆတိ, အယံ ခေါ ပနဿ ကိလေသော အဗ္ဘန္တရေ ဝဍ္ဎန္တော အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ ပဿိတုံ န ဒဿိဿတိ ပရတ္ထမ္ပိ ဥဘယတ္ထမ္ပိ, တတော နိရယေပိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှာပေဿတိ, တိရစ္ဆာနယောနိယမ္ပိ ပေတ္တိဝိသယေပိ အသုရကာယေပိ သမ္ဗာဓေပိ မာတုကုစ္ဆိသ္မိန္တိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ ပရိပါတေဿတိ. ယထာ ခေါ ပန အနေကရတနပူရာ မဟာနာဝါ ဘိန္နဖလကန္တရေန ဥဒကံ အာဒိယမာနာ မုဟုတ္တမ္ပိ န အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗာ ဟောတိ, ဝေဂေန ဝေဂေနဿာ ဝိဝရံ ပိဒဟိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝမေဝ အယမ္ပိ န အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော. ယာဝဿ အယံ ကိလေသော အဗ္ဘန္တရေ သီလရတနာဒီနိ န ဝိနာသေတိ, တာဝဒေဝ နံ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ အဇ္ဈာသယံ အကာသိ. တတော ရာဟုလံ အာမန္တေတွာ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ, ရာဟုလ, ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗံ ရူပံ ‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ရူပမေဝ နု ခေါ ဘဂဝါ ရူပမေဝ နု ခေါ သုဂတာတိ. ရူပမ္ပိ ရာဟုလ, ဝေဒနာပိ ရာဟုလ, သညာပိ ရာဟုလ, သင်္ခါရာပိ ရာဟုလ, ဝိညာဏမ္ပိ ရာဟုလာ’’တိ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ (မ. နိ. ၂.၁၁၃ အာဒယော) အဘာသိ. တံ ဒဿေတုံ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရာဟုလ…ပေ… ကထေသီ’’တိ ဝုတ္တံ. Đức Thế Tôn vừa đi phía trước vừa suy nghĩ rằng: “Nay thân thể của Rāhula đã có da, thịt, và máu đầy đủ, đã đến thời điểm tâm thức của nó có thể bị lôi cuốn vào các đối tượng khả ái như sắc trần. Liệu Rāhula có đang sống một cách vô ích chăng?” Rồi, ngay khi vừa hướng tâm đến, Ngài đã thấy được tâm sanh khởi ấy của vị ấy, giống như thấy con cá trong làn nước trong, giống như thấy hình ảnh khuôn mặt trong tấm gương trong sạch. Sau khi thấy, Ngài nghĩ rằng: “Rāhula này, là con trai của ta, đang đi theo sau ta, lại sanh khởi lòng tham ái thế tục nương vào thân thể với ý nghĩ rằng ‘Ta thật đẹp, sắc diện của ta thật trong sáng.’ Nó đang nhảy vào chỗ không phải bến bờ, đang đi vào con đường sai lạc, đang đi trong vùng không phải là cảnh giới của mình, giống như người lữ hành lạc hướng đang đi về phương không nên đến. Phiền não này của nó, khi tăng trưởng bên trong, sẽ không cho phép nó thấy được lợi ích của tự thân đúng như thật, cũng không thấy được lợi ích của tha nhân, cũng không thấy được lợi ích của cả hai. Từ đó, phiền não ấy sẽ khiến nó phải tái sanh vào địa ngục, vào loài bàng sanh, vào cảnh giới ngạ quỷ, vào loài a-tu-la, và vào trong bụng mẹ chật hẹp, sẽ làm cho nó rơi vào vòng luân hồi vô tận. Giống như chiếc thuyền lớn chở đầy châu báu, khi nước đang tràn vào qua khe nứt của tấm ván, không thể lơ là dù chỉ trong chốc lát, mà phải nhanh chóng bịt kín lỗ hổng lại, cũng vậy, vị này cũng không thể bị lơ là. Chừng nào phiền não này chưa phá hoại các châu báu giới hạnh bên trong, ta sẽ chế ngự nó ngay lúc đó.” Ngài đã có ý định như vậy. Sau đó, Ngài gọi Rāhula và thuyết bài kinh Đại Giáo Giới Rāhula (Ma. ni. 2.113 ff.): “Này Rāhula, bất cứ sắc nào, dù quá khứ, vị lai, hay hiện tại, dù bên trong hay bên ngoài, dù thô hay tế, dù thấp kém hay cao thượng, dù xa hay gần, tất cả sắc ấy cần phải được thấy bằng chánh trí tuệ đúng như thật rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi.’ – ‘Bạch Thế Tôn, chỉ có sắc thôi sao? Bạch Thiện Thệ, chỉ có sắc thôi sao?’ – ‘Này Rāhula, cả sắc nữa, này Rāhula, cả thọ nữa, này Rāhula, cả tưởng nữa, này Rāhula, cả các hành nữa, này Rāhula, cả thức nữa.’” Để chỉ rõ điều đó, đã được nói rằng: “Này Rāhula, bất cứ cái gì… cho đến… đã thuyết giảng.” သံယုတ္တကေ ပန ရာဟုလောဝါဒေါတိ ရာဟုလသံယုတ္တေ ဝုတ္တရာဟုလောဝါဒံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ‘‘သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတု, ယမဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတွာ ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရေယျ’’န္တိ ထေရေန ယာစိတော ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, စက္ခု နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါတိ? အနိစ္စံ, ဘန္တေ. ယံ ပနာနိစ္စံ[Pg.173], ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါတိ? ဒုက္ခံ, ဘန္တေ. ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိအာဒိနာ ရာဟုလောဝါဒံ (သံ. နိ. ၂.၁၈၈ အာဒယော) အာရဘိ. ထေရဿ ဝိပဿနာစာရောယေဝ, န ပန မဟာရာဟုလောဝါဒေါ ဝိယ ဝိတက္ကူပစ္ဆေဒါယ ဝုတ္တောတိ အဓိပ္ပာယော. Còn trong Tương Ưng Bộ, khi nói đến bài kinh Giáo Giới Rāhula, họ muốn đề cập đến bài kinh Giáo Giới Rāhula đã được thuyết trong Tương Ưng Rāhula. Trong đó, khi được trưởng lão thỉnh cầu rằng: “Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy thuyết pháp cho con một cách tóm tắt. Bạch Thế Tôn, sau khi nghe pháp của Thế Tôn, con sẽ sống một mình, ẩn dật, không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần,” Ngài đã bắt đầu bài kinh Giáo Giới Rāhula (Saṃ. ni. 2.188 ff.) bằng câu: “Này Rāhula, con nghĩ thế nào, con mắt là thường hay vô thường? – Bạch Thế Tôn, là vô thường. – Cái gì vô thường, cái đó là khổ hay là lạc? – Bạch Thế Tôn, là khổ. – Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, có đáng để xem xét rằng: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’ không?” Ý muốn nói rằng, đây là phương pháp thực hành minh sát của trưởng lão, chứ không phải được thuyết giảng để cắt đứt các tầm tư như bài kinh Đại Giáo Giới Rāhula. အထဿ သတ္ထာ ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာတိအာဒီသု ဘဂဝတော ကိရ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘ပရိပက္ကာ ခေါ ရာဟုလဿ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ, ယန္နူနာဟံ ရာဟုလံ ဥတ္တရိ အာသဝါနံ ခယေ ဝိနေယျ’’န္တိ? အထဿ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂဏှာဟိ, ရာဟုလ, နိသီဒနံ, ယေန အန္ဓဝနံ တေနုပသင်္ကမိဿာမ ဒိဝါဝိဟာရာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ ရာဟုလော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ နိသီဒနံ အာဒါယ ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အနေကာနိ ဒေဝတာသဟဿာနိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝန္ဒိတွာ အနုဗန္ဓိတာ ဟောန္တိ ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ ဥတ္တရိ အာသဝါနံ ခယေ ဝိနေဿတီ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အန္ဓဝနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အာယသ္မာပိ ရာဟုလော ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အထ အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ အာမန္တေတွာ ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, စက္ခု နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါတိ? အနိစ္စံ, ဘန္တေ. ယံ ပနာနိစ္စံ, ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါတိ? ဒုက္ခံ, ဘန္တေ. ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိအာဒိနာ ရာဟုလောဝါဒံ (သံ. နိ. ၄.၁၂၁) အဒါသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘အန္ဓဝနေ နိသိန္နော စူဠရာဟုလောဝါဒံ ကထေသီ’’တိ. Trong câu “Bấy giờ, bậc Đạo Sư, sau khi biết được sự chín muồi về trí tuệ của vị ấy,” v.v… được biết rằng, khi Đức Thế Tôn đang ở một mình, độc cư, một suy nghĩ như vầy đã khởi lên trong tâm Ngài: “Các pháp làm cho sự giải thoát của Rāhula chín muồi nay đã thuần thục. Ta nên huấn luyện Rāhula thêm nữa để đoạn trừ các lậu hoặc.” Bấy giờ, vào buổi sáng, Đức Thế Tôn đắp y, mang bát, vào thành Sāvatthī để khất thực. Sau bữa ăn, khi đã đi khất thực về, Ngài gọi Tôn giả Rāhula: “Này Rāhula, hãy lấy tọa cụ. Chúng ta sẽ đi đến rừng Andhavana để nghỉ trưa.” Tôn giả Rāhula vâng lời Đức Thế Tôn: “Vâng, bạch Thế Tôn,” rồi lấy tọa cụ và đi theo sau lưng Đức Thế Tôn. Vào lúc ấy, nhiều ngàn vị chư thiên, sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn, cũng đã đi theo với ý nghĩ: “Hôm nay, Đức Thế Tôn sẽ huấn luyện Tôn giả Rāhula thêm nữa để đoạn trừ các lậu hoặc.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn đi sâu vào rừng Andhavana và ngồi trên tọa cụ đã được trải sẵn dưới một gốc cây. Tôn giả Rāhula cũng đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Bấy giờ, Ngài gọi Tôn giả Rāhula và ban bài kinh Giáo Giới Rāhula (Saṃ. ni. 4.121) bằng câu: “Này Rāhula, con nghĩ thế nào, con mắt là thường hay vô thường? – Bạch Thế Tôn, là vô thường. – Cái gì vô thường, cái đó là khổ hay là lạc? – Bạch Thế Tôn, là khổ. – Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, có đáng để xem xét rằng: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’ không?” v.v… Để đề cập đến điều này, đã được nói rằng: “Ngài đã thuyết bài kinh Tiểu Giáo Giới Rāhula khi đang ngồi trong rừng Andhavana.” ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာဟီတိ အာယသ္မတာ ရာဟုလေန ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ပထဝိန္ဓရရာဇကာလေ ပတ္ထနံ ဌပေန္တေန သဒ္ဓိံ ပတ္ထနံ ဌပိတဒေဝတာယေဝေတာ. တာသု ပန ကာစိ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာ, ကာစိ အန္တလိက္ခဋ္ဌကာ, ကာစိ စာတုမဟာရာဇိကာဒိဒေဝလောကေ, ကာစိ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ, ဣမသ္မိံ ပန ဒိဝသေ သဗ္ဗာ ဧကဋ္ဌာနေ အန္ဓဝနသ္မိံယေဝ သန္နိပတိတာ. (Bởi) một trăm ngàn triệu vị chư thiên: Đây chính là những vị chư thiên đã cùng lập nguyện với Tôn giả Rāhula khi ngài lập nguyện dưới chân Đức Thế Tôn Padumuttara vào thời ngài là vua Pathavindhara. Trong số đó, có vị là địa thần, có vị là không thần, có vị sanh trong các cõi trời như Tứ Đại Thiên Vương, có vị sanh trong cõi Phạm thiên. Tuy nhiên, vào ngày này, tất cả đã tụ hội tại một nơi, chính là trong rừng Andhavana. အာဘိဒေါသိကန္တိ [Pg.174] ပါရိဝါသိကံ ဧကရတ္တာတိက္ကန္တံ ပူတိဘူတံ. ဧကရတ္တာတိက္ကန္တဿေဝ ဟိ နာမသညာ ဧသာ, ယဒိဒံ အာဘိဒေါသိကောတိ. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – ပူတိဘာဝဒေါသေန အဘိဘူတောတိ အဘိဒေါသော, အဘိဒေါသောယေဝ အာဘိဒေါသိကော. ကုမ္မာသန္တိ ယဝကုမ္မာသံ. အဓိဝါသေတွာတိ ‘‘တေန ဟိ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, အဓိဝါသေဟိ သွာတနာယ ဘတ္တ’’န္တိ ပိတရာ နိမန္တိတော သွာတနာယ ဘိက္ခံ အဓိဝါသေတွာ. ဧတ္ထ စ ထေရော ပကတိယာ ဥက္ကဋ္ဌသပဒါနစာရိကော သွာတနာယ ဘိက္ခံ နာမ နာဓိဝါသေတိ, မာတု အနုဂ္ဂဟေန ပန အဓိဝါသေတိ. မာတု ကိရဿ ထေရံ အနုဿရိတွာ အနုဿရိတွာ မဟာသောကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ရောဒနေနေဝ ဒုက္ခီ ဝိယ ဇာတာ, တသ္မာ ထေရော ‘‘သစာဟံ တံ အပဿိတွာ ဂမိဿာမိ, ဟဒယမ္ပိဿာ ဖလေယျာ’’တိ အနုဂ္ဂဟေန အဓိဝါသေသိ. ပဏ္ဍိတာ ဟိ ဘိက္ခူ မာတာပိတူနံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ အနုဂ္ဂဟံ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ဓုတင်္ဂသုဒ္ဓိကာ န ဘဝန္တိ. Ābhidosika có nghĩa là (thức ăn) để qua đêm, đã qua một đêm, đã trở nên hôi thiu. Thật vậy, đây là danh xưng của (thức ăn) đã qua một đêm, tức là ābhidosika. Đây là ý nghĩa của từ ở đây: Bị lấn át bởi lỗi hôi thiu nên là abhidosa, chính abhidosa là ābhidosiko. Kummāsa có nghĩa là cháo lúa mạch. Adhivāsetvā có nghĩa là sau khi đã nhận lời. Sau khi được người cha thỉnh mời rằng: "Này con Raṭṭhapāla, hãy nhận lời vật thực cho ngày mai," ngài đã nhận lời khất thực cho ngày mai. Và ở đây, vị trưởng lão, vốn có hạnh đi khất thực từng nhà một cách nghiêm ngặt, thường không nhận lời khất thực cho ngày mai. Tuy nhiên, ngài đã nhận lời vì lòng bi mẫn đối với mẹ. Nghe nói, mẹ của ngài, do liên tục tưởng nhớ đến vị trưởng lão, đã khởi lên sầu muộn lớn, đã trở nên đau khổ như thể chỉ có khóc lóc. Do đó, vị trưởng lão đã nhận lời vì lòng bi mẫn, (nghĩ rằng): "Nếu ta ra đi mà không gặp bà, trái tim bà có thể sẽ tan vỡ." Thật vậy, các vị tỳ khưu có trí tuệ không trở thành người thanh tịnh trong các hạnh đầu đà bằng cách xao lãng sự bi mẫn cần phải làm đối với cha mẹ hoặc thầy tổ và thầy tế độ. အလင်္ကတပဋိယတ္တေ ဣတ္ထိဇနေတိ ပိတရာ ဥယျောဇိတေ ဣတ္ထိဇနေ. ပိတာ ကိရဿ ဒုတိယဒိဝသေ သကနိဝေသနေ မဟန္တံ ဟိရညသုဝဏ္ဏဿ ပုဉ္ဇံ ကာရာပေတွာ ကိလဉ္ဇေဟိ ပဋိစ္ဆာဒါပေတွာ အာယသ္မတော ရဋ္ဌပါလဿ ပုရာဏဒုတိယိကာယော ‘‘ဧထ တုမှေ ဝဓူ, ယေန အလင်္ကာရေန အလင်္ကတာ ပုဗ္ဗေ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ ပိယာ ဟောထ မနာပါ, တေန အလင်္ကာရေန အလင်္ကရောထာ’’တိ အာဏာပေတွာ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေတွာ ကာလေ အာရောစိတေ အာဂန္တွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသိန္နံ ‘‘ဣဒံ တေ, ရဋ္ဌပါလ, မတ္တိကံ ဓနံ, အညံ ပေတ္တိကံ, အညံ ပိတာမဟံ; သက္ကာ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇိတုံ, ပုညာနိ စ ကာတုံ? ဧဟိ တွံ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇဿု, ပုညာနိ စ ကရောဟီ’’တိ ယာစိတွာ တေန ပဋိက္ခိပိတွာ ဓမ္မေ ဒေသိတေ ‘‘အဟံ ဣမံ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေဿာမီ’’တိ အာနယိံ, သော ‘‘ဒါနိ မေ ဓမ္မကထံ ကာတုံ အာရဒ္ဓေါ, အလံ မေ ဝစနံ န ကရိဿတီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ဂန္တွာ တဿ ဩရောဓာနံ ဒွါရံ ဝိဝရာပေတွာ ‘‘အယံ ဝေါ သာမိကော, ဂစ္ဆထ, ယံ ကိဉ္စိ ကတွာန ဂဏှိတုံ ဝါယမထာ’’တိ ဥယျောဇေသိ. တီသု ဝယေသု ဌိတာ နာဋကိတ္ထိယော ထေရံ ပရိဝါရယိံသု. တာသု အယံ အသုဘသညံ ဥပ္ပာဒေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အလင်္ကတပဋိယတ္တေ ဣတ္ထိဇနေ အသုဘသညံ ဥပ္ပာဒေတွာ’’တိ. (Cụm từ) "những người phụ nữ đã được trang điểm và chuẩn bị" có nghĩa là những người phụ nữ đã được người cha sai đến. Nghe nói, vào ngày thứ hai, người cha của ngài đã cho làm một đống vàng bạc lớn trong nhà mình và cho lấy chiếu che lại, rồi gọi những người vợ cũ của Tôn giả Raṭṭhapāla và ra lệnh rằng: "Này các con dâu, hãy đến đây. Các con hãy trang điểm bằng những trang sức mà trước đây khi được trang điểm các con đã là người thân yêu, người khả ái của thiện gia nam tử Raṭṭhapāla." Sau khi đã cho chuẩn bị các món ăn cứng và mềm thượng vị, khi đến giờ được báo, (Tôn giả) đến và ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, (người cha) đã van nài rằng: "Này Raṭṭhapāla, đây là tài sản của mẹ con, kia là của cha, kia nữa là của ông nội. Này con Raṭṭhapāla, có thể vừa hưởng thụ tài sản, vừa làm các công đức. Này con Raṭṭhapāla, hãy đến đây, hãy từ bỏ học pháp, hoàn tục, vừa hưởng thụ tài sản, vừa làm các công đức." Khi bị ngài từ chối và được thuyết Pháp, (người cha nghĩ) "Ta đã đưa người này về để hoàn tục, nhưng nó lại bắt đầu thuyết Pháp cho ta, nó sẽ không nghe lời ta nữa," (nghĩ vậy) liền đứng dậy ra đi, cho mở cửa hậu cung của ngài và sai (các bà vợ) rằng: "Đây là chồng của các con, hãy đi, hãy cố gắng chiếm lấy (chàng) bằng bất cứ cách gì." Các nữ vũ công ở ba độ tuổi đã vây quanh vị trưởng lão. Đối với họ, ngài đã khởi lên tưởng bất tịnh. Do đó, có lời nói rằng: "đã khởi lên tưởng bất tịnh đối với những người phụ nữ đã được trang điểm và chuẩn bị." ဌိတကောဝ [Pg.175] ဓမ္မံ ဒေသေတွာတိ – (Có nghĩa là) đã thuyết pháp trong khi đang đứng – ‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ဗိမ္ဗံ, အရုကာယံ သမုဿိတံ; အာတုရံ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ, ယဿ နတ္ထိ ဓုဝံ ဌိတိ. "Hãy nhìn hình ảnh được tô vẽ đẹp đẽ, một thân đầy vết thương, được dựng lên; bệnh hoạn, nhiều suy tưởng, nơi không có sự vững bền, thường hằng. ‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ရူပံ, မဏိနာ ကုဏ္ဍလေန စ; အဋ္ဌိံ တစေန ဩနဒ္ဓံ, သဟ ဝတ္ထေဟိ သောဘတိ. "Hãy nhìn sắc thân được tô vẽ đẹp đẽ, với ngọc và hoa tai; một bộ xương được da bao bọc, trông lộng lẫy cùng với y phục. ‘‘အလတ္တကကတာ ပါဒါ, မုခံ စုဏ္ဏကမက္ခိတံ; အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော. "Đôi chân tô bằng thuốc nhuộm đỏ, khuôn mặt thoa phấn; đủ để làm mê hoặc kẻ ngu, chứ không phải người tìm cầu bờ kia. ‘‘အဋ္ဌာပဒကတာ ကေသာ, နေတ္တာ အဉ္ဇနမက္ခိတာ; အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော. "Mái tóc được uốn thành tám lọn, đôi mắt kẻ thuốc vẽ; đủ để làm mê hoặc kẻ ngu, chứ không phải người tìm cầu bờ kia. ‘‘အဉ္ဇနီဝဏ္ဏဝါ စိတ္တာ, ပူတိကာယော အလင်္ကတော; အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော. "(Như) một hộp thuốc vẽ mới, được trang trí, thân thể hôi thối này được trang điểm; đủ để làm mê hoặc kẻ ngu, chứ không phải người tìm cầu bờ kia. ‘‘ဩဒဟိ မိဂဝေါ ပါသံ, နာသဒါ ဝါဂုရံ မိဂေါ; ဘုတွာ နိဝါပံ ဂစ္ဆာမိ, ကန္ဒန္တေ မိဂဗန္ဓကေ’’တိ. (မ. နိ. ၂.၃၀၂; ထေရဂါ. ၇၆၉-၇၇၄) – "Người thợ săn đã đặt bẫy, con nai đã không đến gần lưới; ăn mồi xong, ta ra đi, trong khi người bẫy nai than khóc." (ma. ni. 2.302; theragā. 769-774) – ဣမာဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ. Sau khi thuyết pháp bằng những kệ ngôn này. အာကာသံ ဥပ္ပတိတွာတိ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိတွာ. ကသ္မာ ပန ထေရော အာကာသေန ဂတော? ပိတာ ကိရဿ သေဋ္ဌိ သတ္တသု ဒွါရကောဋ္ဌကေသု အဂ္ဂဠာနိ ဒါပေတွာ မလ္လေ အာဏာပေသိ ‘‘သစေ နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဟတ္ထပါဒေသု နံ ဂဟေတွာ ကာသာယာနိ ဟရိတွာ ဂိဟိဝေသံ ဂဏှာပေထာ’’တိ. တသ္မာ ထေရော ‘‘ဧတေ မာဒိသံ မဟာခီဏာသဝံ ဟတ္ထေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဂဟေတွာ အပုညံ ပသဝေယျုံ, တံ နေသံ မာ အဟောသီ’’တိ စိန္တေတွာ အာကာသေန အဂမာသိ. မိဂစီရန္တိ ဧဝံနာမကံ ဥယျာနံ. စတုပါရိဇုညပဋိမဏ္ဍိတန္တိ ဇရာပါရိဇုညံ, ဗျာဓိပါရိဇုညံ, ဘောဂပါရိဇုညံ, ဉာတိပါရိဇုညန္တိ ဣမေဟိ စတူဟိ ပါရိဇုညေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတံ. ပါရိဇုညန္တိ စ ပရိဟာနီတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ. (Cụm từ) "bay lên hư không" có nghĩa là đã bay vút vào hư không. Nhưng tại sao vị trưởng lão lại đi bằng hư không? Nghe nói, người cha trưởng giả của ngài đã cho cài then ở bảy cổng vòm và ra lệnh cho các đô vật: "Nếu nó đi ra, hãy nắm lấy tay chân nó, lột y ca-sa và bắt nó mặc đồ thế tục." Do đó, vị trưởng lão đã đi bằng hư không, suy nghĩ rằng: "Những người này, nếu nắm lấy tay hoặc chân của một vị đại lậu tận như ta, họ sẽ tạo ra điều bất thiện. Mong rằng điều đó không xảy ra cho họ." Migacīra là tên của một khu vườn. (Cụm từ) "được trang hoàng bởi bốn sự suy tàn" có nghĩa là được trang hoàng bởi bốn sự suy tàn này: sự suy tàn do tuổi già, sự suy tàn do bệnh tật, sự suy tàn về tài sản, và sự suy tàn về quyến thuộc. Và pārijuñña có nghĩa là sự suy giảm. Phần còn lại ở đây nên được hiểu một cách dễ dàng. ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Kuṇḍadhāna. ၂၁၁. တတိယေ သလာကံ ဂဏှန္တီတိ သလာကဂါဟကာ. သုနာပရန္တဇနပဒံ ဂစ္ဆန္တေပိ ပဌမမေဝ သလာကံ ဂဏှီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဆဗ္ဗဿန္တရေတိ ဆန္နံ [Pg.176] ဝဿာနံ အဗ္ဘန္တရေ. မေတ္တီတိ မိတ္တဘာဝေါ. ဘေဒကေ သတီတိ ဘေဒကရဏေ သတိ. ဂုမ္ဗသဘာဂတောတိ ဂုမ္ဗသမီပတော, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဣတ္ထီ ဟုတွာတိ ဣတ္ထီ ဝိယ ဟုတွာ, မနုဿိတ္ထိဝဏ္ဏံ မာပေတွာတိ အတ္ထော. ဒီဃရတ္တာနုဂတောတိ ဒီဃကာလံ အနုဗန္ဓော. ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနန္တိ ဧတ္တကံ ကာလံ. ဟန္ဒာဝုသောတိ ဂဏှာဝုသော. အတ္ထံ ဂဟေတွာတိ ဘူတတ္ထံ ဂဟေတွာ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ကောဏ္ဍော ဇာတောတိ ဓုတ္တော ဇာတော. 211. Ở (trường hợp) thứ ba, (cụm từ) "những người nhận thẻ" có nghĩa là những người nhận thẻ. Mối liên hệ là: "ngay cả khi đi đến xứ Sunāparanta, ngài cũng đã nhận thẻ đầu tiên." (Cụm từ) "trong sáu năm" có nghĩa là trong khoảng sáu năm. Metti có nghĩa là tình bạn. (Cụm từ) "khi có sự chia rẽ" có nghĩa là khi có hành động gây chia rẽ. (Cụm từ) "từ bụi cây" có nghĩa là từ gần bụi cây, hoặc đây chính là cách đọc. (Cụm từ) "trở thành người nữ" có nghĩa là trở thành như người nữ, tức là đã hóa hiện thành hình dạng một người phụ nữ. (Cụm từ) "theo đuổi trong thời gian dài" có nghĩa là đã theo sau trong một thời gian dài. (Cụm từ) "chừng ấy thời gian" có nghĩa là chừng ấy thời gian. Handāvuso có nghĩa là "này hiền hữu, hãy nhận lấy." (Cụm từ) "sau khi hiểu ý nghĩa" có nghĩa là sau khi hiểu ý nghĩa thực, hoặc đây chính là cách đọc. (Cụm từ) "đã trở thành Koṇḍa" có nghĩa là đã trở thành kẻ lừa đảo. မာဝေါစ ဖရုသံ ကဉ္စီတိ ကဉ္စိ ဧကပုဂ္ဂလံ ဖရုသံ မာ အဝေါစ. ဝုတ္တာ ပဋိဝဒေယျု တန္တိ တယာ ပရေ ဒုဿီလာတိ ဝုတ္တာ တမ္ပိ တထေဝ ပဋိဝဒေယျုံ. ဒုက္ခာ ဟိ သာရမ္ဘကထာတိ ဧသာ ကာရဏုတ္တရာ ယုဂဂ္ဂါဟကထာ နာမ ဒုက္ခာ. ပဋိဒဏ္ဍာ ဖုသေယျု တန္တိ ကာယဒဏ္ဍာဒီဟိ ပရံ ပဟရန္တဿ တာဒိသာဝ ပဋိဒဏ္ဍာ တဝ မတ္ထကေ ပတေယျုံ. (Cụm từ) "chớ nói lời thô ác với bất cứ ai" có nghĩa là chớ nói lời thô ác với bất kỳ một người nào. (Cụm từ) "bị nói sẽ nói lại" có nghĩa là khi bị ông nói người khác là người ác giới, họ cũng sẽ nói lại ông như vậy. (Cụm từ) "vì lời tranh cãi là khổ" có nghĩa là lời nói tranh chấp, hơn thua này thật là khổ. (Cụm từ) "hình phạt sẽ chạm đến ông" có nghĩa là đối với người đánh người khác bằng thân hình phạt v.v..., những hình phạt tương tự như vậy sẽ rơi xuống đầu ông. သစေ နေရေသိ အတ္တာနန္တိ သစေ အတ္တာနံ နိစ္စလံ ကာတုံ သက္ခိဿသိ. ကံသော ဥပဟတော ယထာတိ မုခဝဋ္ဋိယံ ဆိန္ဒိတွာ တလမတ္တံ ကတွာ ဌပိတံ ကံသတာလံ ဝိယ. တာဒိသဉှိ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေဟိ ဒဏ္ဍေန ဝါ ပဟတမ္ပိ သဒ္ဒံ န ကရောတိ. ဧသ ပတ္တောသိ နိဗ္ဗာနန္တိ သစေ ဧဝရူပေါ ဘဝိတုံ သက္ခိဿသိ, ဣမံ ပဋိပဒံ ပူရယမာနော ဧသော တွံ ဣဒါနိ အပ္ပတ္တောပိ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တောသိ နာမ. သာရမ္ဘော တေ န ဝိဇ္ဇတီတိ ‘‘ဧဝဉ္စ သတိ တွံ ဒုဿီလော, အဟံ သုသီလော’’တိ ဧဝမာဒိကော ဥတ္တရိကရဏဝါစာလက္ခဏော သာရမ္ဘော တေ န ဝိဇ္ဇတိ, န ဘဝိဿတိယေဝါတိ အတ္ထော. ပရိက္ကိလေသေနာတိ သံကိလေသဟေတုနာ. Sace neresi attānaṃ có nghĩa là: nếu ngươi có thể làm cho tự thân được bất động. Kaṃso upahato yathā có nghĩa là: ví như cái chập chõa bằng đồng đã được đặt để sau khi đã cắt bỏ phần vành miệng và chỉ làm thành phần mặt phẳng. Thật vậy, vật như thế dù bị đánh bằng tay, bằng chân, hay bằng gậy cũng không phát ra tiếng động. Esa pattosi nibbānaṃ có nghĩa là: nếu ngươi có thể trở thành người có dạng như thế, trong khi đang thực hành đầy đủ con đường này, ngươi đây dầu cho hiện tại chưa chứng đắc cũng được gọi là đã chứng đắc Nibbāna. Sārambho te na vijjatīti có nghĩa là: sự tranh cạnh có đặc tính là lời nói tạo ra sự hơn thua, ví như ‘trong khi sự việc là như vầy, ngươi là người ác giới, ta là người thiện giới,’ v.v… sẽ không có nơi ngươi, sẽ không hiện hữu. Parikkilesenāti có nghĩa là: do nhân của phiền não. ဝင်္ဂီသတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Vaṅgīsa. ၂၁၂. စတုတ္ထေ သမ္ပန္နပဋိဘာနာနန္တိ ပရိပုဏ္ဏပဋိဘာနာနံ. စုတိံ ယော ဝေဒိ…ပေ… သဗ္ဗသောတိ ယော သတ္တာနံ စုတိဉ္စ ပဋိသန္ဓိဉ္စ သဗ္ဗာကာရေန ပါကဋံ ကတွာ ဇာနာတိ, တံ အဟံ အလဂ္ဂနတာယ အသတ္တံ, ပဋိပတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဂတတ္တာ သုဂတံ, စတုန္နံ သစ္စာနံ သမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ယဿ ဂတိန္တိ ယဿေတေ ဒေဝါဒယော ဂတိံ န ဇာနန္တိ, တမဟံ အာသဝါနံ ခီဏတာယ ခီဏာသဝံ, ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရဟန္တံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. 212. Trong câu kệ thứ tư, sampannapaṭibhānānaṃ có nghĩa là: của những vị có biện tài đầy đủ. Cutiṃ yo vedi…pe… sabbaso có nghĩa là: vị nào biết rõ sự chết và sự tái sanh của chúng sanh bằng tất cả các phương diện, sau khi đã làm cho nó trở nên hiển nhiên, vị ấy do không dính mắc nên là bậc vô nhiễm, do đã đi đến tốt đẹp bằng sự thực hành nên là bậc Thiện Thệ, do đã giác ngộ bốn chân lý nên là bậc Giác Ngộ, ta gọi vị ấy là Bà-la-môn. Yassa gatiṃ có nghĩa là: các vị trời v.v… không biết được cảnh giới của vị nào, vị ấy do đã đoạn tận các lậu hoặc nên là bậc lậu tận, do đã xa lìa các phiền não nên là bậc A-la-hán, ta gọi vị ấy là Bà-la-môn. ဥပသေနဝင်္ဂန္တပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Upasena, con trai của Vaṅganta. ၂၁၃. ပဉ္စမေ [Pg.177] သဗ္ဗပါသာဒိကာနန္တိ သဗ္ဗသော ပသာဒံ ဇနေန္တာနံ. ကိန္တာယန္တိ ကိံ တေ အယံ. အတိလဟုန္တိ အတိသီဃံ. ယဿ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာနံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော နတ္ထိ, တံ ဗုဒ္ဓါ ‘‘မောဃပုရိသော’’တိ ဝဒန္တိ အရိဋ္ဌလာဠုဒါယိအာဒိကေ ဝိယ. ဥပနိဿယေ သတိပိ တသ္မိံ ခဏေ မဂ္ဂေ ဝါ ဖလေ ဝါ အသတိ ‘‘မောဃပုရိသာ’’တိ ဝဒန္တိယေဝ ဓနိယတ္ထေရာဒိကေ ဝိယ. ဣမဿပိ တသ္မိံ ခဏေ မဂ္ဂဖလာနံ အဘာဝတော ‘‘မောဃပုရိသာ’’တိ အာဟ, တုစ္ဆမနုဿာတိ အတ္ထော. ဗာဟုလ္လာယာတိ ပရိသဗာဟုလ္လာယ. အနေကပရိယာယေနာတိ အနေကကာရဏေန. 213. Trong câu kệ thứ năm, sabbapāsādikānaṃ có nghĩa là: của những vị làm phát sanh đức tin một cách toàn diện. Kintāyanti có nghĩa là: điều này là gì đối với ngươi. Atilahunti có nghĩa là: rất nhanh chóng. Vị nào không có duyên hỗ trợ cho đạo và quả, những pháp đáng được sanh khởi trong kiếp sống ấy, các đức Phật gọi vị ấy là ‘kẻ ngu si,’ giống như các vị Ariṭṭha, Lāḷudāyī, v.v… Ngay cả khi có duyên hỗ trợ, nếu vào khoảnh khắc ấy không có đạo hay quả, các ngài vẫn gọi là ‘kẻ ngu si,’ giống như Trưởng lão Dhaniya, v.v… Đối với vị này cũng vậy, do không có đạo và quả vào khoảnh khắc ấy, ngài đã nói ‘kẻ ngu si,’ có nghĩa là người trống rỗng. Bāhullāyāti có nghĩa là: do hội chúng đông đảo. Anekapariyāyenāti có nghĩa là: do nhiều nguyên nhân. ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေတိ ဘဂဝါ ကိရ တံ အဒ္ဓမာသံ န ကဉ္စိ ဗောဓနေယျသတ္တံ အဒ္ဒသ, တသ္မာ ဧဝမာဟ, ဧဝံ သန္တေပိ တန္တိဝသေန ဓမ္မဒေသနာ ကတ္တဗ္ဗာ သိယာ. ယသ္မာ ပနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မယိ ဩကာသံ ကာရေတွာ ပဋိသလ္လီနေ ဘိက္ခူ အဓမ္မိကံ ကတိကဝတ္တံ ကရိဿန္တိ, တံ ဥပသေနော ဘိန္ဒိဿတိ, အဟံ တဿ ပသီဒိတွာ ဘိက္ခူနံ ဒဿနံ အနုဇာနိဿာမိ. တတော မံ ပဿိတုကာမာ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယိဿန္တိ, အဟဉ္စ တေဟိ ဥဇ္ဈိတသန္ထတပစ္စယာ သိက္ခာပဒံ ပညပေဿာမီ’’တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ထေရဿာတိ ဥပသေနတ္ထေရဿ. မနာပါနိ တေ ဘိက္ခု ပံသုကူလာနီတိ ‘‘ဘိက္ခု တဝ ဣမာနိ ပံသုကူလာနိ မနာပါနိ အတ္တနော ရုစိယာ ခန္တိယာ ဂဟိတာနီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. န ခေါ မေ, ဘန္တေ, မနာပါနိ ပံသုကူလာနီတိ, ဘန္တေ, န မယာ အတ္တနော ရုစိယာ ခန္တိယာ ဂဟိတာနိ, ဂလဂ္ဂါဟေန ဝိယ မတ္ထကတာဠနေန ဝိယ စ ဂါဟိတော မယာတိ ဒဿေတိ. ပါဠိယံ အာဂတမေဝါတိ ဝိနယပါဠိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. Icchāmahaṃ, bhikkhave: được biết, trong nửa tháng ấy, đức Thế Tôn đã không thấy một chúng sanh nào có thể giác ngộ, vì thế ngài đã nói như vậy. Dầu cho sự việc là như thế, bài thuyết Pháp vẫn nên được thực hiện theo truyền thống. Hơn nữa, vì ngài đã suy nghĩ thế này: “Sau khi ta cho phép và nhập thất độc cư, các vị tỳ khưu sẽ lập ra một quy ước phi pháp. Upasena sẽ phá vỡ quy ước ấy. Ta, sau khi hoan hỷ với vị ấy, sẽ cho phép các vị tỳ khưu được yết kiến. Kế đó, nhiều vị tỳ khưu mong muốn yết kiến ta sẽ thọ trì các hạnh đầu đà, và ta, do các vật dụng là tọa cụ trải nằm bị họ vứt bỏ, sẽ chế định một học giới.” Vì thế, ngài đã nói như vậy. Therassāti: (chỉ) về Trưởng lão Upasena. Manāpāni te bhikkhu paṃsukūlānīti: ngài hỏi rằng: “Này tỳ khưu, những y phấn tảo này của ngươi có vừa ý không, có phải đã được nhận lấy theo sở thích và sự kham nhẫn của chính ngươi không?” Na kho me, bhante, manāpāni paṃsukūlānīti: vị ấy trình bày rằng: “Bạch ngài, không phải con đã nhận lấy theo sở thích và sự kham nhẫn của chính mình, mà con đã bị buộc phải nhận lấy giống như bị nắm cổ họng hay bị đánh vào đầu vậy.” Pāḷiyaṃ āgatamevāti: ngài nói điều này là ám chỉ đến Luật tạng Pāḷi. ဒဗ္ဗတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Dabba. ၂၁၄. ဆဋ္ဌေ အဋ္ဌာရသသု မဟာဝိဟာရေသူတိ ရာဇဂဟဿ သမန္တတော ဌိတေသု အဋ္ဌာရသသု မဟာဝိဟာရေသု. ဥပဝိဇညာတိ အာသန္နပသူတိကာလာ. ရဟောဂတောတိ ရဟသိ ဂတော. သံဃဿ ဝေယျာဝစ္စကရဏေ ကာယံ ယောဇေတုကာမော စိန္တေသီတိ ထေရော ကိရ အတ္တနော ကတကိစ္စဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အဟံ ဣမံ သရီရံ ဓာရေမိ, တဉ္စ ခေါ ဝါတမုခေ ဌိတပဒီပေါ ဝိယ အနိစ္စတာမုခေ ဌိတံ နစိရဿေဝ နိဗ္ဗာယနဓမ္မံ ယာဝ [Pg.178] န နိဗ္ဗာယတိ, တာဝ ကိံ နု ခေါ အဟံ သံဃဿ ဝေယျာဝစ္စံ ကရေယျ’’န္တိ စိန္တေန္တော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ‘‘တိရောရဋ္ဌေသု ဗဟူ ကုလပုတ္တာ ဘဂဝန္တံ အဒိသွာဝ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ ‘ဘဂဝန္တံ ပဿိဿာမ စေဝ ဝန္ဒိဿာမာ’တိ စ ဒူရတောပိ အာဂစ္ဆန္တိ, တတြ ယေသံ သေနာသနံ နပ္ပဟောတိ, တေ သိလာပတ္တကေပိ သေယျံ ကပ္ပေန္တိ. ပဟောမိ ခေါ ပနာဟံ အတ္တနော အာနုဘာဝေန တေသံ တေသံ ကုလပုတ္တာနံ ဣစ္ဆာဝသေန ပါသာဒဝိဟာရအဍ္ဎယောဂါဒီနိ မဉ္စပီဌတ္ထရဏာနိ နိမ္မိနိတွာ ဒါတုံ? ပုနဒိဝသေ စေတ္ထ ဧကစ္စေ အတိဝိယ ကိလန္တရူပါ ဟောန္တိ, တေ ဂါရဝေန ဘိက္ခူနံ ပုရတော ဌတွာ ဘတ္တာနိပိ န ဥဒ္ဒိသာပေန္တိ, အဟံ ခေါ ပန တေသံ ဘတ္တာနိပိ ဥဒ္ဒိသိတုံ ပဟောမီ’’တိ. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခန္တော ‘‘ယံနူနာဟံ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညပေယျံ, ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသေယျ’’န္တိ စိန္တေသိ. သဘာဂသဘာဂါနန္တိ သုတ္တန္တိကာဒိဂုဏဝသေန သဘာဂါနံ, န မိတ္တသန္ထဝဝသေန. ထေရော ဟိ ယာဝတိကာ သုတ္တန္တိကာ ဟောန္တိ, တေ ဥစ္စိနိတွာ ဥစ္စိနိတွာ ဧကတော တေသံ အနုရူပမေဝ သေနာသနံ ပညပေတိ. ဝေနယိကာဘိဓမ္မိကကမ္မဋ္ဌာနိကကာယဒဠှိဗဟုလေသုပိ ဧသေဝ နယော. တေနေဝ ပါဠိယံ (ပါရာ. ၃၈၀) ဝုတ္တံ – ‘‘ယေတေ ဘိက္ခူ သုတ္တန္တိကာ, တေသံ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတီ’’တိအာဒိ. 214. Trong câu kệ thứ sáu, aṭṭhārasasu mahāvihāresūti có nghĩa là: trong mười tám ngôi đại tự viện tọa lạc xung quanh thành Rājagaha. Upavijaññāti có nghĩa là: thời điểm sắp sanh. Rahogatoti có nghĩa là: đã đi đến nơi vắng vẻ. Saṅghassa veyyāvaccakaraṇe kāyaṃ yojetukāmo cintesīti: được biết, vị trưởng lão sau khi thấy phận sự của mình đã hoàn tất, đã suy nghĩ rằng: “Ta đang duy trì thân này, và nó, giống như ngọn đèn đặt trước gió, đang đứng trước sự vô thường, có bản chất sẽ bị dập tắt không bao lâu nữa. Trong khi nó chưa bị dập tắt, ta có thể làm công việc phục vụ gì cho Tăng đoàn đây?” Trong khi suy nghĩ như vậy, ngài đã quán xét thế này: “Nhiều thiện gia nam tử ở các xứ khác xuất gia mà chưa từng thấy đức Thế Tôn, họ từ xa đến với ý nghĩ ‘chúng ta sẽ yết kiến và đảnh lễ đức Thế Tôn.’ Trong số đó, những vị không có đủ chỗ ở, họ thậm chí phải sắp đặt chỗ ngủ trên phiến đá. Ta há không có khả năng, bằng thần lực của mình, hóa hiện và cung cấp các lâu đài, tự viện, nhà nửa mái, v.v… cùng giường, ghế, vật trải nằm theo ý muốn của các thiện gia nam tử ấy sao? Hơn nữa, vào ngày hôm sau, một số vị trong đó trông rất mệt mỏi, do lòng tôn kính, họ đứng trước các vị tỳ khưu mà cũng không được chỉ định phần vật thực. Ta há không có khả năng chỉ định phần vật thực cho họ sao?” Trong khi quán xét như vậy, ngài đã suy nghĩ: “Chắc chắn ta nên sắp đặt chỗ ở và chỉ định vật thực cho Tăng đoàn.” Sabhāgasabhāgānanti có nghĩa là: của những vị tương đồng theo các phẩm chất như là các vị thông thuộc Kinh tạng, v.v…, chứ không phải theo sự thân quen bằng hữu. Thật vậy, vị trưởng lão, sau khi đã chọn lựa tất cả các vị thông thuộc Kinh tạng, ngài sắp đặt một chỗ ở thích hợp cho họ ở cùng nhau. Phương pháp này cũng tương tự đối với các vị thông thuộc Luật tạng, Vi Diệu Pháp, các vị hành thiền, và các vị có thân thể cường tráng. Do đó, trong Pāḷi (Pārā. 380) đã nói rằng: “Đối với những vị tỳ khưu thông thuộc Kinh tạng, vị ấy sắp đặt chỗ ở cho họ cùng một nơi,” v.v… အင်္ဂုလိယာ ဇလမာနာယာတိ တေဇောကသိဏစတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဘိညာဉာဏေန အင်္ဂုလိဇလနံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တေနေဝ တေဇောဓာတုသမာပတ္တိဇနိတေန အဂ္ဂိဇာလေန အင်္ဂုလိယာ ဇလမာနာယ. အယံ မဉ္စောတိအာဒီသု ပန ထေရေ ‘‘အယံ မဉ္စော’’တိအာဒိံ ဝဒန္တေ နိမ္မိတာပိ အတ္တနော အတ္တနော ဂတဋ္ဌာနေ ‘‘အယံ မဉ္စော’’တိအာဒိံ ဝဒန္တိ. အယဉှိ နိမ္မိတာနံ ဓမ္မတာ. “Bằng ngón tay đang cháy” có nghĩa là: Sau khi nhập và xuất đệ tứ thiền biến xứ lửa, vị ấy đã chú nguyện cho ngón tay bốc cháy bằng thắng trí tuệ, bằng ngọn lửa được sanh ra do sự nhập định về hỏa đại ấy, (làm cho) ngón tay đang cháy. Còn trong (trường hợp) “Đây là cái giường” v.v..., khi vị trưởng lão nói “Đây là cái giường” v.v..., các vị hóa thân cũng nói “Đây là cái giường” v.v... ở tại nơi chốn mà mình đã đi đến. Vì đây là pháp tánh của các vị hóa thân. ‘‘ဧကသ္မိံ ဘာသမာနသ္မိံ, သဗ္ဗေ ဘာသန္တိ နိမ္မိတာ; ဧကသ္မိံ တုဏှိမာသိနေ, သဗ္ဗေ တုဏှီ ဘဝန္တိ တေ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၂၈၆); “Khi một người nói, tất cả các vị hóa thân đều nói; Khi một người ngồi im lặng, tất cả các vị ấy đều im lặng.” (Trường Bộ 2.286); ယသ္မိံ ပန ဝိဟာရေ မဉ္စပီဌာဒီနိ န ပရိပူရေန္တိ, တတ္ထ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ပူရေန္တိ, တေန နိမ္မိတာနံ အဝတ္ထုကံ ဝစနံ န ဟောတိ သဗ္ဗတ္ထ မဉ္စပီဌာဒီနံ သဗ္ဘာဝတော. သဗ္ဗဝိဟာရေသု စ ဂမနမဂ္ဂေ သမပ္ပမာဏေ ကတွာ အဓိဋ္ဌာတိ. ကတိကသဏ္ဌာနာဒီနံ ပန နာနပ္ပကာရတ္တာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ကတိကဝတ္တာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကထာပေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနိယမေတွာ [Pg.179] နိမ္မိတာနဉှိ ‘‘ဧကသ္မိံ ဘာသမာနသ္မိ’’န္တိအာဒိဓမ္မတာ ဝုတ္တာ. တထာ ဟိ ယေ ဝဏ္ဏဝယသရီရာဝယဝပရိက္ခာရကိရိယာဝိသေသာဒီဟိ နိယမံ အကတွာ နိမ္မိတာ ဟောန္တိ, တေ အနိယမေတွာ နိမ္မိတတ္တာ ဣဒ္ဓိမတာ သဒိသာဝ ဟောန္တိ. ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဘာသိတတုဏှီဘာဝါဒီသု ဝါ ယံ ယံ ဣဒ္ဓိမာ ကရောတိ, တံ တဒေဝ ကရောန္တိ. သစေ ပန နာနပ္ပကာရေ ကာတုကာမော ဟောတိ, ကေစိ ပဌမဝယေ, ကေစိ မဇ္ဈိမဝယေ, ကေစိ ပစ္ဆိမဝယေ, တထာ ဒီဃကေသေ ဥပဍ္ဎမုဏ္ဍေ မိဿကကေသေ ဥပဍ္ဎရတ္တစီဝရေ ပဏ္ဍုကစီဝရေ, ပဒဘာဏဓမ္မကထာသရဘညပဉှပုစ္ဆနပဉှဝိဿဇ္ဇနရဇနပစနစီဝရသိဗ္ဗနဓောဝနာဒီနိ ကရောန္တေ, အပရေပိ ဝါ နာနပ္ပကာရေ ကာတုကာမော ဟောတိ, တေန ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧတ္တကာ ဘိက္ခူ ပဌမဝယာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌိတေ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတပ္ပကာရာယေဝ ဟောန္တိ. ပုန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အာဂစ္ဆတီတိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဇနပဒကထံ ကထေန္တော အနိသီဒိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဝေဠုဝနမေဝ ပစ္စာဂစ္ဆတိ. ပါဠိယန္တိ ဝိနယပါဠိယံ. Còn ở trú xứ nào không có đủ giường ghế v.v..., vị ấy dùng oai lực của mình để làm cho đầy đủ. Do đó, lời nói của các vị hóa thân không phải là vô căn cứ, vì giường ghế v.v... có mặt ở khắp mọi nơi. Và vị ấy chú nguyện làm cho con đường đi trong tất cả các trú xứ có cùng một kích thước. Tuy nhiên, vì các quy ước v.v... có nhiều loại khác nhau, nên cần phải hiểu rằng vị ấy đã khiến (các vị hóa thân) nói về các phận sự theo quy ước một cách riêng biệt ở mỗi trú xứ. Thật vậy, pháp tánh “Khi một người nói” v.v... đã được nói đến đối với các vị hóa thân không được quy định. Thật vậy, những vị nào được hóa hiện mà không có sự quy định về dung sắc, tuổi tác, các phần của thân thể, vật dụng, các hành động đặc biệt v.v..., thì do được hóa hiện không có quy định, họ giống hệt như người có thần thông. Trong việc đứng, ngồi v.v... hoặc trong việc nói, im lặng v.v..., người có thần thông làm điều gì, họ cũng làm đúng điều đó. Nhưng nếu vị ấy muốn tạo ra nhiều loại khác nhau: một số ở tuổi đầu, một số ở tuổi trung, một số ở tuổi cuối; cũng vậy, tóc dài, nửa đầu cạo, tóc pha tạp; y nhuộm nửa màu đỏ, y màu vàng nhạt; đang tụng đọc, thuyết pháp, xướng kệ, hỏi đáp, trả lời câu hỏi, nhuộm, nấu, may vá, giặt y v.v...; hoặc muốn tạo ra nhiều loại khác nữa, thì vị ấy sau khi xuất khỏi thiền nền tảng, đã chuẩn bị theo cách “chừng này vị tỳ khưu hãy ở tuổi đầu” v.v..., rồi nhập định lại, sau khi xuất ra và chú nguyện, thì cùng với tâm chú nguyện, họ trở thành đúng như các loại đã được mong muốn. “Vị ấy lại trở về nơi ở của mình” có nghĩa là: trong khi nói chuyện thế gian với họ, vị ấy không ngồi xuống mà trở về chính nơi ở của mình là Trúc Lâm. “Trong Pāḷi” có nghĩa là trong Luật tạng Pāḷi. ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Pilindavaccha ၂၁၅. သတ္တမေ ပိယာနန္တိ ပိယာယိတဗ္ဗာနံ. မနာပါနန္တိ မနဝဍ္ဎနကာနံ. ပိလိန္ဒောတိ ပနဿ ဂေါတ္တံ, ဝစ္ဆောတိ နာမန္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝိပရိယာယေနပိ ဝဒန္တိ ‘‘ပိလိန္ဒောတိ နာမံ, ဝစ္ဆောတိ ဂေါတ္တ’’န္တိ. တေနေဝ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ထေရဂါထာသံဝဏ္ဏနာယ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.၈ ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ – ‘‘ပိလိန္ဒောတိဿ နာမံ အကံသု, ဝစ္ဆောတိ ပန ဂေါတ္တံ. တေန သော အပရဘာဂေ ပိလိန္ဒဝစ္ဆောတိ ပညာယိတ္ထာ’’တိ. သံသန္ဒေတွာတိ ဧကတော ကတွာ. 215. Trong câu thứ bảy, “những người thân yêu” có nghĩa là những người đáng được yêu mến. “Những người khả ý” có nghĩa là những người làm cho tâm tăng trưởng (vui vẻ). Ở đây, (có người nói) “Pilinda là họ của vị ấy, Vaccha là tên,” nhưng cũng có người nói ngược lại: “Pilinda là tên, Vaccha là họ.” Chính vì thế, Trưởng lão Ācariya Dhammapāla đã nói trong Sớ giải Trưởng Lão Kệ (Theragā. Aṭṭha. 1.8, Sớ giải kệ Trưởng lão Pilindavaccha): “Họ đã đặt tên cho vị ấy là Pilinda, còn Vaccha là họ. Do đó, về sau vị ấy được biết đến với tên gọi Pilindavaccha.” “Sau khi so sánh” có nghĩa là sau khi hợp lại làm một. သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာတိ ဣဒံ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာနံ ကထာမဂ္ဂေန ဝုတ္တံ. အပရေ ပန ဘဏန္တိ – အနုပ္ပန္နေယေဝ အမှာကံ ဘဂဝတိ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပိလိန္ဒဝစ္ဆောတိ ပညာတော သံသာရေ သံဝေဂဗဟုလတာယ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ စူဠဂန္ဓာရံ နာမ ဝိဇ္ဇံ သာဓေတွာ အာကာသစာရီ ပရစိတ္တဝိဒူ စ ဟုတွာ ရာဇဂဟေ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော ပဋိဝသတိ. အထ ယဒါ အမှာကံ ဘဂဝါ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ အနုက္ကမေန ရာဇဂဟံ ဥပဂတော, တတော ပဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန [Pg.180] တဿ သာ ဝိဇ္ဇာ န သမ္ပဇ္ဇတိ, အတ္ထကိစ္စံ န သာဓေတိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘သုတံ ခေါ ပန မေတံ ‘အာစရိယပါစရိယာနံ ဘာသမာနာနံ ယတ္ထ မဟာဂန္ဓာရဝိဇ္ဇာ ဓရတိ, တတ္ထ စူဠဂန္ဓာရဝိဇ္ဇာ န သမ္ပဇ္ဇတီ’တိ. သမဏဿ ပန ဂေါတမဿ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ နာယံ မမ ဝိဇ္ဇာ သမ္ပဇ္ဇတိ, နိဿံသယံ သမဏော ဂေါတမော မဟာဂန္ဓာရဝိဇ္ဇံ ဇာနာတိ, ယန္နူနာဟံ တံ ပယိရုပါသိတွာ တဿ သန္တိကေ ဝိဇ္ဇံ ပရိယာပုဏေယျ’’န္တိ. သော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ, မဟာသမဏ, တဝ သန္တိကေ ဧကံ ဝိဇ္ဇံ ပရိယာပုဏိတုကာမော, ဩကာသံ မေ ကရောဟီ’’တိ. ဘဂဝါ ‘‘တေန ဟိ ပဗ္ဗဇာ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ဝိဇ္ဇာယ ပရိကမ္မံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ မညမာနော ပဗ္ဗဇီတိ. ပရဝမ္ဘနဝသေနာတိ ပရေသံ ဂရဟနဝသေန. “Sau khi nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư, có được đức tin, vị ấy đã xuất gia” – điều này được nói theo đường lối trình bày của các vị tụng đọc Tăng Chi Bộ. Còn những vị khác thì nói rằng: Khi Đức Thế Tôn của chúng ta chưa xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī, được biết đến với tên gọi Pilindavaccha. Do có nhiều sự nhàm chán trong vòng luân hồi, vị ấy đã xuất gia làm du sĩ, đã thành tựu một môn minh chú tên là Cūḷagandhāra, đã trở thành người đi được trên hư không và biết được tâm người khác, và đã sống ở Rājagaha, đạt đến tột đỉnh của lợi lộc và danh vọng. Rồi khi Đức Thế Tôn của chúng ta, sau khi đã giác ngộ, tuần tự đi đến Rājagaha, kể từ đó, do oai lực của Đức Phật, môn minh chú ấy của ông không thành tựu, không thực hiện được công việc. Ông suy nghĩ: “Ta đã từng nghe các bậc thầy và tổ sư nói rằng ‘Ở nơi nào có minh chú Mahāgandhāra, ở đó minh chú Cūḷagandhāra không thành tựu.’ Kể từ khi Sa-môn Gotama đến, môn minh chú này của ta không thành tựu. Chắc chắn Sa-môn Gotama biết minh chú Mahāgandhāra. Hay là ta nên đến hầu cận vị ấy và học minh chú nơi vị ấy.” Ông đến gần Đức Thế Tôn và nói điều này: “Thưa Đại Sa-môn, tôi muốn học một môn minh chú nơi ngài, xin ngài cho phép tôi.” Đức Thế Tôn nói: “Vậy thì hãy xuất gia.” Ông nghĩ rằng “xuất gia là sự chuẩn bị cho minh chú” nên đã xuất gia. “Do có ý khinh miệt người khác” có nghĩa là do có ý chê bai người khác. အကက္ကသန္တိ အဖရုသံ. ဝိညာပနိန္တိ အတ္ထဝိညာပနိံ. သစ္စန္တိ ဘူတတ္ထံ. နာဘိသဇေတိ ယာယ ဂိရာယ အညံ ကုဇ္ဈာပနဝသေန န လဂါပေယျ, ခီဏာသဝေါ နာမ ဧဝရူပမေဝ ဂိရံ န ဘာသေယျ, တသ္မာ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. “Không thô lỗ” có nghĩa là không cộc cằn. “Làm cho hiểu rõ” có nghĩa là làm cho hiểu rõ ý nghĩa. “Chân thật” có nghĩa là đúng sự thật. “Không làm ai phật lòng” có nghĩa là bằng lời nói ấy, vị ấy không làm cho người khác dính mắc theo cách khiến họ tức giận; một vị lậu tận không nên nói lời như vậy, do đó, “Ta gọi người ấy là Bà-la-môn” là ý nghĩa. အနုဝိစိနိတွာတိ အနုဝိစာရေတွာ. စဏ္ဍိကတံ ဂစ္ဆန္တန္တိ သီဃဂတိယာ ဂစ္ဆန္တံ. “Sau khi đã suy xét” có nghĩa là sau khi đã xem xét. “Đi một cách vội vã” có nghĩa là đi với tốc độ nhanh. ဗာဟိယဒါရုစီရိယတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Bāhiya Dārucīriya ၂၁၆. အဋ္ဌမေ ဧကရတ္တိဝါသေန ဂန္တွာတိ ဒေဝတာနုဘာဝေန ဂန္တွာ. ‘‘ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေနာ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ ဂတော စ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ ဘုတ္တပါတရာသေ ကာယာလသိယဝိမောစနတ္ထာယ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမန္တေ ဒိသွာ ‘‘ကဟံ ဧတရဟိ သတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဘိက္ခူ ‘‘သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော’’တိ ဝတွာ တံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘တွံ ပန ကုတော အာဂတော’’တိ? သုပ္ပာရကာ အာဂတောမှီတိ. ကဒါ နိက္ခန္တောသီတိ? ဟိယျော သာယံ နိက္ခန္တောမှီတိ. ဒူရတော အာဂတော, တဝ ပါဒေ ဓောဝိတွာ တေလေန မက္ခေတွာ ထောကံ ဝိဿမာဟိ, အာဂတကာလေ သတ္ထာရံ ဒက္ခိဿတီတိ. အဟံ, ဘန္တေ, သတ္ထု ဝါ အတ္တနော ဝါ ဇီဝိတန္တရာယံ န ဇာနာမိ, ဧကရတ္တေနေဝမှိ ကတ္ထစိ အဋ္ဌတွာ အနိသီဒိတွာ ဝီသယောဇနသတိကံ မဂ္ဂံ အာဂတော, သတ္ထာရံ ပဿိတွာဝ ဝိဿမိဿာမီတိ. သော ဧဝံ ဝတွာ တရမာနရူပေါ သာဝတ္ထိံ ပဝိသိတွာ ဘဂဝန္တံ အနောပမာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ [Pg.181] ‘‘စိရဿံ ဝတ မေ ဒိဋ္ဌော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဩဏတသရီရော ဂန္တွာ အန္တရဝီထိယမေဝ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဂေါပ္ဖကေသု ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဒေသေတု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဓမ္မံ, ဒေသေတု မေ သုဂတော ဓမ္မံ, ယံ မမဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ. 216. Trong câu chuyện thứ tám, câu "đi trong một đêm" có nghĩa là đi bằng oai lực của chư thiên. Người ta cũng nói rằng: "Bằng oai lực của đức Phật". Sau khi đi như vậy và vào trong tịnh xá, ông thấy nhiều vị tỳ-khưu, sau bữa ăn sáng, đang đi kinh hành ở ngoài trời để giải tỏa sự uể oải của thân thể, bèn hỏi: "Bây giờ, bậc Đạo Sư ở đâu?". Các vị tỳ-khưu nói: "Ngài đã vào thành Sāvatthī để khất thực", rồi hỏi lại ông: "Còn ông, ông từ đâu đến?". "Tôi từ Suppāraka đến". "Ông khởi hành lúc nào?". "Tôi khởi hành vào chiều hôm qua". "Ông đã đến từ xa, hãy rửa chân, xoa dầu và nghỉ ngơi một chút, khi bậc Đạo Sư trở về ông sẽ được gặp". "Thưa các ngài, tôi không biết được sự nguy hiểm đến tính mạng của bậc Đạo Sư hay của chính tôi. Chỉ trong một đêm, không dừng lại, không ngồi nghỉ ở bất cứ đâu, tôi đã đi một quãng đường một trăm hai mươi do-tuần. Chỉ sau khi gặp bậc Đạo Sư tôi mới nghỉ ngơi". Nói như vậy xong, ông vội vã đi vào thành Sāvatthī và thấy đức Thế Tôn, với Phật uy vô song, đang đi khất thực, ông nghĩ: "Ôi, đã từ lâu lắm rồi ta mới được thấy bậc Chánh Đẳng Giác!". Từ nơi trông thấy, ông cúi rạp người đi tới, ngay giữa đường phố, đảnh lễ bằng năm điểm, nắm chặt lấy mắt cá chân của Ngài và nói như sau: "Bạch đức Thế Tôn, xin Ngài hãy thuyết pháp cho con! Bạch đức Thiện Thệ, xin Ngài hãy thuyết pháp cho con! Pháp ấy sẽ vì lợi ích, vì hạnh phúc cho con trong một thời gian dài". အထ နံ သတ္ထာ ‘‘အကာလော ခေါ တာဝ, ဗာဟိယ, အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌောမှိ ပိဏ္ဍာယာ’’တိ ပဋိက္ခိပိ. တံ သုတွာ ဗာဟိယော, ‘‘ဘန္တေ, သံသာရေ သံသရန္တေန ကဗဠီကာရာဟာရော န နော လဒ္ဓပုဗ္ဗော, တုမှာကံ ဝါ မယှံ ဝါ ဇီဝိတန္တရာယံ န ဇာနာမိ, ဒေသေထ မေ ဓမ္မ’’န္တိ. သတ္ထာ ဒုတိယမ္ပိ ပဋိက္ခိပိယေဝ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ ‘‘ဣမဿ မံ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ သကလသရီရံ ပီတိယာ နိရန္တရံ အဇ္ဈောတ္ထဋံ ဟောတိ, ဗလဝပီတိဝေဂေန ဓမ္မံ သုတွာပိ န သက္ခိဿတိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ, မဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ တာဝ တိဋ္ဌတု, ဧကရတ္တေနေဝ ဝီသယောဇနသတံ မဂ္ဂံ အာဂတတ္တာ ဒရထောပိဿ ဗလဝါ, သောပိ တာဝ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတူ’’တိ. တသ္မာ ဒွိက္ခတ္တုံ ပဋိက္ခိပိတွာ တတိယံ ယာစိတော အန္တရဝီထိယံ ဌိတောဝ ‘‘တသ္မာတိဟ တေ, ဗာဟိယ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိနာ (ဥဒါ. ၁၀) နယေန ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ဣမမတ္ထံ သံခိပိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အန္တရဃရေတိ အန္တရဝီထိယံ. Bấy giờ, bậc Đạo Sư đã từ chối ông: "Này Bāhiya, chưa phải lúc, Ta đang đi vào trong các nhà để khất thực". Nghe vậy, Bāhiya thưa: "Bạch ngài, khi đang lang thang trong vòng luân hồi, không phải là chúng con chưa từng có được vật thực. Con không biết được sự nguy hiểm đến tính mạng của Ngài hay của con. Xin Ngài hãy thuyết pháp cho con". Bậc Đạo Sư cũng từ chối lần thứ hai. Dường như Ngài đã nghĩ rằng: "Kể từ lúc người này trông thấy Ta, toàn thân của y đã liên tục bị hỷ lạc tràn ngập. Do xung lực mạnh mẽ của hỷ lạc, dù có nghe Pháp, y cũng sẽ không thể thâm nhập được. Trước hết, hãy để cho tâm xả của y được thiết lập. Hơn nữa, vì y đã đi một quãng đường một trăm hai mươi do-tuần chỉ trong một đêm, sự mệt mỏi của y cũng rất lớn. Hãy để cho sự mệt mỏi ấy lắng dịu trước đã". Vì vậy, sau khi từ chối hai lần, đến lần thỉnh cầu thứ ba, Ngài đứng ngay giữa đường phố và thuyết Pháp theo phương thức bắt đầu bằng: "Này Bāhiya, vì thế ông phải tu tập như vầy: trong cái thấy sẽ chỉ là cái thấy..." (Ud. 10). Để trình bày ý nghĩa này một cách tóm tắt, (chú giải) đã nói: "Bậc Đạo Sư đã đi vào để khất thực...". Ở đây, "antaraghara" (trong các nhà) có nghĩa là "giữa đường phố". အပရိပုဏ္ဏပတ္တစီဝရတာယ ပတ္တစီဝရံ ပရိယေသန္တောတိ သော ကိရ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ‘‘ဘိက္ခုနာ နာမ အတ္တနော ပစ္စယေ လဘိတွာ အညံ အနောလောကေတွာ သယမေဝ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧကဘိက္ခုဿပိ ပတ္တေန ဝါ စီဝရေန ဝါ သင်္ဂဟံ နာကာသိ. တေနဿ ‘‘ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရံ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗဇ္ဇံ န အဒါသိ. တာဝဒေဝ စ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတော ‘‘ပရိပုဏ္ဏံ တေ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အပရိပုဏ္ဏ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ ပတ္တစီဝရံ ပရိယေသာဟီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. တသ္မာ သော ပတ္တစီဝရံ ပရိယေသန္တော သင်္ကာရဋ္ဌာနတော စောဠခဏ္ဍာနိ သံကဍ္ဎတိ. Câu "Vì y bát chưa đầy đủ nên ông đi tìm y bát" có nghĩa là: Tương truyền rằng, trong hai mươi ngàn năm thực hành sa-môn pháp, ông đã nghĩ rằng: "Một vị tỳ-khưu, sau khi nhận được các vật dụng của mình, thì nên tự mình sử dụng mà không trông cậy vào người khác", vì vậy ông đã không giúp đỡ dù chỉ một vị tỳ-khưu bằng y hoặc bát. Do đó, biết rằng "y bát do thần thông tạo ra sẽ không khởi lên cho người này", đức Phật đã không cho ông xuất gia bằng nghi thức "ehi-bhikkhu" (thiện lai tỳ-khưu). Và ngay khi ông xin xuất gia, đức Phật đã hỏi: "Y bát của ông đã đầy đủ chưa?". Khi ông trả lời: "Chưa đầy đủ", Ngài nói: "Vậy thì hãy đi tìm y bát", rồi Ngài rời đi. Vì thế, trong khi tìm kiếm y bát, ông đã nhặt những mảnh vải từ một đống rác. သဟဿမပီတိ ပရိစ္ဆေဒဝစနံ. ဧကသဟဿံ ဒွေသဟဿာနီတိ ဧဝံ သဟဿေန စေ ပရိစ္ဆိန္နာ ဂါထာ ဟောန္တိ, တာ စ အနတ္ထပဒသံဟိတာ အာကာသဝဏ္ဏပဗ္ဗတဝဏ္ဏာဒီနိ ပကာသကေဟိ အနိဗ္ဗာနဒီပကေဟိ အနတ္ထကေဟိ ပဒေဟိ သံဟိတာ ယာဝ ဗဟုကာ ဟောန္တိ, တာဝ ပါပိကာ ဧဝါတိ အတ္ထော[Pg.182]. ဧကံ ဂါထာပဒံ သေယျောတိ ‘‘အပ္ပမာဒေါ အမတပဒံ…ပေ… ယထာ မတာ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၁) ဧဝရူပါ ဧကဂါထာပိ သေယျောတိ အတ္ထော. Câu "dầu cho một ngàn" là lời nói về sự giới hạn. Nếu có những câu kệ được tính bằng ngàn, như một ngàn, hai ngàn, và chúng được cấu thành bởi những từ vô nghĩa, được kết hợp bởi những câu chữ vô ích, mô tả những thứ như màu sắc của bầu trời, màu sắc của núi non, và không chỉ đến Niết-bàn, thì dù chúng có nhiều đến đâu, chúng cũng chỉ là tồi tệ. Đó là ý nghĩa. Câu "một câu kệ thì tốt hơn" có nghĩa là: ngay cả một bài kệ như "Không phóng dật là đường bất tử... ...như người đã chết" (Pháp Cú 21) cũng tốt hơn. Đó là ý nghĩa. ကုမာရကဿပတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Kumārakassapa. ၂၁၇. နဝမေ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနောတိ သာဝကဗောဓိယာ နိယတတာယ ပုညသမ္ဘာရဿ စ သာတိသယတ္တာ ဝိနိပါတံ အဂန္တွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော. ‘‘ဧကိဿာ ကုလဒါရိကာယ ကုစ္ဆိမှိ ဥပ္ပန္နော’’တိ ဝတွာ တမေဝဿ ဥပ္ပန္နဘာဝံ မူလတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေတုံ – ‘‘သာ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သာတိ ကုလဒါရိကာ. စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကတ္ထော. တေန ဝုစ္စမာနံ ဝိသေသံ ဇောတယတိ. ကုလဃရန္တိ ပတိကုလဂေဟံ. ဂဗ္ဘနိမိတ္တန္တိ ဂဗ္ဘဿ သဏ္ဌိတဘာဝဝိဂ္ဂဟံ. သတိပိ ဝိသာခါယ သာဝတ္ထိဝါသိကုလပရိယာပန္နတ္တေ တဿာ တတ္ထ ပဓာနဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ဝိသာခဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ အာဂတာ, ဝါသိဋ္ဌောပိ အာဂတော’’တိ. ဘဂဝတာ ဧဝံ ဂဟိတနာမတ္တာတိ ယောဇနာ. ယသ္မာ ရာဇပုတ္တာ လောကေ ‘‘ကုမာရာ’’တိ ဝေါဟရီယန္တိ, အယဉ္စ ရညော ကိတ္တိမပုတ္တော, တသ္မာ အာဟ – ‘‘ရညော…ပေ… သဉ္ဇာနိံသူ’’တိ. 217. Trong câu chuyện thứ chín, câu "trải qua sự thành tựu trong một Phật-kỳ" có nghĩa là: do đã chắc chắn đạt được Thinh văn giác ngộ và do sự ưu việt của việc tích lũy phước báu, vị ấy không đi đến khổ cảnh, đã trải qua sự thành tựu giữa chư thiên và loài người trong một Phật-kỳ. Sau khi nói: "Ngài đã sanh ra trong bụng của một thiếu nữ con nhà gia thế", để trình bày chính sự kiện sanh ra của ngài từ lúc ban đầu, (chú giải) đã nói: "Và cô ấy...". Ở đây, "cô ấy" là người thiếu nữ con nhà gia thế. Từ "ca" (và) có nghĩa là để phân biệt. Nhờ nó, sự khác biệt đang được nói đến được làm sáng tỏ. "Nhà của gia tộc" có nghĩa là nhà của gia đình bên chồng. "Dấu hiệu mang thai" có nghĩa là hình tướng của trạng thái bào thai đã được thành lập. Mặc dù Visākhā cũng thuộc trong số các gia đình cư ngụ tại Sāvatthī, để cho thấy vai trò nổi bật của bà ở đó, (chú giải) đã nói "và Visākhā...", cũng giống như khi người ta nói: "Các vị bà-la-môn đã đến, và Vāsiṭṭha cũng đã đến". Cách nối kết là "vì cái tên đã được đức Thế Tôn đặt cho như vậy". Bởi vì các hoàng tử trên đời được gọi là "kumāra" (công tử), và vị này là con nuôi của vua, do đó (chú giải) nói: "của vua... ...họ đã nhận ra". ပဉ္စဒသ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာတိ ‘‘ဘိက္ခု, ဘိက္ခု, အယံ ဝမ္မိကော ရတ္တိံ ဓူပါယတိ, ဒိဝါ ပဇ္ဇလတီ’’တိအာဒိနာ ဝမ္မိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၂၄၉) အာဂတနယေန ပဉ္စဒသ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ. ပါယာသိရညောတိ ‘‘နတ္ထိ ပရလောကော, နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ, နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၁၀, ၄၁၂) ဧဝံလဒ္ဓိကဿ ပါယာသိရာဇဿ. ရာဇာ ဟိ တဒါ အနဘိသိတ္တော ဟုတွာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဒိန္နသေတဗျနဂရံ အဇ္ဈာဝသန္တော ဣမံ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှိ. ပဉ္စဒသဟိ ပဉှေဟိ ပဋိမဏ္ဍေတွာတိ ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဇည, ဣမေ စန္ဒိမသူရိယာ ဣမသ္မိံ ဝါ လောကေ ပရသ္မိံ ဝါ ဒေဝါ ဝါ တေ မနုဿာ’’တိ ဧဝမာဒီဟိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၁၁) ပဉ္စဒသဟိ ပဉှေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတံ ကတွာ. သုတ္တန္တေတိ ပါယာသိသုတ္တန္တေ (ဒီ. နိ. ၂.၄၀၆ အာဒယော). Pañcadasa pañhe abhisaṅkharitvāti (sau khi đã chuẩn bị mười lăm câu hỏi) nghĩa là sau khi đã chuẩn bị mười lăm câu hỏi theo phương cách đã được trình bày trong kinh Vammika (Trung Bộ, 1.249) bắt đầu bằng: “Này Tỳ khưu, này Tỳ khưu, gò mối này ban đêm thì bốc khói, ban ngày thì bừng cháy.” Pāyāsiraññoti (của vương tử Pāyāsi) là của vương tử Pāyāsi, người có tà kiến như vầy: “Không có đời sau, không có chúng sanh hóa sanh, không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác” (Trường Bộ, 2.410, 412). Thật vậy, khi ấy vị vương tử chưa được làm lễ đăng quang, đang cư ngụ ở thành Setabya do vua Pasenadi nước Kosala ban cho, đã chấp thủ tà kiến này. Pañcadasahi pañhehi paṭimaṇḍetvāti (đã được trang hoàng với mười lăm câu hỏi) nghĩa là đã được làm cho trang hoàng với mười lăm câu hỏi bắt đầu bằng: “Này vương tử, ngài nghĩ thế nào, mặt trăng và mặt trời này ở trong thế gian này hay ở trong thế gian khác, các vị ấy là chư thiên hay là loài người?” (Trường Bộ, 2.411). Suttanteti (trong bài kinh) là trong bài kinh Pāyāsi (Trường Bộ, 2.406 trở đi). မဟာကောဋ္ဌိကတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về trưởng lão Mahākoṭṭhika. ၂၁၈. ဒသမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. 218. Câu chuyện thứ mười có ý nghĩa rõ ràng. တတိယဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích phẩm Etadagga thứ ba đã kết thúc. ၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ 14. Phẩm Etadagga. (၁၄) ၄. စတုတ္ထဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ (14) 4. Phần giải thích phẩm Etadagga thứ tư. အာနန္ဒတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về trưởng lão Ānanda. ၂၁၉-၂၂၃. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ [Pg.183] ပဌမေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပမာဏန္တိ ဟေဋ္ဌာ ကောဏ္ဍညတ္ထေရဿ ဝတ္ထုမှိ ‘‘တဿ ဓုရပတ္တာနိ နဝုတိဟတ္ထာနိ ဟောန္တိ, ကေသရံ တိံသဟတ္ထံ, ကဏ္ဏိကာ ဒွါဒသဟတ္ထာ, ပါဒေန ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ ဧကာဒသဟတ္ထ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပမာဏံ. ရညော ပေသေသီတိ ပစ္စန္တဿ ကုပိတဘာဝံ အာရောစေတွာ ပေသေသိ. ထေရဂါထာသံဝဏ္ဏနာယံ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၂.၁၀၁၆ အာနန္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) ပန ‘‘ပစ္စန္တဿ ကုပိတဘာဝံ ရညော အနာရောစေတွာ သယမေဝ တံ ဝူပသမေသိ, တံ သုတွာ ရာဇာ တုဋ္ဌမာနသော ပုတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘ဝရံ တေ, သုမန, ဒမ္မိ, ဂဏှာဟီ’တိ အာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ. န မေတံ စိတ္တံ အတ္ထီတိ မမ ဧဝရူပံ စိတ္တံ နတ္ထိ. အဝဉ္ဈန္တိ အတုစ္ဆံ. အညံ ဝရေဟီတိ အညံ ပတ္ထေဟိ, အညံ ဂဏှာဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥဒကံ အဓိဋ္ဌာယာတိ ‘‘ဥဒကံ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ. ဂတေနာတိ ဂမနေန. န အာမိသစက္ခုကာတိ စီဝရာဒိပစ္စယသင်္ခါတံ အာမိသံ န ဩလောကေန္တိ. 219-223. Trong câu chuyện đầu tiên của phẩm thứ tư, cụm từ heṭṭhā vuttappamāṇanti (có kích thước đã được nói đến ở dưới) là có kích thước đã được nói đến như vầy trong câu chuyện về trưởng lão Koṇḍañña ở phần dưới: “Các lá đài của hoa sen ấy dài chín mươi hắc-tay, nhụy hoa dài ba mươi hắc-tay, gương sen dài mười hai hắc-tay, phần gốc đứng vững dài mười một hắc-tay.” Rañño pesesīti (đã tâu lên đức vua) là đã tâu lên sau khi trình báo về tình trạng náo động ở biên địa. Tuy nhiên, trong Chú giải Trưởng Lão Tăng Kệ (Theragā. Aṭṭha. 2.1016, Chú giải kệ trưởng lão Ānanda) có nói rằng: “Vị ấy đã tự mình dẹp yên tình trạng náo động ở biên địa mà không trình báo cho đức vua. Sau khi nghe được điều ấy, đức vua với tâm hoan hỷ đã cho gọi người con trai đến và nói: ‘Này Sumana, ta ban cho con một ân huệ, con hãy nhận lấy.’” Na metaṃ cittaṃ atthīti (ta không có tâm ấy) là ta không có tâm như vậy. Avañjhanti (không phải là vô ích) là không phải trống rỗng. Aññaṃ varehīti (ngươi hãy chọn điều khác) có nghĩa là ngươi hãy ước muốn điều khác, ngươi hãy nhận lấy điều khác. Udakaṃ adhiṭṭhāyāti (sau khi đã chú nguyện nước) là sau khi đã chú nguyện: “Mong rằng có nước.” Gatenāti (bởi sự đi đến) là bằng việc đi đến. Na āmisacakkhukāti (không phải là con mắt ái nhiễm vật chất) là các vị ấy không nhìn đến vật chất được gọi là các vật dụng như y v.v... ဝသနဋ္ဌာနသဘာဂေယေဝါတိ ဝသနဋ္ဌာနသမီပေယေဝ. ဧကန္တဝလ္လဘောတိ ဥပဋ္ဌာကဋ္ဌာနေ ဧကန္တေန ဝလ္လဘော. ဧတဿေဝါတိ ဧတဿေဝ ဘိက္ခုဿ. ဒွေဇ္ဈကထာ န ဟောန္တီတိ ဒွိဓာဘူတကထာ န ဟောန္တိ, အနေကန္တိကကထာ န ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနိဗဒ္ဓါတိ အနိယတာ. လောဟိတေန ဂလန္တေနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတက္ခာနေ ကရဏဝစနံ, ဂလန္တေန လောဟိတေန ယုတ္တောတိ အတ္ထော. အနွာသတ္တောတိ အနုဂတော. ဥဋ္ဌေဟိ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဥဋ္ဌေဟိ, အာဝုသော အာနန္ဒာတိ တုရိတေ ဣဒမာမေဍိတဝစနံ. ဒုဝိဓေန ဥဒကေနာတိ သီတုဒကေန ဥဏှုဒကေန စ. တိဝိဓေန ဒန္တကဋ္ဌေနာတိ ခုဒ္ဒကံ မဟန္တံ မဇ္ဈိမန္တိ ဧဝံ တိပ္ပကာရေန ဒန္တကဋ္ဌေန. နဝ ဝါရေ အနုပရိယာယတီတိ သတ္ထရိ ပက္ကောသန္တေ ပဋိဝစနဒါနာယ ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနတ္ထံ နဝက္ခတ္တုံ အနုပရိယာယတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧဝဉှိဿ အဟောသီ’’တိအာဒိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ. Vasanaṭṭhānasabhāgeyevāti (ngay tại khu vực của nơi ở) là ngay tại gần nơi ở. Ekantavallabhoti (là người được yêu mến một mực) là người được yêu mến một mực ở cương vị thị giả. Etassevāti (của chính vị ấy) là của chính vị Tỳ khưu ấy. Dvejjhakathā na hontīti (không có những lời nói hai lòng) là không có những lời nói phân hai, có nghĩa là không có những lời nói không chắc chắn. Anibaddhāti (không cố định) là không được quy định. Lohitena galantenāti (với máu đang chảy) là cách dụng công cụ cách trong trường hợp mô tả trạng thái, có nghĩa là được đi kèm với máu đang chảy. Anvāsattoti (đã đi theo sau). Uṭṭhehi, āvuso ānanda, uṭṭhehi, āvuso ānandāti (này hiền giả Ānanda, hãy đứng dậy, này hiền giả Ānanda, hãy đứng dậy) là lời nói được lặp lại trong lúc khẩn cấp. Duvidhena udakenāti (với hai loại nước) là với nước lạnh và nước nóng. Tividhena dantakaṭṭhenāti (với ba loại tăm xỉa răng) là với ba loại tăm xỉa răng như vầy: nhỏ, lớn, và vừa. Nava vāre anupariyāyatīti (đi vòng quanh chín lần) là đi vòng quanh chín lần để trả lời khi đức Bổn Sư gọi đến và để loại trừ tâm trạng hôn trầm thụy miên. Do đó, ngài đã nói: “Vị ấy đã có ý nghĩ như vầy” v.v... Phần còn lại ở đây là dễ hiểu. ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về trưởng lão Uruvelakassapa. ၂၂၄. ဒုတိယေ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိတ္ထာရတော ဝိနယပါဠိယံ အာဂတမေဝ. 224. Trong câu chuyện thứ hai, điều cần phải được nói đến đã được trình bày một cách chi tiết trong tạng Luật. ကာဠုဒါယိတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về trưởng lão Kāḷudāyī. ၂၂၅. တတိယေ [Pg.184] ဂမနာကပ္ပန္တိ ဂမနာကာရံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. 225. Trong câu chuyện thứ ba, gamanākappanti (cử chỉ lúc đi) là cách thức đi. Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng. ဗာကုလတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về trưởng lão Bākula. ၂၂၆. စတုတ္ထေ နိရာဗာဓာနန္တိ အာဗာဓရဟိတာနံ. ယထာ ‘‘ဒွါဝီသတိ ဒွတ္တိံသာ’’တိအာဒိမှိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဗာဝီသတိ ဗာတ္တိံသာ’’တိအာဒီနိ ဝုစ္စန္တိ, ဧဝမေဝံ ဒွေ ကုလာနိ အဿာတိ ဒွိကုလော, ဒွေကုလောတိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ ဗာကုလောတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ဗာကုလောတိ ဒွီသု ကုလေသု ဝဍ္ဎိတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမော’’တိ. ဥပယောဂေနာတိ အာနုဘာဝေန. ဖာသုကကာလေတိ အရောဂကာလေ. ဂဒ္ဒုဟနမတ္တမ္ပီတိ ဂေါဒုဟနမတ္တမ္ပိ ကာလံ. ဣဓ ပန န သကလော ဂေါဒုဟနက္ခဏော အဓိပ္ပေတော, အထ ခေါ ဂါဝိံ ထနေ ဂဟေတွာ ဧကခီရဗိန္ဒုဒုဟနကာလမတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. အာရောဂျသာလန္တိ အာတုရာနံ အရောဂဘာဝကရဏတ္ထာယ ကတသာလံ. 226. Trong câu chuyện thứ tư, nirābādhānanti (trong số những vị không có bệnh) là trong số những vị không có bệnh tật. Giống như trong trường hợp đáng lẽ phải nói là “dvāvīsati (hai mươi hai), dvattiṃsā (ba mươi hai)” v.v... thì lại được nói là “bāvīsati, bāttiṃsā” v.v... cũng tương tự như vậy, trong trường hợp đáng lẽ phải nói là dvikulo hay dvekulo vì có hai gia tộc thì lại được nói là bākulo. Ngài đã nói: “Bākulo là tên gọi đã được đặt như vậy do đã được nuôi dưỡng trong hai gia tộc.” Upayogenāti (nhờ vào phương tiện) là nhờ vào oai lực. Phāsukakāleti (trong lúc được an ổn) là trong lúc không có bệnh. Gadduhanamattampīti (dù chỉ bằng khoảng thời gian vắt sữa) là khoảng thời gian dù chỉ bằng lúc vắt sữa bò. Tuy nhiên, ở đây toàn bộ khoảnh khắc vắt sữa không được chủ trương, mà chỉ có khoảng thời gian nắm lấy vú bò và vắt ra một giọt sữa là được chủ trương. Ārogyasālanti (nhà phục hồi sức khỏe) là ngôi nhà được xây dựng với mục đích chữa trị cho những người bệnh được khỏe mạnh. နိမုဇ္ဇနုမ္မုဇ္ဇနဝသေနာတိ ဇာဏုပ္ပမာဏေ ဥဒကေ ထောကံယေဝ နိမုဇ္ဇနုမ္မုဇ္ဇနဝသေန. ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယီတိ မစ္ဆဿ မုခသမီပေယေဝ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယိ. ဒါရကဿ တေဇေနာတိ ဒါရကဿ ပုညတေဇေန. မာရိယမာနာဝ မရန္တီတိ ဒဏ္ဍာဒီဟိ ပေါထေတွာ မာရိယမာနာဝ မရန္တိ, န ဇာလေန ဗဒ္ဓတာမတ္တေန အမာရိယမာနာ. နီဟဋမတ္တောဝ မတောတိ နီဟဋက္ခဏေယေဝ မတော. တေနဿ မာရဏတ္ထံ ဥပက္ကမော န ကတော, ယေန ဥပက္ကမေန ဒါရကဿ အာဗာဓော သိယာ. တန္တိ မစ္ဆံ. သကလမေဝါတိ အဝိကလမေဝ ပရိပုဏ္ဏာဝယဝမေဝ. န ကေဠာယတီတိ န နန္ဒတိ, ကိသ္မိဉ္စိ န မညတိ. ပိဋ္ဌိတော ဖာလေန္တီတိ ဒါရကဿ ပုညတေဇေန ပိဋ္ဌိတော ဖာလေန္တီ. ဘေရိံ စရာပေတွာတိ ‘‘ပုတ္တံ လဘိ’’န္တိ ဥဂ္ဃောသနဝသေန ဘေရိံ စရာပေတွာ. ပကတိံ အာစိက္ခီတိ အတ္တနော ပုတ္တဘာဝံ ကထေသိ. ကုစ္ဆိယာ ဓာရိတတ္တာ အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာတိ ဇနနီဘာဝတော အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာ. မစ္ဆံ ဂဏှန္တာပီတိ မစ္ဆံ ဝိက္ကိဏိတွာ ဂဏှန္တာပိ. တထာ ဂဏှန္တာ စ တပ္ပရိယာပန္နံ သဗ္ဗံ ဂဏှန္တိ နာမာတိ အာဟ – ‘‘ဝက္ကယကနာဒီနိ ဗဟိ ကတွာ ဂဏှန္တာ နာမ နတ္ထီ’’တိ. အယမ္ပိ အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာတိ ဒိန္နပုတ္တဘာဝတော န သက္ကာ. Nimujjanummujjanavasenāti có nghĩa là bằng cách lặn xuống và trồi lên một chút trong nước sâu đến đầu gối. Chaḍḍetvā palāyīti có nghĩa là vứt bỏ ngay gần miệng con cá rồi bỏ chạy. Dārakassa tejenāti có nghĩa là do phước lực của đứa bé. Māriyamānāva marantīti có nghĩa là bị giết chết bằng cách bị đập bằng gậy v.v... rồi mới chết, chứ không phải chết chỉ vì bị trói trong lưới mà không bị giết. Nīhaṭamattova matoti có nghĩa là chết ngay trong khoảnh khắc được đưa ra. Do đó, không có sự cố gắng nào được thực hiện để giết nó, vì sự cố gắng ấy có thể gây hại cho đứa bé. Tanti là con cá. Sakalamevāti có nghĩa là toàn vẹn, không bị khiếm khuyết, có đầy đủ các bộ phận. Na keḷāyatīti có nghĩa là không hoan hỷ, không nghĩ ngợi về bất cứ điều gì. Piṭṭhito phālentīti có nghĩa là do phước lực của đứa bé, họ mổ ra từ phía lưng. Bheriṃ carāpetvāti có nghĩa là cho đánh trống để loan báo rằng: "Ta đã được một người con trai". Pakatiṃ ācikkhīti có nghĩa là nói về thân phận làm con của mình. Kucchiyā dhāritattā amātā kātuṃ na sakkāti có nghĩa là vì đã mang trong bụng nên không thể làm người không phải là mẹ, vì thân phận người mẹ đã sinh ra nên không thể làm người không phải là mẹ. Macchaṃ gaṇhantāpīti có nghĩa là những người mua cá sau khi nó đã được bán. Và những người mua như vậy thì được gọi là mua tất cả những gì thuộc về nó, nên có lời nói rằng: "Không có người nào mua mà lại bỏ đi những thứ như vảy cá v.v...". Ayampi amātā kātuṃ na sakkāti có nghĩa là vị này cũng không thể làm người không phải là mẹ, vì thân phận người con đã được cho nên không thể được. သောဘိတတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Sobhita. ၂၂၇. ပဉ္စမံ [Pg.185] ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. 227. Câu chuyện thứ năm có ý nghĩa rõ ràng. ဥပါလိတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Upāli. ၂၂၈. ဆဋ္ဌေ ဘာရုကစ္ဆကဝတ္ထုန္တိ အညတရော ကိရ ဘာရုကစ္ဆဒေသဝါသီ ဘိက္ခု သုပိနန္တေ ပုရာဏဒုတိယိကာယ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတွာ ‘‘အဿမဏော အဟံ ဝိဗ္ဘမိဿာမီ’’တိ ဘာရုကစ္ဆံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ အာယသ္မန္တံ ဥပါလိံ ပဿိတွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. အာယသ္မာ ဥပါလိ, ဧဝမာဟ – ‘‘အနာပတ္တိ, အာဝုသော, သုပိနန္တေနာ’’တိ. ယသ္မာ သုပိနန္တေ အဝိသယတ္တာ ဧဝံ ဟောတိ. တသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော ဘဂဝတာ အဝိနိစ္ဆိတပုဗ္ဗမ္ပိ ဣမံ ဝတ္ထုံ နယဂ္ဂါဟေန ဧဝံ ဝိနိစ္ဆိနိ. ဂဟပတိနော ဒွေ ဒါရကာ ဟောန္တိ ပုတ္တော စ ဘာဂိနေယျော စ. အထ သော ဂဟပတိ ဂိလာနော ဟုတွာ အာယသ္မန္တံ အဇ္ဇုကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမံ, ဘန္တေ, ဩကာသံ ယော ဣမေသံ ဒါရကာနံ သဒ္ဓေါ ဟောတိ ပသန္နော, တဿ အာစိက္ခေယျာသီ’’တိ. တေန စ သမယေန တဿ စ ဂဟပတိနော ဘာဂိနေယျော သဒ္ဓေါ ဟောတိ ပသန္နော. အထာယသ္မာ အဇ္ဇုကော တံ ဩကာသံ တဿ ဒါရကဿ အာစိက္ခိ. သော တေန သာပတေယျေန ကုဋုမ္ဗဉ္စ သဏ္ဌပေသိ, ဒါနဉ္စ ပဋ္ဌပေသိ. အထ တဿ ဂဟပတိနော ပုတ္တော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ အာနန္ဒ, ပိတုနော ဒါယဇ္ဇော ပုတ္တော ဝါ ဘာဂိနေယျော ဝါ’’တိ. ပုတ္တော ခေါ, အာဝုသော, ပိတုနော ဒါယဇ္ဇောတိ. အာယသ္မာ, ဘန္တေ, အယျော အဇ္ဇုကော အမှာကံ သာပတေယျံ အမှာကံ မေထုနကဿ အာစိက္ခီတိ. အဿမဏော, အာဝုသော, သော အဇ္ဇုကောတိ. အထာယသ္မာ အဇ္ဇုကော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒေဟိ မေ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဝိနိစ္ဆယ’’န္တိ. တေ ဥဘောပိ ဥပါလိတ္ထေရဿ သန္တိကံ အဂမံသု. အထာယသ္မာ ဥပါလိ, အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယော နု ခေါ, အာဝုသော အာနန္ဒ, သာမိကေန ‘ဣမံ ဩကာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ အာစိက္ခာ’တိ ဝုတ္တော, တဿ အာစိက္ခတိ, ကိံ သော အာပဇ္ဇတီ’’တိ? န, ဘန္တေ, ကိဉ္စိ အာပဇ္ဇတိ အန္တမသော ဒုက္ကဋမတ္ထမ္ပီတိ. အယံ, အာဝုသော, အာယသ္မာ အဇ္ဇုကော သာမိကေန ‘‘ဣမံ ဩကာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ အာစိက္ခာ’’တိ ဝုတ္တော တဿ အာစိက္ခတိ, အနာပတ္တိ, အာဝုသော, အာယသ္မတော အဇ္ဇုကဿာတိ. ဘဂဝါ တံ သုတွာ ‘‘သုကထိတံ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါလိနာ’’တိ ဝတွာ [Pg.186] သာဓုကာရမဒါသိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ကုမာရကဿပဝတ္ထု (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၁၇) ပန ဟေဋ္ဌာ အာဂတမေဝ. 228. Trong câu chuyện thứ sáu, câu chuyện về vị tỳ khưu ở Bhārukaccha: Tương truyền, một vị tỳ khưu cư ngụ ở xứ Bhārukaccha, trong giấc mộng đã hành dâm với người vợ cũ, rồi nghĩ rằng: "Ta không còn là sa-môn nữa, ta sẽ hoàn tục." Đang trên đường đi đến Bhārukaccha, giữa đường ngài gặp Tôn giả Upāli và trình bày sự việc ấy. Tôn giả Upāli đã nói như vầy: "Này hiền giả, trong giấc mộng thì không có phạm tội." Bởi vì trong giấc mộng, sự việc xảy ra không thuộc phạm vi kiểm soát. Do đó, Trưởng lão Upāli, dù sự việc này trước đây chưa được Đức Thế Tôn phân xử, đã phân xử như vậy bằng cách nắm bắt nguyên tắc. Một gia chủ có hai người con trai: một người con ruột và một người cháu trai (con của chị/em gái). Bấy giờ, người gia chủ ấy lâm bệnh và nói với Tôn giả Ajjuka rằng: "Thưa ngài, nơi cất giấu tài sản này, trong số hai đứa trẻ này, ai là người có đức tin, có lòng tịnh tín, xin ngài hãy chỉ cho người ấy." Và vào lúc ấy, người cháu của gia chủ là người có đức tin, có lòng tịnh tín. Bấy giờ, Tôn giả Ajjuka đã chỉ nơi cất giấu tài sản ấy cho đứa trẻ đó. Người ấy nhờ tài sản đó đã gầy dựng gia đình và thiết lập việc bố thí. Bấy giờ, người con trai của gia chủ nói với Tôn giả Ānanda rằng: "Thưa ngài Ānanda, ai là người thừa kế của cha, con trai hay cháu trai?" (Tôn giả Ānanda đáp:) "Này hiền giả, con trai là người thừa kế của cha." (Người con trai nói:) "Thưa ngài, Tôn giả Ajjuka đã chỉ tài sản của chúng tôi cho người bà con của chúng tôi." (Tôn giả Ānanda nói:) "Này hiền giả, vị Ajjuka ấy không phải là sa-môn." Bấy giờ, Tôn giả Ajjuka nói với Tôn giả Ānanda rằng: "Này hiền giả Ānanda, xin hãy cho tôi một sự phán quyết." Cả hai vị cùng đi đến chỗ của Trưởng lão Upāli. Bấy giờ, Tôn giả Upāli nói với Tôn giả Ānanda rằng: "Này hiền giả Ānanda, người nào được chủ nhân bảo rằng: 'Hãy chỉ nơi cất giấu tài sản này cho người tên là vậy', rồi người ấy chỉ cho người đó, thì người ấy phạm tội gì?" (Tôn giả Ānanda đáp:) "Thưa ngài, không phạm tội gì cả, cho đến cả tội đột-cát-la (dukkaṭa) cũng không." (Tôn giả Upāli nói:) "Này hiền giả, Tôn giả Ajjuka này được chủ nhân bảo rằng: 'Hãy chỉ nơi cất giấu tài sản này cho người tên là vậy', rồi ngài đã chỉ cho người đó. Này hiền giả, Tôn giả Ajjuka không có phạm tội." Đức Thế Tôn nghe được điều đó, đã nói rằng: "Này các tỳ khưu, Upāli đã nói rất hay," và đã tán thán. Lời này được nói ra là nhắm đến sự việc ấy. Còn câu chuyện về Kumārakassapa (A. Ni. Aṭṭha. 1.1.217) thì đã được đề cập ở dưới. ဆန္နံ ခတ္တိယာနန္တိ ဘဒ္ဒိယော သကျရာဇာ အနုရုဒ္ဓေါ အာနန္ဒော ဘဂု ကိမိလော ဒေဝဒတ္တောတိ ဣမေသံ ဆန္နံ ခတ္တိယာနံ. ပသာဓကောတိ မဏ္ဍယိတာ. ပါဠိယန္တိ သံဃဘေဒက္ခန္ဓကပါဠိယန္တိ (စူဠဝ. ၃၃၀ အာဒယော). Channaṃ khattiyānanti có nghĩa là của sáu vị Sát-đế-lỵ này: vua Bhaddiya dòng Sākya, Anuruddha, Ānanda, Bhagu, Kimila, và Devadatta. Pasādhakoti là người trang điểm. Pāḷiyanti có nghĩa là trong đoạn Pāli của chương Phá Hoà Hợp Tăng (Cūḷavagga, 330 trở đi). နန္ဒကတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Nandaka. ၂၂၉. သတ္တမေ ဧကသမောဓာနေတိ ဧကသ္မိံ သမောဓာနေ, ဧကသ္မိံ သန္နိပါတေတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ. 229. Trong câu chuyện thứ bảy, ekasamodhāneti có nghĩa là trong một lần hội họp, trong một lần tụ họp. Phần còn lại thì dễ hiểu. နန္ဒတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Nanda. ၂၃၀. အဋ္ဌမေ န တံ စတုသမ္ပဇညဝသေန အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဩလောကေတီတိ သာတ္ထကသပ္ပာယဂေါစရအသမ္မောဟသမ္ပဇညသင်္ခါတာနံ စတုန္နံ သမ္ပဇညာနံ ဝသေန အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ တံ ဒိသံ န ဩလောကေတိ. သော ဟိ အာယသ္မာ ‘‘ယမေဝါဟံ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတံ နိဿာယ သာသနေ အနဘိရတိအာဒိဝိပ္ပကာရပ္ပတ္တော, တမေဝ သုဋ္ဌု နိဂ္ဂဟေဿာမီ’’တိ ဥဿာဟဇာတော ဗလဝဟိရောတ္တပ္ပော, တတ္ထ စ ကတာဓိကာရတ္တာ ဣန္ဒြိယသံဝရော ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တော စတုသမ္ပဇညံ အမုဉ္စိတွာဝ သဗ္ဗဒိသံ အာလောကေတိ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ဘဂဝတာ – 230. Trong câu chuyện thứ tám, na taṃ catusampajaññavasena aparicchinditvā oloketīti có nghĩa là vị ấy không nhìn về hướng đó mà không thẩm sát bằng bốn loại tỉnh giác, được gọi là tỉnh giác về sự hữu ích, tỉnh giác về sự thích hợp, tỉnh giác về hành xứ, và tỉnh giác về sự không si mê. Thật vậy, Tôn giả ấy, sau khi phát sinh nỗ lực với ý nghĩ rằng: "Chính sự không phòng hộ các căn này, mà do đó ta đã gặp phải các loại phiền toái như không hoan hỷ trong giáo pháp, v.v..., chính điều đó ta sẽ chế ngự cho thật tốt," đã có lòng tàm quý mạnh mẽ. Và vì đã có quyết tâm trong việc ấy, sự thu thúc các căn của ngài đã đạt đến mức độ toàn hảo cao nhất, ngài nhìn về mọi hướng mà không từ bỏ bốn loại tỉnh giác. Và điều này đã được Đức Thế Tôn nói đến – ‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒဿ ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ အာလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ, သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကေတိ ‘ဧဝံ မေ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကယတော နာဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာသဝိဿန္တီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒဿ ပစ္ဆိမာ ဒိသာ, ဥတ္တရာ ဒိသာ, ဒက္ခိဏာ ဒိသာ, ဥဒ္ဓံ, အဓော, အနုဒိသာ အနုဝိလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ, သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော အနုဒိသံ အနုဝိလောကေတိ ‘ဧဝံ မေ အနုဒိသံ အနုဝိလောကယတော…ပေ… သမ္ပဇာနော ဟောတီ’’’တိ (အ. နိ. ၈.၉). “Này các Tỳ khưu, nếu Nanda cần phải nhìn về phương đông, Nanda hướng tâm hoàn toàn rồi nhìn về phương đông (với suy nghĩ): ‘Khi ta nhìn về phương đông như thế này, các pháp ác bất thiện là tham ái và ưu phiền sẽ không tuôn chảy vào.’ Do đó, vị ấy có sự tỉnh giác ở nơi ấy. Này các Tỳ khưu, nếu Nanda cần phải nhìn về phương tây, phương bắc, phương nam, phương trên, phương dưới, phương phụ, Nanda hướng tâm hoàn toàn rồi nhìn về phương phụ (với suy nghĩ): ‘Khi ta nhìn về phương phụ như thế này,... cho đến... vị ấy có sự tỉnh giác.’” (a. ni. 8.9). အဘိသေကဂေဟပဝေသနအာဝါဟမင်္ဂလေသု [Pg.187] ဝတ္တမာနေသူတိ ဣဓ တီဏိ မင်္ဂလာနိ ဝုတ္တာနိ, ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘တံ ဒိဝသမေဝ နန္ဒကုမာရဿ ကေသဝိဿဇ္ဇနံ, ပဋ္ဋဗန္ဓော, ဃရမင်္ဂလံ, ဆတ္တမင်္ဂလံ, အာဝါဟမင်္ဂလန္တိ ပဉ္စ မင်္ဂလာနိ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကုလမရိယာဒဝသေန ကေသောရောပနံ ကေသဝိဿဇ္ဇနံ. ယုဝရာဇပဋ္ဋဗန္ဓနံ ပဋ္ဋဗန္ဓော. အဘိနဝဃရပ္ပဝေသနမဟော ဃရမင်္ဂလံ. ဝိဝါဟကရဏမဟော အာဝါဟမင်္ဂလံ. ယုဝရာဇဆတ္တမဟော ဆတ္တမင်္ဂလံ. Trong khi các lễ hội đăng quang, tân gia, và thành hôn đang được tiến hành: Ở đây, ba lễ hội đã được nói đến. Tuy nhiên, trong Chú giải tạng Luật đã được nói rằng: “Chính trong ngày ấy, có năm lễ hội của vương tử Nanda là: lễ xuống tóc, lễ buộc vương miện, lễ tân gia, lễ che lọng, và lễ thành hôn.” Trong ấy, lễ cạo tóc theo truyền thống của dòng dõi là lễ xuống tóc. Lễ buộc vương miện của vị thái tử là lễ buộc vương miện. Lễ hội vào nhà mới là lễ tân gia. Lễ hội kết hôn là lễ thành hôn. Lễ hội che lọng cho vị thái tử là lễ che lọng. နန္ဒကုမာရံ အဘိသေကမင်္ဂလံ န တထာ ပီဠေသိ, ယထာ ဇနပဒကလျာဏိယာ ဝုတ္တဝစနန္တိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ. တဒေဝ ပန ဝစနံ သရူပတော ဒဿေတုံ – ‘‘ပတ္တံ အာဒါယ ဂမနကာလေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဇနပဒကလျာဏီတိ ဇနပဒမှိ ကလျာဏီ ဥတ္တမာ ဆ သရီရဒေါသရဟိတာ ပဉ္စ ကလျာဏသမန္နာဂတာ. သာ ဟိ ယသ္မာ နာတိဒီဃာ နာတိရဿာ နာတိကိသာ နာတိထူလာ နာတိကာဠီ နာစ္စောဒါတာတိ အတိက္ကန္တာ မာနုသဝဏ္ဏံ, အသမ္ပတ္တာ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏံ, တသ္မာ ဆ သရီရဒေါသရဟိတာ. ဆဝိကလျာဏံ မံသကလျာဏံ နှာရုကလျာဏံ အဋ္ဌိကလျာဏံ ဝယကလျာဏန္တိ ဣမေဟိ ပန ကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ပဉ္စ ကလျာဏသမန္နာဂတာ နာမ. တဿာ ဟိ အာဂန္တုကောဘာသကိစ္စံ နတ္ထိ, အတ္တနော သရီရောဘာသေနေဝ ဒွါဒသဟတ္ထေ ဌာနေ အာလောကံ ကရောတိ, ပိယင်္ဂုသာမာ ဝါ ဟောတိ သုဝဏ္ဏသာမာ ဝါ, အယမဿာ ဆဝိကလျာဏတာ. စတ္တာရော ပနဿာ ဟတ္ထပါဒါ မုခပရိယောသာနဉ္စ လာခါရသပရိကမ္မကတံ ဝိယ ရတ္တပဝါဠရတ္တကမ္ဗလသဒိသံ ဟောတိ, အယမဿာ မံသကလျာဏတာ. ဝီသတိ ပန နခပတ္တာနိ မံသတော အမုတ္တဋ္ဌာနေ လာခါရသပူရိတာနိ ဝိယ, မုတ္တဋ္ဌာနေ ခီရဓာရာသဒိသာနိ ဟောန္တိ, အယမဿာ နှာရုကလျာဏတာ. ဒွတ္တိံသ ဒန္တာ သုဖုသိတာ သုဓောတဝဇိရပန္တိ ဝိယ ခါယန္တိ, အယမဿာ အဋ္ဌိကလျာဏတာ. ဝီသံဝဿသတိကာပိ သမာနာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ဟောတိ နိပ္ပလိတေန, အယမဿာ ဝယကလျာဏတာ. ဣတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘ဇနပဒကလျာဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တုဝဋန္တိ သီဃံ. Nên hiểu ngầm rằng: Lễ đăng quang đã không làm cho vương tử Nanda bị xúc động mạnh mẽ bằng lời nói đã được thốt ra bởi nàng Janapadakalyāṇī. Để chỉ ra chính lời nói ấy về mặt hình thức, câu “vào lúc đi ra trong khi mang lấy bát” v.v... đã được nói đến. Janapadakalyāṇī: Người phụ nữ xinh đẹp ở trong xứ, là người tuyệt vời, không có sáu khuyết điểm của cơ thể, và hội đủ năm vẻ đẹp. Vị ấy không có sáu khuyết điểm của cơ thể là vì vị ấy không quá cao, không quá thấp, không quá ốm, không quá mập, không quá đen, không quá trắng, đã vượt qua sắc đẹp của loài người, và chưa đạt đến sắc đẹp của chư Thiên. Vị ấy được gọi là người hội đủ năm vẻ đẹp do đã hội đủ các vẻ đẹp này là: vẻ đẹp của làn da, vẻ đẹp của thịt, vẻ đẹp của gân, vẻ đẹp của xương, và vẻ đẹp của tuổi tác. Vị ấy không có việc phải dùng đến ánh sáng từ bên ngoài, vị ấy tạo ra ánh sáng ở nơi có khoảng cách mười hai hắc-tay chỉ bằng ánh sáng của chính cơ thể mình, vị ấy có màu da giống như màu lúa miến hoặc có màu da giống như màu vàng; đây là vẻ đẹp của làn da của vị ấy. Bốn chi là hai tay hai chân và phần cuối của miệng của vị ấy giống như san hô đỏ và giống như tấm thảm len màu đỏ, dường như đã được gia công bằng nhựa cánh kiến; đây là vẻ đẹp của thịt của vị ấy. Hai mươi móng tay móng chân của vị ấy ở chỗ chưa tách rời khỏi thịt thì dường như được tô đầy bằng nhựa cánh kiến, ở chỗ đã tách rời thì giống như dòng sữa; đây là vẻ đẹp của gân của vị ấy. Ba mươi hai chiếc răng của vị ấy được khít khao, trông giống như hàng kim cương đã được rửa sạch; đây là vẻ đẹp của xương của vị ấy. Dù đã một trăm hai mươi tuổi, vị ấy vẫn giống như thiếu nữ mười sáu tuổi với mái tóc không có sợi bạc; đây là vẻ đẹp của tuổi tác của vị ấy. Do đã hội đủ năm vẻ đẹp này, vị ấy được gọi là “Janapadakalyāṇī.” Tuvaṭaṃ: Nhanh chóng. ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိဝတ္တေဿတိ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိဝတ္တေဿတီတိ စိန္တေန္တမေဝါတိ သော ကိရ တထာဂတေ ဂါရဝဝသေန ‘‘ပတ္တံ ဝေါ, ဘန္တေ, ဂဏှထာ’’တိ ဝတ္တုံ အဝိသဟန္တော ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘သောပါနသီသေ ပတ္တံ ဂဏှိဿတီ’’တိ[Pg.188]. သတ္ထာ တသ္မိမ္ပိ ဌာနေ န ဂဏှိ. ဣတရော ‘‘သောပါနပါဒမူလေ ဂဏှိဿတီ’’တိ စိန္တေသိ. သတ္ထာ တတ္ထာပိ န ဂဏှိ. ဣတရော ‘‘ရာဇင်္ဂဏေ ဂဏှိဿတီ’’တိ စိန္တေသိ. သတ္ထာ တတ္ထာပိ န ဂဏှိ. ဧဝံ ‘‘ဣဓ ဂဏှိဿတိ, ဧတ္ထ ဂဏှိဿတီ’’တိ စိန္တေန္တမေဝ သတ္ထာ ဝိဟာရံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. Trong khi vị ấy đang suy nghĩ rằng: ‘(Đức Thế Tôn) sẽ quay lại ở nơi này, sẽ quay lại ở nơi này.’: Tương truyền, do lòng tôn kính đối với đức Như Lai, vị ấy đã không thể nói rằng: ‘Bạch ngài, xin ngài hãy nhận lấy bát của ngài,’ nên đã suy nghĩ như vầy: ‘(Đức Thế Tôn) sẽ nhận lấy bát ở đầu cầu thang.’ Bậc Đạo Sư đã không nhận lấy ở cả nơi ấy. Vị kia đã suy nghĩ: ‘(Đức Thế Tôn) sẽ nhận lấy ở chân cầu thang.’ Bậc Đạo Sư cũng đã không nhận lấy ở đấy. Vị kia đã suy nghĩ: ‘(Đức Thế Tôn) sẽ nhận lấy ở sân của hoàng cung.’ Bậc Đạo Sư cũng đã không nhận lấy ở đấy. Trong khi vị ấy đang suy nghĩ rằng: ‘(Đức Thế Tôn) sẽ nhận lấy ở đây, sẽ nhận lấy ở chỗ này,’ bậc Đạo Sư đã dẫn vị ấy đến ngôi tịnh xá rồi cho xuất gia. မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Mahākappina ၂၃၁. နဝမေ သုတဝိတ္တကောတိ ဓမ္မဿဝနပိယော. ပဋိဟာရကဿာတိ ဒေါဝါရိကဿ. သစ္စကာရေနာတိ သစ္စကိရိယာယ. သတ္ထာ ‘‘ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ အာဂစ္ဆတူ’’တိ စိန္တေသိ. ထေရီ အာဂန္တွာ သဗ္ဗာ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဘိက္ခုနီဥပဿယံ ဂတာတိ ဣဒံ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာနံ ကထာမဂ္ဂံ ဒဿေန္တေန ဝုတ္တံ. တေနေဝ ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာယံ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဝတ္ထု) ဝုတ္တံ – 231. Trong câu thứ chín, sutavittako: Người vui thích việc nghe Pháp. Paṭihārakassa: Của người gác cổng. Saccakārena: Bằng hành động chân thật. Bậc Đạo Sư đã suy nghĩ: “Uppalavaṇṇā hãy đến.” Vị Trưởng Lão Ni đã đến, cho tất cả xuất gia, rồi đã đi đến trú xá của các Tỳ khưu ni. Điều này đã được nói đến trong khi chỉ ra đường lối trình bày của các vị tụng đọc bộ Aṅguttara. Chính vì thế, trong Chú giải Dhammapada (dha. pa. aṭṭha. 1.mahākappinattheravatthu) đã được nói rằng: ‘‘တာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသု. ဧဝံ ကိရ ဝုတ္တေ သတ္ထာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာယ အာဂမနံ စိန္တေသီတိ ဧကစ္စေ ဝဒန္တိ. သတ္ထာ ပန တာ ဥပါသိကာယော အာဟ – ‘သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီဥပဿယေ ပဗ္ဗာဇေထာ’တိ. တာ အနုပုဗ္ဗေန ဇနပဒစာရိကံ စရမာနာ အန္တရာမဂ္ဂေ မဟာဇနေန အဘိဟဋသက္ကာရသမ္မာနာ ပဒသာဝ ဝီသယောဇနသတိကံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီဥပဿယေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူ’’တိ. “Sau khi đảnh lễ bậc Đạo Sư, các vị ấy đứng một bên rồi đã xin xuất gia. Tương truyền, khi được nói như vậy, một số vị nói rằng bậc Đạo Sư đã suy nghĩ đến sự quang lâm của ngài Uppalavaṇṇā. Tuy nhiên, bậc Đạo Sư đã nói với các nữ cận sự ấy rằng: ‘Sau khi đi đến Sāvatthī, các con hãy xuất gia ở trú xá của các Tỳ khưu ni.’ Tuần tự du hành qua các xứ, trong khi được đại chúng dâng cúng các vật dụng và sự tôn kính ở dọc đường, các vị ấy đã đi bộ trên con đường dài một trăm hai mươi do-tuần, đã xuất gia ở trú xá của các Tỳ khưu ni, rồi đã chứng đắc A-la-hán quả.” ဓမ္မပီတီတိ ဓမ္မပါယကော, ဓမ္မံ ပိဝန္တောတိ အတ္ထော. ဓမ္မော စ နာမေသ န သက္ကာ ဘာဇနေန ယာဂုအာဒီနိ ဝိယ ပါတုံ, နဝဝိဓံ ပန လောကုတ္တရဓမ္မံ နာမကာယေန ဖုသန္တော အာရမ္မဏတော သစ္ဆိကရောန္တော ပရိညာဘိသမယာဒီဟိ ဒုက္ခာဒီနိ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဓမ္မံ ပိဝတိ နာမ. သုခံ သေတီတိ ဒေသနာမတ္တမေတံ, စတူဟိပိ ဣရိယာပထေဟိ သုခံ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. ဝိပ္ပသန္နေနာတိ အနာဝိလေန နိရုပက္ကိလေသေန. အရိယပ္ပဝေဒိတေတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အရိယေဟိ ပဝေဒိတေ သတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ. သဒါ ရမတီတိ ဧဝရူပေါ ဓမ္မပီတိ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ ဝိဟရန္တော ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော သဒါ ရမတိ အဘိရမတိ. ဗာဟိတပါပတ္တာ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ထေရံ အာလပတိ. “Dhammapītī” có nghĩa là người uống Pháp, người thưởng thức Pháp. Pháp này không thể được uống bằng vật chứa như cháo v.v., nhưng người nào xúc chạm chín loại Pháp siêu thế bằng danh thân, chứng ngộ qua đối tượng, thấu triệt các Thánh đế như Khổ đế v.v. bằng sự liễu tri, thông đạt v.v., thì được gọi là uống Pháp. “An lạc nghỉ ngơi” (sukhaṃ seti) chỉ là cách nói; có nghĩa là an trú an lạc trong cả bốn oai nghi. “Với tâm trong sáng” (vippasannena) có nghĩa là không vẩn đục, không phiền não. “Do các bậc Thánh tuyên thuyết” (ariyappavedite) là trong các pháp trợ Bồ-đề có các loại như Tứ niệm xứ v.v. được các bậc Thánh như chư Phật tuyên thuyết. “Luôn hoan hỷ” (sadā ramati): người uống Pháp như vậy, an trú với tâm trong sáng, đầy đủ trí tuệ, thì luôn hoan hỷ, vui thích. Vì đã loại trừ các điều ác, nên gọi vị trưởng lão là “Bà-la-môn”. သာဂတတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Sāgata ၂၃၂. ဒသမေ [Pg.189] ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ ဝစနေနာတိ ကောသမ္ဗိကာ ကိရ ဥပါသကာ အာယသ္မန္တံ သာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, အယျာနံ ဒုလ္လဘဉ္စ မနာပဉ္စ, ကိံ ပဋိယာဒေမာ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ကောသမ္ဗိကေ ဥပါသကေ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အတ္ထာဝုသော ကာပေါတိကာ, နာမ ပသန္နာ ဘိက္ခူနံ ဒုလ္လဘာ စ မနာပါ စ, တံ ပဋိယာဒေထာ’’တိ. အထ ကောသမ္ဗိကာ ဥပါသကာ ဃရေ ဃရေ ကာပေါတိကံ ပသန္နံ ပဋိယာဒေတွာ အာယသ္မန္တံ သာဂတံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ပိဝတု, ဘန္တေ, အယျော သာဂတော ကာပေါတိကံ ပသန္နံ, ပိဝတု, ဘန္တေ, အယျော သာဂတော ကာပေါတိကံ ပသန္န’’န္တိ. အထာယသ္မာ သာဂတော ဃရေ ဃရေ ကာပေါတိကံ ပသန္နံ ပိဝိတွာ နဂရမှာ နိက္ခမန္တော နဂရဒွါရေ ပတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ ဝစနေန သဗ္ဗဂေဟေသု ကာပေါတိကံ ပသန္နံ ပဋိယာဒေတွာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ကာပေါတိကာ နာမ ကပေါတပါဒသမာနဝဏ္ဏာ ရတ္တောဘာသာ. ပသန္နာတိ သုရာမဏ္ဍဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝိနယေ သမုဋ္ဌိတန္တိ သုရာပါနသိက္ခာပဒေ (ပါစိ. ၃၂၆ အာဒယော) အာဂတံ. 232. Trong câu chuyện thứ mười, “do lời của nhóm Lục quần”: nghe nói các nam cư sĩ ở Kosambī đã đến gần Tôn giả Sāgata, đảnh lễ và đứng một bên, nói rằng: “Thưa ngài, điều gì là khó được và vừa ý đối với các Tôn giả? Chúng con nên chuẩn bị gì ạ?” Khi được nói vậy, các tỳ-khưu nhóm Lục quần đã nói với các nam cư sĩ ở Kosambī rằng: “Này các hiền hữu, có một loại rượu trong gọi là kāpotikā, khó được và vừa ý đối với các tỳ-khưu, hãy chuẩn bị thứ đó.” Sau đó, các nam cư sĩ ở Kosambī đã chuẩn bị rượu trong kāpotikā ở mỗi nhà, và khi thấy Tôn giả Sāgata đang đi khất thực, họ đã nói rằng: “Bạch ngài, xin Tôn giả Sāgata hãy uống rượu trong kāpotikā, bạch ngài, xin Tôn giả Sāgata hãy uống rượu trong kāpotikā.” Bấy giờ, Tôn giả Sāgata đã uống rượu trong kāpotikā ở mỗi nhà, và khi đi ra khỏi thành phố, ngài đã ngã gục ở cổng thành. Do đó, có nói rằng: “Do lời của nhóm Lục quần, họ đã chuẩn bị rượu trong kāpotikā ở tất cả các nhà” v.v. Trong đó, “kāpotikā” là loại có màu giống chân chim bồ câu, màu đỏ nhạt. “Pasannā” (trong) là một tên gọi khác của men rượu. “Phát sinh trong Luật” có nghĩa là được đề cập trong học giới về việc uống rượu (Pācittiya 326 v.v.). ရာဓတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Rādha ၂၃၃. ဧကာဒသမေ သတ္ထာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သညံ အဒါသီတိ ဗြာဟ္မဏံ ပဗ္ဗာဇေတုံ သညံ အဒါသိ, အာဏာပေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘဂဝါ ကိရ တံ ဗြာဟ္မဏံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘိတွာ ကိသံ လူခံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဥပ္ပဏ္ဍုပ္ပဏ္ဍုကဇာတံ ဒိသွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကော, ဘိက္ခဝေ, တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဓိကာရံ သရတီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ ခေါ, ဘန္တေ, တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဓိကာရံ သရာမီ’’တိ. ကိံ ပန တွံ, သာရိပုတ္တ, ဗြာဟ္မဏဿ အဓိကာရံ သရသီတိ. ဣဓ မေ, ဘန္တေ, သော ဗြာဟ္မဏော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒါပေသိ, ဣမံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဓိကာရံ သရာမီ’’တိ. သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တ. ကတညုနော ဟိ, သာရိပုတ္တ, သပ္ပုရိသာ ကတဝေဒိနော, တေန ဟိ တွံ, သာရိပုတ္တ, တံ ဗြာဟ္မဏံ ပဗ္ဗာဇေဟိ ဥပသမ္ပာဒေဟီတိ. အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ အာဂတောတိ အလီနစိတ္တဇာတကဿ (ဇာ. ၁.၂.၁၁-၁၂) အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၂.၂.အလီနစိတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ) အာဂတော. 233. Trong câu chuyện thứ mười một, “Bậc Đạo Sư đã ra hiệu cho Trưởng lão Sāriputta” có nghĩa là Ngài đã ra hiệu, tức là đã ra lệnh, cho xuất gia vị Bà-la-môn. Nghe nói, Đức Thế Tôn thấy vị Bà-la-môn ấy không được xuất gia, trở nên gầy gò, thô xấu, da dẻ xanh xao, vàng vọt, bèn gọi các tỳ-khưu: “Này các tỳ-khưu, ai nhớ được sự giúp đỡ của vị Bà-la-môn kia không?” Khi được nói vậy, Tôn giả Sāriputta thưa với Đức Thế Tôn: “Bạch Đức Thế Tôn, con nhớ sự giúp đỡ của vị Bà-la-môn kia.” “Này Sāriputta, con nhớ sự giúp đỡ gì của vị Bà-la-môn?” “Bạch Đức Thế Tôn, tại Rājagaha, khi con đang đi khất thực, vị Bà-la-môn ấy đã cúng dường một muỗng vật thực. Bạch Đức Thế Tôn, con nhớ sự giúp đỡ này của vị Bà-la-môn.” “Lành thay, lành thay, Sāriputta! Này Sāriputta, bậc chân nhân là người biết ơn và đền ơn. Vậy thì, này Sāriputta, con hãy cho vị Bà-la-môn ấy xuất gia và thọ cụ túc giới.” “Được đề cập trong phần duyên khởi” có nghĩa là được đề cập trong phần duyên khởi của Bổn sanh Alīnacitta (Jā. 1.2.11-12). နိဓီနန္တိ [Pg.190] တတ္ထ တတ္ထ နိဒဟိတွာ ဌပိတာနံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိပူရာနံ နိဓိကုမ္ဘီနံ. ပဝတ္တာရန္တိ ကိစ္ဆဇီဝိကေ ဒုဂ္ဂတမနုဿေ အနုကမ္ပံ ကတွာ ‘‘ဧဟိ, တေ သုခေန ဇီဝနုပါယံ ဒဿေဿာမီ’’တိ နိဓိဋ္ဌာနံ နေတွာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ သုခံ ဇီဝါ’’တိ အာစိက္ခိတာရံ ဝိယ. ဝဇ္ဇဒဿိနန္တိ ဒွေ ဝဇ္ဇဒဿိနော ‘‘ဣမိနာ နံ အသာရုပ္ပေန ဝါ ခလိတေန ဝါ သံဃမဇ္ဈေ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ ရန္ဓဂဝေသကော စ, အနညာတံ ဉာပနတ္ထာယ ဉာတံ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထာယ သီလာဒီနမဿ ဝုဒ္ဓိကာမတာယ တံ တံ ဝဇ္ဇံ ဩလောကနေန ဥလ္လုမ္ပနသဘာဝသဏ္ဌိတော စ. အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ယထာ ဟိ ဒုဂ္ဂတမနုဿော ‘‘ဣမံ ဂဏှာဟီ’’တိ တဇ္ဇေတွာပိ ပေါထေတွာပိ နိဓိံ ဒဿေန္တေ ကောပံ န ကရောတိ, ပမုဒိတောဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝံ ဧဝရူပေ ပုဂ္ဂလေ အသာရုပ္ပံ ဝါ ခလိတံ ဝါ ဒိသွာ အာစိက္ခန္တေ ကောပေါ န ကာတဗ္ဗော, တုဋ္ဌေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ. ‘‘ဘန္တေ, မဟန္တံ ဝေါ ကမ္မံ ကတံ မယှံ အာစရိယုပဇ္ဈာယဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဩဝဒန္တေဟိ, ပုနပိ မံ ဝဒေယျာထာ’’တိ ပဝါရေတဗ္ဗမေဝ. “Của các kho tàng” (nidhīnaṃ) là của các hũ chứa kho báu đầy vàng bạc v.v. được chôn cất và đặt ở nơi này nơi kia. “Người chỉ ra” (pavattāraṃ) giống như người vì lòng thương xót những người nghèo khổ, sống chật vật, nói rằng: “Hãy đến đây, ta sẽ chỉ cho ngươi phương tiện sống an lạc,” rồi dẫn đến nơi có kho báu, đưa tay ra và chỉ: “Hãy lấy cái này và sống an lạc.” “Người thấy lỗi” (vajjadassinaṃ): có hai loại người thấy lỗi. Một là người tìm lỗi, nghĩ rằng: “Ta sẽ khiển trách người này giữa Tăng chúng vì sự không thích hợp hoặc sai lầm này.” Hai là người có bản chất nâng đỡ bằng cách nhìn vào lỗi lầm này hay lỗi lầm khác với mong muốn làm tăng trưởng giới đức v.v. của người kia, nhằm mục đích làm cho biết điều chưa biết và củng cố điều đã biết. Ở đây, ý muốn nói đến loại người thứ hai. Giống như người nghèo khổ không tức giận mà còn vui mừng khi người khác chỉ cho kho báu, dù có bị mắng nhiếc hay đánh đập rằng “Hãy lấy cái này đi”; cũng vậy, không nên tức giận mà phải hoan hỷ khi một người như vậy, thấy sự không thích hợp hoặc sai lầm, liền chỉ ra. Phải thỉnh mời rằng: “Thưa các ngài, các ngài đã làm một việc lớn lao cho con khi đứng ở vị trí của thầy tế độ và thầy giáo thọ để giáo huấn con. Xin hãy chỉ dạy con lần nữa.” နိဂ္ဂယှဝါဒိန္တိ ဧကစ္စော ဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီနံ အသာရုပ္ပံ ဝါ ခလိတံ ဝါ ဒိသွာ ‘‘အယံ မေ မုခေါဒကဒါနာဒီဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟတိ, သစေ နံ ဝက္ခာမိ, န မံ ဥပဋ္ဌဟိဿတိ, ဧဝံ မေ ပရိဟာနိ ဘဝိဿတီ’’တိ တံ ဝတ္တုံ အဝိသဟန္တော န နိဂ္ဂယှဝါဒီ နာမ ဟောတိ, သော ဣမသ္မိံ သာသနေ ကစဝရံ အာကိရတိ. ယော ပန တထာရူပံ ဝဇ္ဇံ ဒိသွာ ဝဇ္ဇာနုရူပံ တဇ္ဇေန္တော ပဏာမေန္တော ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောန္တော ဝိဟာရာ နီဟရန္တော သိက္ခာပေတိ, အယံ နိဂ္ဂယှဝါဒီ နာမ သေယျထာပိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘နိဂ္ဂယှ နိဂ္ဂယှာဟံ, အာနန္ဒ, ဝက္ခာမိ, ပဝယှ ပဝယှ, အာနန္ဒ, ဝက္ခာမိ, ယော သာရော, သော ဌဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၉၆). မေဓာဝိန္တိ ဓမ္မောဇပညာယ သမန္နာဂတံ. တာဒိသန္တိ ဧဝရူပံ ပဏ္ဍိတံ ဘဇေယျ ပယိရုပါသေယျ. တာဒိသဉှိ အာစရိယံ ဘဇမာနဿ အန္တေဝါသိကဿ သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော, ဝဍ္ဎိယေဝ ဟောတိ, နော ပရိဟာနီတိ. Niggayhavādī (người có lời khiển trách) là: Có người khi thấy điều không thích hợp hay lỗi lầm của vị cùng ở v.v... (nghĩ rằng): ‘Vị này hầu hạ ta một cách kính cẩn bằng việc dâng nước rửa mặt v.v..., nếu ta nói với vị ấy, vị ấy sẽ không hầu hạ ta, như vậy ta sẽ bị tổn thất.’ Vì không thể nói ra điều ấy nên không được gọi là người có lời khiển trách. Người ấy rải rác rác rưởi trong giáo pháp này. Còn người nào khi thấy lỗi lầm như vậy, tùy theo lỗi lầm mà quở trách, đe dọa, thi hành hình phạt, đuổi ra khỏi tu viện để giáo huấn, vị này được gọi là người có lời khiển trách, cũng giống như bậc Chánh Đẳng Giác. Điều này đã được nói: “Này Ānanda, sau khi khiển trách và khiển trách, Ta sẽ nói; này Ānanda, sau khi sàng lọc và sàng lọc, Ta sẽ nói. Cái gì là cốt lõi, cái ấy sẽ tồn tại.” (Trung Bộ Kinh 3.196). Medhāvin (người có trí tuệ) là người được phú bẩm trí tuệ về tinh túy của Giáo pháp. Tādisaṃ (người như vậy) là nên thân cận, hầu hạ bậc hiền trí như thế. Vì đối với người đệ tử thân cận vị thầy như vậy, chỉ có tốt hơn chứ không xấu đi, chỉ có tăng trưởng chứ không có suy giảm. မောဃရာဇတ္ထေရဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Mogharāja. ၂၃၄. ဒွါဒသမေ ကဋ္ဌဝါဟနနဂရေတိ ကဋ္ဌဝါဟနေန ဂဟိတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမကေ နဂရေ. အတီတေ ကိရ ဗာရာဏသိဝါသီ ဧကော ရုက္ခဝဍ္ဎကီ သကေ အာစရိယကေ အဒုတိယော. တဿ သောဠသ သိဿာ ဧကမေကဿ သဟဿံ အန္တေဝါသိကာ. ဧဝံ တေ သတ္တရသာဓိကာ သောဠသ သဟဿာ အာစရိယန္တေဝါသိကာ [Pg.191] သဗ္ဗေပိ ဗာရာဏသိံ ဥပနိဿာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တာ ပဗ္ဗတသမီပံ ဂန္တွာ ရုက္ခေ ဂဟေတွာ တတ္ထေဝ နာနာပါသာဒဝိကတိယော နိဋ္ဌာပေတွာ ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာ ဂင်္ဂါယ ဗာရာဏသိံ အာနေတွာ သစေ ရာဇာ အတ္ထိကော ဟောတိ, ရညော ဧကဘူမကံ ဝါ သတ္တဘူမကံ ဝါ ပါသာဒံ ယောဇေတွာ ဒေန္တိ. နော စေ, အညေသမ္ပိ ဝိက္ကိဏိတွာ ပုတ္တဒါရံ ပေါသေန္တိ. အထ နေသံ ဧကဒိဝသံ အာစရိယော ‘‘န သက္ကာ ဝဍ္ဎကိကမ္မေန နိစ္စံ ဇီဝိတုံ, ဒုက္ကရဉှိ ဇရာကာလေ ဧတံ ကမ္မ’’န္တိ စိန္တေတွာ အန္တေဝါသိကေ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတာ, ဥဒုမ္ဗရာဒယော အပ္ပသာရရုက္ခေ အာနေထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ အာနယိံသု. သော တေဟိ ကဋ္ဌသကုဏံ ကတွာ တဿဗ္ဘန္တရံ ပဝိသိတွာ ဝါတေန ယန္တံ ပူရေသိ. ကဋ္ဌသကုဏော သုဝဏ္ဏဟံသရာဇာ ဝိယ အာကာသေ လင်္ဃိတွာ ဝနဿ ဥပရိ စရိတွာ အန္တေဝါသီနံ ပုရတော ဩရုဟိ. 234. Trong câu chuyện thứ mười hai, về thành Kaṭṭhavāhana, là thành phố có tên như vậy do đã bị chiếm bởi cỗ xe bằng gỗ. Tương truyền, trong quá khứ, có một người thợ mộc ở Bārāṇasī không có đối thủ trong nghề của mình. Vị ấy có mười sáu người học trò, mỗi người có một ngàn đệ tử. Như vậy, mười sáu ngàn mười bảy vị thầy và trò ấy, tất cả đều sinh sống nương vào thành Bārāṇasī, đi đến gần núi, lấy cây, và ngay tại đó hoàn thành các loại công trình cung điện khác nhau, kết thành bè, theo sông Gaṅgā đưa về Bārāṇasī. Nếu nhà vua có nhu cầu, họ lắp ráp và dâng cho vua một cung điện một tầng hoặc bảy tầng. Nếu không, họ bán cho những người khác để nuôi vợ con. Rồi một ngày nọ, vị thầy của họ suy nghĩ: “Không thể lúc nào cũng sống bằng nghề thợ mộc, công việc này thật khó khăn khi về già,” và gọi các đệ tử đến nói: “Này các con, hãy mang đến những cây ít lõi như cây sung v.v...” Họ vâng lời “Dạ, thưa thầy” rồi mang đến. Vị ấy dùng những cây đó làm một con chim gỗ, chui vào bên trong, và dùng gió làm đầy bộ máy. Con chim gỗ, giống như vua thiên nga vàng, bay vút lên không trung, lượn trên khu rừng rồi hạ xuống trước mặt các đệ tử. အထာစရိယော သိဿေ အာဟ – ‘‘တာတာ ဤဒိသာနိ ကဋ္ဌဝါဟနာနိ ကတွာ သက္ကာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇေ ဂဟေတုံ, တုမှေပိ တာတာ ဧတာနိ ကရောထ, ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ဇီဝိဿာမ, ဒုက္ကရံ ဝဍ္ဎကိသိပ္ပေန ဇီဝိတု’’န္တိ. တေ တထာ ကတွာ အာစရိယဿ ပဋိဝေဒေသုံ. တတော နေ အာစရိယော အာဟ – ‘‘ကတမံ တာတာ ရဇ္ဇံ ဂဏှာမာ’’တိ? ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ အာစရိယာတိ. အလံ တာတာ, မာ ဧတံ ရုစိတ္ထ, မယဉှိ တံ ဂဟေတွာပိ ‘‘ဝဍ္ဎကိရာဇာ, ဝဍ္ဎကိယုဝရာဇာ’’တိ ဝဍ္ဎကိဝါဒါ န မုစ္စိဿာမ, မဟန္တော ဇမ္ဗုဒီပေါ, အညတ္ထ ဂစ္ဆာမာတိ. တတော သပုတ္တဒါရကာ ကဋ္ဌဝါဟနာနိ အဘိရုဟိတွာ သဇ္ဇာဝုဓာ ဟုတွာ ဟိမဝန္တာဘိမုခါ ဂန္တွာ ဟိမဝတိ အညတရံ နဂရံ ပဝိသိတွာ ရညော နိဝေသနေယေဝ ပစ္စုဋ္ဌံသု. တေ တတ္ထ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ အာစရိယံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိံသု. သော ‘‘ကဋ္ဌဝါဟနော ရာဇာ’’တိ ပါကဋော အဟောသိ, တံ နဂရံ တေန ဂဟိတတ္တာ ‘‘ကဋ္ဌဝါဟနနဂရ’’န္တေဝ နာမံ လဘိ. Bấy giờ, vị thầy nói với các học trò: “Này các con, làm những cỗ xe bằng gỗ như thế này, có thể chiếm được vương quốc trên toàn cõi Jambudīpa. Này các con, các con cũng hãy làm những thứ này, chúng ta sẽ chiếm lấy vương quốc và sinh sống, thật khó để sống bằng nghề thợ mộc.” Họ đã làm như vậy và trình báo với thầy. Sau đó, vị thầy hỏi họ: “Này các con, chúng ta nên chiếm vương quốc nào?” (Họ đáp): “Thưa thầy, vương quốc Bārāṇasī.” “Thôi đủ rồi, các con, đừng thích điều đó. Vì dù chúng ta chiếm được nó, chúng ta cũng sẽ không thoát khỏi lời đàm tiếu ‘vua thợ mộc,’ ‘thái tử thợ mộc.’ Cõi Jambudīpa này rộng lớn, chúng ta hãy đi nơi khác.” Sau đó, cùng với vợ con, họ leo lên những cỗ xe bằng gỗ, trang bị vũ khí, đi về hướng Hy-mã-lạp sơn, tiến vào một thành phố nào đó ở Hy-mã-lạp sơn và hạ cánh ngay tại cung điện của nhà vua. Họ chiếm lấy vương quốc ở đó và làm lễ đăng quang cho vị thầy của mình lên ngôi vua. Vị ấy trở nên nổi tiếng với danh hiệu “Vua Kaṭṭhavāhana,” và thành phố ấy, do bị ông chiếm lấy, đã nhận được cái tên là “Thành Kaṭṭhavāhana.” တပစာရန္တိ တပစရဏံ. ပါသာဏစေတိယေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ နိသီဒီတိ ပါသာဏကစေတိယန္တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ သက္ကေန မာပိတေ မဟာမဏ္ဍပေ နိသီဒိ. တတ္ထ ကိရ မဟတော ပါသာဏဿ ဥပရိ ပုဗ္ဗေ ဒေဝဋ္ဌာနံ အဟောသိ, ဥပ္ပန္နေ ပန ဘဂဝတိ ဝိဟာရော ဇာတော, သော တေနေဝ ပုရိမဝေါဟာရေန ‘‘ပါသာဏစေတိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. Tapacāraṃ là sự thực hành khổ hạnh. (Ngài) ngồi trên phiến đá Piṭṭhipāsāṇa ở Pāsāṇacetiya có nghĩa là: ngài đã ngồi trong đại sảnh đường do vua Sakka tạo ra trên phiến đá Piṭṭhipāsāṇa, nơi được quen gọi là Pāsāṇakacetiya (Thạch Am). Tương truyền, ở đó, trên một tảng đá lớn, trước kia là một nơi thờ chư thiên. Nhưng khi Đức Thế Tôn xuất hiện, nơi ấy đã trở thành một tu viện, và nó được gọi là “Pāsāṇacetiya” theo tên gọi cũ ấy. တေန [Pg.192] ပုစ္ဆိတေ ဒုတိယော ဟုတွာ သတ္ထာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆီတိ – Khi được vị ấy hỏi, là người thứ hai, ông đã hỏi Đức Đạo Sư một câu hỏi: ‘‘မုဒ္ဓံ မုဒ္ဓါဓိပါတဉ္စ, ဗာဝရီ ပရိပုစ္ဆတိ; တံ ဗျာကရောဟိ ဘဂဝါ, ကင်္ခံ ဝိနယ နော ဣသေ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၃၁) – “Đầu và sự vỡ đầu, Bāvarī xin hỏi; Xin Thế Tôn hãy giải thích điều ấy, xin bậc Thánh nhân hãy xua tan nghi ngờ của chúng con.” (Kinh Tập 1031) ဧဝံ တေန ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ ဘဂဝတာ စ – Khi câu hỏi được ông ấy hỏi như vậy, và Đức Thế Tôn (đã trả lời): ‘‘အဝိဇ္ဇာ မုဒ္ဓါတိ ဇာနာဟိ, ဝိဇ္ဇာ မုဒ္ဓါဓိပါတိနီ; သဒ္ဓါသတိသမာဓီဟိ, ဆန္ဒဝီရိယေန သံယုတာ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၃၂) – “Hãy biết rằng vô minh là đầu, minh là thứ làm vỡ đầu; được kết hợp với tín, niệm, định, cùng với dục và tinh tấn.” (Kinh Tập 1032) ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇိတေ ဒုတိယော ဟုတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. Khi câu hỏi được trả lời, là người thứ hai, ông đã hỏi một câu hỏi. အထဿ…ပေ… ပဉှံ ကထေသီတိ – Bấy giờ, với vị ấy... (v.v.)... ông đã nói lên câu hỏi: ‘‘ကထံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ, မစ္စုရာဇာ န ပဿတီ’’တိ. (သု. နိ. ၁၁၂၄) – “Quán xét thế gian như thế nào, thì Thần Chết không nhìn thấy?” (Kinh Tập 1124) တေန ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ – Khi câu hỏi được ông ấy hỏi – ‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု, မောဃရာဇ သဒါ သတော; အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ, ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ; ဧဝံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ, မစ္စုရာဇာ န ပဿတီ’’တိ. (သု. နိ. ၁၁၂၅) – “Này Mogharāja, hãy luôn chánh niệm, quán xét thế gian là trống không; nhổ bỏ tự ngã kiến, như vậy có thể vượt qua cái chết. Quán xét thế gian như vậy, thì Thần Chết không nhìn thấy.” (Kinh Tập 1125) ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. (Ngài) đã trả lời câu hỏi. သေသဇနာတိ တသ္မိံ သမာဂမေ သန္နိပတိတာ သေသဇနာ. န ကထီယန္တီတိ ‘‘ဧတ္တကာ သောတာပန္နာ’’တိအာဒိနာ န ဝုစ္စန္တိ. ဧဝံ ပါရာယနေ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတန္တိ ပါရာယနဝဂ္ဂေ ဣဒံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. Sesajanā là những người còn lại đã tụ họp trong hội chúng ấy. Na kathīyanti (không được kể đến) là không được nói đến bằng cách (nêu rõ) ‘có bao nhiêu vị là bậc Dự lưu’ v.v... Evaṃ pārāyane vatthu samuṭṭhitaṃ là câu chuyện này đã phát sinh trong phẩm Pārāyana. စတုတ္ထဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về Phẩm Tối Thắng thứ tư đã kết thúc. ထေရပါဠိသံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về Thánh điển Trưởng Lão đã kết thúc. ၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ 14. Phẩm Tối Thắng (၁၄) ၅. ပဉ္စမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ (14) 5. Phần giải thích về Phẩm Tối Thắng thứ năm မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရီဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng lão Ni Mahāpajāpatī Gotamī. ၂၃၅. ထေရိပါဠိသံဝဏ္ဏနာယ ပဌမေ ယဒိဒံ မဟာဂေါတမီတိ ဧတ္ထ ‘‘ယဒိဒံ မဟာပဇာပတိ ဂေါတမီ’’တိ စ ပဌန္တိ. တတ္ထ ဂေါတမီတိ ဂေါတ္တံ. နာမကရဏဒိဝသေ [Pg.193] ပနဿာ လဒ္ဓသက္ကာရာ ဗြာဟ္မဏာ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘သစေ အယံ ဓီတရံ လဘိဿတိ, စက္ကဝတ္တိရညော မဟေသီ ဘဝိဿတိ. သစေ ပုတ္တံ လဘိဿတိ, စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဥဘယထာပိ ‘‘မဟတီယေဝဿာ ပဇာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိံသု, တသ္မာ ပုတ္တပဇာယ စေဝ ဓီတုပဇာယ စ မဟန္တတာယ ‘‘မဟာပဇာပတီ’’တိ ဝေါဟရိံသု. တဒုဘယံ ပန သံသန္ဒေတွာ ‘‘မဟာပဇာပတိဂေါတမီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါရဘိက္ခန္တိ ဝါရေန ဒါတဗ္ဗံ ဘိက္ခံ. နာမံ အကံသူတိ ဂေါတ္တံယေဝ နာမံ အကံသု. မာတုစ္ဆန္တိ စူဠမာတရံ. မာတုဘဂိနီ ဟိ မာတုစ္ဆာတိ ဝုစ္စတိ. ကလဟဝိဝါဒသုတ္တပရိယောသာနေတိ ‘‘ကုတောပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ’’တိအာဒိနာ သုတ္တနိပါတေ အာဂတဿ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တဿ (သု. နိ. ၈၆၈ အာဒယော) ပရိယောသာနေ. ဣဒဉ္စ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာနံ ကထာမဂ္ဂါနုသာရေန ဝုတ္တံ. အပရေ ပန ‘‘တသ္မိံယေဝ သုတ္တနိပါတေ ‘အတ္တဒဏ္ဍာဘယံ ဇာတ’န္တိအာဒိနာ အာဂတဿ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တဿ (သု. နိ. ၉၄၁ အာဒယော) ပရိယောသာနေ’’တိ ဝဒန္တိ. နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာနန္တိ ဧတ္ထ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဧတေ ပဗ္ဗဇိတာတိ ဝဒန္တိ. တေနေဝ သုတ္တနိပါတေ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တသံဝဏ္ဏနာယ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၉၄၂ အာဒယော) ဝုတ္တံ – ‘‘ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စသတာ သာကိယကုမာရာ ကောဠိယကုမာရာ စ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာ. တေ ဂဟေတွာ ဘဂဝါ မဟာဝနံ ပါဝိသီ’’တိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ. 235. Trong phần giải thích về Trưởng Lão Ni Kệ, ở câu đầu tiên ‘yadidaṃ mahāgotamīti’, ở đây cũng có bản đọc là ‘yadidaṃ mahāpajāpati gotamī’. Trong đó, Gotamī là họ tộc. Vào ngày đặt tên, các vị Bà-la-môn được cúng dường đã thấy tướng tốt của bà và tiên đoán rằng: “Nếu vị này sinh con gái, sẽ trở thành hoàng hậu của vua Chuyển Luân. Nếu sinh con trai, sẽ trở thành vua Chuyển Luân.” Cả hai trường hợp đều tiên đoán rằng: “Con cháu của bà sẽ rất đông đảo.” Do đó, vì sự đông đảo của cả con trai và con gái, người ta gọi bà là ‘Mahāpajāpatī’. Kết hợp cả hai, được gọi là ‘Mahāpajāpatigotamī’. ‘Vārabhikkhaṃ’ là vật thực khất thực được dâng cúng theo phiên. ‘Nāmaṃ akaṃsu’ là họ đã lấy họ tộc làm tên. ‘Mātucchaṃ’ là dì. Em gái của mẹ được gọi là ‘mātucchā’. ‘Kalahavivādasuttapariyosāne’ là vào cuối kinh Kalahavivāda (Tranh Cãi và Xung Đột) trong Kinh Tập, bắt đầu bằng câu ‘kutopahūtā kalahā vivādā’ (Sn 868 trở đi). Điều này được nói theo đường lối trình bày của các vị tụng đọc Tăng Chi Bộ. Tuy nhiên, những người khác lại nói rằng: “Vào cuối kinh Attadaṇḍa (Hình Phạt Tự Thân) trong chính Kinh Tập đó, bắt đầu bằng câu ‘attadaṇḍābhayaṃ jātaṃ’ (Sn 941 trở đi).” Trong câu ‘nikkhamitvā pabbajitānaṃ’, người ta nói rằng các vị này đã xuất gia bằng nghi thức ‘ehibhikkhu’. Do đó, trong phần giải thích kinh Attadaṇḍa của Kinh Tập (SnA 2.942 trở đi) có nói: “Vào cuối bài pháp, năm trăm vị hoàng tử dòng Sākya và dòng Koḷiya đã xuất gia bằng nghi thức ‘ehibhikkhu’. Đức Thế Tôn đã dẫn các vị ấy vào rừng Mahāvana.” Phần còn lại ở đây nên được hiểu một cách dễ dàng. ခေမာထေရီဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Khemā. ၂၃၆. ဒုတိယေ ပရပရိယာပန္နာ ဟုတွာတိ ပရေသံ ဒါသီ ဟုတွာ. သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရော အဟောသီတိ သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရော ဝိယ အဟောသိ. 236. Trong câu chuyện thứ hai, ‘parapariyāpannā hutvā’ có nghĩa là trở thành nữ tỳ của người khác. ‘Suvaṇṇarasapiñjaro ahosi’ có nghĩa là đã trở nên như một khối vàng ròng. မက္ကဋကောဝ ဇာလန္တိ ယထာ နာမ မက္ကဋကော သုတ္တဇာလံ ကတွာ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ နာဘိမဏ္ဍလေ နိပန္နော ပရိယန္တေ ပတိတံ ပဋင်္ဂံ ဝါ မက္ခိကံ ဝါ ဝေဂေန ဂန္တွာ ဝိဇ္ဈိတွာ တဿ ရသံ ပိဝိတွာ ပုနာဂန္တွာ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ နိပဇ္ဇတိ, ဧဝမေဝ ယေ သတ္တာ ရာဂရတ္တာ ဒေါသပဒုဋ္ဌာ မောဟမူဠှာ သယံကတံ တဏှာသောတံ အနုပတန္တိ, တေ တံ သမတိက္ကမိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဧဝံ ဒုရတိက္ကမံ. ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ဝဇန္တိ ဓီရာတိ ပဏ္ဍိတာ ဧတံ ဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတွာ အနပေက္ခိနော နိရာလယာ ဟုတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ ပဟာယ ဝဇန္တိ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ‘Makkaṭakova jālaṃ’ (như con nhện với mạng lưới): Giống như con nhện giăng mạng tơ, nằm ở trung tâm, ở chỗ rốn mạng, khi có con bướm đêm hay con ruồi sa vào mép lưới, nó nhanh chóng đến chích, hút lấy chất dịch, rồi quay trở lại nằm ở chính chỗ cũ. Cũng vậy, những chúng sanh nào bị tham ái nhuộm, sân hận làm hư hoại, si mê làm cho ngu muội, đi theo dòng ái dục do chính mình tạo ra, họ không thể vượt qua được nó, thật khó vượt qua như vậy. ‘Etampi chetvāna vajanti dhīrā’ (Bậc trí cắt đứt cả điều này rồi ra đi): Bậc hiền trí cắt đứt sự trói buộc ấy, không luyến tiếc, không còn nương tựa, bằng đạo quả A-la-hán, từ bỏ mọi khổ đau rồi ra đi, tức là đi đến (Niết-bàn). ဥပ္ပလဝဏ္ဏာထေရီဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Uppalavaṇṇā. ၂၃၇. တတိယံ [Pg.194] ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. 237. Câu chuyện thứ ba có ý nghĩa rõ ràng. ပဋာစာရာထေရီဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Paṭācārā. ၂၃၈. စတုတ္ထေ ပဋိဟာရသတေနပီတိ ဒွါရသတေနပိ. ပဋိဟာရသဒ္ဒေါ ဟိ ဒွါရေ ဒေါဝါရိကေ စ ဒိဿတိ. ကုလသဘာဂန္တိ အတ္တနော ဂေဟသမီပံ. 238. Trong câu chuyện thứ tư, ‘paṭihārasatenapi’ có nghĩa là dù có một trăm cánh cửa. Bởi vì từ ‘paṭihāra’ được thấy có nghĩa là cửa và người gác cửa. ‘Kulasabhāgaṃ’ là gần nhà của mình. တာဏာယာတိ တာဏဘာဝါယ ပတိဋ္ဌာနတ္ထာယ. ဗန္ဓဝါတိ ပုတ္တေ စ ပိတရော စ ဌပေတွာ အဝသေသာ ဉာတိသုဟဇ္ဇာ. အန္တကေနာဓိပန္နဿာတိ မရဏေန အဘိဘူတဿ. ပဝတ္တိယဉှိ ပုတ္တာဒယော အန္နပါနာဒိဒါနေန စေဝ ဥပ္ပန္နကိစ္စနိတ္ထရဏေန စ တာဏာ ဟုတွာပိ မရဏကာလေ ကေနစိ ဥပါယေန မရဏံ ပဋိဗာဟိတုံ အသမတ္ထတာယ တာဏတ္ထာယ လေဏတ္ထာယ န သန္တိ နာမ. တေနေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘နတ္ထိ ဉာတီသု တာဏတာ’’တိ. ‘Tāṇāya’ là để làm nơi nương tựa, để làm chỗ tựa vững chắc. ‘Bandhavā’ là những người bà con thân hữu còn lại, ngoại trừ con cái và cha mẹ. ‘Antakenādhipannassa’ là người bị cái chết chế ngự. Thật vậy, trong cuộc sống, dù con cái v.v... có thể là nơi nương tựa bằng cách cho đồ ăn thức uống và giải quyết các công việc phát sinh, nhưng vào lúc lâm chung, vì không có khả năng ngăn cản cái chết bằng bất cứ phương tiện nào, nên họ không thực sự là nơi nương tựa, không phải là nơi ẩn náu. Do đó, có câu nói: “Không có sự nương tựa nơi bà con thân thuộc.” ဧတမတ္ထဝသန္တိ ဧတံ တေသံ အညမညဿ တာဏံ ဘဝိတုံ အသမတ္ထဘာဝသင်္ခါတံ ကာရဏံ ဇာနိတွာ ပဏ္ဍိတော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန သံဝုတော ရက္ခိတဂေါပိတော ဟုတွာ နိဗ္ဗာနဂမနံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ သီဃံ သောဓေယျာတိ အတ္ထော. ‘Etamatthavasaṃ’: Biết được lý do này, tức là tình trạng không có khả năng làm nơi nương tựa cho nhau của họ, bậc hiền trí, được chế ngự, được bảo vệ, được gìn giữ bởi Tứ Thanh Tịnh Giới, nên nhanh chóng thanh lọc con đường Bát Chánh Đạo dẫn đến Niết-bàn. Đó là ý nghĩa. ဓမ္မဒိန္နာထေရီဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Dhammadinnā. ၂၃၉. ပဉ္စမေ ပရာယတ္တဋ္ဌာနေတိ ပရေသံ ဒါသိဋ္ဌာနေ. သုဇာတတ္ထေရဿ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာတိ သာ ကိရ အတ္တနော ကေသေ ဝိက္ကိဏိတွာ သုဇာတတ္ထေရဿ နာမ အဂ္ဂသာဝကဿ ဒါနံ ဒတွာ ပတ္ထနံ အကာသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဟတ္ထေ ပသာရိတေတိ တဿ ဟတ္ထာဝလမ္ဗနတ္ထံ ပုဗ္ဗာစိဏ္ဏဝသေန ဟတ္ထေ ပသာရိတေ. သော ကိရ အနာဂါမီ ဟုတွာ ဂေဟံ အာဂစ္ဆန္တော ယထာ အညေသု ဒိဝသေသု ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော သိတံ ကုရုမာနော ဟသမာနော အာဂစ္ဆတိ, ဧဝံ အနာဂန္တွာ သန္တိန္ဒြိယော သန္တမာနသော ဟုတွာ အဂမာသိ. ဓမ္မဒိန္နာ သီဟပဉ္ဇရံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ ဝီထိံ ဩလောကယမာနာ တဿ အာဂမနာကာရံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ စိန္တေတွာ တဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကုရုမာနာ သောပါနသီသေ ဌတွာ ဩလမ္ဗနတ္ထံ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. ဥပါသကော အတ္တနော ဟတ္ထံ သမိဉ္ဇေသိ. သာ [Pg.195] ‘‘ပါတရာသဘောဇနကာလေ ဇာနိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. ဥပါသကော ပုဗ္ဗေ တာယ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘုဉ္ဇတိ. တံ ဒိဝသံ ပန တံ အနပလောကေတွာ ယောဂါဝစရဘိက္ခု ဝိယ ဧကကောဝ ဘုဉ္ဇိ. တေနာဟ – ‘‘ဘုဉ္ဇမာနောပိ ဣမံ ဒေထ, ဣမံ ဟရထာတိ န ဗျာဟရီ’’တိ. တတ္ထ ဣမံ ဒေထာတိ ဣမံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဒေထ. ဣမံ ဟရထာတိ ဣမံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ အပဟရထ. သန္ထဝဝသေနာတိ ကိလေသသန္ထဝဝသေန. စိရကာလပရိဘာဝိတာယ ဃဋဒီပဇာလာယ ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ဒိဗ္ဗမာနာယ ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနာ အာဟ – ‘‘ဧဝံ သန္တေ…ပေ… မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာထာ’’တိ. 239. Trong câu chuyện thứ năm, ‘parāyattaṭṭhāne’ là ở địa vị nữ tỳ của người khác. ‘Sujātattherassa adhikārakammaṃ katvā’ (đã làm công đức nền tảng đối với trưởng lão Sujāta): Tương truyền, bà đã bán tóc của mình, cúng dường đến vị Thượng thủ đệ tử tên là trưởng lão Sujāta và đã phát nguyện. Điều này được nói liên quan đến việc ấy. ‘Hatthe pasārite’ (khi bà đưa tay ra): Khi bà đưa tay ra với ý định vịn vào tay ông theo thói quen cũ. Tương truyền, ông sau khi trở thành bậc A-na-hàm, khi trở về nhà, đã không đi như những ngày khác, nhìn qua nhìn lại, mỉm cười, vui vẻ, mà đã đi với các căn an tịnh, tâm ý lặng lẽ. Bà Dhammadinnā mở cửa sổ chấn song, nhìn ra đường, thấy dáng vẻ đi về của ông, suy nghĩ: “Việc gì thế này?”, rồi ra đón ông, đứng trên đầu cầu thang, đưa tay ra để vịn. Vị cận sự nam đã rụt tay lại. Bà nghĩ: “Vào lúc dùng bữa sáng, ta sẽ biết.” Trước đây, vị cận sự nam thường dùng bữa chung với bà. Nhưng vào ngày hôm đó, ông không nhìn đến bà, dùng bữa một mình như một vị Tỳ-khưu hành thiền. Do đó, có nói: “Ngay cả khi đang dùng bữa, ông cũng không nói: ‘Hãy đưa món này, hãy dọn món kia đi.’” Trong đó, ‘imaṃ detha’ là hãy đưa món ăn cứng hoặc món ăn mềm này. ‘Imaṃ haratha’ là hãy dọn món ăn cứng hoặc món ăn mềm này đi. ‘Santhavavasena’ là do sự thân quen của phiền não. Được thúc đẩy bởi nhân duyên đầy đủ, đã được vun bồi từ lâu, tỏa sáng bên trong như ngọn lửa của đèn trong bình, bà đã nói: “Nếu vậy... (v.v)... xin hãy cho phép con xuất gia.” အယံ တာဝ သေဋ္ဌိ ဃရမဇ္ဈေ ဌိတောဝ ဒုက္ခဿန္တံ အကာသီတိ သာ ကိရ ‘‘ဓမ္မဒိန္နေ တုယှံ ဒေါသော နတ္ထိ, အဟံ ပန အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ သန္ထဝဝသေန…ပေ… ကုလဃရံ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝုတ္တေ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ပကတိပုရိသော ဧဝံ ဝတ္တာ နာမ နတ္ထိ, အဒ္ဓါ ဧတေန လောကုတ္တရဓမ္မော နာမ ပဋိဝိဒ္ဓေါ’’တိ. တေနဿာ အယံ သင်္ကပ္ပော အဟောသိ ‘‘အယံ တာဝ သေဋ္ဌိ ဃရမဇ္ဈေ ဌိတောဝ ဒုက္ခဿန္တံ အကာသီ’’တိ. မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၄၆၀) ပန ‘‘အထ ကသ္မာ မယာ သဒ္ဓိံ ယထာပကတိယာ အာလာပသလ္လာပမတ္တမ္ပိ န ကရောထာတိ သော စိန္တေသိ – ‘အယံ လောကုတ္တရဓမ္မော နာမ ဂရု ဘာရိယော န ပကာသေတဗ္ဗော; သစေ ခေါ ပနာဟံ န ကထေဿာမိ, အယံ ဟဒယံ ဖာလေတွာ ဧတ္ထေဝ ကာလံ ကရေယျာ’တိ တဿာ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယ ကထေသိ – ‘ဓမ္မဒိန္နေ အဟံ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နာမ အဓိဂတော, တံ အဓိဂတဿ ဧဝရူပါ လောကိယကိရိယာ န ဝဋ္ဋတီ’’’တိ ဝုတ္တံ. “Vị trưởng giả này, trong khi đang đứng giữa nhà, đã chấm dứt khổ đau.” Nghe nói, khi được nói rằng: “Này Dhammadinnā, nàng không có lỗi gì, nhưng kể từ hôm nay, do vì sự thân mật...v.v... ta sẽ đi đến nhà của gia tộc,” bà đã suy nghĩ như vầy: “Một người phàm phu thường không nói như thế này, chắc chắn vị này đã chứng ngộ pháp siêu thế.” Do đó, bà đã có ý định này: “Vị trưởng giả này, trong khi đang đứng giữa nhà, đã chấm dứt khổ đau.” Tuy nhiên, trong Chú giải Trung Bộ Kinh (Majjhimanikāyaṭṭhakathā, ma. ni. aṭṭha. 1.460) có nói rằng: “Vậy tại sao ngài không nói chuyện hay trò chuyện với ta như thường lệ?” Vị ấy đã suy nghĩ: ‘Pháp siêu thế này là điều cao trọng, nặng nề, không nên tiết lộ. Nhưng nếu ta không nói, bà ấy có thể sẽ đau lòng vỡ tim mà chết ngay tại đây.’ Vì muốn giúp đỡ bà, vị ấy đã nói: ‘Này Dhammadinnā, sau khi nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư, ta đã chứng đắc pháp siêu thế. Đối với người đã chứng đắc pháp ấy, những hành vi thế tục như vậy là không thích hợp.’” ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဝသေန ပဉှေ ပုစ္ဆီတိ ‘‘သက္ကာယော သက္ကာယောတိ အယျေ ဝုစ္စတိ, ကတမော နု ခေါ အယျေ သက္ကာယော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ’’တိအာဒိနာ စူဠဝေဒလ္လသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၄၆၀ အာဒယော) အာဂတနယေန ပုစ္ဆိ. ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ ‘‘ပဉ္စ ခေါ ဣမေ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ သက္ကာယော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၄၆၀ အာဒယော) တတ္ထေဝ အာဂတနယေန ဝိဿဇ္ဇေသိ. သူရဘာဝန္တိ တိက္ခဘာဝံ. အနဓိဂတအရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဥဂ္ဂဟေန ဝိနာ တတ္ထ ပဉှော န ဥပဋ္ဌာတီတိ အာဟ – ‘‘ဥဂ္ဂဟဝသေန အရဟတ္တမဂ္ဂေပိ ပုစ္ဆီ’’တိ. တံ နိဝတ္တေန္တီတိ ‘‘ဝိမုတ္တိယာ ပနာယျေ ကိံ ပဋိဘာဂေါ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ‘‘ဝိမုတ္တိယာ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, နိဗ္ဗာနံ ပဋိဘာဂေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၆) ဝုတ္တေ ‘‘နိဗ္ဗာနဿ, ပနာယျေ, ကိံ ပဋိဘာဂေါ’’တိ ပုန ပုစ္ဆိတေ တံ နိဝတ္တေန္တီ ‘‘အစ္စသရာဝုသော [Pg.196] ဝိသာခါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အစ္စသရာတိ အပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ပုစ္ဆန္တော ပဉှံ အတိက္ကာမိတာ အဟောသီတိ အတ္ထော. နာသက္ခိ ပဉှာနံ ပရိယန္တံ ဂဟေတုန္တိ ပဉှာနံ ပရိစ္ဆေဒပ္ပမာဏံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိ. ပဉှာနဉှိ ပရိစ္ဆေဒံ ဂဟေတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ အဋ္ဌတွာ တတော ပရံ ပုစ္ဆန္တော နာသက္ခိ ပဉှာနံ ပရိယန္တံ ဂဟေတုံ. အပ္ပဋိဘာဂဓမ္မဿ စ ပဋိဘာဂံ ပုစ္ဆိ. နိဗ္ဗာနံ နာမေတံ အပ္ပဋိဘာဂံ, န သက္ကာ နီလံ ဝါ ပီတကံ ဝါတိ ကေနစိ ဓမ္မေန သဒ္ဓိံ ပဋိဘာဂံ ကတွာ ဒဿေတုံ, တဉ္စ တွံ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ပုစ္ဆသီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနောဂဓန္တိ နိဗ္ဗာနံ ဩဂါဟေတွာ ဌိတံ, နိဗ္ဗာနန္တောဂဓံ နိဗ္ဗာနံ အနုပ္ပဝိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနပရာယဏန္တိ နိဗ္ဗာနံ ပရံ အယနမဿ ပရာဂတိ, န တတော ပရံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနံ အဝသာနံ အဿာတိ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ. “Bà đã hỏi các câu hỏi về năm uẩn v.v...” có nghĩa là bà đã hỏi theo cách được trình bày trong kinh Tiểu Dụ Dụ (Cūḷavedallasutta, ma. ni. 1.460 trở đi), bắt đầu bằng: “Thưa Thánh nữ, được gọi là ‘thân kiến, thân kiến’. Thưa Thánh nữ, thân kiến đã được Đức Thế Tôn nói đến là gì?” “Bà đã giải đáp từng câu hỏi được nêu ra” có nghĩa là bà đã giải đáp theo cách được trình bày chính trong kinh ấy (ma. ni. 1.460 trở đi), bắt đầu bằng: “Này hiền hữu Visākha, năm thủ uẩn này đã được Đức Thế Tôn gọi là thân kiến.” “Sự dũng mãnh” (Sūrabhāvaṃ) có nghĩa là sự sắc bén. Vì đối với người chưa chứng đắc đạo quả A-la-hán, câu hỏi sẽ không khởi lên ở đó nếu không có sự nắm bắt, nên nói rằng: “Do sự nắm bắt, bà cũng đã hỏi về đạo quả A-la-hán.” “Bà đã ngăn ông ấy lại” có nghĩa là khi được hỏi: “Thưa Thánh nữ, cái gì là đối phần của giải thoát?”, và khi được trả lời: “Này hiền hữu Visākha, Niết-bàn là đối phần của giải thoát” (ma. ni. 1.466), và khi được hỏi lại: “Thưa Thánh nữ, vậy cái gì là đối phần của Niết-bàn?”, bà đã ngăn ông ấy lại và nói: “Này hiền hữu Visākha, ông đã đi quá xa,” v.v. Ở đây, “đã đi quá xa” (accasara) có nghĩa là ông đã vượt quá giới hạn của câu hỏi khi hỏi điều không nên hỏi. “Không thể nắm bắt được giới hạn của các câu hỏi” có nghĩa là ông đã không thể nắm bắt được phạm vi và mức độ của các câu hỏi. Thật vậy, khi không dừng lại ở chỗ thích hợp để nắm bắt phạm vi của các câu hỏi mà lại hỏi xa hơn, ông đã không thể nắm bắt được giới hạn của các câu hỏi. Và ông đã hỏi về đối phần của một pháp không có đối phần. Niết-bàn là pháp không có đối phần, không thể được trình bày bằng cách so sánh với bất kỳ pháp nào như màu xanh hay màu vàng. Ý nghĩa là: “ông đã hỏi với ý định này.” “Hướng đến Niết-bàn” (Nibbānogadhaṃ) có nghĩa là đã đi vào và an trú trong Niết-bàn, đã thâm nhập vào Niết-bàn. “Lấy Niết-bàn làm đích đến” (Nibbānaparāyaṇaṃ) có nghĩa là Niết-bàn là mục tiêu, là nơi đến cuối cùng của vị ấy, không đi xa hơn nữa. “Kết thúc nơi Niết-bàn” (Nibbānapariyosānaṃ) có nghĩa là Niết-bàn là sự chấm dứt, là điểm kết thúc của vị ấy. ပုရေတိ အတီတေသု ခန္ဓေသု. ပစ္ဆာတိ အနာဂတေသု ခန္ဓေသု. မဇ္ဈေတိ ပစ္စုပ္ပန္နေသု ခန္ဓေသု. အကိဉ္စနန္တိ ယဿ ဧတေသု တီသု တဏှာဂါဟသင်္ခါတံ ကိဉ္စနံ နတ္ထိ, တမဟံ ရာဂကိဉ္စနာဒီဟိ အကိဉ္စနံ ကဿစိ ဂဟဏဿ အဘာဝေန အနာဒါနံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. “Ở phía trước” (Pure) là trong các uẩn quá khứ. “Ở phía sau” (Pacchā) là trong các uẩn vị lai. “Ở khoảng giữa” (Majjhe) là trong các uẩn hiện tại. “Vô sở hữu” (Akiñcanaṃ) có nghĩa là: người nào không có cái gọi là sự nắm giữ của ái dục trong ba thời ấy, người ấy Ta gọi là vị Bà-la-môn, là người vô sở hữu đối với các chướng ngại như tham ái v.v., là người không còn chấp thủ do không có sự nắm giữ nào. ပဏ္ဍိတာတိ ဓာတုအာယတနာဒိကုသလတာသင်္ခါတေန ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာ. ဝုတ္တဉှေတံ – “Bậc trí tuệ” (Paṇḍitā) là người được trang bị trí tuệ bao gồm sự thiện xảo về các giới, các xứ, v.v. Điều này đã được nói đến như sau: ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ပဏ္ဍိတော ဟောတိ? ယတော ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု ဓာတုကုသလော စ ဟောတိ အာယတနကုသလော စ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကုသလော စ ဌာနာဋ္ဌာနကုသလော စ, ဧတ္တာဝတာ ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု ပဏ္ဍိတော ဟောတီ’’တိ. “Bạch Thế Tôn, do mức độ nào một người được gọi là bậc trí tuệ? Này Ānanda, khi một vị Tỳ-khưu thiện xảo về các giới, thiện xảo về các xứ, thiện xảo về duyên khởi, và thiện xảo về xứ và phi xứ, này Ānanda, đến mức độ ấy, một vị Tỳ-khưu được gọi là bậc trí tuệ.” မဟာပညာတိ မဟန္တေ အတ္ထေ မဟန္တေ ဓမ္မေ မဟန္တာ နိရုတ္တိယော မဟန္တာနိ ပဋိဘာနာနိ ပရိဂ္ဂဟဏေ သမတ္ထာယ ပညာယ သမန္နာဂတာ. ဣမိဿာ ဟိ ထေရိယာ အသေက္ခပ္ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တတာယ ပဋိသမ္ဘိဒါယော ပူရေတွာ ဌိတတာယ ပညာမဟတ္တံ. ယထာ တံ ဓမ္မဒိန္နာယာတိ ယထာ ဓမ္မဒိန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဗျာကတံ, အဟံ ဧဝမေဝ ဗျာကရေယျန္တိ အတ္ထော. တန္တိ နိပါတမတ္ထံ. “Bậc đại trí tuệ” (Mahāpaññā) là người được trang bị trí tuệ có khả năng thấu triệt những ý nghĩa vĩ đại, những pháp vĩ đại, những ngữ nguyên vĩ đại, và những biện tài vĩ đại. Trí tuệ vĩ đại của vị Trưởng lão ni này là do bà đã đạt đến các tuệ phân tích của bậc Vô học, đã viên mãn các tuệ phân tích. “Như Tỳ-khưu-ni Dhammadinnā” (Yathā taṃ dhammadinnāya) có nghĩa là: “Như Tỳ-khưu-ni Dhammadinnā đã tuyên thuyết, tôi cũng sẽ tuyên thuyết như vậy.” Từ “taṃ” chỉ là một tiểu từ. နန္ဒာထေရီဝတ္ထု Câu chuyện Trưởng lão ni Nandā ၂၄၀. ဆဋ္ဌေ [Pg.197] အညံ မဂ္ဂံ အပဿန္တီတိ အညံ ဥပါယံ အပဿန္တီ. ဝိဿတ္ထာတိ နိရာသင်္ကာ. ဣတ္ထိနိမိတ္တန္တိ ဣတ္ထိယာ သုဘနိမိတ္တံ, သုဘာကာရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓမ္မပဒေ ဂါထံ ဝတွာတိ – 240. Trong câu chuyện thứ sáu, “không thấy con đường nào khác” (aññaṃ maggaṃ apassantī) có nghĩa là không thấy phương cách nào khác. “Tự tin” (Vissatthā) có nghĩa là không còn lo sợ. “Tướng của người nữ” (Itthinimittaṃ) là tướng tốt đẹp của người nữ, có nghĩa là tướng trạng xinh đẹp. “Sau khi nói lên câu kệ trong Kinh Pháp Cú” có nghĩa là: ‘‘အဋ္ဌီနံ နဂရံ ကတံ, မံသလောဟိတလေပနံ; ယတ္ထ ဇရာ စ မစ္စု စ, မာနော မက္ခော စ ဩဟိတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၅၀) – “Thành này làm bằng xương, tô phết bằng thịt và máu; nơi đây chứa đựng già, chết, cùng với kiêu mạn và gièm pha.” (Pháp Cú, 150) – ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ. တတြာယမဓိပ္ပာယော – ယထေဝ ဟိ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏာဒီနံ ဩဒဟနတ္ထာယ ကဋ္ဌာနိ ဥဿာပေတွာ ဝလ္လီဟိ ဗန္ဓိတွာ မတ္တိကာယ ဝိလိမ္ပိတွာ နဂရသင်္ခါတံ ဗဟိဒ္ဓါ ဂေဟံ ကရောန္တိ, ဧဝမိဒံ အဇ္ဈတ္တိကမ္ပိ တီဏိ အဋ္ဌိသတာနိ ဥဿာပေတွာ နှာရုဝိနဒ္ဓံ မံသလောဟိတလေပနံ တစပဋိစ္ဆန္နံ ဇီရဏလက္ခဏာယ ဇရာယ မရဏလက္ခဏဿ မစ္စုနော အာရောဂျသမ္ပဒါဒီနိ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနလက္ခဏဿ မာနဿ သုကတကာရဏဝိနာသနလက္ခဏဿ မက္ခဿ စ ဩဒဟနတ္ထာယ နဂရံ ကတံ. ဧဝရူပေါ ဧဝ ဟိ ဧတ္ထ ကာယိကစေတသိကော အာဗာဓော ဩဟိတော, ဣတော ဥဒ္ဓံ ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ နတ္ထီတိ. Sau khi nói câu kệ này. Ý nghĩa ở đây là như vầy: Giống như người ta dựng các cột gỗ, dùng dây leo buộc lại, trát đất sét để làm một ngôi nhà bên ngoài gọi là “thành” nhằm mục đích chứa các loại ngũ cốc sớm và muộn, v.v., cũng vậy, cái “thành” bên trong này cũng được tạo ra. Nó được dựng lên từ ba trăm khúc xương, được buộc lại bằng gân, được tô phết bằng thịt và máu, được bao bọc bởi da, và được tạo ra để chứa đựng sự già nua với đặc tính là mục nát, cái chết với đặc tính là sự chết, lòng kiêu mạn với đặc tính là phát sinh tùy thuộc vào sức khỏe và tài sản v.v., và sự gièm pha với đặc tính là phá hủy nguyên nhân của việc thiện. Thật vậy, chỉ có những bệnh tật thuộc thân và tâm như vậy được chứa đựng ở đây, ngoài ra không có gì đáng để nắm giữ. သုတ္တံ အဘာသီတိ – Đã nói kinh rằng – ‘‘စရံ ဝါ ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌံ, နိသိန္နော ဥဒ ဝါ သယံ; သမိဉ္ဇေတိ ပသာရေတိ, ဧသာ ကာယဿ ဣဉ္ဇနာ. ‘Hoặc đi, hoặc đứng, hoặc ngồi, hoặc nằm; co vào, duỗi ra, đây là sự chuyển động của thân.’ ‘‘အဋ္ဌိနဟာရုသံယုတ္တော, တစမံသာဝလေပနော; ဆဝိယာ ကာယော ပဋိစ္ဆန္နော, ယထာဘူတံ န ဒိဿတီ’’တိ. (သု. နိ. ၁၉၅-၁၉၆) – ‘Được liên kết bởi xương và gân, được trét phết bởi da và thịt; thân được da che đậy, không được thấy như thật.’ (Kinh Tập, 195-196) – အာဒိနာ သုတ္တမဘာသိ. Ngài đã nói kinh với những câu kệ bắt đầu như thế. သောဏာထေရီဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Soṇā ၂၄၁. သတ္တမေ သဗ္ဗေပိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌာပေသီတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗေပိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ပုတ္တာဝ မံ ပဋိဇဂ္ဂိဿန္တိ, ကိံ မေ ဝိသုံ ကုဋုမ္ဗေနာ’’တိ သဗ္ဗံ သာပတေယျမ္ပိ ဝိဘဇိတွာ အဒါသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝ ဟိ တတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အယံ အမှာကံ ကိံ ကရိဿတီ’’တိ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတံ ‘‘မာတာ’’တိ သညမ္ပိ န ကရိံသု. တထာ ဟိ နံ ကတိပါဟစ္စယေန ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ ဘရိယာ ‘‘အဟော အမှာကံ အယံ ဇေဋ္ဌေပုတ္တော [Pg.198] မေတိ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ ဒတွာ ဝိယ ဣမမေဝ ဂေဟံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ အာဟ. သေသပုတ္တာနံ ဘရိယာယောပိ ဧဝမေဝံ ဝဒိံသု. ဇေဋ္ဌဓီတရံ အာဒိံ ကတွာ တာသံ ဂေဟံ ဂတကာလေ တာပိ နံ ဧဝမေဝ ဝဒိံသု. သာ အဝမာနပ္ပတ္တာ ဟုတွာ ‘‘ကိံ မေ ဣမေသံ သန္တိကေ ဝုတ္ထေန, ဘိက္ခုနီ ဟုတွာ ဇီဝိဿာမီ’’တိ ဘိက္ခုနီဥပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ, တာ နံ ပဗ္ဗာဇေသုံ. ဣမမေဝ ဝတ္ထုံ ဒဿေန္တော ‘‘ဗဟုပုတ္တိကသောဏာ တေသံ အတ္တနိ အဂါရဝဘာဝံ ဉတွာ ‘ဃရာဝါသေန ကိံ ကရိဿာမီ’တိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇီ’’တိ အာဟ. 241. Ở câu chuyện thứ bảy, trong câu: ‘Bà đã thiết lập cho tất cả ở trong các gia đình riêng biệt,’ ở đây cần được hiểu là sau khi đã thiết lập cho tất cả ở trong các gia đình riêng biệt, bà đã phân chia và cho đi tất cả tài sản, với suy nghĩ rằng: ‘Các con trai sẽ chăm sóc cho ta, ta cần gì đến gia đình riêng biệt.’ Chính vì thế, kể từ đó về sau, họ đã không có cả sự nhận biết ‘mẹ’ đối với người đã đến gần bên họ, với suy nghĩ rằng: ‘Bà này sẽ làm được gì cho chúng ta.’ Thật vậy, sau vài ngày trôi qua, vợ của người con trai cả đã nói rằng: ‘Ồ, bà này đến chính nhà của chúng ta như thể đã cho người con trai cả của chúng ta hai phần tài sản vậy.’ Các người vợ của những người con trai còn lại cũng đã nói giống như vậy. Bắt đầu với người con gái cả, vào lúc bà ấy đi đến nhà của họ, họ cũng đã nói với bà ấy giống như vậy. Bà ấy, sau khi bị khinh miệt, đã đi đến tu viện của các vị tỳ-khưu-ni và đã xin xuất gia, với suy nghĩ rằng: ‘Ta sống gần gũi với những người này để làm gì? Ta sẽ sống đời sống của một vị tỳ-khưu-ni.’ Và họ đã cho bà ấy xuất gia. Trong khi trình bày chính câu chuyện này, ngài đã nói rằng: ‘Bà Soṇā có nhiều con, sau khi biết được thái độ không tôn trọng của họ đối với mình, đã xuất gia và đi tu, với suy nghĩ rằng: ‘Ta sẽ làm gì với đời sống tại gia?’ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိယောတိ ဘိက္ခုဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိယော. ဓမ္မမုတ္တမန္တိ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မံ. သော ဟိ ဥတ္တမဓမ္မော နာမ ယော ဟိ တံ န ပဿတိ, တဿ ဝဿသတမ္ပိ ဇီဝနတော တံ ဓမ္မံ ပဿန္တဿ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ ဧကာဟမ္ပိ ဧကက္ခဏမ္ပိ ဇီဝိတံ သေယျော. အာဂန္တုကဇနောတိ ဝိဟာရဂတံ ဘိက္ခုနီဇနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အနုပဓာရေတွာတိ အသလ္လက္ခေတွာ. Câu: ‘Trong khi đi đến tu viện’ có nghĩa là trong khi đi đến tu viện của các vị tỳ-khưu. Câu: ‘Pháp tối thượng’ có nghĩa là chín loại Pháp siêu thế. Thật vậy, đó được gọi là Pháp tối thượng, đối với người không thấy được Pháp ấy, sự sống dù là một trăm năm, thì sự sống dù chỉ một ngày, dù chỉ một khoảnh khắc của người thấy được và chứng ngộ được Pháp ấy vẫn tốt đẹp hơn. Câu: ‘Những người khách đến’ là nói về nhóm các vị tỳ-khưu-ni đã đi đến tu viện. Câu: ‘Không xem xét’ có nghĩa là không suy xét. ဗကုလာထေရီဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Bakulā ၂၄၂. အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. 242. Câu chuyện thứ tám có ý nghĩa rõ ràng. ကုဏ္ဍလကေသာထေရီဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Kuṇḍalakesā ၂၄၃. နဝမေ စတုက္ကေတိ ဝီထိစတုက္ကေ. စတုန္နံ သမာဟာရော စတုက္ကံ. စာရကတောတိ ဗန္ဓနာဂါရတော. ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာတိ ဥဒ္ဓရိတွာ. 243. Ở câu chuyện thứ chín, câu: ‘Nơi ngã tư’ có nghĩa là nơi ngã tư đường. ‘Catukkaṃ’ là sự tập hợp của bốn (con đường). Câu: ‘Từ nhà giam’ có nghĩa là từ nhà tù. Câu: ‘Sau khi đã giải thoát’ có nghĩa là sau khi đã cứu thoát. မုဟုတ္တမပိ စိန္တယေတိ မုဟုတ္တံ တင်္ခဏမ္ပိ ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာယ တင်္ခဏာနုရူပံ အတ္ထံ စိန္တိတုံ သက္ကုဏေယျ. သဟဿမပိ စေ ဂါထာ, အနတ္ထပဒသံဟိတာတိ အယံ ဂါထာ ဒါရုစီရိယတ္ထေရဿ ဘဂဝတာ ဘာသိတာ, ဣဓာပိ စ သာယေဝ ဂါထာ ဒဿိတာ. ထေရိဂါထာသံဝဏ္ဏနာယံ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေနပိ ကုဏ္ဍလကေသိတ္ထေရိယာ ဝတ္ထုမှိ အယမေဝ ဂါထာ ဝုတ္တာ. ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာယံ ပန ကုဏ္ဍလကေသိတ္ထေရိယာ ဝတ္ထုမှိ – Câu: ‘Suy tư dù chỉ trong chốc lát’ có nghĩa là người ấy có thể suy tư về ý nghĩa tương ứng với khoảnh khắc ấy bằng trí tuệ ứng đối trong khoảnh khắc ấy, dù chỉ trong chốc lát. Câu kệ: ‘Dầu cho một ngàn câu kệ, gồm những lời vô nghĩa...’ câu kệ này đã được đức Thế Tôn nói cho Trưởng lão Dārucīriya, và ở đây cũng chính câu kệ ấy đã được trình bày. Trong Trưởng Lão Ni Kệ Sớ Giải, bởi Trưởng lão Dhammapāla là vị Luận Sư, trong câu chuyện về Trưởng Lão Ni Kuṇḍalakesī, chính câu kệ này đã được nói đến. Tuy nhiên, trong Chú Giải Kinh Pháp Cú, ở câu chuyện về Trưởng Lão Ni Kuṇḍalakesī thì – ‘‘ယော စ ဂါထာသတံ ဘာသေ, အနတ္ထပဒသံဟိတာ; ဧကံ ဓမ္မပဒံ သေယျော, ယံ သုတွာ ဥပသမ္မတီ’’တိ. (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၂) – ‘Người nào nói trăm câu kệ, gồm những lời vô nghĩa; tốt hơn là một câu Pháp, nghe xong được an tịnh.’ (Chú Giải Kinh Pháp Cú 1.102) – အယံ ဂါထာ အာဂတာ. တံတံဘာဏကာနံ ကထာမဂ္ဂါနုသာရေန တတ္ထ တတ္ထ တထာ ဝုတ္တန္တိ န ဣဓ အာစရိယဿ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓော သင်္ကိတဗ္ဗော. Câu kệ này đã được nêu ra. Theo đường lối trình bày của các vị tụng đọc khác nhau, ở những nơi khác nhau đã được nói như thế, vì vậy ở đây không nên nghi ngờ về sự mâu thuẫn trước sau của vị Luận Sư. ဘဒ္ဒါကာပိလာနီထေရီ-ဘဒ္ဒါကစ္စာနာထေရီဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Bhaddā Kāpilānī và Trưởng Lão Ni Bhaddā Kaccānā ၂၄၄-၂၄၅. ဒသမံ [Pg.199] ဧကာဒသမဉ္စ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. 244-245. Câu chuyện thứ mười và thứ mười một có ý nghĩa rõ ràng. ကိသာဂေါတမီထေရီဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Kisāgotamī ၂၄၆. ဒွါဒသမေ တီဟိ လူခေဟီတိ ဝတ္ထလူခသုတ္တလူခရဇနလူခသင်္ခါတေဟိ တီဟိ လူခေဟိ. သိဒ္ဓတ္ထကန္တိ သာသပဗီဇံ. 246. Ở câu chuyện thứ mười hai, câu: ‘Với ba thứ thô sơ’ có nghĩa là với ba thứ thô sơ được gọi là vải thô, chỉ thô, và thuốc nhuộm thô. Câu: ‘Hạt cải’ có nghĩa là hạt mù tạt. တံ ပုတ္တပသုသမ္မတ္တန္တိ တံ ရူပဗလာဒိသမ္ပန္နေ ပုတ္တေ စ ပသူ စ လဘိတွာ ‘‘မမ ပုတ္တာ အဘိရူပါ ဗလသမ္ပန္နာ ပဏ္ဍိတာ သဗ္ဗကိစ္စသမတ္ထာ, မမ ဂေါဏော အရောဂေါ အဘိရူပေါ မဟာဘာရဝဟော, မမ ဂါဝီ ဗဟုခီရာ’’တိ ဧဝံ ပုတ္တေဟိ စ ပသူဟိ စ သမ္မတ္တံ နရံ. ဗျာသတ္တမနသန္တိ စက္ခုဝိညေယျာဒီသု အာရမ္မဏေသု ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီသု ပတ္တစီဝရာဒီသု ဝါ ယံ ယံ လဒ္ဓံ ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ လဂ္ဂနာယ သတ္တမာနသံ. သုတ္တံ ဂါမန္တိ နိဒ္ဒံ ဥပဂတံ သတ္တကာယံ. မဟောဃောဝါတိ ယထာ ဧဝရူပံ ဂါမံ ဂမ္ဘီရတော ဝိတ္ထာရတော စ မဟန္တော မဟာနဒိဩဃော အန္တမသော သုနခမ္ပိ အသေသေတွာ သဗ္ဗံ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ နရံ မစ္စု အာဒါယ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အမတံ ပဒန္တိ မရဏရဟိတံ ကောဋ္ဌာသံ, အမတံ မဟာနိဗ္ဗာနန္တိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. Câu: ‘Người ấy say đắm con cái và súc vật’ có nghĩa là người ấy, sau khi có được con cái và súc vật được thành tựu về sắc vóc, sức lực, v.v... đã trở nên say đắm bởi con cái và súc vật, với suy nghĩ rằng: ‘Các con trai của ta đẹp đẽ, có sức mạnh, thông thái, có khả năng trong mọi công việc; con bò đực của ta không bệnh tật, đẹp đẽ, có thể mang vật nặng; con bò cái của ta cho nhiều sữa.’ Câu: ‘Với tâm dính mắc’ có nghĩa là với tâm ý bám víu, dính mắc vào bất cứ những gì đã được nhận lãnh, ở bất cứ nơi đâu, hoặc là ở các đối tượng được nhận biết bởi mắt, v.v... hoặc là ở vàng bạc, v.v... hoặc là ở bát và y, v.v... Câu: ‘Ngôi làng đang ngủ’ có nghĩa là tập thể chúng sanh đã đi vào giấc ngủ. Câu: ‘Giống như trận lụt lớn’ có nghĩa là: Giống như trận lụt của dòng sông lớn, to lớn về chiều sâu và chiều rộng, cuốn trôi đi tất cả, không chừa lại ngay cả con chó, ở trong ngôi làng như thế; tương tự như vậy, tử thần cuốn đi người đã được nói đến; đây là ý nghĩa. Câu: ‘Trạng thái bất tử’ có nghĩa là phần không có sự chết; có nghĩa là đại Niết-bàn bất tử. Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng. သိင်္ဂါလကမာတာထေရီဝတ္ထု Câu chuyện về Trưởng Lão Ni Siṅgālakamātā ၂၄၇. တေရသမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. 247. Câu chuyện thứ mười ba có ý nghĩa rõ ràng. (ပဉ္စမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.) (Phần Chú Giải về Phẩm Etadagga thứ năm đã kết thúc.) ထေရိပါဠိသံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú Giải về Trưởng Lão Ni Kệ đã kết thúc. ၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ 14. Phẩm Etadagga (၁၄) ၆. ဆဋ္ဌဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ (14) 6. Chú Giải Phẩm Etadagga thứ sáu တပုဿ-ဘလ္လိကဝတ္ထု Câu chuyện về Tapussa và Bhallika ၂၄၈. ဥပါသကပါဠိသံဝဏ္ဏနာယ [Pg.200] ပဌမေ သဗ္ဗပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ပဌမံ ဟုတွာ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနံ. ဣတော ပရန္တိ သတ္တသတ္တာဟတော ပရံ. ဂမနူပစ္ဆေဒံ အကာသီတိ ဂမနဝိစ္ဆေဒံ အကာသိ. ယထာ တေ ဂေါဏာ ဓုရံ ဆဍ္ဍေတွာ ပေါထိယမာနာပိ န ဂစ္ဆန္တိ, တထာ အကာသီတိ အတ္ထော. တေသန္တိ တပုဿဘလ္လိကာနံ. အဓိမုစ္စိတွာတိ အာဝိသိတွာ. ယက္ခဿ အာဝဋ္ဋော ယက္ခာဝဋ္ဋော. ဧဝံ သေသေသုပိ. အတီတဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏံ ဩလောကေသီတိ အတီတဗုဒ္ဓါ ကေန ဘာဇနေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသူတိ ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ ဩလောကေသိ. ဒွေဝါစိကေ သရဏေ ပတိဋ္ဌာယာတိ သံဃဿ အနုပ္ပန္နတ္တာ ဗုဒ္ဓဓမ္မဝသေန ဒွေဝါစိကေ သရဏေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ. စေတိယန္တိ ပူဇနီယဝတ္ထုံ. ဇီဝကေသဓာတုယာတိ ဇီဝမာနဿ ဘဂဝတော ကေသဓာတုယာ. 248. Trong phần giải thích về Kinh Cư Sĩ, ở đoạn đầu tiên, (cụm từ) ‘sabbapaṭhamaṃ saraṇaṃ gacchantānaṃ’ có nghĩa là ‘của những người quy y, là những người đầu tiên trong tất cả’. (Cụm từ) ‘Ito paraṃ’ có nghĩa là ‘sau đó’, (tức là) sau bảy tuần lễ. (Cụm từ) ‘Gamanūpacchedaṃ akāsi’ có nghĩa là ‘đã làm cho sự đi bị gián đoạn’. Nghĩa là: Ngài đã làm cho giống như những con bò kia, sau khi đã quăng bỏ ách, dù bị đánh đập cũng không đi. (Cụm từ) ‘Tesaṃ’ có nghĩa là ‘của họ’, (tức là) của hai vị Tapussa và Bhallika. (Cụm từ) ‘Adhimuccitvā’ có nghĩa là ‘sau khi nhập vào’. (Cụm từ) ‘Yakkhassa āvaṭṭo’ (là) ‘yakkhāvaṭṭo’. Tương tự trong các trường hợp còn lại. (Cụm từ) ‘Atītabuddhānaṃ āciṇṇaṃ olokesi’ có nghĩa là ‘ngài đã nhìn lại thông lệ của các vị Phật quá khứ’, (tức là) ngài đã nhìn lại thông lệ của chư Phật (với suy nghĩ): “Các vị Phật quá khứ đã thọ nhận bằng vật đựng nào?”. (Cụm từ) ‘Dvevācike saraṇe patiṭṭhāya’ có nghĩa là ‘sau khi đã an trú trong quy y có hai lời nói’, (tức là) sau khi đã an trú trong quy y có hai lời nói theo phương diện Phật và Pháp, do vì Tăng chúng chưa xuất hiện. (Cụm từ) ‘Cetiyaṃ’ có nghĩa là ‘vật đáng tôn thờ’. (Cụm từ) ‘Jīvakesadhātuyā’ có nghĩa là ‘do xá-lợi tóc của đức Thế Tôn đang tại thế’. အနာထပိဏ္ဍိကသေဋ္ဌိဝတ္ထု Câu chuyện về trưởng giả Anāthapiṇḍika ၂၄၉. ဒုတိယေ တေနေဝ ဂုဏေနာတိ တေနေဝ ဒါယကဘာဝသင်္ခါတေန ဂုဏေန. သော ဟိ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓတာယ ဝိဂတမစ္ဆေရတာယ ကရုဏာဒိဂုဏသမင်္ဂိတာယ စ နိစ္စကာလံ အနာထာနံ ပိဏ္ဍမဒါသိ. တေန သဗ္ဗကာလံ ဥပဋ္ဌိတော အနာထာနံ ပိဏ္ဍော ဧတဿ အတ္ထီတိ အနာထပိဏ္ဍိကောတိ သင်္ခံ ဂတော. ယောဇနိကဝိဟာရေ ကာရေတွာတိ ယောဇနေ ယောဇနေ ဧကမေကံ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ. ‘‘ဧဝရူပံ ဒါနံ ပဝတ္တေသီ’’တိ ဝတွာ တမေဝ ဒါနံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဒေဝသိကံ ပဉ္စ သလာကဘတ္တာနိ ဟောန္တီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သလာကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ ဘတ္တံ သလာကဘတ္တံ. ဧကသ္မိံ ပက္ခေ ဧကဒိဝသံ ဒါတဗ္ဗံ ဘတ္တံ ပက္ခိကဘတ္တံ. ဓုရဂေဟေ ဌပေတွာ ဒါတဗ္ဗံ ဘတ္တံ ဓုရဘတ္တံ. အာဂန္တုကာနံ ဒါတဗ္ဗံ ဘတ္တံ အာဂန္တုကဘတ္တံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ပဉ္စ အာသနသတာနိ ဂေဟေ နိစ္စပညတ္တာနေဝ ဟောန္တီတိ ဂေဟေ နိသီဒါပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တာနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ ပဉ္စ အာသနသတာနိ နိစ္စပညတ္တာနိ ဟောန္တိ. 249. Trong câu chuyện thứ hai, (cụm từ) ‘teneva guṇena’ có nghĩa là ‘chính do đức tính ấy’, (tức là) chính do đức tính được gọi là phẩm hạnh của người thí chủ. Thật vậy, vị ấy do sự thành tựu mọi dục lạc, do sự không có lòng bỏn xẻn, và do sự hợp thành các đức tính như lòng bi mẫn, nên đã luôn luôn bố thí vật thực cho những người không nơi nương tựa. Do đó, vị ấy được biết đến với tên gọi Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc) vì rằng: “Vị này có vật thực được chuẩn bị sẵn sàng mọi lúc cho những người không nơi nương tựa”. (Cụm từ) ‘Yojanikavihāre kāretvā’ có nghĩa là ‘sau khi đã cho xây dựng các ngôi tịnh xá cách nhau một do-tuần’, (tức là) cứ mỗi do-tuần lại cho xây dựng một ngôi tịnh xá. Sau khi nói rằng: “Vị ấy đã thực hiện việc bố thí như vậy”, để trình bày sự bố thí ấy bằng cách phân tích, (chú giải) đã nói: “Hằng ngày có năm trăm phần vật thực theo thẻ” v.v... Trong đó, vật thực được nhận bằng thẻ gọi là vật thực theo thẻ (salākabhattaṃ). Vật thực được cúng dường một ngày trong mỗi nửa tháng gọi là vật thực nửa tháng (pakkhikabhattaṃ). Vật thực được cúng dường sau khi được đặt ở nhà chính gọi là vật thực thường xuyên (dhurabhattaṃ). Vật thực được cúng dường cho các vị khách đến gọi là vật thực cho khách (āgantukabhattaṃ). Tương tự trong các trường hợp còn lại. (Cụm từ) ‘Pañca āsanasatāni gehe niccapaññattāneva honti’ có nghĩa là ‘năm trăm chỗ ngồi luôn được sắp đặt sẵn trong nhà’, (tức là) năm trăm chỗ ngồi luôn được sắp đặt sẵn cho năm trăm vị tỳ khưu được mời ngồi và dùng bữa trong nhà. စိတ္တဂဟပတိဝတ္ထု Câu chuyện về gia chủ Citta ၂၅၀. တတိယေ မိဂါ ဧဝ မိဂရူပါနိ. ဘိက္ခံ သမာဒါပေတွာတိ, ‘‘ဘန္တေ, မယှံ အနုဂ္ဂဟံ ကရောထ, ဣဓ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ဘိက္ခာဂဟဏတ္ထံ သမာဒါပေတွာ[Pg.201]. ဝိဝဋ္ဋံ ဥဒ္ဒိဿ ဥပစိတံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယကုသလံ ဥပနိဿယော. သဠာယတနဝိဘတ္တိမေဝ ဒေသေသီတိ သဠာယတနဝိဘာဂပ္ပဋိသံယုတ္တမေဝ ဓမ္မကထံ ကထေသိ. ထေရေနာတိ တတ္ထ သန္နိဟိတာနံ သဗ္ဗေသံ ဇေဋ္ဌေန မဟာထေရေန. ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသက္ကောန္တေနာတိ စိတ္တေန ဂဟပတိနာ ‘‘ယာ ဣမာ, ဘန္တေ ထေရ, အနေကဝိဟိတာ ဒိဋ္ဌိယော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ‘သဿတော လောကော’တိ ဝါ, ‘အသဿတော လောကော’တိ ဝါ, ‘အန္တဝါ လောကော’တိ ဝါ, ‘အနန္တဝါ လောကော’တိ ဝါ, ‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’န္တိ ဝါ, ‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရ’န္တိ ဝါ, ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ, ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ, ‘ဟောတိ စ န ဟောတိ စ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ, ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ ယာနိ စိမာနိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဗြဟ္မဇာလေ ဂဏိတာနိ, ဣမာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဒိဋ္ဌိယော ကိသ္မိံ သတိ ဟောန္တိ, ကိသ္မိံ အသတိ န ဟောန္တီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ (သံ. နိ. ၄.၃၄၅) ပဉှေ ပုဋ္ဌေ တံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသက္ကောန္တေန. ဣမံ ကိရ ပဉှံ ယာဝတတိယံ ပုဋ္ဌော မဟာထေရော တုဏှီ အဟောသိ. အထ ဣသိဒတ္တတ္ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ထေရော နေဝ အတ္တနာ ဗျာကရောတိ, န အညံ အဇ္ဈေသတိ, ဥပါသကော စ ဘိက္ခုသံဃံ ဝိဟေသတိ, အဟမေတံ ဗျာကရိတွာ ဖာသုဝိဟာရံ ကတွာ ဒဿာမီ’’တိ. ဧဝံ စိန္တေတွာ စ အာသနတော ဝုဋ္ဌာယ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဗျာကရောမဟံ, ဘန္တေ, စိတ္တဿ ဂဟပတိနော ဧတံ ပဉှ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၅) အာဟ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ထေရော ‘‘ဗျာကရောဟိ တွံ, အာဝုသော ဣသိဒတ္တ, စိတ္တဿ ဂဟပတိနော ဧတံ ပဉှ’’န္တိ ဣသိဒတ္တံ အဇ္ဈေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသက္ကောန္တေန အဇ္ဈိဋ္ဌော’’တိ. 250. Trong câu chuyện thứ ba, (cụm từ) ‘migā’ chính là ‘migarūpāni’ (những hình tượng con nai). (Cụm từ) ‘Bhikkhaṃ samādāpetvā’ có nghĩa là ‘sau khi đã thỉnh nhận vật thực’, (tức là) sau khi đã thỉnh mời để nhận vật thực (với lời rằng): “Kính bạch ngài, xin ngài hãy bi mẫn đến con, xin hãy ngồi tại đây và thọ nhận vật thực”. Thiện nghiệp thuộc phần giác ngộ, được tích lũy hướng đến sự thoát khỏi vòng luân hồi, là duyên y chỉ. (Cụm từ) ‘Saḷāyatanavibhattimeva desesi’ có nghĩa là ‘ngài đã thuyết giảng chỉ về sự phân tích sáu xứ’, (tức là) ngài đã thực hiện một bài pháp thoại chỉ liên quan đến sự phân tích sáu xứ. (Cụm từ) ‘Therena’ có nghĩa là ‘bởi vị trưởng lão’, (tức là) bởi vị đại trưởng lão là vị lớn nhất trong tất cả những vị có mặt ở đó. (Cụm từ) ‘Pañhaṃ vissajjetuṃ asakkontena’ có nghĩa là ‘bởi vị không thể giải đáp câu hỏi’, (tức là) khi gia chủ Citta hỏi câu hỏi (như sau): “Kính bạch ngài trưởng lão, những tà kiến đa dạng này khởi sanh trong thế gian, như là ‘thế giới là thường hằng’ hay ‘thế giới là không thường hằng’, ‘thế giới là hữu biên’ hay ‘thế giới là vô biên’, ‘sinh mạng và thân thể là một’ hay ‘sinh mạng và thân thể là khác’, ‘Như Lai có tồn tại sau khi chết’ hay ‘Như Lai không tồn tại sau khi chết’, ‘Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết’ hay ‘Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại sau khi chết’, tức là sáu mươi hai loại tà kiến được kể trong kinh Phạm Võng, kính bạch ngài, những tà kiến này khi có cái gì thì chúng hiện hữu, khi không có cái gì thì chúng không hiện hữu?” (Tương Ưng Bộ 4.345), và vị ấy đã không thể giải đáp câu hỏi ấy. Tương truyền rằng, khi câu hỏi này được hỏi đến lần thứ ba, vị đại trưởng lão đã giữ im lặng. Bấy giờ, trưởng lão Isidatta đã suy nghĩ: “Vị trưởng lão này không tự mình giải đáp, cũng không thỉnh mời người khác. Vị cư sĩ này đang làm phiền nhiễu chư Tăng. Ta sẽ giải đáp câu hỏi này và mang lại sự thoải mái cho họ”. Và sau khi suy nghĩ như vậy, ngài đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đi đến gần vị trưởng lão và nói: “Kính bạch ngài, con sẽ giải đáp câu hỏi này của gia chủ Citta” (Tương Ưng Bộ 4.345). Khi được nói như vậy, vị trưởng lão đã thỉnh mời ngài Isidatta: “Này hiền giả Isidatta, hiền giả hãy giải đáp câu hỏi này của gia chủ Citta”. Do đó, đã được nói rằng: “được thỉnh mời bởi vị không thể giải đáp câu hỏi”. ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာတိ ‘‘ယာ ဣမာ, ဂဟပတိ, အနေကဝိဟိတာ ဒိဋ္ဌိယော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ‘သဿတော လောကော’တိ ဝါ, ‘အသဿတော လောကော’တိ ဝါ…ပေ… ယာနိ စိမာနိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဗြဟ္မဇာလေ ဂဏိတာနိ, ဣမာ ခေါ, ဂဟပတိ, ဒိဋ္ဌိယော သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဟောန္တိ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ အသတိ န ဟောန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ. ဂိဟိသဟာယကဘာဝေ ဉာတေတိ ထေရဿ ဂိဟိသဟာယကဘာဝေ စိတ္တေန ဂဟပတိနာ ဉာတေ. စိတ္တော ကိရ, ဂဟပတိ, တဿ ပဉှဝေယျာကရဏေ တုဋ္ဌော ‘‘ကုတော, ဘန္တေ, အယျော ဣသိဒတ္တော အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အဝန္တိယာ ခေါ အဟံ, ဂဟပတိ, အာဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘အတ္ထိ, ဘန္တေ, အဝန္တိယာ [Pg.202] ဣသိဒတ္တော နာမ ကုလပုတ္တော အမှာကံ အဒိဋ္ဌသဟာယော ပဗ္ဗဇိတော, ဒိဋ္ဌော သော အာယသ္မတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော စ ‘‘ဧဝံ, ဂဟပတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကဟံ နု ခေါ, ဘန္တေ, သော အာယသ္မာ ဧတရဟိ ဝိဟရတီ’’တိ ပုန ပုဋ္ဌော တုဏှီ အဟောသိ. အထ စိတ္တော ဂဟပတိ ‘‘အယျော နော, ဘန္တေ, ဣသိဒတ္တော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဧဝံ, ဂဟပတီ’’တိ ဝုတ္တေ အတ္တနော ဂိဟိသဟာယဘာဝံ အညာသိ. (Cụm từ) ‘Pañhaṃ vissajjetvā’ có nghĩa là ‘sau khi đã giải đáp câu hỏi’, (tức là) sau khi đã giải đáp câu hỏi theo phương thức bắt đầu bằng: “Này gia chủ, những tà kiến đa dạng này khởi sanh trong thế gian, như là ‘thế giới là thường hằng’ hay ‘thế giới là không thường hằng’... tức là sáu mươi hai loại tà kiến được kể trong kinh Phạm Võng, này gia chủ, những tà kiến này khi có thân kiến thì chúng hiện hữu, khi không có thân kiến thì chúng không hiện hữu”. (Cụm từ) ‘Gihisahāyakabhāve ñāte’ có nghĩa là ‘khi tình trạng là bạn tại gia được biết đến’, (tức là) khi tình trạng là bạn tại gia của vị trưởng lão được gia chủ Citta biết đến. Tương truyền rằng, gia chủ Citta, sau khi hoan hỷ với lời giải đáp câu hỏi của vị ấy, đã nói: “Kính bạch ngài, tôn giả Isidatta từ đâu đến?”. Khi được trả lời: “Này gia chủ, tôi từ xứ Avanti đến”, ông ta đã hỏi: “Kính bạch ngài, ở xứ Avanti có một thiện gia nam tử tên là Isidatta, là người bạn chưa từng gặp mặt của chúng tôi, đã xuất gia. Tôn giả có gặp vị ấy không?”. Và vị trưởng lão, sau khi nói: “Thưa có, gia chủ”, lại được hỏi tiếp: “Kính bạch ngài, vậy bây giờ tôn giả ấy đang ở đâu?”, thì ngài đã giữ im lặng. Bấy giờ, gia chủ Citta, sau khi hỏi: “Kính bạch ngài, ngài có phải là tôn giả Isidatta của chúng tôi không?”, và khi được trả lời: “Thưa phải, gia chủ”, ông đã nhận ra tình trạng là bạn tại gia của mình. တေဇောသမာပတ္တိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာတိ ဧကသ္မိံ ကိရ ဒိဝသေ စိတ္တော ဂဟပတိ ‘‘သာဓု မေ, ဘန္တေ, အယျော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတူ’’တိ မဟာထေရံ ယာစိ. ထေရော ‘‘တေန ဟိ တွံ, ဂဟပတိ, အာဠိန္ဒေ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ပညာပေတွာ တတ္ထ တိဏကလာပံ ဩကိရာ’’တိ ဝတွာ တေန စ တထာ ကတေ သယံ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ စ ဃဋိကံ ဒတွာ တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါရေသိ, ယထာ တာဠစ္ဆိဂ္ဂဠေန စ အဂ္ဂဠန္တရိကာယ စ အစ္စိ နိက္ခမိတွာ တိဏာနိ ဈာပေတိ, ဥတ္တရာသင်္ဂံ န ဈာပေတိ. အထ စိတ္တော ဂဟပတိ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ပပ္ဖောဋေတွာ သံဝိဂ္ဂေါ လောမဟဋ္ဌဇာတော ဧကမန္တံ ဌိတော ထေရံ ဗဟိ နိက္ခမန္တံ ဒိသွာ ‘‘အဘိရမတု, ဘန္တေ, အယျော မစ္ဆိကာသဏ္ဍေ, ရမဏီယံ အမ္ဗာဋကဝနံ, အဟံ အယျဿ ဥဿုက္ကံ ကရိဿာမိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ အာဟ. တတော ထေရော ‘‘န ဒါနိ ဣဓ ဝသိတုံ သက္ကာ’’တိ တမှာ ဝိဟာရာ ပက္ကာမိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘တေဇောသမာပတ္တိ ပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ ‘ဣဒါနိ ဣဓ ဝသိတုံ န ယုတ္တ’န္တိ ယထာသုခံ ပက္ကာမီ’’တိ. ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိတ္ထာရတော ဝိနယပါဠိယံ အာဂတမေဝ. Sau khi đã thể hiện thần thông hỏa định nhập. Tương truyền, vào một ngày nọ, gia chủ Citta đã thỉnh cầu vị Đại Trưởng lão rằng: ‘Kính bạch ngài, mong rằng bậc tôn giả hãy thể hiện cho con thần thông thuộc pháp thượng nhân.’ Vị Trưởng lão nói rằng: ‘Này gia chủ, vậy thì ông hãy trải tấm y thượng ở hiên nhà rồi rải một bó cỏ lên trên đó.’ Và sau khi vị ấy đã làm như vậy, chính ngài đã đi vào tịnh xá, cài then cửa, rồi tác thành một loại thần thông như thế này: ngọn lửa từ lỗ khóa và khe cửa đã thoát ra, thiêu rụi đám cỏ nhưng không thiêu rụi tấm y thượng. Bấy giờ, gia chủ Citta giũ tấm y thượng, lòng xúc động, lông tóc dựng đứng, đứng sang một bên, thấy vị Trưởng lão đi ra ngoài, bèn nói rằng: ‘Kính bạch ngài, mong bậc tôn giả hãy hoan hỷ ở tại Macchikāsaṇḍa, khu rừng Ambāṭaka thật khả ái. Con sẽ lo liệu cho bậc tôn giả về y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh và các vật dụng cần thiết.’ Sau đó, vị Trưởng lão nghĩ rằng: ‘Bây giờ không thể ở lại đây được nữa,’ rồi đã rời khỏi tịnh xá ấy. Nhắm đến điều ấy, lời này đã được nói ra: ‘Sau khi đã thể hiện thần thông hỏa định nhập, nghĩ rằng ‘bây giờ không thích hợp để ở lại đây,’ ngài đã ra đi tùy ý.’ Những điều cần nói về hai vị Thượng thủ Thinh văn, v.v... đã được trình bày chi tiết trong tạng Luật. သဒ္ဓေါတိ လောကိယလောကုတ္တရာယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော. သီလေနာတိ အဂါရိယသီလံ အနဂါရိယသီလန္တိ ဒုဝိဓံ သီလံ, တေသု ဣဓ အဂါရိယံ သီလံ အဓိပ္ပေတံ, တေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ယသောဘောဂသမပ္ပိတောတိ ယာဒိသော အနာထပိဏ္ဍိကာဒီနံ ပဉ္စဥပါသကသတပရိဝါရသင်္ခါတော အဂါရိယော ယသော, တာဒိသေနေဝ ယသေန, ယော စ ဓနဓညာဒိကော စေဝ သတ္တဝိဓအရိယဓနသင်္ခါတော စာတိ ဒုဝိဓော ဘောဂေါ, တေန စ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ယံ ယံ ပဒေသန္တိ ပုရတ္ထိမာဒီသု ဒိသာသု ဧဝရူပေါ ကုလပုတ္တော ယံ ယံ ပဒေသံ ဘဇတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဧဝရူပေန လာဘသက္ကာရေန ပူဇိတောဝ ဟောတီတိ အတ္ထော. Có đức tin (saddho) là được thành tựu đức tin thuộc thế gian và siêu thế. Có giới hạnh (sīlena) là giới có hai loại: giới tại gia và giới xuất gia. Trong hai loại ấy, ở đây muốn nói đến giới tại gia; có nghĩa là được thành tựu giới ấy. Được thành tựu danh vọng và tài sản (yasobhogasamappito) có nghĩa là được thành tựu danh vọng tại gia tương tự như danh vọng của ngài Anāthapiṇḍika v.v... được biết đến với đoàn tùy tùng năm trăm vị cận sự nam, và được thành tựu hai loại tài sản là tài sản gồm của cải, lúa gạo, v.v... và tài sản được gọi là bảy loại thánh tài. Bất cứ nơi nào (yaṃ yaṃ padesaṃ) có nghĩa là ở các phương hướng như phương đông v.v..., người thiện gia nam tử như vậy đi đến nơi nào, ở nơi đó vị ấy được cúng dường với lợi lộc và sự tôn trọng như vậy. ဟတ္ထကအာဠဝကဝတ္ထု Câu chuyện về Hatthaka người xứ Āḷavaka ၂၅၁. စတုတ္ထေ [Pg.203] စတုဗ္ဗိဓေန သင်္ဂဟဝတ္ထုနာတိ ဒါနပိယဝစနအတ္ထစရိယာသမာနတ္တတာသင်္ခါတေန စတုဗ္ဗိဓေန သင်္ဂဟဝတ္ထုနာ. ‘‘သွေ ဘတ္တစာဋိယာ သဒ္ဓိံ အာဠဝကဿ ပေသေတဗ္ဗော အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ – ‘‘တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ’’တိအာဒိမာဟ. မိဂဝတ္ထာယ အရညံ ဂန္တွာတိ အာဠဝကော ရာဇာ ဝိဝိဓနာဋကူပဘောဂံ ဆဍ္ဍေတွာ စောရပ္ပဋိဗာဟနတ္ထဉ္စ ပဋိရာဇနိသေဓနတ္ထဉ္စ ဗျာယာမကရဏတ္ထဉ္စ သတ္တမေ သတ္တမေ ဒိဝသေ မိဂဝံ ဂစ္ဆန္တော ဧကဒိဝသံ ဗလကာယေန သဒ္ဓိံ ‘‘ယဿ ပဿေန မိဂေါ ပလာယတိ, တဿေဝ သော ဘာရော’’တိ ကတကတိကဝတ္တော မိဂဝတ္ထာယ အရညံ ဂန္တွာ. ဧကံ မိဂန္တိ အတ္တနော ဌိတဋ္ဌာနေန ပလာတံ ဧဏိမိဂံ. အနုဗန္ဓိတွာတိ တိယောဇနမဂ္ဂံ ဧကကောဝ အနုဗန္ဓိတွာ. ဇဝသမ္ပန္နော ဟိ ရာဇာ ဓနုံ ဂဟေတွာ ပတ္တိကောဝ တိယောဇနံ တံ မိဂမနုဗန္ဓိ. ဃာတေတွာတိ ယသ္မာ ဧဏိမိဂါ တိယောဇနဝေဂါ ဧဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ ပရိက္ခိဏဇဝံ တံ မိဂံ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ ဌိတံ ဃာတေတွာ. ဒွိဓာ ဆေတွာ ဓနုကောဋိယံ လဂေတွာ နိဝတ္တေတွာ အာဂစ္ဆန္တောတိ အနတ္ထိကောပိ မံသေန ‘‘နာသက္ခိ မိဂံ ဂဟေတု’’န္တိ အပဝါဒမောစနတ္ထံ ဒွိဓာ ဆိန္နံ ဓနုကောဋိယံ လဂေတွာ အာဂစ္ဆန္တော. သန္ဒစ္ဆာယန္တိ ဃနစ္ဆာယံ ဗဟလပတ္တပလာသံ. 251. Trong câu thứ tư, bằng bốn nhiếp pháp (catubbidhena saṅgahavatthunā) là bằng bốn nhiếp pháp được gọi là bố thí, ái ngữ, lợi hành, và đồng sự. Để làm rõ ý nghĩa đã được nói: ‘Ngày mai, người ấy đáng lẽ đã bị gởi đến cho dạ-xoa Āḷavaka cùng với một nồi cơm,’ ngài đã nói câu bắt đầu bằng: ‘Ở đây, đây là câu chuyện tuần tự.’ Đi vào rừng để săn bắn (migavatthāya araññaṃ gantvā) là vua Āḷavaka, sau khi từ bỏ các thú vui kịch nghệ đa dạng, cứ mỗi bảy ngày lại đi săn bắn để ngăn chặn trộm cướp, để ngăn ngừa các vua đối nghịch, và để rèn luyện thân thể. Vào một ngày nọ, cùng với quân đội, sau khi đã giao ước rằng: ‘Con nai chạy thoát về phía của ai thì người đó phải chịu trách nhiệm,’ ngài đã đi vào rừng để săn bắn. Một con nai (ekaṃ migaṃ) là một con nai đen đã chạy trốn từ phía vị trí của chính ngài. Sau khi đuổi theo (anubandhitvā) là sau khi một mình đuổi theo quãng đường ba do-tuần. Vị vua vốn có tốc độ nhanh, đã cầm cung và đi bộ đuổi theo con nai ấy ba do-tuần. Sau khi giết (ghātetvā) là vì loài nai đen chỉ có tốc độ ba do-tuần, nên sau khi con nai ấy đã kiệt sức, đi vào trong nước và đứng lại, ngài đã giết nó. Sau khi cắt làm hai, treo lên đầu cung, rồi quay về (dvidhā chetvā dhanukoṭiyaṃ lagetvā nivattetvā āgacchanto) là dù không cần thịt, nhưng để tránh tiếng chê rằng ‘đã không thể bắt được con nai,’ ngài đã cắt nó làm hai, treo lên đầu cung rồi trở về. Bóng râm mát (sandacchāyaṃ) là bóng râm dày đặc, có lá và cành rậm rạp. ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာတိ အာဠဝကံ ယက္ခံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သော ဟိ မဟာရာဇူနံ သန္တိကာ ဝရံ လဘိတွာ မဇ္ဈနှိကသမယေ တဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ ဖုဋ္ဌောကာသံ ပဝိဋ္ဌေ ပါဏိနော ခါဒန္တော တတ္ထ ပဋိဝသတိ. အာဠဝကဿ နိသီဒနပလ္လင်္ကေ နိသီဒီတိ ယတ္ထ အဘိလက္ခိတေသု မင်္ဂလဒိဝသာဒီသု အာဠဝကော နိသီဒိတွာ သိရိံ အနုဘောတိ, တသ္မိံယေဝ ဒိဗ္ဗရတနပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ. အတ္တနော ဂမနေ အသမ္ပဇ္ဇမာနေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တာတိ တဒါ ကိရ သာတာဂိရဟေမဝတာ ဘဂဝန္တံ ဇေတဝနေယေဝ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ယက္ခသမာဂမံ ဂမိဿာမာ’’တိ သပရိဝါရာ နာနာယာနေဟိ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တိ, အာကာသေ စ ယက္ခာနံ န သဗ္ဗတ္ထ မဂ္ဂေါ အတ္ထိ, အာကာသဋ္ဌာနိ ဝိမာနာနိ ပရိဟရိတွာ မဂ္ဂဋ္ဌာနေနေဝ မဂ္ဂေါ ဟောတိ, အာဠဝကဿ ပန ဝိမာနံ ဘူမဋ္ဌံ သုဂုတ္တံ ပါကာရပရိက္ခိတ္တံ သုသံဝိဟိတဒွါရဋ္ဋာလကဂေါပုရံ ဥပရိ ကံသဇာလသဉ္ဆန္နမဉ္ဇူသာသဒိသံ တိယောဇနံ ဥဗ္ဗေဓေန, တဿ ဥပရိ မဂ္ဂေါ ဟောတိ, တေ တံ ပဒေသမာဂမ္မ ဂန္တုမသမတ္ထာ [Pg.204] အဟေသုံ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ နိသိန္နောကာသဿ ဥပရိဘာဂေန ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ကောစိ ဂန္တုမသမတ္ထော, တသ္မာ အတ္တနော ဂမနေ အသမ္ပဇ္ဇမာနေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေသုံ. တေသံ ကထံ သုတွာ စိန္တေသီတိ ယသ္မာ အဿဒ္ဓဿ သဒ္ဓါကထာ ဒုက္ကထာ ဟောတိ ဒုဿီလာဒီနံ သီလကထာဒယော ဝိယ, တသ္မာ တေသံ ယက္ခာနံ သန္တိကာ ဘဂဝတော ပသံသံ သုတွာ ဧဝ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တလောဏသက္ခရာ ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နကောပေန ပဋပဋာယမာနဟဒယော ဟုတွာ စိန္တေသိ. ပဗ္ဗတကူဋန္တိ ကေလာသပဗ္ဗတကူဋံ. Vị trời ngự trên cây (rukkhe adhivatthā devatā) là nói đến dạ-xoa Āḷavaka. Vị ấy sau khi nhận được ân huệ từ các vị Đại vương, đã trú ngụ ở đó, ăn thịt các chúng sanh đi vào khu vực có bóng của cây ấy vào lúc giữa trưa. Đã ngồi trên ngai tọa của Āḷavaka (Āḷavakassa nisīdanapallaṅke nisīdi) là đã ngồi trên chính chiếc ngai báu thiêng liêng, nơi mà Āḷavaka thường ngồi để hưởng thụ sự huy hoàng vào những ngày lành đã được định trước. Khi việc đi lại của mình không được thuận lợi, họ đã suy xét rằng: ‘Do nguyên nhân gì đây?’ (attano gamane asampajjamāne ‘kiṃ nu kho kāraṇa’nti āvajjentā). Tương truyền, lúc bấy giờ, các dạ-xoa Sātāgira và Hemavata sau khi đã đảnh lễ Đức Thế Tôn tại Jetavana, đã cùng với đoàn tùy tùng đi bằng các loại xe khác nhau trên không trung với ý nghĩ: ‘Chúng ta sẽ đi đến buổi hội họp của các dạ-xoa.’ Và trên không trung, không phải nơi nào cũng có đường đi cho các dạ-xoa; đường đi chỉ có ở những nơi đã được quy định, tránh các thiên cung ở trên không. Tuy nhiên, lâu đài của Āḷavaka ở trên mặt đất, được canh gác cẩn mật, có tường thành bao quanh, có cổng, tháp canh, và cổng thành được bố trí hợp lý, phía trên được che bằng một lưới đồng giống như một cái rương, cao ba do-tuần. Đường đi ở phía trên lâu đài ấy. Khi họ đến nơi đó, họ đã không thể đi qua được. Thật vậy, không một ai, cho đến cõi tột cùng của sự hiện hữu, có thể đi qua phía trên nơi một vị Phật đang ngồi. Do đó, khi việc đi lại của mình không được thuận lợi, họ đã suy xét rằng: ‘Do nguyên nhân gì đây?’ Sau khi nghe lời nói của họ, ông ta đã suy nghĩ (tesaṃ kathaṃ sutvā cintesīti). Bởi vì đối với người không có đức tin, lời nói về đức tin là lời khó nghe, cũng như lời nói về giới hạnh đối với người ác giới, v.v...; do đó, sau khi nghe lời tán thán Đức Thế Tôn từ các vị dạ-xoa ấy, với cơn giận nổi lên bên trong, trái tim ông ta kêu răng rắc như muối và sỏi được ném vào lửa, rồi ông ta đã suy nghĩ. Đỉnh núi (pabbatakūṭaṃ) là đỉnh núi Kelāsa. ဣတော ပဋ္ဌာယ အာဠဝကယုဒ္ဓံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗန္တိ သော ကိရ မနောသိလာတလေ ဝါမပါဒေန ဌတွာ ‘‘ပဿထ ဒါနိ တုမှာကံ ဝါ သတ္ထာ မဟာနုဘာဝေါ, အဟံ ဝါ’’တိ ဒက္ခိဏပါဒေန သဋ္ဌိယောဇနမတ္တံ ကေလာသကူဋပဗ္ဗတံ အက္ကမိ, တံ အယောကူဋပ္ပဟတော ဝိယ နိဒ္ဓန္တအယပိဏ္ဍော ပပဋိကာယော မုဉ္စိ. သော တတြ ဌတွာ ‘‘အဟံ အာဠဝကော’’တိ ဥဂ္ဃောသေသိ, သကလဇမ္ဗုဒီပံ သဒ္ဒေါ ဖရိ. တိယောဇနသဟဿဝိတ္ထတဟိမဝါပိ သမ္ပကမ္ပိ ယက္ခဿာနုဘာဝေန. သော ဝါတမဏ္ဍလံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဧတေနေဝ သမဏံ ပလာပေဿာမီ’’တိ. တေ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါ ဝါတာ သမုဋ္ဌဟိတွာ အဍ္ဎယောဇနယောဇနဒွိယောဇနတိယောဇနပ္ပမာဏာနိ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ပဒါလေတွာ ဝနဂစ္ဆရုက္ခာဒီနိ ဥမ္မူလေတွာ အာဠဝိနဂရံ ပက္ခန္ဒာ ဇိဏ္ဏဟတ္ထိသာလာဒီနိ စုဏ္ဏေန္တာ ဆဒနိဋ္ဌကာ အာကာသေ ဘမေန္တာ. ဘဂဝါ ‘‘မာ ကဿစိ ဥပရောဓော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. တေ ဝါတာ ဒသဗလံ ပတွာ စီဝရကဏ္ဏမတ္တမ္ပိ စာလေတုံ နာသက္ခိံသု. တတော မဟာဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ သမဏံ မာရေဿာမီ’’တိ. တဿာနုဘာဝေန ဥပရူပရိ သတပဋလသဟဿပဋလာဒိဘေဒါ ဝလာဟကာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပဝဿိံသု. ဝုဋ္ဌိဓာရာဝေဂေန ပထဝီ ဆိဒ္ဒါ အဟောသိ. ဝနရုက္ခာဒီနံ ဥပရိ မဟောဃော အာဂန္တွာ ဒသဗလဿ စီဝရေ ဥဿာဝဗိန္ဒုမတ္တမ္ပိ တေမေတုံ နာသက္ခိ. တတော ပါသာဏဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. မဟန္တာနိ မဟန္တာနိ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ဓူမာယန္တာနိ ပဇ္ဇလန္တာနိ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလံ ပတွာ ဒိဗ္ဗမာလာဂုဠာနိ သမ္ပဇ္ဇိံသု. တတော ပဟရဏဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. ဧကတောဓာရာ ဥဘတောဓာရာ အသိသတ္တိခုရပ္ပာဒယော ဓူမာယန္တာ ပဇ္ဇလန္တာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖာနိ အဟေသုံ. Kể từ đây, cuộc chiến với dạ-xoa Āḷavaka nên được trình bày chi tiết. Nghe nói, y đứng bằng chân trái trên phiến đá hùng hoàng, (và nói): 'Bây giờ hãy xem, bậc Đạo Sư của các ngươi có đại thần lực, hay là ta có,' rồi bước chân phải lên đỉnh núi Kelāsa cách đó khoảng sáu mươi do-tuần. Đỉnh núi ấy phát ra những tia lửa như khối sắt đã được nung đỏ bị búa sắt đập vào. Y đứng ở đó và hét lớn: 'Ta là Āḷavaka.' Tiếng hét vang khắp toàn cõi Diêm-phù-đề. Hồ Tuyết Sơn rộng ba ngàn do-tuần cũng rung chuyển bởi oai lực của dạ-xoa. Y tạo ra một trận cuồng phong với ý nghĩ: 'Ta sẽ dùng chính thứ này để đuổi vị Sa-môn đi.' Những ngọn gió từ các hướng như phương đông nổi lên, làm vỡ nát các đỉnh núi có kích thước nửa do-tuần, một do-tuần, hai do-tuần, ba do-tuần, nhổ bật gốc các loại cây cối trong rừng, xông vào thành Āḷavi, nghiền nát các chuồng voi cũ kỹ, làm cho các viên gạch lợp mái xoay tít trên không trung. Đức Thế Tôn đã chú nguyện: 'Mong rằng không có sự tổn hại nào cho bất cứ ai.' Những ngọn gió ấy khi đến gần bậc Thập Lực đã không thể làm lay động dù chỉ một góc y. Kế đó, y tạo ra một trận mưa lớn với ý nghĩ: 'Ta sẽ nhấn chìm và giết chết vị Sa-môn bằng nước.' Do oai lực của y, những đám mây với các loại khác nhau như trăm tầng, ngàn tầng đã nổi lên tầng tầng lớp lớp và trút mưa xuống. Do sức mạnh của dòng mưa, mặt đất đã bị thủng lỗ. Một trận lụt lớn dâng lên trên các cây cối trong rừng nhưng đã không thể làm ướt y của bậc Thập Lực dù chỉ bằng một giọt sương. Kế đó, y tạo ra một trận mưa đá. Những đỉnh núi rất lớn bốc khói và rực cháy bay đến từ không trung, khi đến gần bậc Thập Lực đã hóa thành những tràng hoa cõi trời. Kế đó, y tạo ra một trận mưa vũ khí. Những vũ khí như gươm, giáo, dao cạo, v.v... một lưỡi, hai lưỡi, bốc khói và rực cháy bay đến từ không trung, đã trở thành những đóa hoa cõi trời dưới chân bậc Thập Lực. တတော [Pg.205] အင်္ဂါရဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. ကိံသုကဝဏ္ဏာ အင်္ဂါရာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖာနိ ဟုတွာ ဝိကိရိံသု. တတော ကုက္ကုဠဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. အစ္စုဏှော ကုက္ကုဠော အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ စန္ဒနစုဏ္ဏံ ဟုတွာ နိပတိ. တတော ဝါလိကဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. အတိသုခုမာ ဝါလိကာ ဓူမာယန္တာ ပဇ္ဇလန္တာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖာနိ ဟုတွာ နိပတိံသု. တတော ကလလဝဿံ သမုဋ္ဌာပေသိ. တံ ဓူမာယန္တံ ပဇ္ဇလန္တံ အာကာသေနာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ ဟုတွာ နိပတိ. တတော အန္ဓကာရံ သမုဋ္ဌာပေသိ ‘‘ဘိံသေတွာ သမဏံ ပလာပေဿာမီ’’တိ. စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ အန္ဓကာရသဒိသံ ဟုတွာ ဒသဗလံ ပတွာ သူရိယပ္ပဘာဝိဟတမိဝန္ဓကာရံ အန္တရဓာယိ. ဧဝံ ယက္ခော ဣမာဟိ နဝဟိ ဝါတဝဿပါသာဏပဟရဏင်္ဂါရကုက္ကုဠဝါလိကကလလန္ဓကာရဝုဋ္ဌီဟိ ဘဂဝန္တံ ပလာပေတုမသက္ကောန္တော နာနာဝိဓပ္ပဟရဏဟတ္ထအနေကပ္ပကာရရူပဘူတဂဏသမာကုလာယ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ သယမေဝ ဘဂဝန္တံ အဘိဂတော. တေ ဘူတဂဏာ အနေကပ္ပကာရဝိကာရေ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဟနထာ’’တိ ဘဂဝတော ဥပရိ အာဂစ္ဆန္တာ ဝိယ စ ဟောန္တိ. အပိစ ခေါ နိဒ္ဓန္တလောဟပိဏ္ဍံ ဝိယ မက္ခိကာ ဘဂဝန္တံ အလ္လီယိတုမသမတ္ထာ ဧဝ အဟေသုံ. Kế đó, y tạo ra một trận mưa than hồng. Những hòn than màu hoa ngọc lan bay đến từ không trung, khi đến dưới chân bậc Thập Lực đã hóa thành những đóa hoa cõi trời rồi rơi vãi ra. Kế đó, y tạo ra một trận mưa tro nóng. Tro cực nóng bay đến từ không trung, khi đến dưới chân bậc Thập Lực đã hóa thành bột chiên-đàn rồi rơi xuống. Kế đó, y tạo ra một trận mưa cát. Cát rất mịn, bốc khói và rực cháy bay đến từ không trung, khi đến dưới chân bậc Thập Lực đã hóa thành những đóa hoa cõi trời rồi rơi xuống. Kế đó, y tạo ra một trận mưa bùn. Bùn ấy bốc khói và rực cháy bay đến từ không trung, khi đến dưới chân bậc Thập Lực đã hóa thành hương thơm cõi trời rồi rơi xuống. Kế đó, y tạo ra bóng tối với ý nghĩ: 'Ta sẽ dọa nạt và đuổi vị Sa-môn đi.' Bóng tối giống như bóng tối có bốn thành phần, khi đến gần bậc Thập Lực đã tan biến như bóng tối bị ánh sáng mặt trời xua tan. Như vậy, dạ-xoa đã không thể đuổi Đức Thế Tôn đi bằng chín trận mưa này: mưa gió, mưa nước, mưa đá, mưa vũ khí, mưa than hồng, mưa tro nóng, mưa cát, mưa bùn, và mưa bóng tối, nên y đã một mình tiến đến Đức Thế Tôn cùng với đạo quân bốn binh chủng hỗn loạn gồm chúng phi nhân có nhiều hình dạng khác nhau, tay cầm nhiều loại vũ khí khác nhau. Chúng phi nhân ấy làm ra nhiều hình dạng ghê rợn và dường như đang tiến đến phía trên Đức Thế Tôn và la hét: 'Hãy bắt lấy, hãy giết đi.' Tuy nhiên, chúng đã không thể bám vào Đức Thế Tôn, giống như những con ruồi không thể bám vào khối sắt đã được nung đỏ. ဧဝံ သဗ္ဗရတ္တိံ အနေကပ္ပကာရဝိဘိံသာကာရဒဿနေနပိ ဘဂဝန္တံ စာလေတုမသက္ကောန္တော အာဠဝကော စိန္တေသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ကေနစိ အဇေယျံ ဒုဿာဝုဓံ မုဉ္စေယျ’’န္တိ. သစေ ဟိ သော ဒုဋ္ဌော အာကာသေ တံ ဒုဿာဝုဓံ မုဉ္စေယျ, ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဒေဝေါ န ဝဿေယျ. သစေ ပထဝိယံ မုဉ္စေယျ, သဗ္ဗရုက္ခတိဏာဒီနိ သုဿိတွာ ဒွါဒသဝဿန္တရံ န ပုန ရုဟေယျုံ. သစေ သမုဒ္ဒေ မုဉ္စေယျ, တတ္တကပါလေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ သဗ္ဗံ သုဿေယျ. သစေ သိနေရုပဗ္ဗတေ မုဉ္စေယျ, ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဟုတွာ ဝိကိရေယျ. သော ဧဝံမဟာနုဘာဝံ ဒုဿာဝုဓံ ဥတ္တရိသာဋကံ မုဉ္စိတွာ အဂ္ဂဟေသိ. ယေဘုယျေန ဒသသဟဿိလောကဓာတုဒေဝတာ ဝေဂေန သန္နိပတိံသု ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ အာဠဝကံ ဒမေဿတိ, တတ္ထ ဓမ္မံ သောဿာမာ’’တိ. ယုဒ္ဓဒဿနကာမာပိ ဒေဝတာ သန္နိပတိံသု. ဧဝံ သကလမ္ပိ အာကာသံ ဒေဝတာဟိ ပရိပုဏ္ဏံ အဟောသိ. အထာဠဝကော ဘဂဝတော သမီပေ ဥပရူပရိ ဝိစရိတွာ ဝတ္ထာဝုဓံ မုဉ္စိ[Pg.206]. တံ အသနိစက္ကံ ဝိယ အာကာသေ ဘေရဝသဒ္ဒံ ကရောန္တံ ဓူမာယန္တံ ပဇ္ဇလန္တံ ဘဂဝန္တံ ပတွာ ယက္ခဿ မာနမဒ္ဒနတ္ထံ ပါဒပုဉ္ဆနစောဠံ ဟုတွာ ပါဒမူလေ နိပတိ. အာဠဝကော တံ ဒိသွာ ဆိန္နဝိသာဏော ဝိယ ဥသဘော, ဥဒ္ဓဋဒါဌော ဝိယ သပ္ပော နိတ္တေဇော နိမ္မဒေါ နိပါတိတမာနဒ္ဓဇော အဟောသိ. ဧဝမိဒံ အာဠဝကယုဒ္ဓံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. Như vậy, suốt cả đêm, dù đã cho thấy nhiều hình dạng ghê rợn, Āḷavaka vẫn không thể làm Đức Thế Tôn lay động, y đã suy nghĩ: 'Hay là ta nên phóng ra vũ khí Dussāvudha, thứ không thể bị ai đánh bại.' Thật vậy, nếu kẻ ác độc ấy phóng vũ khí Dussāvudha lên không trung, trời sẽ không mưa trong mười hai năm. Nếu phóng xuống mặt đất, tất cả cây cối, cỏ, v.v... sẽ khô héo và không mọc lại trong suốt mười hai năm. Nếu phóng xuống biển, tất cả sẽ khô cạn như giọt nước trên chảo nóng. Nếu phóng vào núi Sineru, nó sẽ vỡ tan thành từng mảnh và văng ra. Y đã cởi tấm thượng y, vũ khí Dussāvudha có đại oai lực như vậy, và cầm lấy. Phần lớn chư thiên ở mười ngàn thế giới đã nhanh chóng tụ tập lại với ý nghĩ: 'Hôm nay Đức Thế Tôn sẽ nhiếp phục Āḷavaka, chúng ta sẽ được nghe Pháp ở đó.' Các vị trời muốn xem trận chiến cũng đã tụ tập. Như vậy, toàn bộ không trung đã tràn ngập chư thiên. Bấy giờ, Āḷavaka đi vòng quanh phía trên gần Đức Thế Tôn và phóng ra vũ khí bằng vải. Vũ khí ấy tạo ra âm thanh ghê rợn trên không trung như bánh xe sấm sét, bốc khói và rực cháy, khi đến gần Đức Thế Tôn, để dẹp tan lòng kiêu mạn của dạ-xoa, đã hóa thành một miếng giẻ lau chân và rơi xuống dưới chân Ngài. Āḷavaka thấy vậy, đã trở nên không còn oai lực, không còn kiêu hãnh, ngọn cờ kiêu mạn đã bị hạ xuống, giống như con bò đực bị gãy sừng, giống như con rắn bị nhổ nanh. Cuộc chiến với Āḷavaka này nên được trình bày chi tiết như vậy. အဋ္ဌ ပဉှေ ပုစ္ဆီတိ – Đã hỏi tám câu hỏi là – ‘‘ကိံ သူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ,ကိံ သု သုစိဏ္ဏံ သုခမာဝဟာတိ; ကိံ သု ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာနံ,ကထံ ဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၆; သု. နိ. ၁၈၃) – “Ở đời, tài sản nào là cao quý nhất của con người? Điều gì được thực hành tốt đẹp sẽ mang lại hạnh phúc? Trong các vị, vị nào quả là ngọt ngào hơn cả? Sống như thế nào, được gọi là đời sống cao quý nhất?” (Tương Ưng Bộ 1.246; Kinh Tập 183) – အာဒိနာ အဋ္ဌ ပဉှေ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ – Đã hỏi tám câu hỏi bắt đầu bằng (câu kệ) trên. Bậc Đạo Sư đã giải đáp là – ‘‘သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ,ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခမာဝဟာတိ; သစ္စံ ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာနံ,ပညာဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၆; သု. နိ. ၁၈၄) – ‘Ở đời, niềm tin là tài sản quý nhất của con người, Pháp được khéo hành trì mang lại an lạc; Sự thật quả là vị ngọt ngào hơn các vị, Người ta nói rằng, sống với trí tuệ là đời sống cao quý nhất.’ (saṃ. ni. 1.246; su. ni. 184) – အာဒိနာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဝိက္ကန္ဒမာနာယာတိ အစ္စန္တံ ပရိဒေဝမာနာယ. đã giải đáp bằng câu đầu. Vikkandamānāyāti có nghĩa là than khóc tột cùng. မဟာနာမသက္ကဝတ္ထု Câu chuyện về Mahānāma người dòng Sakka ၂၅၂. ပဉ္စမေ သတ္ထာ တတော ပရံ ပဋိညံ နာဒါသီတိ သံဝစ္ဆရတော ပရံ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ ပစ္စယပ္ပဝါရဏာသာဒိယနဿ ဝါရိတတ္တာ ‘‘ပဋိညံ နာဒါသီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ တတိယဝါရေပိ မဟာနာမေန သက္ကေန ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, ဘန္တေ, သံဃံ ယာဝဇီဝံ ဘေသဇ္ဇေန ပဝါရေတု’’န္တိ (ပါစိ. ၃၀၄-၃၀၅) ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု သာဓု, မဟာနာမ, တေန ဟိ တွံ, မဟာနာမ, သံဃံ ယာဝဇီဝံ ဘေသဇ္ဇေန ပဝါရေဟီ’’တိ ပဋိညံ အဒါသိယေဝ. ဧဝံ ပဋိညံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေဟိ ဘိက္ခူဟိ မဟာနာမဿ သက္ကဿ ဝိဟေဌိတဘာဝံ သုတွာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ ဝိဂရဟိတွာ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ ‘‘အဂိလာနေန ဘိက္ခုနာ စာတုမာသပ္ပစ္စယပဝါရဏာ သာဒိတဗ္ဗာ အညတြ ပုနပ္ပဝါရဏာယ အညတြ နိစ္စပ္ပဝါရဏာယ. တတော စေ ဥတ္တရိ သာဒိယေယျ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. တသ္မာ ပဌမံ အနုဇာနိတွာပိ ပစ္ဆာ သိက္ခာပဒဗန္ဓနေန ဝါရိတတ္တာ ‘‘ပဋိညံ နာဒါသီ’’တိ ဝုတ္တံ. 252. Trong trường hợp thứ năm, câu ‘bậc Đạo Sư đã không hứa khả từ đó về sau’ được nói là do sau một năm, vì việc chế định học giới, sự chấp nhận lời thỉnh mời về vật dụng đã bị ngăn cấm. Thật vậy, ngay cả trong lần thứ ba, khi Mahānāma người dòng Sakka bạch rằng: ‘Bạch ngài, con muốn thỉnh mời chư Tăng về thuốc men trọn đời’ (pāci. 304-305), đức Thế Tôn đã hứa khả rằng: ‘Lành thay, lành thay, Mahānāma. Này Mahānāma, vậy ông hãy thỉnh mời chư Tăng về thuốc men trọn đời.’ Sau khi đã hứa khả như vậy, về sau khi nghe việc Mahānāma người dòng Sakka bị nhóm sáu vị tỳ khưu làm phiền, ngài đã quở trách nhóm sáu vị tỳ khưu và chế định học giới rằng: ‘Vị tỳ khưu không bệnh được phép nhận lời thỉnh mời về vật dụng trong bốn tháng, ngoại trừ lời thỉnh mời lại, ngoại trừ lời thỉnh mời thường xuyên. Nếu nhận quá hơn thế, phạm tội Ưng Đối Trị (pācittiya).’ Do đó, mặc dù ban đầu đã cho phép, nhưng về sau vì bị ngăn cấm bởi sự ràng buộc của học giới, nên được nói là ‘đã không hứa khả.’ ဥဂ္ဂဂဟပတျာဒိဝတ္ထု Câu chuyện về gia chủ Ugga và các vị khác ၂၅၃-၂၅၆. ဆဋ္ဌသတ္တမအဋ္ဌမနဝမာနိ [Pg.207] သုဝိညေယျာနေဝ. 253-256. Các trường hợp thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, và thứ chín đều rất dễ hiểu. နကုလပိတုဂဟပတိဝတ္ထု Câu chuyện về gia chủ Nakulapitā ၂၅၇. ဒသမေ သုသုမာရဂိရိနဂရေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တဿ ကိရ နဂရဿ ဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟဒိဝသေ အဝိဒူရေ ဥဒကရဟဒေ သုသုမာရော သဒ္ဒမကာသိ, ဂိရံ နိစ္ဆာရေသိ. အထ နဂရေ အနန္တရာယေန မာပိတေ တမေဝ သုသုမာရဂိရကရဏံ သုဘနိမိတ္တံ ကတွာ ‘‘သုသုမာရဂိရီ’’တွေဝဿ နာမံ အကံသု. ကေစိ ပန ‘‘သုသုမာရသဏ္ဌာနတ္တာ သုသုမာရော နာမ ဧကော ဂိရိ, သော တဿ နဂရဿ သမီပေ, တသ္မာ တံ သုသုမာရဂိရိ ဧတဿ အတ္ထီတိ သုသုမာရဂိရီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဘေသကဠာဝနေတိ ဘေသကဠာနာမကေ ဝနေ. ‘‘ဘေသကလာဝနေ’’တိပိ ပါဌော. ကထံ ပန ဘဂဝတိ နေသံ ပုတ္တသညာ ပတိဋ္ဌာသီတိ အာဟ – ‘‘အယံ ကိရာ’’တိအာဒိ. ဒဟရဿေဝ ဒဟရာ အာနီတာတိ မေ ဒဟရဿေဝ သတော ဒဟရာ အာနီတာတိ အတ္ထော. အတိစရိတာတိ အတိက္ကမိတွာ စရန္တော. 257. Trong trường hợp thứ mười, susumāragirinagare có nghĩa là ở tại thành phố có tên như vậy. Tương truyền rằng, vào ngày khảo sát địa điểm cho thành phố ấy, ở một hồ nước không xa, một con cá sấu đã phát ra tiếng kêu, cất lên tiếng rống. Sau đó, khi thành phố được xây dựng không gặp trở ngại nào, họ đã lấy tiếng kêu của con cá sấu ấy làm điềm lành và đặt tên cho nó là ‘Susumāragiri’. Tuy nhiên, một số người nói rằng: ‘Do có hình dạng giống con cá sấu, có một ngọn núi tên là Susumāra. Núi ấy ở gần thành phố đó. Do đó, nó được gọi là Susumāragiri vì nó có ngọn núi Susumāragiri (núi Cá Sấu) ấy.’ Bhesakaḷāvane có nghĩa là ở trong khu rừng tên là Bhesakaḷā. Cũng có dị bản là ‘Bhesakalāvane’. Về câu hỏi làm thế nào mà tưởng của họ về đức Thế Tôn như là một người con được thiết lập, vị ấy đã nói: ‘Vị này, tương truyền rằng...’ v.v... Daharasseva daharā ānītā có nghĩa là ‘khi tôi còn rất trẻ, nàng đã được đưa về (cho tôi) lúc còn là một cô gái trẻ.’ Aticaritā có nghĩa là vượt qua giới hạn, đi lang chạ. (ဆဋ္ဌဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.) (Phần giải thích về Phẩm Tối Thắng thứ sáu đã hoàn tất.) ဥပါသကပါဠိသံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về Pāḷi Cư Sĩ đã hoàn tất. ၁၄. ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ 14. Phẩm Tối Thắng (၁၄) ၇. သတ္တမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ (14) 7. Phần giải thích về Phẩm Tối Thắng thứ bảy သုဇာတာဝတ္ထု Câu chuyện về Sujātā ၂၅၈. ဥပါသိကာပါဠိသံဝဏ္ဏနာယ ပဌမံ သုဝိညေယျမေဝ. 258. Trong phần giải thích về Pāḷi Nữ Cư Sĩ, trường hợp đầu tiên rất dễ hiểu. ဝိသာခါဝတ္ထု Câu chuyện về Visākhā ၂၅၉. ဒုတိယေ မဟာလတာပသာဓနဿာတိ မဟာလတာပိဠန္ဓနဿ. တသ္မိဉ္စ ပိဠန္ဓနေ စတဿော ဝဇိရနာဠိယော ဥပယောဂံ အဂမံသု. မုတ္တာနံ ဧကာဒသ နာဠိယော, ပဝါဠဿ ဒွါဝီသတိ နာဠိယော, ပဒုမရာဂမဏီနံ တေတ္တိံသ နာဠိယော. ဣတိ ဧတေဟိ စ အညေဟိ စ ဣန္ဒနီလာဒီဟိ နီလပီတလောဟိတောဒါတမဉ္ဇိဋ္ဌသာမကဗရဝဏ္ဏဝသေန သတ္တဝဏ္ဏေဟိ ဝရရတနေဟိ နိဋ္ဌာနံ အဂမာသိ, တံ သီသေ ပဋိမုက္ကံ ယာဝ ပါဒပိဋ္ဌိယာ ဘဿတိ, ပဉ္စန္နံ [Pg.208] ဟတ္ထီနံ ဗလံ ဓာရယမာနာဝ နံ ဣတ္ထီ ဓာရေတုံ သက္ကောတိ. အန္တောအဂ္ဂိ ဗဟိ န နီဟရိတဗ္ဗောတိအာဒီနံ အတ္ထော ဥပရိ အာဝိ ဘဝိဿတိ. သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ. 259. Trong trường hợp thứ hai, mahālatāpasādhanassa có nghĩa là của trang sức Mahālatā. Và trong món trang sức ấy, bốn ống kim cương đã được sử dụng. Mười một ống ngọc trai, hai mươi hai ống san hô, ba mươi ba ống hồng ngọc. Như vậy, nó được hoàn thành với những loại bảo vật quý giá này và những loại khác có bảy màu sắc như sapphire v.v... gồm các màu xanh, vàng, đỏ, trắng, đỏ thẫm, sẫm, và đa sắc. Khi được đội trên đầu, nó rủ xuống đến mu bàn chân. Chỉ có người phụ nữ sở hữu sức mạnh của năm con voi mới có thể đeo được nó. Ý nghĩa của câu ‘lửa trong nhà không nên mang ra ngoài’ v.v... sẽ được làm rõ ở phần trên. Phần còn lại ở đây đều rất dễ hiểu. ခုဇ္ဇုတ္တရာ-သာမာဝတီဝတ္ထု Câu chuyện về Khujjuttarā và Sāmāvatī ၂၆၀-၂၆၁. တတိယစတုတ္ထေသု ပါယာသဿာတိ ဗဟလတရဿ ပါယာသဿ. တံ ပါယာသံ ဘုဉ္ဇန္တေသူတိ တံ ဗဟလတရံ ဂရုသိနိဒ္ဓံ ပါယာသံ ဘုဉ္ဇန္တေသု. ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တောတိ အန္တရာမဂ္ဂေ အပ္ပာဟာရတာယ မန္ဒဂဟဏိကတ္တာ ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တော. ဝါဠမိဂဋ္ဌာနေတိ ဝါဠမိဂေဟိ အဓိဋ္ဌိတဋ္ဌာနေ. အနုဝိဇ္ဇန္တောတိ ဝိစာရေန္တော. သာလာတိ နဠကာရသာလာ. မုဓာ န ကရိဿတီတိ မူလျံ ဝိနာ န ကရိဿတိ. အာလိမ္ပေသီတိ အဂ္ဂိံ အဒါသိ, အဂ္ဂိံ ဇာလေသီတိ အတ္ထော. ပေက္ခာတိ အာဂမေဟိ. ဥပဓိသမ္ပဒါတိ သရီရသမ္ပတ္တိ. ဝဋရုက္ခံ ပတွာတိ နိဂြောဓရုက္ခံ ပတွာ. သုဝဏ္ဏကဋကေတိ သုဝဏ္ဏဝလယေ. အဗ္ဘုံ မေတိ မေ အဝဍ္ဎီတိ အတ္ထော. အန္တော အသောဓေတွာတိ ပဏ္ဏသာလာယ အန္တော ကဿစိ အတ္ထိဘာဝံ ဝါ နတ္ထိဘာဝံ ဝါ အနုပဓာရေတွာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ. 260-261. Trong các trường hợp thứ ba và thứ tư, pāyāsassa có nghĩa là của món cháo sữa rất đặc. Taṃ pāyāsaṃ bhuñjantesu có nghĩa là trong khi ăn món cháo sữa rất đặc, nặng và béo ấy. Jīrāpetuṃ asakkonto có nghĩa là không thể tiêu hóa được do ăn ít dọc đường và có hệ tiêu hóa yếu. Vāḷamigaṭṭhāne có nghĩa là ở nơi có các loài thú dữ trú ngụ. Anuvijjanto có nghĩa là đang điều tra. Sālā có nghĩa là xưởng của người đan sọt. Mudhā na karissati có nghĩa là sẽ không làm nếu không có tiền công. Ālimpesi có nghĩa là đã cho lửa, nghĩa là đã đốt lửa. Pekkhā có nghĩa là hãy chờ đợi. Upadhisampadā có nghĩa là sự toàn hảo của thân thể. Vaṭarukkhaṃ patvā có nghĩa là đã đến một cây đa. Suvaṇṇakaṭake có nghĩa là trên những chiếc vòng vàng. Abbhuṃ me có nghĩa là ‘đã tăng trưởng cho tôi’. Anto asodhetvā có nghĩa là không xem xét bên trong túp lều lá có ai hay không. Phần còn lại đều rất dễ hiểu. ဥတ္တရာနန္ဒမာတာဝတ္ထု Câu chuyện về Uttarā, mẹ của Nanda ၂၆၂. ပဉ္စမေ ဥပနိဿယံ ဒိသွာတိ ဣမိနာ ယထာ ဝိသေသာဓိဂမဿ သတိပိ ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စယသမဝါယေ အဝဿံ ဥပနိဿယသမ္ပဒါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, ဧဝံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဘာဝေန ဝိပစ္စနကဿ ကမ္မဿပိ ပစ္စုပ္ပန္နသမဝါယော ဝိယ ဥပနိဿယသမ္ပဒါပိ သဝိသေသာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ ဥက္ကံသဂတသပ္ပုရိသူပနိဿယယောနိသောမနသိကာရေသု လဗ္ဘမာနေသုပိ ဥပနိဿယရဟိတဿ ဝိသေသာဓိဂမော န သမ္ပဇ္ဇတေဝါတိ. ကပ္ပိယံ ကတွာတိ ယထာ ကပ္ပိယံ ဟောတိ, တထာ ကတွာ. ပတ္တေ ပတိဋ္ဌပေယျာတိ အာဟာရံ ဒါနမုခေ ဝိဿဇ္ဇေယျ. တီဟိ စေတနာဟီတိ ပုဗ္ဗဘာဂမုဉ္စအနုမောဒနာစေတနာဟိ. ဝုတ္တဉှေတံ – 262. Trong trường hợp thứ năm, qua câu ‘sau khi thấy được duyên hỗ trợ,’ điều này cho thấy rằng, cũng như để chứng đắc thù thắng, dù có sự hội đủ của các duyên hiện tại, sự toàn hảo của duyên hỗ trợ chắc chắn là điều cần có, thì cũng vậy, đối với nghiệp cho quả cảm thọ trong hiện tại, sự toàn hảo của duyên hỗ trợ, giống như sự hội đủ của các duyên hiện tại, cũng là điều cần có một cách đặc biệt. Thật vậy, ngay cả khi có được những duyên hỗ trợ cao tột từ các bậc chân nhân và như lý tác ý, sự chứng đắc thù thắng cũng không thể thành tựu đối với người thiếu duyên hỗ trợ. Kappiyaṃ katvā có nghĩa là sau khi làm cho hợp lệ. Patte patiṭṭhapeyya có nghĩa là nên đặt vật thực vào trong bát cúng dường. Tīhi cetanāhi có nghĩa là với ba tư tâm: tiền tư, trung tư, và hậu tư (tư tâm hoan hỷ sau khi cúng). Điều này đã được nói đến – ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ဒါနာ သုမနော, ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒယေ; ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ, ဧသာ ပုညဿ သမ္ပဒါ’’တိ. (အ. နိ. ၆.၃၇; ပေ. ဝ. ၃၀၅); ‘Trước khi cho, tâm hoan hỷ, Đang khi cho, tâm tịnh tín; Sau khi cho, lòng hân hoan, Đây là sự thành tựu của phước báu.’ (a. ni. 6.37; pe. va. 305); တဝ [Pg.209] မနံ သန္ဓာရေဟီတိ ‘‘အဇ္ဇ ဘတ္တံ စိရာယိတ’’န္တိ ကောဓတော တဝ စိတ္တံ သန္ဓာရေဟိ, မာ ကုဇ္ဈီတိ အတ္ထော. ဩလောကိတောလောကိတဋ္ဌာနံ…ပေ… သမ္ပရိကိဏ္ဏံ ဝိယ အဟောသီတိ တေန ကသိတဋ္ဌာနံ သဗ္ဗံ သုဝဏ္ဏဘာဝါပတ္တိယာ မဟာကောသာတကိပုပ္ဖေဟိ သဉ္ဆန္နံ ဝိယ အဟောသိ. တာဒိသေတိ တယာ သဒိသေ. န ကောပေမီတိ န ဝိနာသေမိ, ဇာတိယာ န ဟီဠေမိ. ပူဇံ ကရောတီတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပူဇံ ကရောတိ. အန္တရဝတ္ထုန္တိ ဂေဟင်္ဂဏံ. ဘောတိ သမ္ဗောဓနေ နိပါတော. ဇေတိ အဝညာလပနံ. သယံ အရိယသာဝိကာဘာဝတော သတ္ထုဝသေန ‘‘သပိတိကာ ဓီတာ’’တိ ဝတွာ သတ္ထု သမ္မုခါ ဓမ္မဿဝနေန တဿာ ဝိသေသာဓိဂမံ ပစ္စာသီသန္တီ ‘‘ဒသဗလေ ခမန္တေယေဝ ခမိဿာမီ’’တိ အာဟ. ကဒရိယန္တိ ထဒ္ဓမစ္ဆရိံ. Cụm từ ‘tava manaṃ sandhārehi’ có nghĩa là: ‘Hãy chế ngự tâm của ngươi khỏi sự tức giận (vì) ‘hôm nay bữa ăn bị trễ’, nghĩa là ‘đừng nổi giận’. Cụm từ ‘nơi đã nhìn, đã nhìn … được bao phủ dường như’ có nghĩa là: Toàn bộ nơi đã được người ấy cày, do đã trở thành vàng, nên dường như được bao phủ bởi những bông hoa mướp lớn. ‘Tādise’ có nghĩa là ‘người giống như ngươi’. ‘Na kopemi’ có nghĩa là ‘ta không hủy hoại, ta không khinh miệt về dòng dõi’. ‘Pūjaṃ karoti’ có nghĩa là ‘thực hiện sự cúng dường đến bậc Chánh Đẳng Giác’. ‘Antaravatthuṃ’ có nghĩa là ‘sân nhà’. ‘Bhoti’ là một tiểu từ dùng trong cách hô gọi. ‘Je’ là lời nói khinh miệt. Do bản thân là vị nữ Thánh đệ tử, theo quyền năng của bậc Đạo Sư, sau khi nói ‘người con gái cùng với cha’, và mong đợi sự chứng đắc đặc biệt của cô ấy qua việc nghe pháp trước mặt bậc Đạo Sư, bà đã nói: ‘Ta sẽ chỉ tha thứ khi bậc Thập Lực tha thứ’. ‘Kadariyaṃ’ có nghĩa là ‘kẻ bủn xỉn cứng rắn’. သုပ္ပဝါသာဝတ္ထု Câu chuyện về Suppavāsā ၂၆၃. ဆဋ္ဌေ ပဏီတဒါယိကာနန္တိ ပဏီတရသဝတ္ထူနံ ဒါယိကာနံ. အာယုနော ဌိတိဟေတုံ ဘောဇနံ ဒေန္တီ အာယုံ ဒေတိ နာမ. ဧသ နယော ဝဏ္ဏံ ဒေတီတိအာဒီသု. တေနာဟ – ‘‘ပဉ္စ ဌာနာနီ’’တိ. ကမ္မသရိက္ခကဉ္စေတံ ဖလန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘အာယုံ ခေါ ပန ဒတွာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒတွာတိ ဒါနဟေတု. ဘာဂိနီတိ ဘာဂဝတီ လဒ္ဓုံ ဘဗ္ဗာ. 263. Trong trường hợp thứ sáu, ‘paṇītadāyikānaṃ’ có nghĩa là ‘của những người cho các vật có vị ngon’. Người cho vật thực, là nguyên nhân cho sự tồn tại của mạng sống, được gọi là người cho tuổi thọ. Phương pháp này cũng tương tự trong các trường hợp như ‘người cho sắc đẹp’ v.v... Do đó, Ngài đã nói: ‘năm điều’. Để chỉ ra rằng quả này tương xứng với nghiệp, Ngài đã nói: ‘sau khi đã cho tuổi thọ’ v.v... Ở đây, ‘datvā’ là do nhân của sự bố thí. ‘Bhāginī’ có nghĩa là người có phần, có khả năng nhận được. သုပ္ပိယာဝတ္ထု Câu chuyện về Suppiyā ၂၆၄. သတ္တမေ ဦရုမံသံ ဆိန္ဒိတွာ ဒါသိယာ အဒါသီတိ အာဂတဖလာ ဝိညာတသာသနာ အရိယသာဝိကာ အတ္တနော သရီရဒုက္ခံ အစိန္တေတွာ တဿ ဘိက္ခုနော ရောဂဝူပသမမေဝ ပစ္စာသီသန္တီ အတ္တနော ဦရုမံသံ ဆိန္ဒိတွာ ဒါသိယာ အဒါသိ. သတ္ထာပိ တဿာ တထာပဝတ္တံ အဇ္ဈာသယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘မမ သမ္မုခီဘာဝူပဂမနေနေဝဿာ ဝဏော ရုဟိတွာ သဉ္ဆဝိ ဇာယတိ, ဖာသုဘာဝေါ ဟောတီ’’တိ စ ဒိသွာ ‘‘ပက္ကောသထ န’’န္တိ အာဟ. သာ စိန္တေသီတိ ‘‘သဗ္ဗလောကဿ ဟိတာနုကမ္ပကော သတ္ထာ န မံ ဒုက္ခာပေတုံ ပက္ကောသတိ, အတ္ထေတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ စိန္တေသိ. အတ္တနာ ကတကာရဏံ သဗ္ဗံ ကထေသီတိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝဝိဘာဝနတ္ထံ ကထေသိ, န အတ္တနော ဒဠှဇ္ဈာသယတာယ ဝိဘာဝနတ္ထံ. ဂိလာနုပဋ္ဌာကီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ အဂဏိတတ္တဒုက္ခာ ဂိလာနာနံ ဘိက္ခူနံ ဂေလညဝူပသမနေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာတိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ. 264. Trong trường hợp thứ bảy, ‘đã cắt thịt đùi và trao cho người nữ tỳ’ có nghĩa là: Vị nữ Thánh đệ tử, người đã chứng quả và thấu hiểu giáo pháp, không nghĩ đến sự đau khổ của thân mình, chỉ mong mỏi sự thuyên giảm bệnh tật của vị tỳ khưu ấy, đã cắt thịt đùi của mình và trao cho người nữ tỳ. Bậc Đạo Sư, khi thấy được sự thành tựu về ý hướng của bà đã diễn ra như vậy và thấy rằng ‘chỉ bằng việc đến diện kiến ta, vết thương của bà sẽ lành lại, da sẽ mọc lại, và sự an ổn sẽ có mặt’, đã nói: ‘Hãy gọi bà ấy đến’. ‘Bà ấy đã suy nghĩ’ có nghĩa là bà đã suy nghĩ: ‘Bậc Đạo Sư, người có lòng bi mẫn và mưu cầu lợi ích cho toàn thể thế gian, không gọi ta đến để làm ta đau khổ, chắc chắn có lý do ở đây’. ‘Đã kể lại toàn bộ sự việc do mình đã làm’ có nghĩa là bà đã kể lại nhằm mục đích làm sáng tỏ oai lực của Đức Phật, chứ không phải nhằm mục đích làm sáng tỏ ý hướng kiên định của mình. ‘Đã đặt vào địa vị tối thượng trong số những người chăm sóc bệnh nhân’ có nghĩa là: Vì bà không màng đến sự đau khổ của bản thân, chuyên tâm và tận tụy trong việc làm thuyên giảm bệnh tật của các vị tỳ khưu bệnh, nên (Ngài) đã đặt (bà) vào địa vị tối thượng trong số những người chăm sóc bệnh nhân. ကာတိယာနီဝတ္ထု Câu chuyện về Kātiyānī ၂၆၅. အဋ္ဌမေ [Pg.210] အဝေစ္စပ္ပသန္နာနန္တိ ရတနတ္တယဂုဏေ ယာထာဝတော ဉတွာ ပသန္နာနံ, သော ပနဿ ပသာဒေါ မဂ္ဂေနာဂတတ္တာ ကေနစိ အကမ္ပနီယော. အဓိဂတေနာတိ မဂ္ဂါဓိဂမေနေဝ အဓိဂတေန. ‘‘အဝိဂတေနာ’’တိ ဝါ ပါဌော, တဿတ္ထော ‘‘ကဒါစိ အဝိဂစ္ဆန္တေနာ’’တိ. သော အပ္ပဓံသိယော စ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘အဓိဂတေန အစလပ္ပသာဒေနာ’’တိ. တတ္ထ ကာယသက္ခိံ ကတွာတိ ပမုခံ ကတွာ, ဝစနတ္ထတော ပန နာမကာယေန ဒေသနာယ သမ္ပဋိစ္ဆနဝသေန သက္ခိဘူတံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဥမ္မဂ္ဂံ ခနိတွာတိ ဃရသန္ဓိစ္ဆေဒနေန အန္တောပဝိသနမဂ္ဂံ ခနိတွာ. ဒုလ္လဘဿဝနန္တိ ဒုလ္လဘသဒ္ဓမ္မဿဝနံ. မဟာပထဝီ ပဝိသိတဗ္ဗာ ဘဝေယျာတိ အဝီစိပ္ပဝေသနံ ဝဒတိ. 265. Trong trường hợp thứ tám, ‘aveccappasannānaṃ’ có nghĩa là ‘của những người có niềm tin sau khi đã biết rõ các ân đức của Tam Bảo một cách như thật’. Và niềm tin ấy của người đó, do đã đến bằng đạo, nên không thể bị ai làm cho lay chuyển. ‘Adhigatena’ có nghĩa là ‘đã chứng đắc chính bằng sự chứng đắc đạo’. Hoặc có bản đọc là ‘avigatena’, nghĩa của nó là ‘không bao giờ mất đi’. Nó cũng không thể bị xâm phạm, do đó đã được nói là ‘với niềm tin bất động đã được chứng đắc’. Ở đây, ‘kāyasakkhiṃ katvā’ có nghĩa là ‘lấy làm chính’. Tuy nhiên, theo nghĩa của từ, nó có nghĩa là ‘đã làm cho trở thành người chứng kiến bằng danh thân qua việc tiếp nhận bài pháp’. ‘Ummaggaṃ khanitvā’ có nghĩa là ‘đã đào một con đường để vào bên trong bằng cách phá vách nhà’. ‘Dullabhassavanaṃ’ có nghĩa là ‘sự nghe Chánh pháp khó được’. ‘Mahāpathavī pavisitabbā bhaveyya’ có nghĩa là đang nói đến việc đi vào địa ngục Vô Gián. နကုလမာတာဝတ္ထု Câu chuyện về mẹ của Nakula ၂၆၆. နဝမေ ဝိဿာသကထနေနေဝ နကုလမာတာ နကုလပိတာ စ သတ္ထုဝိဿာသိကာ နာမ ဇာတာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိဿာသိကာနန္တိ ဝိဿာသကထံ ကထေန္တီနံ ဥပါသိကာန’’န္တိ. ဂဟပတာနီတိ ဂေဟသာမိနီ. ဝုတ္တမေဝါတိ ဥပါသကပါဠိယံ နကုလပိတုကထာယံ ဝုတ္တနယမေဝ. 266. Trong trường hợp thứ chín, đã được nói rằng mẹ của Nakula và cha của Nakula đã trở thành những người thân tín của bậc Đạo Sư chính nhờ vào lời nói thân mật. ‘Vissāsikānaṃ’ có nghĩa là ‘của những nữ cận sự có lời nói thân mật’. ‘Gahapatānī’ có nghĩa là ‘nữ gia chủ’. ‘Vuttameva’ có nghĩa là ‘chính là phương pháp đã được nói đến trong câu chuyện về cha của Nakula trong kinh văn về nam cận sự’. ကာဠီကုရရဃရိကာဝတ္ထု Câu chuyện về Kāḷī người xứ Kuraraghara ၂၆၇. ဒသမေ အနုဿဝေနေဝါတိ ပစ္စက္ခတော ရူပဒဿနေန သတ္ထု သမ္မုခါ ဓမ္မဿဝနေန စ ဝိနာ ကေဝလံ အနုဿဝနေနေဝ ပရဿ ဝစနံ အနုဂတဿဝနေနေဝ ဥပ္ပန္နေန ပသာဒေန. အနုဿဝိကပ္ပသာဒန္တိ အနုဿဝတော အာဂတပ္ပသာဒံ. 267. Trong trường hợp thứ mười, ‘anussaveneva’ có nghĩa là: Với niềm tin đã khởi lên chỉ đơn thuần bằng sự nghe theo, bằng sự nghe theo lời của người khác, mà không có việc thấy hình sắc một cách trực tiếp và không có việc nghe pháp trước mặt bậc Đạo Sư. ‘Anussavikappasādaṃ’ có nghĩa là ‘niềm tin đến từ sự nghe theo’. (သတ္တမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.) (Phần giải thích về Phẩm Tối Thượng thứ bảy đã kết thúc.) ဥပါသိကာပါဠိသံဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ. Phần giải thích kinh văn về Nữ Cận Sự đã hoàn tất. နိဋ္ဌိတာ စ မနောရထပူရဏိယာ Và phần của bộ Manorathapūraṇī đã kết thúc အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ (tức) Chú giải Tăng Chi Bộ Kinh ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ. Sự làm sáng tỏ những ý nghĩa chưa rõ ràng của phần giải thích Phẩm Tối Thượng. ၁၅. အဋ္ဌာနပါဠိ (ပဌမဝဂ္ဂ) 15. Kinh văn về những điều không thể (Phẩm thứ nhất) (၁၅) ၁. အဋ္ဌာနပါဠိ-ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ (15) 1. Giải thích Kinh văn về những điều không thể - Phẩm thứ nhất ၂၆၈. အဋ္ဌာနပါဠိဝဏ္ဏနာယံ [Pg.211] အဝိဇ္ဇမာနံ ဌာနံ အဋ္ဌာနံ, နတ္ထိ ဌာနန္တိ ဝါ အဋ္ဌာနံ. အနဝကာသောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တဒတ္ထနိဂမနမေဝ ဟိ ‘‘နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနန္တိ. တေနာဟ – ‘‘ဥဘယေနပီ’’တိအာဒိ. ယန္တိ ကာရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. ဟေတုအတ္ထော စေတ္ထ ကာရဏတ္ထောတိ အာဟ – ‘‘ယန္တိ ယေန ကာရဏေနာ’’တိ. ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေနေတ္ထ ဒိဋ္ဌိသမ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘မဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ သမ္ပန္နော’’တိ. ကုတော ပနာယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ? လိင်္ဂတော, လိင်္ဂံ စေတဿ နိစ္စတော ဥပဂမနပ္ပဋိက္ခေပေါ. စတုဘူမကေသူတိ ဣဒံ စတုတ္ထဘူမကသင်္ခါရာနံ အရိယသာဝကဿ ဝိသယဘာဝူပဂမနတော ဝုတ္တံ, န ပန တေ အာရဗ္ဘ နိစ္စတော ဥပဂမနသဗ္ဘာဝတော. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘တဒဘာဝေ စတုတ္ထဘူမကသင်္ခါရာ ပနာ’’တိအာဒိနာ. အဘိသင်္ခတသင်္ခါရအဘိသင်္ခရဏကသင်္ခါရာနံ သပ္ပဒေသတ္တာ နိပ္ပဒေသသင်္ခါရဂ္ဂဟဏတ္ထံ ‘‘သင်္ခတသင်္ခါရေသူ’’တိ ဝုတ္တံ, လောကုတ္တရသင်္ခါရာနံ ပန နိဝတ္တနေ ကာရဏံ သယမေဝ ဝက္ခတိ. ဧတံ ကာရဏံ နတ္ထီတိ တထာ ဥပဂမနေ သေတုဃာတော နတ္ထိ. တေဇုဿဒတ္တာတိ သံကိလေသဝိဓမနတေဇဿ အဓိကဘာဝတော. တထာ ဟိ တေ ဂမ္ဘီရဘာဝေန ဒုဒ္ဒသာ အကုသလာနံ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တီတိ. ဣဒံ ပန ပကရဏဝသေန ဝုတ္တံ. အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသာနဉှိ သန္တာနေသု ကုသလဓမ္မာနမ္ပိ တေ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တိ. 268. Trong phần chú giải về Aṭṭhānapāḷi, trường hợp không hiện hữu là aṭṭhāna, hoặc không có trường hợp là aṭṭhāna. Ở đây, đối với từ anavakāso cũng có cùng phương pháp như vậy. Vì rằng câu nói "trường hợp này không hiện hữu" chính là sự kết luận về ý nghĩa ấy. Do đó, ngài đã nói: "bằng cả hai cách" v.v... Từ yaṃ là một từ ở sở dụng cách trong ý nghĩa nguyên nhân. Ở đây, ý nghĩa nhân là ý nghĩa nguyên nhân, nên ngài nói: "yaṃ nghĩa là do nguyên nhân nào". Ở đây, qua sự chỉ định ưu việt, cần hiểu là sự thành tựu về chánh kiến, nên được nói là "người đã thành tựu chánh kiến của đạo". Nhưng ý nghĩa này được rút ra từ đâu? Từ dấu hiệu. Và dấu hiệu của điều này là sự bác bỏ việc xem xét là thường còn. Câu "trong bốn cõi" này được nói do sự xem xét các pháp hành thuộc cõi thứ tư trở thành đối tượng của bậc Thánh đệ tử, chứ không phải vì có sự xem xét chúng là thường còn. Vì sẽ được nói đến qua câu "tuy nhiên, trong trường hợp không có điều đó, các pháp hành thuộc cõi thứ tư..." v.v... Do các pháp hành đã được tạo tác và các pháp hành tạo tác có tính cục bộ, nên để bao hàm các pháp hành không có tính cục bộ, từ "trong các pháp hành hữu vi" đã được nói đến. Còn về nguyên nhân ngăn chặn đối với các pháp hành siêu thế, sẽ được tự nói đến. Không có nguyên nhân này, có nghĩa là không có sự phá vỡ cầu đập trong việc xem xét như vậy. Do sự vượt trội của oai lực là do oai lực phá tan phiền não có tính ưu việt. Thật vậy, do tính chất thâm sâu, chúng khó thấy và không trở thành đối tượng của các pháp bất thiện. Tuy nhiên, điều này được nói theo mạch văn của luận giải. Vì rằng trong dòng tâm thức của những người chưa đoạn trừ các điên đảo tưởng, chúng cũng không trở thành đối tượng của các pháp thiện. ၂၆၉. အသုခေ သုခန္တိ ဝိပလ္လာသော စ ဣဓ သုခတော ဥပဂမနဿ ဌာနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကန္တ…ပေ… အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေနာ’’တိ ပဓာနဒိဋ္ဌိမာဟ. ဂူထန္တိ ဂူထဋ္ဌာနံ, ဒိဋ္ဌိယာ နိဗ္ဗာနဿ အဝိသယဘာဝေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝါတိ ကသိဏာဒိပဏ္ဏတ္တိသင်္ဂဟတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ. 269. Để chỉ ra rằng ở đây, điên đảo tưởng "trong cái khổ lại cho là lạc" là cơ sở cho việc xem xét là lạc, ngài đã nói đến tà kiến chính yếu: "hoàn toàn... v.v... do bởi ngã kiến". Gūthaṃ có nghĩa là nơi chốn của phân. Việc Niết Bàn không phải là đối tượng của tà kiến đã được nói ở trước, do đó, để bao gồm các chế định như kasiṇa v.v..., điều này đã được nói đến. ၂၇၀. ပရိစ္ဆေဒေါတိ ပရိစ္ဆိန္ဒနံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ တဿ ဂဟဏံ. သွာယံ ယေသု နိစ္စာဒိတော ဥပဂမနံ သမ္ဘဝတိ, တေသံ ဝသေနယေဝ ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗဝါရေသု ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗဝါရေသူတိ ‘‘နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျာ’’တိအာဒိနာ အာဂတေသု သဗ္ဗေသု သုတ္တပဒေသု. ပုထုဇ္ဇနော ဟီတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော. ယသ္မာ ယံ ယံ သင်္ခါရံ ပုထုဇ္ဇနော နိစ္စာဒိဝသေန ဂဏှာတိ, တံ တံ အရိယသာဝကော အနိစ္စာဒိဝသေန ဂဏှန္တော ယာထာဝတော [Pg.212] ဇာနန္တော တံ ဂါဟံ တံ ဒိဋ္ဌိံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, တသ္မာ ယတ္ထ ဂါဟော, တတ္ထ ဝိဿဇ္ဇနာတိ စတုဘူမကသင်္ခါရာ ဣဓ သင်္ခါရဂ္ဂဟဏေန န ဂယှန္တီတိ အတ္ထော. 270. Paricchedo là sự phân định, là sự nắm bắt sau khi đã phân định. Để chỉ ra rằng sự phân định này chỉ nên được thực hiện đối với những gì mà việc xem xét là thường còn v.v... có thể xảy ra, ngài đã nói: "hoặc trong tất cả các trường hợp" v.v... "Trong tất cả các trường hợp" có nghĩa là trong tất cả các đoạn kinh đã được nêu ra, bắt đầu bằng "có thể xem xét là thường còn". Trong câu puthujjano hi, từ hi có ý nghĩa là nguyên nhân. Bởi vì, phàm phu chấp thủ pháp hành nào theo cách là thường còn v.v..., thì bậc Thánh đệ tử, trong khi nhận biết pháp hành ấy theo cách là vô thường v.v..., biết đúng như thật, liền từ bỏ sự chấp thủ ấy, tà kiến ấy. Do đó, nơi nào có sự chấp thủ, nơi đó có sự từ bỏ. Ý nghĩa là: ở đây, các pháp hành thuộc bốn cõi không được bao hàm bởi sự nắm bắt các pháp hành. ၂၇၁. ပုတ္တသမ္ဗန္ဓေန မာတုပိတုသမညာ ဒတ္တကိတ္တိမာဒိဝသေနပိ ပုတ္တဝေါဟာရော လောကေ ဒိဿတိ, သော စ ခေါ ပရိယာယေနာတိ နိပ္ပရိယာယေန သိဒ္ဓံ တံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဇနိကာဝ မာတာ, ဇနကောဝ ပိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ အာနန္တရိယကမ္မဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘မနုဿဘူတောဝ ခီဏာသဝေါ အရဟာတိ အဓိပ္ပေတော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အဋ္ဌာနမေတ’’န္တိအာဒိနာ ‘‘မာတုအာဒီနံယေဝ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနေ အရိယသာဝကဿ အဘဗ္ဗဘာဝဒဿနတော တဒညံ အရိယသာဝကော ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတီတိ ဣဒံ အတ္ထတော အာပန္နမေဝါ’’တိ မညမာနော ဝဒတိ – ‘‘ကိံ ပန အရိယသာဝကော အညံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာ’’တိ? ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော, ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနတော ‘‘ဧတမ္ပိ အဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ – ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိ. ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ ‘‘မာတရ’’န္တိအာဒိနာ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဗလဒီပနတ္ထန္တိ သဒ္ဓါဒိဗလသမန္နာဂမဒီပနတ္ထံ. အရိယမဂ္ဂေနာဂတသဒ္ဓါဓိဗလဝသေန ဟိ အရိယသာဝကော တာဒိသံ သာဝဇ္ဇံ န ကရောတိ. 271. Danh xưng cha mẹ có liên quan đến con cái; trong đời, cách gọi con cũng được thấy qua trường hợp con nuôi, con nhận v.v..., nhưng đó là cách nói gián tiếp. Để chỉ ra điều đã được xác lập một cách trực tiếp, câu "chính người mẹ đã sinh ra, chính người cha đã sinh ra" đã được nói đến. Tương tự, do nghiệp vô gián được nhắm đến, nên câu "chính bậc A-la-hán lậu tận là người đã được nói đến" đã được nói. Do thấy rằng bậc Thánh đệ tử không có khả năng đoạt mạng sống của chính mẹ mình v.v... qua câu "Đây là điều không thể xảy ra" v.v..., người ấy nghĩ rằng "vậy thì bậc Thánh đệ tử có thể đoạt mạng sống của người khác, điều này về mặt ý nghĩa là đã bao hàm rồi", và hỏi rằng: "Vậy bậc Thánh đệ tử có thể đoạt mạng sống của người khác chăng?". Dựa vào câu "Đây là điều không thể xảy ra, không có cơ hội, rằng một người đã thành tựu chánh kiến lại cố ý đoạt mạng sống của một chúng sinh; trường hợp này không hiện hữu", nên đã nói rằng "điều này cũng là không thể xảy ra". Do đó, ngài đã nói: "vì nếu..." v.v... Nếu đã như vậy, tại sao lại nói một cách đặc biệt bằng câu "người mẹ" v.v...? Ngài trả lời: "tuy nhiên, về tình trạng phàm phu..." v.v... Ở đó, "để chỉ rõ sức mạnh" có nghĩa là để chỉ rõ sự thành tựu tín lực v.v... Vì rằng, do bởi tín lực v.v... đã đến từ Thánh đạo, bậc Thánh đệ tử không làm một việc có tội lỗi như vậy. ၂၇၅. ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟီတိ ဣဒမေတ္ထ နိပ္ဖာဒကာနိ တေသံ ပုဗ္ဗဘာဂိယာနိ စ ကာရဏာနိ ကာရဏဘာဝသာမညေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, န ပန သဗ္ဗေသံ သမာနယောဂက္ခမတ္တာ. အာကာရေဟီတိ ကာရဏေဟိ. အနုဿာဝနေနာတိ အနုရူပံ သာဝနေန. ဘေဒဿ အနုရူပံ ယထာ ဘေဒေါ ဟောတိ, ဧဝံ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာနံ ဘိက္ခူနံ အတ္တနော ဝစနဿ သာဝနေန ဝိညာပနေန. တေနာဟ – ‘‘နနု တုမှေ’’တိအာဒိ. ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာတိ ဧတေန ပါကဋံ ကတွာ ဘေဒကရဝတ္ထုဒီပနံ ဝေါဟာရော, တတ္ထ အတ္တနော နိစ္ဆိတမတ္ထံ ရဟဿဝသေန ဝိညာပနံ အနုဿာဝနန္တိ ဒဿေတိ. 275. Ở đây, câu "bởi năm nguyên nhân" được nói bằng cách gộp chung các nguyên nhân tạo thành và các nguyên nhân thuộc giai đoạn đầu của chúng theo tính chất chung của nguyên nhân, chứ không phải vì tất cả chúng đều có sự áp dụng tương đương. Ākārehi có nghĩa là bởi các nguyên nhân. Anussāvanena có nghĩa là bằng sự cho nghe điều thích hợp. Thích hợp cho sự chia rẽ, nghĩa là bằng cách cho các vị tỳ khưu cần được chia rẽ nghe và hiểu lời nói của mình, để sự chia rẽ xảy ra. Do đó, ngài đã nói: "chẳng phải các ông..." v.v... Bằng câu "thực hiện sự chia rẽ bằng lời nói bên tai", điều này chỉ ra rằng: việc trình bày công khai các sự việc gây chia rẽ là vohāro, còn việc thông báo một cách bí mật ý định đã quyết của mình ở đó là anussāvana. ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏန္တိ တေဟိ သံဃဘေဒသိဒ္ဓိတော ဝုတ္တံ, ဣတရေ ပန တေသံ သမ္ဘာရဘူတာ. တေနာဟ – ‘‘ဝေါဟာရာ’’တိအာဒိ. တတ္ထာတိ ဝေါဟရဏေ. စုတိအနန္တရံ ဖလံ အနန္တရံ နာမ, တသ္မိံ အနန္တရေ နိယုတ္တာနိ, တန္နိဗ္ဗတ္တနေန အနန္တရကရဏသီလာနိ, အနန္တရပ္ပယောဇနာနိ စာတိ အာနန္တရိယာနိ, တာနိ ဧဝ ကမ္မာနီတိ အာနန္တရိယကမ္မာနိ. Chính nghiệp hoặc sự đề xướng là tiêu chuẩn, điều này được nói do sự thành tựu của việc phá hòa hợp Tăng là nhờ vào chúng. Còn những yếu tố khác là thành phần của chúng. Do đó, ngài đã nói: "vohārā" v.v... Tattha có nghĩa là trong sự tuyên bố. Quả báo ngay sau khi chết được gọi là anantara. Những nghiệp được gắn liền với quả báo vô gián ấy, có tính chất tạo ra quả báo vô gián do sự thành tựu của chúng, và có mục đích là quả báo vô gián, được gọi là ānantariyāni. Chính những nghiệp ấy là ānantariyakammāni (nghiệp vô gián). ကမ္မတောတိ [Pg.213] ‘‘ဧဝံ အာနန္တရိယကမ္မံ ဟောတိ, ဧဝံ အာနန္တရိယကမ္မသဒိသ’’န္တိ ဧဝံ ကမ္မဝိဘာဂတော. ဒွါရတောတိ ကာယဒွါရတော. ကပ္ပဋ္ဌိတိယတောတိ ‘‘ဣဒံ ကပ္ပဋ္ဌိတိယဝိပါကံ, ဣဒံ န ကပ္ပဋ္ဌိတိယဝိပါက’’န္တိ ဧဝံ ကပ္ပဋ္ဌိတိယဝိဘာဂတော. ပါကသာဓာရဏာဒီဟီတိ ‘‘ဣဒမေတ္ထ ဝိပစ္စတိ, ဣဒံ န ဝိပစ္စတီ’’တိ ဝိပစ္စနဝိဘာဂတော, ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ သာဓာရဏာသာဓာရဏတော, အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝေဒနာဒိဝိဘာဂတော စ. “Kammatoti” (về phương diện nghiệp) là: “Như vầy là nghiệp vô gián, như vầy là tương tự nghiệp vô gián,” như vậy là do sự phân loại nghiệp. “Dvāratoti” (về phương diện môn) là: do thân môn. “Kappaṭṭhitiyatoti” (về phương diện tồn tại suốt kiếp) là: “Nghiệp này có quả dị thục tồn tại suốt kiếp, nghiệp này không có quả dị thục tồn tại suốt kiếp,” như vậy là do sự phân loại về sự tồn tại suốt kiếp. “Pākasādhāraṇādīhīti” (về phương diện quả chung, v.v...) là: “Nghiệp này trổ quả ở đây, nghiệp này không trổ quả,” do sự phân loại về sự trổ quả, do sự chung và không chung của hàng tại gia và xuất gia, và do từ “ādi” (v.v...) nên còn có sự phân loại về thọ, v.v... ကမ္မတော တာဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယသ္မာ မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတဿေဝ ကုသလဓမ္မာနံ တိက္ခဝိသဒဘာဝါပတ္တိ, ယထာ တိဏ္ဏံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဗောဓိတ္တယနိဗ္ဗတ္တိယံ, ဧဝံ မနုဿဘာဝေ ဌိတဿေဝ ဧဒိသာနံ အကုသလဓမ္မာနမ္ပိ တိက္ခဝိသဒဘာဝါပတ္တီတိ အာဟ – ‘‘မနုဿဘူတဿေဝါ’’တိ. ပါကတိကမနုဿာနမ္ပိ စ ကုသလဓမ္မာနံ ဝိသေသပ္ပတ္တိ ဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာဝုတ္တော စ အတ္ထော သမာနဇာတိယဿ ဝိကောပနေ ဂရုတရော, န တထာ ဝိဇာတိယဿာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘မနုဿဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ’’တိ. လိင်္ဂပရိဝတ္တေ စ သော ဧဝ ဧကကမ္မနိဗ္ဗတ္တော ဘဝင်္ဂပ္ပဗန္ဓော ဇီဝိတိန္ဒြိယပဗန္ဓော စ, န အညောတိ အာဟ – ‘‘အပိ ပရိဝတ္တလိင်္ဂ’’န္တိ. အရဟတ္တံ ပတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. တဿ ဝိပါကန္တိအာဒိ ကမ္မဿ အာနန္တရိယဘာဝသမတ္ထနံ. စတုက္ကောဋိယဉ္စေတ္ထ သမ္ဘဝတိ. တတ္ထ ပဌမာ ကောဋိ ဒဿိတာ, ဣတရာသု ဝိသင်္ကေတဘာဝံ ဒဿေတုံ – ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယဒိပိ တတ္ထ ဝိသင်္ကေတော, ကမ္မံ ပန ဂရုတရံ အာနန္တရိယသဒိသံ ဘာယိတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘ဘာရိယံ…ပေ… တိဋ္ဌတီ’’တိ. အယံ ပဉှောတိ ဉာပနိစ္ဆာနိဗ္ဗတ္တာ ကထာ. Mối liên hệ là: “Trước hết, sự quyết đoán về phương diện nghiệp được nói đến.” Bởi vì sự đạt đến trạng thái sắc bén và trong sáng của các thiện pháp chỉ xảy ra đối với người đang ở trong thân phận làm người, giống như sự thành tựu ba loại Bồ-đề của ba vị Bồ-tát, cũng vậy, sự đạt đến trạng thái sắc bén và trong sáng của các bất thiện pháp tương tự cũng chỉ xảy ra đối với người đang ở trong thân phận làm người, nên ngài đã nói: “chỉ đối với người đã trở thành người.” Và sự đạt đến các thiện pháp đặc biệt của cả những người bình thường cũng nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong Chú giải Thiên Cung Sự. Và ý nghĩa đã được nói đến là (nghiệp) nặng hơn khi hãm hại người cùng loài, không như vậy đối với người khác loài, nên đã nói: “người mẹ hoặc người cha đã trở thành người.” Và khi có sự chuyển đổi giới tính, dòng hữu phần và dòng mạng căn được tạo ra bởi cùng một nghiệp ấy vẫn là một, không phải khác, nên ngài đã nói: “dù có chuyển đổi giới tính.” Ngay cả khi đã chứng đắc A-la-hán, phương pháp này cũng tương tự. (Câu) “Quả của nghiệp ấy...” v.v... là sự chứng minh cho tính chất vô gián của nghiệp. Và ở đây, bốn trường hợp có thể xảy ra. Trong đó, trường hợp thứ nhất đã được chỉ ra. Để chỉ ra sự không nhắm đến trong các trường hợp khác, (câu) “Còn người nào...” v.v... đã được nói. Mặc dù ở đó có sự không nhắm đến, nhưng nghiệp ấy lại nặng hơn, tương tự nghiệp vô gián, đáng sợ, nên ngài đã nói: “nặng nề... cho đến... tồn tại.” Đây là lời nói được tạo ra bởi sự quyết định của bậc trí. အဘိသန္ဓိနာတိ အဓိပ္ပာယေန. အာနန္တရိယံ ဖုသတီတိ မရဏာဓိပ္ပာယေနေဝ အာနန္တရိယဝတ္ထုနော ဝိကောပိတတ္တာ ဝုတ္တံ. အာနန္တရိယံ န ဖုသတီတိ အာနန္တရိယဝတ္ထုအဘာဝတော အာနန္တရိယံ န ဟောတိ. သဗ္ဗတ္ထ ဟိ ပုရိမံ အဘိသန္ဓိစိတ္တံ အပ္ပမာဏံ, ဝဓကစိတ္တံ ပန တဒါရမ္မဏံ ဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ အာနန္တရိယဘာဝေ ပမာဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သင်္ဂါမစတုက္ကံ သမ္ပတ္တဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ယော ဟိ ပရသေနာယ အညဉ္စ ယောဓံ ပိတရဉ္စ ကမ္မံ ကရောန္တေ ဒိသွာ ယောဓဿ ဥသုံ ခိပတိ ‘‘ဧတံ ဝိဇ္ဈိတွာ မမ ပိတရံ ဝိဇ္ဈိဿတီ’’တိ, ယထာဓိပ္ပာယံ ဂတေ ပိတုဃာတကော ဟောတိ. ‘‘ယောဓေ ဝိဒ္ဓေ မမ ပိတာ ပလာယိဿတီ’’တိ ခိပတိ, ဥသုံ အယထာဓိပ္ပာယံ ဂန္တွာ ပိတရံ မာရေတိ, ဝေါဟာရဝသေန ပိတုဃာတကောတိ ဝုစ္စတိ, အာနန္တရိယံ ပန နတ္ထီတိ. စောရစတုက္ကံ ပန ယော ‘‘စောရံ မာရေဿာမီ’’တိ [Pg.214] စောရဝေသေန ဂစ္ဆန္တံ ပိတရံ မာရေတိ, အာနန္တရိယံ ဖုသတီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေနေဝါတိ တေနေဝ ပယောဂေန. အရဟန္တဃာတကော ဟောတိယေဝါတိ အရဟတော မာရိတတ္တာ ဝုတ္တံ, ပုထုဇ္ဇနဿေဝ တံ ဒိန္နံ ဟောတီတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပာယော – ယထာ ဝဓကစေတနာ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာပိ ပဗန္ဓဝိစ္ဆေဒနဝသေန ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တတိ, န ဧဝံ စာဂစေတနာ. သာ ဟိ စဇိတဗ္ဗဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စဇနမတ္တမေဝ ဟောတိ, အညသန္တကဘာဝကရဏဉ္စ တဿ စဇနံ, တသ္မာ ယဿ တံ သန္တကံ ကတံ, တဿေဝ ဒိန္နံ ဟောတီတိ. “Abhisandhinā” nghĩa là với chủ ý. “Phạm tội vô gián” được nói đến do đã hãm hại đối tượng của nghiệp vô gián với chính chủ ý giết. “Không phạm tội vô gián” là do không có đối tượng của nghiệp vô gián nên không có tội vô gián. Thật vậy, ở khắp nơi, tâm chủ ý ban đầu không phải là thước đo; nhưng tâm sát hại, đối tượng của nó, và mạng căn mới là thước đo trong việc (xác định) tính chất vô gián, cần phải được hiểu như vậy. Bốn trường hợp về chiến trận nên được kết hợp theo sự thành tựu. Thật vậy, người nào thấy một chiến binh khác và cha mình đang chiến đấu trong quân địch, bèn bắn một mũi tên vào người chiến binh (với ý nghĩ) “bắn trúng người này rồi sẽ bắn trúng cha ta”, nếu (mũi tên) đi đúng theo chủ ý thì người ấy trở thành kẻ giết cha. (Nếu) bắn (với ý nghĩ) “khi chiến binh bị bắn, cha ta sẽ bỏ chạy”, nhưng mũi tên đi không đúng chủ ý và giết chết người cha, thì theo cách nói thông thường, người ấy được gọi là kẻ giết cha, nhưng không có tội vô gián. Còn bốn trường hợp về tên cướp, người nào (với ý nghĩ) “ta sẽ giết tên cướp” mà giết chết người cha đang đi trong lốt của tên cướp, thì nên được kết hợp với (câu) “phạm tội vô gián” v.v... “Teneva” nghĩa là bằng chính hành động đó. “Trở thành kẻ giết A-la-hán” được nói đến do đã giết một vị A-la-hán. Trong câu “vật ấy được xem là đã cúng dường cho phàm nhân”, chủ ý ở đây là: Giống như tư tâm sát hại, dù có đối tượng hiện tại, vẫn diễn tiến bằng cách lấy mạng căn làm đối tượng theo cách cắt đứt dòng tương tục, nhưng tư tâm xả thí thì không như vậy. Tư tâm ấy, sau khi lấy vật cần xả thí làm đối tượng, chỉ đơn thuần là sự từ bỏ, và sự từ bỏ của nó chính là việc làm cho (vật ấy) trở thành sở hữu của người khác. Do đó, vật ấy được xem là đã cúng dường cho người nào mà nó được làm thành sở hữu của người ấy. လောဟိတံ သမောသရတီတိ အဘိဃာတေန ပကုပ္ပမာနံ သဉ္စိတံ ဟောတိ. မဟန္တတရန္တိ ဂရုတရံ. သရီရပ္ပဋိဇဂ္ဂနေ ဝိယာတိ သတ္ထုရူပကာယပ္ပဋိဇဂ္ဂနေ ဝိယ. “Làm cho máu tụ lại” nghĩa là (máu) bị kích động do va chạm nên tích tụ lại. “Mahantataraṃ” nghĩa là nặng hơn. “Sarīrappaṭijaggane viya” nghĩa là giống như việc chăm sóc sắc thân của bậc Đạo Sư. အသန္နိပတိတေတိ ဣဒံ သာမဂ္ဂိယဒီပနံ. ဘေဒေါ စ ဟောတီတိ သံဃဿ ဘေဒေါ စ ဟောတိ. ဝဋ္ဋတီတိ သညာယာတိ ‘‘ဤဒိသံ ကရဏံ သံဃဘေဒါယ န ဟောတီ’’တိ သညာယ. တထာ နဝတော ဦနပရိသာယာတိ နဝတော ဦနပရိသာယ ကရောန္တဿ တထာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တထာတိ စ ဣမိနာ ‘‘န အာနန္တရိယကမ္မ’’န္တိ ဣမံ အာကဍ္ဎတိ, န ပန ‘‘ဘေဒေါဝ ဟောတီ’’တိ ဣဒံ. ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဟိ နဝန္နမေဝ ဝသေန သံဃဘေဒေါ. ဓမ္မဝါဒိနော အနဝဇ္ဇာတိ ယထာဓမ္မံ အနဝဋ္ဌာနတော. သံဃဘေဒဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ သံဃရာဇိ. “Asannipatite” (khi chưa hội họp) là sự chỉ rõ về sự hòa hợp. “Và có sự chia rẽ” nghĩa là và có sự chia rẽ Tăng chúng. “Với tưởng rằng được phép” là với tưởng rằng “việc làm như thế này không dẫn đến chia rẽ Tăng chúng”. “Cũng vậy, đối với hội chúng ít hơn chín vị” nên được kết hợp là “cũng vậy đối với người thực hiện trong hội chúng ít hơn chín vị”. Và bằng từ “cũng vậy” này, nó kéo theo câu “không phải là nghiệp vô gián”, chứ không phải câu “chỉ có sự chia rẽ”. Thật vậy, theo giới hạn thấp nhất, sự chia rẽ Tăng chúng chỉ xảy ra với (ít nhất) chín vị. “Người nói đúng Pháp không có tội” là do không đứng vững trong những gì không đúng Pháp. Giai đoạn đầu của sự chia rẽ Tăng chúng là sự rạn nứt trong Tăng chúng. ကာယဒွါရမေဝ ပူရေန္တိ ကာယကမ္မဘာဝေနေဝ လက္ခိတဗ္ဗတော. သဏ္ဌဟန္တေဟိ ကပ္ပေ…ပေ… မုစ္စတီတိ ဣဒံ ကပ္ပဋ္ဌကထာယ (ကထာ. ၆၅၄ အာဒယော) န သမေတိ. တတ္ထ ဟိ အဋ္ဌကထာယ (ကထာ. အဋ္ဌ. ၆၅၄-၆၅၇) ဝုတ္တံ – ‘‘အာပါယိကောတိ ဣဒံ သုတ္တံ ယံ သော ဧကံ ကပ္ပံ အသီတိဘာဂေ ကတွာ တတော ဧကဘာဂမတ္တံ ကာလံ တိဋ္ဌေယျ, တံ အာယုကပ္ပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. ကပ္ပဝိနာသေယေဝါတိ စ အာယုကပ္ပဝိနာသေ ဧဝါတိ အတ္ထေ သတိ နတ္ထိ ဝိရောဓော. ဧတ္ထ စ သဏ္ဌဟန္တေတိ ဣဒမ္ပိ ‘‘သွေဝ ဝိနဿိဿတီ’’တိ ဝိယ အဘူတပရိကပ္ပဝသေန ဝုတ္တံ. ဧကဒိဝသမေဝ နိရယေ ပစ္စတိ, တတော ပရံ ကပ္ပာဘာဝေ အာယုကပ္ပဿပိ အဘာဝတောတိ အဝိရောဓတော အတ္ထယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သေသာနီတိ သံဃဘေဒတော အညာနိ အာနန္တရိယကမ္မာနိ. “Chỉ hoàn thành qua thân môn” là do chúng chỉ được ghi nhận là thân nghiệp. Câu “khi các kiếp đang tồn tại... cho đến... được giải thoát” này không phù hợp với Chú giải Kathāvatthu. Thật vậy, trong Chú giải ấy đã nói: “Kinh nói rằng ‘bị đọa địa ngục’ này, rằng người ấy sẽ tồn tại trong một khoảng thời gian bằng một phần tám mươi của một kiếp, là nói đến tuổi thọ kiếp”. Và khi có ý nghĩa là “chỉ khi tuổi thọ kiếp bị hủy diệt”, thì không có sự mâu thuẫn. Và ở đây, từ “saṇṭhahante” (đang tồn tại) này cũng được nói theo cách giả định điều không có thật, giống như câu “nó sẽ tự hủy diệt vào ngày mai”. (Người ấy) chỉ bị nấu trong địa ngục một ngày, sau đó do không có kiếp nên cũng không có tuổi thọ kiếp, sự giải thích ý nghĩa không mâu thuẫn nên được hiểu như vậy. “Sesāni” (các nghiệp còn lại) là các nghiệp vô gián khác ngoài nghiệp chia rẽ Tăng chúng. ယဒိ တာနိ အဟောသိကမ္မသင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ သတိ ကထံ နေသံ အာနန္တရိယတာ စုတိအနန္တရံ ဝိပါကဒါနာဘာဝတော. အထ သတိ ဖလဒါနေ စုတိအနန္တရော [Pg.215] ဧဝ ဧတေသံ ဖလကာလော, န အညောတိ ဖလကာလနိယမေန နိယတတာ ဣစ္ဆိတာ, န ဖလဒါနနိယမေန. ဧဝမ္ပိ နိယတဖလကာလာနံ အညေသမ္ပိ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာနဉ္စ နိယတတာ အာပဇ္ဇေယျ, တသ္မာ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာနံ ပစ္စယန္တရဝိကလတာဒီဟိ အဝိပစ္စမာနာနမ္ပိ အတ္တနော သဘာဝေန ဝိပါကဓမ္မတာ ဝိယ ဗလဝတာ အာနန္တရိယေန ဝိပါကေ ဒိန္နေ အဝိပစ္စမာနာနမ္ပိ အာနန္တရိယာနံ ဖလဒါနေ နိယတသဘာဝါ အာနန္တရိယသဘာဝါ စ ပဝတ္တီတိ အတ္တနော သဘာဝေန ဖလဒါနနိယမေနေဝ နိယတာ အာနန္တရိယတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဝဿဉ္စ အာနန္တရိယသဘာဝါ တတော ဧဝ နိယတသဘာဝါ စ တေသံ ပဝတ္တီတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗမေတံ, အညဿ ဗလဝတော အာနန္တရိယဿ အဘာဝေ သတိ စုတိအနန္တရံ ဧကန္တေန ဖလဒါနတော. Nếu các nghiệp ấy đi đến sự kể là nghiệp vô hiệu, khi là như vậy, làm thế nào có được tính chất vô gián của các nghiệp ấy do vì không có sự cho quả ngay sau khi chết? Lại nữa, trong khi có sự cho quả, thời điểm cho quả của các nghiệp ấy chính là ngay sau khi chết, không phải là (thời điểm) khác. Do đó, tính chất nhất định được mong muốn là do sự quy định về thời điểm cho quả, không phải do sự quy định về sự cho quả. Ngay cả như vậy, tính chất nhất định cũng sẽ xảy ra đối với các nghiệp sanh báo và hiện báo khác có thời điểm cho quả đã được quy định. Do đó, giống như các pháp có quả báo, mặc dù không trổ quả do sự thiếu sót các duyên khác v.v..., vẫn có tính chất là pháp có quả báo do tự tánh của nó, cũng vậy, khi quả báo được cho bởi một nghiệp vô gián có sức mạnh, các nghiệp vô gián khác mặc dù không trổ quả, sự vận hành của chúng vẫn có tự tánh nhất định trong việc cho quả và có tự tánh vô gián. Vì thế, cần phải hiểu rằng tính chất vô gián là nhất định do chính sự quy định về sự cho quả theo tự tánh của nó. Và chắc chắn rằng sự vận hành của các nghiệp ấy có tự tánh vô gián và do đó có tự tánh nhất định, điều này cần được chấp nhận, bởi vì khi không có nghiệp vô gián nào khác mạnh hơn, nó chắc chắn cho quả ngay sau khi chết. နနု ဧဝံ အညေသမ္ပိ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာနံ အညသ္မိံ ဝိပါကဒါယကေ အသတိ စုတိအနန္တရမေဝ ဧကန္တေန ဖလဒါနတော နိယတသဘာဝါ အာနန္တရိယသဘာဝါ စ ပဝတ္တိ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ အသမာနဇာတိကေန စေတောပဏိဓိဝသေန ဥပဃာတကေန စ နိဝတ္တေတဗ္ဗဝိပါကတ္တာ အနန္တရေ ဧကန္တဖလဒါယကတ္တာဘာဝါ, န ပန အာနန္တရိယာနံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနိ ဝိယ အသမာနဇာတိကံ ဖလနိဝတ္တကံ အတ္ထိ သဗ္ဗာနန္တရိယာနံ အဝီစိဖလတ္တာ, န စ ဟေဋ္ဌူပပတ္တိံ ဣစ္ဆတော သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိယ ဥပရူပပတ္တိဇနကကမ္မဖလံ အာနန္တရိယဖလံ နိဝတ္တေတုံ သမတ္ထော စေတောပဏိဓိ အတ္ထိ အနိစ္ဆန္တဿေဝ အဝီစိပါတနတော, န စ အာနန္တရိယောပဃာတကံ ကိဉ္စိ ကမ္မံ အတ္ထိ, တသ္မာ တေသံယေဝ အနန္တရေ ဧကန္တဝိပါကဇနကသဘာဝါ ပဝတ္တီတိ. အနေကာနိ စ အာနန္တရိယာနိ ကတာနိ ဧကန္တေန ဝိပါကေ နိယတသဘာဝတ္တာ ဥပရတာဝိပစ္စနသဘာဝါသင်္ကတ္တာ နိစ္ဆိတာနိ သဘာဝတော နိယတာနေဝ. တေသု ပန သမာနသဘာဝေသု ဧကေန ဝိပါကေ ဒိန္နေ ဣတရာနိ အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဿ တေနေဝ ကတတ္တာ န ဒုတိယံ တတိယမ္ပိ စ ပဋိသန္ဓိံ ကရောန္တိ, န သမတ္ထတာဝိဃာတတ္တာတိ နတ္ထိ တေသံ အာနန္တရိယကတာနိဝတ္တိ, ဂရုဂရုတရဘာဝေါ ပန တေသံ လဗ္ဘတေဝါတိ သံဃဘေဒဿ သိယာ ဂရုတရဘာဝေါတိ ‘‘ယေန…ပေ… ဝိပစ္စတီ’’တိ အာဟ. ဧကဿ ပန အညာနိ ဥပတ္ထမ္ဘကာနိ ဟောန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတီတိ ဝစနေန ဣတရေသံ ပဝတ္တိဝိပါကဒါယိတာ အနုညာတာ ဝိယ ဒိဿတိ. နော ဝါ တထာ သီလဝတီတိ ယထာ ပိတာ သီလဝါ, တထာ သီလဝတီ [Pg.216] နော ဝါ ဟောတီတိ ယောဇနာ. သစေ မာတာ သီလဝတီ, မာတုဃာတော ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတီတိ ယောဇနာ. Chẳng phải như vậy, đối với các nghiệp sanh báo khác, khi không có nghiệp cho quả khác, sự vận hành có tự tánh nhất định và tự tánh vô gián cũng sẽ xảy ra do việc cho quả một cách chắc chắn ngay sau khi chết hay sao? (Đáp:) Không xảy ra, vì quả báo có thể bị ngăn chặn bởi nghiệp hủy hoại và bởi sự tác ý thuộc loại không đồng đẳng, do đó không có tính chất cho quả một cách chắc chắn trong lúc kế liền. Trái lại, đối với các nghiệp vô gián, không có nghiệp ngăn chặn quả báo thuộc loại không đồng đẳng, giống như các thiền thứ hai v.v... đối với thiền thứ nhất v.v..., vì tất cả các nghiệp vô gián đều có quả là địa ngục A-tỳ. Và cũng không có sự tác ý nào có khả năng ngăn chặn quả của nghiệp vô gián, là quả của nghiệp sanh lên cõi trên, giống như sự tác ý của người có giới đức mong muốn sanh xuống cõi dưới, vì nó ném vào địa ngục A-tỳ ngay cả đối với người không mong muốn. Và cũng không có nghiệp nào hủy hoại được nghiệp vô gián. Do đó, chỉ có các nghiệp ấy mới có sự vận hành với tự tánh sanh ra quả báo chắc chắn trong lúc kế liền. Và nhiều nghiệp vô gián đã được tạo, chúng được xác định là nhất định do tự tánh, vì có tự tánh nhất định trong việc cho quả một cách chắc chắn và không bị tính đến là có tự tánh ngưng lại mà không trổ quả. Tuy nhiên, trong số các nghiệp có tự tánh tương đồng ấy, khi một nghiệp đã cho quả, các nghiệp còn lại không tạo ra sự tái sanh thứ hai hay thứ ba, vì phận sự cần phải làm của chúng đã được thực hiện bởi chính nghiệp kia, chứ không phải do năng lực bị tổn hại. Do đó, không có sự thoái lui của nghiệp vô gián đã được tạo. Tuy nhiên, trạng thái nặng và nặng hơn của chúng vẫn có được. Do đó, nghiệp chia rẽ Tăng chúng có thể là nặng hơn, nên đã nói: ‘Do nghiệp nào… cho đến… nó trổ quả.’ Cần phải được thấy rằng các nghiệp khác trở thành nghiệp hỗ trợ cho một nghiệp (cho quả). Qua lời nói ‘nó trổ quả theo cách tái sanh,’ dường như sự cho quả trong dòng sinh hữu của các nghiệp khác được cho phép. ‘Hoặc không có giới đức như vậy’ có nghĩa là: giống như người cha có giới đức, người mẹ cũng có giới đức hoặc không. Nếu người mẹ có giới đức, tội giết mẹ sẽ trổ quả theo cách tái sanh, đây là sự liên kết. ပကတတ္တောတိ အနုက္ခိတ္တော. သမာနသံဝါသကောတိ အပါရာဇိကော. သမာနသီမာယန္တိ ဧကသီမာယံ. ‘Pakatatto’ có nghĩa là không bị đình chỉ. ‘Samānasaṃvāsako’ có nghĩa là không phạm tội bất cộng trụ. ‘Samānasīmāyaṃ’ có nghĩa là trong cùng một giới. ၂၇၆. သတ္ထု ကိစ္စံ ကာတုံ အသမတ္ထောတိ ယံ သတ္ထာရာ ကာတဗ္ဗကိစ္စံ အနုသာသနာဒိ, နံ ကာတုံ အသမတ္ထောတိ ဘဂဝန္တံ ပစ္စက္ခာယ. အညံ တိတ္ထကရန္တိ အညံ သတ္ထာရံ. ဝုတ္တဉှေတံ – 276. ‘Không có khả năng làm phận sự của bậc Đạo Sư’ có nghĩa là không có khả năng làm phận sự cần phải được làm bởi bậc Đạo Sư, như là giáo huấn v.v..., (điều này được nói) sau khi đã từ bỏ Đức Thế Tôn. ‘Một vị giáo chủ ngoại đạo khác’ có nghĩa là một bậc đạo sư khác. Điều này đã được nói rằng – ‘‘တိတ္ထံ ဇာနိတဗ္ဗံ, တိတ္ထကရော ဇာနိတဗ္ဗော, တိတ္ထိယာ ဇာနိတဗ္ဗာ, တိတ္ထိယသာဝကာ ဇာနိတဗ္ဗာ. တတ္ထ တိတ္ထံ နာမ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော. ဧတ္ထ ဟိ သတ္ထာ တရန္တိ ဥပ္လဝန္တိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောန္တိ, တသ္မာ တိတ္ထန္တိ ဝုစ္စန္တိ. တာဒိသာနံ ဒိဋ္ဌီနံ ဥပ္ပာဒေတာ တိတ္ထကရော နာမ ပူရဏကဿပါဒိကော. တဿ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိတာ တိတ္ထိယာ နာမ. တေ ဟိ တိတ္ထေ ဇာတာတိ တိတ္ထိယာ. ယထာဝုတ္တံ ဝါ ဒိဋ္ဌိဂတသင်္ခါတံ တိတ္ထံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ တိတ္ထိကာ, တိတ္ထိကာ ဧဝ တိတ္ထိယာ. တေသံ ပစ္စယဒါယကာ တိတ္ထိယသာဝကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၀). ‘Bến nước cần được biết, người tạo ra bến nước cần được biết, người theo bến nước cần được biết, người đệ tử của người theo bến nước cần được biết. Trong ấy, bến nước (titthaṃ) là sáu mươi hai tà kiến. Ở đây, chúng sanh vượt qua, trôi nổi, trồi lên lặn xuống, do đó chúng được gọi là bến nước. Người tạo ra các tà kiến như vậy được gọi là người tạo ra bến nước (titthakaro), như là Pūraṇa Kassapa v.v... Những người đã xuất gia sau khi chấp nhận học thuyết của vị ấy được gọi là người theo bến nước (titthiyā). Họ được gọi là titthiyā vì sanh ra ở bến nước. Hoặc, những người này có bến nước được gọi là tà kiến đã được nói đến, nên là titthikā; titthikā chính là titthiyā. Những người cúng dường vật dụng cho họ cần được biết là những người đệ tử của người theo bến nước (titthiyasāvakā).’ (ma. ni. aṭṭha. 1.140). ၂၇၇. အဘိဇာတိအာဒီသု ပကမ္ပနဒေဝတူပသင်္ကမနာဒိနာ ဇာတစက္ကဝါဠေန သမာနယောဂက္ခမံ ဒသသဟဿပရိမာဏံ စက္ကဝါဠံ ဇာတိခေတ္တံ. သရသေနေဝ အာဏာပဝတ္တနဋ္ဌာနံ အာဏာခေတ္တံ. ဝိသယဘူတံ ဌာနံ ဝိသယခေတ္တံ. ဒသသဟဿီ လောကဓာတူတိ ဣမာယ လောကဓာတုယာ သဒ္ဓိံ ဣမံ လောကဓာတုံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု. တတ္တကာနံယေဝ ဇာတိခေတ္တဘာဝေါ ဓမ္မတာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ပရိဂ္ဂဟဝသေနာ’’တိ ကေစိ, ‘‘သဗ္ဗေသံယေဝ ဗုဒ္ဓါနံ တတ္တကံယေဝ ဇာတိခေတ္တံ တန္နိဝါသီနံယေဝ ဒေဝတာနံ ဓမ္မာဘိသမယော’’တိ စ ဝဒန္တိ. မာတုကုစ္ဆိ ဩက္ကမနကာလာဒီနံ ဆန္နံ ဧဝ ဂဟဏံ နိဒဿနမတ္တံ မဟာဘိနီဟာရာဒိကာလေပိ တဿ ပကမ္ပနဿ လဗ္ဘနတော. အာဏာခေတ္တံ နာမ ယံ ဧကဇ္ဈံ သံဝဋ္ဋတိ ဝိဝဋ္ဋတိ စ, အာဏာ ပဝတ္တတိ အာဏာယ တန္နိဝါသိဒေဝတာနံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆနေန, တဉ္စ ခေါ ကေဝလံ ဗုဒ္ဓါနံ အာနုဘာဝေနေဝ, န အဓိပ္ပာယဝသေန. အဓိပ္ပာယဝသေန [Pg.217] ပန ‘‘ယာဝတာ ဝါ ပန အာကင်္ခေယျာ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၁) ဝစနတော တတော ပရမ္ပိ အာဏာ ဝတ္တေယျေဝ. 277. Trong các sự kiện như là sự đản sanh cao quý v.v..., trường sanh (jātikhettaṃ) là thế giới hệ một vạn cõi có khả năng chịu đựng cùng một ách với thế giới hệ nơi đản sanh, do sự chấn động, sự viếng thăm của chư thiên v.v... Trường oai lệnh (āṇākhettaṃ) là nơi mà oai lệnh lưu hành chỉ bằng âm thanh. Trường đối tượng (visayakhettaṃ) là nơi trở thành đối tượng (của trí tuệ). ‘Thế giới hệ một vạn cõi’ là thế giới hệ một vạn cõi đứng bao quanh thế giới hệ này, cùng với thế giới hệ này. Việc chỉ có chừng ấy là trường sanh cần được hiểu là do quy luật tự nhiên. Một số vị nói: ‘Là do sự bao gồm,’ và ‘Đối với tất cả các vị Phật, chỉ có chừng ấy là trường sanh, và chỉ có chư thiên trú ngụ ở đó mới chứng ngộ Chánh pháp.’ Việc chỉ đề cập đến sáu thời điểm như là lúc nhập vào thai mẹ v.v... chỉ là sự nêu ví dụ, vì sự chấn động ấy cũng có được vào lúc đại nguyện v.v... Trường oai lệnh là nơi cùng hoại và cùng thành, nơi oai lệnh lưu hành do được chư thiên trú ngụ ở đó cúi đầu tiếp nhận, và điều này chỉ do oai lực của các vị Phật, không phải do ý muốn. Tuy nhiên, về phương diện ý muốn, theo câu nói ‘cho đến nơi nào ngài mong muốn’ (a. ni. 3.81), oai lệnh vẫn có thể lưu hành xa hơn nữa. န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထီတိ ‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ, သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိအာဒိံ (မ. နိ. ၁.၂၈၅; မဟာဝ. ၁၁; ကထာ. ၄၀၅) ဣမိဿာ လောကဓာတုယာ ဌတွာ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ကိံ ပနာဝုသော, သာရိပုတ္တ, အတ္ထေတရဟိ အညေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဂဝတာ သမသမာ သမ္ဗောဓိယန္တိ, ဧဝံ ပုဋ္ဌော အဟံ, ဘန္တေ, ‘နော’တိ ဝဒေယျ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၆၁) ဝတွာ တဿ ကာရဏံ ဒဿေတုံ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော, ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျု’’န္တိ ဣမံ သုတ္တံ (အ. နိ. ၁.၂၇၇; ဝိဘ. ၈၀၉; မ. နိ. ၃.၁၂၉; မိ. ပ. ၅.၁.၁) အာဟရန္တေန ဓမ္မသေနာပတိနာ စ ဗုဒ္ဓခေတ္တဘူတံ ဣမံ လောကဓာတုံ ဌပေတွာ အညတ္ထ အနုပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. Về việc (hai vị Phật) không sanh khởi thì có (lý do). Ý nghĩa là: Bởi đức Thế Tôn, người đã đứng trong thế giới hệ này mà nói rằng: ‘Ta không có thầy, người bằng ta không có,’ v.v... và bởi vị Tướng quân Chánh pháp, người đã nói rằng: ‘Bạch đức Thế Tôn, khi được hỏi rằng: Này hiền giả Sāriputta, hiện nay có các vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác ngang bằng với đức Thế Tôn về sự giác ngộ chăng? Con sẽ trả lời là ‘không’.’ và để chỉ ra nguyên nhân của điều ấy, đã dẫn ra bài kinh này: ‘Đây là điều không thể có, là điều không xảy ra, việc trong một thế giới hệ có hai vị A-la-hán Chánh Đẳng Giác sanh khởi không trước không sau.’, thì việc không sanh khởi đã được nói đến là (chỉ) trong thế giới hệ này vốn là Phật địa, chứ không phải ở nơi nào khác. ဧကတောတိ သဟ, ဧကသ္မိံ ကာလေတိ အတ္ထော, သော ပန ကာလော ကထံ ပရိစ္ဆိန္နောတိ စရိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနာတိ ဒဿေန္တော, ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. အနစ္ဆရိယတ္တာတိ ဒွီသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု အစ္ဆရိယတ္တာဘာဝတောတိ အတ္ထော. ဒွီသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု အနစ္ဆရိယတာ, ကိမင်္ဂံ ပန ဗဟူသူတိ ဒဿေန္တော, ‘‘ယဒိ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ဗုဒ္ဓါ နာမ မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏံ ဝိယ ဧကသဒိသာတိ တေသံ ဒေသနာပိ ဧကရသာ ဧကဓာတိ အာဟ – ‘‘ဒေသနာယ စ ဝိသေသာဘာဝတော’’တိ. ဧတေနပိ အနစ္ဆရိယတ္တမေဝ သာဓေတိ. ဝိဝါဒဘာဝတောတိ ဧတေန ဝိဝါဒါဘာဝတ္ထံ ဒွေ ဗုဒ္ဓါ ဧကတော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေတိ. ဧတံ ကာရဏန္တိ ဧတံ အနစ္ဆရိယတာဒိကာရဏံ. တတ္ထာတိ မိလိန္ဒပဉှေ. ‘Ekato’ (cùng lúc) là ‘saha’ (cùng với), nghĩa là trong cùng một thời điểm. Để chỉ ra rằng thời điểm ấy được xác định như thế nào, (ngài đã nói) ‘tatthā’ v.v..., (nghĩa là) kể từ lúc thọ sanh trong kiếp chót cho đến khi Bát-Niết-bàn với di tích. ‘Anacchariyattā’ (vì không phải là điều kỳ diệu) có nghĩa là vì không có sự kỳ diệu khi cả hai vị cùng sanh khởi. Để chỉ ra rằng: ‘Khi cả hai vị cùng sanh khởi đã là không kỳ diệu, huống nữa là nhiều vị,’ (ngài đã nói) ‘yadi ca’ v.v... (Ngài) đã nói ‘desanāya ca visesābhāvato’ (và vì không có sự khác biệt trong lời dạy) (với ý rằng) các vị Phật thì giống hệt nhau như vàng đã được chia ở giữa, nên lời dạy của các ngài cũng có cùng một vị, cùng một bản chất. Bằng điều này, ngài cũng chứng minh chính sự không kỳ diệu. ‘Vivādabhāvatoti’ (vì sẽ có sự tranh cãi). Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng hai vị Phật không sanh khởi cùng lúc để không có sự tranh cãi. ‘Etaṃ kāraṇaṃ’ (nguyên nhân này) là nguyên nhân về sự không kỳ diệu, v.v... ‘Tattha’ (ở đó) là trong Milindapañha (Mi Tiên Vấn Đáp). ဧကံ ဧဝ ဗုဒ္ဓံ ဓာရေတီတိ ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ. ဧတေန ဧဝံသဘာဝါ ဧတေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ, ယေန ဒုတိယဗုဒ္ဓဂုဏေ ဓာရေတုံ အသမတ္ထာ အယံ လောကဓာတူတိ ဒဿေတိ. ပစ္စယဝိသေသနိပ္ဖန္နာနဉှိ ဂုဏဓမ္မာနံ ဘာရိယော ဝိသေသော မဟာပထဝိယာပိ ဒုဿဟောတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. တထာ ဟိ အဘိသမ္ဗောဓိသမယေ ဥပဂတဿ လောကနာထဿ ဂုဏဘာရံ ဗောဓိရုက္ခဿ တီသုပိ ဒိသာသု မဟာပထဝီ သန္ဓာရေတုံ နာသက္ခိ. တသ္မာ ‘‘န ဓာရေယျာ’’တိ ဝတွာ တမေဝ အဓာရဏံ ပရိယာယန္တရေဟိ ပကာသေန္တော ‘‘စလေယျာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စလေယျာတိ ပရိပ္ဖန္ဒေယျ. ကမ္ပေယျာတိ ပဝေဓေယျ[Pg.218]. နမေယျာတိ ဧကပဿေန နမေယျ. ဩနမေယျာတိ ဩသီဒေယျ. ဝိနမေယျာတိ ဝိဝိဓံ ဣတော စိတော စ နမေယျ. ဝိကိရေယျာတိ ဝါတေန ထုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဝိပ္ပကိရေယျ. ဝိဓမေယျာတိ ဝိနဿေယျ. ဝိဒ္ဓံသေယျာတိ သဗ္ဗသော ဝိဒ္ဓသ္တာ ဘဝေယျ. တထာဘူတာ စ န ကတ္ထစိ တိဋ္ဌေယျာတိ အာဟ – ‘‘န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျာ’’တိ. ‘Ekabuddhadhāraṇī’ (chỉ mang một vị Phật) là (thế giới hệ) chỉ mang một vị Phật mà thôi. Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng các đức hạnh của chư Phật có bản chất như vậy, do đó thế giới hệ này không có khả năng mang nổi các đức hạnh của vị Phật thứ hai. Thật vậy, có thể hiểu rằng sự khác biệt to lớn của các phẩm chất đức hạnh được tạo ra bởi các duyên đặc biệt thì ngay cả đại địa cũng khó mang nổi. Thật vậy, vào lúc chứng đắc Chánh Đẳng Giác, đại địa đã không thể nâng đỡ nổi gánh nặng đức hạnh của bậc Lãnh đạo Thế gian, người đã đến (cội Bồ-đề), ở cả ba hướng của cây Bồ-đề. Do đó, sau khi nói ‘sẽ không mang nổi,’ để làm sáng tỏ chính sự không mang nổi ấy bằng những cách nói khác, ngài đã nói ‘sẽ rung chuyển’ v.v... Trong đó, ‘caleyyā’ là sẽ dao động. ‘Kampeyyā’ là sẽ chấn động. ‘Nameyyā’ là sẽ nghiêng về một bên. ‘Onameyyā’ là sẽ sụp xuống. ‘Vinameyyā’ là sẽ nghiêng ngả nhiều cách, chỗ này chỗ kia. ‘Vikireyyā’ là sẽ tan rã như một nắm trấu bị gió thổi. ‘Vidhameyyā’ là sẽ bị hủy diệt. ‘Viddhaṃseyyā’ là sẽ bị phá hủy hoàn toàn. Và (ngài) đã nói ‘sẽ không thể đứng vững’ (với ý rằng) khi đã như vậy thì sẽ không thể đứng vững ở bất cứ đâu. ဣဒါနိ တတ္ထ နိဒဿနံ ဒဿေန္တော, ‘‘ယထာ, မဟာရာဇာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧကေ ပုရိသေတိ ဧကသ္မိံ ပုရိသေ. သမုပါဒိကာတိ သမံ ဥဒ္ဓံ ပဇ္ဇတိ ပဝတ္တတီတိ သမုပါဒိကာ, ဥဒကဿ ဥပရိ သမံ ဂါမိနီတိ အတ္ထော. ‘‘သမုပ္ပာဒိကာ’’တိပိ ပဌန္တိ, အယမေဝတ္ထော. ဝဏ္ဏေနာတိ သဏ္ဌာနေန. ပမာဏေနာတိ အာရောဟေန. ကိသထူလေနာတိ ကိသထူလဘာဝေန, ပရိဏာဟေနာတိ အတ္ထော. ဒွိန္နမ္ပီတိ ဒွေပိ, ဒွိန္နမ္ပိ ဝါ သရီရဘာရံ. Bây giờ, để chỉ ra ví dụ về điều đó, ngài đã nói ‘ví như, tâu đại vương’ v.v... Trong đó, ‘eke purise’ (một người) là trong một người. ‘Samupādikā’ (chiếc thuyền nhỏ) là (thuyền) đi, tiến hành một cách thăng bằng ở trên, nghĩa là đi một cách thăng bằng trên mặt nước. Cũng có bản đọc là ‘samuppādikā’, ý nghĩa cũng như vậy. ‘Vaṇṇena’ (về hình sắc) là về hình dáng. ‘Pamāṇena’ (về kích thước) là về chiều cao. ‘Kisathūlenā’ (về sự ốm mập) là về tình trạng ốm mập, nghĩa là về chu vi. ‘Dvinnampi’ (của cả hai) là cả hai, hoặc là sức nặng thân thể của cả hai. ဆာဒေန္တန္တိ ရောစေန္တံ ရုစိံ ဥပ္ပာဒေန္တံ. တန္ဒိကတောတိ တေန ဘောဇနေန တန္ဒိဘူတော. အနောနမိတဒဏ္ဍဇာတောတိ ယာဝဒတ္ထံ ဘောဇနေန ဩနမိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အနောနမနဒဏ္ဍော ဝိယ ဇာတော. သကိံ ဘုတ္တော ဝမေယျာတိ ဧကမ္ပိ အာလောပံ အဇ္ဈောဟရိတွာ ဝမေယျာတိ အတ္ထော. ‘Chādentaṃ’ (làm cho thèm ăn) là làm cho thích, làm phát sanh sự ngon miệng. ‘Tandikato’ (trở nên mệt mỏi) là trở nên uể oải do thức ăn ấy. ‘Anonamitadaṇḍajāto’ (trở thành như cây gậy không cong) là đã trở thành như cây gậy không cong do không thể cúi xuống vì đã ăn no. ‘Sakiṃ bhutto vameyyā’ (ăn một lần rồi sẽ nôn ra) có nghĩa là nuốt vào dù chỉ một miếng cũng sẽ nôn ra. အတိဓမ္မဘာရေန ပထဝီ စလတီတိ ဓမ္မေန နာမ ပထဝီ တိဋ္ဌေယျ. သာ ကိံ တေနေဝ စလတိ ဝိနဿတီတိ အဓိပ္ပာယေန ပုစ္ဆတိ. ပုန ထေရော ‘‘ရတနံ နာမ လောကေ ကုဋုမ္ဗံ သန္ဓာရေန္တံ အဘိမတဉ္စ လောကေန အတ္တနော ဂရုသဘာဝတာယ သကဋဘင်္ဂဿ ကာရဏံ အတိဘာရဘူတံ ဒိဋ္ဌံ. ဧဝံ ဓမ္မော စ ဟိတသုခဝိသေသေဟိ တံသမင်္ဂီနံ ဓာရေန္တော အဘိမတော စ ဝိညူနံ ဂမ္ဘီရပ္ပမေယျဘာဝေန ဂရုသဘာဝတ္တာ အတိဘာရဘူတော ပထဝီစလနဿ ကာရဏံ ဟောတီ’’တိ ဒဿေန္တော, ‘‘ဣဓ, မဟာရာဇ, ဒွေ သကဋာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတေနေဝ တထာဂတဿ မာတုကုစ္ဆိဩက္ကမနာဒိကာလေ ပထဝီကမ္ပနကာရဏံ သံဝဏ္ဏိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကဿာတိ ဧကသ္မာ, ဧကဿ ဝါ သကဋဿ ရတနံ, တသ္မာ သကဋာ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. (Vua) hỏi với ý rằng: ‘(Ngài nói) đất rung chuyển vì gánh nặng của Chánh pháp siêu việt, nhưng đất vốn đứng vững là nhờ Chánh pháp. Tại sao nó lại rung chuyển và bị hủy diệt bởi chính điều đó?’ Rồi vị trưởng lão, để chỉ ra rằng: ‘Ở đời, vật báu được xem là thứ duy trì gia đình và được thế gian ưa thích, nhưng do bản chất nặng nề của nó, nó trở thành gánh nặng quá sức, là nguyên nhân làm gãy xe. Cũng vậy, Chánh pháp, trong khi nâng đỡ những người thành tựu pháp ấy bằng những lợi ích và hạnh phúc đặc biệt và được các bậc trí ưa thích, lại trở thành gánh nặng quá sức, là nguyên nhân làm rung chuyển trái đất, do bản chất nặng nề của nó vì tính chất sâu xa và không thể đo lường được,’ đã nói ‘ở đây, tâu đại vương, có hai cỗ xe’ v.v... Nên hiểu rằng, chính bằng điều này mà nguyên nhân của sự rung chuyển trái đất vào những thời điểm như khi đức Như Lai nhập mẫu thai, v.v... đã được giải thích. ‘Ekassā’ là ‘ekasmā’ (từ một), hoặc là (lấy) vật báu của một cỗ xe, nghĩa là lấy từ cỗ xe ấy. ဩသာရိတန္တိ ဥစ္စာရိတံ, ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. အဂ္ဂေါတိ သဗ္ဗသတ္တေဟိ အဂ္ဂေါ. ဇေဋ္ဌောတိ ဝုဒ္ဓတရော. သေဋ္ဌောတိ ပသတ္ထတရော. ဝိသိဋ္ဌေဟိ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ဝိသိဋ္ဌော. ဥဂ္ဂတတမောတိ ဥတ္တမော. ပဝရောတိ [Pg.219] တဿေဝ ဝေဝစနံ. နတ္ထိ ဧတဿ သမောတိ အသမော. အသမာ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ, တေဟိ သမောတိ အသမသမော. နတ္ထိ ဧတဿ ပဋိသမော ပဋိပုဂ္ဂလောတိ အပ္ပဋိသမော. နတ္ထိ ဧတဿ ပဋိဘာဂေါတိ အပ္ပဋိဘာဂေါ. နတ္ထိ ဧတဿ ပဋိပုဂ္ဂလောတိ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော. ‘Osāritaṃ’ là được thốt lên, nghĩa là được nói ra. ‘Aggo’ (bậc Tối thượng) là bậc tối thượng hơn tất cả chúng sanh. ‘Jeṭṭho’ (bậc Trưởng thượng) là bậc cao cả hơn. ‘Seṭṭho’ (bậc Tối thắng) là bậc đáng tán thán hơn. ‘Visiṭṭho’ (bậc Đặc thù) là (bậc đặc thù) do đã thành tựu các đức hạnh đặc biệt như giới, v.v... ‘Uggatatamo’ (bậc Cao tột) là bậc tối cao. ‘Pavaro’ (bậc Cao quý) là từ đồng nghĩa của chính từ ấy. ‘Asamo’ (bậc Vô song) là không có ai bằng vị này. ‘Asamasamo’ (bậc Vô song đẳng) là các vị Phật quá khứ là bậc vô song, (vị này) bằng với các vị ấy. ‘Appaṭisamo’ (bậc Bất khả tỷ) là không có người nào đối lại, người nào ngang bằng với vị này. ‘Appaṭibhāgo’ (bậc Vô đối) là không có ai đối phần với vị này. ‘Appaṭipuggalo’ (bậc Vô đối thủ) là không có người nào đối địch với vị này. သဘာဝပကတိကာတိ သဘာဝဘူတာ အကိတ္တိမာ ပကတိ. ကာရဏမဟန္တတ္တာတိ ကာရဏာနံ မဟန္တတာယ, မဟန္တေဟိ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မေဟိ ပါရမိသင်္ခါတေဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ နိဗ္ဗတ္တိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပထဝီအာဒီနိ မဟန္တာနိ ဝတ္ထူနိ, မဟန္တာ စက္ကဝါဠာဒယော အတ္တနော အတ္တနော ဝိသယေ ဧကေကာဝ, ဧဝံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ မဟန္တော အတ္တနော ဝိသယေ ဧကော ဧဝ. ကော စ တဿ ဝိသယော? ဗုဒ္ဓဘူမိ, ယာဝတကံ ဝါ ဉေယျံ. ‘‘အာကာသော ဝိယ အနန္တဝိသယော ဘဂဝါ ဧကော ဧဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တော ပရစက္ကဝါဠေသုပိ ဒုတိယဿ ဗုဒ္ဓဿ အဘာဝံ ဒဿေတိ. Sabhāvapakatikā có nghĩa là bản chất tự nhiên, không giả tạo. Kāraṇamahantattā có nghĩa là do sự vĩ đại của các nguyên nhân; được nói rằng các đức tính của một vị Phật được tạo ra bởi các nguyên nhân vĩ đại, tức là các pháp tạo nên Phật, được gọi là các ba-la-mật. Các vật thể vĩ đại như đất, v.v., và các thế giới vĩ đại, v.v., mỗi cái chỉ có một trong lĩnh vực của riêng nó; tương tự như vậy, bậc Chánh Đẳng Giác cũng vĩ đại, chỉ có một trong lĩnh vực của Ngài. Lĩnh vực của Ngài là gì? Là Phật địa, hay tất cả những gì có thể biết. Khi nói rằng “Đức Thế Tôn, người có lĩnh vực vô hạn như hư không, chỉ có một”, điều đó cho thấy sự không tồn tại của một vị Phật thứ hai ngay cả trong các thế giới khác. ဣမိနာဝ ပဒေနာတိ ‘‘ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ’’တိ ဣမိနာ ဧဝ ပဒေန. ဒသ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဂဟိတာနီတိ ဇာတိခေတ္တာပေက္ခာယ ဂဟိတာနိ. ဧကစက္ကဝါဠေနေဝါတိ ဣမိနာ ဧဝ ဧကစက္ကဝါဠေန, န ယေန ကေနစိ. ယထာ ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ဣမသ္မိမ္ပိ စက္ကဝါဠေ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧဝ, တတ္ထာပိ မဇ္ဈိမဒေသေ ဧဝါတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ ‘‘ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ’’တိ ဇာတိခေတ္တေ အဓိပ္ပေတေပိ ဣမိနာဝ စက္ကဝါဠေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. Imināva padena có nghĩa là chính bằng từ này, tức là “ekissā lokadhātuyā” (trong một thế giới). Mười ngàn thế giới được đề cập có nghĩa là chúng được đề cập liên quan đến lĩnh vực sinh ra. Ekacakkavāḷeneva có nghĩa là chính bởi thế giới này, không phải bởi bất kỳ thế giới nào khác. Giống như khi nói “họ sinh ra trong chính thế giới này”, có thể giới hạn rằng trong thế giới này, chỉ ở Diêm-phù-đề, và ở đó cũng chỉ ở Trung Quốc; tương tự như vậy, mặc dù “trong một thế giới” có ý chỉ lĩnh vực sinh ra, nhưng cũng có thể giới hạn nó bởi chính thế giới này. ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Chú giải phẩm thứ nhất đã kết thúc. ၁၅. အဋ္ဌာနပါဠိ (ဒုတိယဝဂ္ဂ) 15. Kinh về những điều không thể (phẩm thứ hai) (၁၅) ၂. အဋ္ဌာနပါဠိ-ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ (15) 2. Chú giải Kinh về những điều không thể - phẩm thứ hai ၂၇၈. ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒတောတိ ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒကာရဏာ. ဒွီသု ဥပ္ပန္နေသု ယော ဝိဝါဒေါ ဘဝေယျ, တဿ အနုပ္ပာဒေါယေဝေတ္ထ ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒေါ. ဧကသ္မိံ ဒီပေတိအာဒိနာ ဒီပန္တရေပိ ဧကဇ္ဈံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပဂေဝ ဧကဒီပေတိ ဒဿေတိ. သောပိ ပရိဟာယေထာတိ စက္ကဝါဠဿ ပဒေသေ ဧဝ ပဝတ္တိတဗ္ဗတ္တာ ပရိဟာယေယျ. 278. Vivādupacchedato có nghĩa là do nguyên nhân chấm dứt tranh cãi. Sự tranh cãi nào có thể phát sinh nếu có hai vị (Phật) xuất hiện, việc không phát sinh của nó chính là sự chấm dứt tranh cãi ở đây. Bằng câu “trong một châu lục”, v.v., Ngài chỉ ra rằng các vị ấy không sinh ra cùng lúc ngay cả ở các châu lục khác nhau, huống chi là trong một châu lục. Vị ấy cũng sẽ suy giảm có nghĩa là vị ấy sẽ suy giảm vì chỉ có thể hoạt động trong một phần của thế giới. ၂၇၉-၂၈၀. မနုဿတ္တန္တိ [Pg.220] မနုဿဘာဝေါ တဿေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိဂုဏာနံ ယောဂ္ဂဘာဝတော. လိင်္ဂသမ္ပတ္တီတိ ပုရိသဘာဝေါ. ဟေတူတိ မနောဝစီပဏိဓာနပုဗ္ဗိကာ ဟေတုသမ္ပဒါ. သတ္ထာရဒဿနန္တိ သတ္ထုသမ္မုခီဘာဝေါ. ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ကမ္မကိရိယဝါဒီသု တာပသေသု, ဘိက္ခူသု ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာ. ဂုဏသမ္ပတ္တီတိ အဘိညာဒိဂုဏသမ္ပဒါ. အဓိကာရောတိ ဗုဒ္ဓေ ဥဒ္ဒိဿ အဓိကော ကာရော, သဝိသေသာ ဥပကာရကိရိယာ အဓိကော သက္ကာရောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဆန္ဒောဝ ဆန္ဒတာ, သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ဥဒ္ဒိဿ သာတိသယော ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒော. အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာတိ ဧတေသံ အဋ္ဌန္နံ ဓမ္မာနံ သမာယောဂေန. အဘိနီဟာရောတိ ကာယပဏိဓာနံ. သမိဇ္ဈတီတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ပရမတ္ထဒီပနိယာ စရိယာပိဋကဝဏ္ဏနာယ (စရိယာ. အဋ္ဌ. ပကိဏ္ဏကကထာ) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သဗ္ဗာကာရပရိပူရမေဝါတိ ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏတာယ သတ္တုတ္တမာဒီဟိ သဗ္ဗာကာရေန သမ္ပန္နမေဝ. န ဟိ ဣတ္ထိယာ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှတာဒိ သမ္ဘဝတိ. ဒုတိယပကတိ စ နာမ ပဌမပကတိတော နိဟီနာ ဧဝ. တေနေဝါဟ – အနန္တရဝါရေ ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိ. 279-280. Manussatta là thân người, vì chỉ thân người mới thích hợp với các phẩm chất như xuất gia, v.v. Liṅgasampatti là thân nam. Hetu là sự đầy đủ về nhân, đi trước bởi sự phát nguyện bằng ý và lời. Satthāradassana là được diện kiến bậc Đạo Sư. Pabbajjā là sự xuất gia thành đạo sĩ hoặc tỳ-khưu trong hàng ngũ những người tin vào nghiệp và hành động. Guṇasampatti là sự đầy đủ các phẩm chất như thắng trí, v.v. Adhikāra là hành động cao cả hướng đến một vị Phật, một hành động giúp đỡ đặc biệt; được nói là sự tôn kính cao cả. Chando là ý muốn, là ý muốn thiện lành, vượt trội, mong muốn thực hiện, hướng đến sự Chánh Đẳng Giác. Aṭṭhadhammasamodhāna là do sự hội tụ của tám pháp này. Abhinīhāra là sự phát nguyện bằng thân. Samijjhati là thành tựu. Đây là tóm tắt. Còn phần chi tiết nên được hiểu theo cách đã được nói trong Chú giải Tạng Hạnh (Cariyāpiṭaka-aṭṭhakathā) của Paramatthadīpanī (Cariyā. aṭṭha. pakiṇṇakakathā). Sabbākāraparipūram eva có nghĩa là hoàn hảo về mọi mặt, do có các đặc điểm đầy đủ, được trang bị về mọi mặt bởi các phẩm chất như là chúng sanh tối thượng, v.v. Vì ở người nữ, không thể có âm tàng tướng, v.v. Và bản chất thứ hai (nữ) quả thực thấp kém hơn bản chất thứ nhất (nam). Do đó, Ngài nói trong đoạn tiếp theo “bởi vì”, v.v. ၂၈၁. ဣဓ ပုရိသဿ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနတောတိ ဣမသ္မိံ မနုဿလောကေ ပုရိသဘူတဿ တတ္ထ ဗြဟ္မလောကေ ဗြဟ္မတ္တဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တနတော. တေန အသတိပိ ပုရိသလိင်္ဂေ ပုရိသာကာရာ ဗြဟ္မာနော ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. တံယေဝ စ ပုရိသာကာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ ‘‘ယံ ပုရိသော ဗြဟ္မတ္တံ ကာရေယျာ’’တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘သမာနေပီ’’တိအာဒိ. ယဒိ ဧဝံ ဣတ္ထိယော ဗြဟ္မလောကေ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ အာဟ – ‘‘ဗြဟ္မတ္တ’’န္တိအာဒိ. 281. Idha purisassa tattha nibbattanato có nghĩa là do một người nam ở cõi người này được tái sinh ở cõi Phạm thiên kia với thân phận Phạm thiên. Bằng điều đó, Ngài chỉ ra rằng mặc dù không có nam căn, các vị Phạm thiên vẫn có hình dạng nam giới. Và chính liên quan đến hình dạng nam giới đó mà Đức Thế Tôn đã nói: “người nam nào có thể đạt được thân phận Phạm thiên”. Do đó, Ngài nói: “mặc dù giống nhau”, v.v. Nếu vậy, phải chăng phụ nữ không sinh lên cõi Phạm thiên? (Để trả lời), Ngài nói: “thân phận Phạm thiên”, v.v. ၂၉၀-၂၉၅. ‘‘ကာယဒုစ္စရိတဿာ’’တိအာဒိပါဠိယာ ကမ္မနိယာမော နာမ ကထိတော. သမဉ္ဇနံ သမင်္ဂေါ, သမန္နာဂမော, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ သမင်္ဂီ, သမန္နာဂတော, သမဉ္ဇနသီလော ဝါ သမင်္ဂီ, ပုဗ္ဗဘာဂေ ဥပကရဏသမုဒါယတော ပဘုတိ အာယူဟနဝသေန အာယူဟနသမင်္ဂီတာ, သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာဝသေန စေတနာသမင်္ဂိတာ. စေတနာသန္တတိဝသေန ဝါ အာယူဟနသမင်္ဂိတာ, တံတံစေတနာက္ခဏဝသေန စေတနာသမင်္ဂီတာ. ကတူပစိတဿ အဝိပက္ကဝိပါကဿ ကမ္မဿ ဝသေန ကမ္မသမင်္ဂိတာ. ကမ္မေ ပန ဝိပစ္စိတုံ အာရဒ္ဓေ ဝိပါကပ္ပဝတ္တိဝသေန ဝိပါကသမင်္ဂိတာ. ကမ္မာဒီနံ ဥပဋ္ဌာနကာလဝသေန ဥပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာ. ကုသလာကုသလကမ္မာယူဟနက္ခဏေတိ ကုသလကမ္မဿ အကုသလကမ္မဿ [Pg.221] စ သမီဟနက္ခဏေ. တထာတိ ဣမိနာ ကုသလာကုသလကမ္မပဒံ အာကဍ္ဎတိ. ယထာ ကတံ ကမ္မံ ဖလဒါနသမတ္ထံ ဟောတိ, တထာ ကတံ ဥပစိတံ. ဝိပါကာရဟန္တိ ဒုတိယဘဝါဒီသု ဝိပစ္စနာရဟံ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ဥပပတ္တိနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌာတီတိ ယောဇနာ. ဥပပတ္တိယာ ဥပ္ပဇ္ဇနဿ နိမိတ္တံ ကာရဏန္တိ ဥပပတ္တိနိမိတ္တံ, ကမ္မံ, ကမ္မနိမိတ္တံ, ဂတိနိမိတ္တဉ္စ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဂတိနိမိတ္တဝသေနေဝ ယောဇနာ ဒဿိတာ. ကမ္မကမ္မနိမိတ္တာနမ္ပိ ဥပဋ္ဌာနံ ယထာရဟံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ယာနိဿ တာနိ ပုဗ္ဗေ ကတာနိ ကမ္မာနိ, တာနိဿ တသ္မိံ သမယေ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိလမ္ဗန္တိ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၄၈) ဝစနတော သာယနှေ မဟန္တာနံ ပဗ္ဗတကူဋာနံ ဆာယာ ဝိယ အာသန္နမရဏဿ သတ္တဿ စိတ္တေ သုပိနေ ဝိယ ဝိပစ္စိတုံ ကတောကာသံ ကမ္မံ, တဿ နိမိတ္တံ ဂတိနိမိတ္တံ ဥပတိဋ္ဌတေဝ. စလတီတိ ပရိဝတ္တတိ. ဧကေန ဟိ ကမ္မုနာ တဇ္ဇေ နိမိတ္တေ ဥပဋ္ဌိတေ ပစ္စယဝိသေသဝသေန တတော အညေန ကမ္မုနာ တဒညဿ နိမိတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနံ ပရိဝတ္တနံ. သေသာ နိစ္စလာ အဝသေသာ စတုဗ္ဗိဓာပိ သမင်္ဂိတာ နိစ္စလာ အပရိဝတ္တနတော. 290-295. Trong đoạn Pāḷi bắt đầu bằng “Kāyaduccaritassā”, định luật về nghiệp (kammaniyāmo) đã được thuyết giảng. Samañjanaṃ có nghĩa là samaṅgo, samannāgamo (sự tương hợp, sự thành tựu). Người có được điều ấy (so etassa atthīti) được gọi là samaṅgī, samannāgato (người thành tựu, người tương hợp), hoặc samaṅgī là người có tính chất tương hợp (samañjanasīlo). Trong giai đoạn đầu, kể từ khi tập hợp các công cụ, do sự tích lũy (āyūhanavasena) nên có sự tương hợp do tích lũy (āyūhanasamaṅgitā); do tư quyết định (sanniṭṭhāpakacetanāvasena) nên có sự tương hợp do tư (cetanāsamaṅgitā). Hoặc do dòng tương tục của tư (cetanāsantativasena) nên có sự tương hợp do tích lũy (āyūhanasamaṅgitā); do từng sát-na tư (taṃtaṃcetanākkhaṇavasena) nên có sự tương hợp do tư (cetanāsamaṅgitā). Do nghiệp đã được tạo và tích lũy nhưng chưa trổ quả (katūpacitassa avipakkavipākassa kammassa vasena) nên có sự tương hợp do nghiệp (kammasamaṅgitā). Còn khi nghiệp đã bắt đầu trổ quả, do sự diễn tiến của quả (vipākappavattivasena) nên có sự tương hợp do quả (vipākasamaṅgitā). Do thời điểm hiện khởi của nghiệp v.v... (kammādīnaṃ upaṭṭhānakālavasena) nên có sự tương hợp do sự hiện khởi (upaṭṭhānasamaṅgitā). “Kusalākusalakammāyūhanakkhaṇe” có nghĩa là trong sát-na cố gắng tạo nghiệp thiện và nghiệp bất thiện. Từ “tathā” (như vậy) ở đây thu hút thuật ngữ về nghiệp thiện và bất thiện. Nghiệp được tạo tác như thế nào để có khả năng cho quả, thì được gọi là đã được tạo và tích lũy (upacitaṃ) như thế ấy. “Vipākārahaṃ” có nghĩa là xứng đáng trổ quả trong đời sau v.v... Cần hiểu câu văn là: “Đối với những chúng sanh đang sanh, tướng tái sanh (upapattinimittaṃ) hiện khởi”. Tướng tái sanh (upapattinimittaṃ) là tướng (nimittaṃ), là nguyên nhân (kāraṇaṃ) của sự sanh (uppajjanassa) trong cảnh giới (upapattiyā), đó là nghiệp (kammaṃ), nghiệp tướng (kammanimittaṃ), và thú tướng (gatinimittañca). Tuy nhiên, trong Chú giải, sự giải thích chỉ được trình bày theo phương diện thú tướng. Cũng cần phải hiểu sự hiện khởi của nghiệp và nghiệp tướng một cách tương xứng. Theo câu (Kinh Trung Bộ, 3.248): “Những nghiệp nào mà người ấy đã làm trước đây, vào lúc ấy chúng hiện ra, chúng bao trùm, chúng vây phủ lấy người ấy”, giống như bóng của những đỉnh núi lớn vào buổi chiều, đối với chúng sanh sắp chết, nghiệp đã được tạo cơ hội để trổ quả, tướng của nghiệp ấy, và thú tướng chắc chắn hiện khởi trong tâm trí như trong một giấc mơ. “Calati” (dao động) có nghĩa là thay đổi (parivattati). Thật vậy, khi một nghiệp làm hiện khởi tướng tương ứng, do sự khác biệt của duyên, một nghiệp khác lại làm hiện khởi một tướng khác, đó là sự thay đổi. “Sesā niccalā” (các pháp còn lại không dao động): bốn loại tương hợp còn lại (avasesā catubbidhāpi samaṅgitā) là không dao động (niccalā) vì chúng không thay đổi. သုနခဝါဇိကောတိ သုနခေဟိ မိဂဝါဇဝသေန ဝဇနသီလော, သုနခလုဒ္ဒကောတိ အတ္ထော. တလသန္ထရဏပူဇန္တိ ဘူမိတလဿ ပုပ္ဖေဟိ သန္ထရဏပူဇံ. အာယူဟနစေတနာ ကမ္မသမင်္ဂိတာဝသေနာတိ ကာယဒုစ္စရိတဿ အပရာပရံ အာယူဟနေန သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ တဿေဝ ပကပ္ပနေ ကမ္မက္ခယကရဉာဏေန အခေပိတတ္တာ ယထူပစိတကမ္မုနာ စ သမင်္ဂိဘာဝဿ ဝသေန. “Sunakhavājiko” có nghĩa là người có thói quen đi săn thú bằng chó, tức là thợ săn dùng chó. “Talasantharaṇapūjaṃ” có nghĩa là sự cúng dường bằng cách trải hoa trên mặt đất. “Āyūhanacetanā kammasamaṅgitāvasenāti” có nghĩa là do sự tương hợp với nghiệp đã được tích lũy, do không bị hủy diệt bởi trí tuệ làm tiêu tan nghiệp, trong việc sắp đặt chính thân ác hạnh ấy bằng tư quyết định thông qua sự tích lũy liên tục thân ác hạnh, và do trạng thái tương hợp với nghiệp đã được tích lũy như thế. ကမ္မန္တိ အကုသလကမ္မံ. တသ္မိံယေဝ ခဏေတိ အာယူဟနက္ခဏေယေဝ. တဿာတိ ကမ္မသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ သဂ္ဂေါ ဝါရိတော, တဉ္စေ ကမ္မံ ဝိပါကဝါရံ လဘေယျာတိ အဓိပ္ပာယော. သဂ္ဂေါ ဝါရိတောတိ စ နိဒဿနမတ္တံ. မနုဿလောကောပိဿ ဝါရိတောဝါတိ. အပရေ ပန ပုရိမေဟိ ဝိပါကာဝရဏဿ အနုဒ္ဓဋတ္တာ ‘‘တသ္မိံယေဝ ခဏေ’’တိ စ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ တံ ဒေါသံ ပရိဟရိတုံ ‘‘အာယူဟိတကမ္မံ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. ယဒါ ကမ္မံ ဝိပါကဝါရံ လဘတီတိ ဣဒံ ကတောကာသဿ အပ္ပဋိဗာဟိယတ္တာ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ တတိယပါရာဇိကဝတ္ထုသ္မိံ (ပါရာ. ၁၆၂ အာဒယော) ပဋိသလ္လီယိ, ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘ကာယဒုစ္စရိတသမင်္ဂီ’’တိ အာဂတတ္တာ ဝိပါကူပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာ န လဗ္ဘန္တိ. “Kammaṃ” có nghĩa là nghiệp bất thiện. “Tasmiṃyeva khaṇeti” có nghĩa là ngay trong sát-na tích lũy. “Tassāti” có nghĩa là đối với người tương hợp với nghiệp ấy, cõi trời bị ngăn cản; ý muốn nói là nếu nghiệp ấy có được cơ hội trổ quả. Và câu “cõi trời bị ngăn cản” chỉ là một ví dụ. Cõi người cũng bị ngăn cản đối với người ấy. Tuy nhiên, những vị khác, vì sự ngăn cản quả chưa được các vị trước nêu lên và vì câu “ngay trong sát-na ấy” được nói một cách không phân biệt, để tránh lỗi ấy, đã nói rằng: “nghiệp đã được tích lũy tên là...” v.v... Câu “Khi nghiệp có được cơ hội trổ quả” được nói ra vì khi đã có cơ hội thì không thể bị ngăn cản. Thật vậy, Đức Thế Tôn đã ẩn cư trong câu chuyện về tội Ba-la-di thứ ba (Pārā. 162 ff.). Trong kinh này, vì có câu “người tương hợp với thân ác hạnh” (kāyaduccaritasamaṅgī), nên không thể có sự tương hợp do sự hiện khởi của quả (vipākūpaṭṭhānasamaṅgitā). (ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.) (Phần giải thích phẩm thứ hai đã kết thúc.) အဋ္ဌာနပါဠိဝဏ္ဏနာယံ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần làm sáng tỏ những ý nghĩa không hiển nhiên trong Chú giải Aṭṭhānapāḷi đã kết thúc. ၁၆. ဧကဓမ္မပါဠိ 16. Kinh Một Pháp (၁၆) ၁. ဧကဓမ္မပါဠိ-ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ (16) 1. Chú giải phẩm thứ nhất của Kinh Một Pháp ၂၉၆. ဧကဓမ္မပါဠိဝဏ္ဏနာယံ [Pg.222] ဣဓ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ သဘာဝတ္ထော ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဝိယာတိ အာဟ – ‘‘ဧကသဘာဝေါ’’တိ. ဧကန္တေနာတိ ဧကံသေန, အဝဿန္တိ အတ္ထော. ဝဋ္ဋေတိ သံသာရဝဋ္ဋေ. နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယာတိ အနဘိရမနတ္ထာယ. ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယာတိ အရဇ္ဇနတ္ထာယ. ဝိရဇ္ဇနာယာတိ ပလုဇ္ဇနာယ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝိဂမာယာ’’တိ. ရာဂါဒီနံ နိရောဓာယာတိ မဂ္ဂဉာဏေန ရာဂါဒီနံ နိရောဓနတ္ထာယ. မဂ္ဂဉာဏေန နိရောဓနံ နာမ အစ္စန္တံ အပ္ပဝတ္တိကရဏန္တိ အာဟ – ‘‘အပ္ပဝတ္တိကရဏတ္ထာယာ’’တိ. ယထာ ခါဒနီယဿ မုခေ ကတွာ ခါဒနံ နာမ ယာဝဒေဝ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထံ, ဧဝံ ရာဂါဒီနံ နိရောဓနံ ဝဋ္ဋနိရောဓနတ္ထမေဝါတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝဋ္ဋဿေဝ ဝါ နိရုဇ္ဈနတ္ထာယာ’’တိ. ယသ္မာ ကိလေသေသု ခီဏေသု ဣတရံ ဝဋ္ဋဒွယမ္ပိ ခီဏမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ မူလမေဝ ဂဏှန္တော ‘‘ဥပသမာယာတိ ကိလေသဝူပသမနတ္ထာယာ’’တိ အာဟ. သင်္ခတဓမ္မာနံ အဘိဇာနနံ နာမ တတ္ထ လက္ခဏတ္တယာရောပနမုခေနေဝါတိ အာဟ – ‘‘အနိစ္စာဒိ…ပေ… အဘိဇာနနတ္ထာယာ’’တိ. သမ္ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနိ နာမ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ ဉေယျဿ အဘာဝတော. ‘‘စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယာ’’တိ ဝတွာ တယိဒံ ဗုဇ္ဈနံ ယဿ ဉာဏဿ ဝသေန ဣဇ္ဈတိ, တဿ ဉာဏဿ ဝသေန ဒဿေတုံ – ‘‘ဗောဓိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပ္ပစ္စယနိဗ္ဗာနဿာတိ အမတဓာတုယာ. 296. Trong Chú giải Kinh Một Pháp, ở đây từ “dhamma” có nghĩa là “tự tánh” (sabhāva), giống như trong câu “các pháp thiện” (kusalā dhammā) v.v..., nên ngài nói: “một tự tánh” (ekasabhāvo). “Ekantenāti” có nghĩa là “ekaṃsena” (một cách chắc chắn), tức là nhất định. “Vaṭṭeti” có nghĩa là trong vòng luân hồi (saṃsāravaṭṭe). “Nibbindanatthāyāti” có nghĩa là để nhàm chán. “Virajjanatthāyāti” có nghĩa là để ly tham. “Virajjanāyāti” có nghĩa là để hủy diệt. Do đó, ngài nói: “vigamāyā” (để chấm dứt). “Rāgādīnaṃ nirodhāyāti” có nghĩa là để diệt trừ tham ái v.v... bằng đạo tuệ. Việc diệt trừ bằng đạo tuệ được gọi là làm cho chúng hoàn toàn không khởi sanh, nên ngài nói: “appavattikaraṇatthāyā” (để làm cho không khởi sanh). Giống như việc nhai thức ăn sau khi cho vào miệng chỉ nhằm mục đích nuốt vào, cũng vậy, việc diệt trừ tham ái v.v... chỉ nhằm mục đích diệt trừ vòng luân hồi, nên có câu: “hoặc để diệt trừ chính vòng luân hồi” (vaṭṭasseva vā nirujjhanatthāyā). Bởi vì khi các phiền não đã được đoạn tận, hai vòng luân hồi còn lại cũng được đoạn tận, do đó, nắm lấy cái gốc, ngài nói: “upasamāyāti có nghĩa là để làm lắng dịu các phiền não” (kilesavūpasamanatthāyā). Việc thắng tri các pháp hữu vi (saṅkhatadhammānaṃ abhijānanaṃ) chính là thông qua việc áp đặt ba tướng vào đó, nên ngài nói: “để thắng tri vô thường v.v...” (aniccādi…pe… abhijānanatthāyā). Những điều cần được giác ngộ (sambujjhitabbāni) chính là bốn Thánh đế, vì không có đối tượng nhận thức nào ngoài chúng. Sau khi nói “để giác ngộ bốn chân đế” (catunnaṃ saccānaṃ bujjhanatthāyā), để chỉ ra rằng sự giác ngộ này được thành tựu nhờ vào trí tuệ nào, ngài đã nói: “bodhi được gọi là...” v.v... “Appaccayanibbānassāti” có nghĩa là của Bất tử giới (amatadhātuyā). ဥဿာဟဇနနတ္ထန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနေ အဘိရုစိဥပ္ပာဒနာယ. ဝိသကဏ္ဋကောတိ ဂုဠဿ ဝါဏိဇသမညာ. ‘‘ကိသ္မိဉ္စိ ဒေသေ ဒေသဘာသာ’’တိ ကေစိ. ဥစ္ဆုရသော သမပါကပက္ကော စုဏ္ဏာဒီဟိ မိဿေတွာ ပိဏ္ဍီကတော ဂုဠော, အပိဏ္ဍီကတော ဖာဏိတံ. ပါကဝိသေသေန ခဏ္ဍခဏ္ဍသေဒိတော ခဏ္ဍော, မလာဘာဝံ အာပန္နော သက္ကရာ. “Ussāhajananatthanti” (nhằm phát sanh sự tinh tấn) là để làm phát sanh sự ưa thích trong đề mục thiền. “Visakaṇṭaka” là tên gọi của đường mật theo cách gọi của thương gia. Một số vị nói: “Đó là ngôn ngữ địa phương ở một xứ nào đó”. Nước mía được nấu chín đều, trộn với các loại bột v.v... rồi vo thành viên được gọi là “guḷa” (đường cục), không được vo thành viên thì gọi là “phāṇitaṃ” (đường mật). Do cách nấu đặc biệt, được làm thành từng miếng, từng miếng được gọi là “khaṇḍa” (đường phèn), khi đã đạt đến trạng thái không còn cặn bã thì gọi là “sakkarā” (đường cát). သရတီတိ သတိ. အနု အနု သရတီတိ အနုဿတိ, အနု အနုရူပါ သတီတိပိ အနုဿတိ. ဒုဝိဓံ ဟောတီတိ ပယောဇနဝသေန ဒုဝိဓံ ဟောတိ. စိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထန္တိ ပသာဒနီယဝတ္ထုသ္မိံ ပသာဒုပ္ပာဒနေန ဘာဝနာစိတ္တဿ ပရိတောသနတ္ထံ. ဝိပဿနတ္ထန္တိ ဝိပဿနာသုခတ္ထံ. ဥပစာရသမာဓိနာ ဟိ စိတ္တေ သမာဟိတေ ဝိပဿနာသုခေန ဣဇ္ဈတိ. စိတ္တုပ္ပာဒေါတိ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပာဒေါ. ဥပဟညတိ ပတိဟညတိ ပဋိကူလတ္တာ အာရမ္မဏဿ. တတော [Pg.223] ဧဝ ဥက္ကဏ္ဌတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ရိဉ္စတိ, နိရဿာဒေါ ဟောတိ ဘာဝနဿာဒဿ အလဗ္ဘနတော. ပသီဒတိ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ပသာဒနီယတ္တာ. တထာ စ ကင်္ခါဒိစေတောခိလာဘာဝေန ဝိနီဝရဏော ဟောတိ. ဒမေတွာတိ နီဝရဏနိရာကရဏေန နိဗ္ဗိသေဝနံ ကတွာ. ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနန္တရာနုယုဉ္ဇနေန စိတ္တပရိဒမနဿ ဥပမံ ဒဿေန္တော, ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိမာဟ. Ghi nhớ là niệm (sati). Tùy niệm (anussati) là ghi nhớ luôn luôn, hoặc tùy niệm là niệm tương ứng. “Có hai loại” là có hai loại xét về mục đích. “Nhằm làm cho tâm phấn khởi” là nhằm làm cho tâm tu tập được hoan hỷ bằng cách làm phát sanh sự trong sạch đối với đối tượng đáng trong sạch. “Nhằm mục đích minh sát” là nhằm sự an lạc của minh sát. Vì khi tâm được định tĩnh bởi cận định, sự an lạc của minh sát được thành tựu. “Tâm sanh khởi” là tâm sanh khởi diễn tiến do sự tu tập. (Tâm) bị tổn hại, bị chống đối do tính chất đáng ghê tởm của đối tượng. Do đó, hành giả chán nản, từ bỏ đề mục, trở nên vô vị do không đạt được vị ngọt của sự tu tập. (Tâm) trở nên trong sạch do tính chất đáng trong sạch của các ân đức Phật. Và như vậy, hành giả không còn các triền cái do không có các tâm hoang vu như hoài nghi v.v... “Sau khi điều phục” là sau khi đã làm cho không còn bám víu bằng cách loại trừ các triền cái. Như vậy, để chỉ ra ví dụ về sự điều phục tâm bằng cách chuyên tâm vào một đề mục khác, ngài đã nói “kathaṃ” (như thế nào?) v.v... ကော အယံ…ပေ… အနုဿရီတိ ကော အယံ မမ အဗ္ဘန္တရေ ဌတွာ အနုဿရိ. ပရိဂ္ဂဏှန္တောတိ ဗာဟိရကပရိကပ္ပိတဿ အနုဿရကဿ သဗ္ဗသော အဘာဝဒဿနမေတံ. တေနာဟ – ‘‘န အညော ကောစီ’’တိ. ဒိသွာတိ ပရိယေသနနယေန ဝုတ္တပ္ပကာရံ စိတ္တမေဝ အနုဿရီတိ ဒိသွာ သဗ္ဗမ္ပေတန္တိ ဧတံ ဟဒယဝတ္ထုအာဒိပ္ပဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ. ဣဒဉ္စ ရူပံ ပုရိမဉ္စ အရူပန္တိ ဣဒံ ရုပ္ပနသဘာဝတ္တာ ရူပံ, ပုရိမံ အတံသဘာဝတ္တာ အရူပန္တိ သင်္ခေပတော ရူပါရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ. ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဝဝတ္ထပေတွာတိ ယောဇနာ. သမ္ဘာဝိကာတိ သမုဋ္ဌာပိကာ. တဿာတိ သမုဒယသစ္စဿ. နိရောဓောတိ နိရောဓနိမိတ္တံ. အပ္ပနာဝါရောတိ ယထာရဒ္ဓါယ ဒေသနာယ နိဂမနဝါရော. “Ai là người... tùy niệm này?” có nghĩa là ai là người đứng bên trong ta mà tùy niệm? “Khi nắm bắt” là sự thấy rõ hoàn toàn không có người tùy niệm nào được tưởng tượng ở bên ngoài. Do đó, ngài nói: “không có ai khác”. “Sau khi thấy” là sau khi thấy rằng chính tâm đã được nói đến theo phương pháp tìm kiếm đang tùy niệm, “tất cả những thứ này” là tất cả những thứ này có sự phân biệt như ý vật v.v... “Cả sắc này và vô sắc trước đó” có nghĩa là, sau khi xác định một cách tóm tắt sắc và vô sắc rằng: cái này là sắc vì có bản chất biến hoại, cái trước là vô sắc vì không có bản chất như vậy. Cách nối kết là “sau khi xác định năm uẩn”. “Sambhāvikā” là “samuṭṭhāpikā” (nguyên nhân phát sanh). “Của nó” là của Tập đế. “Diệt” là tướng diệt. “Phần an chỉ” là phần kết luận của bài pháp đã được bắt đầu. ၂၉၇. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ယွာယံ ‘‘တံ ပနေတ’’န္တိအာဒိနာ အတ္ထနယော ဗုဒ္ဓါနုဿတိယံ ဝိဘာဝိတောတိ အတိဒိသတိ, သွာယံ အတိဒေသော ပယောဇနဝသေန နဝသုပိ အနုဿတီသု သာဓာရဏဝသေန ဝုတ္တောပိ အာနာပါနဿတိအာဒီသု တီသု ဝိပဿနတ္ထာနေဝ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ အပဝါဒေန နိဝတ္တိတောတိ တာသံ ဧကပ္ပယောဇနတာဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဓမ္မေ အနုဿတိ ဓမ္မာနုဿတီတိ သမာသပဒဝိဘာဂဒဿနမ္ပိ ဝစနတ္ထဒဿနပက္ခိကမေဝါတိ အာဟ – ‘‘အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော’’တိ. ဓမ္မံ အာရဗ္ဘာတိ ဟိ ဓမ္မဿ အနုဿတိယာ ဝိသယဘာဝဒဿနမေတံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. သီလံ အာရဗ္ဘာတိ အတ္တနော ပါရိသုဒ္ဓိသီလံ အာရဗ္ဘ. စာဂံ အာရဗ္ဘာတိ အတ္တနော စာဂဂုဏံ အာရဗ္ဘ. ဒေဝတာ အာရဗ္ဘာတိ ဧတ္ထ ဒေဝတာဂုဏသဒိသတာယ အတ္တနော သဒ္ဓါသီလသုတစာဂပညာသု ဒေဝတာသမညာ. ဘဝတိ ဟိ တံသဒိသေပိ တဗ္ဗောဟာရော ယထာ ‘‘တာနိ ဩသဓာနိ, ဧသ ဗြဟ္မဒတ္တော’’တိ စ. တေနာဟ – ‘‘ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာတိ ‘‘ယထာရူပါယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ, မယှမ္ပိ တထာရူပါ သဒ္ဓါ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပေန သီလေန, ယထာရူပေန [Pg.224] သုတေန, ယထာရူပေန စာဂေန, ယထာရူပါယ ပညာယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ, မယှမ္ပိ တထာရူပါ ပညာ သံဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝံ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ. အဿာသပဿာသနိမိတ္တံ နာမ တတ္ထ လဒ္ဓဗ္ဗပ္ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ. ဂတာတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဥပဂတာ ပဝတ္တာ. 297. Bằng câu “Eseva nayo” (đây là phương pháp), ngài chỉ ra rằng phương pháp về ý nghĩa đã được trình bày trong niệm Phật bằng câu “taṃ panetaṃ” v.v... Sự chỉ dẫn này, mặc dù được nói một cách chung cho cả chín phép tùy niệm xét về mục đích, nhưng đã bị loại trừ bởi ngoại lệ này rằng ba phép (cuối) như niệm hơi thở v.v... chỉ nhằm mục đích minh sát, do đó cần phải hiểu rằng chúng chỉ có một mục đích duy nhất. Việc chỉ ra sự phân tích từ ghép “Dhamme anussati dhammānussatī” (tùy niệm về Pháp là niệm Pháp) cũng thuộc về phần chỉ ra ý nghĩa của từ, do đó ngài nói: “đây là ý nghĩa của từ ở đây”. “Lấy Pháp làm đối tượng” là sự chỉ ra rằng Pháp là đối tượng của sự tùy niệm. Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần còn lại. “Lấy giới làm đối tượng” là lấy giới thanh tịnh của mình làm đối tượng. “Lấy sự xả ly làm đối tượng” là lấy đức tính xả ly của mình làm đối tượng. “Lấy chư thiên làm đối tượng”, ở đây, tên gọi “chư thiên” được dùng cho tín, giới, văn, thí, tuệ của chính mình do sự tương đồng với các đức tính của chư thiên. Thật vậy, cách dùng từ đó cũng có đối với những thứ tương tự, như trong câu “đó là các dược thảo” và “đây là Brahmadatta”. Do đó, ngài nói: “đặt chư thiên vào vị trí chứng nhân” v.v... Trong đó, “đặt chư thiên vào vị trí chứng nhân” là như sau: “Các vị chư thiên ấy, sau khi mệnh chung từ đây, đã sanh về nơi đó vì được trang bị đức tin như thế nào, đức tin như thế ấy cũng có nơi ta. Các vị chư thiên ấy, sau khi mệnh chung từ đây, đã sanh về nơi đó vì được trang bị giới như thế nào, văn như thế nào, sự xả ly như thế nào, trí tuệ như thế nào, trí tuệ như thế ấy cũng có nơi ta”. Như vậy là đặt chư thiên vào vị trí chứng nhân. “Tướng của hơi thở vô, hơi thở ra” là tướng tương tự có thể đạt được ở đó. “Gatā” (đã đi đến) là đã đến gần, đã diễn tiến theo cách lấy làm đối tượng. ဥပသမ္မတိ ဧတ္ထ ဒုက္ခန္တိ ဥပသမော, နိဗ္ဗာနံ. အစ္စန္တမေဝ ဧတ္ထ ဥပသမ္မတိ ဝဋ္ဋတ္တယန္တိ အစ္စန္တူပသမော, နိဗ္ဗာနမေဝ. ခိဏောတိ ခေပေတိ ကိလေသေတိ ခယော, အရိယမဂ္ဂေါ. တေ ဧဝ ဥပသမေတီတိ ဥပသမော, အရိယမဂ္ဂေါ ဧဝ. ခယော စ သော ဥပသမော စာတိ ခယူပသမော. တတြစာယံ ဥပသမော ဓမ္မော ဧဝါတိ ဓမ္မာနုဿတိယာ ဥပသမာနုဿတိ ဧကသင်္ဂဟောတိ? သစ္စံ ဧကသင်္ဂဟော ဓမ္မဘာဝသာမညေ အဓိပ္ပေတေ, သင်္ခတဓမ္မတော ပန အသင်္ခတဓမ္မော သာတိသယော ဥဠာရတမပဏီတတမဘာဝတောတိ ဒီပေတုံ ဝိသုံ နီဟရိတွာ ဝုတ္တံ. ဣမမေဝ ဟိ ဝိသေသံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ – ‘‘ဓမ္မာနုဿတီ’’တိ ဝတွာပိ ဥပသမာနုဿတိံ အဝေါစ အနုဿရန္တဿ သဝိသေသံ သန္တပဏီတဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနတော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဣဓ ခယူပသမဂ္ဂဟဏမ္ပိ သမတ္ထိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထေဝ ဟိ သမာနေပိ လောကုတ္တရဓမ္မဘာဝေ ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒိဝစနတော (ဣတိဝု. ၉၀) မဂ္ဂဖလဓမ္မေဟိ နိဗ္ဗာနဓမ္မော သာတိသယော, ဧဝံ ဖလဓမ္မတော မဂ္ဂဓမ္မော ကိလေသပ္ပဟာနေန အစ္ဆရိယဓမ္မဘာဝတော, တသ္မာ အစ္စန္တူပသမေန သဒ္ဓိံ ခယူပသမောပိ ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိပဿနတ္ထာနေဝ ဟောန္တီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ‘‘ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယာတိအာဒိဝစနတော’’တိ ကေစိ, တံ အကာရဏံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒီသုပိ တထာ ဒေသနာယ အာဂတတ္တာ. ယထာ ပန ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒီနိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဝိပဿနတ္ထာနိ ဟောန္တိ, နိမိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထာနိပိ ဟောန္တိ, န ဧဝမေတာနိ, ဧတာနိ ပန ဝိပဿနတ္ထာနေဝါတိ တထာ ဝုတ္တံ. Khổ được lắng dịu ở nơi đây, nên gọi là sự lắng dịu (upasamo), tức là Nibbāna. Vòng luân hồi được lắng dịu một cách hoàn toàn ở nơi đây, nên gọi là sự lắng dịu hoàn toàn (accantūpasamo), chính là Nibbāna. Tận diệt, làm tiêu tan phiền não, nên gọi là sự tận diệt (khayo), tức là Thánh đạo. Chính các pháp ấy được làm cho lắng dịu, nên gọi là sự lắng dịu (upasamo), chính là Thánh đạo. Vừa là sự tận diệt, vừa là sự lắng dịu ấy, nên gọi là sự tận diệt và lắng dịu (khayūpasamo). Trong đó, sự lắng dịu này chính là pháp, vậy niệm sự lắng dịu (upasamānussati) có được bao gồm trong niệm Pháp (dhammānussati) không? Thật vậy, có sự bao gồm khi ý muốn nói về tính chất chung là pháp; tuy nhiên, pháp vô vi so với pháp hữu vi thì thù thắng hơn, do là trạng thái cao thượng nhất, vi diệu nhất, nên để chỉ rõ điều này, đã được tách riêng ra mà nói. Chính vì nhắm đến sự đặc biệt này mà đức Thế Tôn, dù đã nói ‘niệm Pháp’, vẫn nói đến niệm sự lắng dịu, vì đối với người đang niệm, nó hiện khởi với tính chất đặc biệt là an tịnh và vi diệu. Và làm như vậy, cần hiểu rằng việc đề cập đến sự tận diệt và lắng dịu ở đây cũng được chứng minh. Giống như, dù cùng là pháp siêu thế, nhưng do lời dạy như: ‘Này các Tỳ khưu, trong tất cả các pháp, dù là hữu vi hay vô vi, sự ly tham được xem là tối thượng’ (Itivuttaka 90), pháp Nibbāna thù thắng hơn các pháp Đạo và Quả; cũng vậy, pháp Đạo thù thắng hơn pháp Quả do là trạng thái kỳ diệu qua việc đoạn trừ phiền não. Do đó, cần hiểu rằng cùng với sự lắng dịu hoàn toàn, sự tận diệt và lắng dịu cũng được đề cập đến. Tại sao lại nói rằng (các đề mục này) chỉ nhằm mục đích của minh sát? Một số người nói: ‘Do lời dạy như: ‘để nhất hướng nhàm chán’ v.v...’, điều đó không phải là lý do, vì trong các đề mục như niệm Phật v.v... cũng đã được thuyết giảng như vậy. Tuy nhiên, các đề mục thiền như niệm Phật v.v... vừa nhằm mục đích của minh sát, vừa nhằm mục đích làm cho tướng được hoan hỷ, nhưng các đề mục này thì không như vậy; các đề mục này chỉ nhằm mục đích của minh sát, nên đã được nói như vậy. ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích phẩm thứ nhất đã kết thúc. ၁၆. ဧကဓမ္မပါဠိ 16. Kinh Một Pháp (၁၆) ၂. ဧကဓမ္မပါဠိ-ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ (16) 2. Giải thích phẩm thứ hai của Kinh Một Pháp ၂၉၈. မိစ္ဆာ ပဿတိ တာယ, သယံ ဝါ မိစ္ဆာ ပဿတိ, မိစ္ဆာဒဿနမေဝ ဝါ တန္တိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, ယံ ကိဉ္စိ ဝိပရီတဒဿနံ. တေနာဟ – ‘‘ဒွါသဋ္ဌိဝိဓာယာ’’တိအာဒိ[Pg.225]. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဧတဿာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော. တဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ. 298. Thấy sai lầm bởi nó, hoặc tự nó thấy sai lầm, hoặc chỉ đơn thuần là sự thấy sai lầm, nên gọi là tà kiến (micchādiṭṭhi), tức là bất cứ sự thấy nào bị xuyên tạc. Do đó, đã nói rằng: ‘của sáu mươi hai loại’ v.v... Người có tà kiến là người tà kiến (micchādiṭṭhiko). Của người tà kiến ấy. ၂၉၉. သမ္မာ ပဿတိ တာယ, သယံ ဝါ သမ္မာ ပဿတိ, သမ္မာဒဿနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ပဉ္စဝိဓာယာတိ ကမ္မဿကတာဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဝသေန ပဉ္စဝိဓာယ. တတ္ထ ဈာနစိတ္တုပ္ပာဒပရိယာပန္နံ ဉာဏံ ဈာနသမ္မာဒိဋ္ဌိ, ဝိပဿနာဉာဏံ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ. 299. Thấy đúng đắn bởi nó, hoặc tự nó thấy đúng đắn, hoặc chỉ đơn thuần là sự thấy đúng đắn, nên gọi là chánh kiến (sammādiṭṭhi). ‘Của năm loại’ là của năm loại theo cách: (1) nghiệp của tự thân, (2) thiền, (3) minh sát, (4) đạo, và (5) quả. Trong đó, trí tuệ thuộc về sự sanh khởi của tâm thiền là chánh kiến thiền; trí tuệ minh sát là chánh kiến minh sát. ၃၀၂. ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ‘‘နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ပဝတ္တော အနုပါယမနသိကာရော. 302. Sự tác ý không khéo léo diễn tiến trong năm uẩn với (quan niệm) ‘thường hằng’ v.v... ၃၀၃. ‘‘အနိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ပဝတ္တော ဥပါယမနသိကာရော. ယာဝ နိယာမောက္ကမနာတိ ယာဝ မိစ္ဆတ္တနိယာမောက္ကမနာ. မိစ္ဆတ္တနိယာမောက္ကမနနယော ပန သာမညဖလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ တဋ္ဋီကာယ စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. 303. Sự tác ý khéo léo diễn tiến với (quan niệm) ‘vô thường’ v.v... ‘Cho đến khi thoát khỏi định nghiệp’ là cho đến khi thoát khỏi định nghiệp tà kiến. Và phương pháp thoát khỏi định nghiệp tà kiến cần được hiểu theo cách đã được nói trong phần giải thích kinh Sa Môn Quả và trong phần phụ chú giải của nó. ၃၀၄. အယံ တိဝိဓာ သဂ္ဂါဝရဏာ စေဝ ဟောတီတိ ကမ္မပထပ္ပတ္တိယာ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝတော ဝုတ္တံ. သဂ္ဂါဝရဏာယ ဟောန္တိယာ မဂ္ဂဝိဗန္ဓကဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘မဂ္ဂါဝရဏာ စာ’’တိ. ‘‘သဿတော လောကော’’တိအာဒိကာ ဒသဝတ္ထုကာ အန္တဂ္ဂါဟိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. မဂ္ဂါဝရဏာဝ ဟောတိ ဝိပရီတဒဿနဘာဝတော, န သဂ္ဂါဝရဏာ အကမ္မပထပတ္တိတောတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒံ ပန ဝိဓာနံ ပဋိက္ခိပိတွာတိ ဝိပရီတဒဿနဉ္စ န မဂ္ဂါဝရဏဉ္စာတိ ဝိရုဒ္ဓမေတံ ဥဒ္ဓမ္မဘာဝတော. တထာ ဟိ သတိ အပ္ပဟီနာယ ဧဝ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ မဂ္ဂါဓိဂမေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယေန ယထာဝုတ္တဝိဓာနံ ပဋိက္ခိပိတွာ. ‘‘န သဂ္ဂါဝရဏာ’’တိ သဂ္ဂူပပတ္တိယာ အဝိဗန္ဓကတ္တံ ဝဒန္တေဟိ ဒိဋ္ဌိယာ သဂ္ဂါဝဟတာပိ နာမ အနုညာတာ ဟောတီတိ တံ ဝါဒံ ပဋိက္ခိပန္တေန ‘‘ဒိဋ္ဌိ နာမ သဂ္ဂံ ဥပနေတုံ သမတ္ထာ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ဧကန္တဂရုတရသာဝဇ္ဇဘာဝတော. တေနာဟ – ‘‘ဧကန္တံ နိရယသ္မိံယေဝ နိမုဇ္ဇာပေတီ’’တိအာဒိ. 304. Ba loại này vừa là chướng ngại của cõi trời, điều này được nói do là trạng thái có lỗi lầm lớn vì đã đạt đến nghiệp đạo. Khi là chướng ngại của cõi trời, thì không cần phải nói về việc là vật cản trở cho đạo, nên đã nói: ‘và là chướng ngại của đạo’. Tà kiến chấp thủ biên kiến có mười sự vật, bắt đầu bằng ‘thế gian là thường hằng’. Nó chỉ là chướng ngại của đạo do là trạng thái thấy sai lạc, không phải là chướng ngại của cõi trời vì không đạt đến nghiệp đạo, đây là ý nghĩa. ‘Sau khi bác bỏ cách giải thích này...’ có nghĩa là: vừa là sự thấy sai lạc, vừa không phải là chướng ngại của đạo, điều này mâu thuẫn vì là phi pháp. Bởi vì nếu như vậy, có nghĩa là đạo có thể được chứng đắc ngay cả khi thân kiến chưa được đoạn trừ. Với ý nghĩa này, sau khi bác bỏ cách giải thích đã nói. Bằng cách nói ‘không phải là chướng ngại của cõi trời’, những người nói rằng nó không phải là vật cản trở cho sự sanh lên cõi trời, thì cũng có nghĩa là đã thừa nhận rằng tà kiến có thể dẫn đến cõi trời. Bác bỏ luận điểm đó, đã nói rằng: ‘Tà kiến chắc chắn không có khả năng dẫn đến cõi trời’. Tại sao? Vì nó là trạng thái có lỗi lầm cực kỳ nặng nề. Do đó, đã nói: ‘chắc chắn chỉ làm chìm đắm trong địa ngục’ v.v... ၃၀၅. ဝဋ္ဋံ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ကိလေသဝဋ္ဋံ ကမ္မဝဋ္ဋဉ္စ ဝိဒ္ဓံသေတိ. ဝိပါကဝဋ္ဋံ ကာ နု ဝိဒ္ဓံသေတိ နာမ. ဧဝံ ပန အတ္တနော ကာရဏေန ဝိဒ္ဓသ္တဘဝံ ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိ ပဋိဗာဟတီတိ ဝုတ္တံ အဝသရဒါနတော. ဣစ္စေတံ ကုသလန္တိ အရဟတ္တံ ပါပေတုံ သစေ သက္ကောတိ, ဧဝမေတံ ဝိပဿနာယ ပဋိသန္ဓိအနာကဍ္ဎနံ [Pg.226] ကုသလံ အနဝဇ္ဇံ. သတ္တ ဘဝေ ဒေတီတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ပစ္စယဘူတာ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ သတ္တ ဘဝေ ဒေတိ. ဧဝမယန္တိ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘လောကိယလောကုတ္တရာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ကထိတာ’’တိ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေတိ ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေ ဂတိမဂ္ဂသင်္ခါတေ အတ္ထေ. ‘‘သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘လောကိကာ ဘဝနိပ္ဖာဒိကာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. 305. ‘Phá hủy vòng luân hồi’: chánh kiến đạo phá hủy vòng luân hồi phiền não và vòng luân hồi nghiệp. Vậy cái gì phá hủy vòng luân hồi dị thục? Theo cách này, đã nói rằng chánh kiến quả ngăn cản sự hiện hữu đã bị phá hủy bởi nguyên nhân của nó, do không cho cơ hội (sanh khởi). ‘Điều này là thiện’: nếu có thể dẫn đến A-la-hán, thì việc không kéo theo sự tái sanh của minh sát này là thiện, là không có tội lỗi. ‘Cho bảy kiếp sống’: chánh kiến minh sát là duyên cho đạo Tu-đà-hoàn, cho người ấy bảy kiếp sống. ‘Như vậy’: điều này được nói nhắm đến cả năm loại chánh kiến. Do đó, đã nói: ‘chánh kiến thế gian và siêu thế đã được nói đến’. ‘Nhưng trong ý nghĩa này’: trong ý nghĩa được gọi là con đường đến cảnh giới, được nói trong câu bắt đầu bằng ‘Này các Tỳ khưu, Ta không thấy một pháp nào khác...’. Vì đã nói ‘họ sanh vào thiện thú, cõi trời’, nên đã nói rằng ‘cần được hiểu là (chánh kiến) thuộc thế gian và tạo ra sự hiện hữu’. ၃၀၆. ယထာဒိဋ္ဌီတိ အတ္ထဗျာပနိစ္ဆာယံ ယထာ-သဒ္ဒေါ, တေန ဥတ္တရပဒတ္ထပ္ပဓာနော သမာသောတိ အာဟ – ‘‘ယာ ယာ ဒိဋ္ဌီ’’တိ. တဿာ တဿာ အနုရူပန္တိ တံတံဒိဋ္ဌိအနုရူပန္တိ အတ္ထော. သမတ္တန္တိ အနဝသေသံ. တေနာဟ – ‘‘ပရိပုဏ္ဏ’’န္တိ. သမာဒိန္နန္တိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေသု သမံ ဧကသဒိသံ ကတွာ အာဒိန္နံ ဂဟိတံ အနိဿဋ္ဌံ. တဒေတန္တိ ယဒေတံ ‘‘ယဉ္စေဝ ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ, တဒေတံ ကာယကမ္မံ. ယထာဒိဋ္ဌိယံ ဌိတကာယကမ္မန္တိ ယာ ပန ဒိဋ္ဌိ ‘‘နတ္ထိ တတောနိဒါနံ ပါပ’’န္တိအာဒိနာ ပဝတ္တာ, တဿံ ဒိဋ္ဌိယံ ဌိတကဿ ဌိတမတ္တဿ အနိဿဋ္ဌဿ တံဒိဋ္ဌိကဿ ကာယကမ္မံ. ဒိဋ္ဌိသဟဇာတံ ကာယကမ္မန္တိ တဿ ယထာဒိဋ္ဌိကဿ ပရေသံ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဒိနာ ဝိညာပနကာလေ တာယ ဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတံ ကာယကမ္မံ. န စေတ္ထ ဝစီကမ္မာသင်္ကာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ ပါဏဃာတာဒီနံယေဝ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဒိဋ္ဌာနုလောမိကံ ကာယကမ္မန္တိ ယထာ ပရေသံ ပါကဋံ ဟောတိ, ဧဝံ ဒိဋ္ဌိယာ အနုလောမိကံ ကတွာ ပဝတ္တိတံ ကာယကမ္မံ. တေနာဟ – ‘‘သမာဒိန္နံ ဂဟိတံ ပရာမဋ္ဌ’’န္တိ. တတ္ထာတိအာဒိ သုဝိညေယျမေဝ. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဌိတဝစီကမ္မံ, ဒိဋ္ဌိသဟဇာတံ ဝစီကမ္မံ, ဒိဋ္ဌာနုလောမိကံ ဝစီကမ္မန္တိ တိဝိဓံ ဟောတီတိ ဧဝမာဒိ အတိဒိသတိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿာတိ ကမ္မပထပ္ပတ္တာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ. ‘‘ယာယ ကာယစိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ သတော’’တိ အပရေ. 306. Trong câu ‘yathādiṭṭhīti,’ từ ‘yathā’ có nghĩa là sự lặp lại của ý nghĩa. Do đó, đây là một phức hợp từ mà ý nghĩa của thành phần sau là chính, nên được nói là: ‘bất cứ tri kiến nào.’ ‘Tassā tassā anurūpanti’ có nghĩa là ‘taṃtaṃdiṭṭhianurūpanti,’ tức là phù hợp với từng tri kiến ấy. ‘Samattanti’ có nghĩa là không còn sót lại. Do đó, được nói là: ‘paripuṇṇaṃ’ (hoàn toàn). ‘Samādinnanti’ có nghĩa là đã chấp nhận, đã nắm giữ, không từ bỏ, sau khi đã làm cho đồng đều, nhất quán ở phần đầu, phần giữa, và phần cuối. ‘Tadetanti’ có nghĩa là điều này, tức là điều đã được nói bắt đầu bằng ‘yañceva kāyakammaṃ,’ chính là thân nghiệp này. ‘Yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammanti’ có nghĩa là thân nghiệp của người có tri kiến ấy, người đã an trú, chỉ an trú, không từ bỏ tri kiến ấy, là tri kiến đã khởi lên qua câu ‘không có tội lỗi từ nguyên nhân ấy.’ ‘Diṭṭhisahajātaṃ kāyakammanti’ có nghĩa là thân nghiệp đồng sanh với tri kiến ấy vào lúc người có tri kiến như vậy biểu lộ cho người khác biết qua cử chỉ tay, v.v. Ở đây, không nên có sự nghi ngờ về khẩu nghiệp, vì chỉ có các hành vi như sát sanh, v.v. mới được nhắm đến. ‘Diṭṭhānulomikaṃ kāyakammanti’ có nghĩa là thân nghiệp được thực hiện cho phù hợp với tri kiến, theo cách để nó trở nên rõ ràng cho người khác. Do đó, được nói là: ‘samādinnaṃ gahitaṃ parāmaṭṭhaṃ’ (đã chấp nhận, đã nắm giữ, đã bám víu). Phần bắt đầu bằng ‘tatthāti’ thì dễ hiểu. ‘Eseva nayoti’ (cũng theo phương pháp này), qua đó, câu này áp dụng tương tự rằng khẩu nghiệp cũng có ba loại: khẩu nghiệp của người an trú trong tri kiến đã nói, khẩu nghiệp đồng sanh với tri kiến, và khẩu nghiệp phù hợp với tri kiến. ‘Micchādiṭṭhikassāti’ có nghĩa là của người có tà kiến, với tà kiến đã đạt đến mức độ nghiệp đạo. Một số người khác nói: ‘của người có tà kiến, với bất kỳ tà kiến nào.’ ဒိဋ္ဌိသဟဇာတာတိ ယထာဝုတ္တာယ ဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတာ စေတနာ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. ပတ္ထနာတိ ‘‘ဣဒံ နာမ ကရေယျ’’န္တိ တဏှာပတ္ထနာ. စေတနာပတ္ထနာနံ ဝသေနာတိ ယထာဝုတ္တဒိဋ္ဌိဂတနိဿိတစေတသိကနိကာမနာနံ ဝသေန. စိတ္တဋ္ဌပနာတိ စိတ္တဿ ပဏိဒဟနာ. ဖဿာဒယောတိ စေတနာဒိဋ္ဌိတဏှာဒိဝိနိမုတ္တာ ဖဿာဒိဓမ္မာ. ယသ္မာ ဒိဋ္ဌိ ပါပိကာ, တသ္မာ တဿ ပုဂ္ဂလဿ သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ အနိဋ္ဌာယ…ပေ… သံဝတ္တန္တီတိ ယောဇနာ. ပုရိမဿေဝါတိ [Pg.227] တိတ္တကပဒဿေဝ. တိတ္တကံ ကဋုကန္တိ စ ဥဘယံ ဣဓ အနိဋ္ဌပရိယာယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘ပစ္ဆာ တေ ကဋုကံ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ‘Diṭṭhisahajātāti’ có nghĩa là tư (cetanā) đồng sanh với tri kiến đã được đề cập. Phương pháp này cũng áp dụng cho các thuật ngữ còn lại. ‘Patthanāti’ là sự mong cầu của ái dục, rằng ‘mong rằng tôi sẽ làm điều này.’ ‘Cetanāpatthanānaṃ vasenāti’ có nghĩa là do năng lực của những ước muốn thuộc tâm sở, nương tựa vào tri kiến đã được đề cập. ‘Cittaṭṭhapanāti’ là sự hướng tâm. ‘Phassādayoti’ là các pháp như xúc, v.v., khác biệt với tư, kiến, ái, v.v. Cần hiểu sự liên kết như sau: vì tri kiến là xấu ác, do đó đối với người ấy, tất cả các pháp ấy đều dẫn đến điều không mong muốn... ‘Purimassevāti’ có nghĩa là của từ ‘tittaka’ (đắng). Cả hai từ ‘tittakaṃ’ (đắng) và ‘kaṭukaṃ’ (cay) ở đây cần được hiểu là từ đồng nghĩa với ‘không mong muốn,’ giống như trong các câu như ‘sau này sẽ là điều cay đắng cho ngươi.’ အမ္ဗောယန္တိ အမ္ဗော အယံ. တမေဝ ပူဇန္တိ တမေဝ ပုဗ္ဗေ လဒ္ဓပရိသိဉ္စနဒါနာဒိပူဇံ. နိဝေသရေတိ ပဝိသိံသု. အသာတသန္နိဝါသေနာတိ အမဓုရနိမ္ဗမူလသံသဂ္ဂေန. ‘Amboyanti’ có nghĩa là đây là cây xoài. ‘Tameva pūjanti’ có nghĩa là sự tôn kính chính nó, tức là sự tôn kính qua việc tưới nước, cúng dường, v.v., mà nó đã nhận được trước đây. ‘Nivesareti’ có nghĩa là họ đã đi vào. ‘Asātasannivāsenāti’ có nghĩa là do sự chung sống không dễ chịu, tức là do sự liên kết với gốc cây sầu đâu không ngọt. တံ ပန ပဋိက္ခိပိတွာ…ပေ… ဝုတ္တန္တိ သဗ္ဗာပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဧကန္တသာဝဇ္ဇတ္တာ အနိဋ္ဌာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တတီတိ အဓိပ္ပာယေန ဝုတ္တံ. အနန္တရသုတ္တေတိ ဒသမသုတ္တေ. ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ နဝမသုတ္တေ ဝိယ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. စိတ္တဋ္ဌပနာဝ ပတ္ထနာတိ ဧတ္ထ ပဏိဓိ စာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. Nhưng sau khi bác bỏ điều đó... được nói với ý nghĩa rằng tất cả tà kiến, vì hoàn toàn có tội lỗi, nên dẫn đến điều không mong muốn, đến khổ đau. ‘Anantarasutteti’ có nghĩa là trong kinh kế tiếp, tức là kinh thứ mười. ‘Yojetvā veditabbānīti’ có nghĩa là cần được hiểu bằng cách áp dụng, tức là cần được hiểu bằng cách áp dụng như trong kinh thứ chín. Ở đây, trong câu ‘cittaṭṭhapanāva patthanāti,’ cần phải nói thêm là ‘và sự quyết tâm (paṇidhi).’ ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích phẩm thứ hai đã hoàn tất. ၁၆. ဧကဓမ္မပါဠိ 16. Kinh Một Pháp (၁၆) ၃. ဧကဓမ္မပါဠိ-တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ (16) 3. Giải thích phẩm thứ ba - Kinh Một Pháp ၃၀၈. တတိယဿ ပဌမေ အယာထာဝဒိဋ္ဌိကောတိ အနိစ္စာဒိဘာဝေသု ဓမ္မေသု နိစ္စာတိအာဒိနာ ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌိကော. တေနာဟ – ‘‘တာယေဝ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဝိပရီတဒဿနော’’တိ သဒ္ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ သန္တော ပသတ္ထော သုန္ဒရော ဓမ္မော, ယော မနုဿဓမ္မောတိပိ ဝုစ္စတိ. တတော ဟိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ပရံ ဝုဋ္ဌာပေယျ, န အရိယဓမ္မတော. တေနာဟ – ‘‘ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မတော’’တိ. ဧဝရူပါတိ ဣမိနာ ပါထိကပုတ္တာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. 308. Trong phần đầu của phẩm thứ ba, ‘ayāthāvadiṭṭhikoti’ có nghĩa là người có tri kiến đã khởi lên rằng các pháp vốn có bản chất vô thường, v.v., là thường hằng, v.v. Do đó, được nói là: ‘người có cái thấy sai lệch do chính tà kiến ấy.’ Trong câu ‘saddhammāti,’ ở đây có nghĩa là pháp hiện hữu, đáng tán thán, tốt đẹp, cũng được gọi là pháp của con người. Vì từ pháp đó, người có tà kiến có thể nâng người khác lên, chứ không phải từ pháp của bậc Thánh. Do đó, được nói là: ‘từ pháp của mười thiện nghiệp đạo.’ Qua từ ‘evarūpāti,’ câu này bao gồm cả Pāthikaputta và những người khác. ၃၀၉. သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တောတိ သဗ္ဗညုဘာဂီ ဗောဓိသတ္တော. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပူရိတပါရမိကာ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာ ဧကစ္စသာဝကဗောဓိသတ္တာ စ သင်္ဂယှန္တိ. 309. ‘Sabbaññubodhisattoti’ có nghĩa là vị Bồ-tát có phần trở thành bậc Toàn Giác. Qua từ ‘ādi’ (v.v.), các vị Bồ-tát Độc Giác đã viên mãn các ba-la-mật và một số vị Bồ-tát Thinh Văn cũng được bao gồm. ၃၁၀. ပရမာတိ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝေန ပရမာ, ဥက္ကံသဂတာတိ အတ္ထော. တေသန္တိ အာနန္တရိယကမ္မာနံ. ပရိစ္ဆေဒေါတိ ဝိပါကဝသေန ပရိယောသာနံ. ဝဋ္ဋဿ မူလံ, တတော တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဝဋ္ဋဿ ခါဏူတိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ – ‘‘တာယာ’’တိအာဒိ. တဉ္စေ ဂါဟံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, တဿ ပုနပိ တဗ္ဘာဝါဝဟတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထီ’’တိ, န ပန သဗ္ဗသော ဝုဋ္ဌာနဿ အဘာဝတော. ယာဒိသေ ဟိ ပစ္စယေ ပဋိစ္စ အယံ တံ ဒဿနံ ဩက္ကန္တော ပုန ကဒါစိ တပ္ပဋိပက္ခေ ပစ္စယေ ပဋိစ္စ တတော သီသုက္ခိပနမဿ န ဟောတီတိ န [Pg.228] ဝတ္တဗ္ဗံ. အကုသလဉှိ နာမေတံ အဗလံ ဒုဗ္ဗလံ, န ကုသလံ ဝိယ မဟာဗလံ. အညထာ သမ္မတ္တနိယာမော ဝိယ မိစ္ဆတ္တနိယာမောပိ အစ္စန္တိကော သိယာ, န စ မိစ္ဆတ္တနိယာမော အစ္စန္တိကော. တေနေဝ ပပဉ္စသူဒနိယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၀၀) – 310. ‘Paramāti’ có nghĩa là tối thượng do tính chất có tội lỗi lớn, có nghĩa là đã đạt đến mức độ cao nhất. ‘Tesanti’ có nghĩa là của các nghiệp vô gián. ‘Paricchedoti’ có nghĩa là sự kết thúc về phương diện quả báo. Nó là gốc rễ của vòng luân hồi, do đó người có tà kiến ấy được gọi là khúc gỗ của vòng luân hồi. Do đó, được nói là: ‘bởi cái đó,’ v.v. Nếu người ấy không từ bỏ sự chấp thủ đó, vì nó lại dẫn đến tình trạng ấy, nên được nói là: ‘không có sự thoát khỏi hữu,’ chứ không phải vì hoàn toàn không có sự thoát khỏi. Vì không thể nói rằng, người này đã đi vào quan điểm đó do duyên vào những điều kiện nào đó, rồi sau này, do duyên vào những điều kiện đối nghịch, lại không thể ngóc đầu lên khỏi đó. Vì cái gọi là bất thiện này vốn yếu ớt, mỏng manh, không có sức mạnh lớn như thiện. Nếu không, sự quyết định của tà đạo cũng sẽ là tuyệt đối như sự quyết định của chánh đạo, nhưng sự quyết định của tà đạo không phải là tuyệt đối. Do đó, trong bộ Papañcasūdanī (Chú giải Trung Bộ Kinh, 2.100) có nói – ‘‘ကိံ ပနေသ ဧကသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ နိယတော ဟောတိ, ဥဒါဟု အညသ္မိမ္ပီတိ? ဧကသ္မိံယေဝ နိယတော, အာသေဝနဝသေန ဘဝန္တရေပိ တံ ဒိဋ္ဌိံ ရောစေတိ ဧဝါ’’တိ – “Vậy người này có phải là quyết định (bất biến) chỉ trong một kiếp sống, hay cũng trong kiếp khác? (Người ấy) chỉ quyết định trong một kiếp sống, nhưng do năng lực của sự thực hành lặp đi lặp lại, người ấy cũng ưa thích tri kiến đó trong kiếp sống khác.” – ဝုတ္တံ. တတောယေဝ စ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယမ္ပိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၇၀-၁၇၂) ဝုတ္တံ – đã được nói. Và cũng chính vì lý do đó, trong bộ Sumaṅgalavilāsinī (Chú giải Trường Bộ Kinh, 1.170-172) cũng có nói – ‘‘ယေ ဝါ ပန တေသံ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနေ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နာ သဇ္ဈာယန္တိ ဝီမံသန္တိ, တေသံ ‘ကရောတော န ကရီယတိ ပါပံ, နတ္ထိ ဟေတု, နတ္ထိ ပစ္စယော, မတော ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’တိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ မိစ္ဆာသတိ သန္တိဋ္ဌတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ. ပဌမဇဝနေ သတေကိစ္ဆာ ဟောန္တိ, တထာ ဒုတိယာဒီသု. သတ္တမေ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အတေကိစ္ဆာ အနိဝတ္တိနော အရိဋ္ဌကဏ္ဋကသဒိသာ, တတ္ထ ကောစိ ဧကံ ဒဿနံ ဩက္ကမတိ, ကောစိ ဒွေ, ကောစိ တီဏိပိ, ဧကသ္မိံ ဩက္ကန္တေပိ ဒွီသု တီသု ဩက္ကန္တေသုပိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောဝ ဟောတိ. ပတ္တော သဂ္ဂမဂ္ဂါဝရဏဉ္စေဝ မောက္ခမဂ္ဂါဝရဏဉ္စ, အဘဗ္ဗော တဿတ္တဘာဝဿ အနန္တရံ သဂ္ဂမ္ပိ ဂန္တုံ, ပဂေဝ မောက္ခံ, ဝဋ္ဋခါဏု နာမေသ သတ္တော ပထဝိဂေါပကော, ယေဘုယျေန ဧဝရူပဿ ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထီ’’တိ. Lại nữa, những ai sau khi chấp thủ học thuyết của các người ấy, ngồi ở nơi ban đêm, ở nơi ban ngày, rồi tụng đọc và thẩm xét, đối với các người ấy, tà niệm được an lập ở trong đối tượng ấy rằng: ‘Người đang làm thì tội lỗi không bị tác thành, không có nhân, không có duyên, người chết là bị đoạn diệt.’ Tâm trở nên nhất điểm, các tốc hành tâm khởi lên. Ở tốc hành tâm thứ nhất, các người ấy có thể được chữa trị, tương tự ở các tốc hành tâm thứ nhì v.v... Ở tốc hành tâm thứ bảy, các người ấy không thể được chữa trị ngay cả đối với các đức Phật, không thể thối chuyển, tương tự như gai cây Ariṭṭha. Ở trường hợp ấy, có người đi vào một quan điểm, có người hai, có người cả ba. Ngay cả khi đã đi vào một, hoặc khi đã đi vào hai hay ba, người ấy trở thành người có tà kiến cố định. Vị ấy đã đạt đến sự ngăn che con đường đến cõi trời và sự ngăn che con đường đến giải thoát, không có khả năng đi đến cõi trời sau khi thân mạng ấy chấm dứt, huống nữa là giải thoát. Chúng sanh ấy được gọi tên là khúc gỗ trong vòng luân hồi, là người làm hư hoại thế gian. Phần nhiều, không có sự thoát ra khỏi sự hiện hữu tương tự như vậy. ပိဋ္ဌိစက္ကဝါဠေတိ ဈာယမာနစက္ကဝါဠဿ ပရတော ဧကသ္မိံ ဩကာသေ. ယံ ဈာယမာနာနံ အဇ္ဈာယမာနာနဉ္စ စက္ကဝါဠာနမန္တရံ, ယတ္ထ လောကန္တရိကနိရယသမညာ, တာဒိသေ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ. ပစ္စတိယေဝါတိ စက္ကဝါဠေ ဈာယမာနေ အဇ္ဈာယမာနေပိ အတ္တနော ကမ္မဗလေန ပစ္စတိယေဝ. Piṭṭhicakkavāḷe: (Ở phía sau của thế giới) có nghĩa là ở trong một không gian bên ngoài thế giới đang bị thiêu đốt. Khoảng không gian ở giữa các thế giới đang bị thiêu đốt và không bị thiêu đốt, nơi có danh xưng là địa ngục Lokantarika, ở trong một không gian tương tự như vậy. Paccatiyeva: (Bị hành tội) có nghĩa là ngay cả khi thế giới đang bị thiêu đốt hoặc không bị thiêu đốt, chúng sanh vẫn bị hành tội do năng lực nghiệp của chính mình. ၃၁၁. စတုတ္ထေ ‘‘မာ ခလီ’’တိ ဝစနံ ဥပါဒါယ ဧဝံလဒ္ဓနာမောတိ တံ ကိရ သကဒ္ဒမာယ ဘူမိယာ တေလဃဋံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တံ, ‘‘တာတ, မာ ခလီ’’တိ သာမိကော အာဟ. သော ပမာဒေန ခလိတွာ ပတိတွာ သာမိကဿ ဘယေန ပလာယိတုံ အာရဒ္ဓေါ. သာမိကော ဥပဓာဝိတွာ သာဋကကဏ္ဏေ အဂ္ဂဟေသိ. သော သာဋကံ ဆဍ္ဍေတွာ အစေလကော ဟုတွာ ပလာတော ပဏ္ဏေန ဝါ တိဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတုမ္ပိ အဇာနန္တော ဇာတရူပေနေဝ ဧကံ ဂါမံ [Pg.229] ပါဝိသိ. မနုဿာ တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ သမဏော အရဟာ အပ္ပိစ္ဆော, နတ္ထိ ဣမိနာ သဒိသော’’တိ ပူဝဘတ္တာဒီနိ ဂဟေတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မယှံ သာဋကံ အနိဝတ္ထဘာဝေန ဣဒံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ တတော ပဋ္ဌာယ သာဋကံ လဘိတွာပိ န နိဝါသေသိ, တဒေဝ စ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အဂ္ဂဟေသိ. တဿ သန္တိကေ အညေပိ အညေပီတိ ပဉ္စသတာ မနုဿာ ပဗ္ဗဇိံသု. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘မာ ခလီတိ ဝစနံ ဥပါဒါယ ဧဝံလဒ္ဓနာမော တိတ္ထကရော’’တိ. 311. Ở trường hợp thứ tư, ‘vị ấy đã có được tên gọi như vậy là do nương vào lời nói: “mā khalī” (đừng vấp ngã).’ Tương truyền rằng, trong khi người ấy đang đi, mang theo một bình dầu trên nền đất lầy lội, người chủ đã nói: “Này con, đừng vấp ngã.” Do sự dể duôi, người ấy đã vấp và ngã xuống, rồi vì sợ hãi người chủ nên đã bắt đầu bỏ chạy. Người chủ đã đuổi theo và nắm lấy vạt áo. Người ấy đã vứt bỏ chiếc áo, trở thành người lõa thể rồi bỏ trốn. Không biết che thân dù bằng lá cây hay bằng cỏ, người ấy đã đi vào một ngôi làng trong tình trạng trần truồng như lúc mới sanh. Dân chúng nhìn thấy người ấy, (nghĩ rằng): “Vị này là sa-môn, là bậc A-la-hán, là người thiểu dục, không có ai tương tự như vị này,” rồi đã mang theo bánh, cơm v.v... và đi đến gần. (Người ấy nghĩ rằng): “Việc này đã sanh lên cho ta là do không mặc áo,” kể từ đó, ngay cả khi nhận được áo, người ấy cũng không mặc vào. Và người ấy đã chấp thủ chính việc ấy làm sự xuất gia. Ở gần bên người ấy, những người khác và những người khác nữa, tức là năm trăm người, đã xuất gia. Đề cập đến điều ấy, lời này đã được nói: “Vị ngoại đạo sư đã có được tên gọi như vậy là do nương vào lời nói: ‘mā khalī.’” သမာဂတဋ္ဌာနေတိ ဒွိန္နံ နဒီနံ ဥဒကပ္ပဝါဟဿ သန္နိပါတဋ္ဌာနေ. ဒွိန္နံ ဥဒကာနန္တိ ဒွိန္နံ ဥဒကပ္ပဝါဟာနံ. ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနေ မစ္ဆဂ္ဂဟဏတ္ထံ ခိပိတဗ္ဗတော ခိပ္ပံ, ကုမိနံ, တဒေဝ ဣဓ ခိပ္ပန္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘ကုမိန’’န္တိ. ဥစ္ဆူဟီတိ ဥဒကဥစ္ဆူဟိ. တုစ္ဆပုရိသော အရိယဓမ္မာဘာဝတော. ဈာနမတ္တမ္ပိ ဟိ တဿ နတ္ထေဝ, ကုတော အရိယမဂ္ဂေါ. မနုဿခိပ္ပံ မညေတိ မနုဿာ ပတိတွာ ဗျသနပ္ပတ္တိအတ္ထံ ဩဋ္ဋိတံ ကုမိနံ ဝိယ. တေနာဟ – ‘‘မဟာဇနဿာ’’တိအာဒိ. Samāgataṭṭhāne: (Ở nơi hội tụ) có nghĩa là ở nơi hợp lưu của dòng nước của hai con sông. Dvinnaṃ udakānaṃ: (Của hai dòng nước) có nghĩa là của hai luồng nước. Khippaṃ là cái đó, tức là cái nơm, vì cần được quăng xuống ở nơi đã được nói để bắt cá. Chính điều ấy ở đây được gọi là khippaṃ. Do đó, ngài đã nói: “kuminaṃ (cái nơm).” Ucchūhi: (Bằng các cây mía) có nghĩa là bằng các cây lau sậy dưới nước. Tucchapuriso: (Người trống rỗng) là do sự vắng mặt của các pháp cao thượng. Vì rằng đối với người ấy, ngay cả chỉ là thiền cũng không có, huống nữa là Thánh đạo. Manussakhippaṃ maññe: (Ta xem là cái bẫy đối với nhân loại) có nghĩa là giống như cái nơm được giăng ra với mục đích để loài người rơi vào và đi đến tai họa. Do đó, ngài đã nói: “mahājanassa (của đại chúng)” v.v... ၃၁၂. ပဉ္စမာဒီသု ဗာဟိရကသာသနန္တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ – တဿ သဗ္ဗဿပိ အနိယျာနိကတ္တာ သတ္ထုပဋိညဿပိ အသဗ္ဗညုဘာဝတော. တေနာဟ – ‘‘တတ္ထ ဟီ’’တိအာဒိ. ဂဏောတိ သာဝကဂဏော. တထာဘာဝါယာတိ အာစရိယေန ဝုတ္တာကာရတာယ သမင်္ဂိဘာဝတ္ထံ. ဇင်္ဃသတန္တိ ဗဟူ အနေကေ သတ္တေ. သမကမေဝ အကုသလံ ပါပုဏာတီတိ တေသံ သဗ္ဗေသံ ဧကဇ္ဈံ သမာဒပနေပိ တေသံ အကုသလေန သမကမေဝ အကုသလံ ပါပုဏာတိ ဧကဇ္ဈံ ဗဟူနံ သမာဒပနေပိ တထာ ဥဿဟနဿ ဗလဝဘာဝတော. ဝိသုံ ဝိသုံ သမာဒပနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ယထာ ဟိ ဓမ္မစရိယာယံ သမကမေဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗာ ကလျာဏမိတ္တတာ, ဧဝံ အဓမ္မစရိယာယံ အကလျာဏမိတ္တတာတိ. 312. Ở trường hợp thứ năm v.v..., bāhirakasāsanaṃ (giáo lý bên ngoài) được nói đến một cách không phân biệt, vì rằng tất cả giáo lý ấy không phải là phương tiện đưa đến sự giải thoát, và vì rằng ngay cả người tự nhận là bậc Đạo Sư cũng không phải là bậc Toàn Tri. Do đó, ngài đã nói: “Tattha hi (Vì rằng ở nơi ấy)” v.v... Gaṇo có nghĩa là nhóm đệ tử. Tathābhāvāya có nghĩa là với mục đích được hội đủ thể cách đã được vị thầy nói đến. Jaṅghasataṃ có nghĩa là nhiều chúng sanh, vô số chúng sanh. Samakameva akusalaṃ pāpuṇāti: (Vị ấy đồng thời đạt được điều bất thiện) có nghĩa là ngay cả khi cùng lúc khuyến khích tất cả các người ấy, vị ấy đồng thời đạt được điều bất thiện cùng với điều bất thiện của họ; ngay cả khi cùng lúc khuyến khích nhiều người, sự việc là như vậy là do năng lực mạnh mẽ của sự nỗ lực. Không cần phải nói đến trường hợp khuyến khích từng người một cách riêng rẽ. Ví như trong sự thực hành Chánh pháp, tình bạn với người hiền thiện được gọi là ‘đồng thời,’ cũng vậy, trong sự thực hành phi pháp, đó là tình bạn với người xấu ác. ၃၁၃. သုဋ္ဌု အက္ခာတေတိ ဧကန္တတော နိယျာနိကဘာဝေန အက္ခာတေ. သတ္ထာ စ သဗ္ဗညူ ဟောတီတိ အသဗ္ဗညုနော နိယျာနိကဘာဝေန ကထေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတတ္တာ. ဂဏော စ သုပ္ပဋိပန္နော သတ္ထာရာ သုဝိနီတတ္တာ. သမာဒပကော ဟီတိအာဒိ သုပ္ပဋိပတ္တိယာ နိဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. 313. Suṭṭhu akkhāte: (Được khéo thuyết) có nghĩa là được thuyết giảng với tính chất chắc chắn đưa đến sự giải thoát. Satthā ca sabbaññū hoti: (Và bậc Đạo Sư là bậc Toàn Tri) là vì người không phải là bậc Toàn Tri thì không có khả năng nói theo cách đưa đến sự giải thoát. Dhammo ca svākkhāto: (Và Chánh pháp được khéo thuyết) là vì đã được đức Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết. Gaṇo ca suppaṭipanno: (Và chúng Tăng là bậc Thiện hạnh) là vì đã được bậc Đạo Sư huấn luyện thuần thục. Samādapako hi v.v...: (Vì rằng người khuyến khích) cần được xem là sự minh họa về sự thực hành tốt đẹp. ၃၁၄. ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ‘‘အယံ ဧတ္တကေန ယာပေတိ, ဣမဿ ဧတ္တကံ ဒါတုံ ယုတ္တ’’န္တိ ဧဝံ ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗံ. အတိရေကေ…ပေ… နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိ ဝါ နတ္ထိ ဒုရက္ခာတတ္တာ ဓမ္မဿ. တဿာတိ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ. အပ္ပိစ္ဆပဋိပဒါ နာမ နတ္ထိ ဒုရက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေတိ အဓိပ္ပာယော. 314. Pamāṇaṃ jānitabbaṃ: (Cần phải biết sự chừng mực) có nghĩa là sự chừng mực cần được biết đến như vầy: “Vị này sống đủ với vật dụng chừng này, việc dâng cúng chừng này đến vị này là thích hợp.” Atireke... pe... nibbānasampatti vā natthi: (Trong trường hợp vật dụng dư thừa... hoặc không có sự thành tựu Niết-bàn) là do Chánh pháp đã được thuyết giảng một cách tồi tệ. Tassa có nghĩa là của người thọ nhận. Ý nghĩa là: Trong Giáo pháp và Giới luật đã được thuyết giảng một cách tồi tệ, không có điều được gọi là sự thực hành hạnh thiểu dục. ၃၁၅. ဒါယကဿ [Pg.230] ဝသော နာမ ဥဠာရုဠာရတာဘေဒေါ အဇ္ဈာသယော. ဒေယျဓမ္မဿ ပန ထောကဗဟုတာဝ ဒေယျဓမ္မဿ ဝသော နာမ. အတ္တနော ထာမောတိ ယာပနပ္ပမာဏံ. ယဒိ ဟီတိအာဒိ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဝိဝရဏံ. အနုပ္ပန္နဿာတိ အနုပ္ပန္နော အဿ ပုဂ္ဂလဿ. စက္ခုဘူတော ဟောတီတိ မဟာဇနဿ စက္ခု ဝိယ ဟောတိ. သာသနံ စိရဋ္ဌိတိတံ ကရောတီတိ အနုပ္ပန္နလာဘုပ္ပာဒနေန မဟာဇနဿ ပသာဒုပ္ပာဒနေန စ စိရဋ္ဌိတိကံ ကရောတိ. 315. Điều được gọi là quyền hạn của người thí chủ là khuynh hướng được phân biệt là cao thượng hay ít cao thượng hơn. Còn điều được gọi là quyền hạn của vật thí chính là sự ít hay nhiều của nó. Attano thāmo có nghĩa là sự chừng mực để sinh sống. Yadi hi v.v... là sự giải thích ý nghĩa của điều đã được nói một cách tóm tắt qua câu “kathaṃ (thế nào)” v.v... Anuppannassa có nghĩa là chưa sanh lên cho người ấy. Cakkhubhūto hoti: (Vị ấy trở thành con mắt) có nghĩa là vị ấy giống như con mắt của đại chúng. Sāsanaṃ ciraṭṭhitikaṃ karoti: (Vị ấy làm cho giáo pháp được trường tồn) có nghĩa là vị ấy làm cho (giáo pháp) được trường tồn bằng cách làm cho các lợi lộc chưa sanh được sanh lên và bằng cách làm cho sự trong sạch tín thành sanh lên nơi đại chúng. ကုဋုမ္ဗရိယဝိဟာရေတိ ကုဋုမ္ဗရိယဂါမသန္နိဿိတဝိဟာရေ. ဘုဉ္ဇနတ္ထာယာတိ တသ္မိံယေဝ ဂေဟေ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ. ဂဟေတွာ ဂမနတ္ထာယာတိ ဂေဟတော ဗဟိ ဂဟေတွာ ဂမနတ္ထာယ. ဓုရဘတ္တာနီတိ နိစ္စဘတ္တာနိ. စူဠုပဋ္ဌာကန္တိ ဝေယျာဝစ္စကရံ. ဝီမံသိတွာတိ ယထာ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ န ဟောတိ, ဧဝံ ဝီမံသိတွာ. မဟာဇနော အပ္ပိစ္ဆော ဘဝိတုံ မညတီတိ မဟာဇနော သယံ အပ္ပိစ္ဆော ဘဝိတုံ မညတိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇနေန. မဟာဇနဿာတိ ဗဟုဇနဿ. အဝတ္ထရိတွာတိ ဝိတ္ထာရိကံ ကတွာ. Kuṭumbariyavihāre có nghĩa là ngôi tịnh xá ở gần làng Kuṭumbariya. Bhuñjanatthāya có nghĩa là để dùng bữa sau khi đã ngồi xuống trong chính ngôi nhà ấy. Gahetvā gamanatthāya có nghĩa là để mang đi ra khỏi nhà. Dhurabhattāni có nghĩa là các bữa ăn thường xuyên. Cūḷupaṭṭhākaṃ có nghĩa là người phục vụ. Vīmaṃsitvā có nghĩa là sau khi đã xem xét để không phải là vật thực được làm ra có chỉ định. Mahājano appiccho bhavituṃ maññati có nghĩa là đại chúng tự mình nghĩ rằng nên trở thành người thiểu dục bằng cách noi theo tấm gương đã được thấy. Mahājanassa có nghĩa là của nhiều người. Avattharitvā có nghĩa là sau khi đã làm cho trải rộng ra. ၃၁၆. ပဉ္စာတပတပ္ပနံ စတူသု ပဿေသု အဂ္ဂိသန္တာပဿ ဥပရိ သူရိယသန္တာပဿ စ တပ္ပနံ, တဉ္စ ခေါ ဂိမှကာလေ. ဆိန္နပ္ပပါတပဗ္ဗတသိခရတော ပတနံ မရုပ္ပပါတပတနံ. ပုဗ္ဗဏှာဒီသု အာဒိစ္စာဘိမုခါဝဋ္ဋနံ အာဒိစ္စာနုပရိဝတ္တနံ. 316. Pañcātapatappanaṃ là sự hành khổ bằng cách chịu đựng sức nóng của lửa ở bốn phía và sức nóng của mặt trời ở bên trên, và điều ấy lại là vào mùa nóng. Maruppapātapatanaṃ là sự gieo mình từ đỉnh núi có vách đá thẳng đứng. Ādiccānuparivattanaṃ là sự xoay mặt hướng về mặt trời vào buổi sáng và các thời điểm khác. ၃၁၇. အယမ္ပီတိ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ကုသီတောပိ. သာမညန္တိ တပစရဏံ. ဒုပ္ပရာမဋ္ဌန္တိ မိစ္ဆာစရိတံ သံကိလိဋ္ဌံ. နိရယာယုပကဍ္ဎတီတိ နိရယဒုက္ခာယ နံ ကဍ္ဎတိ. 317. Ayaṃpi có nghĩa là ngay cả người biếng nhác trong Pháp và Luật đã được khéo thuyết giảng. Sāmaññaṃ có nghĩa là sự thực hành khổ hạnh. Dupparāmaṭṭhaṃ có nghĩa là sự thực hành sai trái, bị ô nhiễm. Nirayāyupakaḍḍhati có nghĩa là kéo lôi người ấy đến sự đau khổ của địa ngục. ၃၁၈. ဝုတ္တပ္ပကာရေတိ ပဉ္စာတပတပ္ပနာဒိကေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ. 318. Vuttappakāre có nghĩa là theo các cách thức đã được nói đến như là sự hành khổ bằng năm loại lửa, v.v... ၃၁၉. ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ စိတ္တပ္ပသာဒဝှယသုပ္ပဋိပတ္တိယာ. တေန သမဏဓမ္မကရဏသုခဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. 319. Evaṃ có nghĩa là bằng sự thực hành tốt đẹp được gọi là tâm tịnh tín theo cách thức đã được nói đến. Do đó, vị ấy thâu hoạch được sự an lạc của việc thực hành phận sự sa-môn. ၃၂၀. နဝကနိပါတေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ ဝက္ခမာနံ နဝကနိပါတံ သန္ဓာယာဟ. နဝ ပုဂ္ဂလာတိ သတ္တက္ခတ္တုပရမကောလံကောလာဒယော နဝ ပုဂ္ဂလာ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တာဝသိဋ္ဌေသု သဗ္ဗေသု သုတ္တေသု. 320. Navakanipāte: Ngài nói điều này nhằm ám chỉ đến chương Chín Pháp sẽ được nói đến trong chính bộ Tăng Chi này. Nava puggalā có nghĩa là chín hạng người là các vị Thất Lai, Gia Sanh, v.v... Sabbattha có nghĩa là trong tất cả các bài kinh còn lại đã được nói đến trong bài kinh này. တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Dứt phần giải thích phẩm thứ ba. ၁၆. ဧကဓမ္မပါဠိ 16. Chánh kinh về Một Pháp (၁၆) ၄. ဧကဓမ္မပါဠိ-စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ (16) 4. Giải thích phẩm thứ tư, Chánh kinh về Một Pháp ၃၂၂. စတုတ္ထဿ [Pg.231] ပဌမေ သညာဏဘူတာတိ ဥပလက္ခဏဘူတာ. ပဉ္စဒသယောဇနာဝဋ္ဋက္ခန္ဓာတိ ပဉ္စဒသယောဇနက္ခန္ဓပရိက္ခေပါ. ယထာ စာတိ စ-သဒ္ဒေန ကဒမ္ဗရုက္ခာဒီနံ ကပ္ပဋ္ဌာယိဘာဝံ ဝိယ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓာဒိဘာဝံ သမုစ္စိနောတိ, န ပန ဇမ္ဗုယာ ဇမ္ဗုဒီပဿ ဝိယ တေဟိ အပရဂေါယာနာဒီနံ သညာဏဘာဝံ. ရာမဏေယျကန္တိ ရမဏီယဘာဝံ. သေသပဒေသူတိ ဝနရာမဏေယျကာဒိပဒေသု. ဥဂ္ဂတံ ကူလံ ဥဿိတဘာဝေါ ဧတဿာတိ ဥက္ကူလံ, ဝိဂတံ အပဂတံ ကူလံ ဧတဿာတိ ဝိကူလန္တိ အာဟ – ‘‘ဥန္နတဋ္ဌာနံ နိန္နဋ္ဌာန’’န္တိ စ. နန္ဒိယာဝဋ္ဋမစ္ဆပိဋ္ဌေနေဝါတိ ကုဇ္ဇကကုလိသကမစ္ဆသံဃာတပိဋ္ဌေနေဝ. 322. Trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ tư, saññāṇabhūtā có nghĩa là đã trở thành tiêu biểu. Pañcadasayojanāvaṭṭakkhandhā có nghĩa là có chu vi thân cây là mười lăm do-tuần. Yathā ca: Bằng từ ‘ca,’ ngài phối hợp trạng thái tồn tại suốt kiếp của các cây như là cây ka-đam-ba, v.v... và trạng thái cao một trăm do-tuần, v.v... nhưng không phải là trạng thái làm tiêu biểu cho các châu như là Ngưu Hóa châu, v.v... của các cây ấy, giống như cây diêm-phù đối với châu Diêm-phù-đề. Rāmaṇeyyakaṃ có nghĩa là trạng thái khả ái. Sesapadesu có nghĩa là ở những nơi còn lại như là sự khả ái của khu rừng, v.v... Ukkūlaṃ là nơi có bờ cao, là trạng thái được nâng lên; vikūlaṃ là nơi có bờ bị mất đi, bị lở, nên ngài đã nói: ‘nơi cao và nơi thấp.’ Nandiyāvaṭṭamacchapiṭṭheneva có nghĩa là giống như trên lưng của bầy cá kujjakakulisaka. ၃၂၃. ဒုတိယာဒီသု စတ္တာရော အပါယာ အညတြ မနုဿေဟီတိ အဓိပ္ပေတာ, န ဒေဝါ အညတြ မနုဿေဟီတိ ဟီနာယ ဇာတိယာ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဥပါဒါယုပါဒါယာပိ မဇ္ဈိမဒေသော လဗ္ဘတိ, ယတ္ထ ဂတိ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ အညေသမ္ပိ ကမ္မဝါဒိကိရိယဝါဒိဝိညုဇာတိကာနံ, ယော ပတိရူပဒေသောတိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ – ‘‘သကလောပိ ဟီ’’တိအာဒိ. 323. Trong các bài kinh thứ nhì, v.v..., câu ‘ngoại trừ loài người’ được hiểu là bốn đường ác, chứ không phải là ‘chư thiên ngoại trừ loài người,’ bởi vì sự tái sanh thấp kém đã được ám chỉ. Trung Ấn là nơi có thể đạt được luôn cả nhiều lần, là nơi có sự đi đến của các vị tỳ khưu, tỳ khưu ni, cận sự nam, cận sự nữ, và những người trí thức khác thuộc nghiệp luận, hành động luận, là nơi được gọi là xứ sở thích hợp. Do đó, ngài đã nói: ‘Toàn thể...’ v.v... ၃၂၄. ဧဠာတိ ဒေါသော. တေနာဟ – ‘‘နိဒ္ဒေါသမုခါတိ အတ္ထော’’တိ. 324. Eḷā có nghĩa là lỗi lầm. Do đó, ngài đã nói: ‘Có nghĩa là gương mặt không có lỗi lầm.’ ၃၂၆. တထာဂတဿ ဂုဏေ ဇာနိတွာ စက္ခုနာပိ ဒဿနံ ဒဿနမေဝ, အဇာနိတွာ ပန ဒဿနံ တိရစ္ဆာနဂတာနမ္ပိ ဟောတိယေဝါတိ အာဟ – ‘‘ယေ တထာဂတဿ ဂုဏေ ဇာနိတွာ’’တိအာဒိ. 326. Sau khi biết được các ân đức của đức Như Lai, việc thấy bằng mắt chính là sự thấy; còn việc thấy mà không biết thì ngay cả các loài bàng sanh cũng có được. Do đó, ngài đã nói: ‘Những ai sau khi đã biết được các ân đức của đức Như Lai...’ v.v... ၃၂၇. ပကာသေတွာ ကထိတန္တိ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ကထိတံ. 327. Pakāsetvā kathitaṃ có nghĩa là sau khi đã làm sáng tỏ các chân lý, lời ấy đã được nói lên. ၃၂၈. သုတာနံ ဓမ္မာနံ အသမ္မောသော ဓာရဏန္တိ အာဟ – ‘‘ဓာရေန္တီတိ န ပမ္မုဿန္တီ’’တိ. 328. Sự không quên lãng các pháp đã được nghe là sự ghi nhớ. Ngài đã nói: ‘Ghi nhớ có nghĩa là không quên lãng.’ ၃၂၉. အတ္ထာနတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တီတိ ‘‘အယံ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အတ္ထော, အယံ န အတ္ထော’’တိ အတ္ထာနတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တိ. အနတ္ထပရိဟာရေန ဟိ အတ္ထဂ္ဂဟဏံ ယထာ အဓမ္မပရိဝဇ္ဇနေန ဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိ. 329. Atthānatthaṃ upaparikkhanti có nghĩa là họ xem xét ý nghĩa và phi nghĩa rằng: ‘Đây là ý nghĩa của câu Pāḷi này, đây không phải là ý nghĩa.’ Thật vậy, việc nắm bắt ý nghĩa là nhờ vào sự loại trừ điều phi nghĩa, giống như sự thực hành Chánh Pháp là nhờ vào sự từ bỏ Phi Pháp. ၃၃၀. အနုလောမပဋိပဒန္တိ နိဗ္ဗာနဿ အနုလောမိကံ ပဋိပဒံ. 330. Anulomapaṭipadaṃ có nghĩa là con đường thực hành thuận theo Níp-bàn. ၃၃၁. သံဝေဂဇနကေသု [Pg.232] ကာရဏေသူတိ သံဝေဂဇနကေသု ဇာတိအာဒီသု ကာရဏေသု. သံဝေဇနီယေသု ဌာနေသု သဟောတ္တပ္ပဉာဏံ သံဝေဂေါ. 331. Saṃvegajanakesu kāraṇesu có nghĩa là trong các nguyên nhân sanh khởi sự xúc động như là sanh, v.v... Saṃvega là trí tuệ đi kèm với sự ghê sợ tội lỗi ở trong các trường hợp đáng xúc động. ၃၃၂. ဥပါယေနာတိ ယေန ဥပါယေန ဝဋ္ဋူပစ္ဆေဒေါ, တေန ဥပါယေန. ပဓာနဝီရိယံ ကရောန္တီတိ သမ္မပ္ပဓာနသင်္ခါတံ ဝီရိယံ ကရောန္တိ ဥပ္ပာဒေန္တိ. 332. Upāyena có nghĩa là bằng phương tiện nào có sự chấm dứt vòng luân hồi, thì bằng phương tiện ấy. Padhānavīriyaṃ karonti có nghĩa là họ thực hiện, họ làm sanh khởi sự tinh tấn được gọi là chánh cần. ၃၃၃. ဝဝဿဇီယန္တိ ဝိဿဇ္ဇီယန္တိ ဧတ္ထ သင်္ခါရာတိ ဝဝဿဂ္ဂေါ, အသင်္ခတာ ဓာတူတိ အာဟ – ‘‘ဝဝဿဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာန’’န္တိ. 333. Vavassaggo là nơi các pháp hữu vi được từ bỏ, được xả ly; là pháp giới vô vi. Ngài đã nói: ‘Vavassagga được gọi là Níp-bàn.’ ၃၃၄. ဥတ္တမန္နာနန္တိ ဥတ္တမာနံ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ. ဥတ္တမရသာနန္တိ ဥတ္တမာနံ ရသာနံ. ဥဉ္ဆာစာရေနာတိ ဥဉ္ဆာစရိယာယ ကဿစိ အပရိဂ္ဂဟဘူတဿ ကိဉ္စိ အယာစိတွာ ဂဟဏံ ဥဉ္ဆာစာရော. ဧတ္ထ စာတိအာဒိနာ အန္နာဒီနံ အဂ္ဂဘာဝေါ နာမ မနာပပရမော ဣစ္ဆိတက္ခဏလာဘော, န တေသံ လာဘိတာမတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ပဋိလဘန္တီတိ ဒေန္တိ ပဏီတဘာဝေန. ဘတ္တဿ ဧကပါတီတိ ဧကပါတိပူရံ ဘတ္တံ. ဣဒံ ကိံ နာမာတိ ‘‘ဣဒံ အန္နဂ္ဂရသဂ္ဂံ နာမ ဟောတိ, န ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. ဥဉ္ဆေန ကပါလာဘတေနာတိ မိဿကဘတ္တေန. ယာပေန္တေတိ ယာပနသီသေန ယာပနဟေတုံ ဘတ္တံ ဝဒတိ. ဥပါဒါယ အဂ္ဂရသံ နာမာတိ တံ တံ ဥပါဒါယုပါဒါယ အန္နဂ္ဂရသဂ္ဂံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. စက္ကဝတ္တိအာဟာရတော ဟိ စာတုမဟာရာဇိကာနံ အာဟာရော အဂ္ဂေါတိ ဧဝံ ယာဝ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိဒေဝါ နေတဗ္ဗံ. 334. Uttamannānaṃ có nghĩa là năm loại vật thực thượng hạng. Uttamarasānaṃ có nghĩa là các vị nếm thượng hạng. Uñchācārena có nghĩa là bằng cách lượm lặt; uñchācāra là việc nhận lấy vật gì đó không thuộc sở hữu của bất cứ ai mà không cần xin, bằng cách lượm lặt. Ở đây, bằng từ ‘v.v...,’ ngài cho thấy rằng trạng thái cao tột của vật thực, v.v... được gọi là sự hài lòng tối thượng, là sự nhận được vào khoảnh khắc mong muốn, chứ không chỉ là trạng thái nhận được chúng. Paṭilabhanti có nghĩa là họ dâng cúng với trạng thái vi diệu. Bhattassa ekapātī có nghĩa là vật thực đầy một bát. Idaṃ kiṃ nāma: Vị ấy hỏi rằng: ‘Điều này được gọi là vật thực thượng vị và hương vị thượng hạng, hay không phải?’ Uñchena kapālābhatena có nghĩa là bằng vật thực hỗn hợp. Yāpente: Vị ấy nói về vật thực với mục đích duy trì, là nguyên nhân của sự duy trì. Upādāya aggarasaṃ nāma: Ngài cho thấy rằng tùy thuộc vào điều này điều kia mà vật thực thượng vị và hương vị thượng hạng cần được hiểu. Thật vậy, so với vật thực của vị Chuyển Luân vương, vật thực của chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương là cao tột. Cần được dẫn giải theo cách ấy cho đến chư thiên ở cõi Tha Hóa Tự Tại. ၃၃၅. အတ္ထရသော နာမ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ‘‘အရိယမဂ္ဂါနံ ဖလဘူတော ရသော’’တိ ကတွာ. ဓမ္မရသော နာမ စတ္တာရော မဂ္ဂါ ‘‘သာမညဖလဿ ဟေတုဘူတော ရသော’’တိ ကတွာ ဝိမုတ္တိရသော နာမ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော’’တိ ကတွာ. 335. Attharasa (vị của ý nghĩa) được gọi là bốn quả Sa-môn, vì là hương vị đã trở thành quả của các Thánh đạo. Dhammarasa (vị của Pháp) được gọi là bốn đạo, vì là hương vị đã trở thành nhân của quả Sa-môn. Vimuttirasa (vị của giải thoát) được gọi là bất tử, là Níp-bàn, vì là sự lắng dịu của tất cả các pháp hữu vi. စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích phẩm thứ tư đã kết thúc. ဇမ္ဗုဒီပပေယျာလော နိဋ္ဌိတော. Phần lược thuật về cõi Diêm-phù-đề đã kết thúc. ၁၇. ပသာဒကရဓမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 17. Phần giải thích phẩm về các pháp làm phát sanh niềm tịnh tín ၃၆၆. အဒ္ဓမိဒန္တိ သန္ဓိဝသေန ပါဠိယံ ရဿံ ကတွာ ဝုတ္တံ, မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရောတိ အာဟ – ‘‘အဒ္ဓါ ဣဒ’’န္တိ. ဧကံသော ဧသာတိ ဧကံသော ဟေတု [Pg.233] ဧသ လာဘာနံ. ပါပကံ နာမာတိ အပ္ပကမ္ပိ ပါပံ နာမ ဗျတ္တံ ဧကံသေန န ကရောတိ. တထဿာတိ တထာ သမ္မာပဋိပဇ္ဇမာနဿ အဿ. အာရညိကတ္တံ…ပေ… တေစီဝရိကတ္တန္တိ ဣမေသံ ဓုတဓမ္မာနံ ဂဟဏေနေဝ ဣတရေသမ္ပိ တံသဘာဂါနံ ဂဟိတဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ထာဝရပ္ပတ္တဘာဝေါတိ သာသနေ ထိရဘာဝပ္ပတ္တိ ထေရဘာဝေါ. အာကပ္ပဿ သမ္ပတ္တီတိ ‘‘အညော မေ အာကပ္ပော ကရဏီယော’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တဿ အာကပ္ပဿ သမ္ပတ္တိ. ကောလပုတ္တီတိ ကောလပုတ္တိယန္တိ အာဟ – ‘‘ကုလပုတ္တဘာဝေါ’’တိ. သမ္ပန္နရူပတာတိ ဥပဓိသမ္ပဒါ. ဝစနကိရိယာယာတိ ဝစနပ္ပယောဂဿ မဓုရဘာဝေါ မဉ္ဇုဿရတာ. တေနဿ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ န လာဘုပ္ပာဒနူပါယဒဿနပရံ, အထ ခေါ ဧဝံ သမ္မာပဋိပဇ္ဇမာနဿ အနိစ္ဆန္တဿေဝ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ လာဘဿ အဗျဘိစာရဟေတုဒဿနပရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာဟ – 366. Câu Addhamidaṃ được nói bằng cách rút gọn trong Pāli do sự nối âm, mẫu tự ma là sự nối kết các từ, ngài đã nói: ‘addhā idaṃ’ (chắc chắn điều này). Ekaṃso esā có nghĩa là: đây là nhân tố duy nhất của các lợi lộc. Pāpakaṃ nāma có nghĩa là: vị ấy chắc chắn không làm điều ác dù là nhỏ nhặt. Tathassā có nghĩa là: của vị ấy, người đang thực hành đúng đắn như vậy. Āraññikattaṃ…pe… tecīvarikattaṃ (việc ở trong rừng... cho đến... việc chỉ dùng ba y): nên hiểu rằng chính nhờ việc thực hành các pháp đầu-đà này mà các pháp khác cùng loại cũng được xem là đã thực hành. Thāvarappattabhāvo (trạng thái đã đạt đến sự vững chắc) có nghĩa là: sự đạt đến trạng thái vững chắc trong giáo pháp là therabhāvo (trạng thái trưởng lão). Ākappassa sampatti (sự thành tựu về oai nghi) có nghĩa là: sự thành tựu về oai nghi được nói đến như vầy: ‘oai nghi khác cần được ta thực hiện.’ Kolaputti có nghĩa là kolaputtiyaṃ, ngài đã nói: ‘kulaputtabhāvo’ (trạng thái của người thiện nam tử). Sampannarūpatā (sự thành tựu về sắc) có nghĩa là: sự thành tựu về thân thể. Vacanakkiriyā (hành động của lời nói) có nghĩa là: sự ngọt ngào trong cách dùng lời nói là mañjussaratā (giọng nói du dương). Câu tenassa lābho uppajjati (do đó, lợi lộc sanh khởi cho vị ấy) này không nhằm mục đích chỉ ra phương pháp để làm sanh khởi lợi lộc, mà nên được hiểu là nhằm mục đích chỉ ra nguyên nhân không thể sai khác của lợi lộc, rằng lợi lộc sanh khởi cho người thực hành đúng đắn như vậy ngay cả khi không mong muốn. Như đã được nói: ‘‘အာကင်္ခေယျ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု လာဘီ အဿံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနန္တိ, သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၆၅). ‘Này các Tỳ khưu, nếu Tỳ khưu mong muốn: ‘Mong rằng ta sẽ là người nhận được y phục, vật thực khất thực, chỗ ở, và dược phẩm trị bệnh,’ vị ấy nên là người thực hành viên mãn các giới hạnh.’” (Trung Bộ 1.65). ပသာဒကရဓမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích phẩm về các pháp làm phát sanh niềm tịnh tín đã kết thúc. ၁၈. အပရအစ္ဆရာသံဃာတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 18. Phần giải thích phẩm khác về tiếng búng ngón tay ၃၈၂. ဣဒမ္ပိ သုတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တစူဠစ္ဆရာသံဃာတသုတ္တံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. စူဠစ္ဆရာသံဃာတသုတ္တေ အပ္ပနံ အပ္ပတ္တာယ မေတ္တာယ တာဝမဟန္တော ဝိပါကော ဒဿိတော, ကိမင်္ဂံ ပန ဣမိဿာ အပ္ပနာပ္ပတ္တာယ မေတ္တာယာတိ ဒဿေတုံ – ‘‘အပ္ပနာပ္ပတ္တာယ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိပါကကထာယေဝ နတ္ထီတိ ဝိပါကေ ကထာယေဝ နတ္ထိ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာတိ ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာယ. ပဌမံ ဥပ္ပန္နန္တိပိ ပဌမံ, ပဌမံ သမာပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ ပန န ဧကန္တလက္ခဏံ. စိဏ္ဏဝသီဘာဝေါ ဟိ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ မတ္ထကံ ပါပေန္တောပိ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ, မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ အာဒိံ ပါပေန္တောပိ, အန္တရန္တရာ ဩက္ကန္တောပိ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ ဧဝ. ပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိယဋ္ဌေန ပန ပဌမံ နာမ ဟောတိ. ဝိဘင်္ဂေတိ ဈာနဝိဘင်္ဂေ. ဝိပဿနံ ကယိရမာနံ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနကိစ္စံ မဂ္ဂေန သိဇ္ဈတိ တဂ္ဂတသမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနတော[Pg.234]. အပိစ ဝိပဿနာယ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ မဂ္ဂေန ဥပ္ပန္နေန သိဇ္ဈတိ ဣတရထာ ပရိဝတ္တနတော, တသ္မာ မဂ္ဂေါ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ, န အနိစ္စာဒိလက္ခဏာနံ အာရမ္မဏကရဏတော. ယထာ ဖလံ နိဗ္ဗာနဿ အသင်္ခတလက္ခဏံ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဥပနိဇ္ဈာယတိ, ဧဝံ မဂ္ဂေါပိ. ဧဝမ္ပိဿ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ အရိတ္တဇ္ဈာနတာယ. သေသံ ဝိသေသံ, အရိတ္တဇ္ဈာနာ ဧဝါတိ အတ္ထော. 382. Trong câu Idampi suttaṃ (Kinh này cũng vậy), từ pi (cũng vậy) gộp chung cả kinh Cūḷaccharāsaṅghātasutta đã được nói ở trước. Trong kinh Cūḷaccharāsaṅghātasutta, quả báu to lớn như vậy của tâm từ chưa đạt đến an chỉ đã được trình bày, huống nữa là tâm từ đã đạt đến an chỉ này? Để chỉ rõ điều này, ngài đã nói bắt đầu bằng câu: ‘appanāppattāya hi’ (bởi vì đối với tâm đã đạt đến an chỉ). Vipākakathāyeva natthi có nghĩa là: không có gì để nói về quả báu, hoặc đây chính là cách đọc. Gaṇanānupubbatā có nghĩa là: theo thứ tự của sự đếm. Paṭhamaṃ uppannanti cũng có nghĩa là: đầu tiên. Tuy nhiên, việc nhập định đầu tiên này không phải là một đặc điểm tuyệt đối. Bởi vì người đã thành tựu tám thiền chứng và đã thuần thục có thể nhập định bắt đầu từ đầu cho đến đỉnh điểm, hoặc bắt đầu từ đỉnh điểm cho đến ban đầu, hoặc cũng có thể nhập định ở khoảng giữa. Nhưng nó được gọi là đầu tiên theo ý nghĩa sanh khởi trước. Vibhaṅge có nghĩa là: trong Phân Tích Thiền. Khi tuệ quán được thực hành, phận sự quán chiếu đặc tướng được thành tựu bởi đạo, do sự phá tan si mê liên quan đến nó. Hơn nữa, sự quán chiếu đặc tướng của tuệ quán được thành tựu bởi đạo đã sanh khởi, nếu không thì sẽ có sự thay đổi; do đó, đạo là sự quán chiếu đặc tướng, không phải do việc lấy các đặc tướng vô thường v.v... làm đối tượng. Giống như quả quán chiếu đặc tướng vô vi của Niết-bàn bằng cách lấy nó làm đối tượng, đạo cũng vậy. Nên hiểu sự quán chiếu đặc tướng của nó là như vậy. Không có gì phải nói do đó là thiền không bị bỏ sót. Phần còn lại là đặc biệt, có nghĩa là: chính là các thiền không bị bỏ sót. ၃၈၆-၃၈၇. ဟိတဖရဏန္တိ သတ္တေသု ဟိတာနုရူပံ ဈာနဿ ဖရိတွာ ပဝတ္တနံ. စေတောပဋိပက္ခတော ဝိမုစ္စတိ ဧတာယာတိ စေတောဝိမုတ္တိ, အပ္ပနာပ္ပတ္တာ မေတ္တာ. တေနာဟ – ‘‘ဣဓာ’’တိအာဒိ. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ကရုဏာဒီနမ္ပိ အပ္ပနာပ္ပတ္တတံ အတိဒိသတိ. ဝဋ္ဋံ ဟောန္တိ ကမ္မဝဋ္ဋဘာဝတော. ဝဋ္ဋပါဒါ ဟောန္တီတိ ဝိပါကဝဋ္ဋဿ ကာရဏံ ဟောန္တိ. 386-387. Hitapharaṇaṃ (sự lan tỏa lợi ích) có nghĩa là: sự lan tỏa và diễn tiến của thiền phù hợp với lợi ích cho các chúng sanh. Cetovimutti (tâm giải thoát) là cái mà nhờ đó tâm được giải thoát khỏi các pháp đối nghịch; đó là tâm từ đã đạt đến an chỉ. Do đó, ngài đã nói bắt đầu bằng câu: ‘idha’ (ở đây). Eseva nayo (đây là phương pháp tương tự): bằng câu này, ngài áp dụng tương tự cho trạng thái đạt đến an chỉ của tâm bi, v.v... Chúng là vaṭṭa (vòng luân hồi) do là kammavaṭṭa (nghiệp luân). Chúng là vaṭṭapādā (nền tảng của luân hồi) có nghĩa là: chúng là nguyên nhân của vipākavaṭṭa (quả luân). ၃၉၀. အဇ္ဈတ္တပရိကမ္မဝသေနာတိ အတ္တနော ကေသာဒီသု ပရိကမ္မကရဏဝသေန. အဋ္ဌာရသဝိဓေတိ အဋ္ဌာရသပ္ပဘေဒေ. ကာယေတိ ရူပကာယေ. ရူပကာယော ဟိ ဣဓ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ကေသာဒီနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမူဟဋ္ဌေန ဟတ္ထိကာယရထကာယာဒယော ဝိယ ကာယောတိ အဓိပ္ပေတော. သမူဟဝိသယတာယ စဿ ကာယသဒ္ဒဿ သမုဒါယူပါဒနတာယ စ အသုဘာကာရဿ ‘‘ကာယေ’’တိ ဧကဝစနံ. တထာ အာရမ္မဏာဒိဝိဘာဂေန အနေကဘေဒဘိန္နမ္ပိ စိတ္တံ စိတ္တဘာဝသာမညေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ‘‘စိတ္တေ’’တိ ဧကဝစနံ ကတံ. ကာယာနုပဿီတိ ဣမဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ – ‘‘တမေဝ ကာယံ ပညာယ အနုပဿန္တော’’တိ အာဟ. တမေဝ ကာယန္တိ စ အဝဓာရဏေန ဝေဒနာဒိအနုပဿနံ နိဝတ္တေတိ. တေန စ ပုန ကာယဂ္ဂဟဏဿ ပယောဇနံ သူစိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ကာယေ’’တိ ဟိ ဝတွာပိ ပုန ‘‘ကာယာနုပဿီ’’တိ ဒုတိယံ ကာယဂ္ဂဟဏံ အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနဃနဝိနိဗ္ဘောဂါဒိဒဿနတ္ထံ ကတံ. တေန ဝေဒနာဒယောပိ ဧတ္ထ သိတာ, ဧတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓါတိ ကာယဝေဒနာဒိအနုပဿနပ္ပသင်္ဂေပိ အာပန္နေ န ကာယေ ဝေဒနာနုပဿီ စိတ္တာနုပဿီ ဓမ္မာနုပဿီ ဝါ. အထ ခေါ ကာယာနုပဿီယေဝါတိ ကာယသင်္ခါတဝတ္ထုသ္မိံ ကာယာနုပဿနာကာရဿေဝ ဒဿနေန အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနံ ဒဿိတံ ဟောတိ. တထာ န ကာယေ အင်္ဂပစ္စင်္ဂဝိနိမုတ္တဧကဓမ္မာနုပဿီ, နာပိ ကေသလောမာဒိဝိနိမုတ္တဣတ္ထိပုရိသာနုပဿီ. ယောပိ စေတ္ထ ကေသလောမာဒိကော ဘူတုပါဒါယသမူဟသင်္ခါတော ကာယော, ကတ္ထပိ န ဘူတုပါဒါယဝိနိမုတ္တဧကဓမ္မာနုပဿီ, အထ ခေါ ရထသမ္ဘာရာနုပဿကော ဝိယ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမူဟာနုပဿီ[Pg.235], နာဂရာဝယဝါနုပဿကော ဝိယ ကေသလောမာဒိသမူဟာနုပဿီ, ကဒလိက္ခန္ဓပတ္တဝဋ္ဋိဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇကော ရိတ္တမုဋ္ဌိဝိနိဝေဌကော ဝိယ စ ဘူတုပါဒါယသမူဟာနုပဿီယေဝါတိ နာနပ္ပကာရတော သမူဟဝသေနေဝ ကာယသင်္ခါတဿ ဝတ္ထုနော ဒဿနေန ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေါ ဒဿိတော ဟောတိ. န ဟေတ္ထ ယထာဝုတ္တသမူဟဝိနိမုတ္တော ကာယော ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ အညော ဝါ ကောစိ ဓမ္မော ဒိဿတိ, ယထာဝုတ္တဓမ္မသမူဟမတ္တေယေဝ ပန တထာ တထာ သတ္တာ မိစ္ဆာဘိနိဝေသံ ကရောန္တိ. 390. Ajjhattaparikammavasenāti có nghĩa là: Do bởi sự thực hiện việc sửa soạn ở nơi tóc v.v... của chính mình. Aṭṭhārasavidheti có nghĩa là: Với mười tám loại. Kāyeti có nghĩa là: Ở nơi sắc thân. Thật vậy, ở đây sắc thân được hàm ý là thân (kāya) theo ý nghĩa là sự tập hợp của các pháp là các chi phần lớn nhỏ và tóc v.v..., giống như thân voi, thân xe v.v... Và do bởi từ ‘kāya’ này có đối tượng là sự tập hợp, do bởi sự nắm giữ một cách tổng hợp, và do bởi thể tướng bất tịnh, nên (được dùng) số ít là ‘kāye.’ Tương tự như thế, tâm vốn được phân chia thành nhiều loại do bởi sự phân loại đối tượng v.v... cũng được thâu tóm lại làm một theo tính cách chung của trạng thái tâm, và số ít là ‘citte’ đã được thực hiện. Để trình bày ý nghĩa của từ ‘kāyānupassī’ này, (chú giải) đã nói: ‘anupassanto tameva kāyaṃ paññāya (người tùy quán chính thân ấy bằng trí tuệ).’ Và bằng sự xác định ‘tameva kāyaṃ (chính thân ấy),’ (chú giải) đã ngăn ngừa sự tùy quán thọ v.v... Và do đó, cần phải được hiểu rằng mục đích của việc nắm giữ từ ‘kāya’ một lần nữa đã được gợi ý. Thật vậy, sau khi đã nói ‘kāye,’ việc nắm giữ từ ‘kāya’ lần thứ hai là ‘kāyānupassī’ đã được thực hiện với mục đích trình bày sự phân định không lẫn lộn, sự phân giải khối đặc v.v... Do đó, mặc dù thọ v.v... cũng được nương tựa ở đây, được ràng buộc ở đây, và mặc dù trường hợp tùy quán thân-thọ v.v... cũng đã xảy đến, (hành giả) không phải là người tùy quán thọ ở nơi thân, không phải là người tùy quán tâm, hay không phải là người tùy quán pháp. Mà trái lại, (hành giả) chính là người tùy quán thân. Do bởi sự trình bày về chính thể tướng tùy quán thân ở nơi đối tượng được gọi là thân, sự phân định không lẫn lộn đã được trình bày. Tương tự như thế, (hành giả) không phải là người tùy quán một pháp duy nhất đã được tách rời khỏi các chi phần lớn nhỏ ở nơi thân, cũng không phải là người tùy quán người nữ, người nam đã được tách rời khỏi tóc, lông v.v... Và thân nào ở đây được gọi là sự tập hợp của các đại chủng và các pháp do đại chủng tạo, ở bất cứ đâu (hành giả) cũng không phải là người tùy quán một pháp duy nhất đã được tách rời khỏi các đại chủng và các pháp do đại chủng tạo. Mà trái lại, (hành giả) là người tùy quán sự tập hợp của các chi phần lớn nhỏ giống như người xem xét các bộ phận của cỗ xe; là người tùy quán sự tập hợp của tóc, lông v.v... giống như người xem xét các bộ phận của thành phố; và là người tùy quán sự tập hợp của các đại chủng và các pháp do đại chủng tạo giống như người bóc tách các lớp vỏ của thân cây chuối, giống như người mở ra nắm tay rỗng. Do đó, do bởi sự trình bày về đối tượng được gọi là thân chỉ theo cách tập hợp theo nhiều loại khác nhau, sự phân giải khối đặc đã được trình bày. Ở đây, không có thân, hay người nữ, hay người nam, hay bất cứ pháp nào khác đã được tách rời khỏi sự tập hợp đã được nói đến được thấy. Tuy nhiên, chỉ ở nơi sự tập hợp của các pháp đã được nói đến mà các chúng sanh lại thực hiện sự chấp thủ sai lầm theo cách này hay cách khác. အဋ္ဌာရသဝိဓေနာတိ အဋ္ဌာရသဝိဓာ. သတိပဋ္ဌာနဘာဝကဿာတိ သတိပဋ္ဌာနဘာဝံ ဘာဝေန္တဿ. တီသု ဘဝေသု ကိလေသေ အာတပေတီတိ အာတာပေါ, ဝီရိယဿေတံ နာမံ. ယဒိပိ ဟိ ကိလေသာနံ ပဟာနံ အာတာပနန္တိ, တံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနမ္ပိ အတ္ထေဝ. အာတပသဒ္ဒေါ ဝိယ ပန အာတာပသဒ္ဒေါပိ ဝီရိယေဝ နိရုဠှော. အထ ဝါ ပဋိပက္ခပ္ပဟာနေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အဗ္ဘုဿဟနဝသေန ပဝတ္တမာနဿ ဝီရိယဿ သာတိသယံ တဒါတာပနန္တိ ဝီရိယမေဝ တထာ ဝုစ္စတိ, န အညဓမ္မာ, တသ္မာ အာတာပေါတိ ဝီရိယဿ နာမံ, သော အဿ အတ္ထီတိ အာတာပီ. အယဉ္စ ဤကာရော ပသံသာယ အတိသယဿ ဝါ ဒီပကောတိ အာတာပိဂ္ဂဟဏေန သမ္မပ္ပဓာနသမင်္ဂိတံ ဒဿေတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘အာတာပီတိ…ပေ… ဝီရိယေန ဝီရိယဝါ’’တိ. သမ္ပဇာနောတိ သမ္ပဇညသင်္ခါတေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော. တေနာဟ – ‘‘အဋ္ဌာရသဝိဓေန…ပေ… သမ္မာ ပဇာနန္တော’’တိ. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – သမ္မာ သမန္တတော သာမဉ္စ ပဇာနန္တော သမ္ပဇာနော, အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနေ အညဓမ္မာနုပဿိတာဘာဝေန သမ္မာ အဝိပရီတံ သဗ္ဗာကာရပ္ပဇာနေန သမန္တတော ဥပရူပရိဝိသေသာဝဟဘာဝေန ပဝတ္တိယာ သမ္မာ ပဇာနန္တောတိ အတ္ထော. Aṭṭhārasavidhenāti có nghĩa là: Với mười tám loại. Satipaṭṭhānabhāvakassāti có nghĩa là: Của người đang tu tập sự tu tập niệm xứ. Ātāpo là sự nhiệt tâm, vì nó thiêu đốt các phiền não trong ba cõi. Đây là tên gọi của sự tinh tấn. Thật vậy, mặc dù sự đoạn trừ các phiền não là sự thiêu đốt, điều ấy cũng có ở nơi chánh kiến v.v... Tuy nhiên, giống như từ ‘ātapa (sức nóng),’ từ ‘ātāpa (sự nhiệt tâm)’ cũng đã trở nên phổ biến (với ý nghĩa) chính là sự tinh tấn. Hoặc là, sự thiêu đốt ấy một cách vượt trội của sự tinh tấn, vốn đang diễn tiến theo cách nỗ lực của các pháp tương ưng trong việc đoạn trừ các pháp đối nghịch, chính là sự tinh tấn được gọi như vậy, chứ không phải các pháp khác. Do đó, ‘ātāpo’ là tên gọi của sự tinh tấn. Người có được sự tinh tấn ấy là ‘ātāpī (người có sự nhiệt tâm).’ Và âm ‘ī’ này là yếu tố chỉ thị cho sự tán thán hoặc sự vượt trội. Do đó, bằng việc nắm giữ từ ‘ātāpī,’ (chú giải) đã trình bày sự hợp thành của chánh cần. Chính vì thế, (chú giải) đã nói: ‘ātāpīti... (cho đến)... vīriyena vīriyavā (người có sự nhiệt tâm... (cho đến)... có sự tinh tấn do bởi sự tinh tấn).’ Sampajāno có nghĩa là: Người hợp thành với trí tuệ được gọi là sự tỉnh giác. Do đó, (chú giải) đã nói: ‘aṭṭhārasavidhena... (cho đến)... sammā pajānanto (với mười tám loại... (cho đến)... người biết rõ một cách đúng đắn).’ Đây là ý nghĩa của từ ngữ ở đây: Người biết rõ một cách đúng đắn, một cách toàn diện, và tự mình là người tỉnh giác. Ý nghĩa là: Người biết rõ một cách đúng đắn do bởi sự diễn tiến theo cách mang lại sự đặc biệt ngày càng cao hơn một cách toàn diện, với sự biết rõ tất cả các thể tướng một cách không sai lạc, một cách đúng đắn do bởi không có sự tùy quán các pháp khác trong sự phân định không lẫn lộn. ကာယော စ ဣဓ လုဇ္ဇနပ္ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ – ‘‘တသ္မိံယေဝ ကာယသင်္ခါတေ လောကေ’’တိ. ပဉ္စကာမဂုဏိကတဏှန္တိ ရူပါဒီသု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ပဝတ္တမာနံ တဏှံ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ အဘိဇ္ဈာဂဟဏေန ကာမစ္ဆန္ဒော, ဒေါမနဿဂ္ဂဟဏေန ဗျာပါဒေါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ နီဝရဏပရိယာပန္နဗလဝဓမ္မဒွယဒဿနေန နီဝရဏပ္ပဟာနံ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိသေသေန စေတ္ထ အဘိဇ္ဈာဝိနယေန ကာယသမ္ပတ္တိမူလကဿ အနုရောဓဿ, ဒေါမနဿဝိနယေန ကာယဝိပတ္တိမူလကဿ ဝိရောဓဿ, အဘိဇ္ဈာဝိနယေန စ ကာယေ အဘိရတိယာ, ဒေါမနဿဝိနယေန ကာယဘာဝနာယ အနဘိရတိယာ, အဘိဇ္ဈာဝိနယေန ကာယေ အဘူတာနံ [Pg.236] သုဘသုခဘာဝါဒီနံ ပက္ခေပဿ, ဒေါမနဿဝိနယေန ကာယေ ဘူတာနံ အသုဘာသုခဘာဝါဒီနံ အပနယနဿ စ ပဟာနံ ဝုတ္တံ. တေန ယောဂါဝစရဿ ယောဂါနုဘာဝေါ ယောဂသမတ္ထတာ စ ဒီပိတာ ဟောတိ. ယောဂါနုဘာဝေါ ဟိ ဧသ, ယဒိဒံ အနုရောဓဝိရောဓဝိပ္ပမုတ္တော အရတိရတိသဟော အဘူတပက္ခေပဘူတာပနယနဝိရဟိတော စ ဟောတိ. အနုရောဓဝိရောဓဝိပ္ပမုတ္တော စေသ အရတိရတိသဟော အဘူတံ အပက္ခိပန္တော ဘူတဉ္စ အနပနေန္တော ယောဂသမတ္ထော ဟောတီတိ. သုဒ္ဓရူပသမ္မသနမေဝ ကထိတန္တိ ကေဝလံ ကာယာနုပဿနာဘာဝတော ဝုတ္တံ. Và ở đây, thân được hàm ý là thế gian theo ý nghĩa hoại diệt và tan rã. Do đó, (chú giải) đã nói: ‘tasmiṃyeva kāyasaṅkhāte loke (ở nơi thế gian được gọi là thân ấy).’ Pañcakāmaguṇikataṇhaṃ có nghĩa là: Tham ái đang diễn tiến trong năm dục trưởng dưỡng là sắc v.v... Bởi vì ở đây, dục tham được bao gồm bằng việc nắm giữ tham ái, sân hận được bao gồm bằng việc nắm giữ ưu phiền, do đó, cần phải được hiểu rằng sự đoạn trừ các triền cái đã được nói đến do bởi sự trình bày về hai pháp có năng lực thuộc về các triền cái. Đặc biệt, ở đây, sự đoạn trừ sự thuận theo có nguồn gốc từ sự thành tựu của thân do bởi sự nhiếp phục tham ái, sự đoạn trừ sự chống đối có nguồn gốc từ sự bất thành của thân do bởi sự nhiếp phục ưu phiền, và sự đoạn trừ sự ưa thích ở nơi thân do bởi sự nhiếp phục tham ái, sự đoạn trừ sự không ưa thích trong việc tu tập về thân do bởi sự nhiếp phục ưu phiền, sự đoạn trừ sự gán ghép các trạng thái tốt đẹp, an lạc v.v... không có thật ở nơi thân do bởi sự nhiếp phục tham ái, và sự đoạn trừ sự loại bỏ các trạng thái bất tịnh, không an lạc v.v... có thật ở nơi thân do bởi sự nhiếp phục ưu phiền đã được nói đến. Do đó, oai lực của sự hành thiền và năng lực của sự hành thiền của vị hành giả đã được làm sáng tỏ. Thật vậy, đây là oai lực của sự hành thiền, tức là việc đã thoát khỏi sự thuận theo và sự chống đối, chịu đựng được sự không ưa thích và sự ưa thích, và đã từ bỏ việc gán ghép điều không có thật và loại bỏ điều có thật. Và người này, đã thoát khỏi sự thuận theo và sự chống đối, chịu đựng được sự không ưa thích và sự ưa thích, không gán ghép điều không có thật và không loại bỏ điều có thật, trở nên có năng lực trong việc hành thiền. Suddharūpasammasanameva kathitanti được nói đến do bởi sự tu tập chỉ có sự tùy quán thân, có nghĩa là chỉ có sự quán xét về sắc thuần túy đã được nói đến. သုခါဒိဘေဒါသု ဝေဒနာသူတိ သုခဒုက္ခအဒုက္ခမသုခသာမိသနိရာမိသဘေဒါသု ဝေဒနာသု. တတ္ထ သုခယတီတိ သုခါ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ကာယဉ္စ လဒ္ဓဿာဒေ ကရောတီတိ အတ္ထော. သုဋ္ဌု ဝါ ခါဒတိ, ခနတိ ဝါ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ အာဗာဓန္တိ သုခါ, သုကရံ ဩကာသဒါနံ ဧတိဿာတိ ဝါ သုခါ. ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခာ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ကာယဉ္စ ပီဠေတိ ဝိဗာဓတီတိ အတ္ထော. ဒုဋ္ဌု ဝါ ခါဒတိ, ခနတိ ဝါ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ သာတန္တိ ဒုက္ခာ, ဒုက္ကရံ ဩကာသဒါနံ ဧတိဿာတိ ဝါ ဒုက္ခာ. ဒုက္ခသုခပ္ပဋိက္ခေပေန အဒုက္ခမသုခါတိ ဥပေက္ခာ ဝုတ္တာ. ဝေဒိယတိ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝတီတိ ဝေဒနာ. ဝေဒိယမာနောတိ အနုဘဝမာနော. သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီတိ ပဇာနာတီတိ ကာယိကံ ဝါ စေတသိကံ ဝါ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနော ‘‘အဟံ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီ’’တိ ပဇာနာတီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ကာမံ ဥတ္တာနသေယျကာပိ ဒါရကာ ထညပိဝနာဒိကာလေ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနာ ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမာ’’တိ ပဇာနန္တိ, န ပနေတံ ဧဝရူပံ ပဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧဝရူပဉှိ ဇာနနံ သတ္တုပလဒ္ဓိံ န ဇဟတိ, အတ္တသညံ န ဥဂ္ဃာဋေတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ ဝါ န ဟောတိ. ဣမဿ ပန ဘိက္ခုနော ဇာနနံ သတ္တုပလဒ္ဓိံ ဇဟတိ, အတ္တသညံ ဥဂ္ဃာဋေတိ, ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စေဝ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ စ ဟောတိ. ဣဒဉှိ ‘‘ကော ဝေဒိယတိ, တဿ ဝေဒနာ, ကိံ ကာရဏာ ဝေဒနာ’’တိ ဧဝံ သမ္ပဇာနန္တဿ ဝေဒိယနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. Trong các thọ có sự khác biệt như lạc v.v... có nghĩa là trong các thọ có sự khác biệt như lạc, khổ, phi khổ phi lạc, hữu tài, vô tài. Ở đây, ‘lạc’ là cái làm cho an lạc, nghĩa là làm cho các pháp tương ưng và thân thể có được hương vị. Hoặc ‘lạc’ là cái ăn mòn, đào xới một cách tốt đẹp các bệnh hoạn thuộc thân và thuộc tâm. Hoặc ‘lạc’ là cái dễ dàng cho cơ hội. ‘Khổ’ là cái làm cho đau khổ, nghĩa là nó bức não, làm phiền các pháp tương ưng và thân thể. Hoặc ‘khổ’ là cái ăn mòn, đào xới một cách xấu xa sự vui thích thuộc thân và thuộc tâm. Hoặc ‘khổ’ là cái khó khăn cho cơ hội. Do sự phủ định khổ và lạc, xả được gọi là phi khổ phi lạc. ‘Thọ’ là cái cảm nhận, tức là kinh nghiệm hương vị của đối tượng. ‘Đang cảm thọ’ có nghĩa là đang kinh nghiệm. ‘Tuệ tri ‘tôi đang cảm thọ một cảm thọ lạc’’ có nghĩa là: trong khi đang cảm thọ một cảm thọ lạc thuộc thân hay thuộc tâm, vị ấy tuệ tri rằng: ‘Tôi đang cảm thọ một cảm thọ lạc’. Ở đây, quả thật, ngay cả những đứa trẻ còn nằm ngửa, trong khi bú sữa v.v..., đang cảm thọ một cảm thọ lạc, chúng biết rằng: ‘Chúng ta đang cảm thọ một cảm thọ lạc’, nhưng điều này không được nói với ý nghĩa về một sự tuệ tri như vậy. Vì sự biết như vậy không từ bỏ sự chấp thủ về chúng sanh, không nhổ lên tự ngã tưởng, và không phải là đề mục thiền hay sự tu tập niệm xứ. Trái lại, sự tuệ tri của vị tỳ khưu này từ bỏ sự chấp thủ về chúng sanh, nhổ lên tự ngã tưởng, và chính là đề mục thiền và sự tu tập niệm xứ. Vì điều này được nói với ý nghĩa về sự cảm thọ của người đang tỉnh giác như vầy: ‘Ai cảm thọ? Thọ của ai? Do duyên gì có thọ?’. တတ္ထ ကော ဝေဒိယတီတိ? န ကောစိ သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ ဝေဒိယတိ. ကဿ ဝေဒနာတိ? န ကဿစိ သတ္တဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဝေဒနာ. ကိံ ကာရဏာ ဝေဒနာတိ? ဝတ္ထုအာရမ္မဏာ စ ပနဿ ဝေဒနာတိ. တသ္မာ ဧသ ဧဝံ ပဇာနာတိ ‘‘တံ တံ သုခါဒီနံ ဝတ္ထုဘူတံ ရူပါဒိံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ [Pg.237] ဝေဒိယတိ, တံ ပန ဝေဒနာပဝတ္တိံ ဥပါဒါယ ‘အဟံ ဝေဒိယာမီ’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ ‘‘သုခါဒီနံ ဝတ္ထုဘူတံ ရူပါဒိံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ ဝေဒိယတီ’’တိ သလ္လက္ခေန္တော ဧသ ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီ’’တိ ပဇာနာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. Ở đây, ai cảm thọ? Không có chúng sanh hay cá nhân nào cảm thọ cả. Thọ của ai? Không phải là thọ của bất kỳ chúng sanh hay cá nhân nào. Do duyên gì có thọ? Thọ của vị ấy có vật và đối tượng làm duyên. Do đó, vị ấy tuệ tri như vầy: ‘Chính thọ cảm nhận, sau khi lấy sắc v.v... làm đối tượng, vốn là vật của lạc v.v...; nhưng dựa vào sự diễn tiến của thọ ấy mà có cách nói thông thường rằng ‘tôi cảm thọ’’. Như vậy, trong khi ghi nhận rằng: ‘Chính thọ cảm nhận, sau khi lấy sắc v.v... làm đối tượng, vốn là vật của lạc v.v...’, vị ấy được hiểu là tuệ tri rằng: ‘Tôi đang cảm thọ một cảm thọ lạc’. အထ ဝါ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီတိ ပဇာနာတီတိ သုခဝေဒနာက္ခဏေ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ အဘာဝတော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနော ‘‘သုခံ ဝေဒနံယေဝ ဝေဒိယာမီ’’တိ ပဇာနာတိ. တေန ယာ ပုဗ္ဗေ ဘူတပုဗ္ဗာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, တဿာ ဣဒါနိ အဘာဝတော ဣမိဿာ စ သုခါယ ဝေဒနာယ ဣတော ပရံ ပဌမံ အဘာဝတော ‘‘ဝေဒနာ နာမ အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီတိ ပဇာနာတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. Hoặc là, ‘tuệ tri ‘tôi đang cảm thọ một cảm thọ lạc’’ có nghĩa là: trong khi đang cảm thọ một cảm thọ lạc, do sự vắng mặt của cảm thọ khổ trong sát-na của cảm thọ lạc, vị ấy tuệ tri rằng: ‘Tôi đang cảm thọ chính cảm thọ lạc’. Do đó, vì cảm thọ khổ đã từng có trước đây nay không còn, và vì cảm thọ lạc này trước đây chưa từng có, vị ấy tỉnh giác ở đó rằng: ‘Thọ quả là vô thường, không bền vững, có bản chất biến hoại’. Phương pháp này cũng tương tự trong các trường hợp ‘tuệ tri ‘tôi đang cảm thọ một cảm thọ khổ’’ v.v... သာမိသံ ဝါ သုခန္တိအာဒီသု ယသ္မာ ကိလေသေဟိ အာမသိတဗ္ဗတော အာမိသာ နာမ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. အာရမ္မဏကရဏဝသေန သဟ အာမိသေဟီတိ သာမိသာ, တသ္မာ သာမိသာ သုခါ နာမ ပဉ္စကာမဂုဏာမိသနိဿိတာ ဆသု ဒွါရေသု ဥပ္ပန္နာ ဆဂေဟဿိတာ သောမနဿဝေဒနာ. သာမိသာ ဒုက္ခာ နာမ ဆဂေဟဿိတာ ဒေါမနဿဝေဒနာ. သာ စ ဆသု ဒွါရေသု ‘‘ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ နာနုဘဝိဿာမိ နာနုဘဝါမီ’’တိ ဝိတက္ကယတော ဥပ္ပန္နာ ကာမဂုဏနိဿိတာ ဒေါမနဿဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နိရာမိသာ သုခါ နာမ ဆနေက္ခမ္မဿိတာ သောမနဿဝေဒနာ. သာ စ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ သက္ကောန္တဿ ‘‘ဥဿက္ကိတာ မေ ဝိပဿနာ’’တိ သောမနဿဇာတဿ ဥပ္ပန္နာ သောမနဿဝေဒနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. Trong các câu ‘lạc hữu tài’ v.v..., vì năm dục trưởng dưỡng có thể bị các phiền não chạm đến, nên chúng được gọi là ‘tài vật’. ‘Hữu tài’ có nghĩa là cùng với tài vật, theo nghĩa làm đối tượng. Do đó, ‘lạc hữu tài’ là thọ hỷ y cứ vào gia đình, sanh khởi ở sáu cửa, nương vào tài vật là năm dục trưởng dưỡng. ‘Khổ hữu tài’ là thọ ưu y cứ vào gia đình. Và thọ ưu đó cần được hiểu là thọ ưu nương vào dục trưởng dưỡng, sanh khởi ở sáu cửa đối với người suy tư rằng: ‘Tôi sẽ không kinh nghiệm, tôi đang không kinh nghiệm đối tượng khả ý’. ‘Lạc vô tài’ là thọ hỷ y cứ vào sáu sự xuất ly. Và thọ hỷ đó cần được thấy là thọ hỷ sanh khởi ở sáu cửa, khi đối tượng khả ý xuất hiện, đối với người có khả năng nỗ lực, sau khi đã thiết lập minh sát theo cách vô thường v.v..., và có hỷ sanh khởi rằng: ‘Minh sát của ta đã được nỗ lực’. နိရာမိသာ ဒုက္ခာ နာမ ဆနေက္ခမ္မဿိတာ ဒေါမနဿဝေဒနာ. သာ ပန ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနုတ္တရဝိမောက္ခသင်္ခါတအရိယဖလဓမ္မေသု ပိဟံ ပဋ္ဌပေတွာ တဒဓိဂမာယ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ အသက္ကောန္တဿ ‘‘ဣမမ္ပိ ပက္ခံ ဣမမ္ပိ မာသံ ဣမမ္ပိ သံဝစ္ဆရံ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယဘူမိံ ပါပုဏိတုံ နာသက္ခိ’’န္တိ အနုသောစတော ဥပ္ပန္နာ ဒေါမနဿဝေဒနာ. ‘Khổ vô tài’ là thọ ưu y cứ vào sáu sự xuất ly. Còn thọ ưu đó là thọ ưu sanh khởi ở sáu cửa, khi đối tượng khả ý xuất hiện, đối với người không có khả năng nỗ lực, sau khi đã thiết lập lòng mong mỏi đối với các pháp Thánh quả được gọi là sự giải thoát vô thượng, và sau khi đã thiết lập minh sát theo cách vô thường v.v... để chứng đắc điều đó, và người ấy than van rằng: ‘Ngay cả trong nửa tháng này, trong tháng này, trong năm này, sau khi đã nỗ lực minh sát, ta đã không thể đạt đến Thánh địa’. သာမိသာ အဒုက္ခမသုခါ နာမ ဆဂေဟဿိတာ ဥပေက္ခာဝေဒနာ. သာ စ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဂုဠပိဏ္ဍကေ နိလီနမက္ခိကာ ဝိယ ရူပါဒီနိ အနုဝတ္တမာနာ တတ္ထေဝ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ ဟုတွာ ဥပ္ပန္နာ ကာမဂုဏနိဿိတာ [Pg.238] ဥပေက္ခာဝေဒနာ. နိရာမိသာ အဒုက္ခမသုခါ နာမ ဆနေက္ခမ္မဿိတာ ဥပေက္ခာဝေဒနာ. သာ ပန ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာဒိအာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဣဋ္ဌေ အရဇ္ဇန္တဿ, အနိဋ္ဌေ အဒုဿန္တဿ, အသမပေက္ခနေန အမုယှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ ဝိပဿနာဉာဏသမ္ပယုတ္တာ ဥပေက္ခာဝေဒနာ. ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တေ ဝုတ္တံ. သာဝ ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ လုဇ္ဇနပ္ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန သာ ဝေဒနာ ‘‘လောကော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘Phi khổ phi lạc hữu tài’ là thọ xả y cứ vào gia đình. Và thọ xả đó là thọ xả nương vào dục trưởng dưỡng, sanh khởi ở sáu cửa, khi đối tượng khả ý xuất hiện, nó theo đuổi sắc v.v... giống như con ruồi đậu trên viên mật, trở nên dính mắc, bám chặt vào đó. ‘Phi khổ phi lạc vô tài’ là thọ xả y cứ vào sáu sự xuất ly. Còn thọ xả đó là thọ xả tương ưng với tuệ minh sát, sanh khởi ở sáu cửa, khi đối tượng khả ý v.v... xuất hiện, đối với người không tham đắm trong đối tượng khả ý, không sân hận trong đối tượng không khả ý, và không si mê do không quan tâm. ‘Như vậy đã được nói’ có nghĩa là đã được nói trong kinh Đại Niệm Xứ. ‘Chính thọ đó cần được biết’ có nghĩa là chính thọ đó cần được biết là ‘thế gian’ theo nghĩa hoại diệt và tan rã. ဧဝံ ဝိတ္ထာရိတေတိ ‘‘သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာတိ, ဝီတရာဂံ ဝါ စိတ္တံ…ပေ… သဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ, ဝီတဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ, သမောဟံ ဝါ စိတ္တံ, ဝီတမောဟံ ဝါ စိတ္တံ, သံခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ, ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ, မဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ, အမဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ, သဥတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ, အနုတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ, သမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ, အသမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ, ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ, အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တန္တိ ပဇာနာတီ’’တိ ဧဝံ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၂.၃၈၁; မ. နိ. ၁.၁၁၄) ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿိတေ သောဠသဝိဓေ စိတ္တေ. Được giải thích rộng rãi như vầy: ‘Hay vị ấy tuệ tri tâm có tham là tâm có tham, hay tâm không tham … này các Tỷ kheo … hay tâm có sân, hay tâm không sân, hay tâm có si, hay tâm không si, hay tâm co rút, hay tâm tán loạn, hay tâm quảng đại, hay tâm không quảng đại, hay tâm hữu hạn, hay tâm vô hạn, hay tâm có định, hay tâm không định, hay tâm giải thoát, hay tâm không giải thoát’ (Trường Bộ II, 381; Trung Bộ I, 114), như vậy trong mười sáu loại tâm đã được chỉ ra và giải thích rộng rãi trong kinh Niệm Xứ. တတ္ထ သရာဂန္တိ အဋ္ဌဝိဓံ လောဘသဟဂတံ. ဝီတရာဂန္တိ လောကိယကုသလာဗျာကတံ. ဣဒံ ပန ယသ္မာ သမ္မသနံ န ဓမ္မသမောဓာနံ, တသ္မာ ဣဓ ဧကပဒေပိ လောကုတ္တရံ န လဗ္ဘတိ. သေသာနိ စတ္တာရိ အကုသလစိတ္တာနိ နေဝ ပုရိမပဒံ, န ပစ္ဆိမပဒံ ဘဇန္တိ. သဒေါသန္တိ ဒုဝိဓံ ဒေါမနဿသဟဂတံ. ဝီတဒေါသန္တိ လောကိယကုသလာဗျာကတံ. သေသာနိ ဒသ အကုသလစိတ္တာနိ နေဝ ပုရိမပဒံ, န ပစ္ဆိမပဒံ ဘဇန္တိ. သမောဟန္တိ ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတဉ္စေဝ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ. ယသ္မာ ပန မောဟော သဗ္ဗာကုသလေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ သေသာနိပိ ဣဓ ဝတ္တန္တိယေဝ. ဣမသ္မိညေဝ ဟိ ဒုကေ ဒွါဒသာကုသလစိတ္တာနိ ပရိယာဒိန္နာနီတိ. ဝီတမောဟန္တိ လောကိယကုသလာဗျာကတံ. Trong ấy, tâm có tham là tám loại tâm câu hữu với tham. Tâm không tham là tâm thiện và vô ký hiệp thế. Nhưng vì đây là sự quán xét chứ không phải là sự phối hợp các pháp, do đó ở đây dù chỉ một từ siêu thế cũng không được đề cập đến. Bốn tâm bất thiện còn lại không thuộc về từ trước cũng không thuộc về từ sau. Tâm có sân là hai loại tâm câu hữu với ưu. Tâm không sân là tâm thiện và vô ký hiệp thế. Mười tâm bất thiện còn lại không thuộc về từ trước cũng không thuộc về từ sau. Tâm có si là hai loại: câu hữu với hoài nghi và câu hữu với trạo cử. Nhưng vì si sanh khởi trong tất cả các pháp bất thiện, do đó các pháp còn lại cũng được áp dụng ở đây. Thật vậy, trong cặp đôi này, mười hai tâm bất thiện đã được bao gồm. Tâm không si là tâm thiện và vô ký hiệp thế. သံခိတ္တန္တိ ထိနမိဒ္ဓါနုပတိတံ. ဧတဉှိ သင်္ကုစိတစိတ္တံ နာမ အာရမ္မဏေ သင်္ကောစဝသေန ပဝတ္တနတော. ဝိက္ခိတ္တန္တိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတံ. ဧတဉှိ ပသဋစိတ္တံ နာမ အာရမ္မဏေ သဝိသေသံ ဝိက္ခေပဝသေန ဝိသဋဘာဝေန ပဝတ္တနတော. မဟဂ္ဂတန္တိ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရဉ္စ. အမဟဂ္ဂတန္တိ ကာမာဝစရံ. သဥတ္တရန္တိ ကာမာဝစရံ. အနုတ္တရန္တိ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရဉ္စ. တတြာပိ သဥတ္တရံ ရူပါဝစရံ, အနုတ္တရံ အရူပါဝစရမေဝ. သမာဟိတန္တိ ယဿ အပ္ပနာသမာဓိ ဝါ ဥပစာရသမာဓိ ဝါ အတ္ထိ. အသမာဟိတန္တိ ဥဘယသမာဓိဝိရဟိတံ. ဝိမုတ္တန္တိ [Pg.239] တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တီဟိ ဝိမုတ္တံ. အဝိမုတ္တန္တိ ဥဘယဝိမုတ္တိရဟိတံ. သမုစ္ဆေဒပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏဝိမုတ္တီနံ ပန ဣဓ ဩကာသောဝ နတ္ထိ, ဩကာသာဘာဝေါ စ သမ္မသနစာရဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝေဒိတဗ္ဗော. Tâm co rút là tâm bị hôn trầm thụy miên chi phối. Thật vậy, đây được gọi là tâm co rút vì nó diễn tiến theo cách co rút trong đối tượng. Tâm tán loạn là tâm câu hữu với trạo cử. Thật vậy, đây được gọi là tâm phân tán vì nó diễn tiến theo cách phân tán một cách đặc biệt trong đối tượng. Tâm quảng đại là tâm Sắc giới và Vô sắc giới. Tâm không quảng đại là tâm Dục giới. Tâm hữu hạn là tâm Dục giới. Tâm vô hạn là tâm Sắc giới và Vô sắc giới. Trong đó, tâm hữu hạn cũng là tâm Sắc giới, và tâm vô hạn chỉ là tâm Vô sắc giới. Tâm có định là tâm có an chỉ định hoặc cận hành định. Tâm không định là tâm không có cả hai loại định. Tâm giải thoát là tâm được giải thoát bởi sự giải thoát bằng cách thay thế các pháp đối nghịch và sự giải thoát bằng cách trấn áp. Tâm không giải thoát là tâm không có cả hai loại giải thoát. Nhưng ở đây không có chỗ cho các sự giải thoát bằng cách cắt đứt, bằng cách làm cho an tịnh, và bằng cách thoát ly, và sự không có chỗ này cần được hiểu là do ý muốn nói đến sự thực hành quán xét. ဥပါဒါနဿ ခန္ဓာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ, ဥပါဒါနဿ ပစ္စယဘူတာ ဓမ္မပုဉ္ဇာ ဓမ္မရာသယောတိ အတ္ထော. ဥပါဒါနေဟိ အာရမ္မဏကရဏာဒိဝသေန ဥပါဒါတဗ္ဗာ ဝါ ခန္ဓာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ. ဆ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနာနီတိ စက္ခု သောတံ ဃာနံ ဇိဝှာ ကာယော မနောတိ ဣမာနိ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာယတနာနိ စေဝ, ရူပံ သဒ္ဒေါ ဂန္ဓော ရသော ဖောဋ္ဌဗ္ဗော ဓမ္မာတိ ဣမာနိ ဆ ဗာဟိရာယတနာနိ စ. ဧတ္ထ ပန လောကုတ္တရဓမ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗာ သမ္မသနစာရဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. သတ္တ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒယော သတ္တ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. သတိအာဒယော ဟိ သမ္ဗောဓိဿ, သမ္ဗောဓိယာ ဝါ အင်္ဂါတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. တထာ ဟိ သမ္ဗုဇ္ဈတိ အာရဒ္ဓဝိပဿကတော ပဋ္ဌာယ ယောဂါဝစရောတိ သမ္ဗောဓိ, ယာယ ဝါ သော သတိအာဒိကာယ သတ္တဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ သမ္ဗုဇ္ဈတိ, ကိလေသနိဒ္ဒါတော ဥဋ္ဌာတိ, သစ္စာနိ ဝါ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, သာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ သမ္ဗောဓိ, တဿ သမ္ဗောဓိဿ, တဿာ ဝါ သမ္ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. Các uẩn của thủ là thủ uẩn, nghĩa là các khối pháp, các đống pháp đã trở thành duyên cho thủ. Hoặc các uẩn có thể bị chấp thủ bởi các thủ theo cách làm đối tượng v.v... là thủ uẩn. Sáu xứ trong và ngoài là: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý – sáu xứ trong này, và sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp – sáu xứ ngoài này. Nhưng ở đây, các pháp siêu thế không được đề cập đến, vì ý muốn nói đến sự thực hành quán xét. Bảy giác chi là bảy giác chi bắt đầu bằng niệm. Thật vậy, niệm v.v... là các chi phần của sự giác ngộ, hoặc cho sự giác ngộ, nên gọi là giác chi. Như vậy, giác ngộ là (cái mà nhờ đó) hành giả giác ngộ, bắt đầu từ khi khởi sự tu tập minh sát. Hoặc, sự tập hợp của bảy pháp bắt đầu bằng niệm, nhờ đó vị ấy giác ngộ, thức dậy khỏi giấc ngủ phiền não, hay thấu triệt các chân lý, sự tập hợp các pháp ấy là giác ngộ. Các chi phần của sự giác ngộ ấy, hoặc cho sự giác ngộ ấy, nên gọi là giác chi. စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီတိ ‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုဒယော ဒုက္ခနိရောဓော ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၇၁-၁၀၇၂) ဧဝံ ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ. တတ္ထ ပုရိမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဝဋ္ဋံ ပဝတ္တိဟေတုဘာဝတော. ပစ္ဆိမာနိ ဝိဝဋ္ဋံ နိဝဋ္ဋတဒဓိဂမူပါယဘာဝတော. တေသု ဘိက္ခုနော ဝဋ္ဋေ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသော ဟောတိ သရူပတော ပရိဂ္ဂဟသမ္ဘဝတော. ဝိဝဋ္ဋေ နတ္ထိ အဘိနိဝေသော အဝိသယတ္တာ အဝိသယတ္တေ စ ပယောဇနာဘာဝတော. ပဉ္စဓာ ဝုတ္တေသူတိ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တေ ဝုတ္တေသု. သုဒ္ဓအရူပသမ္မသနမေဝါတိ ရူပေန အမိဿိတတ္တာ ကေဝလံ အရူပသမ္မသနမေဝ. ခန္ဓာယတနသစ္စကောဋ္ဌာသာနံ ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ဂဟတော ‘‘ရူပါရူပသမ္မသန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗဘာဂိယာနမ္ပိ သတိပဋ္ဌာနာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ ‘‘လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာနေဝ ကထိတာနီ’’တိ အာဟ. Bốn Thánh đế là bốn Thánh đế đã được nói đến như sau: ‘Khổ, khổ tập, khổ diệt, con đường đưa đến khổ diệt’ (Tương Ưng V, 1071-1072). Trong đó, hai đế đầu là luân hồi vì là nguyên nhân của sự tiếp diễn. Hai đế sau là thoát ly luân hồi vì là phương tiện để chấm dứt và chứng ngộ. Trong đó, sự chuyên tâm vào đề mục thiền của vị Tỷ kheo là ở trong luân hồi, vì có thể nắm bắt được tự tánh của nó. Trong sự thoát ly luân hồi, không có sự chuyên tâm vì không phải là đối tượng, và vì không phải là đối tượng nên không có mục đích. ‘Được nói đến theo năm cách’ nghĩa là được nói đến trong kinh Niệm Xứ. ‘Chỉ là sự quán xét thuần túy về vô sắc’ nghĩa là vì không pha trộn với sắc, nên chỉ là sự quán xét về vô sắc. Do sự bao gồm các phần uẩn, xứ, và đế trong năm uẩn, nên được gọi là ‘sự quán xét về sắc và vô sắc’. Vì các niệm xứ thuộc giai đoạn chuẩn bị cũng được bao gồm, nên ngài nói rằng ‘chúng được nói đến như là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế’. ၃၉၄. အနိဗ္ဗတ္တာနန္တိ အဇာတာနံ. ပယောဂံ ပရက္ကမန္တိ ဧတ္ထ ဘုသံ ယောဂေါ ပယောဂေါ, ပယောဂေါဝ ပရက္ကမော, ပယောဂသင်္ခါတံ ပရက္ကမန္တိ အတ္ထော. စိတ္တံ ဥက္ခိပတီတိ ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုံ အပဒါနဝသေန ဥက္ခိပတိ. ပဓာနဝီရိယန္တိ [Pg.240] သမ္မပ္ပဓာနလက္ခဏပ္ပတ္တဝီရိယံ. လောကိယာတိ လောကိယသမ္မပ္ပဓာနကထာ. သဗ္ဗပုဗ္ဗဘာဂေတိ သဗ္ဗမဂ္ဂါနံ ပုဗ္ဗဘာဂေ. ကဿပသံယုတ္တပရိယာယေနာတိ ကဿပသံယုတ္တေ အာဂတသုတ္တေန ‘‘ဥပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီယမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၄၅) အာဂတတ္တာ. သာ လောကိယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. 394. ‘Chưa sanh khởi’ nghĩa là chưa sanh ra. ‘Sự nỗ lực, sự cố gắng’: ở đây, sự áp dụng mãnh liệt là sự nỗ lực, sự nỗ lực chính là sự cố gắng, nghĩa là sự cố gắng được gọi là sự nỗ lực. ‘Nâng đỡ tâm’ nghĩa là nâng đỡ tâm bằng cách không cho nó rơi vào phía lười biếng. ‘Tinh tấn chánh cần’ là sự tinh tấn đã đạt đến đặc tính của chánh cần. ‘Hiệp thế’ là bài thuyết về chánh cần hiệp thế. ‘Trong giai đoạn chuẩn bị của tất cả’ nghĩa là trong giai đoạn chuẩn bị của tất cả các đạo. ‘Theo cách của Tương Ưng Kassapa’ là vì nó được đề cập trong kinh thuộc Tương Ưng Kassapa: ‘Các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi trong ta, nếu không được từ bỏ, sẽ dẫn đến sự bất lợi cho ta’ (Tương Ưng II, 145). Điều đó cần được biết là hiệp thế. သမထဝိပဿနာဝါတိ အဝဓာရဏေန မဂ္ဂံ နိဝတ္တေတွာ တဿ နိဝတ္တနေ ကာရဏံ ဒဿေန္တော, ‘‘မဂ္ဂေါ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. သကိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာတိ ဣဒံ ဘူတကထနမတ္တံ. နိရုဒ္ဓဿ ပုန အနုပ္ပဇ္ဇနတော ‘‘န ကောစိ ဂုဏော’’တိ အာသင်္ကေယျာတိ အာဟ – ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိ. အနန္တရမေဝ ယထာ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တထာ ပဝတ္တိယေဝဿ ပစ္စယဒါနံ. ပုရိမသ္မိမ္ပီတိ ‘‘အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’’န္တိ ဧတ္ထပိ. ဝုတ္တန္တိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာယံ. တံ ပန တထာဝုတ္တဝစနံ န ယုတ္တံ ဒုတိယသ္မိံ ဝိယ ပုရိမသ္မိံ မဂ္ဂဿ အဂ္ဂဟဏေ ကာရဏာဘာဝတော. ပုရိမသ္မိံ အဂ္ဂဟိတေ မဂ္ဂေ အနုပ္ပဇ္ဇမာနော မဂ္ဂေါ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျာတိ အာပဇ္ဇေယျ, န စေတံ ယုတ္တံ အာပဇ္ဇမာနေ တသ္မိံ ပဓာနတ္ထသမ္ဘဝတော. စတုကိစ္စသာဓနဝသေနာတိ အနုပ္ပန္နာကုသလာနုပ္ပာဒနာဒိစတုကိစ္စသာဓနဝသေန. Bằng cách xác định 'samatha và vipassanā' (chỉ và quán), ngài đã loại trừ đạo, và để chỉ ra lý do cho việc loại trừ ấy, ngài nói: 'maggo panā' (còn về đạo thì...) v.v... Câu 'sakiṃ uppajjitvā' (sau khi sanh lên một lần) này chỉ là một lời trình bày sự thật. Vì pháp đã diệt không sanh trở lại, để tránh sự nghi ngờ rằng 'không có công đức nào', ngài đã nói: 'so hī' (bởi vì cái ấy...) v.v... Việc trao truyền nhân duyên cho chính sự diễn tiến của nó là để cho quả sanh lên ngay lập tức. Cũng vậy trong trường hợp trước, ở câu: 'anuppannā me kusalā dhammā uppajjamānā anatthāya saṃvatteyyu' (các thiện pháp chưa sanh của ta, khi đang sanh lên, có thể dẫn đến điều bất lợi). Điều này được nói trong cổ sớ giải. Tuy nhiên, lời nói như vậy là không hợp lý, vì không có lý do gì để không đề cập đến đạo trong trường hợp trước giống như trong trường hợp sau. Nếu không đề cập đến đạo trong trường hợp trước, thì sẽ dẫn đến kết luận rằng đạo không sanh lên sẽ dẫn đến điều bất lợi. Và điều này không hợp lý, vì khi đạo sanh lên thì mục đích của sự tinh tấn mới có thể thành tựu. 'Catukiccasādhanavasena' (do phương tiện thành tựu bốn phận sự) có nghĩa là do phương tiện thành tựu bốn phận sự bắt đầu bằng việc không làm sanh khởi các pháp bất thiện chưa sanh. ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘အသမုဒါစာရဝသေန ဝါ အနနုဘူတာရမ္မဏဝသေန ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. ဝိဇ္ဇမာနာတိ ဓရမာနသဘာဝါ. ခဏတ္တယပရိယာပန္နတ္တာ ဥပ္ပာဒါဒိသမင်္ဂိနော ဝတ္တမာနဘာဝေန ဥပ္ပန္နံ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ. တဉှိ ဥပ္ပာဒတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဘင်္ဂါ ဥဒ္ဓံ ပန္နံ ပတ္တန္တိ နိပ္ပရိယာယတော ‘‘ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အနုဘဝိတွာ ဘဝိတွာ စ ဝိဂတံ ဘုတွာဝိဂတံ. အနုဘဝနဘဝနာနိ ဟိ ဘဝနသာမညေန ဘုတွာ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တာနိ. သာမညမေဝ ဟိ ဥပသဂ္ဂေန ဝိသေသီယတိ. ဣဓ ဝိပါကာနုဘဝနဝသေန တဒါရမ္မဏံ အဝိပက္ကဝိပါကဿ သဗ္ဗထာ အဝိဂတတ္တာ ဘဝိတွာဝိဂတမတ္တဝသေန ကမ္မဉ္စ ‘‘ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ. န အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝိယ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အနုဘူတာပဂတံ ဇဝနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓတာဝသေန ဘူတာပဂတဉ္စ သင်္ခတံ ဘူတာပဂတုပ္ပန္နန္တိ. တသ္မာ ဣဓ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ ဝိပါကမေဝ ဝဒတိ, န တတ္ထ ဝိယ ကမ္မမ္ပိ. အဋ္ဌသာလိနိယဉှိ ဘူတာဝိဂတုပ္ပန္နံ ဩကာသကတုပ္ပန္နဉ္စ အညထာ ဒဿိတံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁ ကာမာဝစရကုသလပဒဘာဇနီယ) – 'Vuttanayena' (theo phương pháp đã được nói) có nghĩa là theo phương pháp đã được nói đến qua các cụm từ như 'asamudācāravasena vā ananubhūtārammaṇavasena vā' (hoặc do không vi phạm, hoặc do đối tượng chưa được kinh nghiệm) v.v... 'Vijjamāna' (hiện hữu) có nghĩa là có bản chất đang hiện diện. Do bao gồm trong ba sát-na, sở hữu sự sanh khởi v.v..., pháp đã sanh với trạng thái hiện tại được gọi là 'vattamānuppanna' (hiện tại đã sanh). Thật vậy, pháp ấy từ lúc sanh cho đến lúc diệt, đã đi lên và đạt đến đỉnh điểm, nên được gọi một cách không ẩn ý là 'uppanna' (đã sanh). 'Anubhavitvā bhavitvā ca vigataṃ' (đã kinh nghiệm, đã hiện hữu rồi diệt mất) là 'bhutvāvigataṃ' (đã hiện hữu rồi diệt mất). Thật vậy, 'anubhavana' (sự kinh nghiệm) và 'bhavana' (sự hiện hữu) được diễn tả bằng từ 'bhutvā' theo nghĩa chung là 'hiện hữu'. Chính ý nghĩa chung được làm cho đặc biệt bởi tiếp đầu ngữ. Ở đây, đối tượng của quả ấy theo phương diện kinh nghiệm quả, và nghiệp theo phương diện chỉ là đã hiện hữu rồi diệt mất vì quả chưa chín muồi hoàn toàn chưa diệt, được gọi là 'bhutvāvigatuppanna' (đã sanh, đã hiện hữu rồi diệt mất). Không giống như trong sách Aṭṭhasālinī, nơi mà tốc hành tâm đã được kinh nghiệm và qua đi do tham ái v.v..., và pháp hữu vi đã hiện hữu và qua đi do đã sanh lên rồi diệt, được gọi là 'bhūtāpagatuppanna'. Do đó, ở đây 'okāsakatuppanna' (đã sanh do tạo cơ hội) chỉ nói đến quả, chứ không nói đến cả nghiệp như ở đó. Thật vậy, trong Aṭṭhasālinī, 'bhūtāvigatuppanna' và 'okāsakatuppanna' được trình bày một cách khác. Vì đã được nói ở đó (Aṭṭhasālinī, phẩm phân tích các pháp thiện cõi Dục) rằng: ‘‘အာရမ္မဏရသံ [Pg.241] အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓံ အနုဘူတာပဂတသင်္ခါတံ ကုသလာကုသလံ, ဥပါဒါဒိတ္တယံ အနုပ္ပတွာ နိရုဒ္ဓံ ဘူတာပဂတသင်္ခါတံ သေသသင်္ခတဉ္စ ဘူတာပဂတုပ္ပန္နံ နာမ. ‘ယာနိဿ တာနိ ပုဗ္ဗေ ကတာနိ ကမ္မာနီ’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ ကမ္မံ အတီတမ္ပိ သမာနံ အညံ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿောကာသံ ကတွာ ဌိတတ္တာ, တထာကတောကာသဉ္စ ဝိပါကံ အနုပ္ပန္နမ္ပိ သမာနံ ဧဝံ ကတေ ဩကာသေ ဧကန္တေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဩကာသကတုပ္ပန္နံ နာမာ’’တိ. 'Nghiệp thiện và bất thiện đã diệt sau khi kinh nghiệm vị của đối tượng được gọi là 'anubhūtāpagata' (đã kinh nghiệm và qua đi). Các pháp hữu vi còn lại đã diệt sau khi trải qua bộ ba sanh, trụ, diệt được gọi là 'bhūtāpagata' (đã hiện hữu và qua đi); cả hai được gọi là 'bhūtāpagatuppanna' (đã sanh, đã hiện hữu và qua đi). Nghiệp được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng câu 'Yānissa tāni pubbe katāni kammānī' (Những nghiệp nào mà người ấy đã làm trước đây...), mặc dù đã là quá khứ, nhưng vì nó tồn tại bằng cách ngăn cản quả của nghiệp khác và tạo cơ hội cho quả của chính nó, và quả đã được tạo cơ hội như vậy, mặc dù chưa sanh, nhưng khi cơ hội được tạo ra như thế thì chắc chắn sẽ sanh lên, nên được gọi là 'okāsakatuppanna' (đã sanh do tạo cơ hội).' ဣဓ ပန သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နံ ဩကာသကတုပ္ပန္နဉ္စ ဒဿိတံ. ဝုတ္တဉှိ, သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၄၀၆) – Tuy nhiên, ở đây, 'bhutvāvigatuppanna' và 'okāsakatuppanna' được trình bày theo đúng phương pháp đã được nói trong sách Sammohavinodanī. Thật vậy, đã được nói trong Sammohavinodanī (Vibhaṅga-aṭṭhakathā, 406) rằng: ‘‘ကမ္မေ ပန ဇဟိတေ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓေါ ဝိပါကော ဘုတွာဝိဂတံ နာမ. ကမ္မံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓံ ဘုတွာဝိဂတံ နာမ. တဒုဘယမ္ပိ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နန္တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ အညကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ. ဧဝံ ကတေ ဩကာသေ ဝိပါကော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဩကာသကရဏတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နောတိ ဝုစ္စတိ. ဣဒံ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ နာမာ’’တိ. 'Tuy nhiên, khi nghiệp đã được từ bỏ, quả đã diệt sau khi kinh nghiệm vị của đối tượng được gọi là 'bhutvāvigataṃ'. Nghiệp đã sanh lên rồi diệt được gọi là 'bhutvāvigataṃ'. Cả hai điều này được kể là 'bhutvāvigatuppanna'. Nghiệp thiện và bất thiện ngăn cản quả của nghiệp khác và tạo cơ hội cho quả của chính nó. Khi cơ hội được tạo ra như vậy, quả đang sanh lên được gọi là 'đã sanh' kể từ lúc cơ hội được tạo ra. Đây được gọi là 'okāsakatuppanna'.' တတ္ထ အဋ္ဌသာလိနိယာ အယမဓိပ္ပာယော – ‘‘သတိပိ သဗ္ဗေသမ္ပိ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ သံဝေဒယိတသဘာဝါ အာရမ္မဏာနုဘဝနေ သဝိပလ္လာသေ ပန သန္တာနေ စိတ္တာဘိသင်္ခါရဝသေန ပဝတ္တိတော အဗျာကတေဟိ ဝိသိဋ္ဌော ကုသလာကုသလာနံ သာတိသယော ဝိသယာနုဘဝနာကာရော. ယထာ ဝိကပ္ပဂ္ဂါဟဝသေန ရာဂါဒီဟိ တဗ္ဗိပက္ခေဟိ စ အကုသလံ ကုသလဉ္စ နိပ္ပရိယာယတော အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝတိ, န တထာ ဝိပါကော ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တတ္တာ, နာပိ ကိရိယာ အဟေတုကာနံ အတိဒုဗ္ဗလတာယ, သဟေတုကာနဉ္စ ခီဏကိလေသဿ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အတိသန္တဝုတ္တိတ္တာ, တသ္မာ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အာရမ္မဏရသာနုဘဝနံ သာတိသယန္တိ အကုသလံ ကုသလဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓတာသာမညေန သေသသင်္ခတဉ္စ ဘူတာပဂတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သမ္မောဟဝိနောဒနိယာ ပန ဝိပါကာနုဘဝနဝသေန တဒါရမ္မဏံ အဝိပက္ကပါကဿ သဗ္ဗထာ အဝိဂတတ္တာ ဘဝိတွာဝိဂတမတ္တဝသေန ကမ္မဉ္စ ဘုတွာပဂတန္တိ [Pg.242] ဝုတ္တံ. တေနေဝ တတ္ထ ဩကာသကတုပ္ပန္နန္တိ ဝိပါကမေဝါဟ, န ကမ္မမ္ပိ, တသ္မာ ဣဓာပိ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဘုတွာပဂတုပ္ပန္နံ ဩကာသကတုပ္ပန္နဉ္စ ဝိဘတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Trong đó, chủ ý của Aṭṭhasālinī là như vầy: 'Mặc dù tất cả các tâm sanh khởi đều có bản chất cảm thọ và kinh nghiệm đối tượng, nhưng trong một dòng tương tục có sự điên đảo, do diễn tiến theo cách của tâm hành, phương thức kinh nghiệm đối tượng một cách ưu việt của các pháp thiện và bất thiện là khác biệt so với các pháp vô ký. Giống như do sự nắm bắt của tưởng, các pháp bất thiện và thiện kinh nghiệm trực tiếp vị của đối tượng qua tham ái v.v... và các pháp đối nghịch của chúng, nhưng quả thì không như vậy, vì nó bị ném đi bởi lực của nghiệp; các tâm duy tác cũng không như vậy, vì các tâm vô nhân thì quá yếu ớt, còn các tâm hữu nhân sanh lên nơi người đã đoạn tận phiền não, người sở hữu xả sáu chi, thì có bản chất cực kỳ tĩnh lặng. Do đó, vì sự kinh nghiệm vị của đối tượng qua tham ái v.v... là ưu việt, nên các pháp bất thiện và thiện (được gọi là anubhūtāpagata), và các pháp hữu vi còn lại, do tính chất chung là đã sanh lên rồi diệt, được gọi là 'bhūtāpagata''. Còn trong Sammohavinodanī, đối tượng của quả ấy theo phương diện kinh nghiệm quả, và nghiệp theo phương diện chỉ là đã hiện hữu rồi diệt mất vì quả chưa chín muồi hoàn toàn chưa diệt, được gọi là 'bhutvāpagata'. Chính vì lý do đó, ở đó 'okāsakatuppanna' chỉ nói đến quả, chứ không nói đến cả nghiệp. Do đó, cần phải hiểu rằng ở đây 'bhutvāpagatuppanna' và 'okāsakatuppanna' cũng được phân tích theo phương pháp đã được nói trong Sammohavinodanī. ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပန ဝိပဿနာယ ဘူမိ နာမာတိ သမ္မသနဿ ဌာနဘာဝတော ဝုတ္တံ. တေသူတိ အတီတာဒိဘေဒေသု. အနုသယိတကိလေသာတိ အပ္ပဟီနာ မဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗာ အဓိပ္ပေတာ. တေနာဟ – ‘‘အတီတာ ဝါ…ပေ… န ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ. ဟောန္တု တာဝ ‘‘အတီတာ’’တိ ဝါ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ‘‘အနာဂတာ’’တိ ပန ကသ္မာ န ဝတ္တဗ္ဗာ, နနု ကာရဏလာဘေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ထာမဂတာ ကိလေသာ အနုသယာတိ ဝုစ္စန္တီတိ? သစ္စမေတံ, အနာဂတဘာဝေါပိ နေသံ န ပရိစ္ဆိန္နော ဣတရာနာဂတက္ခန္ဓာနံ ဝိယာတိ ‘‘အနာဂတာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဟိ နေသံ ပရိစ္ဆိန္နော အနာဂတဘာဝေါ သိယာ, တတော ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာ, အတီတာ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုံ, ပစ္စယသမဝါယေ ပန ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟတံ ဥပါဒါယ အနာဂတဝေါဟာရော တတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗော. Còn năm uẩn được gọi là mảnh đất của minh sát là do được nói đến vì là nơi để thẩm sát. Trong các uẩn ấy tức là trong các sự phân loại quá khứ, v.v... Các phiền não tùy miên là các phiền não chưa được đoạn trừ, cần phải được đoạn trừ bằng đạo, được ám chỉ đến. Do đó, ngài đã nói: ‘Không thể nói là quá khứ, v.v...’ Cứ cho là không thể nói là ‘quá khứ’ hay là ‘hiện tại,’ nhưng tại sao lại không thể nói là ‘vị lai’? Chẳng phải các phiền não có khả năng sanh khởi khi có được nguyên nhân, đã trở nên vững mạnh theo ý nghĩa chưa được đoạn trừ, được gọi là tùy miên hay sao? Điều này đúng thật, nhưng trạng thái vị lai của chúng cũng không được xác định rõ ràng giống như các uẩn vị lai khác, nên đã được nói rằng: ‘Không thể nói là vị lai.’ Vì nếu trạng thái vị lai của chúng được xác định rõ ràng, thì cũng có thể nói là ‘hiện tại, quá khứ.’ Tuy nhiên, nên hiểu rằng cách dùng từ ‘vị lai’ ở đây là dựa vào khả năng sanh khởi khi có sự hội đủ của các duyên. ဣဒံ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမာတိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တံ ကိလေသဇာတံ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမ ကာရဏလာဘေ သတိ ဝိဇ္ဇမာနကိစ္စကရဏတော. တာသု တာသု ဘူမိသူတိ မနုဿဒေဝါဒိအတ္တဘာဝသင်္ခါတေသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု. အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဟိ ဘဝန္တိ ဧတ္ထ ကိလေသာတိ ဘူမိယော, ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ. အသမုဂ္ဃာတဂတာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ သန္တာနေ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အနာပါဒိတတာယ သမုဂ္ဃာတံ သမုစ္ဆေဒံ န ဂတာတိ အသမုဂ္ဃာတဂတာ. ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမာတိ ဧတ္ထ လဒ္ဓဘူမိကံ ဘူမိလဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တံ အဂ္ဂိအာဟိတော ဝိယ. ဩကာသကတုပ္ပန္နသဒ္ဒေပိ စ အဋ္ဌသာလိနိယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁ ကာမာဝစရကုသလပဒဘာဇနီယ) အာဂတနယေန ဩကာသော ကတော ဧတေန ကုသလာကုသလကမ္မေန, ဩကာသော ကတော ဧတဿ ဝိပါကဿာတိ စ ဒုဝိဓတ္ထေပိ ဧဝမေဝ ကတသဒ္ဒဿ ပရနိပါတော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဓ ပန ဩကာသကတုပ္ပန္နသဒ္ဒေန ဝိပါကဿေဝ ဂဟိတတ္တာ ‘‘ဩကာသော ကတော ဧတဿ ဝိပါကဿာ’’တိ ဧဝံ ဝိဂ္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. Điều này được gọi là sự sanh khởi có được mảnh đất (bhūmiladdhuppanna) có nghĩa là: Loại phiền não đã được nói đến này được gọi là sự sanh khởi có được mảnh đất theo ý nghĩa chưa được đoạn trừ, do việc thực hiện phận sự hiện hữu khi có được nguyên nhân. Trong các mảnh đất ấy tức là trong các thủ uẩn được gọi là các bản thể người, trời, v.v... Vì các phiền não hiện hữu ở đây do việc bắt cảnh, nên các thủ uẩn là các mảnh đất. Chưa bị nhổ bật gốc (asamugghātagata) có nghĩa là: Trong dòng tương tục này hay dòng tương tục kia, do chưa được làm cho thành trạng thái không sanh khởi, nên chúng chưa đi đến sự nhổ bật gốc, sự đoạn tuyệt, vì thế gọi là chưa bị nhổ bật gốc. Ở đây, trong câu ‘được gọi là sự sanh khởi có được mảnh đất,’ thì ‘laddhabhūmikaṃ’ (có được mảnh đất) được nói là ‘bhūmiladdhaṃ,’ giống như trường hợp ‘aggiāhito’ (người đã dâng cúng lửa). Và đối với từ ‘okāsakatuppanna’ (sự sanh khởi được tạo cơ hội), theo cách đã được trình bày trong bộ Aṭṭhasālinī, nên hiểu rằng sự đảo vị trí của từ ‘kata’ cũng giống như vậy trong cả hai ý nghĩa: ‘cơ hội đã được tạo ra bởi nghiệp thiện, bất thiện này’ và ‘cơ hội đã được tạo ra cho quả này.’ Tuy nhiên, ở đây, vì từ ‘okāsakatuppanna’ chỉ được hiểu là quả, nên cần phải xem cách phân tích cú pháp là: ‘cơ hội đã được tạo ra cho quả này.’ ခဏတ္တယသမင်္ဂိတာယ သမုဒါစာရပ္ပတ္တံ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ. တေနာဟ – ‘‘သမ္ပတိ ဝတ္တမာနံယေဝါ’’တိ. အာရမ္မဏံ အဓိဂ္ဂယှ ဒဠှံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တံ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နံ. ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနဝသေန အပ္ပဟီနာ အဝိက္ခမ္ဘိတာ. သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန အပ္ပဟီနာ အသမုဂ္ဃာတိတာ. နိမိတ္တဂ္ဂါဟဝသေန အာရမ္မဏဿ အဓိဂ္ဂဟိတတ္တာ [Pg.243] တံ အာရမ္မဏံ အနုဿရိတာနုဿရိတက္ခဏေ ကိလေသုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေန ဥပတိဋ္ဌနတော အဓိဂ္ဂဟိတမေဝ နာမံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အာရမ္မဏဿ အဓိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ. ဧတ္ထ စ အာဟဋခီရရုက္ခော ဝိယ နိမိတ္တဂ္ဂါဟဝသေန အဓိဂ္ဂဟိတံ အာရမ္မဏံ, အနာဟဋခီရရုက္ခော ဝိယ အဝိက္ခမ္ဘိတတာယ အန္တောဂတကိလေသအာရမ္မဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိမိတ္တဂ္ဂါဟိကာ အဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသာ ဝါ ပုဂ္ဂလာ ဝါ အာဟဋာနာဟဋခီရရုက္ခသဒိသာ. ပုရိမနယေနေဝါတိ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နေ ဝုတ္တနယေနေဝ. ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ? အသမုဂ္ဃာတိတတ္တာ. ယထာ ကိံ? ယထာ သစေ ခီရရုက္ခံ ကုဌာရိယာ အာဟနေယျုံ, ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ ခီရံ န နိက္ခမေယျာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ. ဣဒံ အသမုဂ္ဃာတိတုပ္ပန္နံ နာမာတိ ဧဝံ ယောဇေတွာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. Sự sanh khởi biểu hiện (samudācāruppanna) là sự đã đạt đến sự biểu hiện do hợp đủ ba sát-na. Do đó, ngài đã nói: ‘Chỉ là cái đang hiện hành ngay bây giờ.’ Sự sanh khởi do nắm bắt đối tượng (ārammaṇādhiggahituppanna) là sự diễn tiến sau khi đã nắm giữ, đã nắm bắt đối tượng một cách chắc chắn. Chưa được chế ngự (avikkhambhitā) là chưa được đoạn trừ bằng sự đoạn trừ theo cách chế ngự. Chưa bị nhổ bật gốc (asamugghātitā) là chưa được đoạn trừ bằng sự đoạn trừ theo cách đoạn tuyệt. Do việc nắm bắt tướng, vì đối tượng đã được nắm giữ, và vì đối tượng ấy hiện khởi như là nhân cho sự sanh khởi của phiền não trong từng khoảnh khắc tùy niệm, nên nó được gọi là đã được nắm giữ. Do đó, ngài đã nói: ‘Vì đối tượng đã được nắm giữ.’ Và ở đây, nên hiểu rằng đối tượng được nắm giữ do việc nắm bắt tướng giống như cây sữa đã được rạch, còn đối tượng có phiền não tiềm ẩn bên trong do chưa được chế ngự thì giống như cây sữa chưa được rạch. Các phiền não chưa được chế ngự có khả năng nắm bắt tướng, hoặc các hạng người (có các phiền não ấy), thì tương tự như cây sữa đã được rạch và chưa được rạch. Theo cách trước đó có nghĩa là theo cách đã được nói trong phần sự sanh khởi do chưa được chế ngự. Nên được giải thích rộng ra là: Không thể nói rằng: ‘Chúng sẽ không sanh khởi ở nơi này.’ Tại sao? Vì chưa bị nhổ bật gốc. Giống như cái gì? Giống như nếu người ta dùng rìu chặt vào cây sữa, không thể nói rằng: ‘Nhựa sẽ không chảy ra ở nơi này.’ Cũng vậy. Nên được giải thích rộng ra bằng cách kết hợp như sau: ‘Điều này được gọi là sự sanh khởi do chưa bị nhổ bật gốc.’ ဣမေသု ဥပ္ပန္နေသူတိ ယထာဝုတ္တေသု အဋ္ဌသု ဥပ္ပန္နေသု. ဣဒံ န မဂ္ဂဝဇ္ဈံ အပ္ပဟာတဗ္ဗဝတ္ထုတ္တာ. မဂ္ဂဝဇ္ဈံ မဂ္ဂေန ပဟေယျဝတ္ထုတ္တာ. ရတ္တောတိ ရာဂေန သမန္နာဂတော. ဧသ နယော ဒုဋ္ဌော မူဠှောတိ ဧတ္ထာပိ. ဝိနိဗဒ္ဓေါတိ မာနသံယောဇနေန ဝိရူပံ နိဗန္ဓိတော. ပရာမဋ္ဌောတိ ဒိဋ္ဌိပရာမာသေန ဓမ္မသဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ပရတော အာမဋ္ဌော. အနိဋ္ဌင်္ဂတောတိ နိဋ္ဌံ အဂတော, သံသယာပန္နောတိ အတ္ထော. ထာမဂတောတိ အနုသယဝသေန ဒဠှတံ ဥပဂတော. ယုဂနဒ္ဓါတိ ပဟာတဗ္ဗပ္ပဟာယကယုဂေ နဒ္ဓါ ဝိယ ဝတ္တနကာ ဧကကာလိကတ္တာ. သံကိလေသိကာတိ သံကိလေသဓမ္မသဟိတာ. Trong các sự sanh khởi này tức là trong tám sự sanh khởi đã được nói đến. Điều này không phải là đối tượng của đạo vì là vật không cần phải đoạn trừ. Là đối tượng của đạo vì là vật cần phải được đoạn trừ bằng đạo. Bị tham nhiễm (ratto) là người có đầy đủ tham ái. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp bị sân hận (duṭṭho), bị si mê (mūḷho). Bị trói buộc (vinibaddho) là người bị trói buộc một cách sai trái bởi mạn kiết sử. Bị chấp thủ (parāmaṭṭho) là người đã chấp thủ sai lệch, vượt qua bản chất của các pháp, bởi sự chấp thủ của tà kiến. Chưa đi đến quyết định (aniṭṭhaṅgato) là người chưa đi đến sự kết thúc, có nghĩa là người đã rơi vào sự hoài nghi. Đã trở nên vững mạnh (thāmagato) là người đã đạt đến sự vững chắc do tùy miên. Được mắc thành cặp (yuganaddhā) là những thứ diễn tiến giống như được mắc vào trong cặp đôi của cái cần được đoạn trừ và cái đoạn trừ, do có cùng một thời điểm. Thuộc về phiền não (saṃkilesikā) là những thứ đi kèm với các pháp phiền não. ပါဠိယန္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယံ (ပဋိ. မ. ၃.၂၁). တိကာလိကေသုပိ ကိလေသေသု ဝါယာမာဘာဝဒဿနတ္ထံ အဇာတဖလတရုဏရုက္ခော ပါဠိယံ နိဒဿိတော, အဋ္ဌကထာယံ ပန ဇာတော သတ္တော အသမုဒါဟဋကိလေသော နာမ နတ္ထီတိ ‘‘ဇာတဖလရုက္ခေန ဒီပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ မဂ္ဂေန ပဟီနကိလေသာနမေဝ အတီတာဒိဘေဒေန တိဓာ နဝတ္တဗ္ဗတံ ပါကဋံ ကာတုံ အဇာတဖလရုက္ခော ဥပမာဝသေန ပါဠိယံ အာဘတော, အတီတာဒီနံ အပ္ပဟီနတာဒဿနတ္ထမ္ပိ ‘‘ဇာတဖလရုက္ခေန ဒီပေတဗ္ဗ’’န္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယထာ အစ္ဆိန္နေ ရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တနာရဟာနိ ဖလာနိ ဆိန္နေ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ကဒါစိ သသဘာဝါနိ အဟေသုံ, ဟောန္တိ, ဘဝိဿန္တိ ဝါတိ အတီတာဒိဘာဝေန န ဝတ္တဗ္ဗာနိ, ဧဝံ မဂ္ဂေန ပဟီနကိလေသာ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ မဂ္ဂေ အနုပ္ပန္နေ ဥပ္ပတ္တိရဟာနံ ဥပ္ပန္နေ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝတော[Pg.244]. ယထာ စ ဆေဒေ အသတိ ဖလာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ ဆေဒနဿ သာတ္ထကတာ, ဧဝံ မဂ္ဂဘာဝနာယ စ သာတ္ထကတာ ယောဇေတဗ္ဗာ. နာပိ န ပဇဟတီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာနံ ပဇဟနတော ဝုတ္တံ. ဥပ္ပဇ္ဇိတွာတိ လက္ခဏေ တွာ-သဒ္ဒေါ. မဂ္ဂဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကိရိယာယ ဟိ သမုဒယပ္ပဟာနနိဗ္ဗာနသဆိကရဏကိရိယာ ဝိယ ခန္ဓာနံ ပရိဇာနနကိရိယာ လက္ခီယတိ. “Pāḷiyam” (trong Chánh tạng) có nghĩa là trong bộ Phân Tích Đạo (Paṭisambhidāpāḷi). Để chỉ ra sự không có nỗ lực đối với các phiền não trong ba thời, cây non chưa ra quả được nêu làm ví dụ trong Chánh tạng. Nhưng trong Chú giải, vì cho rằng không có chúng sanh nào đã sanh ra mà lại không có phiền não chưa biểu hiện, nên đã nói rằng “nên được giải thích bằng cây đã ra quả”, và để làm rõ ý nghĩa đó, đoạn bắt đầu bằng “ví như” đã được nói đến. Hoặc là, để làm rõ rằng chính các phiền não đã được đoạn trừ bởi đạo thì không thể được nói đến theo ba cách phân chia là quá khứ, hiện tại, vị lai, cây chưa ra quả đã được đưa vào Chánh tạng như một ví dụ. Và để chỉ ra rằng các phiền não quá khứ, v.v., chưa được đoạn trừ, trong Chú giải đã nói rằng “nên được giải thích bằng cây đã ra quả”. Trong đó, ví như những quả có khả năng sanh khởi trên cây chưa bị đốn, khi cây đã bị đốn thì chúng không sanh khởi, không thể được nói theo cách quá khứ, hiện tại, vị lai rằng “chúng đã từng có tự tánh, chúng đang có, hay chúng sẽ có”. Tương tự như vậy, cần phải hiểu về các phiền não đã được đoạn trừ bởi đạo; khi đạo chưa sanh khởi, chúng có khả năng sanh khởi, nhưng khi đạo đã sanh khởi, chúng hoàn toàn không có. Và ví như khi chưa đốn cây, các quả sẽ sanh khởi, nên việc đốn cây là có ý nghĩa; tương tự như vậy, cần phải hiểu rằng sự tu tập đạo cũng có ý nghĩa. Cũng không phải là “không đoạn trừ”, vì đã nói rằng (đạo) đoạn trừ những (phiền não) có khả năng sanh khởi. “Sau khi sanh khởi” (Uppajjitvā) là một bất biến quá khứ phân từ chỉ đặc điểm. Thật vậy, hành động sanh khởi của đạo được xem như là đặc điểm của hành động liễu tri các uẩn, giống như hành động đoạn trừ tập đế và chứng ngộ Niết-bàn. တေပိ ပဇဟတိယေဝါတိ ယေ တေဟိ ကိလေသေဟိ ဇနေတဗ္ဗာ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာ, တေပိ ပဇဟတိယေဝ တန္နိမိတ္တဿ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓနတော. တေနာဟ – ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိ. အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေနာတိ ကမ္မဝိညာဏဿ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေ ဟေတုဘူတေ. ဧတေတိ နာမရူပသညိတာ သင်္ခါရာ. သဗ္ဗဘဝေဟိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝါတိပိ ဝဒန္တီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ သဗ္ဗဘဝေဟိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝါတိ ဝဒန္တိ တဒုပ္ပတ္တိတော ဥဒ္ဓံ ဘဝူပပတ္တိယာ ကိလေသဿပိ အဘာဝတော. “Cũng đoạn trừ cả những thứ ấy” có nghĩa là: những thủ uẩn nào có thể được sanh ra bởi các phiền não ấy, (đạo) cũng đoạn trừ cả những thủ uẩn ấy, do sự diệt trừ hành thức là nhân của chúng. Do đó, ngài nói: “Điều này cũng đã được nói đến”, v.v. “Do sự diệt trừ hành thức” có nghĩa là bằng cách làm cho nghiệp thức trở thành trạng thái không sanh khởi. “Ở đây” có nghĩa là trong Tu-đà-hoàn đạo tuệ này, khi nó là nhân. “Những thứ này” là các hành được gọi là danh và sắc. “Cũng nói rằng ‘xuất khởi khỏi tất cả các cõi hữu’”: họ nói rằng A-la-hán đạo chắc chắn xuất khởi khỏi tất cả các cõi hữu, vì sau khi đạo ấy sanh khởi, không còn có sự tái sanh vào cõi hữu và cũng không còn phiền não. ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ မဂ္ဂဿာတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ကထံ အနုပ္ပန္နာနံ…ပေ… ဌိတိယာ ဘာဝနာ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. မဂ္ဂပ္ပဝတ္တိယာယေဝ ဥဘယကိစ္စသိဒ္ဓိတော အာဟ – ‘‘မဂ္ဂပ္ပဝတ္တိယာယေဝါ’’တိ. မဂ္ဂေါ ဟီတိအာဒိနာ တမတ္ထံ ဝိဝရတိ. အနုပ္ပန္နော နာမ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ တဿ ဘာဝနာ အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဘာဝနာ ဝုတ္တာတိ ယောဇေတဗ္ဗာ. ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယာဝတာ မဂ္ဂဿ ပဝတ္တိယေဝ ဌိတိ, တတ္တကာနေဝ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာနိ. Với ý rằng đạo chỉ tồn tại trong một sát-na tâm, (ngài) hỏi: “Làm thế nào sự tu tập lại là để cho sự an trú... của những pháp chưa sanh khởi?”. Vì cả hai phận sự được thành tựu chỉ bằng sự vận hành của đạo, nên ngài nói: “Chỉ bằng sự vận hành của đạo”. Ngài làm rõ ý nghĩa đó bằng đoạn bắt đầu bằng “Bởi vì đạo...”. (Đạo) được gọi là chưa sanh khởi, do đó sự tu tập đạo ấy cần được hiểu là sự tu tập để cho các pháp chưa sanh khởi được sanh khởi. “Có thể nói rằng” có nghĩa là: trong chừng mực sự vận hành của đạo chính là sự an trú, thì trong chừng mực đó các pháp siêu thế được thành tựu. ၃၉၈-၄၀၁. ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိ ဆန္ဒသမာဓီတိ အာဟ – ‘‘ဆန္ဒံ နိဿာယ ပဝတ္တော သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓီ’’တိ ပဓာနသင်္ခါရာတိ စတုကိစ္စသာဓကဿ သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ. တေနာဟ – ‘‘ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ ပဓာနသင်္ခါရာ’’တိ. တတ္ထ ပဓာနဘူတာတိ ဝီရိယဘူတာ. သင်္ခတသင်္ခါရာဒိနိဝတ္တနတ္ထံ ပဓာနဂ္ဂဟဏန္တိ. အထ ဝါ တံ တံ ဝိသေသံ သင်္ခရောတီတိ သင်္ခါရော, သဗ္ဗံ ဝီရိယံ. တတ္ထ စတုကိစ္စသာဓကတော သေသနိဝတ္တနတ္ထံ ပဓာနဂ္ဂဟဏန္တိ, ပဓာနဘူတာ သေဋ္ဌဘူတာတိ အတ္ထော. စတုဗ္ဗိဓဿ ပန ဝီရိယဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ကတော. တေဟိ ဓမ္မေဟီတိ ဆန္ဒသမာဓိနာ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ. ဣဒ္ဓိပါဒန္တိ ဧတ္ထ ဣဇ္ဈတီတိ ဣဒ္ဓိ, သမိဇ္ဈတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဣဇ္ဈန္တိ ဝါ ဧတာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိပိ ဣဒ္ဓိ. ပဌမေနတ္ထေန ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဒေါ [Pg.245] ဣဒ္ဓိပါဒေါ, ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော. ဒုတိယေနတ္ထေန ဣဒ္ဓိယာ ပါဒေါတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ, ပါဒေါတိ ပတိဋ္ဌာ, အဓိဂမူပါယောတိ အတ္ထော. တေန ဟိ ယသ္မာ ဥပရူပရိဝိသေသသင်္ခါတံ ဣဒ္ဓိံ ပဇ္ဇန္တိ ပါပုဏန္တိ, တသ္မာ ပါဒေါတိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ – ‘‘ဣဒ္ဓိယာ ပါဒံ, ဣဒ္ဓိဘူတံ ဝါ ပါဒံ ဣဒ္ဓိပါဒ’’န္တိ. 398-401. Định đạt được bằng cách lấy dục muốn làm làm trưởng, đó là dục định. (Ngài) nói: “Định vận hành nương vào dục là dục định”. “Chánh cần hành” là tên gọi khác của tinh tấn chánh cần, là pháp thực hành bốn phận sự. Do đó, ngài nói: “Các hành chính yếu là chánh cần hành”. Trong đó, “chính yếu” có nghĩa là tinh tấn. Việc dùng từ “chánh” là để loại trừ các hành hữu vi, v.v. Hoặc là, “hành” là cái tạo tác nên các đặc tính này hay đặc tính khác, tức là toàn bộ tinh tấn. Trong đó, việc dùng từ “chánh” là để loại trừ những (tinh tấn) khác ngoài (tinh tấn) thực hành bốn phận sự; ý nghĩa là “chính yếu”, “tối thắng”. Nhưng vì bốn loại tinh tấn được nói đến, nên đã dùng số nhiều. “Bởi các pháp ấy” có nghĩa là bởi dục định và chánh cần hành. Trong từ “thần túc”, “thành tựu” là “thần”; ý nghĩa là thành công, hoàn thành. Hoặc là, “thần” cũng là cái mà nhờ đó chúng sanh được thành tựu, tăng trưởng, đạt đến sự cao thượng. Theo nghĩa thứ nhất, “thần” chính là “túc”, (tạo thành) “thần túc”; ý nghĩa là phần của thần thông. Theo nghĩa thứ hai, “túc của thần” là “thần túc”; “túc” có nghĩa là nền tảng, là phương tiện để chứng đắc. Thật vậy, vì nhờ đó mà người ta đi đến, đạt đến sự thành tựu được gọi là các đặc tính ngày càng cao hơn, nên được gọi là “túc”. Do đó, ngài nói: “'Thần túc' là nền tảng của thần thông, hoặc là nền tảng chính là thần thông”. အထ ဝါ ဣဒ္ဓိပါဒန္တိ နိပ္ဖတ္တိပရိယာယေန ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန, ဣဇ္ဈန္တိ ဧတာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ ဝါ ပရိယာယေန ဣဒ္ဓီတိ သင်္ခံ ဂတာနံ ဥပစာရဇ္ဈာနာဒိကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာနံ ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရာနံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပါဒဘူတံ သေသစိတ္တစေတသိကရာသိန္တိ အတ္ထော. တေနေဝ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၄၃၄-၄၃၇) ‘‘ဣဒ္ဓိပါဒေါတိ တထာဘူတဿ ဝေဒနာက္ခန္ဓော…ပေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ဧဝ စ တထာဝုတ္တာ ဣဒ္ဓိ ယသ္မာ ဟေဋ္ဌိမာ ဟေဋ္ဌိမာ ဥပရိမာယ ဥပရိမာယ တယော ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရာ ပါဒဘူတာ အဓိဋ္ဌာနဘူတာ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒ္ဓိဘူတံ ဝါ ပါဒ’’န္တိ. တထာ ဟေဋ္ဌာ ဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပိ ဟောန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒါပိ, သေသာ ပန သမ္ပယုတ္တကာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိပါဒါယေဝ. ဝီရိယစိတ္တဝီမံသာသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသင်္ခါတာပိ တယော တယော ဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပိ ဟောန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒါပိ, သေသာ ပန သမ္ပယုတ္တကာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိပါဒါယေဝ. Hoặc là, “thần túc” có nghĩa là: tập hợp các tâm và tâm sở còn lại, làm nền tảng với ý nghĩa là cơ sở cho dục, định, và chánh cần hành tương ưng với các thiện tâm như cận hành thiền, v.v., những pháp được gọi là “thần” theo cách giải thích về sự thành tựu, với ý nghĩa là “thành tựu”, hoặc theo cách giải thích “nhờ đó chúng sanh được thành tựu, tăng trưởng, đạt đến sự cao thượng”. Chính vì thế, trong bộ Phân Tích Thần Túc, đã nói rằng: “'Thần túc' là thọ uẩn... cho đến... thức uẩn của người như vậy”. Và chính sự thành tựu được nói như vậy, vì ba pháp thấp hơn là dục, định, và chánh cần hành là nền tảng, là cơ sở cho (sự thành tựu) cao hơn, do đó đã nói “hoặc là nền tảng chính là thần thông”. Như vậy, các pháp ở dưới vừa là thần thông vừa là thần túc, còn bốn uẩn tương ưng còn lại chỉ là thần túc. Tương tự, ba pháp trong mỗi nhóm là tinh tấn, tâm, thẩm và định, chánh cần hành cũng vừa là thần thông vừa là thần túc, còn bốn uẩn tương ưng còn lại chỉ là thần túc. အပိစ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, ပဋိလာဘော ပဋိလာဘော ဣဒ္ဓိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမတ္ထော ဥပစာရေန ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ ဒီပေတဗ္ဗော. ပဌမဇ္ဈာနပရိကမ္မဉှိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, ပဌမဇ္ဈာနံ ဣဒ္ဓိ နာမ. ဒုတိယဈာန… တတိယဈာန… စတုတ္ထဈာန… အာကာသာနဉ္စာယတန… ဝိညာဏဉ္စာယတန… အာကိဉ္စညာယတန… နေဝသညာနာသညာယတနပရိကမ္မံ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, နေဝသညာနာသညာယတနံ ဣဒ္ဓိ နာမ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဣဒ္ဓိ နာမ. သကဒါဂါမိ-အနာဂါမိ-အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဣဒ္ဓိ နာမ. ပဋိလာဘေနပိ ဒီပေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပဌမဇ္ဈာနဉှိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဣဒ္ဓိ နာမ. ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, တတိယဇ္ဈာနံ ဣဒ္ဓိ နာမ…ပေ… အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဣဒ္ဓိ နာမ. Lại nữa, nên hiểu rằng: phần trước phần trước được gọi là thần túc, sự chứng đắc sự chứng đắc được gọi là thần thông. Ý nghĩa này nên được trình bày bằng cách nói ẩn dụ hoặc bằng minh sát. Thật vậy, sự chuẩn bị cho sơ thiền được gọi là thần túc, sơ thiền được gọi là thần thông. Sự chuẩn bị cho nhị thiền... tam thiền... tứ thiền... không vô biên xứ... thức vô biên xứ... vô sở hữu xứ... phi tưởng phi phi tưởng xứ được gọi là thần túc, phi tưởng phi phi tưởng xứ được gọi là thần thông. Minh sát của Tu-đà-hoàn đạo được gọi là thần túc, Tu-đà-hoàn đạo được gọi là thần thông. Minh sát của Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán đạo được gọi là thần túc, A-la-hán đạo được gọi là thần thông. Cũng có thể trình bày bằng sự chứng đắc. Thật vậy, sơ thiền được gọi là thần túc, nhị thiền được gọi là thần thông. Nhị thiền được gọi là thần túc, tam thiền được gọi là thần thông... cho đến... A-na-hàm đạo được gọi là thần túc, A-la-hán đạo được gọi là thần thông. သေသေသုပီတိ ဝီရိယသမာဓိအာဒီသုပိ. တတ္ထ ဟိ ဝီရိယံ, စိတ္တံ, ဝီမံသံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိ ဝီရိယသမာဓိ, စိတ္တသမာဓိ, ဝီမံသာသမာဓီတိ [Pg.246] အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဆန္ဒာဒီသု ဧကန္တိ ဆန္ဒာဒီသု စတူသု အာဒိတော ဝုတ္တတ္တာ အာဒိဘူတံ ဧကံ ပဓာနံ ဆန္ဒန္တိ အဓိပ္ပာယော. တေနေဝါဟ – ‘‘တဒါဿ ပဌမိဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ. ဧဝံ သေသာပီတိ ဧတေန ဝီရိယံ စိတ္တံ ဝီမံသံ နိဿာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တာနံ ဝသေန ဒုတိယဝီရိယိဒ္ဓိပါဒါဒယော ယောဇေတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. ဣမိနာ ဟိ သုတ္တန္တေန စတုန္နံ ဘိက္ခူနံ မတ္ထကပ္ပတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿိတံ. ဧကော ဟိ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ အဝဿယတိ, ကတ္တုကမျတာကုသလဓမ္မစ္ဆန္ဒေန အတ္ထနိပ္ဖတ္တိယံ သတိ ‘‘အဟံ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ, နတ္ထိ မယှံ ဧတဿ နိဗ္ဗတ္တနေ ဘာရော’’တိ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ဆန္ဒံ ဓုရံ ဆန္ဒံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေတိ. ဧကော ဝီရိယံ အဝဿယတိ, ဧကော စိတ္တံ, ဧကော ပညံ အဝဿယတိ, ပညာယ အတ္ထနိပ္ဖတ္တိယံ သတိ ‘‘အဟံ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ, နတ္ထိ မယှံ ဧတဿ နိဗ္ဗတ္တနေ ဘာရော’’တိ ပညံ ဇေဋ္ဌကံ ပညံ ဓုရံ ပညံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေတိ. Cụm từ Sesesupi (trong các phần còn lại) cũng có nghĩa là trong tinh tấn định, v.v. Ở đây, nên hiểu ý nghĩa là: định đã được chứng đắc sau khi lấy tinh tấn, tâm, thẩm làm chủ thì (tương ứng) là tinh tấn định, tâm định, thẩm định. Cụm từ Chandādīsu ekam (một trong dục, v.v.) có ý nghĩa là: trong bốn pháp dục, v.v., do được nói đến đầu tiên, dục là một pháp đứng đầu, là chủ yếu. Do đó, ngài đã nói: 'Khi ấy, đó là thần túc thứ nhất của vị ấy.' Cụm từ Evaṃ sesāpi (các phần còn lại cũng vậy) cho thấy rằng tinh tấn thần túc thứ hai, v.v., nên được áp dụng theo trường hợp của những vị nương vào tinh tấn, tâm, thẩm mà phát triển minh sát và đạt đến A-la-hán quả. Thật vậy, qua bài kinh này, đề mục thiền định đã đạt đến đỉnh cao của bốn vị tỳ khưu đã được trình bày. Thật vậy, một vị tỳ khưu nương vào dục, khi thành tựu mục đích nhờ dục muốn làm các thiện pháp, (nghĩ rằng) 'Ta sẽ tạo ra pháp siêu thế, đối với ta không có gánh nặng trong việc tạo ra pháp này,' vị ấy lấy dục làm đầu, dục làm ách, dục đi trước mà tạo ra pháp siêu thế. Một vị nương vào tinh tấn, một vị (nương vào) tâm, một vị nương vào tuệ, khi thành tựu mục đích nhờ tuệ, (nghĩ rằng) 'Ta sẽ tạo ra pháp siêu thế, đối với ta không có gánh nặng trong việc tạo ra pháp này,' vị ấy lấy tuệ làm đầu, tuệ làm ách, tuệ đi trước mà tạo ra pháp siêu thế. ကထံ? ယထာ ဟိ စတူသု အမစ္စပုတ္တေသု ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ဝိစရန္တေသု ဧကော ဥပဋ္ဌာနံ အဝဿယတိ, ဧကော သူရဘာဝံ, ဧကော ဇာတိံ, ဧကော မန္တံ. ကထံ? တေသု ဟိ ပဌမော ဥပဋ္ဌာနေ အပ္ပမာဒကာရိတာယ အတ္ထနိပ္ဖတ္တိယာ သတိ လဗ္ဘမာနံ ‘‘လစ္ဆာမေတံ ဌာနန္တရ’’န္တိ ဥပဋ္ဌာနံ အဝဿယတိ. ဒုတိယော ဥပဋ္ဌာနေ အပ္ပမတ္တောပိ ‘‘ဧကစ္စော သင်္ဂါမေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ သဏ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ, အဝဿံ ပန ရညော ပစ္စန္တော ကုပ္ပိဿတိ, တသ္မိံ ကုပ္ပိတေ ရထဿ ပုရတော ကမ္မံ ကတွာ ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ အာဟရာပေဿာမေတံ ဌာနန္တရ’’န္တိ သူရဘာဝံ အဝဿယတိ. တတိယော ‘‘သူရဘာဝေပိ သတိ ဧကစ္စော ဟီနဇာတိကော ဟောတိ, ဇာတိံ သောဓေတွာ ဌာနန္တရံ ဒေန္တော မယှံ ဒဿတီ’’တိ ဇာတိံ အဝဿယတိ. စတုတ္ထော ‘‘ဇာတိမာပိ ဧကော အမန္တနီယော ဟောတိ, မန္တေန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စေ ဥပ္ပန္နေ အာဟရာပေဿာမေတံ ဌာနန္တရ’’န္တိ မန္တံ အဝဿယတိ. တေ သဗ္ဗေပိ အတ္တနော အတ္တနော အဝဿယဗလေန ဌာနန္တရာနိ ပါပုဏိံသု. Như thế nào? Ví như trong bốn người con của vị đại thần đang đi tìm kiếm địa vị, một người nương vào sự hầu hạ, một người nương vào sự dũng cảm, một người nương vào dòng dõi, một người nương vào mưu lược. Như thế nào? Trong số họ, người thứ nhất, khi mục đích có thể đạt được nhờ sự không dể duôi trong việc hầu hạ, nương vào sự hầu hạ (nghĩ rằng): 'Chúng ta sẽ nhận được địa vị này.' Người thứ hai, dù không dể duôi trong việc hầu hạ, nương vào sự dũng cảm (nghĩ rằng): 'Có người không thể đứng vững khi chiến trận xảy ra. Chắc chắn biên thùy của đức vua sẽ nổi loạn, khi nơi ấy nổi loạn, ta sẽ lập công trước cỗ xe (của vua), làm hài lòng đức vua và sẽ khiến ngài ban cho địa vị này.' Người thứ ba nương vào dòng dõi (nghĩ rằng): 'Dù có dũng cảm, có người lại thuộc dòng dõi thấp kém. (Đức vua) khi ban địa vị sau khi xem xét dòng dõi, sẽ ban cho ta.' Người thứ tư nương vào mưu lược (nghĩ rằng): 'Dù có dòng dõi, có người lại không thể bàn mưu. Khi công việc cần làm bằng mưu lược phát sinh, ta sẽ khiến ngài ban cho địa vị này.' Tất cả họ đều đã đạt được địa vị nhờ vào sức mạnh của điều mà mỗi người đã nương tựa. တတ္ထ ဥပဋ္ဌာနေ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ ဌာနန္တရံ ပတ္တော ဝိယ ဆန္ဒံ အဝဿာယ ကတ္တုကမျတာကုသလဓမ္မစ္ဆန္ဒေန ‘‘အတ္ထနိပ္ဖတ္တိယံ သတိ အဟံ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ, နတ္ထိ မယှံ ဧတဿ နိဗ္ဗတ္တနေ သာရော’’တိ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ဆန္ဒံ ဓုရံ ဆန္ဒံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော [Pg.247] ရဋ္ဌပါလတ္ထေရော (မ. နိ. ၂.၂၉၃ အာဒယော) ဝိယ. သော ဟိ အာယသ္မာ ‘‘ဆန္ဒေ သတိ ကထံ နာနုဇာနိဿန္တီ’’တိ သတ္တာဟမ္ပိ ဘတ္တာနိ အဘုဉ္ဇိတွာ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဆန္ဒမေဝ အဝဿာယ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. သူရဘာဝေန ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ဌာနန္တရံ ပတ္တော ဝိယ ဝီရိယံ ဇေဋ္ဌကံ ဝီရိယံ ဓုရံ ဝီရိယံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော သောဏတ္ထေရော (မဟာဝ. ၂၄၃ အာဒယော) ဝိယ. သော ဟိ အာယသ္မာ ဝီရိယံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. Trong đó, người tạo ra pháp siêu thế bằng cách nương vào dục, với dục muốn làm các thiện pháp, (nghĩ rằng) 'Khi mục đích được thành tựu, ta sẽ tạo ra pháp siêu thế, đối với ta không có gánh nặng trong việc tạo ra pháp này,' lấy dục làm đầu, dục làm ách, dục đi trước, nên được xem như người đã đạt được địa vị nhờ không dể duôi trong việc hầu hạ, giống như trưởng lão Raṭṭhapāla (Trung Bộ Kinh 2.293, v.v.). Thật vậy, vị tôn giả ấy, (nghĩ rằng) 'Khi có ý muốn, làm sao (cha mẹ) lại không cho phép?', đã không ăn trong bảy ngày, khiến cha mẹ phải cho phép, rồi xuất gia, và đã tạo ra pháp siêu thế bằng cách chỉ nương vào dục. Người tạo ra pháp siêu thế bằng cách lấy tinh tấn làm đầu, tinh tấn làm ách, tinh tấn đi trước, nên được xem như người đã đạt được địa vị nhờ làm hài lòng đức vua bằng sự dũng cảm, giống như trưởng lão Soṇa (Đại Phẩm 243, v.v.). Thật vậy, vị tôn giả ấy đã tạo ra pháp siêu thế bằng cách lấy tinh tấn làm ách. ဇာတိသမ္ပတ္တိယာ ဌာနန္တရံ ပတ္တောဝိယ စိတ္တံ ဇေဋ္ဌကံ စိတ္တံ ဓုရံ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော သမ္ဘူတတ္ထေရော (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၂ သမ္ဘူတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) ဝိယ. သော ဟိ အာယသ္မာ စိတ္တံ ဇေဋ္ဌကံ စိတ္တံ ဓုရံ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. မန္တံ အဝဿာယ ဌာနန္တရံ ပတ္တော ဝိယ ဝီမံသံ ဇေဋ္ဌကံ ဝီမံသံ ဓုရံ ဝီမံသံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ထေရော မောဃရာဇာ (သု. နိ. ၁၁၂၂ အာဒယော; စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၈၅) ဝိယ. သော ဟိ အာယသ္မာ ဝီမံသံ ဇေဋ္ဌကံ ဝီမံသံ ဓုရံ ဝီမံသံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. တဿ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿူ’’တိ (သု. နိ. ၁၁၂၅; စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၈၈) သုညတာကထံ ကထေသိ. ပညာနိဿိတမာနနိဂ္ဂဟတ္ထဉ္စ ဒွိက္ခတ္တုံ ပုစ္ဆိတော ပဉှံ န ကထေသိ. ဧတ္ထ စ ပုနပ္ပုနံ ဆန္ဒုပ္ပာဒနံ တောသနံ ဝိယ ဟောတီတိ ဆန္ဒဿ ဥပဋ္ဌာနသဒိသတာ ဝုတ္တာ, ထာမဘာဝတော ဝီရိယဿ သူရတ္တသဒိသတာ, ‘‘ဆဒွါရာဓိပတိ ရာဇာ’’တိ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.ဧရကပတ္တနာဂရာဇဝတ္ထု) ဝစနတော ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ စိတ္တဿ ဝိသိဋ္ဌဇာတိသဒိသတာ. Người làm phát sanh pháp siêu thế nên được hiểu là người lấy tâm làm bậc trưởng thượng, lấy tâm làm đầu tàu, lấy tâm làm kẻ dẫn đầu, giống như người đạt được địa vị cao quý nhờ vào sự thành tựu về dòng dõi, ví như trưởng lão Sambhūta (Theragā. aṭṭha. 2, Sambhūtattheragāthāvaṇṇanā). Vị tôn giả ấy quả thật đã lấy tâm làm bậc trưởng thượng, lấy tâm làm đầu tàu, lấy tâm làm kẻ dẫn đầu mà làm phát sanh pháp siêu thế. Người làm phát sanh pháp siêu thế nên được hiểu là người lấy sự thẩm sát làm bậc trưởng thượng, lấy sự thẩm sát làm đầu tàu, lấy sự thẩm sát làm kẻ dẫn đầu, giống như người đạt được địa vị cao quý nhờ vào sự mưu trí, ví như trưởng lão Mogharājā (Su. ni. 1122 tt; Cūḷani. Mogharājamāṇavapucchāniddeso 85). Vị tôn giả ấy quả thật đã lấy sự thẩm sát làm bậc trưởng thượng, lấy sự thẩm sát làm đầu tàu, lấy sự thẩm sát làm kẻ dẫn đầu mà làm phát sanh pháp siêu thế. Quả thật, đối với vị ấy, đức Thế Tôn đã thuyết về tánh không rằng: ‘Hãy nhìn xem thế gian là trống không’ (Su. ni. 1125; Cūḷani. Mogharājamāṇavapucchāniddeso 88). Và để nhiếp phục lòng kiêu mạn nương vào trí tuệ, ngài đã không trả lời câu hỏi được hỏi đến hai lần. Và ở đây, việc làm phát sanh dục ý lập đi lập lại giống như là sự làm cho hài lòng, vì thế sự tương đương của dục với sự hầu cận đã được nói đến; do trạng thái kiên cố, sự tương đương của tinh tấn với sự dũng mãnh (đã được nói đến); theo câu ‘vị vua là chủ của sáu cửa’ (Dha. pa. aṭṭha. 2. Erakapattanāgarājavatthu), sự tương đương của tâm với dòng dõi ưu việt (đã được nói đến) do tính chất dẫn đầu. ၄၀၂-၄၀၆. အတ္တနော သဒ္ဓါဓုရေတိ အတ္တနော သဒ္ဓါကိစ္စေ သဒ္ဒဟနကိရိယာယ. ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ အနုဝတ္တနဝသေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတိ, တသ္မာ အာဓိပတေယျဋ္ဌေန သဒ္ဓါ ဧဝ ဣန္ဒြိယန္တိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. တထာ ဝီရိယာဒီနံ သကသကကိစ္စေသူတိ အာဟ – ‘‘ဝီရိယိန္ဒြိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော’’တိ. ဝိသောဓေန္တောတိ ဝိပက္ခဝိဝဇ္ဇနသပက္ခနိသေဝနသရိက္ခူပနိဿယသင်္ဂဏှနလက္ခဏေဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ ဝိသောဓနဝသေန သောဓေန္တော. 402-406. (Cụm từ) ‘trong phận sự về tín của mình’ có nghĩa là trong phận sự về tín của mình, bằng hành động tin tưởng. (Cụm từ) ‘làm cho có quyền chủ tể’ có nghĩa là làm cho có quyền chủ tể đối với các pháp tương ưng bằng cách tuân theo. Do đó, theo nghĩa là quyền bá chủ, chính tín là quyền nên (gọi là) tín quyền. Tương tự như vậy, đối với các phận sự riêng của tinh tấn v.v... (chú giải) nói rằng: ‘Đối với tấn quyền v.v... cũng có cùng phương pháp này’. (Từ) ‘làm cho trong sạch’ có nghĩa là làm cho trong sạch bằng cách thanh lọc qua ba nguyên nhân có đặc tính là: tránh xa đối nghịch, thực hành cùng phe, và nắm giữ duyên trợ giúp cho sự thẩm xét kỹ lưỡng. အဿဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတောတိ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒသိနေဟာဘာဝေန သဒ္ဓါရဟိတေ လူခပုဂ္ဂလေ သဗ္ဗသော ဝဇ္ဇယတော. သဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတောတိ [Pg.248] ဗုဒ္ဓါဒီသု သဒ္ဓါဓိမုတ္တေ ဝက္ကလိတ္ထေရသဒိသေ သေဝတော. ပသာဒနီယေတိ ပသာဒါဝဟေ သမ္ပသာဒနီယသုတ္တာဒိကေ (ဒီ. နိ. ၃.၁၄၁ အာဒယော). ပစ္စဝေက္ခတောတိ ပါဠိတော အတ္ထတော စ ပတိ ပတိ အဝေက္ခန္တဿ စိန္တေန္တဿ. ဝိသုဇ္ဈတီတိ ပဋိပက္ခမလဝိဂမတော ပစ္စယဝသေန သဘာဝသံသုဒ္ဓိတော ဝိသုဒ္ဓဖလနိဗ္ဗတ္တိတော စ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. သမ္မပ္ပဓာနေတိ သမ္မပ္ပဓာနပ္ပဋိသံယုတ္တေ (သံ. နိ. ၅.၆၅၁-၆၆၂ အာဒယော) သုတ္တန္တေ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဈာနဝိမောက္ခေတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒိဇ္ဈာနာနိ စေဝ ပဌမဝိမောက္ခာဒိဝိမောက္ခေ စ. ကာမဉ္စေတ္ထ ဈာနာနိယေဝ ဝိမောက္ခာ, ပဝတ္တိအာကာရဝသေန ပန ဝိသုံ ဂဟဏံ. (Cụm từ) ‘tránh xa người không có đức tin’ có nghĩa là hoàn toàn tránh xa những người thô thiển, thiếu đức tin do không có sự trong sạch và lòng mến thương đối với đức Phật v.v... (Cụm từ) ‘thân cận người có đức tin’ có nghĩa là thân cận những người có tín giải đối với đức Phật v.v..., giống như trưởng lão Vakkali. (Từ) ‘trong những điều đáng tịnh tín’ có nghĩa là trong những điều mang lại sự tịnh tín, như kinh Sampasādanīya v.v... (Dī. ni. 3.141 tt). (Từ) ‘khi quán xét’ có nghĩa là đối với người xem xét và suy tư lặp đi lặp lại từ phương diện văn cú và ý nghĩa. (Từ) ‘được trong sạch’ có nghĩa là tín quyền được trong sạch do sự loại bỏ cấu uế đối nghịch, do sự thanh tịnh của tự tánh nhờ vào các duyên, và do sự phát sanh của quả thanh tịnh. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các phần còn lại. (Từ) ‘trong chánh cần’ có nghĩa là trong các bài kinh tương ưng với chánh cần (Saṃ. ni. 5.651-662 tt). Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các phần còn lại. (Từ) ‘trong thiền và giải thoát’ có nghĩa là các thiền như sơ thiền v.v... và các giải thoát như sơ giải thoát v.v... Và ở đây, mặc dù chính các thiền là các giải thoát, nhưng chúng được đề cập riêng biệt do phương thức diễn tiến. ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယန္တိ ဂမ္ဘီရာနံ ဉာဏာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. တေနာဟ – ‘‘သဏှသုခုမ’’န္တိအာဒိ. ခန္ဓန္တရန္တိ သဘာဝဇာတိဘူမိအာဒိဝသေန ခန္ဓာနံ နာနတ္တံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. အကတာဘိနိဝေသောတိ ပုဗ္ဗေ အကတဘာဝနာဘိနိဝေသော. သဒ္ဓါဓုရာဒီသူတိ သဒ္ဓါဓုရေ ပညာဓုရေ စ. အဝသာနေတိ ဘာဝနာပရိယောသာနေ. ဝိဝဋ္ဋေတွာတိ သင်္ခါရာရမ္မဏတော ဝိဝဋ္ဋေတွာ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ. အရဟတ္တံ ဂဏှာတီတိ မဂ္ဂပရမ္ပရာယ အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ. အကမ္ပိယဋ္ဌေနာတိ ပဋိပက္ခေဟိ အကမ္ပိယဘာဝေန. ဧတေနေဝဿ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ထိရဘာဝေါပိ ဝိဘာဝိတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. န ဟိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ထိရဘာဝေန ဝိနာ ပဋိပက္ခေဟိ အကမ္ပိယတာ သမ္ဘဝတိ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ထိရဘာဝေနေဝ ဟိ အကုသလာနံ အဗျာကတာနဉ္စ နေသံ ဗလဝဘာဝူပပတ္တိ. အဿဒ္ဓိယေတိ အဿဒ္ဓိယဟေတု. နိမိတ္တတ္ထေ ဟေတံ ဘုမ္မဝစနံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. (Cụm từ) ‘hành xứ của trí tuệ thâm sâu’ có nghĩa là nơi diễn tiến của các trí tuệ thâm sâu. Do đó, (chú giải) nói: ‘vi tế, tế nhị’ v.v... (Từ) ‘sự khác biệt của các uẩn’ có nghĩa là sự đa dạng của các uẩn về phương diện tự tánh, loại, cảnh giới v.v... Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các phần còn lại. (Từ) ‘sự chuyên tâm vào điều chưa được làm’ có nghĩa là sự chuyên tâm vào việc tu tập chưa được làm trước đây. (Từ) ‘trong các phận sự về tín v.v...’ có nghĩa là trong phận sự về tín và phận sự về tuệ. (Từ) ‘vào lúc cuối’ có nghĩa là vào lúc kết thúc sự tu tập. (Từ) ‘sau khi đã xoay khỏi’ có nghĩa là sau khi đã xoay khỏi đối tượng là các pháp hữu vi và lấy Niết-bàn làm đối tượng. (Cụm từ) ‘đạt được A-la-hán quả’ có nghĩa là đạt được A-la-hán quả qua trình tự của các đạo. (Từ) ‘theo nghĩa không bị lay chuyển’ có nghĩa là do trạng thái không bị lay chuyển bởi các pháp đối nghịch. Chính do điều này, trạng thái vững chắc của nó trong các pháp tương ưng cũng cần được hiểu là đã được làm rõ. Quả thật, nếu không có trạng thái vững chắc trong các pháp tương ưng thì không thể có sự không bị lay chuyển bởi các pháp đối nghịch. Quả thật, chính nhờ trạng thái vững chắc trong các pháp tương ưng mà sự phát sanh trạng thái mạnh mẽ của chúng (để chống lại) các pháp bất thiện và vô ký (mới có được). (Từ) ‘do sự không có đức tin’ có nghĩa là vì nguyên nhân không có đức tin. Ở đây, sở thuộc cách này có nghĩa là chỉ nguyên nhân. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các phần còn lại. ၄၁၈. အာဒိပဒါနန္တိ သတိအာဒိပဒါနံ. သရဏဋ္ဌေနာတိ စိရကတစိရဘာသိတာနံ အနုဿရဏဋ္ဌေန. ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာတိ ကာယာဒီသု အသုဘာကာရာဒိသလ္လက္ခဏမုခေန တတ္ထ ဥပတိဋ္ဌနသဘာဝါ. ဥပတိဋ္ဌနဉ္စ အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ ဌာနံ, အဝိဿဇ္ဇနံ ဝါ အာရမ္မဏဿ. အပိလာပနလက္ခဏာတိ အသမ္မုဿနသဘာဝါ, ဥဒကေ အလာဗု ဝိယ အာရမ္မဏေ ပ္လဝိတွာ ဂန္တုံ အပ္ပဒါနံ, ပါသာဏဿ ဝိယ နိစ္စလဿ အာရမ္မဏဿ ဌပနံ သာရဏံ အသမ္မုဋ္ဌကရဏံ အပိလာပနံ. သာပတေယျန္တိ သန္တကံ. အပိလာပနံ အသမ္မုဋ္ဌံ ကရောတိ အပိလာပေတိ, သာယံ ပါတဉ္စ ရာဇာနံ ဣဿရိယသမ္ပတ္တိံ သလ္လက္ခာပေတိ သာရေတီတိ အတ္ထော. ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေ ဓမ္မေတိ ကဏှသုက္ကသင်္ခါတေ သပ္ပဋိဘာဂေ ဓမ္မေ. ကဏှော ဟိ ဓမ္မော သုက္ကေန, သုက္ကော [Pg.249] စ ကဏှေန သပ္ပဋိဘာဂေါ. ဝိတ္ထာရ-သဒ္ဒေါ အာဒိသဒ္ဒတ္ထော. တေန ‘‘ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ သမ္မပ္ပဓာနာ, ဣမေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ဣမာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ, ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, အယံ သမထော, အယံ ဝိပဿနာ, အယံ ဝိဇ္ဇာ, အယံ ဝိမုတ္တိ, ဣမေ လောကုတ္တရဓမ္မာတိ ဧဝံ ခေါ, မဟာရာဇ, အပိလာပနလက္ခဏာ သတီ’’တိ (မိ. ပ. ၂.၁.၁၃) ဣမံ ပါဠိသေသံ သင်္ဂဏှာတိ. ထေရေနာတိ နာဂသေနတ္ထေရေန. သော ဟိ ဓမ္မာနံ ကိစ္စံ လက္ခဏံ ကတွာ အဿေတိ ‘‘အပိလာပနလက္ခဏာ သတိ, အာကောဋနလက္ခဏော ဝိတက္ကော’’တိအာဒိနာ. ဧဝဉှိ ဓမ္မာ သုဗောဓာ ဟောန္တီတိ. သမ္မောသပစ္စနီကံ ကိစ္စံ အသမ္မောသော, န သမ္မောသာဘာဝမတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘အသမ္မောသရသာ ဝါ’’တိ. ယဿ ဓမ္မဿ ဗလေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ အာရမ္မဏာဘိမုခါ ဘဝန္တိ, သာ သတိ. တသ္မာ သာ တေသံ အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေသိ, သယံ ဝါ အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဂေါစရာဘိမုခီဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ’’တိ. သမ္မာ ပသတ္ထော ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ဗောဓိယာ ဝက္ခမာနာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ, ဗောဓိဿ ဝါ အရိယသာဝကဿ အင်္ဂေါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ယာ ဟီတိအာဒိနာ တမေဝ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရတိ. ‘‘ယာ ဟိ အယံ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ’’တိ ဧတဿ ‘‘ဗောဓီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာတိ ဓမ္မသမူဟေန, ယာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပတိဋ္ဌာနာယူဟနာ ဩဃတရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁) ‘‘ကိလေသဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, အဘိသင်္ခါရဝသေန အာယူဟနာ. တဏှာ ဒိဋ္ဌိဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, အဝသေသကိလေသာဘိသင်္ခါရေဟိ အာယူဟနာ. တဏှာဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, ဒိဋ္ဌိဝသေန အာယူဟနာ. သဿတဒိဋ္ဌိယာ ပတိဋ္ဌာနံ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ အာယူဟနာ. လီနဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, ဥဒ္ဓစ္စဝသေန အာယူဟနာ. ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, အတ္တကိလမထာနုယောဂဝသေန အာယူဟနာ. သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ, သဗ္ဗလောကိယကုသလာဘိသင်္ခါရဝသေန အာယူဟနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု သတ္တသု ပကာရေသု ဣဓ အဝုတ္တာနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဋိပက္ခဘူတာယာတိ ဧတ္ထ လီနပ္ပတိဋ္ဌာနကာမသုခလ္လိကာနုယောဂဥစ္ဆေဒါဘိနိဝေသာနံ ဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပ္ပဓာနာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ပဋိပက္ခော, ဥဒ္ဓစ္စာယူဟနအတ္တကိလမထာနုယောဂသဿတာဘိနိဝေသာနံ ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာပဓာနာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ပဋိပက္ခော. သတိ ပန ဥဘယတ္ထာပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ သာ ‘‘သဗ္ဗတ္ထိကာ’’တိ ဝုတ္တာ. 418. Ādipadānanti (những pháp bắt đầu) là những pháp bắt đầu bằng niệm. Saraṇaṭṭhenāti (với ý nghĩa ghi nhớ) là với ý nghĩa ghi nhớ lại những điều đã làm, đã nói từ lâu. Upaṭṭhānalakkhaṇāti (có trạng thái là sự an trú) là có bản chất an trú ở nơi ấy bằng cách ghi nhận các tướng bất tịnh v.v... trong thân v.v... Và sự an trú là sự đi đến đối tượng và đứng lại, hoặc là sự không buông bỏ đối tượng. Apilāpanalakkhaṇāti (có trạng thái là không trôi nổi) là có bản chất không quên lãng, không để cho trôi đi trên đối tượng như quả bầu khô ở trong nước, sự đặt để, sự nhắc nhở, sự làm cho không quên lãng đối tượng bất động như tảng đá là apilāpanaṃ (sự không trôi nổi). Sāpateyyanti (tài sản) là sở hữu. Apilāpanaṃ asammuṭṭhaṃ karoti apilāpeti (làm cho không trôi nổi, không quên lãng), có nghĩa là sáng và chiều làm cho đức vua ghi nhận, nhắc nhở về sự thành tựu quyền uy. Kaṇhasukkasappaṭibhāge dhammeti (trong các pháp có phần đối nghịch đen và trắng) là trong các pháp có phần đối nghịch được gọi là đen và trắng. Vì pháp đen có phần đối nghịch với pháp trắng, và pháp trắng có phần đối nghịch với pháp đen. Từ vitthāra (rộng rãi) có nghĩa là từ ādi (v.v...). Do đó, ngài thâu nhiếp phần Pāḷi còn lại này: “Bốn pháp này là chánh cần, bốn pháp này là như ý túc, năm pháp này là quyền, năm pháp này là lực, bảy pháp này là giác chi, đây là Thánh đạo tám ngành, đây là chỉ, đây là quán, đây là minh, đây là giải thoát, đây là các pháp siêu thế. Thưa Đại vương, như vậy đó, niệm có trạng thái là không trôi nổi” (Mi. Pa. 2.1.13). Therenāti (do trưởng lão) là do trưởng lão Nāgasena. Vì vị ấy đã trình bày phận sự và trạng thái của các pháp: “Niệm có trạng thái là không trôi nổi, tầm có trạng thái là hướng đến” v.v... Vì như vậy, các pháp trở nên dễ hiểu. Phận sự đối nghịch với sự quên lãng là sự không quên lãng, không chỉ đơn thuần là sự không có sự quên lãng, nên ngài nói: “hoặc có phận sự là không quên lãng”. Các pháp tương ưng trở nên hướng đến đối tượng nhờ sức mạnh của pháp nào, đó là niệm. Do đó, nó làm cho chúng có sự hướng đến đối tượng hiện khởi, hoặc chính nó hiện khởi với bản chất hướng đến đối tượng, nên được nói là: “có sự hướng đến cảnh giới làm sự hiện khởi”. Giác chi được tán thán một cách chân chánh là chánh giác chi. Là chi phần của sự hợp nhất các pháp sẽ được nói đến, tức là của sự giác ngộ, hoặc là chi phần của bậc Thánh đệ tử, người giác ngộ, nên gọi là giác chi. Bằng câu “Yā hi” v.v..., ngài giải thích ý nghĩa đã được nói tóm tắt ấy. Câu “Sự hợp nhất các pháp này” này có liên hệ với câu “được gọi là sự giác ngộ”. Dhammasāmaggiyāti (do sự hợp nhất các pháp) là do nhóm các pháp, có liên hệ là “do sự hợp nhất các pháp nào”. Sự an trú và sự tích lũy trong phần giải về kinh Oghataraṇa (Saṃ. Ni. Aṭṭha. 1.1.1) nên được hiểu theo các cách chưa được nói ở đây trong bảy loại đã được nói như sau: “Sự an trú do phiền não, sự tích lũy do hành. Sự an trú do tham ái và tà kiến, sự tích lũy do các phiền não và hành còn lại. Sự an trú do tham ái, sự tích lũy do tà kiến. Sự an trú do thường kiến, sự tích lũy do đoạn kiến. Sự an trú do thụ động, sự tích lũy do trạo cử. Sự an trú do sự thực hành theo sự thụ hưởng dục lạc, sự tích lũy do sự thực hành theo sự khổ hạnh ép xác. Sự an trú do tất cả các hành bất thiện, sự tích lũy do tất cả các hành thiện thuộc thế gian”. Paṭipakkhabhūtāyāti (đối nghịch), ở đây, sự hợp nhất các pháp với trạch pháp, tinh tấn, hỷ làm chủ đạo là đối nghịch với sự thụ động, an trú, thực hành theo sự thụ hưởng dục lạc, và chấp thủ đoạn kiến; sự hợp nhất các pháp với khinh an, định, xả làm chủ đạo là đối nghịch với sự trạo cử, tích lũy, thực hành theo sự khổ hạnh ép xác, và chấp thủ thường kiến. Còn niệm thì được mong muốn ở cả hai nơi. Vì vậy, nó được gọi là “cần thiết ở mọi nơi”. ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ [Pg.250] ဥဋ္ဌဟတီတိ ဧတေန သိခါပ္ပတ္တဝိပဿနာယ သဟဂတာနမ္ပိ သတိအာဒီနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝံ ဒဿေတိ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ ဟိ ကိလေသေ နိရောဓေန္တီ ဧဝ ပဝတ္တတီတိ. စတ္တာရိ ဝါတိအာဒိနာ ပန မဂ္ဂဖလသဟဂတာနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝံ ဒဿေတိ. သတ္တဟိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေဟိ ဘာဝိတေဟိ သစ္စပ္ပဋိဝေဓော ဟောတီတိ ကထမိဒံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ. ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယာတိ ဧတေန ဗောဓိဗောဇ္ဈင်္ဂသဒ္ဒါနံ သမုဒါယာဝယဝဝိသယတံ ဒဿေတိ. သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယာတိ ဧတေန ပုဂ္ဂလပညတ္တိယာ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝံ ဒဿေတိ. Bằng câu “thức dậy khỏi giấc ngủ là sự tiếp nối của phiền não”, ngài chỉ ra rằng các pháp như niệm v.v... đi cùng với tuệ quán đạt đến đỉnh điểm cũng là giác chi. Vì tuệ quán dẫn đến xuất khởi diễn tiến trong khi đang diệt trừ các phiền não. Còn bằng câu “hoặc là bốn” v.v..., ngài chỉ ra rằng các pháp đi cùng với đạo và quả là giác chi. Nhắm đến câu chất vấn “Làm thế nào để biết được rằng sự thấu triệt chân lý có được là do bảy giác chi đã được tu tập?”, ngài nói: “Như đã nói” v.v... Bằng câu “giống như các chi thiền, chi đạo v.v...”, ngài chỉ ra rằng các từ “bodhi” (giác ngộ) và “bojjhaṅga” (giác chi) có đối tượng là tập hợp và thành phần. Bằng câu “giống như các binh chủng, các bộ phận của xe v.v...”, ngài chỉ ra rằng chế định về cá nhân là một chế định không có thực thể. ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ကာရဏတ္ထော အင်္ဂသဒ္ဒေါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဓိယော, ဗောဓိယော ဧဝ အင်္ဂါနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ. ဝိပဿနာဒီနံ ကာရဏာဒီနံ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနဉ္စ သစ္စာနံ အနုရူပံ ပစ္စက္ခဘာဝေန ပဋိမုခံ အဝိပရီတတာယ သမ္မာ စ ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဧဝံ အတ္ထဝိသေသဒီပကေဟိ ဥပသဂ္ဂေဟိ ‘‘အနုဗုဇ္ဈန္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗောဓိသဒ္ဒေါ ဟိ သဗ္ဗဝိသေသယုတ္တဗုဇ္ဈနံ သာမညေန သင်္ဂဏှာတိ. သံ-သဒ္ဒေါ ပသံသာယံ သုန္ဒရဘာဝေ စ ဒိဿတီတိ အာဟ – ‘‘ပသတ္ထော သုန္ဒရော စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ’’တိ. Câu “Dẫn đến sự giác ngộ nên là giác chi” được nói ra với ý nghĩa rằng từ “aṅga” (chi) có nghĩa là nguyên nhân. “Những người giác ngộ là những bậc giác ngộ, chính những bậc giác ngộ là các chi phần, nên gọi là giác chi” được nói là “giác ngộ nên là giác chi”. Câu “anubujjhanti” (thắng tri) v.v... được nói với các tiếp đầu ngữ làm rõ ý nghĩa đặc biệt như sau: “giác ngộ một cách tương xứng với các chân lý cần được giác ngộ, là nguyên nhân của tuệ quán v.v..., bằng cách trực nhận, đối diện, không sai lạc, và một cách chân chánh”. Vì từ “bodhi” (giác ngộ) bao hàm một cách tổng quát sự giác ngộ có đầy đủ mọi đặc tính. Tiếp đầu ngữ “saṃ” được thấy trong ý nghĩa tán thán và tốt đẹp, nên ngài nói: “giác chi được tán thán và tốt đẹp là chánh giác chi”. ဓမ္မေ ဝိစိနတီတိ ဓမ္မဝိစယော. တတ္ထ ဓမ္မေတိ စတုသစ္စဓမ္မေ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ သဘာဝဓမ္မဿ အဘာဝတော. တတော ဧဝ သော ပဝိစယလက္ခဏော. ဩဘာသနရသောတိ ဝိသယောဘာသနရသော. အသမ္မုယှနာကာရေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနော. Trạch pháp là vì thẩm sát các pháp. Ở đây, các pháp là các pháp Tứ đế, vì không có pháp tự tánh nào thoát ra khỏi chúng. Chính vì thế, nó có trạng thái là sự thẩm sát. Phận sự là làm sáng tỏ, nghĩa là phận sự làm sáng tỏ đối tượng. Biểu hiện là không si mê, nghĩa là biểu hiện bằng cách không si mê. ဝီရဿ ဘာဝေါ, ကမ္မံ ဝါတိ ဝီရိယံ. ဤရယိတဗ္ဗတောတိ ပဝတ္တေတဗ္ဗတော. ပဂ္ဂဟလက္ခဏန္တိ ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုံ အဒတွာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပဂ္ဂဟလက္ခဏံ. တတော ဧဝ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဥပတ္ထမ္ဘနရသံ. အနောသီဒနံ အသံသီဒနံ. Tấn là trạng thái của người tinh cần, hoặc là hành động. Nó cần được khơi dậy, nghĩa là cần được phát khởi. Trạng thái là nâng đỡ, nghĩa là trạng thái nâng đỡ các pháp tương ưng, không để chúng rơi vào phía biếng nhác. Chính vì thế, phận sự là hỗ trợ các pháp tương ưng. Không chìm xuống, không lún xuống. ပီဏယတီတိ တပ္ပေတိ. ပီဏနကိစ္စေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝိယ တံသမုဋ္ဌာနပဏီတရူပေဟိ ကာယဿာဗျပနံ. ဖရဏပီတိဝသေန ဟေတံ လက္ခဏံ ဝုတ္တံ, တထာ ရသောတိ. ဥဒဂ္ဂဘာဝေါ ဩဒဂျံ, တံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတီတိ ဩဒဂျပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ဥဗ္ဗေဂပီတိဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ. Làm cho hoan hỷ, nghĩa là làm cho thỏa mãn. Sự không phiền muộn của thân, thông qua các sắc tế vi đồng sanh với nó, giống như (sự hoan hỷ) của các pháp tương ưng với phận sự làm cho hoan hỷ. Trạng thái này được nói đến do biến mãn hỷ, và phận sự cũng vậy. Sự hân hoan là trạng thái phấn khởi; nó biểu hiện điều đó, nên biểu hiện là sự phấn khởi. Và điều này được nói đến do khinh thân hỷ. ကာယစိတ္တဒရထပ္ပဿမ္ဘနတောတိ ကာယဒရထဿ စိတ္တဒရထဿ စ ပဿမ္ဘနတော ဝူပသမနတော. တေနာဟ – ‘‘ဥပသမလက္ခဏာ’’တိ, ကာယစိတ္တဒရထာနံ [Pg.251] ဝူပသမနလက္ခဏာတိ အတ္ထော. ကာယောတိ စေတ္ထ ဝေဒနာဒယော တယော ခန္ဓာ. ဒရထော သာရမ္ဘော, ဒုက္ခဒေါမနဿပစ္စယာနံ ဥဒ္ဓစ္စာဒိကာနံ ကိလေသာနံ, တထာပဝတ္တာနံ ဝါ စတုန္နံ ခန္ဓာနမေတံ အဓိဝစနံ. ဒရထနိမ္မဒ္ဒနေန ပရိဠာဟပရိပ္ဖန္ဒနဝိရဟိတော သီတိဘာဝေါ အပရိပ္ဖန္ဒနသီတိဘာဝေါ. Do làm lắng dịu sự ưu não của thân và tâm, nghĩa là do làm lắng dịu, do làm an tịnh sự ưu não của thân và sự ưu não của tâm. Do đó, Ngài nói: ‘Trạng thái là an tịnh’, nghĩa là trạng thái làm an tịnh sự ưu não của thân và tâm. Ở đây, thân là ba uẩn gồm thọ, v.v. Ưu não là sự bồn chồn, đây là tên gọi của các phiền não như trạo cử, v.v., là nhân của khổ và ưu, hoặc của bốn uẩn diễn tiến như vậy. Do sự dẹp tan ưu não, trạng thái mát mẻ không còn nóng nảy và dao động là trạng thái mát mẻ không dao động. သမ္မာ စိတ္တဿ ဌပနံ သမာဓာနံ. အဝိက္ခေပေါ သမ္ပယုတ္တာနံ အဝိက္ခိတ္တတာ. ယေန သမ္ပယုတ္တာ အဝိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ, သော ဓမ္မော အဝိက္ခေပေါ. အဝိသာရော အတ္တနော ဧဝ အဝိသရဏဘာဝေါ. အထ ဝါ ဝိက္ခေပပ္ပဋိပက္ခတာယ အဝိက္ခေပလက္ခဏော. နှာနီယစုဏ္ဏဿ ဥဒကံ ဝိယ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ သမ္ပိဏ္ဍနကိစ္စတာယ အဝိသာရဘာဝေန လက္ခိတဗ္ဗော အဝိသာရလက္ခဏော. နိဝါတေ ဒီပစ္စိဋ္ဌိတိ ဝိယ စေတသော ဌိတိဘာဝေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ စိတ္တဋ္ဌိတိပစ္စုပဋ္ဌာနော. Sự đặt tâm một cách chánh đáng là định. Không phóng dật là sự không phân tán của các pháp tương ưng. Pháp nào làm cho các pháp tương ưng không bị phân tán, pháp đó là không phóng dật. Không phân tán là trạng thái không lan rộng của chính nó. Hoặc, trạng thái là không phóng dật do là đối nghịch với sự phóng dật. Trạng thái là không phân tán, cần được nhận biết bằng trạng thái không phân tán do có phận sự kết dính các pháp tương ưng, giống như nước đối với bột tắm. Biểu hiện là sự đứng vững của tâm, nghĩa là biểu hiện bằng trạng thái đứng vững của tâm, giống như ngọn lửa đèn ở nơi không có gió. အဇ္ဈုပေက္ခနတောတိ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု သာရထိ ဝိယ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အဇ္ဈုပေက္ခနတော. ပဋိသင်္ခါနလက္ခဏာတိ မဇ္ဈတ္တဘာဝေ ဌတွာ ဝီမံသနသင်္ခါတပ္ပဋိသင်္ခါနလက္ခဏာ. သမဝါဟိတလက္ခဏာတိ သမံ အဝိသမံ ယထာသကကိစ္စေသု သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပဝတ္တနလက္ခဏာ. ဥဒါသီနဘာဝေန ပဝတ္တမာနာပိ သေသသမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ယထာသကကိစ္စေသု ပဝတ္တေတိ, ယထာ ရာဇာ တုဏှီ နိသိန္နောပိ အတ္ထကရဏေ ဓမ္မဋ္ဌေ ယထာသကံ ကိစ္စေသု အပ္ပမတ္တော ပဝတ္တေတိ. အလီနာနုဒ္ဓတပ္ပဝတ္တိပစ္စယတ္တာ ဦနာဓိကနိဝါရဏရသာ. ပက္ခပါတုပစ္ဆေဒနရသာတိ ‘‘ဣဒံ နိဟီနကိစ္စံ ဟောတု, ဣဒံ အတိရေကတရကိစ္စ’’န္တိ ဧဝံ ပက္ခပါတနဝသေန ဝိယ ပဝတ္တိ ပက္ခပါတော, တံ ဥပစ္ဆိန္ဒန္တီ ဝိယ ဟောတီတိ ပက္ခပါတုပစ္ဆေဒနရသာ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ သကသကကိစ္စေ မဇ္ဈတ္တဘာဝေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ မဇ္ဈတ္တဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဥပရူပရိ ဥပ္ပာဒနမေဝ ဗြူဟနံ ဝဍ္ဎနဉ္စာတိ အာဟ – ‘‘ဥပ္ပာဒေတီ’’တိ. Do sự quan sát, nghĩa là do sự quan sát các pháp tương ưng, giống như người đánh xe đối với những con ngựa chạy đều. Trạng thái là sự thẩm xét, nghĩa là trạng thái thẩm xét được gọi là sự quán sát sau khi đứng vững trong trạng thái trung lập. Trạng thái là sự điều khiển quân bình, nghĩa là trạng thái làm cho các pháp tương ưng vận hành một cách quân bình, không chênh lệch, trong các phận sự riêng của chúng. Dù vận hành với thái độ dửng dưng, nó vẫn làm cho các pháp tương ưng còn lại vận hành trong các phận sự riêng của chúng, giống như vị vua dù ngồi im lặng vẫn làm cho các vị quan xét xử không xao lãng vận hành trong các phận sự riêng của họ tại nơi xử án. Phận sự là ngăn ngừa sự thiếu và thừa, do là nhân cho sự vận hành không thụ động và không trạo cử. Phận sự là đoạn trừ sự thiên vị, nghĩa là sự vận hành giống như sự thiên vị được gọi là ‘việc này hãy là việc thấp kém, việc này là việc cao hơn’, nó giống như đoạn trừ điều đó, nên phận sự là đoạn trừ sự thiên vị. Biểu hiện là trạng thái trung lập, nghĩa là biểu hiện bằng trạng thái trung lập trong phận sự riêng của các pháp tương ưng. Sự làm cho các giác chi sanh khởi liên tiếp chính là sự làm cho tăng trưởng và phát triển, nên Ngài nói: ‘làm cho sanh khởi’. သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ သတိသမ္ပဇညံ, သတိပဓာနံ ဝါ သမ္ပဇညံ သတိသမ္ပဇညံ. တံ သဗ္ဗတ္ထ သတောကာရိဘာဝါဝဟတ္တာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ ဟောတိ. ယထာ ပစ္စနီကဓမ္မပ္ပဟာနံ အနုရူပဓမ္မသေဝနာ စ အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဟောတိ, ဧဝံ သတိရဟိတပုဂ္ဂလဝိဝဇ္ဇနာ, သတောကာရိပုဂ္ဂလသေဝနာ, တတ္ထ စ ယုတ္တတာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ [Pg.252] ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ, ‘‘သတိသမ္ပဇည’’န္တိအာဒိနာ. သတ္တသု ဌာနေသူတိ ‘‘အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, အာလောကိတေ ဝိလောကိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, အသိတေ ပီတေ ခါယိတေ သာယိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ, ဂတေ ဌိတေ နိသိန္နေ သုတ္တေ ဇာဂရိတေ ဘာသိတေ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၆; မ. နိ. ၁.၁၀၉) ဧဝံ ဝုတ္တေသု အဘိက္ကန္တာဒီသု သတ္တသု ဌာနေသု. တိဿဒတ္တတ္ထေရော နာမ ယော ဗောဓိမဏ္ဍေ သုဝဏ္ဏသလာကံ ဂဟေတွာ ‘‘အဋ္ဌာရသသု ဘာသာသု ကတရဘာသာယ ဓမ္မံ ကထေမီ’’တိ ပရိသံ ပဓာရေသိ. အဘယတ္ထေရောတိ ဒတ္တာဘယတ္ထေရမာဟ. အဘိနိဝေသန္တိ ဝိပဿနာဘိနိဝေသံ. Niệm và tỉnh giác là niệm tỉnh giác, hoặc tỉnh giác có niệm làm chủ đạo là niệm tỉnh giác. Điều đó đưa đến sự sanh khởi của niệm giác chi do mang lại trạng thái hành động có niệm ở khắp mọi nơi. Giống như việc từ bỏ các pháp đối nghịch và thực hành các pháp tương ứng đưa đến sự sanh khởi của các pháp thiện chưa sanh, cũng vậy, việc tránh xa người thiếu niệm, thân cận người có niệm, và sự chuyên tâm vào đó đưa đến sự sanh khởi của niệm giác chi, Ngài chỉ ra ý nghĩa này bằng câu ‘niệm tỉnh giác’, v.v. Trong bảy trường hợp là trong bảy trường hợp gồm đi tới, v.v., đã được nói như sau: ‘Khi đi tới, đi lui, vị ấy là người hành động có tỉnh giác; khi nhìn tới, nhìn quanh, vị ấy là người hành động có tỉnh giác; khi co tay, duỗi tay, vị ấy là người hành động có tỉnh giác; khi mang y tăng-già-lê, bát và y, vị ấy là người hành động có tỉnh giác; khi ăn, uống, nhai, nếm, vị ấy là người hành động có tỉnh giác; khi đại tiện, tiểu tiện, vị ấy là người hành động có tỉnh giác; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, im lặng, vị ấy là người hành động có tỉnh giác’ (Trường Bộ 2.376; Trung Bộ 1.109). Vị trưởng lão tên Tissadatta, người đã cầm thẻ vàng tại Bồ-đề đoàn và suy xét hội chúng: ‘Trong mười tám ngôn ngữ, ta sẽ thuyết pháp bằng ngôn ngữ nào?’. Trưởng lão Abhaya là nói đến trưởng lão Dattābhaya. Sự chấp thủ là sự chấp thủ vào minh sát. ပရိပုစ္ဆကတာတိ ပရိယောဂါဟေတွာ ပုစ္ဆကဘာဝေါ. အာစရိယေ ပယိရုပါသိတွာ ပဉ္စပိ နိကာယေ သဟ အဋ္ဌကထာယ ပရိယောဂါဟေတွာ ယံ ယံ တတ္ထ ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနဘူတံ, တံ တံ ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ကထံ, ဣမဿ ကော အတ္ထော’’တိ ခန္ဓာယတနာဒိအတ္ထံ ပုစ္ဆန္တဿ ဟိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေနာဟ – ‘‘ခန္ဓဓာတု…ပေ… ဗဟုလတာ’’တိ. Sự hay hỏi là trạng thái hỏi sau khi đã học hỏi. Thật vậy, trạch pháp giác chi sanh khởi cho người, sau khi đã thân cận các vị thầy, học hỏi cả năm bộ Nikāya cùng với Chú giải, hỏi về ý nghĩa của uẩn, xứ, v.v., về bất cứ điều gì là chỗ khúc mắc ở đó: ‘Bạch ngài, điều này là thế nào, ý nghĩa của điều này là gì?’. Do đó, Ngài nói: ‘sự chuyên tâm vào… uẩn, giới…’. ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာတိ ဧတ္ထ စိတ္တစေတသိကာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော သရီရံ တပ္ပဋိဗဒ္ဓါနိ စီဝရာဒီနိ စ ဝတ္ထူနီတိ အဓိပ္ပေတာနိ. တာနိ ယထာ စိတ္တဿ သုခါဝဟာနိ ဟောန္တိ, တထာ ကရဏံ တေသံ ဝိသဒကိရိယာ. တေနာဟ – ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာန’’န္တိအာဒိ. ဥဿန္နဒေါသန္တိ ဝါတပိတ္တာဒိဝသေန ဥပစိတဒေါသံ. သေဒမလမက္ခိတန္တိ သေဒေန စေဝ ဇလ္လိကာသင်္ခါတေန သရီရမလေန စ မက္ခိတံ. စ-သဒ္ဒေန အညမ္ပိ သရီရဿ ပီဠာဝဟံ အစ္စာသနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. သေနာသနံ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေန မလဂ္ဂဟိတပတ္တာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပရိဘဏ္ဍကရဏာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပတ္တပစနာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဝိသဒေတိ ဝတ္ထုမှိ အဝိသဒေ သတိ, ဝိသယဘူတေ ဝါ. ကထံ ဘာဝနမနုယုတ္တဿ တာနိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝတ္ထူနိ ဝိသယော? အန္တရန္တရာ ပဝတ္တနကစိတ္တုပ္ပာဒဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. တေ ဟိ စိတ္တုပ္ပာဒါ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ အပရိသုဒ္ဓဘာဝါယ သံဝတ္တန္တိ. စိတ္တစေတသိကေသူတိ နိဿယာဒိပစ္စယဘူတေသု စိတ္တစေတသိကေသု. ဉာဏမ္ပီတိ အပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. တေန ‘‘န ကေဝလံ ဝတ္ထုယေဝ, အထ ခေါ တသ္မိံ အပရိသုဒ္ဓေ ဉာဏမ္ပိ အပရိသုဒ္ဓံ [Pg.253] ဟောတီ’’တိ နိဿယာပရိသုဒ္ဓိယာ တံနိဿိတာပရိသုဒ္ဓိ ဝိယ ဝိသယဿ အပရိသုဒ္ဓတာယ ဝိသယိနော အပရိသုဒ္ဓိံ ဒဿေတိ. Vatthuvisadakiriyāti (sự làm cho vật trong sạch): Ở đây, do là nơi nương tựa cho sự sinh khởi của tâm và tâm sở, nên thân thể và các vật dụng liên quan đến nó như y phục v.v... được hiểu là các vật (vatthūni). Việc làm cho chúng trở nên mang lại sự an lạc cho tâm như thế nào, thì đó là sự làm cho trong sạch (visadakiriyā) các vật ấy. Do đó, ngài nói: ‘của nội phần và ngoại phần’ (ajjhattikabāhirānaṃ) v.v... Ussannadosanti (trạng thái lỗi nặng) là trạng thái lỗi được tích tụ do phong, đàm v.v... Sedamalamakkhitanti (bị dính mồ hôi và cáu bẩn) là bị dính bởi mồ hôi và bởi cáu bẩn của thân thể được gọi là jallikā. Qua từ ca (và), nên hiểu là bao gồm cả những thứ khác gây khổ sở cho thân thể như ăn quá độ v.v... Senāsanaṃ vāti (hay trú xứ), qua từ vā (hay), nên hiểu là bao gồm cả bình bát bị dơ bẩn v.v... Paribhaṇḍakaraṇādīhīti (bởi việc làm các vật dụng v.v...), qua từ ādi (v.v...), nên hiểu là bao gồm cả việc hơ bát v.v... Avisadeti (khi không trong sạch): khi vật (vatthumhi) không trong sạch, hoặc khi đối tượng (visayabhūte) không trong sạch. Làm thế nào những vật nội phần và ngoại phần ấy lại là đối tượng của người chuyên tâm tu tập thiền định? Điều này được nói theo nghĩa là do sự sinh khởi của các tâm vận hành xen kẽ. Bởi vì những tâm sinh khởi ấy dẫn đến tình trạng không trong sạch của sự nhất tâm. Cittacetasikesūti (trong tâm và tâm sở) là trong tâm và tâm sở vốn là các duyên như y chỉ duyên v.v... Ñāṇampīti (cả trí tuệ nữa), từ api (cũng) có nghĩa là tóm gộp. Do đó, câu ‘không chỉ vật không trong sạch, mà khi vật ấy không trong sạch thì trí tuệ cũng không trong sạch’ cho thấy rằng: cũng như sự không trong sạch của pháp nương tựa sinh khởi từ sự không trong sạch của nơi nương tựa, sự không trong sạch của chủ thể cũng sinh khởi từ sự không trong sạch của đối tượng. သမဘာဝကရဏန္တိ ကိစ္စတော အနူနာဓိကဘာဝကရဏံ. သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, သဒ္ဓေယျဝတ္ထုသ္မိံ ပစ္စယဝသေန အဓိမောက္ခကိစ္စဿ ပဋုတရဘာဝေန ပညာယ အဝိသဒတာယ ဝီရိယာဒီနဉ္စ သိထိလတာဒိနာ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘ဣတရာနိ မန္ဒာနီ’’တိ. တတောတိ တသ္မာ, သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဗလဝဘာဝတော ဣတရေသဉ္စ မန္ဒတ္တာတိ အတ္ထော. ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုံ အဒတွာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပဂ္ဂဏှနံ အနုဗလပ္ပဒါနံ ပဂ္ဂဟော. ပဂ္ဂဟောဝ ကိစ္စံ ပဂ္ဂဟကိစ္စံ. ကာတုံ န သက္ကောတီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ ဌာနံ, အနိဿဇ္ဇနံ ဝါ ဥပဋ္ဌာနံ. ဝိက္ခေပပ္ပဋိပက္ခော, ယေန ဝါ သမ္ပယုတ္တာ အဝိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ, သော အဝိက္ခေပေါ. ရူပဂတံ ဝိယ စက္ခုနာ ယေန ယာထာဝတော ဝိသယသဘာဝံ ပဿတိ, တံ ဒဿနကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ ဗလဝတာ သဒ္ဓိန္ဒြိယေန အဓိဘူတတ္တာ. သဟဇာတဓမ္မေသု ဟိ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေန္တာနံ သဟပဝတ္တမာနာနံ ဓမ္မာနံ ဧကဒေသတာဝသေနေဝ အတ္ထသိဒ္ဓိ, န အညထာ. တသ္မာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ကာရဏဘာဝေန ပစ္စာမသတိ. တန္တိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေနာတိ ယဿ သဒ္ဓေယျဿ ဝတ္ထုနော ဥဠာရတာဒိဂုဏေ အဓိမုစ္စနဿ သာတိသယပ္ပဝတ္တိယာ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဇာတံ, တဿ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နတာဒိဝိဘာဂတော ယာထာဝတော ဝီမံသနေန. ဧဝဉှိ ဧဝံဓမ္မတာနယေန ယာထာဝသရသတော ပရိဂ္ဂယှမာနေ သဝိပ္ဖာရော အဓိမောက္ခော န ဟောတိ ‘‘အယံ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ သဘာဝေါ’’တိ ပရိဇာနနဝသေန ပညာဗျာပါရဿ သာတိသယတ္တာ. ဓုရိယဓမ္မေသု ဟိ ယထာ သဒ္ဓါယ ဗလဝဘာဝေ ပညာယ မန္ဒဘာဝေါ ဟောတိ, ဧဝံ ပညာယ ဗလဝဘာဝေ သဒ္ဓါယ မန္ဒဘာဝေါ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တံ ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဟာပေတဗ္ဗ’’န္တိ. Samabhāvakaraṇanti (việc làm cho quân bình) là việc làm cho không thiếu không thừa về mặt phận sự. Tín quyền trở nên mạnh mẽ: do phận sự quyết đoán đối với đối tượng đáng tin trở nên sắc bén, do trí tuệ không trong sáng, và do tinh tấn v.v... bị buông lỏng nên tín quyền trở nên mạnh mẽ. Do đó, ngài nói: ‘các pháp khác yếu ớt’ (itarāni mandāni). Tatoti (do đó) có nghĩa là: vì tín quyền mạnh mẽ và các pháp khác yếu ớt. Sự sách tấn (paggaho) là sự nâng đỡ, trợ lực cho các pháp tương ưng, không để chúng rơi vào phe lười biếng. Phận sự sách tấn (paggahakiccaṃ). Cần được liên kết với câu ‘không thể làm được’ (kātuṃ na sakkoti). Sự an trú (upaṭṭhānaṃ) là đi đến và đứng vững trên đối tượng, hoặc không buông bỏ. Sự không tán loạn (avikkhepo) là đối nghịch với sự tán loạn, nhờ đó các pháp tương ưng không bị tán loạn. (Trí tuệ) không thể thực hiện phận sự thấy (dassanakiccaṃ) – tức là thấy đúng như thật bản chất của đối tượng, giống như mắt thấy sắc – vì bị tín quyền mạnh mẽ lấn át. Bởi vì trong các pháp đồng sinh, mục đích chỉ được thành tựu nhờ sự đồng nhất của các pháp cùng sinh khởi và thực hiện vai trò của quyền, chứ không phải cách khác. Tasmāti (do đó) là xem xét lại điều đã nói trên như là nguyên nhân. Tanti (nó) là tín quyền. Dhammasabhāvapaccavekkhaṇenāti (bằng cách quán xét bản chất của các pháp) là bằng cách thẩm sát đúng như thật, từ sự phân chia nhân và quả của nhân v.v..., đối với đối tượng đáng tin mà do sự khởi lên quá mức của lòng quyết đoán về các phẩm chất cao thượng v.v... của nó đã làm cho tín quyền trở nên mạnh mẽ. Bởi vì khi được nắm bắt theo cách như vậy, theo phương pháp pháp tánh như vậy, thì sự quyết đoán sẽ không bị thái quá, do sự hoạt động của trí tuệ trở nên vượt trội nhờ sự liễu tri rằng ‘đây là bản chất của các pháp này’. Bởi vì trong các pháp chủ đạo, cũng như khi tín mạnh thì tuệ yếu, cũng vậy khi tuệ mạnh thì tín yếu. Do đó, có lời dạy rằng: ‘nó cần được làm giảm bớt bằng cách quán xét bản chất của các pháp’. တထာ အမနသိကာရေနာတိ ယေနာကာရေန ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဇာတံ, တေနာကာရေန ဘာဝနာယ အနနုယုဉ္ဇနတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဓ ဒုဝိဓေန သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဗလဝဘာဝေါ အတ္တနော ဝါ ပစ္စယဝိသေသေန ကိစ္စုတ္တရိယတော ဝီရိယာဒီနံ ဝါ မန္ဒကိစ္စတာယ. တတ္ထ ပဌမဝိကပ္ပေ ဟာပနဝိဓိ ဒဿိတော, ဒုတိယဝိကပ္ပေ ပန ယထာ မနသိကရောတော ဝီရိယာဒီနံ မန္ဒကိစ္စတာယ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဇာတံ, တထာ အမနသိကာရေန ဝီရိယာဒီနံ [Pg.254] ပဋုကိစ္စဘာဝါဝဟေန မနသိကာရေန သဒ္ဓိန္ဒြိယံ တေဟိ သမရသံ ကရောန္တေန ဟာပေတဗ္ဗံ. ဣမိနာ နယေန သေသိန္ဒြိယေသုပိ ဟာပနဝိဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော. Tathā amanasikārenāti (tương tự, bằng cách không tác ý) có nghĩa là không thực hành thiền định theo cách thức đã làm cho tín quyền trở nên mạnh mẽ. Ở đây, tín quyền trở nên mạnh mẽ theo hai cách: hoặc do duyên đặc biệt của chính nó làm cho phận sự trở nên vượt trội, hoặc do phận sự yếu kém của tinh tấn v.v... Trong đó, phương pháp làm giảm bớt cho trường hợp đầu tiên đã được chỉ ra. Còn trong trường hợp thứ hai, cũng như khi tác ý theo một cách nào đó, do phận sự yếu kém của tinh tấn v.v... mà tín quyền đã trở nên mạnh mẽ, thì cũng vậy, nó cần được làm giảm bớt bằng cách không tác ý theo cách đó, mà bằng cách tác ý theo cách mang lại phận sự sắc bén cho tinh tấn v.v..., qua đó làm cho tín quyền trở nên quân bình với chúng. Theo phương pháp này, cũng nên hiểu phương pháp làm giảm bớt đối với các quyền còn lại. ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထူတိ သော ဟိ အာယသ္မာ သဒ္ဓါဓိမုတ္တတာယ ကတာဓိကာရော သတ္ထု ရူပဒဿနပ္ပသုတော ဧဝ ဟုတွာ ဝိဟရန္တော သတ္ထာရာ ‘‘ကိံ တေ, ဝက္ကလိ, ဣမိနာ ပူတိကာယေန ဒိဋ္ဌေန, ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ, သော မံ ပဿတီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၈၇) နယေန ဩဝဒိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ နိယောဇိတောပိ တံ အနနုယုဉ္ဇန္တော ပဏာမိတော အတ္တာနံ ဝိနိပါတေတုံ ပပါတဋ္ဌာနံ အဘိရုဟိ. အထ နံ သတ္ထာ ယထာနိသိန္နောဝ ဩဘာသဝိဿဇ္ဇနေန အတ္တာနံ ဒဿေတွာ – Vakkalittheravatthūti (câu chuyện về trưởng lão Vakkali): Vị tôn giả ấy, do đã có nguyện lực được thực hiện nhờ lòng tin vững chắc, đã sống chỉ chuyên tâm vào việc ngắm nhìn sắc thân của bậc Đạo Sư. Mặc dù đã được bậc Đạo Sư khuyên dạy bằng phương pháp bắt đầu với câu ‘Này Vakkali, có ích gì cho ngươi khi thấy cái thân hôi thối này? Này Vakkali, người nào thấy Pháp, người ấy thấy ta’ v.v... (Tương Ưng Bộ 3.87) và được giao cho một đề mục thiền định, nhưng ngài đã không chuyên tâm vào đó. Bị đuổi đi, ngài đã leo lên một vách núi để gieo mình xuống. Bấy giờ, bậc Đạo Sư, vẫn ngồi nguyên tại chỗ, đã hiện thân bằng cách phóng hào quang và nói với ngài rằng – ‘‘ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဘိက္ခု, ပသန္နော ဗုဒ္ဓသာသနေ; အဓိဂစ္ဆေ ပဒံ သန္တံ, သင်္ခါရူပသမံ သုခ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၈၁) – ‘Vị Tỳ khưu nhiều hân hoan, tịnh tín trong giáo pháp Phật; sẽ đạt đến trạng thái tịch tịnh, an lạc của sự lắng dịu các hành.’ (Pháp Cú 381) – ဂါထံ ဝတွာ ‘‘ဧဟိ, ဝက္ကလီ’’တိ အာဟ. သော တေနေဝ အမတေန အဘိသိတ္တော ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဟုတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေသိ, သဒ္ဓါယ ပန ဗလဝဘာဝေန ဝိပဿနာဝီထိံ န ဩတရိ. တံ ဉတွာ ဘဂဝါ တဿ ဣန္ဒြိယသမတ္တပ္ပဋိပါဒနာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ သောဓေတွာ အဒါသိ. သော သတ္ထာရာ ဒိန္နနယေ ဌတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပ္ပဋိပါဋိယာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု စေတ္ထ နိဒဿန’’န္တိ. ဧတ္ထာတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တဘာဝေ သေသိန္ဒြိယာနံ သကိစ္စာကရဏေ. ဣတရကိစ္စဘေဒန္တိ ဥပဋ္ဌာနာဒိကိစ္စဝိသေသံ. ပဿဒ္ဓါဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သမာဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ သင်္ဂဟော. ဟာပေတဗ္ဗန္တိ ယထာ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဗလဝဘာဝေါ ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဟာယတိ, ဧဝံ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတာ ပဿဒ္ဓိအာဒိဘာဝနာယ ဟာယတိ သမာဓိပက္ခိယတ္တာ တဿာ. တထာ ဟိ သမာဓိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတံ ကောသဇ္ဇပါတတော ရက္ခန္တီ ဝီရိယာဒိဘာဝနာ ဝိယ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတံ ဥဒ္ဓစ္စပါတတော ရက္ခန္တီ ပဿဒ္ဓါဒိဘာဝနာ ဧကံသတော ဟာပေတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပဿဒ္ဓါဒိဘာဝနာယ ဟာပေတဗ္ဗ’’န္တိ. Sau khi nói kệ, Ngài nói: “Hãy đến đây, Vakkali”. Vị ấy được rưới bằng chính nước cam lồ ấy, trở nên hoan hỷ, vui mừng, đã thiết lập thiền quán, nhưng do tín quá mạnh nên đã không đi vào lộ trình thiền quán. Biết được điều đó, Đức Thế Tôn đã thanh lọc và ban cho vị ấy đề mục thiền định để giúp vị ấy đạt được sự quân bình các quyền. Vị ấy, đứng vững trong phương pháp được Bậc Đạo Sư ban cho, đã nỗ lực tu tập thiền quán và theo thứ tự các đạo, đã chứng đắc A-la-hán. Do đó, đã được nói rằng: “Câu chuyện về trưởng lão Vakkali là một ví dụ ở đây”. “Ở đây” có nghĩa là: trong trường hợp tín quyền quá mạnh, các quyền còn lại không làm phận sự của chúng. “Sự khác biệt về phận sự của các quyền khác” có nghĩa là sự khác biệt về các phận sự như là sự hiện diện. “Khinh an, v.v.”: bằng từ “v.v.”, bao gồm các giác chi là định và xả. “Nên được làm cho giảm bớt”: cũng như sức mạnh của tín quyền được giảm bớt bằng cách quán xét bản chất của các pháp, cũng vậy, sự quá mạnh của tấn quyền được giảm bớt bằng cách tu tập khinh an, v.v., vì nó thuộc về phe định. Thật vậy, cũng như việc tu tập tấn, v.v. bảo vệ sự quá mạnh của định quyền khỏi rơi vào giải đãi, cũng vậy, việc tu tập khinh an, v.v. bảo vệ sự quá mạnh của tấn quyền khỏi rơi vào trạo cử, chắc chắn làm cho nó giảm bớt. Do đó, đã được nói rằng: “Nên được làm cho giảm bớt bằng cách tu tập khinh an, v.v.”. သောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထူတိ သုခုမာလသောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထု. သော ဟိ အာယသ္မာ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သီတဝနေ ဝိဟရန္တော ‘‘မမ သရီရံ သုခုမာလံ, န စ သက္ကာ သုခေနေဝ သုခံ အဓိဂန္တုံ, ကိလမေတွာပိ သမဏဓမ္မော [Pg.255] ကာတဗ္ဗော’’တိ ဌာနစင်္ကမမေဝ အဓိဋ္ဌာယ ပဓာနမနုယုဉ္ဇန္တော ပါဒတလေသု ဖောဋေသု ဥဋ္ဌိတေသုပိ ဝေဒနံ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ဒဠှဝီရိယံ ကရောန္တော အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာယ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ. သတ္ထာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝီဏူပမောဝါဒေန ဩဝဒိတွာ ဝီရိယသမတာယောဇနဝိဓိံ ဒဿေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိသောဓေတွာ ဂိဇ္ဈကူဋံ ဂတော. ထေရောပိ သတ္ထာရာ ဒိန္နနယေန ဝီရိယသမတံ ယောဇေတွာ ဘာဝေန္တော ဝိပဿနမ္ပိ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ဒဿေတဗ္ဗ’’န္တိ. သေသေသုပီတိ သတိသမာဓိပညိန္ဒြိယေသုပိ. “Câu chuyện về trưởng lão Soṇa” có nghĩa là câu chuyện về trưởng lão Soṇa tinh tế. Vị tôn giả ấy, sau khi nhận đề mục thiền định từ Bậc Đạo Sư, trong khi trú tại rừng Sītavana, đã nghĩ rằng: “Thân ta tinh tế, không thể chỉ bằng sự an lạc mà chứng đắc an lạc, sa-môn pháp cần phải được thực hành dù phải chịu khổ hạnh”, rồi chỉ quyết tâm đứng và đi kinh hành, nỗ lực tinh tấn, dù các mụn nước nổi lên ở lòng bàn chân, vị ấy vẫn xả bỏ cảm thọ, thực hành tinh tấn mãnh liệt, nhưng do tinh tấn quá mức, đã không thể làm phát sinh sự chứng đắc đặc biệt. Bậc Đạo Sư đã đi đến đó, giáo huấn bằng lời khuyên ví dụ cây đàn, chỉ dạy phương pháp áp dụng sự quân bình tinh tấn, thanh lọc đề mục thiền định, rồi đi đến núi Gijjhakūṭa. Vị trưởng lão cũng vậy, theo phương pháp được Bậc Đạo Sư ban cho, đã áp dụng và tu tập sự quân bình tinh tấn, nỗ lực cả thiền quán, và đã an trú trong quả A-la-hán. Do đó, đã được nói rằng: “Câu chuyện về trưởng lão Soṇa nên được trình bày”. “Trong các trường hợp còn lại” có nghĩa là: cũng trong niệm quyền, định quyền và tuệ quyền. သမတန္တိ သဒ္ဓါပညာနံ အညမညံ အနူနာဓိကဘာဝံ, တထာ သမာဓိဝီရိယာနံ. ယထာ ဟိ သဒ္ဓါပညာနံ ဝိသုံ ဓုရိယဓမ္မဘူတာနံ ကိစ္စတော အညမညာနတိဝတ္တနံ ဝိသေသတော ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, ယတော နေသံ သမဓုရတာယ အပ္ပနာ သမ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ သမာဓိဝီရိယာနံ ကောသဇ္ဇုဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနံ သမရသတာယ သတိ အညမညူပတ္ထမ္ဘနတော သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အန္တဒွယပါတာဘာဝေန သမ္မဒေဝ အပ္ပနာ ဣဇ္ဈတိ. ဗလဝသဒ္ဓေါတိအာဒိ ဗျတိရေကမုခေန ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ သမတ္ထနံ. တဿတ္ထော – ယော ဗလဝတိယာ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော အဝိသဒဉာဏော, သော မုဓပ္ပသန္နော ဟောတိ, န အဝေစ္စပ္ပသန္နော. တထာ ဟိ အဝတ္ထုသ္မိံ ပသီဒတိ သေယျထာပိ တိတ္ထိယသာဝကာ. ကေရာဋိကပက္ခန္တိ သာဌေယျပက္ခံ ဘဇတိ. သဒ္ဓါဟီနာယ ပညာယ အတိဓာဝန္တော ‘‘ဒေယျဝတ္ထုပရိစ္စာဂေန ဝိနာ စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တေနပိ ဒါနမယံ ပုညံ ဟောတီ’’တိအာဒီနိ ပရိကပ္ပေတိ ဟေတုပ္ပဋိရူပကေဟိ ဝဉ္စိတော, ဧဝံဘူတော သုက္ခတက္ကဝိလုတ္တစိတ္တော ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ နာဒိယတိ, သညတ္တိံ န ဂစ္ဆတိ. တေနာဟ – ‘‘ဘေသဇ္ဇသမုဋ္ဌိတော ဝိယ ရောဂေါ အတေကိစ္ဆော ဟောတီ’’တိ. ယထာ စေတ္ထ သဒ္ဓါပညာနံ အညမညံ သမဘာဝေါ အတ္ထာဝဟော, အနတ္ထာဝဟော ဝိသမဘာဝေါ, ဧဝံ သမာဓိဝီရိယာနံ အညမညံ အဝိက္ခေပါဝဟော သမဘာဝေါ, ဣတရော ဝိက္ခေပါဝဟော စာတိ ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝတိ, တေန အပ္ပနံ န ပါပုဏာတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဥဒ္ဓစ္စံ အဘိဘဝတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တံ ဥဘယန္တိ သဒ္ဓါပညာဒွယံ သမာဓိဝီရိယဒွယဉ္စ. သမံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ သမရသံ ကာတဗ္ဗံ. “Sự quân bình” có nghĩa là trạng thái không hơn không kém lẫn nhau của tín và tuệ, cũng như của định và tấn. Thật vậy, cũng như đối với tín và tuệ, là những pháp mang gánh nặng riêng biệt, việc chúng không vượt qua nhau về phận sự là điều đặc biệt mong muốn, vì do sự quân bình của chúng mà an chỉ định thành tựu; cũng vậy, khi có sự quân bình của định và tấn, vốn thuộc về phe giải đãi và trạo cử, do sự hỗ trợ lẫn nhau, an chỉ định thành tựu một cách đúng đắn do các pháp tương ưng không rơi vào hai cực đoan. “Người có tín mạnh, v.v.” là sự chứng minh cho chính vấn đề đã được nói theo cách phủ định. Ý nghĩa của nó là: người nào có tín mạnh nhưng trí tuệ không sáng suốt, người đó có niềm tin mù quáng, không phải là niềm tin bất động. Thật vậy, người đó tin vào điều không đáng tin, giống như các đệ tử của ngoại đạo. “Phe xảo trá” có nghĩa là theo phe lừa đảo. Người có tuệ vượt trội nhưng thiếu tín, bị lừa dối bởi những lý lẽ ngụy biện, suy diễn những điều như: “Phước báu bố thí có thể có được chỉ bằng sự khởi tâm mà không cần từ bỏ vật phẩm cúng dường”. Người như vậy, với tâm bị tàn phá bởi lý luận khô khan, không chấp nhận lời dạy của bậc trí, không đi đến sự hiểu biết. Do đó, Ngài nói: “Giống như căn bệnh phát sinh từ thuốc, trở nên không thể chữa trị”. Cũng như ở đây, sự quân bình lẫn nhau của tín và tuệ mang lại lợi ích, sự không quân bình mang lại bất lợi; cũng vậy, sự quân bình lẫn nhau của định và tấn không dẫn đến tán loạn, còn sự không quân bình thì dẫn đến tán loạn, có nghĩa là: (nếu định mạnh hơn) giải đãi sẽ lấn át, do đó không đạt được an chỉ định. “Trạo cử lấn át”: ở đây cũng theo phương pháp tương tự. “Cả hai điều đó” có nghĩa là cặp tín-tuệ và cặp định-tấn. “Nên được làm cho quân bình” có nghĩa là nên được làm cho có cùng một vị. သမာဓိကမ္မိကဿာတိ သမထကမ္မဋ္ဌာနိကဿ. ဧဝန္တိ ဧဝံ သန္တေ, သဒ္ဓါယ ထောကံ ဗလဝဘာဝေ သတီတိ အတ္ထော. သဒ္ဒဟန္တောတိ ‘‘ပထဝီ ပထဝီတိ မနသိကရဏမတ္တေန [Pg.256] ကထံ ဈာနုပ္ပတ္တီ’’တိ အစိန္တေတွာ ‘‘အဒ္ဓါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဝုတ္တဝိဓိ ဣဇ္ဈိဿတီ’’တိ သဒ္ဒဟန္တော သဒ္ဓံ ဇနေန္တော. ဩကပ္ပေန္တောတိ အာရမ္မဏံ အနုပ္ပဝိသိတွာ ဝိယ အဓိမုစ္စနဝသေန အဝကပ္ပေန္တော ပက္ခန္ဒန္တော. ဧကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ သမာဓိပ္ပဓာနတ္တာ ဈာနဿ. ဥဘိန္နန္တိ သမာဓိပညာနံ. သမာဓိကမ္မိကဿ သမာဓိနော အဓိမတ္တတာ ဝိယ ပညာယ အဓိမတ္တတာပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ အာဟ – ‘‘သမတာယပီ’’တိ, သမဘာဝေနပီတိ အတ္ထော. အပ္ပနာတိ လောကိယအပ္ပနာ. တထာ ဟိ ‘‘ဟောတိယေဝါ’’တိ သာသင်္ကံ ဝဒတိ. လောကုတ္တရပ္ပနာ ပန တေသံ သမဘာဝေနေဝ ဣစ္ဆိတာ. ယထာဟ – ‘‘သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၇၀; ပဋိ. မ. ၂.၅). (Cụm từ) ‘của người thực hành định’ có nghĩa là của người có đề mục chỉ tịnh. (Cụm từ) ‘như vậy’ có nghĩa là khi như vậy, nghĩa là khi đức tin có phần mạnh mẽ. (Cụm từ) ‘có đức tin’ có nghĩa là không suy nghĩ rằng: “Làm thế nào sự sanh khởi của thiền có thể có được chỉ bằng sự tác ý ‘đất, đất’?”, mà tin tưởng rằng: “Chắc chắn phương pháp đã được đức Chánh Đẳng Giác thuyết giảng sẽ thành tựu,” và đang làm sanh khởi đức tin. (Cụm từ) ‘đặt niềm tin vào’ có nghĩa là giống như đã đi vào trong đối tượng, đang đặt niềm tin, đang đi sâu vào bằng sự quyết đoán. Nhất tâm trở nên mạnh mẽ là điều thích hợp, vì thiền có định làm chủ đạo. (Cụm từ) ‘của cả hai’ có nghĩa là của định và tuệ. Đối với người thực hành định, cũng như sự vượt trội của định được mong muốn, sự vượt trội của tuệ cũng cần được mong muốn, vì vậy ngài nói – ‘cũng do sự quân bình,’ nghĩa là cũng do trạng thái đồng đều. (Cụm từ) ‘an chỉ’ có nghĩa là an chỉ định thế gian. Thật vậy, vị ấy nói một cách hoài nghi rằng: “có thể có được.” Tuy nhiên, an chỉ định siêu thế được mong muốn chỉ với sự quân bình của chúng. Như có lời dạy rằng: “vị ấy tu tập chỉ và quán song hành” (A. Ni. 4.170; Paṭi. Ma. 2.5). ယဒိ ဝိသေသတော သဒ္ဓါပညာနံ သမာဓိဝီရိယာနဉ္စ သမတာဝ ဣစ္ဆိတာ, ကထံ သတီတိ အာဟ – ‘‘သတိ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ လီနုဒ္ဓစ္စပက္ခိကေသု ပဉ္စသု ဣန္ဒြိယေသု. ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကေ ဂဏှန္တော ‘‘သဒ္ဓါဝီရိယပညာန’’န္တိ အာဟ. အညထာပီတိ စ ဂဟေတဗ္ဗာ သိယာ. တထာ ဟိ ကောသဇ္ဇပက္ခိကေန စ သမာဓိနာဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ, န ‘‘ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာဟီ’’တိ. သာတိ သတိ. သဗ္ဗေသု ရာဇကမ္မေသု နိယုတ္တော သဗ္ဗကမ္မိကော. တေနာတိ တေန သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္ထေန ကာရဏေန. အာဟ အဋ္ဌကထာယံ. သဗ္ဗတ္ထ နိယုတ္တာ သဗ္ဗတ္ထိကာ သဗ္ဗတ္ထ လီနေ ဥဒ္ဓတေ စ စိတ္တေ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ, သဗ္ဗေန ဝါ လီနုဒ္ဓစ္စပက္ခိယေန ဗောဇ္ဈင်္ဂဂဏေန အတ္ထေတဗ္ဗာတိ သဗ္ဗတ္ထာ, သာဝ သဗ္ဗတ္ထိကာ. စိတ္တန္တိ ကုသလစိတ္တံ. တဿ ဟိ သတိပဋိသရဏံ ပရာယဏံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ. တေနာဟ – ‘‘အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိ. Nếu sự quân bình của tín và tuệ, của định và tấn được đặc biệt mong muốn, thì niệm như thế nào? Vị ấy nói: “Còn niệm thì cần phải mạnh mẽ ở khắp mọi nơi.” “Ở khắp mọi nơi” là trong năm quyền thuộc về phe thụ động và trạo cử. Khi đề cập đến phe trạo cử, vị ấy nói: “tín, tấn, và tuệ.” Và cũng nên được hiểu theo cách khác. Thật vậy, đã được nói là “với định thuộc phe lười biếng,” chứ không phải “với khinh an, định, và xả.” ‘Sā’ là niệm. Người được giao phó trong tất cả công việc của vua là sabbakammiko (người làm mọi việc). ‘Tena’ là do nguyên nhân ấy, do được mong muốn ở khắp mọi nơi. Ngài đã nói trong Chú giải. ‘Sabbatthikā’ là được áp dụng ở khắp mọi nơi. Do được mong muốn ở khắp mọi nơi, trong tâm thụ động và trạo cử; hoặc ‘sabbatthā’ là điều cần thiết bởi toàn bộ nhóm giác chi thuộc phe thụ động và trạo cử, chính nó là ‘sabbatthikā’. ‘Tâm’ là thiện tâm. Vì đối với tâm ấy, niệm là nơi nương tựa, là nơi quy hướng, để đạt đến điều chưa đạt, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ. Do đó, ngài nói: “có sự hộ trì là hiện trạng” v.v... ခန္ဓာဒိဘေဒေသု အနောဂါဠှပညာနန္တိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စဝသေနပိ ခန္ဓာယတနာဒီသု အပ္ပတိဋ္ဌိတဗုဒ္ဓီနံ. ဗဟုဿုတသေဝနာ ဟိ သုတမယဉာဏာဝဟာ. တရုဏဝိပဿနာသမင်္ဂီပိ ဘာဝနာမယဉာဏေ ဌိတတ္တာ ဧကံသတော ပညဝါ ဧဝ နာမ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘သမပညာသ…ပေ… ပုဂ္ဂလသေဝနာ’’တိ. ဉေယျဓမ္မဿ ဂမ္ဘီရဘာဝဝသေန တပ္ပရိစ္ဆေဒကဉာဏဿ ဂမ္ဘီရဘာဝဂ္ဂဟဏန္တိ အာဟ – ‘‘ဂမ္ဘီရေသု ခန္ဓာဒီသု ပဝတ္တာယ ဂမ္ဘီရပညာယာ’’တိ. တဉှိ ဉေယျံ တာဒိသာယ ပညာယ စရိတဗ္ဗတော ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယံ. တဿာ ဝါ ပညာယ တတ္ထ ပဘေဒတော ပဝတ္တိ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယာ, တဿာ ပစ္စဝေက္ခဏာတိ အာဟ – ‘‘ဂမ္ဘီရပညာယ ပဘေဒပစ္စဝေက္ခဏာ’’တိ. ‘Những người có trí tuệ chưa thâm nhập vào các sự phân biệt của uẩn v.v…’ là những người có trí năng chưa được thiết lập trong các uẩn, xứ v.v… ngay cả qua phương diện học hỏi và đa văn. Vì việc thân cận người đa văn mang lại văn tuệ. Ngay cả người có tuệ quán non trẻ, do đã an trú trong tu tuệ, chắc chắn được gọi là người có trí tuệ. Vị ấy nói: “việc thân cận người có trí tuệ tương đương…”. “Sự nắm bắt tính chất thâm sâu của trí tuệ phân định đối tượng ấy, do tính chất thâm sâu của các pháp cần biết,” vị ấy nói: “bằng trí tuệ thâm sâu vận hành trong các uẩn v.v… thâm sâu.” Vì đối tượng cần biết ấy, do cần được thực hành với trí tuệ như vậy, nên là sự thực hành của trí tuệ thâm sâu. Hoặc, sự vận hành của trí tuệ ấy ở nơi đó qua sự phân biệt là sự thực hành của trí tuệ thâm sâu; sự quán xét về điều đó, vị ấy nói: “sự quán xét về sự phân biệt bằng trí tuệ thâm sâu.” ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏံ [Pg.257] နိရယေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တဿ ယေဘုယျေန သဗ္ဗပဌမံ ကရောန္တီတိ ဒေဝဒူတသုတ္တာဒီသု အာဒိတော ဝုတ္တတ္တာ စ အာဟ – ‘‘ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ. သကဋဝဟနာဒိကာလေတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန တဒညံ မနုဿေဟိ တိရစ္ဆာနေဟိ စ ဝိဗာဓိတဗ္ဗကာလံ သင်္ဂဏှာတိ. ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရန္တိ ဣဒံ အပရာပရေသု ပေတေသုယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနကသတ္တဝသေန ဝုတ္တံ, ဧကစ္စာနံ ဝါ ပေတာနံ ဧကစ္စတိရစ္ဆာနာနံ ဝိယ ဒီဃာယုကတာ သိယာတိ တထာ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ကာဠော နာဂရာဇာ စတုန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝံ လဘိတွာ ဌိတောပိ မေတ္တေယျဿပိ ဘဂဝတော သမ္မုခီဘာဝံ လဘိဿတီတိ ဝဒန္တိ, ယတဿ ကပ္ပာယုကတာ ဝုတ္တာ. Do việc hành hình bằng năm cách trói buộc thường được thực hiện trước tiên đối với chúng sanh tái sanh trong địa ngục, và do điều này được nói đến ở phần đầu trong kinh Thiên Sứ (Devadūtasutta) v.v…, nên vị ấy nói: “bắt đầu từ việc hành hình bằng năm cách trói buộc.” Trong câu ‘thời gian kéo xe v.v…’, từ ‘v.v…’ bao gồm cả những thời gian khác bị loài người và loài vật hành hạ. ‘Một Phật kỳ’ – điều này được nói liên quan đến chúng sanh tái sanh liên tục trong loài ngạ quỷ. Hoặc, được nói như vậy vì một số ngạ quỷ, giống như một số loài bàng sanh, có thể có tuổi thọ dài. Thật vậy, người ta nói rằng long vương Kāḷa, sau khi đã diện kiến bốn vị Phật, cũng sẽ được diện kiến Đức Thế Tôn Metteyya, vì tuổi thọ của vị ấy được cho là một kiếp. ဧဝံ အာနိသံသဒဿာဝိနောတိ ဝီရိယာယတ္တော ဧဝ သဗ္ဗော လောကိယော လောကုတ္တရော စ ဝိသေသာဓိဂမောတိ ဧဝံ ဝီရိယေ အာနိသံသဒဿနသီလဿ. ဂမနဝီထိန္တိ သပုဗ္ဗဘာဂံ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒံ, သဟ ဝိပဿနာယ အရိယမဂ္ဂပ္ပဋိပါဋိ, သတ္တဝိသုဒ္ဓိပရမ္ပရာ ဝါ. သာ ဟိ ‘‘ဘိက္ခုနော ဝဋ္ဋနိယျာနာယ ဂန္တဗ္ဗာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာ ပဋိပဒါ’’တိ ကတွာ ဂမနဝီထိ နာမ. ‘Người thấy được lợi ích như vậy’ là người có thói quen thấy được lợi ích trong sự tinh tấn như sau: “Tất cả sự chứng đắc đặc biệt, cả hiệp thế lẫn siêu thế, đều tùy thuộc vào sự tinh tấn.” ‘Con đường tiến triển’ là con đường đưa đến Níp-bàn bao gồm cả giai đoạn chuẩn bị, là trình tự của Thánh đạo cùng với tuệ quán, hoặc là sự nối tiếp của bảy thanh tịnh. Vì rằng con đường ấy được gọi là ‘con đường tiến triển’ do là “con đường cần phải đi, cần phải thực hành, để chế ngự vòng luân hồi của vị tỳ khưu.” ကာယဒဠှီဗဟုလောတိ ယထာ တထာ ကာယဿ ဒဠှီကမ္မပ္ပသုတော. ပိဏ္ဍပါတန္တိ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ. ပစ္စယဒါယကာနံ အတ္တနိ ကာရဿ အတ္တနော သမ္မာပဋိပတ္တိယာ မဟပ္ဖလဘာဝဿ ကရဏေန ပိဏ္ဍဿ ဘိက္ခာယ ပဋိပူဇနာ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ. ‘Thường xuyên làm cho thân thể cường tráng’ là người chuyên tâm vào việc làm cho thân thể cường tráng bằng mọi cách. ‘Vật thực khất thực’ là vật thực của quốc độ. ‘Sự tôn trọng vật thực khất thực’ là sự tôn kính vật thực nhận được qua việc khất thực, bằng cách làm cho sự phục vụ của các thí chủ dâng cúng vật dụng đối với mình trở thành có quả lớn, thông qua sự chánh hạnh của chính mình. နီဟရန္တောတိ ပတ္တတ္ထဝိကတော နီဟရန္တော. တံ သဒ္ဒံ သုတွာတိ တံ ဥပါသိကာယ ဝစနံ ပဏ္ဏသာလာဒွါရေ ဌိတောဝ ပဉ္စာဘိညတာယ ဒိဗ္ဗသောတေန သုတွာ. မနုဿသမ္ပတ္တိ, ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိ, နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တီတိ ဣမာ တိဿော သမ္ပတ္တိယော. ဒါတုံ သက္ခိဿသီတိ တယိ ကတေန ဒါနမယေန ဝေယျာဝစ္စမယေန စ ပုညကမ္မေန ခေတ္တဝိသေသဘာဝူပဂမနေန အပရာပရံ ဒေဝမနုဿာနံ သမ္ပတ္တိယော အန္တေ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိဉ္စ ဒါတုံ သက္ခိဿသီတိ ထေရော အတ္တာနံ ပုစ္ဆတိ. သိတံ ကရောန္တောတိ ‘‘အကိစ္ဆေနေဝ မယာ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ သမတိက္ကန္တ’’န္တိ ပစ္စဝေက္ခဏာဝသာနေ သဉ္ဇာတပါမောဇ္ဇဝသေန သိတံ ကရောန္တော. ‘Đang lấy ra’ là đang lấy ra vật đã được đặt trong bát. ‘Sau khi nghe âm thanh ấy’ là sau khi nghe lời nói ấy của nữ cận sự, trong lúc đang đứng ở cửa am lá, bằng thiên nhĩ thông do có ngũ thông. Ba thành tựu này là: nhân thành tựu, thiên thành tựu, và Níp-bàn thành tựu. ‘Ngươi sẽ có thể cho được chăng?’ – Vị trưởng lão tự hỏi mình rằng: “Với phước nghiệp bố thí và phục vụ đã làm cho ngươi, do ngươi đã trở thành một phước điền đặc biệt, ngươi sẽ có thể cho được các thành tựu của chư thiên và loài người trong các kiếp sau, và cuối cùng là thành tựu Níp-bàn chăng?” ‘Đang mỉm cười’ là đang mỉm cười do hỷ lạc sanh khởi vào lúc cuối của sự quán xét rằng: “Khổ luân hồi đã được ta vượt qua một cách không khó khăn.” နိပ္ပရိဿယကာလောတိ နိရုပဒ္ဒဝကာလော, တဒါ ဘိက္ခုသံဃဿ သုလဘာ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ပစ္စယဟေတုကာ စိတ္တပီဠာ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ပဿန္တာနံယေဝါတိ အနာဒရေ သာမိဝစနံ. ခီရဓေနုန္တိ ခီရဒါယိကံ ဓေနုံ[Pg.258]. ကိဉ္စိဒေဝ ကတွာတိ ကိဉ္စိဒေဝ ဘတိကမ္မံ ကတွာ. ဥစ္ဆုယန္တကမ္မန္တိ ဥစ္ဆုယန္တသာလာယ ကာတဗ္ဗံ ကိစ္စံ. တမေဝ မဂ္ဂန္တိ ဥပါသကေန ပဋိပန္နမဂ္ဂံ. ဥပကဋ္ဌာယာတိ အာသန္နာယ. ဝိပ္ပဋိပန္နန္တိ ဇာတိဓမ္မကုလဓမ္မာဒိလင်္ဃနေန အသမ္မာပဋိပန္နံ. ဧဝန္တိ ယထာ အသမ္မာပဋိပန္နော ပုတ္တော တာယ ဧဝ အသမ္မာပဋိပတ္တိယာ ကုလသန္တာနတော ဗာဟိရော ဟုတွာ ပိတု သန္တိကာ ဒါယဇ္ဇဿ န ဘာဂီ, ဧဝံ ကုသီတောပိ တေနေဝ ကုသီတဘာဝေန န သမ္မာပဋိပန္နော သတ္ထု သန္တိကာ လဒ္ဓဗ္ဗအရိယဓနဒါယဇ္ဇဿ န ဘာဂီ. အာရဒ္ဓဝီရိယောဝ လဘတိ သမ္မာပဋိပဇ္ဇနတော. ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ယောဇနာ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ‘Thời không nguy hiểm’ là thời không có tai ương; ý nói rằng vào lúc đó, các vật dụng dễ dàng có được đối với Tăng đoàn tỳ khưu, nên không có sự phiền não trong tâm do nguyên nhân vật dụng. ‘Passantānaṃyeva’ là sở thuộc cách được dùng với ý nghĩa bất chấp. ‘Bò sữa’ là con bò cho sữa. ‘Sau khi làm việc gì đó’ là sau khi làm một công việc làm thuê nào đó. ‘Công việc ở máy ép mía’ là công việc phải làm ở nhà ép mía. ‘Chính con đường ấy’ là con đường đã được người cận sự nam thực hành. ‘Upakaṭṭhāya’ là gần. ‘Hành xử sai trái’ là không hành xử đúng đắn do vi phạm bổn phận về dòng dõi, gia tộc v.v… ‘Như vậy’ là: cũng như người con hành xử sai trái, do chính sự hành xử sai trái ấy, trở thành người ngoài dòng dõi gia tộc và không được chia gia tài từ người cha, cũng vậy, người lười biếng, do chính sự lười biếng ấy, không hành xử đúng đắn và không được thừa hưởng gia tài Thánh sản có thể nhận được từ bậc Đạo Sư. Chỉ người đã nỗ lực tinh tấn mới nhận được, do hành xử đúng đắn. Cách nối kết là ‘tấn giác chi sanh khởi’; cũng vậy ở mọi nơi. မဟာတိ သီလာဒိဂုဏေဟိ မဟန္တော ဝိပုလော အနညသာဓာရဏော. တံ ပနဿ ဂုဏမဟတ္တံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုကမ္ပနေန လောကေ ပါကဋန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သတ္ထုနော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. Mahā có nghĩa là to lớn, rộng lớn, không chung với ai khác bởi các đức tánh như giới v.v... Và để chỉ rõ rằng sự vĩ đại về đức tánh ấy của vị ấy đã được biểu hiện ở đời bằng sự rung chuyển mười ngàn thế giới, ngài đã nói câu bắt đầu là ‘satthuno hi’. ယသ္မာ သတ္ထုသာသနေ ပဗ္ဗဇိတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနေန သကျပုတ္တိယဘာဝေါ သဉ္ဇာယတိ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓပုတ္တဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အသမ္ဘိန္နာယာ’’တိအာဒိမာဟ. Bởi vì đối với người đã xuất gia trong giáo pháp của đức Đạo Sư, do sự thành tựu xuất gia mà địa vị là Thích tử được sanh khởi, vì thế để chỉ rõ địa vị là Phật tử, ngài đã nói câu bắt đầu là ‘asambhinnāya’. အလသာနံ ဘာဝနာယ နာမမတ္တမ္ပိ အဇာနန္တာနံ ကာယဒဠှီဗဟုလာနံ ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇိတွာ သေယျသုခါဒိအနုယုဉ္ဇနကာနံ တိရစ္ဆာနဂတိကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဒူရတော ဝဇ္ဇနာ ကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာတိ အာဟ – ‘‘ကုစ္ဆိံ ပူရေတွာ ဌိတအဇဂရသဒိသေ’’တိအာဒိ. ‘‘ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေဿာမာ’’တိအာဒိနာ ဘာဝနာရမ္ဘဝသေန အာရဒ္ဓဝီရိယာနံ ဒဠှပရက္ကမာနံ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမနာ အာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလသေဝနာတိ အာဟ – ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယေ’’တိအာဒိ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၆၄-၆၅) ပန ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာတိ ဣဒံ ဒွယံ န ဂဟိတံ, ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနတာ သမ္မပ္ပဓာနပစ္စဝေက္ခဏတာတိ ဣဒံ ဒွယံ ဂဟိတံ. တတ္ထ အာနိသံသဒဿာဝိတာယ ဧဝ သမ္မပ္ပဓာနပစ္စဝေက္ခဏာ ဂဟိတာ ဟောတိ လောကိယလောကုတ္တရဝိသေသာဓိဂမဿ ဝီရိယာယတ္တတာဒဿနဘာဝတော, ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနံ ပန တဒဓိမုတ္တတာယ ဧဝ ဂဟိတံ ဟောတိ. ဝီရိယုပ္ပာဒနေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တဿ ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနံ အတ္ထသိဒ္ဓမေဝါတိ. တတ္ထ [Pg.259] ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနအာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလသေဝနတဒဓိ- မုတ္တတာပဋိပက္ခဝိဓမနပစ္စယူပသံဟာရဝသေန အပါယဘယပစ္စဝေက္ခဏာဒယော သမုတ္တေဇနဝသေန ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒကာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. Sự xa lánh từ xa những hạng người lười biếng, những người thậm chí không biết đến cả danh xưng của sự hành thiền, những người có nhiều sự cứng nhắc nơi thân, những người sau khi ăn uống thỏa thích rồi chuyên tâm vào sự an lạc của việc nằm ngủ v.v..., những người có khuynh hướng của loài bàng sanh, đó là sự tránh xa người biếng nhác, ngài đã nói câu bắt đầu là: ‘Tương tự như con trăn nằm yên sau khi đã lấp đầy bụng’ v.v... Sự lui tới theo thời gian thích hợp với những vị có tinh tấn đã được khởi sự, có sự cố gắng kiên cố, với ý nghĩa bắt đầu hành thiền qua câu: ‘Chúng ta sẽ gột sạch tâm khỏi các pháp ngăn che bằng cách đi kinh hành và ngồi suốt ngày,’ đó là sự thân cận người có tinh tấn đã được khởi sự, ngài đã nói câu bắt đầu là: ‘āraddhavīriye’ v.v... Tuy nhiên, trong bộ Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo), hai điều này là sự quán xét về sự vĩ đại của dòng dõi và sự quán xét về sự vĩ đại của các vị đồng phạm hạnh đã không được đề cập đến; hai điều này là sự loại trừ hôn trầm thụy miên và sự quán xét về chánh cần đã được đề cập đến. Ở đó, sự quán xét về chánh cần được đề cập đến chính là do sự chỉ ra quả báu, vì có sự nhận thấy rằng việc chứng đắc các pháp đặc biệt thuộc thế gian và siêu thế là tùy thuộc vào tinh tấn. Còn sự loại trừ hôn trầm thụy miên được đề cập đến chính là do sự hướng tâm đến điều ấy. Đối với người đã nỗ lực trong việc phát sanh tinh tấn, sự loại trừ hôn trầm thụy miên chắc chắn được thành tựu. Ở đó, sự quán xét về nỗi sợ hãi của cảnh khổ v.v... với ý nghĩa là sự loại trừ các pháp đối nghịch và sự thâu tập các duyên là sự loại trừ hôn trầm thụy miên, sự tránh xa người biếng nhác, sự thân cận người có tinh tấn đã được khởi sự, và sự hướng tâm đến điều ấy, nên được hiểu là những pháp làm phát sanh tinh tấn giác chi với ý nghĩa là sự khích lệ. ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဥပစာရသမာဓိနိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ယာဝ ဥပစာရာ’’တိ. သကလသရီရံ ဖရမာနောတိ ပီတိသမုဋ္ဌာနေဟိ ပဏီတရူပေဟိ သကလသရီရံ ဖရမာနော, ဓမ္မသံဃဂုဏေ အနုဿရန္တဿပိ ယာဝ ဥပစာရာ သကလသရီရံ ဖရမာနော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧဝံ သေသအနုဿတီသု, ပသာဒနီယသုတ္တန္တပစ္စဝေက္ခဏာယ စ ယောဇေတဗ္ဗံ တဿာပိ ဝိမုတ္တာယတနဘာဝေန တဂ္ဂတိကတ္တာ. ဧဝရူပေ ကာလေတိ ‘‘ဒုဗ္ဘိက္ခဘယာဒီသူ’’တိ ဝုတ္တကာလေ. သမာပတ္တိ…ပေ… န သမုဒါစရန္တီတိ ဣဒံ ဥပသမာနုဿတိယာ ဝသေန ဝုတ္တံ. သင်္ခါရာနဉှိ ဝသေန သပ္ပဒေသဝူပသမေပိ နိပ္ပဒေသဝူပသမေ ဝိယ တထာ သညာယ ပဝတ္တိတော ဘာဝနာမနသိကာရော ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနသမတ္ထော ဟုတွာ ဥပစာရသမာဓိံ အာဝဟန္တော တထာရူပပီတိသောမနဿသမန္နာဂတော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပါဒါယ ဟောတီတိ. တတ္ထ ‘‘ဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ’’တိ ပါဌော. န သမုဒါစရန္တီတိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထော. ယသ္မာ န သမုဒါစရန္တိ, တသ္မာ တံ နေသံ အသမုဒါစာရံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာတိ ယောဇနာ. န ဟိ ကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဗောဇ္ဈင်္ဂုပ္ပတ္တိ ယုတ္တာ, ပသာဒနီယေသု ဌာနေသု ပသာဒသိနေဟာဘာဝေန လူခဟဒယတာယ လူခတာ. သာ တတ္ထ အာဒရဂါရဝါကရဏေန ဝိညာယတီတိ အာဟ – ‘‘အသက္ကစ္စကိရိယာယ သံသူစိတလူခဘာဝေ’’တိ. Do sự niệm Phật được hoàn tất với cận định nên đã được nói là: ‘Cho đến cận định.’ ‘Làm cho toàn thân được thấm nhuần’ có nghĩa là làm cho toàn thân được thấm nhuần bởi các sắc vi tế do hỷ sanh khởi. Đối với người đang tùy niệm các ân đức của Pháp và của Tăng, hỷ giác chi làm cho toàn thân được thấm nhuần cho đến cận định cũng được sanh khởi. Và trong các pháp tùy niệm còn lại, trong sự quán xét về các bài kinh đáng tịnh tín cũng nên được áp dụng như vậy, vì điều ấy cũng có khuynh hướng tương tự do là nền tảng của sự giải thoát. ‘Vào lúc như vậy’ là vào lúc đã được nói là: ‘Trong lúc có sự sợ hãi về nạn đói v.v...’ Câu ‘sự chứng đắc... không hiện hành’ này đã được nói theo ý nghĩa của sự tùy niệm tịch tịnh. Thật vậy, do ý nghĩa của các pháp hữu vi, sự tác ý trong lúc hành thiền được tiến hành với tưởng như vậy, ngay cả trong sự an tịnh có dư y cũng giống như trong sự an tịnh vô dư y, có khả năng trấn áp các phiền não, mang lại cận định, và có được hỷ và ưu tương ứng như vậy, trở thành nhân duyên cho hỷ giác chi. Ở đó, có dị bản là ‘vikkhambhitā kilesā.’ Trong câu ‘na samudācaranti,’ từ ‘iti’ có ý nghĩa là nguyên nhân. Bởi vì chúng không hiện hành, vì thế nên có sự liên kết là: ‘Đối với người đang quán xét về sự không hiện hành ấy của chúng.’ Thật vậy, sự sanh khởi của giác chi là không thích hợp đối với người đang quán xét về các phiền não. Sự khô khan là do tâm bị khô khan vì không có sự quyến luyến trong niềm tịnh tín ở những trú xứ đáng tịnh tín. Điều ấy được biết đến ở đó qua sự không thực hành với sự tôn trọng và kính cẩn, ngài đã nói là: ‘Trong trạng thái khô khan được biểu thị bởi hành động không tôn trọng.’ ပဏီတဘောဇနသေဝနတာတိ ပဏီတသပ္ပာယဘောဇနသေဝနတာ. ဥတုဣရိယာပထသုခဂ္ဂဟဏေန သပ္ပာယဥတုဣရိယာပထဂ္ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဉှိ တိဝိဓမ္ပိ သပ္ပာယံ သေဝိယမာနံ ကာယဿ ကလျတာပါဒနဝသေန စိတ္တဿ ကလျတံ အာဝဟန္တံ ဒုဝိဓာယပိ ပဿဒ္ဓိယာ ကာရဏံ ဟောတိ. အဟေတုကသတ္တေသု လဗ္ဘမာနံ သုခဒုက္ခန္တိ အယမေကော အန္တော, ဣဿရာဒိဝိသမဟေတုကန္တိ ပန အယံ ဒုတိယော. ဧတေ ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ ယထာသကံ ကမ္မုနာ ဟောတီတိ အယံ မဇ္ဈိမာ ပဋိပတ္တိ. မဇ္ဈတ္တော ပယောဂေါ ယဿ သော မဇ္ဈတ္တပယောဂေါ, တဿ ဘာဝေါ မဇ္ဈတ္တပယောဂတာ. အယဉှိ သဘာဝါသာရဒ္ဓတာယ တံပဿဒ္ဓကာယတာယ ကာရဏံ ဟောတိ, ပဿဒ္ဓိဒွယံ [Pg.260] အာဝဟတိ. ဧတေနေဝ သာရဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနပဿဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလသေဝနာနံ တဒါဝဟနတာ သံဝဏ္ဏိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Sự thọ dụng vật thực vi tế là sự thọ dụng vật thực vi tế và thích hợp. Qua sự nắm giữ sự an lạc của thời tiết và oai nghi, sự nắm giữ thời tiết và oai nghi thích hợp nên được hiểu. Thật vậy, ba loại thích hợp ấy khi được thực hành sẽ mang lại sự thích đáng cho tâm, với ý nghĩa là sự tạo ra sự thích đáng cho thân, và là nguyên nhân cho cả hai loại khinh an. Sự khổ và lạc có được ở các chúng sanh vô nhân, đây là một cực đoan. Còn (quan điểm cho rằng) do nhân không đồng đều như đấng Hóa Sanh v.v..., đây là cực đoan thứ hai. Không đi đến cả hai cực đoan này, (quan điểm cho rằng) sự việc xảy ra là do nghiệp của riêng mình, đây là trung đạo. Người có sự thực hành trung lập là người có sự thực hành trung lập, trạng thái của người ấy là sự thực hành trung lập. Thật vậy, điều này là nguyên nhân cho sự khinh an của thân ấy do sự không dao động về bản chất, và mang lại hai loại khinh an. Chính do điều này mà sự mang lại điều ấy của việc tránh xa người có thân dao động và sự thân cận người có thân khinh an đã được mô tả, nên được hiểu. ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဣန္ဒြိယသမတ္တပ္ပဋိပါဒနာ စ ပညာဝဟာ ဝုတ္တာ, သမာဓာနာဝဟာပိ တာ ဟောန္တိ. သမာဓာနာဝဟဘာဝေနေဝ ပညာဝဟဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ. Sự làm trong sạch các vật và sự thực hành sự quân bình các quyền đã được nói là mang lại trí tuệ, chúng cũng mang lại sự định tĩnh. Chính do trạng thái mang lại sự định tĩnh mà có trạng thái mang lại trí tuệ, vì thế đã được nói là: ‘Sự làm trong sạch các vật... nên được biết.’ ကာရဏကောသလ္လဘာဝနာကောသလ္လာနံ နာနန္တရိယဘာဝတော ရက္ခနာကောသလ္လဿ စ တံမူလကတ္တာ ‘‘နိမိတ္တကုသလတာ နာမ ကသိဏနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟကုသလတာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ကသိဏနိမိတ္တဿာတိ စ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အသုဘနိမိတ္တာဒိကဿပိ ဟိ ယဿ ကဿစိ ဈာနုပ္ပတ္တိနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ နိမိတ္တကုသလတာ ဧဝါတိ. အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပညာပယောဂမန္ဒတံ ပယောဂဝေကလ္လဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. တဿ ပဂ္ဂဏှနန္တိ တဿ လီနဿ စိတ္တဿ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိသမုဋ္ဌာပနေန လယာပတ္တိတော သမုဒ္ဓရဏံ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – Do trạng thái không gián đoạn của sự thiện xảo về nguyên nhân và sự thiện xảo về sự hành thiền, và do sự thiện xảo về sự hộ trì có điều ấy làm căn bản, nên đã được nói chính là: ‘Sự thiện xảo về tướng là sự thiện xảo trong việc nắm giữ tướng của kasiṇa.’ Và câu ‘tướng của kasiṇa’ nên được hiểu chỉ là sự chỉ dẫn. Thật vậy, sự thiện xảo trong việc nắm giữ bất cứ tướng nào làm phát sanh thiền, như là tướng bất tịnh v.v..., chính là sự thiện xảo về tướng. Trong câu ‘do tinh tấn quá thụ động v.v...’, với từ ‘ādi’ (v.v...) là bao gồm cả sự thực hành trí tuệ yếu ớt và sự thiếu sót trong sự thực hành. ‘Sự sách tấn điều ấy’ là sự nâng đỡ tâm đã thụ động ấy lên khỏi trạng thái đã rơi vào sự thụ động bằng cách làm phát sanh trạch pháp giác chi v.v... Điều này đã được đức Thế Tôn nói rằng – ‘‘ယသ္မိဉ္စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ, ကာလော တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ. တံ ကိဿ ဟေတု? လီနံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တံ, တံ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သုသမုဋ္ဌာပယံ ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ပရိတ္တံ အဂ္ဂိံ ဥဇ္ဇာလေတုကာမော အဿ. သော တတ္ထ သုက္ခာနိ စေဝ တိဏာနိ ပက္ခိပေယျ, သုက္ခာနိ စ ဂေါမယာနိ ပက္ခိပေယျ, သုက္ခာနိ စ ကဋ္ဌာနိ ပက္ခိပေယျ, မုခဝါတဉ္စ ဒဒေယျ, န စ ပံသုကေန ဩကိရေယျ, ဘဗ္ဗော နု ခေါ သော ပုရိသော ပရိတ္တံ အဂ္ဂိံ ဥဇ္ဇာလေတုန္တိ? ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄). “Này các Tỳ khưu, vào lúc nào tâm bị thụ động, lúc ấy là thời để tu tập trạch pháp giác chi, là thời để tu tập tinh tấn giác chi, là thời để tu tập hỷ giác chi. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, tâm thụ động, nó được những pháp này làm cho phấn chấn lên một cách tốt đẹp. Này các Tỳ khưu, ví như một người muốn nhóm một đốm lửa nhỏ. Người ấy bỏ vào đó cỏ khô, phân bò khô, củi khô, và thổi bằng miệng, và không rắc bụi lên. Người ấy có thể nhóm lên đốm lửa nhỏ ấy không? Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” (saṃ. ni. 5.234). ဧတ္ထ စ ယထာသကံ အာဟာရဝသေန ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ဘာဝနာ သမုဋ္ဌာပနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, သာ အနန္တရံ ဝိဘာဝိတာ ဧဝ. Và ở đây, việc tu tập trạch pháp giác chi v.v... tùy theo vật thực của mỗi pháp nên được hiểu là sự làm cho phấn chấn lên, điều ấy đã được giải thích ngay sau đó. အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပညာပယောဂဗလဝတံ ပမောဒုပ္ပိလာပနဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. တဿ နိဂ္ဂဏှနန္တိ တဿ ဥဒ္ဓတဿ စိတ္တဿ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိသမုဋ္ဌာပနေန ဥဒ္ဓတာပတ္တိတော နိသေဓနံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ – Với cụm từ ‘do tinh tấn quá mức v.v...’, từ ‘v.v...’ bao gồm cả sự hân hoan phấn khởi của người có sự vận dụng trí tuệ mạnh mẽ. ‘Sự chế ngự nó’ có nghĩa là sự ngăn chặn tâm trạo cử ấy khỏi việc rơi vào trạng thái trạo cử bằng cách làm khởi sanh định giác chi v.v... Điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói: ‘‘ယသ္မိဉ္စ [Pg.261] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဥဒ္ဓတံ စိတ္တံ ဟောတိ, ကာလော တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဥဒ္ဓတံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တံ, တံ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သုဝူပသမံ ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗာပေတုကာမော အဿ, သော တတ္ထ အလ္လာနိ စေဝ တိဏာနိ ပက္ခိပေယျ, အလ္လာနိ စ ဂေါမယာနိ နိက္ခိပေယျ, အလ္လာနိ စ ကဋ္ဌာနိ ပက္ခိပေယျ, မုခဝါတဉ္စ န ဒဒေယျ, ပံသုကေန စ ဩကိရေယျ, ဘဗ္ဗော နု ခေါ သော ပုရိသော မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗာပေတုန္တိ? ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄). “Này các Tỳ khưu, vào lúc nào tâm bị trạo cử, lúc ấy là thời để tu tập khinh an giác chi, là thời để tu tập định giác chi, là thời để tu tập xả giác chi. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, tâm trạo cử, nó được những pháp này làm cho lắng dịu một cách tốt đẹp. Này các Tỳ khưu, ví như một người muốn dập tắt một đống lửa lớn, người ấy bỏ vào đó cỏ ướt, phân bò ướt, củi ướt, và không thổi bằng miệng, và rắc bụi lên. Người ấy có thể dập tắt đống lửa lớn ấy không? Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” (saṃ. ni. 5.234). ဧတ္ထာပိ ယထာသကံ အာဟာရဝသေန ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ဘာဝနာ သမုဋ္ဌာပနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာ ဝုတ္တာ ဧဝ, သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဝုစ္စမာနာ, ဣတရဿ အနန္တရံ ဝက္ခတိ. Ở đây cũng vậy, việc tu tập khinh an giác chi v.v... tùy theo vật thực của mỗi pháp nên được hiểu là sự làm cho khởi sanh. Trong đó, việc tu tập khinh an giác chi đã được nói đến, (việc tu tập) định giác chi đang được nói đến, (việc tu tập) pháp còn lại sẽ được nói đến ngay sau đây. ပညာပယောဂမန္ဒတာယာတိ ပညာဗျာပါရဿ အပ္ပကဘာဝေန. ယထာ ဟိ ဒါနံ အလောဘပ္ပဓာနံ, သီလံ အဒေါသပ္ပဓာနံ, ဧဝံ ဘာဝနာ အမောဟပ္ပဓာနာ. တတ္ထ ယဒါ ပညာ န ဗလဝတီ ဟောတိ, တဒါ ဘာဝနာ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသာဝဟာ န ဟောတိ. အနဘိသင်္ဂတော ဝိယ အာဟာရော ပုရိသဿ, ယောဂိနော စိတ္တဿ အဘိရုစိံ န ဇနေတိ, တေန တံ နိရဿာဒံ ဟောတိ. တထာ ဘာဝနာယ သမ္မဒေဝ အဝီထိပဋိပတ္တိယာ ဥပသမသုခံ န ဝိန္ဒတိ, တေနပိ စိတ္တံ နိရဿာဒံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပညာပယောဂမန္ဒတာယာ…ပေ… နိရဿာဒံ ဟောတီ’’တိ. တဿ သံဝေဂုပ္ပာဒနံ ပသာဒုပ္ပာဒနဉ္စ တိကိစ္ဆနန္တိ တံ ဒဿေန္တော, ‘‘အဋ္ဌ သံဝေဂဝတ္ထူနီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာနိ ယထာရဟံ သုဂတိယံ ဒုဂ္ဂတိယဉ္စ ဟောန္တီတိ တဒညမေဝ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနာဒိခုပ္ပိပါသာဒိအညမညဝိဟေဌနာဒိဟေတုကံ အပါယဒုက္ခံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တယိဒံ သဗ္ဗံ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝနိဿိတံ ဂဟိတန္တိ အတီတေ အနာဂတေ စ ကာလေ ဝဋ္ဋမူလကဒုက္ခာနိ ဝိသုံ ဂဟိတာနိ. ယေ ပန သတ္တာ အာဟာရူပဇီဝိနော, တတ္ထ စ ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိနော, တေသံ အညေဟိ အသာဓာရဏဇီဝိတဒုက္ခံ အဋ္ဌမံ သံဝေဂဝတ္ထု ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အယံ ဝုစ္စတိ သမယေ သမ္ပဟံသနတာတိ အယံ ဘာဝနာစိတ္တဿ သမ္ပဟံသိတဗ္ဗသမယေ ဝုတ္တနယေနေဝ သံဝေဂဇနနဝသေန [Pg.262] စေဝ ပသာဒုပ္ပာဒနဝသေန စ သမ္မဒေဝ ပဟံသနာ, သံဝေဂဇနနပုဗ္ဗကပသာဒုပ္ပာဒနေန တောသနာတိ အတ္ထော. ‘Do sự vận dụng trí tuệ yếu ớt’ có nghĩa là do sự hoạt động của trí tuệ ít ỏi. Ví như bố thí lấy vô tham làm chính, giới lấy vô sân làm chính, cũng vậy, tu tập lấy vô si làm chính. Trong đó, khi trí tuệ không mạnh mẽ, thì sự tu tập không mang lại sự đặc biệt từ trước đến sau. Giống như thức ăn không được chuẩn bị kỹ lưỡng đối với một người, nó không làm phát sanh sự ưa thích cho tâm của hành giả, do đó nó trở nên vô vị. Cũng vậy, do sự tu tập không đúng đường lối, hành giả không tìm thấy được sự an lạc của tĩnh lặng, do đó tâm cũng trở nên vô vị. Vì thế đã được nói: ‘do sự vận dụng trí tuệ yếu ớt... v.v... trở nên vô vị’. Để chỉ ra rằng ‘sự làm phát sanh cảm hứng và sự làm phát sanh tịnh tín là phương pháp trị liệu cho nó’, ngài đã nói ‘tám sự kiện gây cảm hứng’ v.v... Trong đó, sanh, già, bệnh, chết xảy ra tương ứng trong thiện thú và ác thú, nên cần hiểu khổ ở cõi dữ là khác với những điều đó, có nguyên nhân từ năm sự trói buộc v.v..., đói khát v.v..., làm hại lẫn nhau v.v... Tất cả những điều này được xem là nương vào kiếp sống hiện tại của các chúng sanh ấy, còn các khổ có luân hồi làm gốc rễ trong thời quá khứ và vị lai được xem xét riêng. Còn những chúng sanh nào sống nhờ vào vật thực, và trong đó, sống nhờ vào kết quả của sự nỗ lực, thì cái khổ trong đời sống không chung với những chúng sanh khác của họ được xem là sự kiện gây cảm hứng thứ tám. ‘Đây được gọi là sự khích lệ đúng lúc’ có nghĩa là: đây là sự khích lệ đúng đắn tâm tu tập vào lúc cần được khích lệ, theo cách đã nói, bằng cách làm phát sanh cảm hứng và bằng cách làm phát sanh tịnh tín; nghĩa là làm cho hoan hỷ bằng cách làm phát sanh tịnh tín có sự phát sanh cảm hứng đi trước. သမ္မာပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မာတိ လီနုဒ္ဓစ္စဝိရဟေန သမထဝီထိပဋိပတ္တိယာ စ သမ္မာ အဝိသမံ သမ္မဒေဝ ဘာဝနာပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မ. အလီနန္တိအာဒီသု ကောသဇ္ဇပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ အနဓိမတ္တတာယ အလီနံ, ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနံ အနဓိမတ္တတာယ အနုဒ္ဓတံ, ပညာပယောဂသမ္ပတ္တိယာ ဥပသမသုခါဓိဂမေန စ အနိရဿာဒံ, တတော ဧဝ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ သမထဝီထိပဋိပန္နံ. အလီနာနုဒ္ဓတာဟိ ဝါ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ, အနိရဿာဒတာယ သမထဝီထိပဋိပန္နံ. သမပ္ပဝတ္တိယာ ဝါ အလီနံ အနုဒ္ဓတံ, သမထဝီထိပဋိပတ္တိယာ အနိရဿာဒန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ အလီနတာယ ပဂ္ဂဟေ, အနုဒ္ဓတတာယ နိဂ္ဂဟေ, အနိရဿာဒတာယ သမ္ပဟံသနေ န ဗျာပါရံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာတိ အယံ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗသမယေ ဘာဝနာစိတ္တဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု ဗျာဝဋတာသင်္ခါတံ ပဋိပက္ခံ အဘိဘုယျ အဇ္ဈုပေက္ခနာ ဝုစ္စတိ. ပဋိပက္ခဝိက္ခမ္ဘနတော ဝိပဿနာယ အဓိဋ္ဌာနဘာဝူပဂမနတော စ ဥပစာရဇ္ဈာနမ္ပိ သမာဓာနကိစ္စနိပ္ဖတ္တိယာ ပုဂ္ဂလဿ သမာဟိတဘာဝသာဓနမေဝါတိ တတ္ထ သမဓုရဘာဝေနာဟ – ‘‘ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ’’တိ. ဧသ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧသ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ အနုပ္ပန္နော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. Sammāpaṭipattiṃ āgamma có nghĩa là: Do nhờ sự thực hành thiền định một cách chơn chánh, không thiên lệch, tức là do nhờ sự thực hành theo đường lối của thiền chỉ (samathavīthi) không có sự giải đãi và trạo cử. Trong các từ alīnaṃ v.v..., alīnaṃ (không giải đãi) là do các pháp thuộc phe biếng nhác không có cường thịnh; anuddhataṃ (không trạo cử) là do các pháp thuộc phe trạo cử không có cường thịnh; anirassādaṃ (không thưởng thức) là do sự thành tựu của việc vận dụng trí tuệ và do sự chứng đạt an lạc của sự vắng lặng. Do đó, tâm được vận hành quân bình trong đối tượng, được gọi là đã thực hành theo đường lối của thiền chỉ. Hoặc là, do không giải đãi và không trạo cử nên tâm được vận hành quân bình trong đối tượng; do không thưởng thức nên được gọi là đã thực hành theo đường lối của thiền chỉ. Hoặc là, do sự vận hành quân bình nên không giải đãi, không trạo cử; do sự thực hành theo đường lối của thiền chỉ nên không thưởng thức, cần được hiểu như vậy. Ở đây, do không giải đãi nên không cần phải nỗ lực trong việc sách tấn; do không trạo cử nên không cần phải nỗ lực trong việc chế ngự; do không thưởng thức nên không cần phải nỗ lực trong việc làm cho hoan hỷ. Ayaṃ vuccati samaye ajjhupekkhanatā có nghĩa là: Đây được gọi là sự xả trong thời điểm cần phải xả; sự xả này được gọi như vậy vì nó chế ngự được đối nghịch pháp, tức là sự bận rộn trong việc sách tấn, chế ngự, và làm cho hoan hỷ đối với tâm thiền trong thời điểm cần phải xả. Do sự trấn áp các đối nghịch pháp và do sự đạt đến trạng thái làm nền tảng cho thiền quán, nên cận định thiền (upacārajjhāna) cũng chính là phương tiện thành tựu trạng thái định tĩnh của hành giả do sự hoàn thành phận sự của việc định tâm. Do đó, với ý nghĩa quân bình, ngài đã nói: “Hoặc cận định, hoặc an chỉ định.” Esa uppajjati có nghĩa là: Giác chi định này chưa sanh được sanh khởi. အနုရောဓဝိရောဓပ္ပဟာနဝသေန မဇ္ဈတ္တဘာဝေါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ကာရဏံ တသ္မိံ သတိ သိဇ္ဈနတော, အသတိ စ အသိဇ္ဈနတော, သော စ မဇ္ဈတ္တဘာဝေါ ဝိသယဝသေန ဒုဝိဓောတိ အာဟ – ‘‘သတ္တမဇ္ဈတ္တတာ သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတာ’’တိ. တဒုဘယေန စ ဝိရုဇ္ဈနံ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာယ ဧဝ ဒူရီကတန္တိ အနုရုဇ္ဈနဿေဝ ပဟာနဝိဓိံ ဒဿေတုံ – ‘‘သတ္တမဇ္ဈတ္တတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ’’တိ. ဥပေက္ခာယ ဟိ ဝိသေသတော ရာဂေါ ပဋိပက္ခော. တထာ စာဟ – ‘‘ဥပေက္ခာ ရာဂဗဟုလဿ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၆၉). ဒွီဟာကာရေဟီတိ ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏံ, အတ္တသုညတာပစ္စဝေက္ခဏန္တိ, ဣမေဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ. ဒွီဟေဝါတိ အဝဓာရဏံ သင်္ချာသမာနတာဒဿနတ္ထံ. သင်္ချာ ဧဝ ဟေတ္ထ သမာနာ, န သင်္ချေယျံ သဗ္ဗထာ သမာနန္တိ. အဿာမိကဘာဝေါ အနတ္တနိယတာ. သတိ ဟိ အတ္တနိ တဿ ကိဉ္စနဘာဝေန စီဝရံ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ အတ္တနိယံ နာမ သိယာ, သော [Pg.263] ပန ကောစိ နတ္ထေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. အနဒ္ဓနိယန္တိ န အဒ္ဓါနက္ခမံ, န စိရဋ္ဌာယီ ဣတ္တရံ အနိစ္စန္တိ အတ္ထော. တာဝကာလိကန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. Do bởi việc đoạn trừ sự thuận theo và chống đối, trạng thái trung lập là nhân của xả giác chi, vì khi có trạng thái ấy thì (xả giác chi) thành tựu, và khi không có thì không thành tựu. Và trạng thái trung lập ấy có hai loại theo phương diện đối tượng, nên ngài đã nói: “Trung lập đối với chúng sanh, trung lập đối với các pháp hữu vi.” Và sự đối nghịch với cả hai điều ấy đã được loại trừ chính do sự tu tập an tịnh giác chi, nên để trình bày phương pháp đoạn trừ chính sự ưa thích, ngài đã nói: “Trung lập đối với chúng sanh” v.v... Do đó, ngài đã nói: “Do sự tránh xa người có sự dính mắc đối với chúng sanh và các pháp hữu vi.” Vì đối với xả, đặc biệt tham ái là đối nghịch pháp. Và cũng vậy, ngài đã nói: “Xả là con đường thanh tịnh cho người có nhiều tham ái.” (Visuddhi. 1.269). Dvīhākārehi có nghĩa là: Do hai lý do này, tức là sự quán xét về nghiệp là của riêng và sự quán xét về sự trống không của tự ngã. Dvīheva là sự xác định nhằm mục đích cho thấy sự tương đồng về con số. Ở đây, chỉ có con số là tương đồng, chứ không phải đối tượng được đếm là hoàn toàn tương đồng. Assāmikabhāvo là sự không thuộc về tự ngã. Vì khi có tự ngã, do trạng thái sở hữu của nó, y hoặc vật gì khác có thể được gọi là thuộc về tự ngã, nhưng không có bất cứ ai như vậy, đó là ý nghĩa. Anaddhaniyan có nghĩa là không bền vững theo thời gian, không tồn tại lâu dài, tạm thời, vô thường. Tāvakālikanti là từ đồng nghĩa của nó. မမာယတီတိ မမတ္တံ ကရောတိ, မမာတိ တဏှာယ ပရိဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတိ. ဓနာယန္တာတိ ဓနံ ဒဗ္ဗံ ကရောန္တာ. Mamāyati có nghĩa là: Làm thành sự sở hữu của ta, đứng nắm giữ với ái dục rằng: “Của ta.” Dhanāyantā có nghĩa là: Những người làm cho tài sản thành vật chất. ၄၁၉. သမ္မာဒဿနလက္ခဏာတိ သမ္မာ အဝိပရီတံ အနိစ္စာဒိဝသေန ဒဿနသဘာဝါ. သမ္မာအဘိနိရောပနလက္ခဏောတိ သမ္မဒေဝ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အဘိနိရောပနသဘာဝေါ. စတုရင်္ဂသမန္နာဂတာ ဝါစာ ဇနံ သင်္ဂဏှာတီတိ တဗ္ဗိပက္ခဝိရတိသဘာဝါ သမ္မာဝါစာ ဘေဒကရမိစ္ဆာဝါစာပဟာနေန ဇနေ သမ္ပယုတ္တေ စ ပရိဂ္ဂဏှနကိစ္စဝတီ ဟောတီတိ ‘‘ပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဝိသံဝါဒနာဒိကိစ္စတာယ ဟိ လူခါနံ အပရိဂ္ဂါဟကာနံ မုသာဝါဒါဒီနံ ပဋိပက္ခဘူတာ သိနိဒ္ဓဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟဏသဘာဝါ သမ္မာဇပ္ပနကိစ္စာ သမ္မာဝါစာ တပ္ပစ္စယသုဘာသိတသမ္ပဋိဂ္ဂါဟကေ ဇနေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ပရိဂ္ဂဏှန္တီ ပဝတ္တတီတိ ပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ. ယထာ စီဝရကမ္မာဒိပ္ပယောဂသင်္ခါတော ကမ္မန္တော ကာတဗ္ဗံ စီဝရရဇနာဒိကံ သမုဋ္ဌာပေတိ နိပ္ဖာဒေတိ, တံတံကိရိယာနိပ္ဖာဒကော ဝါ စေတနာသင်္ခါတော ကမ္မန္တော ဟတ္ထစလနာဒိကံ ကိရိယံ သမုဋ္ဌာပေတိ, ဧဝံ သာဝဇ္ဇကတ္တဗ္ဗကိရိယာသမုဋ္ဌာပကမိစ္ဆာကမ္မန္တပ္ပဟာနေန သမ္မာကမ္မန္တော နိရဝဇ္ဇဿ ကတ္တဗ္ဗဿ နိရဝဇ္ဇာကာရေန သမုဋ္ဌာပနကိစ္စဝါ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘သမ္မာသမုဋ္ဌာပနလက္ခဏော’’တိ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝါ ဥက္ခိပနံ သမုဋ္ဌာပနံ ကာယိကကိရိယာယ ဘာရုက္ခိပနံ ဝိယ. သမ္မာဝေါဒါပနလက္ခဏောတိ ဇီဝမာနဿ ပုဂ္ဂလဿ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဝါ ဇီဝိတိန္ဒြိယဝုတ္တိယာ, အာဇီဝဿေဝ ဝါ သမ္မဒေဝ သောဓနံ ဝေါဒါပနံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ သမ္မာဝေါဒါပနလက္ခဏော. အထ ဝါ ကာယဝါစာနံ ခန္ဓသန္တာနဿ စ သံကိလေသဘူတမိစ္ဆာအာဇီဝပ္ပဟာနေန သမ္မာအာဇီဝေါ ‘‘ဝေါဒါပနလက္ခဏော’’တိ ဝုတ္တော. သမ္မာဝါယာမသတိသမာဓီသု ဝတ္တဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. 419. Sammādassanalakkhaṇā có nghĩa là: Có trạng thái thấy một cách chơn chánh, không sai lạc, theo phương diện vô thường v.v... Sammāabhiniropanalakkhaṇo có nghĩa là: Có trạng thái hướng tâm đến đối tượng một cách chơn chánh. Lời nói được hợp thành bởi bốn chi phần thu phục được quần chúng, do đó, chánh ngữ có trạng thái là sự kiêng cữ đối nghịch pháp của tà ngữ, do sự đoạn trừ lời nói chia rẽ sai trái, nên có phận sự nhiếp trì chúng sanh và các pháp tương ưng, vì vậy được gọi là “có đặc tính nhiếp trì.” Vì là đối nghịch với tà ngữ v.v... là những lời thô lỗ, không nhiếp trì, có phận sự lừa dối v.v..., nên chánh ngữ có trạng thái nhiếp trì do sự dịu dàng, có phận sự nói lời chơn chánh, trong khi khởi lên, nó nhiếp trì chúng sanh là những người tiếp nhận lời nói tốt đẹp do nó làm duyên và các pháp tương ưng, nên có đặc tính nhiếp trì. Giống như công việc (kammanto) được gọi là sự nỗ lực trong việc may y v.v... làm sanh khởi, hoàn thành việc cần làm là nhuộm y v.v..., hoặc công việc được gọi là tư tâm hoàn thành các hành động ấy làm sanh khởi hành động như cử động tay v.v..., cũng vậy, do sự đoạn trừ tà nghiệp là cái làm sanh khởi hành động đáng làm có tội lỗi, nên chánh nghiệp có phận sự làm sanh khởi việc đáng làm không có tội lỗi một cách không có tội lỗi, do đó, ngài đã nói: “Có đặc tính làm sanh khởi một cách chơn chánh.” Hoặc là, sự nâng đỡ các pháp tương ưng là sự làm sanh khởi, giống như sự nâng đỡ gánh nặng bằng hành động của thân. Sammāvodāpanalakkhaṇo có nghĩa là: Sự thanh lọc, làm trong sạch một cách chơn chánh đối với cá nhân đang sống, hoặc đối với các pháp tương ưng, hoặc đối với chính sự nuôi mạng, là đặc tính của nó, nên gọi là có đặc tính làm trong sạch một cách chơn chánh. Hoặc là, do sự đoạn trừ tà mạng là cái làm ô nhiễm thân và lời nói và dòng tương tục của các uẩn, nên chánh mạng được gọi là “có đặc tính làm trong sạch.” Đối với chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định, điều cần nói đã được nói ở dưới. ပညာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမဘာဝတော သဗ္ဗေပိ အကုသလာ ဓမ္မာ တဿာ ပဋိပက္ခာဝါတိ ဝုတ္တံ – ‘‘အညေဟိပိ အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသေဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ. အထ ဝါ အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသာ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာ အဝိဇ္ဇာဒယော ပညာယ ဥဇုပစ္စနီကဘာဝတော. ပဿတီတိ ပဿန္တီ [Pg.264] ဝိယ ဟောတိ ဝိဗန္ဓာဘာဝတော. တေနာဟ – ‘‘တပ္ပဋိစ္ဆာဒက…ပေ… အသမ္မောဟတော’’တိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒီနံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာဒယော ဥဇုဝိပစ္စနီကာတိ အာဟ – ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒယော…ပေ… ပဇဟန္တီ’’တိ. တထေဝါတိ ဣမိနာ အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသေဟိ သဒ္ဓိန္တိ ဣမမတ္ထံ အနုကဍ္ဎတိ. ဝိသေသတောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝုတ္တကိစ္စတော ဝိသေသေန. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒီသု. Do trí tuệ có bản chất đi trước các pháp thiện, nên được nói rằng tất cả các pháp bất thiện đều là đối nghịch của nó – (qua câu) “cùng với các phiền não đối nghịch khác của chính nó.” Hoặc giả, các phiền não đối nghịch của chính nó là vô minh v.v... có tà kiến làm nền tảng, vì chúng là đối nghịch trực tiếp với trí tuệ. (Câu) “Thấy” có nghĩa là giống như thấy, vì không có sự ngăn che. Do đó, ngài nói: “do không si mê... cái che lấp nó... v.v...” Ngài nói rằng tà tư duy v.v... là đối nghịch trực tiếp của chánh tư duy v.v... (qua câu) “chánh tư duy v.v... từ bỏ...” Bằng từ “cũng vậy,” ý nghĩa “cùng với các phiền não đối nghịch của chính nó” này được dẫn chiếu. (Từ) “Đặc biệt” có nghĩa là một cách đặc biệt so với phận sự đã được nói đến của chánh kiến. (Từ) “Ở đây” có nghĩa là ở trong các pháp này, tức là chánh tư duy v.v... ဧသာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမာတိ လောကိယံ လောကုတ္တရဉ္စ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဝဒတိ မိဿကတာဘာဝတော. တေနာဟ – ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂေ’’တိအာဒိ. ဧကာရမ္မဏာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတ္တာ. ကိစ္စတောတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒုက္ခာဒီဟိ ဉာဏေဟိ ကာတဗ္ဗကိစ္စဿ ဣဓ နိပ္ဖတ္တိတော, ဣမဿေဝ ဝါ ဉာဏဿ ဒုက္ခာဒိပ္ပကာသနကိစ္စတော. စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ ဒုက္ခပရိညာဒိစတုကိစ္စသာဓနတော. တီဏိ နာမာနိ လဘတိ ကာမသင်္ကပ္ပာဒိပ္ပဟာနကိစ္စနိပ္ဖတ္တိတော. သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၇၀၃ အာဒယော) ‘‘ဝိရတိစေတနာ တံသမ္ပယုတ္တာ စ ဓမ္မာ သိက္ခာပဒါနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ, တတ္ထ ပဓာနာနံ ဝိရတိစေတနာနံ ဝသေန ‘‘ဝိရတိယောပိ ဟောန္တိ စေတနာဒယောပီ’’တိ အာဟ. ‘‘သမ္မာ ဝဒတိ ဧတာယာ’’တိအာဒိနာ အတ္ထသမ္ဘဝတော သမ္မာဝါစာဒယော တယော ဝိရတိယောပိ ဟောန္တိ စေတနာဒယောပိ. မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမဏကာလေ ဝိရတိယော, သုဘာသိတာဒိဝါစာဘာသနာဒိကာလေ စေတနာဒယော ယောဇေတဗ္ဗာ. မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဝိရတိယောဝ မဂ္ဂလက္ခဏပ္ပတ္တိတော. န ဟိ စေတနာ နိယျာနသဘာဝါ. အထ ဝါ ဧကဿ ဉာဏဿ ဒုက္ခာဒိဉာဏတာ ဝိယ ဧကာယ ဝိရတိယာ မုသာဝါဒါဒိဝိရတိဘာဝေါ ဝိယ စ ဧကာယ စေတနာယ သမ္မာဝါစာဒိကိစ္စတ္တယသာဓနသဘာဝါ သမ္မာဝါစာဒိဘာဝါသိဒ္ဓိတော ‘‘မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရတိယောဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. (Câu) “Đây gọi là chánh kiến” được nói bằng cách gộp chung cả hiệp thế và siêu thế, vì nó có tính chất hỗn hợp. Do đó, ngài nói: “trong giai đoạn đầu” v.v... (Chúng) có cùng một đối tượng vì có Niết-bàn làm đối tượng. (Từ) “Do phận sự” có nghĩa là vì phận sự cần phải làm bởi các trí về khổ v.v... trong giai đoạn đầu được thành tựu ở đây, hoặc do phận sự của chính trí tuệ này trong việc soi sáng khổ v.v... Nó có được bốn tên gọi vì thành tựu bốn phận sự là liễu tri khổ v.v... Nó có được ba tên gọi vì thành tựu phận sự đoạn trừ dục tầm v.v... Trong phần Phân tích về học giới (Vibha. 703 tt.), có nói rằng “tư phần kiêng cữ và các pháp tương ưng với nó là các học giới.” Ở đó, dựa vào các tư phần kiêng cữ chính yếu, ngài nói: “chúng vừa là các sự kiêng cữ, vừa là các tư phần v.v...” Do ý nghĩa có thể có trong câu “người ấy nói chân chánh nhờ pháp này” v.v..., ba pháp là chánh ngữ v.v... vừa là các sự kiêng cữ, vừa là các tư phần v.v... Vào lúc kiêng cữ nói dối v.v..., chúng là các sự kiêng cữ; vào lúc nói lời thiện ngôn v.v..., chúng nên được áp dụng là các tư phần v.v... Tuy nhiên, trong sát-na đạo, chúng chỉ là các sự kiêng cữ, vì đã đạt đến đặc tính của đạo. Quả vậy, tư phần không có bản chất xuất ly. Hoặc giả, giống như một trí tuệ có trạng thái là trí về khổ v.v..., và giống như một sự kiêng cữ có trạng thái là kiêng cữ nói dối v.v..., thì một tư phần cũng có bản chất thành tựu ba phận sự của chánh ngữ v.v... Do trạng thái chánh ngữ v.v... không được thành tựu (chỉ bởi tư phần), nên được nói là “trong sát-na đạo, chúng chỉ là các sự kiêng cữ.” စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတီတိ စတုသမ္မပ္ပဓာနစတုသတိပဋ္ဌာနဝသေန လဘတိ. မဂ္ဂက္ခဏေတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ပုဗ္ဗဘာဂေပိ မဂ္ဂက္ခဏေပိ သမ္မာသမာဓိ ဧဝါတိ ယဒိပိ သမာဓိဥပကာရကာနံ အဘိနိရောပနာနုမဇ္ဇနသမ္ပိယာယနဗြူဟနသန္တသုခါနံ ဝိတက္ကာဒီနံ ဝသေန စတူဟိ ဈာနေဟိ သမ္မာသမာဓိ ဝိဘတ္တော, တထာပိ ဝါယာမော ဝိယ အနုပ္ပန္နာကုသလာနုပ္ပာဒနာဒိစတုဝါယာမကိစ္စံ, သတိ ဝိယ စ အသုဘာသုခါနိစ္စာနတ္တေသု ကာယာဒီသု သုဘာဒိသညာပဟာနလက္ခဏံ စတုသတိကိစ္စံ, ဧကော သမာဓိ စတုဇ္ဈာနသမာဓိကိစ္စံ န သာဓေတီတိ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ, ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ [Pg.265] ဧဝ မဂ္ဂက္ခဏေပိ, တထာ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိ, စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိ ဧဝ မဂ္ဂက္ခဏေပီတိ အတ္ထော. (Câu) “Nó có được bốn tên gọi” có nghĩa là nó có được (các tên gọi) theo bốn chánh cần và bốn niệm xứ. Cần liên kết bằng cách đưa vào (cụm từ) “trong sát-na đạo.” (Câu) “Cả trong giai đoạn đầu lẫn trong sát-na đạo, đó chính là chánh định” có nghĩa là: mặc dù chánh định được phân chia thành bốn thiền qua các pháp như tầm v.v... là những pháp hỗ trợ cho định, (có các phận sự) như hướng tâm, xoa dịu, làm vui lòng, tăng trưởng, an tịnh và lạc; tuy nhiên, giống như tinh tấn (thực hiện) bốn phận sự của tinh tấn là không cho các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi v.v..., và giống như niệm (thực hiện) bốn phận sự của niệm có đặc tính từ bỏ các tưởng về tịnh v.v... đối với thân v.v... vốn là bất tịnh, khổ, vô thường, vô ngã, thì một định không thể thành tựu phận sự của định trong bốn thiền. Do đó, định của sơ thiền trong giai đoạn đầu cũng chính là định của sơ thiền trong sát-na đạo; tương tự, định của tứ thiền trong giai đoạn đầu cũng chính là định của tứ thiền trong sát-na đạo. Đó là ý nghĩa. ‘‘ကိံ ပနာယံ မဂ္ဂဓမ္မာနံ ဒေသနာနုက္ကမော, ကေဝလံ ဝါစာယ ကမဝတ္တိနိဘာဝတော, ဥဒါဟု ကဉ္စိ ဝိသေသံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဝိစာရဏာယံ ကဉ္စိ ဝိသေသံ ဥပါဒါယာတိ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဣမေသူ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဘာဝနာနုဘာဝါ ဟိတဖလာယ သာတိသယံ တိက္ခဝိသဒဘာဝပ္ပတ္တိယာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတသမတ္ထတာယောဂေန သဗ္ဗသော ပဋိပက္ခဝိဓမနေန ယာထာဝတော ဓမ္မသဘာဝဗောဓနေန စ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဗဟုကာရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ – ‘‘အယံ ဟီ’’တိအာဒိ. Khi xem xét câu hỏi: “Vậy thứ tự thuyết giảng các pháp của đạo này chỉ đơn thuần là do trình tự của lời nói, hay là dựa vào một lý do đặc biệt nào đó?”, để chỉ ra rằng nó dựa vào một lý do đặc biệt, ngài đã nói: “trong các pháp này” v.v... Ở đó, cần phải hiểu rằng chánh kiến có vai trò hỗ trợ rất lớn, nhờ vào năng lực của sự tu tập vì kết quả lợi ích, nhờ vào việc đạt đến trạng thái sắc bén và trong sáng vượt trội, nhờ vào việc sở hữu năng lực kỳ diệu và phi thường, nhờ vào việc phá tan hoàn toàn các pháp đối nghịch, và nhờ vào việc giác ngộ bản chất chân thật của các pháp. Do đó, ngài nói: “Quả vậy, pháp này...” v.v... တဿာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ. ဗဟုကာရောတိ ဓမ္မသမ္ပဋိဝေဓေ ဗဟူပကာရော. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာဟိ ဝိဘာဝေတုံ, ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. (Từ) “Của nó” có nghĩa là của chánh kiến. (Từ) “Hỗ trợ lớn” có nghĩa là trợ giúp nhiều trong việc thông suốt các pháp. Bây giờ, để làm rõ ý nghĩa đó bằng các ví dụ, câu “Quả vậy, ví như...” v.v... đã được nói đến. ဝစီဘေဒဿ ကာရကော ဝိတက္ကော သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဝစီဘေဒနိဝတ္တနပ္ပဝတ္တနာကာရာယ သမ္မာဝါစာယပိ ဥပကာရကော ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘သွာယံ…ပေ… သမ္မာဝါစာယပိ ဥပကာရကော’’တိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပော ဟိ သစ္စဝါစာယ ဝိရတိဝါစာယပိ ဝိသေသပစ္စယော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပတဒေကဋ္ဌကိလေသပ္ပဟာနတော. Ngài nói rằng tầm, là yếu tố tạo ra các loại lời nói, cũng chính là pháp hỗ trợ cho chánh ngữ, vốn có chức năng ngăn chặn (lời nói) có tội và thúc đẩy (lời nói) vô tội, (qua câu) “chính pháp này... cũng hỗ trợ cho chánh ngữ.” Quả vậy, chánh tư duy là duyên đặc biệt cho lời nói chân thật và cả lời nói kiêng cữ, vì nó đoạn trừ tà tư duy và các phiền não có cùng nền tảng với tà tư duy. သံဝိဒဟိတွာတိအာဒီသု သမ္မာ ဝိဒဟနံ ကမ္မန္တပ္ပယောဇနဉ္စ ဧကန္တာနဝဇ္ဇဝစီကာယကမ္မဝသေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဝိရတိဝါစာဝသေန သံဝိဒဟနံ ဝိရတိကမ္မန္တဿေဝ ပယောဇနဉ္စ နိဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ ဟိဿ သမ္မာဝါစာယ သမ္မာကမ္မန္တဿာပိ ဗဟုကာရတာ ဇောတိတာ သိယာ. ဝစီဘေဒနိယာမိကာ ဟိ ဝစီဒုစ္စရိတဝိရတိ ကာယိကကိရိယနိယာမိကာယ ကာယဒုစ္စရိတဝိရတိယာ ဥပကာရိကာ. တထာ ဟိ ဝိသံဝါဒနာဒိမိစ္ဆာဝါစတော အဝိရတော မိစ္ဆာကမ္မန္တတောပိ န ဝိရမတေဝ. ယထာဟ – ‘‘ဧကံ ဓမ္မံ အတီတဿ…ပေ… နတ္ထိ ပါပံ အကာရိယ’’န္တိ. တသ္မာ အဝိသံဝါဒနာဒိသမ္မာဝါစာယ ဌိတော သမ္မာကမ္မန္တမ္ပိ ပူရေတိယေဝါတိ ဝစီဒုစ္စရိတဝိရတိ ကာယဒုစ္စရိတဝိရတိယာ ဥပကာရိကာ. Trong câu “sau khi sắp đặt” v.v..., cần phải hiểu rằng sự sắp đặt đúng đắn và mục đích của hành động được mong muốn thông qua lời nói và hành động của thân hoàn toàn vô tội. Do đó, sự sắp đặt thông qua lời nói kiêng cữ và mục đích của chính hành động kiêng cữ đã được chỉ ra. Bằng cách này, vai trò hỗ trợ lớn lao của nó đối với chánh ngữ và cả chánh nghiệp sẽ được làm sáng tỏ. Quả vậy, sự kiêng cữ khẩu ác hạnh, vốn điều chỉnh các loại lời nói, là pháp hỗ trợ cho sự kiêng cữ thân ác hạnh, vốn điều chỉnh các hành động của thân. Thật vậy, người không kiêng cữ tà ngữ như lừa dối v.v... thì cũng không kiêng cữ tà nghiệp. Như có câu nói: “Đối với người đã vi phạm một pháp... không có điều ác nào không thể làm.” Do đó, người an trú trong chánh ngữ như không lừa dối v.v... cũng hoàn thiện chánh nghiệp. Vì vậy, sự kiêng cữ khẩu ác hạnh là pháp hỗ trợ cho sự kiêng cữ thân ác hạnh. ယသ္မာ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ နာမ ဒုဿီလျပ္ပဟာနပုဗ္ဗိကာ, တသ္မာ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာနန္တရံ သမ္မာအာဇီဝေါ ဒေသိတောတိ ဒဿေတုံ – ‘‘စတုဗ္ဗိဓံ ပနာ’’တိအာဒိ [Pg.266] ဝုတ္တံ. ဧတ္တာဝတာတိ ပရိသုဒ္ဓသီလာဇီဝိကာမတ္တေန. ဣဒံ ဝီရိယန္တိ စတုသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယံ. Để chỉ ra rằng vì sự trong sạch của mạng sống được đi trước bởi việc từ bỏ ác giới, cho nên chánh mạng được thuyết giảng sau chánh ngữ và chánh nghiệp, câu “Và bốn loại...” v.v... đã được nói đến. (Cụm từ) “Chừng ấy” có nghĩa là chỉ bằng giới và mạng sống trong sạch. (Cụm từ) “Tinh tấn này” có nghĩa là sự tinh tấn của bốn chánh cần. ဝီရိယာရမ္ဘောပိ သမ္မာသတိပရိဂ္ဂဟိတော ဧဝ နိဗ္ဗာနာဝဟော, န ကေဝလောတိ ဒဿေတုံ – ‘‘တတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သူပဋ္ဌိတာတိ ဗဟိဒ္ဓါဝိက္ခေပံ ပဟာယ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ ကာတဗ္ဗာ. သမာဓိဿ ဥပကာရဓမ္မာ နာမ ယထာဝုတ္တဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာဒယော. တပ္ပဋိပက္ခတော အနုပကာရဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဂတိယောတိ နိပ္ဖတ္တိယော. သမနွေသိတွာတိ သမ္မာ ပရိယေသိတွာ. Để chỉ ra rằng: “Sự nỗ lực tinh tấn chỉ có thể dẫn đến niết-bàn khi được chánh niệm hỗ trợ một cách đúng đắn, chứ không phải chỉ riêng nó”, nên câu “tato” (kể từ đó) v.v… đã được nói đến. Sūpaṭṭhitā (được an lập tốt đẹp) có nghĩa là cần phải được an lập một cách tốt đẹp sau khi đã từ bỏ sự phân tán bên ngoài. Các pháp hỗ trợ cho định được gọi là sự làm cho trong sạch đối tượng đã được đề cập v.v… Cần phải hiểu các pháp không hỗ trợ là những pháp đối nghịch với các pháp ấy. Gatiyo (các sanh thú) là những sự thành tựu. Samanvesitvā (sau khi tìm cầu) là sau khi tìm cầu một cách đúng đắn. ၄၂၇. ယထာ ဣတ္ထီသု ကထာ ပဝတ္တာ အဓိတ္ထီတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ပဝတ္တာ အဇ္ဈတ္တံ. ‘‘ဧဝံ ပဝတ္တမာနာ မယံ ‘အတ္တာ’တိ ဂဟဏံ ဂမိဿာမာ’’တိ ဣမိနာ ဝိယ အဓိပ္ပာယေန အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တာ သတ္တသန္တတိပရိယာပန္နာ အဇ္ဈတ္တံ. တသ္မိံ အဇ္ဈတ္တရူပေ, အတ္တနော ကေသာဒိဝတ္ထုကေ ကသိဏရူပေတိ အတ္ထော. ပရိကမ္မဝသေန အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီတိ ပရိကမ္မကရဏဝသေန အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ, န အပ္ပနာဝသေန. န ဟိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တာရမ္မဏာ အပ္ပနာ အဇ္ဈတ္တဝိသယာ သမ္ဘဝတိ. တံ ပန အဇ္ဈတ္တံ ပရိကမ္မဝသေန လဒ္ဓံ ကသိဏနိမိတ္တံ အဝိသုဒ္ဓမေဝ ဟောတိ, န ဗဟိဒ္ဓါ ပရိကမ္မဝသေန လဒ္ဓံ ဝိယ ဝိသုဒ္ဓံ. တေနာဟ – ‘‘တံ ပနာ’’တိအာဒိ. 427. Giống như câu chuyện diễn ra liên quan đến các người nữ được gọi là adhitthī (về người nữ), tương tự như vậy, (câu chuyện) diễn ra liên quan đến tự thân là ajjhattaṃ (nội phần). Với chủ ý rằng: “Khi đang tiến hành như vậy, chúng ta sẽ đi đến sự chấp thủ ‘tự ngã’”, (câu chuyện) diễn ra liên quan đến, nhắm đến tự thân, được bao gồm trong dòng tương tục của chúng sanh là ajjhattaṃ (nội phần). Trong sắc nội phần ấy, có nghĩa là trong sắc biến xứ có đối tượng là tóc v.v… của chính mình. Ajjhattaṃ rūpasaññī (người có tưởng về sắc nội phần) do vì parikamma (sự chuẩn bị) có nghĩa là người có tưởng về sắc nội phần do vì thực hiện sự chuẩn bị, chứ không phải do vì appanā (sự an chỉ). Quả vậy, sự an chỉ có đối tượng là quang tướng không thể có đối tượng nội phần. Hơn nữa, biến xứ tướng ấy được thành tựu do vì sự chuẩn bị nội phần chỉ là không trong sạch, không trong sạch giống như (biến xứ tướng) được thành tựu do vì sự chuẩn bị ngoại phần. Do đó, ngài đã nói: “taṃ pana” (hơn nữa, điều ấy) v.v… ယဿေဝံ ပရိကမ္မံ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပန္နန္တိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အဇ္ဈတ္တံ ပရိကမ္မံ ဇာတံ. နိမိတ္တံ ပန ဗဟိဒ္ဓါတိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ သသန္တတိပရိယာပန္နံ န ဟောတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ. ပရိတ္တာနီတိ ယထာလဒ္ဓါနိ သုပ္ပသရာဝမတ္တာနိ. တေနာဟ – ‘‘အဝဍ္ဎိတာနီ’’တိ. ပရိတ္တဝသေနေဝါတိ ဝဏ္ဏဝသေန အာဘောဂေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ပရိတ္တဝသေနေဝ ဣဒံ အဘိဘာယတနံ ဝုတ္တံ ပရိတ္တတာ ဟေတ္ထ အဘိဘဝနဿ ကာရဏံ. ဝဏ္ဏာဘောဂေ သတိပိ အသတိပိ အဘိဘဝတီတိ အဘိဘု, ပရိကမ္မံ, ဉာဏံ ဝါ. အဘိဘု အာယတနံ ဧတဿာတိ အဘိဘာယတနံ, ဈာနံ. အဘိဘဝိတဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏသင်္ခါတံ အာယတနံ ဧတဿာတိ အဘိဘာယတနံ. အထ ဝါ အာရမ္မဏာဘိဘဝနတော အဘိဘု စ တံ အာယတနဉ္စ ယောဂိနော သုခဝိသေသာနံ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော မနာယတနဓမ္မာယတနဘာဝတော စာတိ သသမ္ပယုတ္တဇ္ဈာနံ အဘိဘာယတနံ. အဘိဘာယတနဘာဝနာ နာမ တိက္ခပညဿေဝ သမ္ဘဝတိ, န ဣတရဿာတိ အာဟ – ‘‘ဉာဏုတ္တရိကော ပုဂ္ဂလော’’တိ. အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ အဘိဘဝနံ [Pg.267] သမာပဇ္ဇနဉ္စ ဥပစာရဇ္ဈာနာဓိဂမနသမနန္တရမေဝ အပ္ပနာဈာနုပ္ပာဒနန္တိ အာဟ – ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ. သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနာတိ စ အပ္ပနာပရိဝါသာဘာဝဿ လက္ခဏဝစနမေတံ. ယော ခိပ္ပာဘိညောတိ ဝုစ္စတိ, တတောပိ ဉာဏုတ္တရဿေဝ အဘိဘာယတနဘာဝနာ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ နိမိတ္တေ. အပ္ပနံ ပါပေတီတိ ဘာဝနာအပ္ပနံ နေတိ. Yassevaṃ parikammaṃ ajjhattaṃ uppannaṃ (sự chuẩn bị đã sanh khởi nội phần như vậy cho người nào) có nghĩa là sự chuẩn bị nội phần đã sanh khởi cho người nào theo cách đã được nói đến như vậy. Nimittaṃ pana bahiddhā (còn tướng thì ở ngoại phần) có nghĩa là quang tướng không được bao gồm trong dòng tương tục của chính mình nên là ngoại phần. Parittāni (nhỏ hẹp) là những gì đã được thành tựu, chỉ bằng cái đĩa đựng súp. Do đó, ngài đã nói: “avaḍḍhitāni” (không được khuếch đại). Parittavaseneva (chỉ do vì nhỏ hẹp) có nghĩa là mặc dù có sự chú ý về phương diện màu sắc, thắng xứ này được nói đến chỉ do vì nhỏ hẹp, ở đây sự nhỏ hẹp là nguyên nhân của sự chế ngự. Abhibhu (sự chế ngự) là chế ngự mặc dù có hay không có sự chú ý về màu sắc, là sự chuẩn bị, hoặc là trí tuệ. Abhibhāyatanaṃ (thắng xứ) là xứ của sự chế ngự này, là thiền. Hoặc abhibhāyatanaṃ (thắng xứ) là xứ được gọi là đối tượng cần phải được chế ngự này. Hoặc là, do vì sự chế ngự đối tượng nên là abhibhu (sự chế ngự), và là āyatana (xứ) ấy, và do vì là nền tảng cho các sự an lạc đặc biệt của hành giả, và do vì là trạng thái của ý xứ và pháp xứ, nên thiền tương ưng là abhibhāyatanaṃ (thắng xứ). Sự tu tiến thắng xứ chỉ có thể có đối với người có trí tuệ sắc bén, không phải đối với người khác, nên ngài đã nói: “ñāṇuttariko puggalo” (người có trí tuệ siêu việt). Abhibhavitvā samāpajjati (sau khi chế ngự, nhập vào) có nghĩa là ở đây sự chế ngự và sự nhập vào là sự phát sanh thiền an chỉ ngay sau khi chứng đạt cận định, nên ngài đã nói: “saha nimittuppādeneva ettha appanaṃ pāpeti” (ở đây, đạt đến sự an chỉ cùng với sự sanh khởi của tướng). Và saha nimittuppādena (cùng với sự sanh khởi của tướng) là lời nói biểu thị cho sự không có sự chuẩn bị cho an chỉ này. Sự tu tiến thắng xứ chỉ dành cho người có trí tuệ siêu việt hơn cả người được gọi là khippābhiñño (người có thắng trí nhanh chóng). Ettha (ở đây) là trong tướng này. Appanaṃ pāpeti (đạt đến sự an chỉ) là dẫn đến sự an chỉ của sự tu tiến. ဧတ္ထ စ ကေစိ ‘‘ဥပ္ပန္နေ ဥပစာရဇ္ဈာနေ တံ အာရဗ္ဘ ယေ ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဒွေ တယော ဇဝနဝါရာ ပဝတ္တန္တိ, တေ ဥပစာရဇ္ဈာနပက္ခိကာ ဧဝ, တဒနန္တရံ ဘဝင်္ဂပရိဝါသေန ဥပစာရသေဝနာယ စ ဝိနာ အပ္ပနာ ဟောတိ, သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ. န ဟိ ပါရိဝါသိကပရိကမ္မေန အပ္ပနာဝါရော ဣစ္ဆိတော, နာပိ မဟဂ္ဂတပ္ပမာဏဇ္ဈာနေသု ဝိယ ဥပစာရဇ္ဈာနေ ဧကန္တတော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တသ္မာ ဥပစာရဇ္ဈာနာဓိဂမတော ပရံ ကတိပယဘဝင်္ဂစိတ္တာဝသာနေ အပ္ပနံ ပါပုဏန္တော ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ ဝုတ္တော. သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနာတိ စ အဓိပ္ပာယိကမိဒံ ဝစနံ, န နီတတ္ထံ, တတ္ထ အဓိပ္ပာယော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. န အန္တောသမာပတ္တိယံ တဒါ တထာရူပဿ အာဘောဂဿ အသမ္ဘဝတော. သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ အာဘောဂေါ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာဝသေန ဈာနက္ခဏေ ပဝတ္တံ အဘိဘဝနာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဣမိနာဿ ပုဗ္ဗာဘောဂေါ ကထိတော’’တိ ဝုတ္တံ. အန္တောသမာပတ္တိယံ တဒါ တထာ အာဘောဂါဘာဝေ ကသ္မာ ဈာနသညာယပီတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘အဘိဘဝသညာ ဟိဿ အန္တောသမာပတ္တိယမ္ပိ အတ္ထီ’’တိ. Và ở đây, một số vị nói rằng: “Khi cận định đã sanh khởi, lấy đó làm đối tượng, hai hoặc ba lộ trình tốc hành diễn tiến với sự tính toán thấp nhất, chúng chỉ thuộc về phe của cận định, sau đó sự an chỉ xảy ra mà không có sự chuẩn bị của hữu phần và sự thực hành cận định, (hành giả) đạt đến sự an chỉ cùng với sự sanh khởi của tướng”, đó chỉ là quan điểm của họ. Quả vậy, lộ trình an chỉ không được mong muốn với sự chuẩn bị có tính cách chuẩn bị, và sự quán xét một cách chắc chắn trong cận định cũng không nên được mong muốn giống như trong các thiền đáo đại và vô lượng. Do đó, người đạt đến sự an chỉ vào lúc kết thúc của một vài tâm hữu phần sau khi đã chứng đạt cận định được nói là: “đạt đến sự an chỉ cùng với sự sanh khởi của tướng”. Và “saha nimittuppādena” (cùng với sự sanh khởi của tướng) là lời nói có chủ ý này, không phải là nghĩa xác định, ở đó chủ ý cần được hiểu theo cách đã được nói đến. Không phải trong lúc nhập định, do vì không thể có sự chú ý như vậy vào lúc đó. Cần phải thấy rằng sự chú ý của người đã xuất khỏi định diễn tiến bằng cách nắm bắt cách thức chế ngự đã diễn tiến trong sát-na thiền do vì sự tu tiến trong giai đoạn đầu. Còn trong Chú giải Vi Diệu Pháp, đã được nói rằng: “bằng điều này, sự chú ý ban đầu của vị ấy đã được nói đến”. Nếu không có sự chú ý như vậy trong lúc nhập định vào lúc đó, tại sao lại được nói là “jhānasaññāya” (với tưởng của thiền)? Ngài đã nói: “abhibhavasaññā hissa antosamāpattiyampi atthi” (quả vậy, tưởng về sự chế ngự của vị ấy cũng có trong lúc nhập định). ဝဍ္ဎိတပ္ပမာဏာနီတိ ဝိပုလပ္ပမာဏာနီတိ အတ္ထော, န ဧကင်္ဂုလဒွင်္ဂုလာဒိဝဍ္ဎိံ ပါပိတာနိ တထာ ဝဍ္ဎနဿေဝေတ္ထ အသမ္ဘဝတော. တေနာဟ – ‘‘မဟန္တာနီ’’တိ. ဘတ္တဝဍ္ဎိတကန္တိ ဘုဉ္ဇနဘာဇနေ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိန္နံ ဘတ္တံ, ဧကာသနေ ပုရိသေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဘတ္တတော ဥပဍ္ဎဘတ္တန္တိ အတ္ထော. Vaḍḍhitappamāṇāni (có kích thước được khuếch đại) có nghĩa là có kích thước rộng lớn, không phải là đã được làm cho tăng trưởng một ngón tay, hai ngón tay v.v…, do vì sự tăng trưởng như vậy không thể có ở đây. Do đó, ngài đã nói: “mahantāni” (to lớn). Bhattavaḍḍhitakaṃ (phần cơm được dọn thêm) là phần cơm đã được dọn thêm và được cho trong vật dụng để ăn, có nghĩa là một nửa phần cơm so với phần cơm mà một người đàn ông nên ăn trong một lần ngồi. ရူပေ သညာ ရူပသညာ, သာ အဿ အတ္ထီတိ ရူပသညီ, န ရူပသညီ အရူပသညီ. သညာသီသေန ဈာနံ ဝဒတိ. ရူပသညာယ အနုပ္ပာဒနမေဝေတ္ထ အလာဘိတာ. ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပန္နန္တိ ဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဥပ္ပန္နံ. ဧတ္ထ စ – Tưởng ở trong sắc là rūpasaññā (sắc tưởng), người có tưởng ấy là rūpasaññī (người có sắc tưởng), người không có sắc tưởng là arūpasaññī (người không có sắc tưởng). Ngài nói về thiền với tưởng là chính. Sự không thành tựu ở đây chính là sự không phát sanh của sắc tưởng. Bahiddhāva uppannaṃ (đã sanh khởi ở ngoại phần) là đã sanh khởi ngay trong đối tượng ngoại phần. Và ở đây – ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ. အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ[Pg.268]. အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ. အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၈, ၃၅၈; အ. နိ. ၈.၆၅; ၁၀.၂၉) – “‘Vị ấy nội có tưởng về sắc, thấy các sắc ở ngoài, ít, đẹp và xấu. Vị ấy nội có tưởng về sắc, thấy các sắc ở ngoài, vô lượng, đẹp và xấu. Vị ấy nội không có tưởng về sắc, thấy các sắc ở ngoài, ít, đẹp và xấu. Vị ấy nội không có tưởng về sắc, thấy các sắc ở ngoài, vô lượng, đẹp và xấu.’” (dī. ni. 3.338, 358; a. ni. 8.65; 10.29) – ဧဝမိဓ စတ္တာရိ အဘိဘာယတနာနိ အာဂတာနိ. အဘိဓမ္မေ (ဓ. သ. ၂၄၄-၂၄၅) ပန ‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ, အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ ဧဝမာဂတာနိ. တတ္ထ စ ကာရဏံ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တမေဝ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌသာလိနိယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၂၀၄) – Như vậy, ở đây bốn thắng xứ đã được đề cập đến. Còn trong tạng Vi Diệu Pháp (dha. sa. 244-245) thì đã được đề cập đến như vầy: “vị ấy nội không có tưởng về sắc, thấy các sắc ở ngoài, ít, đẹp và xấu; vô lượng, đẹp và xấu.” Và nguyên nhân về điều ấy đã được nói đến trong sớ giải Vi Diệu Pháp. Thật vậy, trong bộ Aṭṭhasālinī (dha. sa. aṭṭha. 204) đã nói rằng – ‘‘ကသ္မာ ပန ယထာ သုတ္တန္တေ ‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနီ’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ အဝတွာ ဣဓ စတူသုပိ အဘိဘာယတနေသု အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညိတာဝ ဝုတ္တာတိ. အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတော. တတ္ထ ဝါ ဟိ ဣဓ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနေဝ အဘိဘဝိတဗ္ဗာနိ, တသ္မာ တာနိ နိယမတော ဝတ္တဗ္ဗာနီ’’တိ. “Nhưng tại sao, không nói giống như trong Kinh Tạng là ‘vị ấy nội có tưởng về sắc, thấy các sắc ở ngoài, ít’ v.v..., mà ở đây trong cả bốn thắng xứ chỉ nói đến trạng thái nội không có tưởng về sắc? Do các sắc ở nội phần không phải là đối tượng cần được khắc phục. Bởi vì, hoặc ở đó hoặc ở đây, chỉ có các sắc ở ngoại phần mới là đối tượng cần được khắc phục, cho nên, chúng nhất định phải được nói đến.” တတြာပိ ဣဓပိ ဝုတ္တာနိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီတိ ဣဒံ ပန သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသမတ္တမေဝါ’’တိ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ဣဓ ဝဏ္ဏာဘောဂရဟိတာနိ သဟိတာနိ စ သဗ္ဗာနိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ အဘိဘုယျာတိ. ပရိယာယကထာ ဟိ သုတ္တန္တဒေသနာတိ. အဘိဓမ္မေ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝဏ္ဏာဘောဂရဟိတာနိ ဝိသုံ ဝုတ္တာနိ, တထာ သဟိတာနိ. အတ္ထိ ဟိ ဥဘယတ္ထ အဘိဘဝနဝိသေသောတိ. တထာ ဣဓ ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝိမောက္ခာနမ္ပိ အဘိဘဝနပရိယာယော အတ္ထီတိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’’တိအာဒိနာ ပဌမဒုတိယအဘိဘာယတနေသု ပဌမဝိမောက္ခော, တတိယစတုတ္ထအဘိဘာယတနေသု ဒုတိယဝိမောက္ခော, ဝဏ္ဏာဘိဘာယတနေသု တတိယဝိမောက္ခော စ အဘိဘဝနပတ္တိတော သင်္ဂဟိတော. အဘိဓမ္မေ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝိမောက္ခာဘိဘာယတနာနိ အသင်္ကရတော ဒေသေတုံ ဝိမောက္ခေ ဝဇ္ဇေတွာ အဘိဘာယတနာနိ ကထိတာနိ. သဗ္ဗာနိ စ ဝိမောက္ခကိစ္စာနိ ဈာနာနိ ဝိမောက္ခဒေသနာယံ ဝုတ္တာနိ. တဒေတံ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’’တိ အာဂတဿ အဘိဘာယတနဒွယဿ အဘိဓမ္မေ အဘိဘာယတနေသု အဝစနတော ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီနဉ္စ သဗ္ဗဝိမောက္ခကိစ္စသာဓာရဏဝစနဘာဝတော ဝဝတ္ထာနံ ကတန္တိ ဝိညာယတိ. Cả ở đó lẫn ở đây, điều được nói là “nội có tưởng về sắc” và “nội không có tưởng về sắc” này chỉ là vẻ mỹ diệu trong cách thuyết giảng của bậc Đạo Sư mà thôi. Ý nghĩa ở đây là thế này – ở đây, tất cả các sắc đẹp và xấu có giới hạn, cả những sắc không có sự chú ý đến màu sắc và có sự chú ý đến màu sắc, đều được khắc phục. Bởi vì, sự thuyết giảng trong Kinh Tạng là lời nói có ý nghĩa ẩn dụ. Còn trong Vi Diệu Pháp, do là lời thuyết giảng không có ý nghĩa ẩn dụ, nên các sắc không có sự chú ý đến màu sắc được nói riêng, và các sắc có sự chú ý đến màu sắc cũng vậy. Bởi vì, ở cả hai nơi đều có sự khác biệt trong việc khắc phục. Tương tự, ở đây do là lời thuyết giảng có ý nghĩa ẩn dụ nên cũng có phương pháp khắc phục của các giải thoát. Do đó, qua câu “nội có tưởng về sắc” v.v..., trong thắng xứ thứ nhất và thứ hai, giải thoát thứ nhất được bao gồm; trong thắng xứ thứ ba và thứ tư, giải thoát thứ hai; và trong các thắng xứ về màu sắc, giải thoát thứ ba được bao gồm do đã đạt đến sự khắc phục. Còn trong Vi Diệu Pháp, do là lời thuyết giảng không có ý nghĩa ẩn dụ, để thuyết giảng về các giải thoát và các thắng xứ một cách không lẫn lộn, các thắng xứ đã được nói đến sau khi đã loại trừ các giải thoát. Và tất cả các thiền có phận sự của giải thoát đã được nói đến trong phần thuyết giảng về các giải thoát. Do đó, được hiểu rằng sự phân định này được thực hiện là do hai thắng xứ được đề cập là “nội có tưởng về sắc” không được nói đến trong các thắng xứ của Vi Diệu Pháp, và do các câu như “người có sắc thấy các sắc” là lời nói chung cho phận sự của tất cả các giải thoát. အဇ္ဈတ္တရူပါနံ [Pg.269] အနဘိဘဝနီယတောတိ ဣဒံ အဘိဓမ္မေ ကတ္ထစိပိ ‘‘အဇ္ဈတ္တရူပါနိ ပဿတီ’’တိ အဝတွာ သဗ္ဗတ္ထ ယံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ, တဿ ကာရဏဝစနံ. တေန ယံ အညဟေတုကံ သုတ္တန္တေ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ ဝစနံ, တံ တေန ဟေတုနာ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဒေသနာဝိလာသဟေတုကံ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညိတာယ ဧဝ အဘိဓမ္မေ ဝစနံ, န တဿ အညံ ကာရဏံ မဂ္ဂိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတာ စ တေသံ ဗဟိဒ္ဓါရူပါနံ ဝိယ အဝိဘူတတ္တာ. ဒေသနာဝိလာသော စ ယထာဝုတ္တဝဝတ္ထာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေန ဝိဇ္ဇမာနပရိယာယကထနဘာဝတော. ဒေသနာဝိလာသော ဟိ နာမ ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဝိဇ္ဇမာနဿ စ ပရိယာယဿ ဝိဘာဝနံ, န ယဿ ကဿစိ, တသ္မာ ‘‘ဣဓ ပရိယာယဒေသနတ္တာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝဝတ္ထာနံ ဒေသနာဝိလာသနိဗန္ဓနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Câu “Do các sắc ở nội phần không phải là đối tượng cần được khắc phục” là lời giải thích nguyên nhân cho việc trong Vi Diệu Pháp không có nơi nào nói rằng “thấy các sắc ở nội phần” mà ở tất cả mọi nơi đều nói rằng – “thấy các sắc ở ngoại phần.” Do đó, câu nói “thấy các sắc ở ngoại phần” trong Kinh Tạng, vốn có nguyên nhân khác, được nói ra vì nguyên nhân ấy. Còn câu nói trong Vi Diệu Pháp chỉ về trạng thái nội không có tưởng về sắc, vốn do vẻ mỹ diệu trong cách thuyết giảng, điều ấy cho thấy rằng không nên tìm kiếm nguyên nhân nào khác cho nó. Và việc các sắc ở nội phần không phải là đối tượng cần được khắc phục là do chúng không được hiện rõ giống như các sắc ở ngoại phần. Và vẻ mỹ diệu trong cách thuyết giảng nên được hiểu theo cách phân định đã nói, do đó là cách trình bày một ý nghĩa ẩn dụ hiện có tùy theo căn cơ của chúng sanh cần được tế độ. Bởi vì, vẻ mỹ diệu trong cách thuyết giảng chính là sự giải thích về một ý nghĩa ẩn dụ hiện có, phù hợp với căn cơ của chúng sanh cần được tế độ, chứ không phải là bất cứ điều gì. Cho nên, cần phải thấy rằng sự phân định theo cách đã được nói qua câu “ở đây do là lời thuyết giảng có ý nghĩa ẩn dụ” v.v... là dựa vào vẻ mỹ diệu trong cách thuyết giảng. သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီတိ ဧတေနေဝ သိဒ္ဓတ္တာ န နီလာဒိအဘိဘာယတနာနိ ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ စေ? န နီလာဒီသု ကတာဓိကာရာနံ နီလာဒိဘာဝဿေဝ အဘိဘဝနကာရဏတ္တာ. န ဟိ တေသံ ပရိသုဒ္ဓါပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏာနံ ပရိတ္တတာ အပ္ပမာဏတာ ဝါ အဘိဘဝနကာရဏံ, အထ ခေါ နီလာဒိဘာဝေါ ဧဝါတိ. ဧတေသု စ ပရိတ္တာဒိကသိဏရူပေသု ယံယံစရိတဿ ဣမာနိ အဘိဘာယတနာနိ ဣဇ္ဈန္တိ, တံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဣမေသု ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. Nếu nói rằng: “Do đã được thành tựu chỉ bằng câu ‘đẹp và xấu’ này, nên các thắng xứ về màu xanh v.v... không cần phải được nói đến?” Không phải vậy, bởi vì đối với những vị đã có sự thực hành thuần thục về màu xanh v.v..., chính bản chất của màu xanh v.v... là nguyên nhân của sự khắc phục. Bởi vì, đối với các vị ấy, không phải sự giới hạn hay vô lượng của các màu sắc trong sạch và không trong sạch là nguyên nhân của sự khắc phục, mà chính là bản chất của màu xanh v.v... Và để chỉ ra rằng các thắng xứ này thành tựu đối với người có tánh hạnh nào trong các sắc biến xứ có giới hạn v.v... này, nên đã nói rằng – “còn trong những điều này” v.v... သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေနာတိ နီလဝဏ္ဏနီလနိဒဿနနီလနိဘာသာနံ သာဓာရဏဝသေန. ဝဏ္ဏဝသေနာတိ သဘာဝဝဏ္ဏဝသေန. နိဒဿနဝသေနာတိ ပဿိတဗ္ဗတာဝသေန, စက္ခုဝိညာဏဝီထိယာ ဂဟေတဗ္ဗတာဝသေန. ဩဘာသဝသေနာတိ သပ္ပဘာသတာယ အဝဘာသနဝသေန. ဝဏ္ဏဓာတုယာ ဝါတိ အဉ္ဇနရဇတဝတ္ထာဒိဝဏ္ဏဓာတုယာ. လောကိယာနေဝ ရူပါဝစရဇ္ဈာနဘာဝတော. Theo cách bao gồm tất cả, nghĩa là theo cách chung cho màu xanh, tướng xanh, và ánh xanh. Theo cách của màu sắc, nghĩa là theo cách của màu sắc tự nhiên. Theo cách của tướng, nghĩa là theo cách có thể được thấy, theo cách có thể được nắm bắt bởi lộ trình nhãn thức. Theo cách của ánh sáng, nghĩa là theo cách chiếu sáng với sự rực rỡ của nó. Hoặc của sắc giới, nghĩa là của sắc giới của các vật như thuốc vẽ mắt, bạc, v.v... Chỉ là hiệp thế, do là các thiền sắc giới. ၄၃၅. ရူပီတိ ဧတ္ထ ယေနာယံ သသန္တတိပရိယာပန္နေန ရူပေန သမန္နာဂတော, တံ ယဿ ဈာနဿ ဟေတုဘာဝေန ဝိသိဋ္ဌရူပံ ဟောတိ. ယေန ဝိသိဋ္ဌေန ရူပီတိ ဝုစ္စေယျ, တဒေဝ သသန္တတိပရိယာပန္နရူပနိမိတ္တံ ဈာနံ. ဣဓ ပန ပရမတ္ထတော ရူပိဘာဝသာဓကန္တိ အာဟ – ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ကေသာဒီသူ’’တိအာဒိ. ရူပဇ္ဈာနံ ရူပန္တိ ဥတ္တရပဒလောပေန ဝုတ္တံ – ‘‘ရူပူပပတ္တိယာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၆၀-၁၆၁, ၁၈၅-၁၉၀ အာဒယော, ၂၄၄-၂၄၅ အာဒယော; ဝိဘ. ၆၂၅) ဝိယ. 435. Ở đây, trong câu “người có sắc,” sắc mà người này được phú bẩm, bao gồm trong dòng tương tục của chính mình, là sắc đặc biệt làm nhân cho một thiền nào đó. Sắc đặc biệt nào mà do đó người ấy được gọi là “người có sắc,” chính sắc ấy là thiền có tướng là sắc được bao gồm trong dòng tương tục của chính mình. Nhưng ở đây, để chỉ ra điều xác lập trạng thái “người có sắc” theo nghĩa chân đế, ngài đã nói – “ở nội phần, trong tóc v.v...” Thiền sắc giới được nói là “sắc” do sự lược bỏ từ cuối, giống như trong các câu “để tái sanh vào cõi sắc” v.v... (dha. sa. 160-161, 185-190 v.v..., 244-245 v.v...; vibha. 625). သုဘန္တွေဝ [Pg.270] အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ အယံ တတိယဝိမောက္ခော. ဣဓ သုပရိသုဒ္ဓနီလာဒိဝဏ္ဏကသိဏဇ္ဈာနဝသေန ဝုတ္တောတိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယံ တဿ ဗြဟ္မဝိဟာရဇ္ဈာနဝသေန အာဂတဘာဝံ ဒဿေတုံ – ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဣဓ ပန ဥပရိပါဠိယံယေဝ ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ အာဂတတ္တာ တံ နယံ ပဋိက္ခိပိတွာ ပရိသုဒ္ဓနီလာဒိဝဏ္ဏကသိဏဝသေနေဝ သုဘဝိမောက္ခော အနုညာတော. ‘Chỉ hướng tâm đến tịnh’, đây là giải thoát thứ ba. Ở đây, sau khi đã chỉ ra rằng điều này được nói theo phương diện thiền kasina sắc màu xanh v.v... hoàn toàn trong sạch, bây giờ để chỉ ra rằng điều ấy đã được đề cập trong kinh Vô Ngại Giải Đạo theo phương diện thiền Phạm trú, đoạn bắt đầu bằng ‘Còn trong Vô Ngại Giải Đạo...’ đã được khởi đầu. Tuy nhiên, ở đây, vì các Phạm trú đã được đề cập ngay trong đoạn kinh văn ở trên, nên sau khi bác bỏ phương pháp ấy, tịnh giải thoát được chấp thuận chỉ theo phương diện kasina sắc màu xanh v.v... trong sạch. ၄၄၃. ပရိကမ္မပထဝိယာပီတိ အကတာယ ဝါ ကတာယ ဝါ ဒဠှမဏ္ဍလာဒိသင်္ခါတပရိကမ္မပထဝိယာပိ. ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တာဒီနံ ပထဝီကသိဏန္တိ နာမံ နိဿိတေ နိဿယဝေါဟာရဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ယထာ ‘‘မဉ္စာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တီ’’တိ. 443. ‘Cũng ở trên đất biến tác’ nghĩa là cũng ở trên đất biến tác được gọi là vòng tròn chắc chắn v.v..., dù đã được làm hay chưa được làm. Nên hiểu rằng tên gọi ‘kasina đất’ cho các tướng như thủ tướng v.v... được nói theo cách dùng từ chỉ nơi nương tựa cho vật được nương tựa, giống như câu ‘những cái giường đang la hét’. သီလာနီတိ ပါတိမောက္ခသံဝရာဒီနိ စတ္တာရိ သီလာနိ. သောဓေတွာတိ အနာပဇ္ဇနေန အာပန္နဝုဋ္ဌာပနေန ကိလေသေဟိ အပ္ပဋိပီဠနေန စ ဝိသောဓေတွာ. တိဝိဓဉှိ သီလဿ ဝိသောဓနံ နာမ – အနာပဇ္ဇနံ အာပန္နဝုဋ္ဌာပနံ ကိလေသေဟိ စ အပ္ပဋိပီဠနန္တိ. ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနံ ပရိဗုန္ဓေတိ ဥပရောဓေတိ ပဝတ္တိတုံ န ဒေတီတိ ပလိဗောဓော ရကာရဿ လကာရံ ကတွာ, ပရိဗန္ဓောတိ အတ္ထော. ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာတိ သမာပန္နေန သင်္ဂါဟဏေန ဝါ ဥပရုန္ဓိတွာ, အပလိဗောဓံ ကတွာတိ အတ္ထော. ကလျာဏမိတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာတိ – ‘Các giới’ là bốn loại giới bắt đầu với giới thu thúc trong Biệt biệt giải thoát. ‘Sau khi thanh lọc’ nghĩa là sau khi làm cho trong sạch bằng cách không vi phạm, bằng cách phục hồi khi đã vi phạm, và bằng cách không bị phiền não áp bức. Thật vậy, sự thanh lọc giới có ba loại: không vi phạm, phục hồi khi đã vi phạm, và không bị phiền não áp bức. Chướng ngại (palibodha) là cái trói buộc, cản trở, không cho sự tu tập đề mục thiền định được tiến hành; chữ ‘ra’ được đổi thành ‘la’, có nghĩa là sự trói buộc (paribandha). ‘Sau khi cắt đứt’ có nghĩa là sau khi ngăn chặn bằng cách thâu nhiếp khi đã nhập định, hoặc có nghĩa là làm cho không còn chướng ngại. ‘Sau khi đến gần thiện hữu tri thức’ – ‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော, ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော; ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ, နော စဋ္ဌာနေ နိယောဇကော’’တိ. (အ. နိ. ၇.၃၇) – ‘Đáng mến, đáng kính, đáng tu tập theo, là người khuyên dạy và kham nhẫn lời nói; là người nói lên lời nói sâu sắc, và không dẫn dắt vào điều không phải chỗ.’ (a. ni. 7.37) – ဧဝမာဒိဂုဏသမန္နာဂတံ ဧကန္တဟိတေသိံ ဝုဒ္ဓိပက္ခေ ဌိတံ ကလျာဏမိတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ. sau khi đến gần vị thiện hữu tri thức sở hữu những phẩm chất như vậy v.v..., người hoàn toàn mong cầu lợi ích, người đứng về phía sự tiến bộ. အနနုရူပံ ဝိဟာရန္တိ အဋ္ဌာရသန္နံ ဒေါသာနံ အညတရေန သမန္နာဂတံ. ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌကထာသု – ‘Trú xứ không thích hợp’ là trú xứ có một trong mười tám lỗi. Điều này đã được nói trong các Chú giải – ‘‘မဟာဝါသံ နဝါဝါသံ, ဇရာဝါသဉ္စ ပန္ထနိံ; သောဏ္ဍိံ ပဏ္ဏဉ္စ ပုပ္ဖဉ္စ, ဖလံ ပတ္ထိတမေဝ စ. ‘Trú xứ lớn, trú xứ mới, và trú xứ cũ kỹ, trú xứ gần đường đi; nơi có hồ nước, và nơi có rau, và nơi có hoa, nơi có trái cây, và nơi được nhiều người mong muốn. ‘‘နဂရံ ဒါရုနာ ခေတ္တံ, ဝိသဘာဂေန ပဋ္ဋနံ; ပစ္စန္တသီမာ သပ္ပာယံ, ယတ္ထ မိတ္တော န လဗ္ဘတိ. ‘Nơi gần thành phố, nơi có gỗ, nơi có ruộng, nơi có người không hòa hợp, nơi gần bến cảng; nơi biên địa, nơi thích hợp, nơi không tìm được bạn hữu. ‘‘အဋ္ဌာရသေတာနိ ဌာနာနိ, ဣတိ ဝိညာယ ပဏ္ဍိတော; အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ, မဂ္ဂံ သပ္ပဋိဘယံ ယထာ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၅၂); ‘Mười tám trú xứ này, bậc trí sau khi biết như vậy, nên tránh xa, như (tránh) con đường nguy hiểm.’ (visuddhi. 1.52); အနုရူပေတိ [Pg.271] ဂေါစရဂါမတော နာတိဒူရနစ္စာသန္နတာဒီဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘Ở nơi thích hợp’ nghĩa là ở nơi sở hữu năm chi phần, bắt đầu với việc không quá xa không quá gần làng khất thực. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói – ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သေနာသနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သေနာသနံ နာတိဒူရံ ဟောတိ နစ္စာသန္နံ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နံ ဒိဝါ အပ္ပာကိဏ္ဏံ ရတ္တိံ အပ္ပသဒ္ဒံ အပ္ပနိဂ္ဃောသံ အပ္ပဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿံ. တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ဝိဟရန္တဿ အပ္ပကသိရေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ. တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ထေရာ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ ဗဟုဿုတာ အာဂတာဂမာ ဓမ္မဓရာ ဝိနယဓရာ မာတိကာဓရာ. တေ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆတိ ပရိပဉှတိ ‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ကထံ ဣမဿ ကော အတ္ထော’တိ. တဿ တေ အာယသ္မန္တော အဝိဝဋဉ္စေဝ ဝိဝရန္တိ, အနုတ္တာနီကတဉ္စ ဥတ္တာနိံ ကရောန္တိ, အနေကဝိဟိတေသု စ ကင်္ခါဌာနိယေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခံ ပဋိဝိနောဒေန္တိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သေနာသနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၁၁). ‘Và này các Tỳ khưu, thế nào là trú xứ sở hữu năm chi phần? Này các Tỳ khưu, ở đây, trú xứ không quá xa, không quá gần, thuận tiện cho việc đi lại; ban ngày không ồn ào, ban đêm ít tiếng động, ít tiếng huyên náo; ít sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng, và các loài bò sát. Hơn nữa, khi sống trong trú xứ ấy, các vật dụng là y, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh cho người bệnh khởi lên không mấy khó khăn. Hơn nữa, trong trú xứ ấy có các vị Tỳ khưu trưởng lão trú ngụ, là những vị đa văn, thông thuộc truyền thống, hộ trì Chánh pháp, hộ trì Luật, hộ trì các cương yếu. Vị ấy thỉnh thoảng đến gần các vị ấy để hỏi, để chất vấn: ‘Thưa ngài, điều này là thế nào, điều này có nghĩa là gì?’ Các vị tôn giả ấy mở ra điều chưa được mở, làm cho sáng tỏ điều chưa được làm cho sáng tỏ, và xua tan sự nghi ngờ trong nhiều pháp đáng nghi ngờ. Này các Tỳ khưu, như vậy là trú xứ sở hữu năm chi phần.’ (a. ni. 10.11). ဧတ္ထ စ နာတိဒူရံ နစ္စာသန္နံ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နန္တိ ဧကံ အင်္ဂံ, ဒိဝါ အပ္ပာကိဏ္ဏံ ရတ္တိံ အပ္ပသဒ္ဒံ အပ္ပနိဂ္ဃောသန္တိ ဧကံ, အပ္ပဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿန္တိ ဧကံ, တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ဝိဟရန္တဿ…ပေ… ပရိက္ခာရာတိ ဧကံ, တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ထေရာ…ပေ… ကင်္ခံ ပဋိဝိနောဒေန္တီတိ ဧကန္တိ ဧဝံ ပဉ္စင်္ဂါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. Và ở đây, ‘không quá xa, không quá gần, thuận tiện cho việc đi lại’ là một chi phần; ‘ban ngày không ồn ào, ban đêm ít tiếng động, ít tiếng huyên náo’ là một chi phần; ‘ít sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng, và các loài bò sát’ là một chi phần; ‘khi sống trong trú xứ ấy... các vật dụng’ là một chi phần; ‘trong trú xứ ấy có các vị trưởng lão... xua tan sự nghi ngờ’ là một chi phần. Năm chi phần nên được hiểu như vậy. ခုဒ္ဒကပလိဗောဓံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ဒီဃကေသနခလောမာနံ ဆေဒနေန စီဝရကမ္မစီဝရရဇနပတ္တပစနမဉ္စပီဌာဒိသောဓနဝသေန ခုဒ္ဒကပလိဗောဓံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ. ‘Sau khi cắt đứt các chướng ngại nhỏ’ nghĩa là sau khi cắt đứt các chướng ngại nhỏ bằng cách cắt tóc, râu, lông dài, và bằng cách làm các công việc liên quan đến y, nhuộm y, tráng bát, và lau dọn giường ghế v.v... ၄၅၃. ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝိနီလကဝိပုဗ္ဗကဝိစ္ဆိဒ္ဒကဝိက္ခာယိတကဟတဝိက္ခိတ္တကလောဟိတကပုဠဝကအဋ္ဌိကာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ ဘသ္တာ ဝိယ ဝါယုနာ ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ ယထာနုက္ကမံ သမုဂ္ဂတေန သူနဘာဝေန ဓုမာတတ္တာ ဥဒ္ဓုမာတံ, ဥဒ္ဓုမာတမေဝ ဥဒ္ဓုမာတကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဥဒ္ဓုမာတန္တိ ဥဒ္ဓုမာတကံ, တထာရူပဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝိနီလံ ဝုစ္စတိ ဝိပရိဘိန္နနီလဝဏ္ဏံ, ဝိနီလမေဝ ဝိနီလကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိနီလန္တိ ဝိနီလကံ, မံသုဿဒဋ္ဌာနေသု ရတ္တဝဏ္ဏဿ[Pg.272], ပုဗ္ဗသန္နိစယဋ္ဌာနေသု သေတဝဏ္ဏဿ, ယေဘုယျေန စ နီလဝဏ္ဏဿ နိလဋ္ဌာနေ နီလသာဋကပါရုတဿေဝ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ပရိဘိန္နဋ္ဌာနေသု ဝိဿန္ဒမာနပုဗ္ဗံ ဝိပုဗ္ဗံ, ဝိပုဗ္ဗမေဝ ဝိပုဗ္ဗကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိပုဗ္ဗန္တိ ဝိပုဗ္ဗကံ, တထာရူပဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝိစ္ဆိဒ္ဒံ ဝုစ္စတိ ဒွိဓာ ဆိန္ဒနေန အပဓာရိတံ, ဝိစ္ဆိဒ္ဒမေဝ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိစ္ဆိဒ္ဒန္တိ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကံ, ဝေမဇ္ဈေ ဆိန္နဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣတော စ ဧတ္တော စ ဝိဝိဓာကာရေန သောဏသိင်္ဂါလာဒီဟိ ခါယိတံ ဝိက္ခာယိတံ, ဝိက္ခာယိတမေဝ ဝိက္ခာယိတကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိက္ခာယိတန္တိ ဝိက္ခာယိတကံ, တထာရူပဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. 453. Trong câu ‘tử thi sình trướng v.v...’, ở đây do từ ‘v.v...’ (ādi) nên được hiểu là sự bao gồm các tử thi: xanh bầm, mưng mủ, bị cắt đứt, bị cắn xé, bị chặt và vất tung tóe, rỉ máu, lúc nhúc dòi bọ, và bộ xương. Trong đó, ‘sình trướng’ (uddhumātaṃ) là do bị sình lên (dhumātattā) bởi trạng thái trương phồng (sūnabhāvena) được phát sanh tuần tự sau khi mạng sống chấm dứt, được thổi phồng lên bởi gió giống như ống bễ. Chính tử thi sình trướng là ‘vật sình trướng’ (uddhumātakaṃ), hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên tử thi sình trướng đáng khinh miệt được gọi là ‘vật sình trướng’ (uddhumātakaṃ); đây là danh xưng của tử thi có hình dạng như vậy. ‘Xanh bầm’ (vinīlaṃ) được gọi là có màu xanh bị biến đổi. Chính tử thi xanh bầm là ‘vật xanh bầm’ (vinīlakaṃ), hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên tử thi xanh bầm đáng khinh miệt được gọi là ‘vật xanh bầm’ (vinīlakaṃ); đây là danh xưng của tử thi mà ở những chỗ thịt dày có màu đỏ, ở những chỗ tụ mủ có màu trắng, và phần lớn có màu xanh, ở chỗ màu xanh thì giống như được phủ bằng tấm vải xanh. ‘Mưng mủ’ (vipubbaṃ) là mủ đang chảy ra ở những chỗ bị nứt vỡ. Chính tử thi mưng mủ là ‘vật mưng mủ’ (vipubbakaṃ), hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên tử thi mưng mủ đáng khinh miệt được gọi là ‘vật mưng mủ’ (vipubbakaṃ); đây là danh xưng của tử thi có hình dạng như vậy. ‘Bị cắt đứt’ (vicchiddaṃ) được gọi là bị xác định do sự cắt làm hai. Chính tử thi bị cắt đứt là ‘vật bị cắt đứt’ (vicchiddakaṃ), hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên tử thi bị cắt đứt đáng khinh miệt được gọi là ‘vật bị cắt đứt’ (vicchiddakaṃ); đây là danh xưng của tử thi bị cắt ở giữa. ‘Bị cắn xé’ (vikkhāyitaṃ) là bị chó, chó rừng, v.v... cắn xé với nhiều hình thức khác nhau, chỗ này và chỗ kia. Chính tử thi bị cắn xé là ‘vật bị cắn xé’ (vikkhāyitakaṃ), hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên tử thi bị cắn xé đáng khinh miệt được gọi là ‘vật bị cắn xé’ (vikkhāyitakaṃ); đây là danh xưng của tử thi có hình dạng như vậy. ဝိဝိဓာ ခိတ္တံ ဝိက္ခိတ္တံ, ဝိက္ခိတ္တမေဝ ဝိက္ခိတ္တကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိက္ခိတ္တန္တိ ဝိက္ခိတ္တကံ, အညေန ဟတ္ထံ, အညေန ပါဒံ, အညေန သီသန္တိ ဧဝံ တတော တတော ဝိက္ခိတ္တဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ဟတဉ္စ တံ ပုရိမနယေနေဝ ဝိက္ခိတ္တကဉ္စာတိ ဟတဝိက္ခိတ္တကံ, ကာကပဒါကာရေန အင်္ဂပစ္စင်္ဂေသု သတ္ထေန ဟနိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိက္ခိတ္တဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. လောဟိတံ ကိရတိ ဝိက္ခိပတိ ဣတော စိတော စ ပဂ္ဃရတီတိ လောဟိတကံ, ပဂ္ဃရိတလောဟိတမက္ခိတဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. ပုဠဝါ ဝုစ္စန္တိ ကိမယော, ပုဠဝေ ကိရတီတိ ပုဠဝကံ, ကိမိပရိပုဏ္ဏဿ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ. အဋ္ဌိယေဝ အဋ္ဌိကံ, ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ အဋ္ဌီတိ အဋ္ဌိကံ, အဋ္ဌိသင်္ခလိကာယပိ ဧကဋ္ဌိကဿပိ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဣမေသု ဒသသု အသုဘေသု ပဌမဇ္ဈာနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န ဒုတိယာဒီနိ. တေနာဟ – ဣဓ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနသဟဂတာ သညာ’’တိ. တထာ ဟိ အပရိသဏ္ဌိတဇလာယ သီဃသောတာယ နဒိယာ အရိတ္တဗလေနေဝ နာဝါ တိဋ္ဌတိ, ဝိနာ အရိတ္တေန န သက္ကာ ဌပေတုံ. ဧဝမေဝံ ဒုဗ္ဗလတ္တာ အာရမ္မဏဿ ဝိတက္ကဗလေနေဝ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ, ဝိနာ ဝိတက္ကေန န သက္ကာ ဌပေတုံ. တသ္မာ ပဌမဇ္ဈာနမေဝေတ္ထ ဟောတိ, န ဒုတိယာဒီနိ. အာရမ္မဏဿ ဒုဗ္ဗလတာ စေတ္ထ ပဋိကူလဘာဝေန စိတ္တံ ဌပေတုံ အသမတ္ထတာ. ‘Bị vất tung tóe’ (vikkhittaṃ) là bị vất đi nhiều cách. Chính tử thi bị vất tung tóe là ‘vật bị vất tung tóe’ (vikkhittakaṃ), hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên tử thi bị vất tung tóe đáng khinh miệt được gọi là ‘vật bị vất tung tóe’ (vikkhittakaṃ); đây là danh xưng của tử thi bị vất tung tóe đây đó, tay một nơi, chân một nẻo, đầu một ngả. ‘Bị chặt và vất tung tóe’ (hatavikkhittakaṃ) là tử thi vừa bị chặt vừa là vật bị vất tung tóe theo cách thức đã nói trước. Đây là danh xưng của tử thi bị chặt bằng khí giới nơi các chi phần lớn nhỏ theo hình dấu chân quạ và bị vất tung tóe theo cách thức đã được nói. ‘Rỉ máu’ (lohitakaṃ) là do máu vương vãi, tung tóe, và chảy ra từ chỗ này chỗ kia. Đây là danh xưng của tử thi bị vấy bẩn bởi máu đang chảy ra. ‘Lúc nhúc dòi bọ’ (puḷavakaṃ) là do dòi bọ vương vãi. ‘Dòi bọ’ (puḷavā) được gọi là các loài sâu. Đây là danh xưng của tử thi đầy dẫy dòi bọ. ‘Bộ xương’ (aṭṭhikaṃ) chính là xương. Hoặc do tính chất đáng ghê tởm nên xương đáng khinh miệt được gọi là ‘vật xương’ (aṭṭhikaṃ); đây là danh xưng của một chuỗi xương hoặc của một khúc xương. Trong mười loại bất tịnh này, chỉ có sơ thiền phát sanh, không có các thiền thứ hai v.v... Do đó, ngài đã nói: ‘Ở đây, tưởng tương ưng với sơ thiền.’ Thật vậy, cũng như chiếc thuyền trong dòng sông nước chảy xiết không ổn định chỉ đứng yên được nhờ sức mạnh của bánh lái, không có bánh lái thì không thể giữ yên được. Cũng vậy, do đối tượng yếu ớt nên tâm chỉ trở nên nhất điểm và đứng vững được nhờ sức mạnh của tầm, không có tầm thì không thể giữ yên được. Vì thế, ở đây chỉ có sơ thiền, không có các thiền thứ hai v.v... Và ở đây, sự yếu ớt của đối tượng là sự không có khả năng giữ tâm lại do bản chất đáng ghê tởm. ‘‘ရုက္ခော မတော, လောဟံ မတ’’န္တိအာဒီသု ယံ ခန္ဓပ္ပဗန္ဓံ ဥပါဒါယ ရုက္ခာဒိသမညာ, တသ္မိံ အနုပစ္ဆိန္နေပိ အလ္လတာဒိဝိဂမနံ နိဿာယ မတဝေါဟာရော သမ္မုတိမရဏံ. သင်္ခါရာနံ ခဏဘင်္ဂသင်္ခါတံ ခဏိကမရဏံ. သမုစ္ဆေဒမရဏန္တိ အရဟတော သန္တာနဿ သဗ္ဗသော ဥစ္ဆေဒဘူတံ မရဏံ. ဝိပဿနာဘာဝနာဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ. မရဏာနုဿတိဘာဝနာယံ ပန တိဝိဓမ္ပေတံ နာဓိပ္ပေတံ [Pg.273] အသံဝေဂဝတ္ထုတော အနုပဋ္ဌဟနတော အဗာဟုလ္လတော စ. မရဏာနုဿတိယဉှိ ဧကေန ဘဝေန ပရိစ္ဆိန္နဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယပ္ပဗန္ဓဿ ဝိစ္ဆေဒေါ မရဏန္တိ အဓိပ္ပေတော သံဝေဂဝတ္ထုတော ဥပဋ္ဌဟနတော ဗာဟုလ္လတော စ. ဣဒါနိ ဣမမေဝ မရဏံ သန္ဓာယ ဝိကပ္ပန္တရံ ဒဿေန္တော, ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တလက္ခဏာ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. Trong các câu như ‘cây đã chết, kim loại đã chết,’ sự quy ước về cái chết (matavohāro) dựa vào sự mất đi tính tươi mát v.v..., ngay cả khi dòng tương tục của các uẩn, là cơ sở cho sự định danh ‘cây’ v.v..., chưa bị cắt đứt, đó là cái chết quy ước (sammutimaraṇaṃ). Cái chết trong từng sát-na (khaṇikamaraṇaṃ) được gọi là sự tan rã trong từng khoảnh khắc của các pháp hữu vi. Cái chết đoạn tuyệt (samucchedamaraṇaṃ) là cái chết là sự đoạn trừ hoàn toàn dòng tương tục của bậc A-la-hán. Và điều này được nói theo phương diện tu tập minh sát. Tuy nhiên, trong việc tu tập niệm sự chết, cả ba loại này đều không được chủ trương, vì không phải là cơ sở cho sự kinh cảm, vì không hiện khởi, và vì không phổ biến. Thật vậy, trong niệm sự chết, cái chết được chủ trương là sự cắt đứt dòng tương tục của mạng quyền được giới hạn bởi một kiếp sống, vì là cơ sở cho sự kinh cảm, vì hiện khởi, và vì phổ biến. Bây giờ, liên quan đến chính cái chết này, để chỉ ra một cách giải thích khác, ngài nói: ‘hoặc có các đặc tính đã được nói ở dưới’ v.v... အသိတပီတာဒိဘေဒေတိ အသိတပီတခါယိတသာယိတပ္ပဘေဒေ, အသိတဗ္ဗခါဒိတဗ္ဗသာယိတဗ္ဗဝိဘာဂေတိ အတ္ထော ကာလဘေဒဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော ယထာ ‘‘ဒုဒ္ဓ’’န္တိ. ကဗဠံ ကရီယတီတိ ကဗဠီကာရော, အာဟရီယတီတိ အာဟာရော, ကဗဠီကာရော စ သော အာဟာရော စာတိ ကဗဠီကာရာဟာရော. ဝတ္ထုဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ. သဝတ္ထုကော ဧဝ ဟိ အာဟာရော ဣဓ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေန အဓိပ္ပေတော. ဩဇာလက္ခဏော ပန အာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကံ ရူပံ အာဟရတီတိ အာဟာရောတိ ဝုစ္စတိ. သော ဣဓ နာဓိပ္ပေတော ပဋိကူလာကာရဂ္ဂဟဏဿ အသမ္ဘဝတော. နဝ ပဋိကူလာနီတိ ဂမနပရိယေသနပရိဘောဂါသယနိဒါနအပရိပက္ကပရိပက္ကဖလနိဿန္ဒပ္ပဋိကူလဝသေန နဝ ပဋိကူလာနိ. သမက္ခနပ္ပဋိကူလံ ပန ပရိဘောဂါဒီသု လဗ္ဘမာနတ္တာ ဣဓ ဝိသုံ န ဂဟိတံ, အညထာ တေန သဒ္ဓိံ ‘‘ဒသ ပဋိကူလာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၀၃-၃၀၄) ပန သမက္ခနံ ပရိဘောဂါဒီသု လဗ္ဘမာနမ္ပိ နိဿန္ဒဝသေန ဝိသေသတော ပဋိကူလန္တိ ဝိသုံ ဂဟေတွာ ဒသဟာကာရေဟိ ပဋိကူလတာ ဝုတ္တာ. Trong câu ‘sự phân biệt về ăn, uống, v.v...’ có nghĩa là trong sự phân biệt về các loại được ăn, được uống, được nhai, được nếm; ý nghĩa là trong sự phân chia những thứ được ăn, được nhai, được nếm, do không có ý muốn nói đến sự phân biệt về thời gian, giống như trong từ ‘duddha.’ ‘Đoàn thực’ (kabaḷīkārāhāro) là do được làm thành miếng (kabaḷaṃ karīyati) nên là ‘sự làm thành miếng’ (kabaḷīkāro), và do được mang đến (āharīyati) nên là ‘vật thực’ (āhāro); đó là vật thực được làm thành miếng. Và điều này được nói theo phương diện vật chất. Thật vậy, ở đây chỉ có vật thực cùng với vật chất của nó mới được chủ trương là đề mục thiền. Còn vật thực có đặc tính là dưỡng tố được gọi là ‘vật thực’ (āhāro) vì nó mang đến sắc tám lấy dưỡng tố làm thứ tám. Loại đó không được chủ trương ở đây vì không thể nắm bắt được phương diện đáng ghê tởm. ‘Chín sự ghê tởm’ là chín sự ghê tởm theo phương diện: đi tìm, tìm kiếm, tiêu thụ, nơi chứa, nơi nương tựa, chưa tiêu hóa, đã tiêu hóa, kết quả, và sự bài tiết. Còn sự ghê tởm do vấy bẩn, vì được tìm thấy trong sự tiêu thụ v.v..., nên ở đây không được kể riêng; nếu không, đáng lẽ phải nói là ‘mười sự ghê tởm.’ Tuy nhiên, trong Thanh Tịnh Đạo, sự vấy bẩn, mặc dù được tìm thấy trong sự tiêu thụ v.v..., được kể riêng vì đặc biệt ghê tởm theo phương diện bài tiết, và do đó tính chất ghê tởm được nói đến theo mười phương diện. ဥပ္ပဇ္ဇနကသညန္တိ ပဋိကူလာကာရဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကသညံ. သညာသဒ္ဒေါ စာယံ ‘‘ရူပသညာ သဒ္ဒသညာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၅၇) သဉ္ဇာနနလက္ခဏေ ဓမ္မေ အာဂတော, ‘‘အနိစ္စသညာ ဒုက္ခသညာ’’တိအာဒီသု ဝိပဿနာယ အာဂတော, ‘‘ဥဒ္ဓုမာတကသညာတိ ဝါ သောပါကရူပသညာတိ ဝါ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကဋ္ဌာ, ဥဒါဟု နာနဋ္ဌာ’’တိအာဒီသု သမထေ အာဂတော. ဣဓ ပန သမထဿ ပရိကမ္မေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာဟာရေဟိ ပဋိကူလာကာရဂ္ဂဟဏံ, တပ္ပဘာဝိတံ ဝါ ဥပစာရဇ္ဈာနံ ဣဓ ‘‘အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ’’တိ အဓိပ္ပေတံ. “Tưởng sanh khởi” là tưởng sanh khởi theo cách nắm bắt tướng trạng ghê tởm. Và từ ‘tưởng’ này, trong các trường hợp như “sắc tưởng, thanh tưởng” (Tương Ưng Bộ iii. 57), được dùng cho pháp có đặc tính là sự ghi nhận; trong các trường hợp như “vô thường tưởng, khổ tưởng,” được dùng cho thiền quán; trong các trường hợp như “tưởng tử thi sình trương hay tưởng về hình ảnh trong nghĩa địa,” được dùng cho thiền chỉ. Tuy nhiên, ở đây nên được hiểu là trong giai đoạn chuẩn bị của thiền chỉ. Ở đây, “tưởng về sự ghê tởm trong vật thực” được hiểu là sự nắm bắt tướng trạng ghê tởm đối với vật thực, hoặc là cận định được phát triển từ đó. ဥက္ကဏ္ဌိတသညန္တိ နိဗ္ဗိန္ဒနာကာရေန ဥပ္ပဇ္ဇနကသညံ. အနိစ္စသညန္တိ ဧတ္ထ အနိစ္စံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပ္ပာဒဝယညထတ္တဘာဝတော, ဟုတွာ အဘာဝတော ဝါ, တသ္မိံ အနိစ္စေ ခန္ဓပဉ္စကေ အနိစ္စန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနိစ္စလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟိကာ သညာ အနိစ္စသညာ. တေနာဟ – ‘‘ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာန’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဥဒယော [Pg.274] နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ, ဝယော ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ, အညထတ္တံ ဇရာ. ဥဒယဗ္ဗယညထတ္တဂ္ဂဟဏေန အနိစ္စလက္ခဏံ ဒဿေတိ. ဥပ္ပာဒဝယညထတ္တဘာဝတော ဟိ ခန္ဓပဉ္စကံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ. ယဿ စ သဘာဝေန ခန္ဓပဉ္စကံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ, တံ အနိစ္စလက္ခဏံ. တေန ဟိ တံ အနိစ္စန္တိ လက္ခီယတိ, အနိစ္စလက္ခဏဉ္စ ဥဒယဗ္ဗယာနံ အမနသိကာရာ သန္တတိယာ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ န ဥပဋ္ဌာတိ, ဥဒယဗ္ဗယံ ပန ပရိဂ္ဂဟေတွာ သန္တတိယာ ဝိကောပိတာယ အနိစ္စလက္ခဏံ ယာထာဝသရသတော ဥပဋ္ဌာတိ. န ဟိ သမ္မဒေဝ ဥဒယဗ္ဗယံ သလ္လက္ခေန္တဿ ပုဗ္ဗာပရိယေန ပဝတ္တမာနာနံ ဓမ္မာနံ အညောညဘာဝံ သလ္လက္ခဏေန သန္တတိယာ ဥဂ္ဃာဋိတာယ ဓမ္မာ သမ္ဗန္ဓဘာဝေန ဥပဋ္ဌဟန္တိ, အထ ခေါ အယောသလာကာ ဝိယ အသမ္ဗန္ဓဘာဝေနာတိ သုဋ္ဌုတရံ အနိစ္စလက္ခဏံ ပါကဋံ ဟောတိ. “Tưởng nhàm chán” là tưởng sanh khởi với tướng trạng yếm ly. Về “vô thường tưởng”: ở đây, năm uẩn là vô thường do bản chất sanh, diệt, và biến khác, hoặc do có rồi không có. Tưởng sanh khởi trong năm uẩn vô thường ấy, nắm bắt đặc tính vô thường, là vô thường tưởng. Do đó, có nói: “của năm thủ uẩn” v.v... Ở đây, ‘sanh’ là đặc tính phát sinh, ‘diệt’ là đặc tính biến hoại, ‘biến khác’ là sự già. Việc nắm bắt sanh, diệt, và biến khác cho thấy đặc tính vô thường. Thật vậy, năm uẩn được gọi là vô thường do bản chất sanh, diệt, và biến khác. Và bản chất mà do đó năm uẩn được gọi là vô thường, đó là đặc tính vô thường. Do đó, nó được ghi nhận là vô thường. Đặc tính vô thường không hiện khởi vì bị che lấp bởi dòng tương tục do không tác ý đến sanh và diệt. Nhưng khi đã nắm bắt sanh và diệt, dòng tương tục bị phá vỡ, đặc tính vô thường hiện khởi đúng theo thực tại. Thật vậy, đối với người đang ghi nhận đúng đắn sự sanh và diệt, khi dòng tương tục đã được vén mở bằng cách ghi nhận sự khác biệt của các pháp đang diễn tiến trước sau, các pháp không hiện khởi trong trạng thái liên kết, mà trong trạng thái không liên kết như những thanh sắt, do đó đặc tính vô thường trở nên rất rõ ràng. ‘‘ယဒနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅, ၄၅, ၄၆, ၇၆, ၇၇, ၈၅; ၂.၄.၁, ၄) ဝစနတော တဒေဝ ခန္ဓပဉ္စကံ အဘိဏှပ္ပဋိပီဠနတော ဒုက္ခံ, အဘိဏှပ္ပဋိပီဠနာကာရော ပန ဒုက္ခလက္ခဏံ. တေနေဝါဟ – ‘‘အနိစ္စေ ခန္ဓပဉ္စကေ…ပေ… သညံ ဘာဝေတီ’’တိ. တတ္ထ ပဋိပီဠနံ နာမ ယထာပရိဂ္ဂဟိတံ ဥဒယဝယဝသေန သင်္ခါရာနံ နိရန္တရံ ပဋိပီဠိယမာနတာ ဝိဗာဓိယမာနတာ. ဒုက္ခလက္ခဏဉ္စ အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနဿ အမနသိကာရာ ဣရိယာပထေဟိ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ န ဥပဋ္ဌာတိ, အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနံ ပန မနသိ ကရိတွာ ဣရိယာပထေ လဗ္ဘမာနဒုက္ခပ္ပဋိစ္ဆာဒကဘာဝေ ဥဂ္ဃာဋိတေ ဒုက္ခလက္ခဏံ ယာထာဝသရသတော ဥပဋ္ဌာတိ. တထာ ဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဒုက္ခလက္ခဏံ န ဥပဋ္ဌာတိ, တေ စ ဣရိယာပထာ အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနာမနသိကာရေန ပဋိစ္ဆာဒကာ ဇာတာ. ဧကသ္မိဉှိ ဣရိယာပထေ ဥပ္ပန္နဿ ဒုက္ခဿ ဝိနောဒကံ ဣရိယာပထန္တရံ တဿ ပဋိစ္ဆာဒကံ ဝိယ ဟောတိ, ဧဝံ သေသာပိ. ဣရိယာပထာနံ ပန တံတံဒုက္ခပတိတာကာရဘာဝေ ယာထာဝတော ဉာတေ တေသံ ဒုက္ခပ္ပဋိစ္ဆာဒကဘာဝေါ ဥဂ္ဃာဋိတော နာမ ဟောတိ သင်္ခါရာနံ နိရန္တရံ ဒုက္ခာဘိတုန္နတာယ ပါကဋဘာဝတော. တသ္မာ အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနံ မနသိ ကရိတွာ ဣရိယာပထေ လဗ္ဘမာနဒုက္ခပ္ပဋိစ္ဆာဒကဘာဝေ ဥဂ္ဃာဋိတေ ဒုက္ခလက္ခဏံ ယာထာဝသရသတော ဥပဋ္ဌာတိ. Theo câu “Cái gì vô thường, cái đó là khổ” (Tương Ưng Bộ iii. 15, 45, 46, 76, 77, 85; 2.4.1, 4), chính năm uẩn ấy là khổ do sự bức bách thường xuyên, và tướng trạng bức bách thường xuyên là đặc tính khổ. Do đó, có nói: “trong năm uẩn vô thường... tu tập tưởng.” Ở đây, ‘sự bức bách’ là trạng thái bị bức bách, bị phiền nhiễu liên tục của các hành theo cách sanh và diệt đã được nắm bắt. Đặc tính khổ không hiện khởi vì bị che lấp bởi các oai nghi do không tác ý đến sự bức bách thường xuyên. Nhưng khi tác ý đến sự bức bách thường xuyên, trạng thái che giấu khổ có được trong các oai nghi được vén mở, đặc tính khổ hiện khởi đúng theo thực tại. Thật vậy, đặc tính khổ không hiện khởi vì bị che lấp bởi các oai nghi, và các oai nghi ấy trở thành vật che giấu do không tác ý đến sự bức bách thường xuyên. Một oai nghi khác làm tiêu tan cái khổ đã sanh khởi trong một oai nghi, giống như là vật che giấu của nó; các oai nghi còn lại cũng vậy. Nhưng khi trạng thái rơi vào khổ tương ứng của các oai nghi được biết đến như thật, trạng thái che giấu khổ của chúng được gọi là đã vén mở, do bản chất bị khổ não liên tục của các hành trở nên rõ ràng. Do đó, khi tác ý đến sự bức bách thường xuyên, trạng thái che giấu khổ có được trong các oai nghi được vén mở, đặc tính khổ hiện khởi đúng theo thực tại. ‘‘ယံ ဒုက္ခံ, တဒနတ္တာ’’တိ ဝစနတော တဒေဝ ခန္ဓပဉ္စကံ အဝသဝတ္တနတော အနတ္တာ, အဝသဝတ္တနာကာရော ပန အနတ္တလက္ခဏံ. တေနာဟ – ‘‘ပဋိပီဠနဋ္ဌေနာ’’တိအာဒိ[Pg.275]. အနတ္တလက္ခဏဉ္စ နာနာဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂဿ အမနသိကာရာ ဃနေန ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ န ဥပဋ္ဌာတိ, နာနာဓာတုယော ပန ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇိတွာ ‘‘အညာ ပထဝီဓာတု, အညာ အာပေါဓာတူ’’တိအာဒိနာ, ‘‘အညော ဖဿော, အညာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိနာ စ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေ ကတေ သမူဟဃနေ ကိစ္စာရမ္မဏဃနေ စ ဘေဒိတေ အနတ္တလက္ခဏံ ယာထာဝသရသတော ဥပဋ္ဌာတိ. ယာ ဟေသာ အညမညူပတ္ထမ္ဘေသု သမုဒိတေသု ရူပါရူပဓမ္မေသု ဧကတ္တာဘိနိဝေသဝသေန အပရိမဒ္ဒိတသင်္ခါရေဟိ မမာယမာနာ သမူဟဃနတာ, တထာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ကိစ္စဘေဒဿ သတိပိ ပဋိနိယတဘာဝေ ဧကတော ဂယှမာနာ ကိစ္စဃနတာ, တထာ သာရမ္မဏဓမ္မာနံ သတိပိ အာရမ္မဏကရဏဘေဒေ ဧကတော ဂယှမာနာ အာရမ္မဏဃနတာ. သာ စတူသု ဓာတူသု ဉာဏေန ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဒိဿမာနာသု ဟတ္ထေန ပရိမဒ္ဒိယမာနော ဖေဏပိဏ္ဍော ဝိယ ဝိလီနံ အာဂစ္ဆတိ, ယထာပစ္စယံ ပဝတ္တမာနာ သုညာ ဧတေ ဓမ္မမတ္တာတိ အဝသဝတ္တနာကာရသင်္ခါတံ အနတ္တလက္ခဏံ ပါကဋတရံ ဟောတိ. Theo câu “Cái gì khổ, cái đó là vô ngã,” chính năm uẩn ấy là vô ngã do không tuân theo ý muốn, và tướng trạng không tuân theo ý muốn là đặc tính vô ngã. Do đó, có nói: “với ý nghĩa bức bách” v.v... Đặc tính vô ngã không hiện khởi vì bị che lấp bởi khối đặc do không tác ý đến sự phân tích các giới khác nhau. Nhưng khi phân tích các giới khác nhau, làm cho chúng riêng biệt bằng cách “địa đại là khác, thủy đại là khác” v.v..., và “xúc là khác, thọ là khác” v.v..., khi sự phân tích khối đặc được thực hiện, khi khối tập hợp và khối phận sự-đối tượng bị phá vỡ, đặc tính vô ngã hiện khởi đúng theo thực tại. Cái gọi là khối tập hợp này, được coi là của ta bởi các hành chưa được nghiền nát theo cách chấp thủ vào tính đồng nhất trong các pháp sắc và phi sắc đã tập hợp, hỗ trợ lẫn nhau; cũng vậy, khối phận sự, được nắm bắt như một mặc dù có sự khác biệt về phận sự của các pháp ấy trong bản chất đã được xác định; cũng vậy, khối đối tượng, được nắm bắt như một mặc dù có sự khác biệt về việc bắt đối tượng của các pháp có đối tượng. Khi bốn đại được thấy sau khi được phân tích bằng trí tuệ, khối ấy tan rã như một khối bọt bị tay vò nát. “Các pháp này chỉ là pháp suông, diễn tiến theo duyên,” đặc tính vô ngã được gọi là tướng trạng không tuân theo ý muốn trở nên rõ ràng hơn. အပရအစ္ဆရာသံဃာတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú Giải Phẩm Búng Ngón Tay Thứ Hai Đã Chấm Dứt. ၁၉. ကာယဂတာသတိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 19. Chú Giải Phẩm Niệm Thân ၅၆၃. စေတသာ ဖုဋောတိ စိတ္တေန ဖရိတော. စိတ္တေန ဖရဏဉ္စ သမုဒ္ဒဿ ဒွိဓာ သမ္ဘဝတီတိ အာဟ – ‘‘ဒုဝိဓံ ဖရဏ’’န္တိအာဒိ. ပုရိမေန အတ္ထေနာတိ ‘‘သမ္ပယောဂဝသေန ဝိဇ္ဇံ ဘဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တေန အတ္ထေန. ပစ္ဆိမေနာတိ ‘‘ဝိဇ္ဇာဘာဂေ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသေ ဝတ္တန္တီ’’တိ ဝုတ္တေန. 563. “Chạm đến bằng tâm” nghĩa là thấm nhuần bằng tâm. Và vì sự thấm nhuần bằng tâm của biển có thể xảy ra theo hai cách, nên có nói: “sự thấm nhuần có hai loại” v.v... Theo nghĩa trước, là theo nghĩa đã nói “phục vụ minh theo cách tương ưng.” Theo nghĩa sau, là theo nghĩa đã nói “hiện hành trong phần minh, trong phạm vi minh.” ၅၆၄. မဟတော သံဝေဂါယ သံဝတ္တတီတိအာဒီသု အယံ ပန အပရော နယော. ယာထာဝတော ကာယသဘာဝပ္ပဝေဒနတော မဟတော သံဝေဂါယ သံဝတ္တတိ. အတ္ထာယာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထာယ. ယောဂက္ခေမာယာတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမဘာဝါယ. သတိသမ္ပဇညာယာတိ သဗ္ဗတ္ထ သတိအဝိပ္ပဝါသာယ သတ္တဋ္ဌာနိယသမ္ပဇညာယ စ. ဉာဏဒဿနပ္ပဋိလာဘာယာတိ ဝိပဿနာဉာဏာဓိဂမာယ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယာတိ တိဿော ဝိဇ္ဇာ စိတ္တဿ အဓိမုတ္တိ နိဗ္ဗာနံ စတ္တာရိ သာမညဖလာနီတိ ဧတေသံ ပစ္စက္ခကရဏာယ. 564. Trong các câu ‘dẫn đến sự kinh cảm mãnh liệt’ v.v… đây lại là một phương pháp khác. Do vì làm cho biết rõ tự tánh của thân một cách như thật nên dẫn đến sự kinh cảm mãnh liệt. ‘Vì lợi ích’ có nghĩa là vì lợi ích trong hiện tại v.v… ‘Vì sự an ổn khỏi các ách phược’ có nghĩa là vì trạng thái an ổn khỏi bốn loại ách phược (yogehi). ‘Vì chánh niệm và tỉnh giác’ có nghĩa là vì sự không rời khỏi chánh niệm ở khắp mọi nơi và vì sự tỉnh giác ở bảy trường hợp. ‘Vì sự chứng đắc trí và kiến’ có nghĩa là vì sự chứng ngộ tuệ quán. ‘Vì sự chứng ngộ quả của minh và giải thoát’ có nghĩa là vì sự trực nhận các pháp này: ba loại minh, sự thắng giải của tâm, Nibbāna, và bốn quả Sa-môn. ၅၈၄. ပညာပဋိလာဘာယာတိအာဒီသု [Pg.276] သောဠသသု ပဒေသု ပညာပဋိလာဘာယ ပညာဝုဒ္ဓိယာ ပညာဝေပုလ္လာယ ပညာဗာဟုလ္လာယာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပညာဝသေန ဘာဝဝစနာနိ, သေသာနိ ဒွါဒသ ပုဂ္ဂလဝသေန ဘာဝဝစနာနိ. သပ္ပုရိသသံသေဝေါတိ သပ္ပုရိသာနံ ဘဇနံ. သဒ္ဓမ္မဿဝနန္တိ တေသံ သပ္ပုရိသာနံ သန္တိကေ သီလာဒိပ္ပဋိပတ္တိဒီပကဿ သဒ္ဓမ္မဝစနဿ သဝနံ. ယောနိသော မနသိကာရောတိ သုတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထူပပရိက္ခာဝသေန ဥပါယေန မနသိကာရော. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တီတိ လောကုတ္တရဓမ္မေ အနုဂတဿ သီလာဒိပ္ပဋိပဒါဓမ္မဿ ပဋိပဇ္ဇနံ. 584. Trong mười sáu đoạn bắt đầu bằng ‘vì sự chứng đắc trí tuệ’ v.v…, bốn câu này: ‘vì sự chứng đắc trí tuệ, vì sự tăng trưởng trí tuệ, vì sự quảng đại của trí tuệ, vì sự sung mãn của trí tuệ’ là những danh từ trừu tượng theo nghĩa trí tuệ; mười hai câu còn lại là những danh từ trừu tượng theo nghĩa cá nhân. ‘Thân cận bậc chân nhân’ là sự giao du với các bậc chân nhân. ‘Nghe diệu pháp’ là sự lắng nghe lời dạy của diệu pháp, vốn soi sáng sự thực hành giới luật v.v…, từ nơi các bậc chân nhân ấy. ‘Như lý tác ý’ là sự tác ý có phương pháp bằng cách thẩm xét ý nghĩa của các pháp đã được nghe. ‘Sự thực hành pháp và tùy pháp’ là sự thực hành pháp hành về giới v.v… vốn tương ứng với pháp siêu thế. ဆန္နံ အဘိညာဉာဏာနန္တိ ဣဒ္ဓိဝိဓဒိဗ္ဗသောတစေတောပရိယပုဗ္ဗေနိဝါသဒိဗ္ဗစက္ခုအာသဝက္ခယဉာဏာနံ. တေသတ္တတီနံ ဉာဏာနန္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယံ (ပဋိ. မ. ၁.၁-၂ မာတိကာ) ‘‘သောတာဝဓာနေ ပညာ သုတမယေ ဉာဏံ, သုတွာန သံဝရေ ပညာ သီလမယေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ ဉာဏကထာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ သာဝကသာဓာရဏာသာဓာရဏာနံ ဉာဏာနံ. ဣမေသဉှိ တေသတ္တတိဉာဏာနံ သုတမယဉာဏာဒီနိ သတ္တသဋ္ဌိဉာဏာနိ သာဝကဿ သာဓာရဏာနိ, ‘‘ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တေ ဉာဏံ, သတ္တာနံ အာသယာနုသယေ ဉာဏံ, ယမကပါဋိဟီရေ ဉာဏံ, မဟာကရုဏာသမာပတ္တိယာ ဉာဏံ, သဗ္ဗညုတညာဏံ, အနာဝရဏဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၆၈-၇၃ မာတိကာ) ဣမာနိ ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနိ သာဝကေဟိ. ‘Của sáu loại thắng trí’ là của các trí: thần túc thông, thiên nhĩ thông, tha tâm thông, túc mạng thông, thiên nhãn thông, và lậu tận thông. ‘Của bảy mươi ba loại trí’ là của các loại trí thông thường và không thông thường đối với hàng Thanh văn, đã được chỉ ra trong Luận về Trí (Ñāṇakathā) trong bộ Vô Ngại Giải Đạo (Paṭisambhidāmagga) bắt đầu bằng câu: ‘trí tuệ trong sự chú tâm lắng nghe là văn sở thành trí, trí tuệ trong sự phòng hộ sau khi nghe là giới sở thành trí’ v.v… Thật vậy, trong bảy mươi ba loại trí này, sáu mươi bảy loại trí bắt đầu bằng văn sở thành trí v.v… là thông thường đối với hàng Thanh văn. Sáu loại trí này: ‘trí về sự già dặn và non kém của các căn nơi chúng sanh, trí về các khuynh hướng và tùy miên của chúng sanh, trí về song thông, trí về sự nhập đại bi định, trí về nhất thiết trí, và trí về vô ngại trí’ là những trí không thông thường đối với hàng Thanh văn. သတ္တသတ္တတီနံ ဉာဏာနန္တိ ဧတ္ထ – Ở đây, về câu ‘của bảy mươi bảy loại trí’ – ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ, အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ. အတီတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ, အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ. အနာဂတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ, အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ. ယမ္ပိဿ တံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ, တမ္ပိ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ဉာဏံ. ဘဝပစ္စယာ ဇာတီတိ ဉာဏံ…ပေ… ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါတိ ဉာဏံ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနန္တိ ဉာဏံ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာတိ ဉာဏံ, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာတိ ဉာဏံ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ ဉာဏံ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိ ဉာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ ဉာဏံ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိ ဉာဏံ, အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အသတိ [Pg.277] အဝိဇ္ဇာယ နတ္ထိ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အတီတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အသတိ အဝိဇ္ဇာယ နတ္ထိ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အနာဂတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အသတိ အဝိဇ္ဇာယ နတ္ထိ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, ယမ္ပိဿ တံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ, တမ္ပိ ခယဓမံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ဉာဏ’’န္တိ – ‘Trí rằng ‘do sanh làm duyên nên có già-chết.’ Trí rằng ‘khi không có sanh thì không có già-chết.’ Trí rằng ‘trong thời quá khứ cũng vậy, do sanh làm duyên nên có già-chết.’ Trí rằng ‘khi không có sanh thì không có già-chết.’ Trí rằng ‘trong thời vị lai cũng vậy, do sanh làm duyên nên có già-chết.’ Trí rằng ‘khi không có sanh thì không có già-chết.’ Trí rằng ‘bất cứ pháp trú trí nào của vị ấy, trí ấy cũng là pháp có tính hủy diệt, là pháp có tính biến mất, là pháp có tính ly tham, là pháp có tính đoạn diệt.’ Trí rằng ‘do hữu làm duyên nên có sanh’… (vân vân) … Trí rằng ‘do thủ làm duyên nên có hữu.’ Trí rằng ‘do ái làm duyên nên có thủ.’ Trí rằng ‘do thọ làm duyên nên có ái.’ Trí rằng ‘do xúc làm duyên nên có thọ.’ Trí rằng ‘do sáu xứ làm duyên nên có xúc.’ Trí rằng ‘do danh-sắc làm duyên nên có sáu xứ.’ Trí rằng ‘do thức làm duyên nên có danh-sắc.’ Trí rằng ‘do các hành làm duyên nên có thức.’ Trí rằng ‘do vô minh làm duyên nên có các hành.’ Trí rằng ‘khi không có vô minh thì không có các hành.’ Trí rằng ‘trong thời quá khứ cũng vậy, do vô minh làm duyên nên có các hành.’ Trí rằng ‘khi không có vô minh thì không có các hành.’ Trí rằng ‘trong thời vị lai cũng vậy, do vô minh làm duyên nên có các hành.’ Trí rằng ‘khi không có vô minh thì không có các hành.’ Trí rằng ‘bất cứ pháp trú trí nào của vị ấy, trí ấy cũng là pháp có tính hủy diệt, là pháp có tính biến mất, là pháp có tính ly tham, là pháp có tính đoạn diệt.’ ဘဂဝတာ နိဒါနဝဂ္ဂေ (သံ. နိ. ၂.၃၄-၃၅) ဇရာမရဏာဒီသု ဧကာဒသသု ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒင်္ဂေသု ပစ္စေကံ သတ္တ သတ္တ ကတွာ ဝုတ္တာနိ သတ္တသတ္တတိဉာဏာနိ. Bảy mươi bảy loại trí đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng trong Phẩm Nhân Duyên (Tương Ưng Bộ, tập 2, trang 34-35), bằng cách trình bày bảy loại cho mỗi một trong mười một chi phần của lý duyên khởi, bắt đầu với già-chết v.v… တတ္ထ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ ပစ္စယာကာရဉာဏံ. ပစ္စယာကာရော ဟိ ဓမ္မာနံ ပဝတ္တိသင်္ခါတာယ ဌိတိယာ ကာရဏတ္တာ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တတ္ထ ဉာဏံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ, ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တဿေဝ ဆဗ္ဗိဓဿ ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. ခယဓမ္မန္တိ ခယဂမနသဘာဝံ. ဝယဓမ္မန္တိ ဝယဂမနသဘာဝံ. ဝိရာဂဓမ္မန္တိ ဝိရဇ္ဇနသဘာဝံ. နိရောဓဓမ္မန္တိ နိရုဇ္ဈနသဘာဝန္တိ အတ္ထော. Trong đó, ‘pháp trú trí’ là trí về phương thức của các duyên. Thật vậy, phương thức của các duyên được gọi là ‘pháp trú’ vì là nguyên nhân cho sự an trú, được gọi là sự diễn tiến, của các pháp; trí ở trong đó là pháp trú trí. Đây là một danh từ đồng nghĩa cho chính sáu loại trí đã được nói đến bắt đầu bằng câu ‘do sanh làm duyên nên có già-chết.’ ‘Pháp có tính hủy diệt’ có nghĩa là có bản chất đi đến sự hủy diệt. ‘Pháp có tính biến mất’ có nghĩa là có bản chất đi đến sự biến mất. ‘Pháp có tính ly tham’ có nghĩa là có bản chất trở nên phai nhạt. ‘Pháp có tính đoạn diệt’ có nghĩa là có bản chất bị đoạn diệt. လာဘောတိအာဒီသု လာဘောယေဝ ဥပသဂ္ဂေန ဝိသေသေတွာ ‘‘ပဋိလာဘော’’တိ ဝုတ္တော. ပုန တဿေဝ အတ္ထဝိဝရဏဝသေန ‘‘ပတ္တိ သမ္ပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဖုသနာတိ အဓိဂမနဝသေန ဖုသနာ. သစ္ဆိကိရိယာတိ ပဋိလာဘသစ္ဆိကိရိယာ. ဥပသမ္ပဒါတိ နိပ္ဖာဒနာ. Trong các từ ‘lợi đắc’ v.v…, chính từ ‘lợi đắc’ (lābho) được xác định rõ bằng một tiếp đầu ngữ và được gọi là ‘sự chứng đắc’ (paṭilābho). Lại nữa, bằng cách giải thích ý nghĩa của từ ấy, các từ ‘sự đạt được’ (patti) và ‘sự thành tựu’ (sampatti) được nói đến. ‘Sự xúc chạm’ (phusanā) là sự xúc chạm theo nghĩa chứng ngộ. ‘Sự chứng ngộ’ (sacchikiriyā) là sự chứng ngộ của sự chứng đắc. ‘Sự cụ túc’ (upasampadā) là sự hoàn thành. သတ္တန္နဉ္စ သေက္ခာနန္တိ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခန္တီတိ သေက္ခသညိတာနံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာဒီနံ သတ္တန္နံ. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကဿ စာတိ နိဗ္ဗာနဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ယုတ္တတ္တာ သုန္ဒရဋ္ဌေန ကလျာဏသညိတဿ ပုထုဇ္ဇနဿ. ဝဍ္ဎိတံ ဝဍ္ဎနံ ဧကာယာတိ ဝဍ္ဎိတဝဍ္ဎနာ. ယထာဝုတ္တာနံ အဋ္ဌန္နမ္ပိ ပညာနံ ဝသေန ဝိသေသတောဝ အရဟတော ပညာဝသေန ပညာဝုဒ္ဓိယာ. တထာ ပညာဝေပုလ္လာယ. ‘Và của bảy bậc hữu học’ có nghĩa là của bảy vị được gọi là ‘hữu học’ vì các vị ấy tu tập ba học giới, bắt đầu với vị trú trong đạo Tu-đà-hoàn. ‘Và của thiện phàm phu’ có nghĩa là của người phàm phu được gọi là ‘thiện’ theo nghĩa tốt đẹp do vì có sự thực hành con đường đưa đến Nibbāna. ‘Sự tăng trưởng của cái đã tăng trưởng là một’ nên gọi là ‘vaḍḍhitavaḍḍhanā’. Vì sự tăng trưởng trí tuệ, đặc biệt là theo trí tuệ của bậc A-la-hán, và theo trí tuệ của cả tám hạng người đã được đề cập. Tương tự như vậy đối với sự quảng đại của trí tuệ. ယဿ ကဿစိပိ ဝိသေသတော အနုရူပဓမ္မဿ မဟန္တံ နာမ ကိစ္စသိဒ္ဓိယာ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ တဒဿ ကိစ္စသိဒ္ဓိယာ ဒဿေန္တော ‘‘မဟန္တေ အတ္ထေ ပရိဂ္ဂဏှာတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္ထာဒီနံ မဟန္တဘာဝေါ မဟာဝိသယတာယ ဝေဒိတဗ္ဗော, မဟာဝိသယတာ စ တေသံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. သီလက္ခန္ဓဿ ပန ဟေတုမဟန္တတာယ, ပစ္စယမဟန္တတာယ, နိဿယမဟန္တတာယ[Pg.278], ပဘေဒမဟန္တတာယ, ကိစ္စမဟန္တတာယ, ဖလမဟန္တတာယ, အာနိသံသမဟန္တတာယ စ မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဟေတု အလောဘာဒယော. ပစ္စယော ဟိရောတ္တပ္ပသဒ္ဓါသတိဝီရိယာဒယော. နိဿယော သာဝကဗောဓိပစ္စေကဗောဓိနိယတတာ တံသမင်္ဂိနော စ ပုရိသဝိသေသာ. ပဘေဒေါ စာရိတ္တဝါရိတ္တာဒိဝိဘာဂေါ. ကိစ္စံ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ပဋိပက္ခဝိဓမနံ. ဖလံ သဂ္ဂသမ္ပဒါ နိဗ္ဗာနသမ္ပဒါ စ. အာနိသံသော ပိယမနာပတာဒိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၉) အာကင်္ခေယျသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၁.၆၄ အာဒယော) စ အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိနာ နယေန သမာဓိက္ခန္ဓာဒီနမ္ပိ မဟန္တတာ ယထာရဟံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဌာနာဋ္ဌာနာဒီနံ မဟန္တဘာဝေါ ပန မဟာဝိသယတာယ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဌာနာဋ္ဌာနာနံ မဟာဝိသယတာ ဗဟုဓာတုကသုတ္တာဒီသု အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. Đối với bất cứ pháp thích hợp đặc biệt nào, sự vĩ đại cần được biết đến vì sự thành tựu của phận sự, để chỉ ra sự thành tựu của phận sự ấy, ngài đã nói bắt đầu bằng câu ‘nắm bắt những ý nghĩa vĩ đại’. Ở đây, sự vĩ đại của các ý nghĩa v.v... cần được hiểu là do có đối tượng vĩ đại, và đối tượng vĩ đại của chúng cần được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong đạo Vô Ngại Giải. Còn sự vĩ đại của giới uẩn cần được hiểu là do nhân vĩ đại, do duyên vĩ đại, do nơi nương vĩ đại, do sự phân loại vĩ đại, do phận sự vĩ đại, do quả vĩ đại, và do quả báu vĩ đại. Trong đó, nhân là vô tham v.v... Duyên là tàm, úy, tín, niệm, tấn v.v... Nơi nương là sự quyết định của Thanh văn giác, Độc giác giác và các bậc đặc biệt đã thành tựu điều ấy. Sự phân loại là sự phân chia thành hành trì giới và phòng hộ giới v.v... Phận sự là sự chế ngự đối nghịch theo cách của chi phần ấy v.v... Quả là sự thành tựu ở cõi trời và sự thành tựu Niết-bàn. Quả báu là sự đáng yêu, đáng hài lòng v.v... Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết cần được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga 1.9) và trong các kinh như kinh Ākaṅkheyya (M.i.33) v.v... Theo phương pháp này, sự vĩ đại của định uẩn v.v... cũng cần được xác định và trình bày một cách thích hợp. Còn sự vĩ đại của xứ và phi xứ v.v... cần được hiểu là do có đối tượng vĩ đại. Ở đây, đối tượng vĩ đại của xứ và phi xứ cần được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong các kinh như kinh Bahudhātuka. ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ မဟာဝိသယတာ သမာဓိက္ခန္ဓေ မဟာဝိသယတာနိဒ္ဓါရဏနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ, အရိယသစ္စာနံ သကလယာနသင်္ဂါဟကတော သစ္စဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၁၈၉ အာဒယော) တံသံဝဏ္ဏနာသု (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၁၈၉ အာဒယော) စ အာဂတနယေန, သတိပဋ္ဌာနာဒီနံ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂါဒီသု (ဝိဘ. ၃၅၅ အာဒယော) တံသံဝဏ္ဏနာဒီသု (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၃၅၅ အာဒယော) စ အာဂတနယေန, သာမညဖလာနံ မဟတော ဟိတဿ မဟတော သုခဿ မဟတော အတ္ထဿ မဟတော ယောဂက္ခေမဿ နိပ္ဖတ္တိဘာဝတော သန္တပဏီတအတက္ကာဝစရပဏ္ဍိတဝေဒနီယဘာဝတော, အဘိညာနံ မဟာသမ္ဘာရတော မဟာဝိသယတော မဟာကိစ္စတော မဟာနုဘာဝတော မဟာနိပ္ဖတ္တိတော, နိဗ္ဗာနဿ မဒနိမ္မဒနာဒိမဟတ္ထသိဒ္ဓိတော စ မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ သဘာဝါဒိတော ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဏှာတိ ဇာနာတိ, ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော. Đối tượng vĩ đại của các thiền chứng trú cần được hiểu theo phương pháp xác định đối tượng vĩ đại trong định uẩn; sự vĩ đại của các Thánh đế cần được hiểu do việc bao gồm toàn bộ các thừa, theo phương pháp đã được trình bày trong Phân Tích về Sự Thật (Saccavibhaṅga) và trong các sớ giải của nó; sự vĩ đại của niệm xứ v.v... cần được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trong Phân Tích về Niệm Xứ (Satipaṭṭhānavibhaṅga) và trong các sớ giải của nó; sự vĩ đại của các quả Sa-môn cần được hiểu do là sự thành tựu lợi ích vĩ đại, lạc vĩ đại, ý nghĩa vĩ đại, sự an ổn khỏi các ách vĩ đại, và do là trạng thái tịch tịnh, vi diệu, vượt ngoài tầm tư duy, chỉ bậc trí mới cảm nhận được; sự vĩ đại của các thắng trí cần được hiểu do có tư lương vĩ đại, đối tượng vĩ đại, phận sự vĩ đại, oai lực vĩ đại, và sự thành tựu vĩ đại; và sự vĩ đại của Niết-bàn cần được hiểu do sự thành tựu các ý nghĩa vĩ đại như sự dẹp tan lòng kiêu mạn v.v... ‘Nắm bắt’ (pariggaṇhāti) có nghĩa là phân định rồi tiếp nhận, tức là biết rõ, thấu triệt. ပုထုပညာတိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – ပုထု နာနာက္ခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ‘‘အယံ ရူပက္ခန္ဓော နာမ…ပေ… အယံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော နာမာ’’တိ ဧဝံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နာနာကရဏံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. တေသုပိ ဧကဝိဓေန ရူပက္ခန္ဓော…ပေ… ဧကာဒသဝိဓေန ရူပက္ခန္ဓော. ဧကဝိဓေန ဝေဒနာက္ခန္ဓော…ပေ… ဗဟုဝိဓေန ဝေဒနာက္ခန္ဓော. ဧကဝိဓေန သညာက္ခန္ဓော…ပေ… ဗဟုဝိဓေန သညာက္ခန္ဓော. ဧကဝိဓေန သင်္ခါရက္ခန္ဓော…ပေ… ဗဟုဝိဓေန သင်္ခါရက္ခန္ဓော. ဧကဝိဓေန ဝိညာဏက္ခန္ဓော…ပေ… ဗဟုဝိဓေန [Pg.279] ဝိညာဏက္ခန္ဓောတိ ဧဝံ ဧကေကဿ ခန္ဓဿ ဧကဝိဓာဒိဝသေန အတီတာဒိဝသေနပိ နာနာကရဏံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. Ở đây, đối với (cụm từ) ‘trí tuệ rộng lớn’, ý nghĩa cũng cần được hiểu theo phương pháp đã được nói. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: trí tuệ vận hành một cách rộng lớn trong các uẩn khác nhau, nghĩa là trí tuệ vận hành tùy thuộc vào sự phân biệt năm uẩn như sau: ‘Đây gọi là sắc uẩn... cho đến... đây gọi là thức uẩn’. Trong số đó, sắc uẩn có một loại... cho đến... sắc uẩn có mười một loại. Thọ uẩn có một loại... cho đến... thọ uẩn có nhiều loại. Tưởng uẩn có một loại... cho đến... tưởng uẩn có nhiều loại. Hành uẩn có một loại... cho đến... hành uẩn có nhiều loại. Thức uẩn có một loại... cho đến... thức uẩn có nhiều loại. Như vậy, trí tuệ vận hành tùy thuộc vào sự phân biệt mỗi uẩn theo các cách như một loại v.v... và cũng theo các cách như quá khứ v.v... ပုထု နာနာဓာတူသူတိ ‘‘အယံ စက္ခုဓာတု နာမ…ပေ… အယံ မနောဝိညာဏဓာတု နာမ. တတ္ထ သောဠသ ဓာတုယော ကာမာဝစရာ, ဒွေ စာတုဘူမိကာ’’တိ ဧဝံ ဓာတူသု နာနာကရဏံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. တယိဒံ ဥပါဒိန္နဓာတုဝသေန ဝုတ္တံ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဉှိ ဒွိန္နဉ္စ အဂ္ဂသာဝကာနံ ဥပါဒိန္နဓာတူသု ဧဝ နာနာကရဏံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ, တဉ္စ ခေါ ဧကဒေသတောဝ, န နိပ္ပဒေသတော. ဗဟိဒ္ဓါ အနုပါဒိန္နဓာတူနံ နာနာကရဏံ တေသံ အဝိသယောဝ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံယေဝ ပန ‘‘ဣမာယ ဓာတုယာ ဥဿန္နတ္တာ ဣမဿ ရုက္ခဿ ခန္ဓော သေတော ဟောတိ, ဣမဿ ကာဠော, ဣမဿ မဋ္ဌော, ဣမဿ ခရော, ဣမဿ ဗဟလတစော, ဣမဿ သုက္ခတစော. ဣမဿ ပတ္တံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ဧဝရူပံ. ဣမဿ ပုပ္ဖံ နီလံ, ပီတံ, လောဟိတံ, ဩဒါတံ, သုဂန္ဓံ, ဒုဂ္ဂန္ဓံ, မိဿကဂန္ဓံ. ဖလံ ခုဒ္ဒကံ, မဟန္တံ, ဒီဃံ, ဝဋ္ဋံ, သုဝဏ္ဏံ, ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ, မဋ္ဌံ, ဖရုသံ, သုဂန္ဓံ, ဒုဂ္ဂန္ဓံ, မဓုရံ, တိတ္တကံ, အမ္ဗိလံ, ကဋုကံ, ကသာဝံ. ကဏ္ဋကော တိခိဏော, အတိခိဏော, ဥဇုကော, ကုဋိလော, တမ္ဗော, နီလော, လောဟိတော, ဩဒါတော’’တိအာဒိနာ ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. (Trí tuệ vận hành) một cách rộng lớn trong các giới khác nhau, nghĩa là trí tuệ vận hành tùy thuộc vào sự phân biệt các giới như sau: ‘Đây gọi là nhãn giới... cho đến... đây gọi là ý thức giới. Trong đó, mười sáu giới thuộc cõi Dục, hai giới thuộc bốn cõi’. Điều này được nói theo phương diện các giới được chấp thủ. Bởi vì đối với các vị Phật Độc Giác và hai vị Thượng thủ Thinh văn, trí tuệ chỉ vận hành tùy thuộc vào sự phân biệt trong các giới được chấp thủ, và điều đó cũng chỉ là một phần, không phải toàn phần. Sự phân biệt các giới không được chấp thủ ở bên ngoài là ngoài đối tượng của các vị ấy. Chỉ riêng đối với các vị Phật Toàn Giác, trí tuệ mới vận hành tùy thuộc vào sự đa dạng của các giới qua (sự hiểu biết) như sau: ‘Do giới này trội hơn nên thân của cây này màu trắng, của cây này màu đen, của cây này nhẵn, của cây này thô, của cây này vỏ dày, của cây này vỏ mỏng. Lá của cây này có hình dạng màu sắc v.v... như thế này. Hoa của cây này màu xanh, vàng, đỏ, trắng, thơm, hôi, mùi hỗn hợp. Quả nhỏ, lớn, dài, tròn, màu đẹp, màu xấu, nhẵn, xù xì, thơm, hôi, ngọt, đắng, chua, cay, chát. Gai nhọn, không nhọn, thẳng, cong, màu đồng, xanh, đỏ, trắng’ v.v... ပုထု နာနာအာယတနေသူတိ ‘‘ဣဒံ စက္ခာယတနံ နာမ…ပေ… ဣဒံ ဓမ္မာယတနံ နာမ. တတ္ထ ဒသာယတနာ ကာမာဝစရာ, ဒွေ စာတုဘူမကာ’’တိ ဧဝံ အာယတနနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. (Trí tuệ vận hành) một cách rộng lớn trong các xứ khác nhau, nghĩa là trí tuệ vận hành tùy thuộc vào sự đa dạng của các xứ như sau: ‘Đây gọi là nhãn xứ... cho đến... đây gọi là pháp xứ. Trong đó, mười xứ thuộc cõi Dục, hai xứ thuộc bốn cõi’. ပုထု နာနာပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေသူတိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဘေဒတော သန္တာနဘေဒတော စ နာနပ္ပဘေဒေသု ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒင်္ဂေသု. အဝိဇ္ဇာဒိအင်္ဂါနိ ဟိ ပစ္စေကံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသညိတာနိ. တေနာဟ – သင်္ခါရပိဋကေ ‘‘ဒွါဒသ ပစ္စယာ ဒွါဒသ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါ’’တိ (သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၁၀). (Trí tuệ vận hành) một cách rộng lớn trong các lý duyên khởi khác nhau, nghĩa là trong các chi phần của lý duyên khởi có nhiều loại khác nhau do sự khác biệt về bên trong và bên ngoài, và do sự khác biệt về dòng tương tục. Bởi vì các chi phần như vô minh v.v... mỗi chi phần đều được gọi là lý duyên khởi. Vì thế, có lời nói trong Saṅkhārapiṭaka: ‘Mười hai duyên là mười hai lý duyên khởi’. ပုထု နာနာသုညတမနုပလဗ္ဘေသူတိ နာနာသဘာဝေသု နိစ္စသာရာဒိဝိရဟိတေသု သုညသဘာဝေသု, တတော ဧဝ ဣတ္ထိပုရိသအတ္တတ္တနိယာဒိဝသေန အနုပလဗ္ဘမာနသဘာဝေသု. မ-ကာရော ဟေတ္ထ ပဒသန္ဓိကရော. Cụm từ ‘trong nhiều tánh không khác nhau và không thể nắm bắt được’ có nghĩa là: trong các pháp hữu vi khác nhau, là các pháp không có thực thể, không có cốt lõi thường hằng v.v..., là các pháp có tánh không; chính vì thế, (chúng) là các pháp không thể nắm bắt được theo phương diện là người nữ, người nam, tự ngã, sở hữu của tự ngã v.v... Phụ âm ‘ma’ ở đây có tác dụng nối âm. ပုထု နာနာအတ္ထေသူတိ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေသု ပစ္စယုပ္ပန္နာဒိနာနာအတ္ထေသု. ဓမ္မေသူတိ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေသု ပစ္စယာဒိနာနာဓမ္မေသု. နိရုတ္တီသူတိ [Pg.280] တေသံယေဝ အတ္ထဓမ္မာနံ နိဒ္ဓါရဏဝစနသင်္ခါတေသု နာနာနိရုတ္တီသု. ပုထု နာနာပဋိဘာနေသူတိ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဒိဝိသယေသု ဣမာနိ ဉာဏာနိ ဣဒမတ္ထဇောတကာနီတိ တထာ တထာ ပဋိဘာနတော ဥပတိဋ္ဌနတော ပဋိဘာနာနီတိ လဒ္ဓနာမေသု နာနာဉာဏေသု. Cụm từ ‘trong nhiều nghĩa khác nhau’ có nghĩa là trong các nghĩa khác nhau như là quả v.v... vốn là đối tượng của Nghĩa vô ngại giải. Cụm từ ‘trong các pháp’ có nghĩa là trong các pháp khác nhau như là nhân v.v... vốn là đối tượng của Pháp vô ngại giải. Cụm từ ‘trong các ngôn ngữ’ có nghĩa là trong các ngôn ngữ khác nhau được gọi là lời nói xác định về chính các nghĩa và các pháp ấy. Cụm từ ‘trong nhiều biện tài khác nhau’ có nghĩa là trong các trí tuệ khác nhau đã được mệnh danh là ‘biện tài’ do sự ứng đối, do sự khởi lên theo cách này hay cách khác rằng ‘các trí tuệ này làm sáng tỏ ý nghĩa này’ đối với các đối tượng của Nghĩa vô ngại giải v.v... ပုထု နာနာသီလက္ခန္ဓေသူတိအာဒီသု သီလဿ ပုထုတ္တံ နာနတ္တဉ္စ ဝုတ္တမေဝ, ဣတရေသံ ပန ဝုတ္တနယာနုသာရေန သုဝိညေယျတ္တာ ပါကဋမေဝ. ယံ ပန အဘိန္နံ ဧကမေဝ နိဗ္ဗာနံ, တတ္ထ ဥပစာရဝသေန ပုထုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘ပုထု နာနာဇနသာဓာရဏေ ဓမ္မေ သမတိက္ကမ္မာ’’တိ. တေနဿ မဒနိမ္မဒနာဒိပရိယာယေန ပုထုတ္တံ ပရိဒီပိတံ ဟောတိ. Trong các câu như ‘trong nhiều uẩn giới khác nhau’ v.v..., tính cách nhiều và khác nhau của giới đã được nói đến. Còn đối với các uẩn khác thì điều ấy đã rõ ràng vì có thể được hiểu một cách dễ dàng theo phương pháp đã được trình bày. Còn đối với Niết-bàn, vốn không bị phân chia và chỉ là một, Ngài đã nói rằng ở đó, tính cách nhiều nên được hiểu theo nghĩa ẩn dụ – (như trong câu) ‘sau khi đã vượt qua pháp chung cho nhiều hạng người khác nhau’. Do đó, tính cách nhiều của Niết-bàn được giải thích thông qua các từ đồng nghĩa như là sự dẹp tan lòng kiêu mạn v.v... ဝိပုလေ အတ္ထေတိ မဟန္တေ အတ္ထေ. မဟန္တပရိယာယော ဟိ ဝိပုလသဒ္ဒေါ. ဂမ္ဘီရေသူတိ သသာဒီဟိ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒေါ အနုပစိတဉာဏသမ္ဘာရေဟိ အလဗ္ဘနေယျပ္ပတိဋ္ဌေသု ခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ဝိသယဿ ဂမ္ဘီရတာယ ဉာဏဿ ဂမ္ဘီရတာ ဝိဘာဝိတာ. Cụm từ ‘trong nghĩa rộng lớn’ có nghĩa là trong nghĩa vĩ đại. Vì từ ‘vipula’ (rộng lớn) là từ đồng nghĩa với ‘mahanta’ (vĩ đại). Cụm từ ‘trong các pháp sâu xa’ có nghĩa là: trí tuệ vận hành trong các uẩn mà nền tảng của chúng không thể đạt được bởi những người chưa tích lũy tư lương trí tuệ, giống như đại dương (không thể dò được đáy) bởi loài thỏ v.v...; do đó, sự sâu xa của trí tuệ được giải thích bằng sự sâu xa của đối tượng. တိက္ခဝိသဒဘာဝါဒိဂုဏေဟိ အသာဓာရဏတ္တာ ပရေသံ ပညာယ န သာမန္တာ, အထ ခေါ သုဝိဒူရဝိဒူရေတိ အသမန္တပညာ အာကာရဿ ရဿတ္တံ ကတွာ. ကေစိ ‘‘အသမတ္ထပညာ’’တိ ပဌန္တိ, တေသံ ယထာဝုတ္တဂုဏေဟိ အညေဟိ အသာဓာရဏတ္တာ နတ္ထိ ဧတိဿာ ကာယစိ သမတ္ထန္တိ အသမတ္ထာ ပညာတိ ယောဇနာ. အတ္ထဝဝတ္ထာနတောတိ အတ္ထပ္ပဘေဒဿ ယာထာဝတော သန္နိဋ္ဌာနတော. န အညော ကောစိ သက္ကောတိ အဘိသမ္ဘဝိတုန္တိ ဉာဏဂတိယာ သမ္ပာပုဏိတုံ န အညော ကောစိပိ သက္ကောတိ, တသ္မာ အယံ သုဝိဒူရဝိဒူရေတိ အသမန္တပညာ. ဣဒါနိ ပုဂ္ဂလန္တရဝသေန အသမန္တပညံ ဝိဘာဝေတုံ, ‘‘ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကဿာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. Do không tương đồng về các phẩm chất như sự sắc bén, sự trong sáng v.v... nên trí tuệ này không tương tợ với trí tuệ của những người khác, mà trái lại, nó rất sâu xa, rất viễn vông; do đó được gọi là ‘trí tuệ không tương tợ’ (asamantapaññā), sau khi đã rút ngắn nguyên âm. Một số vị đọc là ‘asamatthapaññā’ (trí tuệ không ai sánh bằng); đối với các vị ấy, cách giải thích là: do không tương đồng với những người khác về các phẩm chất đã nói, nên không có ai có thể sánh bằng với trí tuệ này, do đó gọi là ‘trí tuệ không ai sánh bằng’. Cụm từ ‘do sự xác định ý nghĩa’ có nghĩa là do sự xác quyết đúng đắn về sự phân loại ý nghĩa. Cụm từ ‘không một ai khác có thể vượt qua được’ có nghĩa là không một ai khác có thể đạt đến được bằng con đường của trí tuệ; do đó, trí tuệ này rất sâu xa, rất viễn vông, nên gọi là ‘trí tuệ không tương tợ’. Bây giờ, để giải thích về ‘trí tuệ không tương tợ’ theo phương diện các hạng người khác, đoạn văn bắt đầu bằng ‘của bậc thiện phàm phu’ v.v... đã được bắt đầu. ‘‘ပညာပဘေဒကုသလော အဘိန္နဉာဏော အဓိဂတပ္ပဋိသမ္ဘိဒေါ စတုဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဒသဗလဓာရီ ပုရိသာသဘော ပုရိသသီဟော ပုရိသနာဂေါ ပုရိသာဇညော ပုရိသဓောရယှော အနန္တဉာဏော အနန္တတေဇော အနန္တယသော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော ဗလဝါ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာ ပညာပေတာ ဝိနိဇ္ဈာပေတာ ပေက္ခတာ ပသာဒေတာ. သော ဟိ ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒေတာ, အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ, အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ, မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒေါ. မဂ္ဂါနုဂါမီ စ ပန ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာ. (Ngài là) bậc thiện xảo về các loại trí tuệ, bậc có thắng trí, bậc đã chứng đắc các pháp vô ngại giải, bậc đã đạt đến bốn sự vô sở úy, bậc mang mười lực, bậc ngưu vương giữa loài người, bậc sư tử giữa loài người, bậc long tượng giữa loài người, bậc ngựa hay giữa loài người, bậc gánh vác giữa loài người, bậc có trí tuệ vô biên, bậc có uy lực vô biên, bậc có danh tiếng vô biên, bậc giàu có, bậc đại phú, bậc có sức mạnh, bậc lãnh đạo, bậc huấn luyện, bậc thuyết phục, bậc chế định, bậc giải thích, bậc thấy rõ, bậc làm cho trong sạch. Vì rằng, chính Đức Thế Tôn là bậc làm cho con đường chưa sanh được sanh khởi, là bậc làm cho con đường chưa phát sanh được phát sanh, là bậc tuyên thuyết con đường chưa được tuyên thuyết, bậc biết rõ con đường, bậc tìm ra con đường, bậc thiện xảo về con đường. Và hiện nay, các vị đệ tử là những người đi theo con đường, sống noi theo sau. ‘‘သော [Pg.281] ဟိ ဘဂဝါ ဇာနံ ဇာနာတိ, ပဿံ ပဿတိ, စက္ခုဘူတော ဉာဏဘူတော ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော ဝတ္တာ ပဝတ္တာ အတ္ထဿ နိန္နေတာ အမတဿ ဒါတာ ဓမ္မဿာမီ တထာဂတော, နတ္ထိ တဿ ဘဂဝတော အညာတံ အဒိဋ္ဌံ အဝိဒိတံ အသစ္ဆိကတံ အဖဿိတံ ပညာယ. အတီတံ အနာဂတံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ, ယံ ကိဉ္စိ နေယျံ နာမ အတ္ထိ တံ သဗ္ဗံ ဇာနိတဗ္ဗံ, အတ္တတ္ထော ဝါ ပရတ္ထော ဝါ ဥဘယတ္ထော ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော ဝါ အတ္ထော သမ္ပရာယိကော ဝါ အတ္ထော ဥတ္တာနော ဝါ အတ္ထော ဂမ္ဘီရော ဝါ အတ္ထော ဂူဠှော ဝါ အတ္ထော ပဋိစ္ဆန္နော ဝါ အတ္ထော နေယျော ဝါ အတ္ထော နီတော ဝါ အတ္ထော အနဝဇ္ဇော ဝါ အတ္ထော နိက္ကိလေသော ဝါ အတ္ထော ဝေါဒါနော ဝါ အတ္ထော ပရမတ္ထော ဝါ အတ္ထော, သဗ္ဗံ တံ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ. Vì rằng, chính Đức Thế Tôn, trong khi biết, Ngài biết; trong khi thấy, Ngài thấy. Ngài đã trở thành con mắt, đã trở thành trí tuệ, đã trở thành Chánh pháp, đã trở thành Phạm thiên. Ngài là bậc nói ra, bậc tuyên bố, bậc dẫn đến mục đích, bậc ban cho sự bất tử, là chủ của Chánh pháp, là đấng Như Lai. Không có điều gì mà Đức Thế Tôn không biết, không thấy, không nhận thức, không chứng ngộ, không tiếp xúc bằng trí tuệ. Liên quan đến quá khứ, tương lai, và hiện tại, tất cả các pháp theo mọi phương diện đều đi vào phạm vi cửa trí tuệ của Đức Phật, Đức Thế Tôn. Bất cứ điều gì được gọi là đối tượng cần được biết, tất cả đều có thể được biết; dù là lợi ích cho bản thân, lợi ích cho người khác, hay lợi ích cho cả hai; dù là lợi ích trong hiện tại hay lợi ích trong tương lai; dù là nghĩa nông cạn hay nghĩa sâu xa; dù là nghĩa kín đáo hay nghĩa che giấu; dù là nghĩa cần được dẫn dắt hay nghĩa đã được dẫn dắt; dù là nghĩa không có lỗi lầm, nghĩa không có phiền não, nghĩa trong sạch, hay nghĩa tối thượng; tất cả những điều đó đều xoay chuyển bên trong trí tuệ của Đức Phật. ‘‘သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ, သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ, သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. အတီတေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ, အနာဂတေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ, ယာဝတကံ နေယျံ, တာဝတကံ ဉာဏံ. ယာဝတကံ ဉာဏံ, တာဝတကံ နေယျံ. နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ, ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျံ, နေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဉာဏံ နပ္ပဝတ္တတိ, ဉာဏံ အတိက္ကမိတွာ နေယျပထော နတ္ထိ, အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော တေ ဓမ္မာ, ယထာ ဒွိန္နံ သမုဂ္ဂပဋလာနံ သမ္မာ ဖုသိတာနံ ဟေဋ္ဌိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဥပရိမံ နာတိဝတ္တတိ, ဥပရိမံ သမုဂ္ဂပဋလံ ဟေဋ္ဌိမံ နာတိဝတ္တတိ, အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော, ဧဝမေဝံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နေယျဉ္စ ဉာဏဉ္စ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော. ယာဝတကံ နေယျံ, တာဝတကံ ဉာဏံ. ယာဝတကံ ဉာဏံ, တာဝတကံ နေယျံ, နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ, ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျံ, နေယျံ အတိက္ကမိတွာ ဉာဏံ နပ္ပဝတ္တတိ, ဉာဏံ အတိက္ကမိတွာ နေယျပထော နတ္ထိ. အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနော တေ ဓမ္မာ. သဗ္ဗဓမ္မေသု ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. Mọi hành động về thân của Đức Phật, Đức Thế Tôn, đều đi sau trí tuệ. Mọi hành động về lời nói của Đức Phật, Đức Thế Tôn, đều đi sau trí tuệ. Mọi hành động về ý của Đức Phật, Đức Thế Tôn, đều đi sau trí tuệ. Trong quá khứ, trí tuệ của Đức Phật, Đức Thế Tôn, là không bị ngăn ngại. Trong tương lai, trí tuệ của Đức Phật, Đức Thế Tôn, là không bị ngăn ngại. Trong hiện tại, trí tuệ của Đức Phật, Đức Thế Tôn, là không bị ngăn ngại. Đối tượng cần biết có bao nhiêu, trí tuệ có bấy nhiêu. Trí tuệ có bao nhiêu, đối tượng cần biết có bấy nhiêu. Trí tuệ có đối tượng cần biết làm giới hạn. Đối tượng cần biết có trí tuệ làm giới hạn. Trí tuệ không vận hành vượt qua đối tượng cần biết. Không có con đường nào cho đối tượng cần biết vượt qua trí tuệ. Hai pháp ấy tồn tại giới hạn lẫn nhau, giống như hai nắp hộp được khép lại vừa vặn, nắp hộp dưới không vượt qua nắp hộp trên, nắp hộp trên không vượt qua nắp hộp dưới, chúng tồn tại giới hạn lẫn nhau. Cũng vậy, đối tượng cần biết và trí tuệ của Đức Phật, Đức Thế Tôn, tồn tại giới hạn lẫn nhau. Đối tượng cần biết có bao nhiêu, trí tuệ có bấy nhiêu. Trí tuệ có bao nhiêu, đối tượng cần biết có bấy nhiêu. Trí tuệ có đối tượng cần biết làm giới hạn. Đối tượng cần biết có trí tuệ làm giới hạn. Trí tuệ không vận hành vượt qua đối tượng cần biết. Không có con đường nào cho đối tượng cần biết vượt qua trí tuệ. Hai pháp ấy tồn tại giới hạn lẫn nhau. Trí tuệ của Đức Phật, Đức Thế Tôn, vận hành trong tất cả các pháp. ‘‘သဗ္ဗေ [Pg.282] ဓမ္မာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အာဝဇ္ဇနပ္ပဋိဗဒ္ဓါ အာကင်္ခပ္ပဋိဗဒ္ဓါ မနသိကာရပ္ပဋိဗဒ္ဓါ စိတ္တုပ္ပာဒပ္ပဋိဗဒ္ဓါ, သဗ္ဗသတ္တေသု ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဗုဒ္ဓေါ အာသယံ ဇာနာတိ, အနုသယံ ဇာနာတိ, စရိတံ ဇာနာတိ, အဓိမုတ္တိံ ဇာနာတိ, အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ သွာကာရေ ဒွါကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ ဘဗ္ဗာ သဗ္ဗေ သတ္တေ ပဇာနာတိ, သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ. “Tất cả các pháp đều tùy thuộc vào sự hướng tâm của đức Phật, bậc Thế Tôn, tùy thuộc vào sự mong muốn, tùy thuộc vào sự tác ý, tùy thuộc vào sự khởi tâm. Trí tuệ của đức Phật, bậc Thế Tôn, vận hành trong tất cả chúng sanh. Đức Phật biết rõ khuynh hướng của tất cả chúng sanh, biết rõ tùy miên, biết rõ hạnh kiểm, biết rõ chí hướng, biết rõ tất cả chúng sanh là hạng ít bụi, nhiều bụi, lợi căn, độn căn, thiện tướng, ác tướng, dễ lãnh hội, khó lãnh hội, có khả năng (chứng ngộ). Thế giới cùng với chư Thiên, cùng với Ma vương, cùng với Phạm thiên, chúng sanh cùng với Sa-môn và Bà-la-môn, cùng với chư Thiên và loài người, đều xoay vần trong phạm vi Phật trí.” ‘‘ယထာ ယေ ကေစိ မစ္ဆကစ္ဆပါ အန္တမသော တိမိတိမိင်္ဂလံ ဥပါဒါယ အန္တောမဟာသမုဒ္ဒေ ပရိဝတ္တန္တိ, ဧဝမေဝ သဒေဝကော လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ. ယထာ ယေ ကေစိ ပက္ခိနော အန္တမသော ဂရုဠံ ဝေနတေယျံ ဥပါဒါယ အာကာသဿ ပဒေသေ ပရိဝတ္တန္တိ, ဧဝမေဝ ယေပိ တေ သာရိပုတ္တသမာ ပညာယ, တေပိ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ ပဒေသေ ပရိဝတ္တန္တိ, ဗုဒ္ဓဉာဏံ ဒေဝမနုဿာနံ ပညံ ဖရိတွာ အတိဃံသိတွာ တိဋ္ဌတိ. ယေပိ တေ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာ ဗြာဟ္မဏပဏ္ဍိတာ ဂဟပတိပဏ္ဍိတာ သမဏပဏ္ဍိတာ နိပုဏာ ကတပရပ္ပဝါဒါ ဝါလဝေဓိရူပါ, ဝေါဘိန္ဒန္တာ မညေ စရန္တိ ပညာဂတေန ဒိဋ္ဌိဂတာနိ, တေ တေ ပဉှံ အဘိသင်္ခရိတွာ အဘိသင်္ခရိတွာ’’တိ (ပဋိ. မ. ၃.၅) – “Ví như bất cứ loài cá và rùa nào, cho đến cả loài cá Timitimiṅgala, đều xoay vần trong lòng đại dương; cũng vậy, thế giới cùng với chư Thiên, cùng với Ma vương, cùng với Phạm thiên, chúng sanh cùng với Sa-môn và Bà-la-môn, cùng với chư Thiên và loài người, đều xoay vần trong phạm vi Phật trí. Ví như bất cứ loài chim nào, cho đến cả chim Garuḷa con của bà Venateyya, đều bay lượn trong khoảng không gian; cũng vậy, ngay cả những vị có trí tuệ ngang bằng ngài Sāriputta, các vị ấy cũng xoay vần trong phạm vi Phật trí. Phật trí bao trùm và vượt xa trí tuệ của chư Thiên và loài người. Ngay cả những bậc học giả Sát-đế-lỵ, học giả Bà-la-môn, học giả gia chủ, học giả Sa-môn, những người khôn khéo, đã được rèn luyện trong các học thuyết của người khác, giống như những người bắn xuyên sợi lông, tưởng rằng đi đây đi đó để phá vỡ các tà kiến bằng trí tuệ của mình, các vị ấy sau khi đã chuẩn bị, đã chuẩn bị câu hỏi’ (Paṭi. Ma. 3.5) –” အာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌပါဠိံ ပေယျာလမုခေန သံခိပိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ပညာပဘေဒကုသလော ပဘိန္နဉာဏော…ပေ… တေ ပဉှံ အဘိသင်္ခရိတွာ အဘိသင်္ခရိတွာ’’တိအာဒိမာဟ. Để trình bày một cách tóm lược đoạn Pāli đã được chỉ định bắt đầu bằng (ādi) qua phương pháp tỉnh lược (peyyāla), ngài đã nói bắt đầu bằng: “Bậc thiện xảo về phân loại trí tuệ, có trí tuệ phân tích… (vân vân)… các vị ấy sau khi đã chuẩn bị, đã chuẩn bị câu hỏi’.” တတ္ထ ပဘိန္နဉာဏောတိ အတ္ထာဒီသု ပဘေဒဂတဉာဏော. ‘‘ပဘေဒဉာဏော’’တိပိ ပဌန္တိ, သောယေဝ အတ္ထော. တေ ပဉှန္တိ တေ တေ အတ္တနာ အဓိပ္ပေတံ ပဉှံ. နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏာတိ ဝိဿဇ္ဇိတကာရဏာ. ဥပက္ခိတ္တကာတိ ဘဂဝတော ပညာဝေယျတ္တိယေန သမီပေ ခိတ္တကာ အန္တေဝါသိကာ သမ္ပဇ္ဇန္တိ. Trong ấy, ‘pabhinnañāṇo’ (có trí tuệ phân tích) có nghĩa là có trí tuệ đã đi đến sự phân tích về ý nghĩa, v.v. Cũng có cách đọc là ‘pabhedañāṇo,’ ý nghĩa vẫn như vậy. ‘Te pañhaṃ’ (các câu hỏi ấy) là những câu hỏi mà chính họ đã dự định. ‘Niddiṭṭhakāraṇā’ (lý do đã được chỉ ra) là lý do đã được giải đáp. ‘Upakkhittakā’ (được đặt gần) có nghĩa là (họ) trở thành những đệ tử đã được đặt gần bên cạnh nhờ sự thông thái về trí tuệ của đức Thế Tôn. ဘဝတိ [Pg.283] အဘိဘဝတီတိ ဘူရိ. ကိံ? ရာဂါဒိံ. ဥပသဂ္ဂေ သတိပိ တဒေဝ ပဒံ တမတ္ထံ ဝဒတီတိ ဥပသဂ္ဂေန ဝိနာပိ သော အတ္ထော ဝိညေယျော အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနန္တိ ဝုတ္တံ – ‘‘အဘိဘုယျတီ’’တိ. ကာရကဗျတ္တယေန စေတံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ရာဂံ အဘိဘုယျတီတိ သာ သာ မဂ္ဂပညာ အတ္တနာ အတ္တနာ ဝဇ္ဈံ ရာဂံ အဘိဘုယျတိ အဘိဘဝတိ, မဒတီတိ အတ္ထော. အဘိဘဝတီတိ သာ သာ ဖလပညာ တံ တံ ရာဂံ ဘဝိ အဘိဘဝိ မဒ္ဒီတိ ဘူရိပညာ. ‘‘အဘိဘဝိတာ’’တိ ဝါ ပါဌော, ‘‘အဘိဘဝိတွာ’’တိပိ ပဌန္တိ. အဘိဘဝိတွာတိ စ ကိရိယာယ သိဒ္ဓဘာဝဒဿနံ. ပညာ စေ သိဒ္ဓါ, ရာဂါဘိဘဝေါ စ သိဒ္ဓေါ ဧဝါတိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ‘Bhūri’ là (trí tuệ) trở thành, chế ngự. (Chế ngự) cái gì? Tham ái, v.v. Dù có tiếp đầu ngữ, từ ấy vẫn nói lên ý nghĩa đó, nên ngay cả khi không có tiếp đầu ngữ, ý nghĩa ấy vẫn có thể được hiểu, vì đã được nói rằng: ‘Các căn có nhiều nghĩa.’ – (như trong từ) ‘abhibhuyyatī’ (bị chế ngự). Điều này được nói với sự thay đổi về cách (kāraka). Do đó, ‘rāgaṃ abhibhuyyatī’ (tham ái bị chế ngự) có nghĩa là: đạo tuệ ấy tự mình chế ngự, khắc phục tham ái đáng bị tiêu diệt, nghĩa là nghiền nát. ‘Abhibhavati’ (chế ngự) có nghĩa là: quả tuệ ấy đã trở thành, đã chế ngự, đã nghiền nát tham ái ấy, nên gọi là ‘bhūripaññā’ (trí tuệ rộng lớn). Hoặc có cách đọc là ‘abhibhavitā’ (đã chế ngự), cũng có cách đọc là ‘abhibhavitvā’ (sau khi đã chế ngự). Và ‘abhibhavitvā’ cho thấy trạng thái đã hoàn thành của hành động. Nếu trí tuệ đã hoàn thành, thì việc chế ngự tham ái cũng chắc chắn đã hoàn thành. Đối với các trường hợp còn lại, phương pháp cũng tương tự. ရာဂါဒီသု ပန ရဇ္ဇနလက္ခဏော ရာဂေါ. ဒုဿနလက္ခဏော ဒေါသော. မုယှနလက္ခဏော မောဟော. ကုဇ္ဈနလက္ခဏော ကောဓော, ဥပနန္ဓနလက္ခဏော ဥပနာဟော. ပုဗ္ဗကာလံ ကောဓော, အပရကာလံ ဥပနာဟော. ပရဂုဏမက္ခနလက္ခဏော မက္ခော, ယုဂဂ္ဂါဟလက္ခဏော ပလာသော. ပရသမ္ပတ္တိခီယနလက္ခဏာ ဣဿာ, အတ္တနော သမ္ပတ္တိနိဂ္ဂူဟနလက္ခဏံ မစ္ဆရိယံ. အတ္တနာ ကတပါပပ္ပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာ မာယာ, အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနဂုဏပ္ပကာသနလက္ခဏံ သာဌေယျံ. စိတ္တဿ ဥဒ္ဓုမာတဘာဝလက္ခဏော ထမ္ဘော, ကရဏုတ္တရိယလက္ခဏော သာရမ္ဘော. ဥန္နတိလက္ခဏော မာနော, အဗ္ဘုန္နတိလက္ခဏော အတိမာနော. မတ္တဘာဝလက္ခဏော မဒေါ, ပဉ္စကာမဂုဏေသု စိတ္တဝေါဿဂ္ဂလက္ခဏော ပမာဒေါ. ဘဝတိ အဘိဘဝတိ အရိန္တိ ဘူရိ အသရူပတော ပရဿ အကာရဿ လောပံ ကတွာ. တေနာဟ – ‘‘အရိံ မဒ္ဒနိပညာတိ ဘူရိပညာ’’တိ. ဘဝတိ ဧတ္ထ ထာဝရဇင်္ဂမန္တိ ဘူရိ ဝုစ္စတိ ပထဝီ ယထာ ‘‘ဘူမီ’’တိ ဘူရိ ဝိယာတိ ဘူရိပညာ ဝိတ္ထတဝိပုလဋ္ဌေန သဗ္ဗံ သဟတာယ စ. တေနာဟ – ‘‘တာယာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပထဝိသမာယာတိ ဝိတ္ထတဝိပုလဋ္ဌေနေဝ ပထဝိသမာယ. ဝိတ္ထတာယာတိ ပဇာနိတဗ္ဗေ ဝိသယေ ဝိတ္ထတာယ, န ဧကဒေသေ ဝတ္တမာနာယ. ဝိပုလာယာတိ ဥဠာရဘူတာယ. သမန္နာဂတောတိ ပုဂ္ဂလော. ဣတိ-သဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထေ, ဣမိနာ ကာရဏေန ပုဂ္ဂလဿ ဘူရိပညာယ သမန္နာဂတတ္တာ တဿ ပညာ ဘူရိပညာ နာမာတိ အတ္ထော. ‘‘ဘူရိပညဿ ပညာ ဘူရိပညပညာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧကဿ ပညာသဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ ‘‘ဘူရိပညာ’’တိ ဝုတ္တံ. Về tham ái, v.v., tham ái (rāga) có đặc tính nhiễm đắm. Sân hận (dosa) có đặc tính làm hư hoại. Si mê (moha) có đặc tính mê muội. Phẫn nộ (kodha) có đặc tính tức giận, oán hận (upanāha) có đặc tính buộc chặt. Phẫn nộ là giai đoạn trước, oán hận là giai đoạn sau. Gièm pha (makkha) có đặc tính che lấp đức hạnh của người khác, ngoan cố (palāsa) có đặc tính bám chặt vào ách. Tật đố (issā) có đặc tính ghen tị với tài sản của người khác, bỏn xẻn (macchariya) có đặc tính che giấu tài sản của mình. Man trá (māyā) có đặc tính che giấu tội lỗi mình đã làm, xảo quyệt (sāṭheyya) có đặc tính phô bày những đức hạnh mình không có. Trạo cử (thambha) có đặc tính làm tâm phồng lên, tranh cạnh (sārambha) có đặc tính muốn vượt hơn. Mạn (māna) có đặc tính tự cao, quá mạn (atimāna) có đặc tính tự cao quá mức. Kiêu (mada) có đặc tính say sưa, phóng dật (pamāda) có đặc tính buông thả tâm trong năm dục trưởng dưỡng. ‘Bhūri’ là (trí tuệ) trở thành, chế ngự kẻ thù (ariṃ), do việc lược bỏ mẫu tự ‘a’ của từ khác không đồng dạng. Do đó, ngài nói: ‘Trí tuệ nghiền nát kẻ thù nên là bhūripaññā.’ Nơi đây, các loài động và bất động tồn tại, nên đất được gọi là ‘bhūri,’ giống như ‘bhūmi.’ ‘Bhūripaññā’ giống như ‘bhūri’ (đất) vì có ý nghĩa rộng lớn, bao la và vì dung chứa tất cả. Do đó, ngài nói bắt đầu bằng ‘tāyā.’ Trong đó, ‘pathavisamāya’ (tương tự như đất) chính là tương tự như đất về ý nghĩa rộng lớn, bao la. ‘Vitthatāya’ (rộng lớn) là rộng lớn trong đối tượng cần được biết, không phải chỉ hiện hữu trong một phần. ‘Vipulāya’ (bao la) là đã trở nên cao thượng. ‘Samannāgato’ là chỉ cho người. Từ ‘iti’ có nghĩa là nguyên nhân, ý nghĩa là: vì nguyên nhân này, do người ấy đã thành tựu trí tuệ rộng lớn (bhūripaññā), nên trí tuệ của người ấy được gọi là ‘bhūripaññā.’ Đáng lẽ phải nói là ‘bhūripaññassa paññā bhūripaññapaññā’ (trí tuệ của người có trí tuệ rộng lớn là trí tuệ bhūripaññā), nhưng đã được nói là ‘bhūripaññā’ sau khi lược bỏ một từ ‘paññā’. အပိစာတိ [Pg.284] ပညာပရိယာယဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပညာယမေတန္တိ ပညာယ ဧတံ. အဓိဝစနန္တိ အဓိကံ ဝစနံ. ဘူရီတိ ဘူတေ အတ္ထေ ခန္ဓာဒိကေ ရမတိ သစ္စသဘာဝေန, ဒိဋ္ဌိ ဝိယ န အဘူတေတိ ဘူရိ. မေဓာတိ အသနိ ဝိယ သိလုစ္စယေ ကိလေသေ မေဓတိ ဟိံသတီတိ မေဓာ, ခိပ္ပံ ဂဟဏဓာရဏဋ္ဌေန ဝါ မေဓာ. ပရိဏာယိကာတိ ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သတ္တံ အတ္တဟိတပ္ပဋိပတ္တိယံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ယာထာဝလက္ခဏပ္ပဋိဝေဓေ ပရိဏေတီတိ ပရိဏာယိကာ. ဣမေဟေဝ အညာနိပိ ပညာပရိယာယဝစနာနိ ဟောန္တိ. Từ ‘apica’ (hơn nữa) được nói để chỉ ra các từ đồng nghĩa với trí tuệ. ‘Paññāya etaṃ’ (đây là trí tuệ) là ‘paññāyametaṃ.’ ‘Adhivacanaṃ’ là từ ngữ đặc biệt. ‘Bhūri’ là (trí tuệ) vui thích trong ý nghĩa chân thật, tức là các uẩn, v.v., với bản chất chân thật, không phải không có thật như tà kiến. ‘Medhā’ là (trí tuệ) nghiền nát, làm hại các phiền não giống như sét đánh vào núi đá, nên gọi là ‘medhā’; hoặc ‘medhā’ có nghĩa là nhanh chóng nắm bắt và ghi nhớ. ‘Pariṇāyikā’ (vị hướng đạo) là vì khi nó sanh khởi cho ai, nó dẫn dắt chúng sanh ấy đến sự thực hành lợi ích cho bản thân và dẫn dắt các pháp tương ưng đến sự thấu triệt các đặc tính như thật, nên gọi là ‘pariṇāyikā.’ Chính từ những điều này mà có những từ đồng nghĩa khác với trí tuệ. ပညာဗာဟုလ္လန္တိ ပညာ ဗဟုလာ အဿာတိ ပညာဗဟုလော, တဿ ဘာဝေါ ပညာဗာဟုလ္လံ. တဉ္စ ပညာယ ဗာဟုလ္လံ ပဝတ္တိ ဧဝါတိ တမတ္ထံ ပညာဂရုကဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ဒဿေန္တော, ‘‘ဣဓေကစ္စော ပညာဂရုကော ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣဓေကစ္စောတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကော, အရိယော ဝါ. ပညာ ဂရု ဧကဿာတိ ပညာဂရုကော. ပညာယ စရိတော ပဝတ္တိတော ပညာစရိတော, ပညာယ စရိတံ ပဝတ္တံ အဿာတိ ဝါ ပညာစရိတော. အနုလောမိကခန္တိအာဒိဝိဘာဂါ ပညာ အာသယော ဧတဿာတိ ပညာသယော. ပညာယ အဓိမုတ္တော တန္နိန္နောတိ ပညာဓိမုတ္တော. သမုဿိတဋ္ဌေန ပညာ ဓဇော ဧတဿာတိ ပညာဓဇော. ပညာကေတူတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပညာနိမိတ္တံ အာဓိပတေယျံ ဧတဿာတိ ပညာဓိပတေယျော. ပညာသင်္ခါတော ဝိစယော, ဓမ္မသဘာဝဝိစိနနံ ဝါ ဗဟုလံ ဧတဿာတိ ဝိစယဗဟုလော. နာနပ္ပကာရေန ဓမ္မသဘာဝဝိစိနနံ ဗဟုလံ အဿာတိ ပဝိစယဗဟုလော. ဩက္ခာယနံ ယာထာဝတော ဓမ္မာနံ ဥပဋ္ဌာနံ ဗဟုလံ ဧတဿာတိ ဩက္ခာယနဗဟုလော. ပညာယ တဿ တဿ ဓမ္မဿ သမ္မာပေက္ခနာ သမ္ပေက္ခာ, သမ္ပေက္ခာယ အယနံ ပဝတ္တနံ သမ္ပေက္ခာယနံ, သမ္ပေက္ခာယနံ ဓမ္မော ပကတိ အဿာတိ သမ္ပေက္ခာယနဓမ္မော. သမ္ပေက္ခာယနံ ဝါ ယာထာဝတော ဒဿနဓမ္မော သဘာဝေါ ဧတဿာတိ သမ္ပေက္ခာယနဓမ္မော. သဗ္ဗံ ဓမ္မဇာတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ ကတွာ ဝိဟရဏသီလောတိ ဝိဘူတဝိဟာရီ. Sự dồi dào về trí tuệ (paññābāhullaṃ) có nghĩa là: Người có trí tuệ dồi dào là người dồi dào trí tuệ (paññābahulo), trạng thái của người ấy là sự dồi dào về trí tuệ. Và sự dồi dào về trí tuệ ấy chính là sự diễn tiến. Để trình bày ý nghĩa ấy theo phương diện của hạng người xem trọng trí tuệ, ngài đã nói: ‘Ở đây, có hạng người xem trọng trí tuệ’ v.v... Ở đây, ‘có hạng người’ là thiện phàm phu hoặc bậc Thánh. Người xem trọng trí tuệ (paññāgaruko) là người có trí tuệ là điều quan trọng. Người có hành vi trí tuệ (paññācarito) là người được hành xử, được diễn tiến bởi trí tuệ; hoặc người có hành vi trí tuệ là người có sự hành xử, sự diễn tiến bởi trí tuệ. Người có khuynh hướng trí tuệ (paññāsayo) là người có trí tuệ được phân loại là thuận thứ nhẫn v.v... làm khuynh hướng. Người có thiên hướng trí tuệ (paññādhimutto) là người có thiên hướng, có khuynh hướng về trí tuệ. Người có trí tuệ làm ngọn cờ (paññādhajo) là người có trí tuệ làm ngọn cờ theo ý nghĩa được giương cao. ‘Trí tuệ làm biểu tượng’ (paññāketu) là từ đồng nghĩa của chính từ ấy. Người có trí tuệ làm chủ đạo (paññādhipateyyo) là người có trí tuệ làm dấu hiệu, làm sự chủ đạo. Người dồi dào sự trạch pháp (vicayabahulo) là người có sự trạch pháp được gọi là trí tuệ, hoặc có sự thẩm xét tự tánh của các pháp một cách dồi dào. Người dồi dào sự thẩm xét (pavicayabahulo) là người có sự thẩm xét tự tánh của các pháp bằng nhiều cách một cách dồi dào. Người dồi dào sự thấu hiểu (okkhāyanabahulo) là người có sự thấu hiểu, tức sự hiện khởi của các pháp đúng theo thực tính, một cách dồi dào. Sự quán xét đúng đắn pháp này pháp kia bằng trí tuệ là sự quán xét (sampekkhā), sự diễn tiến, sự khởi lên của sự quán xét là sự quán xét (sampekkhāyanaṃ), người có pháp quán xét (sampekkhāyanadhammo) là người có sự quán xét là pháp, là bản chất. Hoặc người có pháp quán xét (sampekkhāyanadhammo) là người có sự quán xét, tức pháp thấy đúng theo thực tính, làm bản chất. Người có trú trong sự hiển lộ (vibhūtavihārī) là người có bản chất an trú sau khi đã làm cho toàn bộ các loại pháp được hiển lộ, được làm cho rõ ràng. တစ္စရိတောတိအာဒီသု တံ-သဒ္ဒေန ပညာ ပစ္စာမဋ္ဌာ, တသ္မာ တတ္ထ ‘‘ပညာစရိတော’’တိအာဒိနာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သာ ပညာ စရိတာ ဂရုကာ ဗဟုလာ အဿာတိ တစ္စရိတော တဂ္ဂရုကော တဗ္ဗဟုလော. တဿံ ပညာယံ နိန္နော ပေါဏော ပဗ္ဘာရော အဓိမုတ္တောတိ တန္နိန္နော တပ္ပောဏော တပ္ပဗ္ဘာရော တဒဓိမုတ္တော. သာ ပညာ အဓိပတိ တဒဓိပတိ, တဒဓိပတိတော အာဂတော [Pg.285] တဒါဓိပတေယျော. ပညာဂရုကောတိအာဒီနိ ‘‘ကာမံ သေဝန္တံယေဝ ဇာနာတိ, အယံ ပုဂ္ဂလော နေက္ခမ္မဂရုကော’’တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၄) ဝိယ ပုရိမဇာတိတော ပဘုတိ ဝုတ္တာနိ. တစ္စရိတောတိအာဒီနိ ဣမိဿာ ဇာတိယာ ဝုတ္တာနိ. ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ နိဒဿနဝသေနပိ ဒဿေတုံ – ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝမေဝန္တိအာဒီနိ ဒဿိတဗ္ဗနိဂမနံ. Trong các từ ‘taccarito’ v.v..., trí tuệ được đề cập đến bằng từ ‘taṃ’. Do đó, ở đây ý nghĩa nên được hiểu theo (cách giải thích) ‘paññācarito’ v.v... Người có hành vi theo trí tuệ ấy (taccarito), người xem trọng trí tuệ ấy (taggaruko), người dồi dào trí tuệ ấy (tabbahulo) là người có trí tuệ ấy được hành xử, được xem trọng, được dồi dào. Người có khuynh hướng về trí tuệ ấy (tanninno), người có xu hướng về trí tuệ ấy (tappoṇo), người có thiên hướng về trí tuệ ấy (tappabbhāro), người có thiên hướng về trí tuệ ấy (tadadhimutto) là người có khuynh hướng, có xu hướng, có thiên hướng, có thiên hướng về trí tuệ ấy. Trí tuệ ấy là chủ đạo (tadadhipati), người có trí tuệ ấy làm chủ đạo (tadādhipateyyo) là người đến từ sự chủ đạo của trí tuệ ấy. Các từ ‘paññāgaruko’ v.v... được nói đến kể từ các kiếp quá khứ, giống như trong các câu: ‘Vị ấy biết người đang hưởng thụ dục lạc, hạng người này xem trọng sự xuất ly’ v.v... (Paṭi. Ma. 1.114). Các từ ‘taccarito’ v.v... được nói đến trong kiếp sống này. Bây giờ, để trình bày chính ý nghĩa đã được nói đến bằng cách nêu ví dụ, câu ‘Như là’ v.v... đã được nói. Các câu ‘Cũng như thế ấy’ v.v... là phần kết luận cho điều cần được trình bày. သီဃပညာတိ အတ္တနော ဝိသယေ သီဃပ္ပဝတ္တိကာ ပညာ, ယာ သမာရဒ္ဓါ အတ္တနော ပညာကိစ္စံ အဒန္ဓာယန္တီ အဝိတ္ထာယန္တီ ခိပ္ပမေဝ သမ္ပာပေတိ. တေနာဟ – ‘‘သီဃံ သီဃံ သီလာနိ ပရိပူရေတီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သီဃံ သီဃန္တိ ဗဟူနံ သီလာဒီနံ သင်္ဂဟတ္ထံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တံ. သီလာနီတိ စာရိတ္တဝါရိတ္တဝသေန ပညတ္တာနိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလာနိ, ဌပေတွာ ဝါ ဣန္ဒြိယသံဝရံ တဿ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ ဣတရာနိ တိဝိဓသီလာနိ. ဣန္ဒြိယသံဝရန္တိ စက္ခာဒီနံ ဆန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ရာဂပ္ပဋိဃပ္ပဝေသံ အကတွာ သတိကဝါဋေန နိဝါရဏံ ထကနံ. ဘောဇနေ မတ္တညုတန္တိ ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂဝသေန ဘောဇနေ ပမာဏညုဘာဝံ. ဇာဂရိယာနုယောဂန္တိ ဒိဝသဿ တီသု ကောဋ္ဌာသေသု ရတ္တိယာ ပဌမမဇ္ဈိမကောဋ္ဌာသေသု စ ဇာဂရတိ န နိဒ္ဒါယတိ, သမဏဓမ္မမေဝ ကရောတီတိ ဇာဂရော, ဇာဂရဿ ဘာဝေါ, ကမ္မံ ဝါ ဇာဂရိယံ, ဇာဂရိယဿ အနုယောဂေါ ဇာဂရိယာနုယောဂေါ, တံ ဇာဂရိယာနုယောဂံ. သီလက္ခန္ဓန္တိ သေက္ခံ ဝါ အသေက္ခံ ဝါ သီလက္ခန္ဓံ. ဧဝမိတရေပိ ခန္ဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပညာက္ခန္ဓန္တိ မဂ္ဂပညာ စ သေက္ခာသေက္ခာနံ လောကိယပညာ စ. ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓန္တိ ဖလဝိမုတ္တိ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓန္တိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. သီဃပညာနိဒ္ဒေသသဒိသောယေဝ လဟုပညာနိဒ္ဒေသော, တထာ ဟာသပညာနိဒ္ဒေသော. ဇဝနပညာနိဒ္ဒေသော ပန ကလာပသမ္မသနနယေန ပဝတ္တော. တိက္ခပညာနိဒ္ဒေသော ဝီရိယဿ ဥဿုက္ကာပနဝသေန, နိဗ္ဗေဓိကပညာနိဒ္ဒေသော သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာဝသေန ပဝတ္တော. တတ္ထ တုရိတကိရိယာ သီဃတာ. အဒန္ဓတာ လဟုတာ. ဝေဂါယိတတ္တံ ခိပ္ပတာ. Trí tuệ nhanh chóng (sīghapaññā) là trí tuệ diễn tiến nhanh chóng trong đối tượng của nó, là trí tuệ mà khi đã được khởi lên thì hoàn thành phận sự trí tuệ của nó một cách nhanh chóng, không chậm chạp, không kéo dài. Do đó, ngài đã nói: ‘Vị ấy nhanh chóng, nhanh chóng làm tròn đủ các giới’ v.v... Ở đây, ‘nhanh chóng, nhanh chóng’ được nói hai lần nhằm mục đích bao gồm nhiều điều như giới v.v... ‘Các giới’ là các giới thu thúc trong Biệt Giải Thoát được chế định theo phương diện hành trì và phòng tránh; hoặc ngoại trừ sự thu thúc các căn vì điều ấy đã được đề cập riêng, (đó là) ba loại giới còn lại. ‘Sự thu thúc các căn’ là sự ngăn ngừa, sự đóng lại bằng cánh cửa niệm, không để cho tham và sân xâm nhập vào sáu căn là mắt v.v... ‘Sự biết tiết độ trong vật thực’ là trạng thái biết chừng mực trong vật thực theo phương diện thọ dụng có quán xét. ‘Sự chuyên tâm tỉnh thức’ (là): vị ấy tỉnh thức, không ngủ nghỉ trong ba phần của ban ngày và trong canh đầu, canh giữa của ban đêm, chỉ thực hành sa-môn pháp, đó là sự tỉnh thức (jāgaro). Trạng thái, hoặc hành động của người tỉnh thức là sự tỉnh thức (jāgariyaṃ). Sự chuyên tâm vào việc tỉnh thức là sự chuyên tâm tỉnh thức (jāgariyānuyogo), (vị ấy thực hành) sự chuyên tâm tỉnh thức ấy. ‘Giới uẩn’ là giới uẩn của bậc hữu học hoặc vô học. Các uẩn khác cũng nên được hiểu như vậy. ‘Tuệ uẩn’ là tuệ đạo và tuệ thế gian của các bậc hữu học và vô học. ‘Giải thoát uẩn’ là sự giải thoát của quả. ‘Giải thoát tri kiến uẩn’ là trí tuệ quán xét lại. Phần giải về trí tuệ nhẹ nhàng (lahupaññā) cũng tương tự như phần giải về trí tuệ nhanh chóng, cũng vậy là phần giải về trí tuệ hoan hỷ (hāsapaññā). Tuy nhiên, phần giải về trí tuệ tốc hành (javana paññā) lại diễn tiến theo phương pháp quán xét các nhóm (pháp). Phần giải về trí tuệ sắc bén (tikkha paññā) diễn tiến theo phương diện sách tấn tinh tấn, phần giải về trí tuệ thể nhập (nibbedhika paññā) diễn tiến theo phương diện tưởng không ưa thích trong tất cả các thế gian. Ở đây, hành động vội vã là sự nhanh chóng (sīghatā). Sự không chậm chạp là sự nhẹ nhàng (lahutā). Trạng thái có tốc độ là sự mau lẹ (khippatā). ဟာသဗဟုလောတိ ပီတိဗဟုလော. သေသပဒါနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ. အထ ဝါ ဟာသဗဟုလောတိ မူလပဒံ. ဝေဒဗဟုလောတိ တဿာ ဧဝ ပီတိယာ သမ္ပယုတ္တသောမနဿဝေဒနာဝသေန နိဒ္ဒေသပဒံ. တုဋ္ဌိဗဟုလောတိ နာတိဗလဝပီတိယာ တုဋ္ဌာကာရဝသေန. ပါမောဇ္ဇဗဟုလောတိ ဗလဝပီတိယာ ပမုဒိတဘာဝဝသေန. သီလာနိ ပရိပူရေတီတိ ဟဋ္ဌပ္ပဟဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂူဒဂ္ဂေါ [Pg.286] သမ္ပိယာယမာနော သီလာနိ သမ္ပာဒေတိ. ပီတိသောမနဿသဟဂတာ ဟိ ပညာ အဘိရတိဝသေန အာရမ္မဏေ ဖုလ္လိတာ ဝိကသိတာ ဝိယ ပဝတ္တတိ, န ဧဝံ ဥပေက္ခာသဟဂတာတိ. ‘Người dồi dào sự hoan hỷ’ là người dồi dào hỷ. Các từ còn lại là từ đồng nghĩa của chính từ ấy. Hoặc là, ‘người dồi dào sự hoan hỷ’ là từ gốc. ‘Người dồi dào thọ’ là từ chỉ dẫn theo phương diện thọ ưu tương ưng với chính hỷ ấy. ‘Người dồi dào sự hài lòng’ là theo phương diện trạng thái hài lòng của hỷ không quá mạnh. ‘Người dồi dào sự hân hoan’ là theo phương diện trạng thái vui mừng của hỷ mãnh liệt. ‘Vị ấy làm tròn đủ các giới’ có nghĩa là vị ấy hoàn thành các giới trong khi vui vẻ, phấn khởi, hân hoan, hoan hỷ. Thật vậy, trí tuệ đi kèm với hỷ và ưu, do sự ưa thích, diễn tiến trong đối tượng giống như được nở ra, được bung ra; (trí tuệ) đi kèm với xả thì không như vậy. အနိစ္စတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ‘‘ခန္ဓပဉ္စကံ အနိစ္စ’’န္တိ ဝေဂါယိတေန ပဝတ္တတိ, ပဋိပက္ခဒူရီဘာဝေန ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဿ သာတိသယတ္တာ ဣန္ဒေန ဝိဿဋ္ဌဝဇိရံ ဝိယ လက္ခဏံ အဝိရဇ္ဈန္တီ အဒန္ဓာယန္တီ အနိစ္စလက္ခဏံ ဝေဂသာ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, တသ္မာ သာ ဇဝနပညာ နာမာတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာဝသေန ဇဝနပညံ ဒဿေတွာ ဗလဝဝိပဿနာဝသေန ဒဿေတုံ – ‘‘ရူပ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ခယဋ္ဌေနာတိ ယတ္ထ ယတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇနတော ခယသဘာဝတ္တာ. ဘယဋ္ဌေနာတိ ဘယာနကဘာဝတော. အသာရကဋ္ဌေနာတိ အတ္တသာရဝိရဟတော နိစ္စသာရာဒိဝိရဟတော စ. တုလယိတွာတိ တုလာဘူတာယ ဝိပဿနာပညာယ တုလေတွာ. တီရယိတွာတိ တာယ ဧဝ တီရဏဘူတာယ တီရေတွာ. ဝိဘာဝယိတွာတိ ယာထာဝတော ပကာသေတွာ ပါကဋံ ကတွာ. အထ ဝါ တုလယိတွာတိ ကလာပသမ္မသနဝသေန တုလယိတွာ. တီရယိတွာတိ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဝသေန တီရေတွာ. ဝိဘာဝယိတွာတိ ဘင်္ဂါနုပဿနာဒိဝသေန ပါကဋံ ကတွာ. ဝိဘူတံ ကတွာတိ သင်္ခါရုပေက္ခာနုလောမဝသေန ဖုဋံ ကတွာ. ရူပနိရောဓေတိ ရူပက္ခန္ဓဿ နိရောဓဘူတေ နိဗ္ဗာနေ. ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဝသေန ဇဝတိ ပဝတ္တတိ. ဣဒါနိ သိခါပ္ပတ္တဝိပဿနာဝသေန ဇဝနပညံ ဒဿေတုံ, ပုန ‘‘ရူပ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. “Do vô thường nên vận hành nhanh chóng” có nghĩa là: Tuệ vận hành với tốc độ nhanh chóng với (sự quán xét) rằng: “Năm uẩn là vô thường.” Do sự xa lìa đối nghịch và do sự ưu việt của sự chuẩn bị từ trước, giống như lưỡi tầm sét được trời Đế Thích phóng ra, tuệ không bỏ sót, không chậm trễ, thâm nhập đặc tính vô thường một cách nhanh chóng. Vì thế, tuệ ấy được gọi là tốc tuệ. Đây là ý nghĩa. Đối với các đoạn còn lại, phương pháp cũng tương tự. Sau khi đã trình bày về tốc tuệ theo phương diện tuệ quán minh sát có đặc tướng làm đối tượng, để trình bày theo phương diện tuệ quán minh sát có sức mạnh, câu “sắc” v.v... đã được nói đến. Trong đó, “theo nghĩa là hủy diệt” là vì ở bất cứ nơi nào sanh khởi, ngay tại nơi đó liền bị hoại diệt, do có bản chất hủy diệt. “Theo nghĩa là đáng sợ” là do có bản chất đáng sợ. “Theo nghĩa là vô lõi” là do không có tự ngã làm lõi và không có lõi thường hằng v.v... “Sau khi cân nhắc” là sau khi cân nhắc bằng tuệ quán minh sát đã trở thành cái cân. “Sau khi thẩm xét” là sau khi thẩm xét bằng chính tuệ ấy đã trở thành sự thẩm xét. “Sau khi làm cho rõ” là sau khi soi sáng, làm cho hiển lộ đúng như thật. Hoặc là, “sau khi cân nhắc” là sau khi cân nhắc theo phương diện tổng hợp các nhóm. “Sau khi thẩm xét” là sau khi thẩm xét theo phương diện quán sự sanh diệt. “Sau khi làm cho rõ” là sau khi làm cho hiển lộ theo phương diện quán sự tan hoại v.v... “Sau khi làm cho hiển lộ” là sau khi làm cho rõ ràng theo phương diện thuận thứ của tâm xả đối với các pháp hữu vi. “Trong sự diệt của sắc” là trong Niết-bàn, là nơi diệt tận của sắc uẩn. “Vận hành nhanh chóng” là vận hành, tiến hành theo khuynh hướng, xu hướng, thiên hướng (về Niết-bàn). Bây giờ, để trình bày về tốc tuệ theo phương diện tuệ quán minh sát đã đạt đến đỉnh điểm, câu “sắc” v.v... lại được nói đến. ဉာဏဿ တိက္ခဘာဝေါ နာမ သဝိသေသံ ပဋိပက္ခသမုစ္ဆိန္ဒနေန ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ‘‘ခိပ္ပံ ကိလေသေ ဆိန္ဒတီတိ တိက္ခပညာ’’တိ ဝတွာ တေ ပန ကိလေသေ ဝိဘာဂေန ဒဿေန္တော, ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္က’’န္တိအာဒိမာဟ. သမထဝိပဿနာဟိ ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂဝသေန ပဟီနမ္ပိ အရိယမဂ္ဂေန အသမူဟတတ္တာ ဥပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အနတီတတာယ အသမူဟတုပ္ပန္နန္တိ ဝုစ္စတိ, တံ ဣဓ ‘‘ဥပ္ပန္န’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ. နာဓိဝါသေတီတိ သန္တာနံ အာရောပေတွာ န ဝါသေတိ. ပဇဟတီတိ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဇဟတိ. ဝိနောဒေတီတိ ခိပတိ. ဗျန္တိံ ကရောတီတိ ဝိဂတန္တံ ကရောတိ. အနဘာဝံ ဂမေတီတိ အနု အဘာဝံ ဂမေတိ, ဝိပဿနာက္ကမေန အရိယမဂ္ဂံ ပတွာ သမုစ္ဆေဒဝသေနေဝ အဘာဝံ ဂမယတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ကာမပ္ပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ကာမဝိတက္ကော. ‘‘ဣမေ သတ္တာ [Pg.287] မရန္တူ’’တိ ပရေသံ မရဏပ္ပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော. ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဝိဟိံသိယန္တူ’’တိ ပရေသံ ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. ပါပကေတိ လာမကေ. အကုသလေ ဓမ္မေတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတေ ဓမ္မေ. တိက္ခပညော နာမ ခိပ္ပာဘိညော ဟောတိ, ပဋိပဒါ စဿ န စလတီတိ အာဟ – ‘‘ဧကမှိ အာသနေ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ’’တိအာဒိ. Trạng thái sắc bén của trí tuệ cần được hiểu thông qua sự đoạn trừ đặc biệt đối với các pháp đối nghịch. Do đó, sau khi nói rằng: “Tuệ đoạn trừ các phiền não một cách nhanh chóng nên là lợi tuệ,” và để trình bày các phiền não ấy một cách phân loại, ngài đã nói: “dục tầm đã sanh khởi” v.v... Mặc dù đã được từ bỏ bằng phương pháp trấn áp và thay thế nhờ thiền chỉ và thiền quán, nhưng vì chưa được Thánh đạo nhổ tận gốc rễ, chưa vượt qua được bản chất có thể sanh khởi, nên được gọi là “sanh khởi mà chưa bị nhổ gốc.” Ở đây, điều đó được ngụ ý là “đã sanh khởi.” “Không dung chứa” có nghĩa là không để cho nó trú ngụ sau khi đã đưa vào dòng tâm thức. “Từ bỏ” có nghĩa là từ bỏ bằng cách đoạn trừ. “Loại trừ” có nghĩa là vứt bỏ. “Làm cho chấm dứt” có nghĩa là làm cho nó có sự kết thúc đã qua. “Đưa đến chỗ không hiện hữu” có nghĩa là đưa đến chỗ không hiện hữu về sau; ý nghĩa là, sau khi đã đạt đến Thánh đạo bằng tiến trình của tuệ quán, vị ấy làm cho nó không còn hiện hữu bằng cách đoạn trừ tận gốc. Và ở đây, tầm liên quan đến dục là dục tầm. Tầm liên quan đến sự chết của người khác rằng: “Mong cho các chúng sanh này chết đi” là sân tầm. Tầm liên quan đến sự hãm hại người khác rằng: “Mong cho các chúng sanh này bị hãm hại” là hại tầm. “Các pháp ác” là các pháp thấp hèn. “Các pháp bất thiện” là các pháp sanh từ sự không khéo léo. Người có lợi tuệ là người có thắng trí nhanh chóng, và con đường thực hành của vị ấy không bị dao động, nên có nói rằng: “trong một lần ngồi, (chứng đắc) bốn Thánh đạo” v.v... ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ’’တိ ယာထာဝတော ဒဿနေန သစ္စပ္ပဋိဝေဓော ဣဇ္ဈတိ, န အညထာတိ ကာရဏမုခေန နိဗ္ဗေဓိကပညံ ဒဿေတုံ – ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဥဗ္ဗေဂဗဟုလော ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥဗ္ဗေဂဗဟုလောတိ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. ပ. ၂၇၇) နယေန သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အဘိဏှပ္ပဝတ္တသံဝေဂေါ. ဥတ္တာသဗဟုလောတိ ဉာဏဘယဝသေန သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဗဟုသော ဥတြသ္တမာနသော. တေန အာဒီနဝါနုပဿနမာဟ. ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလောတိ သင်္ခါရတော ဥဒ္ဓံ ဝိသင်္ခါရာဘိမုခတာယ ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလော. ဣမိနာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနမာဟ. အရတိဗဟုလောတိအာဒိနာ တဿာ ဧဝ အပရာပရူပပတ္တိံ. ဗဟိမုခေါတိ သဗ္ဗသင်္ခါရတော ဗဟိဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တဉာဏမုခေါ. တထာ ပဝတ္တိတဝိမောက္ခမုခေါ. နိဗ္ဗိဇ္ဈနံ ပဋိဝိဇ္ဈနံ နိဗ္ဗေဓော, သော ဧတိဿာ အတ္ထီတိ နိဗ္ဗေဓိကာ, နိဗ္ဗိဇ္ဈတီတိ ဝါ နိဗ္ဗေဓိကာ, သာ ဧဝ ပညာ နိဗ္ဗေဓိကပညာ. အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗန္တိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အန္တံ ပါပေတွာ အနိဝိဒ္ဓပုဗ္ဗံ. အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗန္တိ တဿေဝ အတ္ထဝစနံ, အန္တကရဏေနေဝ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. လောဘက္ခန္ဓန္တိ လောဘရာသိံ, လောဘကောဋ္ဌာသံ ဝါ. Sự liễu ngộ chân lý thành tựu được là nhờ thấy đúng như thật rằng: “Tất cả các pháp hữu vi là vô thường, là khổ, có bản chất biến đổi, là pháp hữu vi, là pháp do duyên sanh, có bản chất hủy diệt, có bản chất tàn lụi, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt,” chứ không phải cách nào khác. Để trình bày về tuệ thể nhập theo phương diện nguyên nhân, câu “có nhiều sự chấn động đối với tất cả các pháp hữu vi” v.v... đã được nói đến. Trong đó, “có nhiều sự chấn động” là sự chấn động tâm linh thường xuyên sanh khởi đối với tất cả các pháp hữu vi theo phương pháp “Tất cả các pháp hữu vi là vô thường” v.v... (Kinh Pháp Cú 277). “Có nhiều sự kinh hãi” là tâm thường xuyên kinh hãi đối với tất cả các pháp hữu vi theo phương diện trí tuệ về sự đáng sợ. Qua đó, ngài nói về sự quán chiếu sự nguy hiểm. “Có nhiều sự bất mãn” là có nhiều sự bất mãn do hướng đến pháp vô vi, vượt lên trên các pháp hữu vi. Qua điều này, ngài nói về sự quán chiếu sự nhàm chán. Qua câu “có nhiều sự không ưa thích” v.v..., ngài nói về sự phát sanh liên tiếp của chính sự nhàm chán ấy. “Hướng ra ngoài” là có mặt trí tuệ hướng đến Niết-bàn, là pháp bên ngoài tất cả các pháp hữu vi. Tương tự, có mặt giải thoát hướng đến như vậy. Sự đâm thủng, sự thâm nhập là thể nhập (nibbedho). Tuệ có được điều này nên là tuệ thể nhập (nibbedhikā), hoặc tuệ đâm thủng nên là tuệ thể nhập (nibbedhikā). Chính tuệ ấy là tuệ thể nhập. “Chưa từng được đâm thủng trước đây” là chưa từng được thâm nhập trước đây, sau khi đã đặt dấu chấm hết cho vòng luân hồi vô thủy. “Chưa từng được chẻ ra trước đây” là từ đồng nghĩa của chính từ ấy; ý nghĩa là chưa từng được chẻ ra trước đây chính nhờ sự chấm dứt. “Khối tham ái” là đống tham ái, hay phần tham ái. ကာယဂတာသတိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Dứt phần giải về phẩm Niệm Thân. ၂၀. အမတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 20. Giải về phẩm Bất Tử ၆၀၀-၆၁၁. နတ္ထိ ဧတ္ထ မတံ မရဏံ ဝိနာသောတိ အမတံ, နိဗ္ဗာနန္တိ အာဟ – ‘‘မရဏဝိရဟိတံ နိဗ္ဗာနံ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ. အမတဿ ဝါ နိဗ္ဗာနဿ အဓိဂမဟေတုတာယ [Pg.288] အမတသဒိသအတပ္ပကသုခပတိတတာယ စ ကာယဂတာသတိ ‘‘အမတ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ ဈာနသမာပဇ္ဇနေန ဝဠဉ္ဇန္တိ. ဝိရဒ္ဓန္တိ အနဓိဂမေန ဝိရဇ္ဈိတံ. တေနာဟ – ‘‘ဝိရာဓိတံ နာဓိဂတ’’န္တိ. အာရဒ္ဓန္တိ သာဓိတံ နိပ္ဖာဒိတံ. တဉ္စ ပရိပုဏ္ဏံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အာရဒ္ဓန္တိ ပရိပုဏ္ဏ’’န္တိ. ပမာဒိံသူတိ ကာလဗျတ္တယေနေဒံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ပမဇ္ဇန္တီ’’တိ. 600-611. Ở đây không có sự chết, sự tử vong, hay sự hoại diệt, nên là bất tử, là Niết-bàn. Ngài đã nói: “Họ hưởng dụng Niết-bàn, nơi không có sự chết.” Hoặc, vì là nguyên nhân để chứng đắc trạng thái bất tử, tức Niết-bàn, và vì có được sự an lạc tương tự như trạng thái bất tử, nên niệm thân được gọi là “bất tử.” “Hưởng dụng” có nghĩa là họ sử dụng bằng cách nhập thiền. “Bỏ lỡ” là đã thất bại do không chứng đắc. Do đó, ngài nói: “'Bỏ lỡ' có nghĩa là không chứng đắc.” “Đã tinh tấn” là đã thành tựu, đã hoàn thành. Và điều đó được gọi là viên mãn, nên ngài nói: “'Đã tinh tấn' có nghĩa là viên mãn.” “Họ đã dễ duôi” - điều này được nói với ý nghĩa bao hàm cả ba thời, nên ngài nói: “họ đang dễ duôi.” အမတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Dứt phần giải về phẩm Bất Tử. ဣတိ မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ Như vậy, trong bộ Manorathapūranī, là bộ Chú giải về Tăng Chi Bộ Kinh, ဧကကနိပါတဝဏ္ဏနာယ အနုတ္တာနတ္ထဒီပနာ သမတ္တာ. phần giải thích các ý nghĩa không rõ ràng trong Chú giải về Phẩm Một Pháp đã được hoàn tất. ပဌမော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော. Dứt phần thứ nhất.