Tipiṭaka Translation

. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

. Homenaje a aquel Bienaventurado, el Digno, el Completamente Despierto por sí mismo.

අඞ්ගුත්තරනිකායෙ

En el Anguttara Nikaya.

අට්ඨකනිපාත-අට්ඨකථා

Comentario al Libro de los Ochos (Atthaka Nipata).

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. Los Primeros Cincuenta (Suttas).

1. මෙත්තාවග්ගො

1. Capítulo sobre la Bondad Amorosa (Mettavagga).

1. මෙත්තාසුත්තවණ්ණනා

1. Explicación del Metta Sutta.

1. අට්ඨකනිපාතස්ස [Pg.193] පඨමෙ ආසෙවිතායාති ආදරෙන සෙවිතාය. භාවිතායාති වඩ්ඪිතාය. බහුලීකතායාති පුනප්පුනං කතාය. යානිකතායාති යුත්තයානසදිසකතාය. වත්ථුකතායාති පතිට්ඨානට්ඨෙන වත්ථු විය කතාය. අනුට්ඨිතායාති පච්චුපට්ඨිතාය. පරිචිතායාති සමන්තතො චිතාය උපචිතාය. සුසමාරද්ධායාති සුට්ඨු සමාරද්ධාය සුකතාය. ආනිසංසාති ගුණා. සුඛං සුපතීතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං එකාදසකනිපාතෙ වක්ඛාම.

1. En el primer sutta del Libro de los Ochos, 'āsevitāya' significa frecuentado con respeto y diligencia. 'Bhāvitāyāti' significa desarrollado o incrementado. 'Bahulīkatāyāti' significa realizado repetidamente. 'Yānikatāyāti' significa hecho como un vehículo bien uncido. 'Vatthukatāyāti' significa hecho como un fundamento, en el sentido de ser una base firme. 'Anuṭṭhitāyāti' significa establecido o presente repetidamente ante el objeto. 'Paricitāyāti' significa cultivado o acumulado por todos los flancos. 'Susamāraddhāyāti' significa bien emprendido y bien ejecutado. 'Ānisaṃsā' son los beneficios o cualidades meritorias. Lo que debe decirse con respecto a las palabras 'duerme felizmente', etc., lo expondremos en el Libro de los Onces (Ekadasaka Nipata).

අප්පමාණන්ති ඵරණවසෙන අප්පමාණං. තනූ සංයොජනා හොන්ති, පස්සතො උපධික්ඛයන්ති මෙත්තාපදට්ඨානාය විපස්සනාය අනුක්කමෙන උපධික්ඛයසඞ්ඛාතං අරහත්තං පත්තස්ස දස සංයොජනා පහීයන්තීති අත්ථො. අථ වා තනූ සංයොජනා හොන්තීති පටිඝඤ්චෙව පටිඝසම්පයුත්තසංයොජනා ච තනුකා හොන්ති. පස්සතො උපධික්ඛයන්ති තෙසංයෙව කිලෙසූපධීනං ඛයසඞ්ඛාතං මෙත්තං අධිගමවසෙන පස්සන්තස්ස. කුසලී තෙන හොතීති තෙන මෙත්තායනෙන කුසලො හොති. සත්තසණ්ඩන්ති සත්තසඞ්ඛාතෙන සණ්ඩෙන සමන්නාගතං, සත්තභරිතන්ති අත්ථො. විජෙත්වාති අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන ධම්මෙනෙව විජිනිත්වා. රාජිසයොති ඉසිසදිසා ධම්මිකරාජානො. යජමානාති දානානි දදමානා. අනුපරියගාති විචරිංසු.

'Appamāṇanti' significa inconmensurable por medio de la difusión. 'Los grilletes se vuelven tenues, para quien ve, los fundamentos de la existencia se agotan' (tanū saṃyojanā honti, passato upadhikkhayanti) significa que para quien ha alcanzado el estado de Arahant, definido por el agotamiento de los fundamentos (upadhi) a través de la visión cabal precedida por la bondad amorosa, los diez grilletes son abandonados. O bien, 'los grilletes se vuelven tenues' significa que la aversión y los grilletes asociados con ella se debilitan. 'Para quien ve, los fundamentos de la existencia se agotan' se refiere a quien, mediante el logro de la bondad amorosa, ve el agotamiento de dichas impurezas. 'Por ello es virtuoso' (kusalī tena hotīti) significa que es virtuoso mediante ese desarrollo de la bondad amorosa. 'Sattasaṇḍanti' significa dotado de una multitud denominada 'seres'; el significado es que está lleno de seres. 'Vijetvāti' significa habiendo vencido sin vara y sin armas, solo mediante el Dhamma. 'Rājisayoti' son los reyes dhármicos que son como sabios. 'Yajamānāti' significa dando donaciones. 'Anupariyagāti' significa que recorrieron o deambularon.

අස්සමෙධන්තිආදීසු පොරාණකරාජකාලෙ කිර සස්සමෙධං, පුරිසමෙධං, සම්මාපාසං, වාචාපෙය්‍යන්ති චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනි අහෙසුං, යෙහි රාජානො [Pg.194] ලොකං සඞ්ගණ්හිංසු. තත්ථ නිප්ඵන්නසස්සතො දසමභාගග්ගහණං සස්සමෙධං නාම, සස්සසම්පාදනෙ මෙධාවිතාති අත්ථො. මහායොධානං ඡමාසිකං භත්තවෙතනානුප්පදානං පුරිසමෙධං නාම, පුරිසසඞ්ගණ්හනෙ මෙධාවිතාති අත්ථො. දලිද්දමනුස්සානං හත්ථතො ලෙඛං ගහෙත්වා තීණි වස්සානි විනා වඩ්ඪියා සහස්සද්විසහස්සමත්තධනානුප්පදානං සම්මාපාසං නාම. තඤ්හි සම්මා මනුස්සෙ පාසෙති හදයෙ බන්ධිත්වා විය ඨපෙති, තස්මා සම්මාපාසන්ති වුච්චති. ‘‘තාත, මාතුලා’’තිආදිනා නයෙන පන සණ්හවාචාභණනං වාචාපෙය්‍යං නාම, පියවාචාති අත්ථො. එවං චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි සඞ්ගහිතං රට්ඨං ඉද්ධඤ්චෙව හොති, ඵීතඤ්ච, බහුඅන්නපානං, ඛෙමං, නිරබ්බුදං. මනුස්සා මුදා මොදමානා උරෙ පුත්තෙ නච්චෙන්තා අපාරුතඝරා විහරන්ති. ඉදං ඝරද්වාරෙසු අග්ගළානං අභාවතො නිරග්ගළන්ති වුච්චති. අයං පොරාණිකා පවෙණි.

En 'Assamedha', etc., se cuenta que en los tiempos de los reyes antiguos existían cuatro bases de benevolencia (sangahavatthu): sassamedha, purisamedha, sammāpāsa y vācāpeyya, mediante las cuales los reyes favorecían al mundo. De estas, tomar la décima parte de la cosecha producida se llama 'sassamedha', lo que significa sabiduría en asegurar la producción de cultivos. Dar raciones de comida y salarios por seis meses a los grandes guerreros se llama 'purisamedha', lo que significa sabiduría en favorecer a los hombres. Tomar un pagaré de los pobres y entregarles una suma de mil o dos mil monedas sin cobrar intereses por tres años se llama 'sammāpāsa'; pues esto vincula adecuadamente a las personas como si las ligara al corazón, por lo cual se denomina 'sammāpāsa'. Hablar con palabras suaves dirigiéndose a ellos como 'padre' o 'tío', etc., se llama 'vācāpeyya', que significa palabras amables. Así, el reino favorecido por estas cuatro bases de benevolencia se vuelve próspero, floreciente, con abundancia de comida y bebida, seguro y libre de disturbios. La gente, regocijándose con alegría, hace bailar a sus hijos en su pecho y vive con las casas abiertas; esto se llama 'niraggaḷa' (sin cerrojos) por la ausencia de cerrojos en las puertas de las casas. Esta es la tradición antigua.

අපරභාගෙ පන ඔක්කාකරාජකාලෙ බ්‍රාහ්මණා ඉමානි චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනි ඉමඤ්ච රට්ඨසම්පත්තිං පරිවත්තෙත්වා උද්ධංමූලකං කත්වා අස්සමෙධං පුරිසමෙධන්තිආදිකෙ පඤ්ච යඤ්ඤෙ නාම අකංසු. තෙසු අස්සමෙත්ථ මෙධන්ති වධෙන්තීති අස්සමෙධො. ද්වීහි පරියඤ්ඤෙහි යජිතබ්බස්ස එකවීසතියූපස්ස එකස්මිං පච්ඡිමදිවසෙයෙව සත්තනවුතිපඤ්චපසුසතඝාතභිංසනස්ස ඨපෙත්වා භූමිඤ්ච පුරිසෙ ච අවසෙසසබ්බවිභවදක්ඛිණස්ස යඤ්ඤස්සෙතං අධිවචනං. පුරිසමෙත්ථ මෙධන්තීති පුරිසමෙධො. චතූහි පරියඤ්ඤෙහි යජිතබ්බස්ස සද්ධිං භූමියා අස්සමෙධෙ වුත්තවිභවදක්ඛිණස්ස යඤ්ඤස්සෙතං අධිවචනං. සම්මමෙත්ථ පාසන්තීති සම්මාපාසො. දිවසෙ දිවසෙ යුගච්ඡිග්ගළෙ පවෙසනදණ්ඩකසඞ්ඛාතං සම්මං ඛිපිත්වා තස්ස පතිතොකාසෙ වෙදිං කත්වා සංහාරිමෙහි යූපාදීහි සරස්සතීනදියා නිමුග්ගොකාසතො පභුති පටිලොමං ගච්ඡන්තෙන යජිතබ්බස්ස සත්‍රයාගස්සෙතං අධිවචනං. වාජමෙත්ථ පිවන්තීති වාජපෙය්‍යො. එකෙන පරියඤ්ඤෙන සත්තරසහි පසූහි යජිතබ්බස්ස බෙලුවයූපස්ස සත්තරසකදක්ඛිණස්ස යඤ්ඤස්සෙතං අධිවචනං. නත්ථි එත්ථ අග්ගළාති නිරග්ගළො. නවහි පරියඤ්ඤෙහි යජිතබ්බස්ස සද්ධිං භූමියා ච පුරිසෙහි ච අස්සමෙධෙ වුත්තවිභවදක්ඛිණස්ස සබ්බමෙධපරියායනාමස්ස අස්සමෙධවිකප්පස්සෙතං අධිවචනං.

Sin embargo, en tiempos posteriores, durante el reinado del rey Okkaka, los brahmanas alteraron estas cuatro bases de benevolencia y esta prosperidad del reino, dándoles un giro perverso, y realizaron cinco tipos de sacrificios sangrientos llamados 'assamedha', 'purisamedha', etc. De ellos, 'assamedha' es aquel donde se mata (medhanti) a un caballo. Este es el nombre de un sacrificio que requiere veintiún postes, con ritos preliminares y finales, donde en el último día ocurre la matanza aterradora de quinientos noventa y siete animales, y excluyendo la tierra y a los hombres, se entrega todo el resto de la riqueza como ofrenda. 'Purisamedha' es donde se mata a un hombre; es el nombre del sacrificio realizado junto con la tierra y la riqueza mencionada en el assamedha. 'Sammāpāsa' es donde se lanza (pāsanti) un gran perno de madera (samma); es el nombre de un sacrificio de muchos días en el que se lanza el perno de madera del yugo cada día, se construye un altar donde cae, y se avanza contra la corriente del río Sarasvati desde el lugar donde se sumerge. 'Vājapeyyo' es donde se bebe (pivanti) una bebida consagrada; es el nombre del sacrificio con diecisiete animales y un poste de madera de membrillo de Bengala (beluva), con diecisiete ofrendas. 'Niraggaḷa' es aquel donde no hay cerrojos o restricciones; es el nombre de una variante del assamedha donde, junto con la tierra y los hombres, se entrega toda la riqueza, implicando la matanza de todos los seres.

කලම්පි [Pg.195] තෙ නානුභවන්ති සොළසින්ති තෙ සබ්බෙපි මහායාගා එකස්ස මෙත්තාචිත්තස්ස විපාකමහන්තතාය සොළසිං කලං න අග්ඝන්ති, සොළසමං භාගං න පාපුණන්තීති අත්ථො. න ජිනාතීති න අත්තනා පරස්ස ජානිං කරොති. න ජාපයෙති න පරෙන පරස්ස ජානිං කාරෙති. මෙත්තංසොති මෙත්තායමානචිත්තකොට්ඨාසො හුත්වා. සබ්බභූතානන්ති සබ්බසත්තෙසු. වෙරං තස්ස න කෙනචීති තස්ස කෙනචි සද්ධිං අකුසලවෙරං වා පුග්ගලවෙරං වා නත්ථි.

'No valen ni una decimosexta parte' (kalampi te nānubhavanti soḷasinti) significa que todos esos grandes sacrificios, debido a la magnitud del fruto de un solo momento de mente de bondad amorosa, no valen ni una decimosexta parte, es decir, no alcanzan esa fracción. 'No conquista' (na jinātīti) significa que él mismo no causa pérdida o daño a otro. 'No hace que se conquiste' (na jāpayeti) significa que no hace que otro cause daño a un tercero. 'Mettaṃsoti' significa poseer una porción de mente establecida en la bondad amorosa. 'Hacia todos los seres' (sabbabhūtānanti). 'No tiene enemistad con nadie' (veraṃ tassa na kenacīti) significa que para esa persona no existe enemistad de impurezas ni enemistad personal con nadie.

2. පඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා

2. Explicación de los Cincuenta Suttas.

2. දුතියෙ ආදිබ්‍රහ්මචරියිකායාති මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස ආදිභූතාය. පඤ්ඤායාති විපස්සනාය. ගරුට්ඨානියන්ති ගාරවුප්පත්තිපච්චයභූතං ගරුභාවනීයං. තිබ්බන්ති බහලං. පරිපුච්ඡතීති අත්ථපාළිඅනුසන්ධිපුබ්බාපරං පුච්ඡති. පරිපඤ්හතීති පඤ්හං කරොති, ඉදඤ්චිදඤ්ච පටිපුච්ඡිස්සාමීති විතක්කෙති. ද්වයෙනාති දුවිධෙන. අනානාකථිකොති අනානත්තකථිකො හොති. අතිරච්ඡානකථිකොති නානාවිධං තිරච්ඡානකථං න කථෙති. අරියං වා තුණ්හීභාවන්ති අරියතුණ්හීභාවො නාම චතුත්ථජ්ඣානං, සෙසකම්මට්ඨානමනසිකාරොපි වට්ටති. ජානං ජානාතීති ජානිතබ්බකං ජානාති. පස්සං පස්සතීති පස්සිතබ්බකං පස්සති. පියත්තායාති පියභාවත්ථාය. ගරුත්තායාති ගරුභාවත්ථාය. භාවනායාති භාවනත්ථාය ගුණසම්භාවනාය වා. සාමඤ්ඤායාති සමණධම්මත්ථාය. එකීභාවායාති නිරන්තරභාවත්ථාය.

2. En el segundo [Sutta], 'ādibrahmacariyikāyāti' significa aquello que es el comienzo de la vida santa del Sendero (magga-brahmacariya). 'Paññāyāti' se refiere a la sabiduría de la visión cabal (vipassanā). 'Garuṭṭhāniyanti' significa digno de respeto, aquello que es causa de la surgencia de la reverencia y que debe ser cultivado con estima. 'Tibbanti' significa fuerte o intenso. 'Paripucchatīti' indica que pregunta sobre el significado, la secuencia del texto pali y el orden anterior y posterior. 'Paripañhatīti' significa que formula preguntas, pensando: 'preguntaré esto y aquello'. 'Dvayenāti' significa de dos tipos. 'Anānākathikoti' significa que no tiene una charla de diversos temas. 'Atiracchānakathikoti' significa que no dice diversos tipos de charlas mundanas (tiracchānakathā). 'Ariyaṃ vā tuṇhībhāvanti': el llamado silencio noble es el cuarto jhana; la atención en otros objetos de meditación (kammaṭṭhāna) también es apropiada. 'Jānaṃ jānātīti' significa que conoce lo que debe ser conocido. 'Passaṃ passatīti' significa que ve lo que debe ser visto. 'Piyattāyāti' significa con el propósito de ser querido. 'Garuttāyāti' significa con el propósito de ser respetado. 'Bhāvanāyāti' significa con el propósito del desarrollo o para honrar con virtudes. 'Sāmaññāyāti' significa con el propósito del deber del asceta (samaṇadhamma). 'Ekībhāvāyāti' significa con el propósito de un estado de continuidad ininterrumpida.

3-4. අප්පියසුත්තද්වයවණ්ණනා

3-4. Comentario sobre los dos Suttas de lo no querido (Appiya Sutta).

3-4. තතියෙ අප්පියපසංසීති අප්පියජනස්ස පසංසකො වණ්ණභාණී. පියගරහීති පියජනස්ස නින්දකො ගරහකො. චතුත්ථෙ අනවඤ්ඤත්තිකාමොති ‘‘අහො වත මං අඤ්ඤෙන අවජානෙය්‍යු’’න්ති අනවජානනකාමො. අකාලඤ්ඤූති කථාකාලං න ජානාති, අකාලෙ කථෙති. අසුචීති අසුචීහි කායකම්මාදීහි සමන්නාගතො.

3-4. En el tercero, 'appiyapasaṃsī' significa alguien que alaba y habla bien de la persona que no es querida. 'Piyagarahī' significa alguien que censura y desprecia a la persona querida. En el cuarto, 'anavaññattikāmoti' significa desear que los demás no lo menosprecien, pensando: '¡oh, que otros no me desprecien!'. 'Akālaññū' significa que no conoce el momento adecuado para hablar, habla en un momento inoportuno. 'Asucī' significa que posee acciones corporales impuras, etc.

5. පඨමලොකධම්මසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario sobre el primer Sutta de las condiciones mundanas (Paṭhamalokadhamma Sutta).

5. පඤ්චමෙ ලොකස්ස ධම්මාති ලොකධම්මා. එතෙහි මුත්තා නාම නත්ථි, බුද්ධානම්පි හොන්ති. තෙනෙවාහ – ලොකං අනුපරිවත්තන්තීති අනුබන්ධන්ති නප්පජහන්ති[Pg.196], ලොකතො න නිවත්තන්තීති අත්ථො. ලොකො ච අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තතීති අයඤ්ච ලොකො එතෙ අනුබන්ධති න පජහති, තෙහි ධම්මෙහි න නිවත්තතීති අත්ථො.

5. En el quinto, 'lokassa dhammā' (fenómenos del mundo) son los 'lokadhammā' (condiciones mundanas). No existe ningún ser liberado de estas ocho condiciones mundanas; incluso ocurren para los Budas. Por eso se dice: 'lokaṃ anuparivattantīti', significando que siguen al mundo, no lo abandonan ni se apartan del mundo de los seres. 'Loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattatīti' significa que este mundo sigue a estas ocho condiciones, no las abandona ni se aparta de estos fenómenos.

ලාභො අලාභොති ලාභෙ ආගතෙ අලාභො ආගතොයෙවාති වෙදිතබ්බො. අයසාදීසුපි එසෙව නයො. අවෙක්ඛති විපරිණාමධම්මෙති ‘‘විපරිණාමධම්මා ඉමෙ’’ති එවං අවෙක්ඛති. විධූපිතාති විධමිතා විද්ධංසිතා. පදඤ්ච ඤත්වාති නිබ්බානපදං ජානිත්වා. සම්මප්පජානාති භවස්ස පාරගූති භවස්ස පාරං ගතො නිප්ඵත්තිං මත්ථකං පත්තො, නිබ්බානපදං ඤත්වාව තං පාරං ගතභාවං සම්මප්පජානාතීති. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතං.

'Lābho alābhoti': se debe entender que cuando llega la ganancia, la pérdida también ha llegado. Lo mismo ocurre con el prestigio (ayasa), etc. 'Avekkhati vipariṇāmadhammeti' significa que reflexiona: 'estas cosas tienen la naturaleza del cambio'. 'Vidhūpitā' significa destruidas o aniquiladas. 'Padañca ñatvāti' significa habiendo conocido el Nibbāna a través del conocimiento del Sendero y el Fruto. 'Sammappajānāti bhavassa pāragūti' significa que ha ido a la otra orilla de la existencia, alcanzando la culminación y el final; conociendo el Nibbāna, comprende plenamente el estado de haber llegado a esa orilla. En este sutta se explica el ciclo del renacimiento y su cesación (vaṭṭavivaṭṭaṃ).

6. දුතියලොකධම්මසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario sobre el segundo Sutta de las condiciones mundanas (Dutiyalokadhamma Sutta).

6. ඡට්ඨෙ කො විසෙසොති කිං විසෙසකාරණං. කො අධිප්පයාසොති කො අධිකප්පයොගො. පරියාදායාති ගහෙත්වා පරිනිට්ඨපෙත්වා. ඉධාපි වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතං.

6. En el sexto, 'ko viseso' significa ¿cuál es la razón de la distinción? 'Ko adhippayāso' significa ¿cuál es el propósito o aplicación intensa? 'Pariyādāyāti' significa habiendo tomado o completado. En este sutta también se explica únicamente el ciclo y su cesación.

7. දෙවදත්තවිපත්තිසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario sobre el Sutta del fracaso de Devadatta (Devadattavipatti Sutta).

7. සත්තමෙ අචිරපක්කන්තෙති සඞ්ඝං භින්දිත්වා න චිරපක්කන්තෙ. ආරබ්භාති ආගම්ම පටිච්ච සන්ධාය. අත්තවිපත්තින්ති අත්තනො විපත්තිං විපන්නාකාරං. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. අභිභුය්‍යාති අභිභවිත්වා මද්දිත්වා.

7. En el séptimo, 'acirapakkanteti' significa no mucho después de haberse marchado habiendo dividido a la Sangha. 'Ārabbhāti' significa con respecto a, debido a, o refiriéndose a. 'Attavipattinti' significa el propio fracaso o estado de decadencia. En los términos restantes se aplica el mismo método. 'Abhibhuyyāti' significa habiendo superado o subyugado.

8. උත්තරවිපත්තිසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario sobre el Sutta del fracaso de Uttara (Uttaravipatti Sutta).

8. අට්ඨමෙ වටජාලිකායන්ති එවංනාමකෙ විහාරෙ. සො කිර වටවනෙ නිවිට්ඨත්තා වටජාලිකාති සඞ්ඛං ගතො. පාතුරහොසීති ඉමමත්ථං දෙවරඤ්ඤො ආරොචෙස්සාමීති ගන්ත්වා පාකටො අහොසි. ආදිබ්‍රහ්මචරියකොති සික්ඛත්තයසඞ්ගහස්ස සකලසාසනබ්‍රහ්මචරියස්ස ආදිභූතො.

8. En el octavo, 'vaṭajālikāyanti' se refiere a un monasterio con ese nombre. Se dice que recibió el nombre de Vaṭajālikā por estar situado en un bosque de banianos (vaṭavana). 'Pāturahosīti': habiendo ido con el pensamiento 'informaré de este asunto al rey de los devas', se hizo manifiesto. 'Ādibrahmacariyakoti' significa aquello que es el origen de la vida santa de toda la dispensación, la cual se resume en los tres entrenamientos (sikkhā).

9. නන්දසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario sobre el Sutta de Nanda (Nanda Sutta).

9. නවමෙ කුලපුත්තොති ජාතිකුලපුත්තො. බලවාති ථාමසම්පන්නො. පාසාදිකොති රූපසම්පත්තියා පසාදජනකො. තිබ්බරාගොති බහලරාගො. කිමඤ්ඤත්‍රාතිආදීසු අයමත්ථො – කිං අඤ්ඤෙන කාරණෙන [Pg.197] කථිතෙන, අයං නන්දො ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ ජාගරියමනුයුත්තො සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො, යෙහි නන්දො සක්කොති පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං. සචෙ ඉමෙහි කාරණෙහි සමන්නාගතො නාභවිස්ස, න සක්කුණෙය්‍යාති. ඉතිහ තත්ථාති එවං තත්ථ. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටමෙව කථිතං.

9. En el noveno, 'kulaputto' es un hijo de buena familia. 'Balavā' significa dotado de fuerza. 'Pāsādiko' significa que inspira serenidad debido a su perfección física. 'Tibbarāgoti' significa que tiene una pasión intensa. En pasajes como 'kimaññatrā', el significado es: ¿qué utilidad tendría mencionar otra causa? Este Nanda es alguien que guarda las puertas de sus facultades, conoce la moderación en la comida, está dedicado a la vigilia y posee atención plena y clara comprensión. Por estas razones, Nanda es capaz de llevar una vida santa completa y pura. Si no poseyera estas cualidades, no sería capaz. 'Itiha tatthāti' significa así allí. En este sutta se explica únicamente el ciclo (vaṭṭa).

10. කාරණ්ඩවසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario sobre el Sutta de los desperdicios (Kāraṇḍava Sutta).

10. දසමෙ අඤ්ඤෙනාඤ්ඤං පටිචරතීති අඤ්ඤෙන කාරණෙන වචනෙන වා අඤ්ඤං කාරණං වචනං වා පටිච්ඡාදෙති. බහිද්ධා කථං අපනාමෙතීති බාහිරතො අඤ්ඤං ආගන්තුකකථං ඔතාරෙති. අපනෙය්‍යෙසොති අපනෙය්‍යො නීහරිතබ්බො එස. සමණදූසීති සමණදූසකො. සමණපලාපොති වීහීසු වීහිපලාපො විය නිස්සාරතාය සමණෙසු සමණපලාපො. සමණකාරණ්ඩවොති සමණකචවරො. බහිද්ධා නාසෙන්තීති බහි නීහරන්ති. යවකරණෙති යවඛෙත්තෙ. ඵුණමානස්සාති උච්චෙ ඨානෙ ඨත්වා මහාවාතෙ ඔපුනියමානස්ස. අපසම්මජ්ජන්තීති සාරධඤ්ඤානං එකතො දුබ්බලධඤ්ඤානං එකතො කරණත්ථං පුනප්පුනං අපසම්මජ්ජන්ති, අපසම්මජ්ජනිසඞ්ඛාතෙන වාතග්ගාහිනා සුප්පෙන වා වත්ථෙන වා නීහරන්ති. දද්දරන්ති දද්දරසද්දං.

10. En el décimo, 'aññenāññaṃ paṭicaratīti' significa que oculta una razón o palabra mediante otra razón o palabra. 'Bahiddhā kathaṃ apanāmetīti' significa que introduce otra charla externa o ajena. 'Apaneyyesoti' significa que este debe ser retirado o expulsado. 'Samaṇadūsī' es un corruptor de monjes. 'Samaṇapalāpoti' es un monje que es como la cáscara del grano entre los granos; por carecer de esencia entre los monjes, es un monje-cáscara. 'Samaṇakāraṇḍavoti' es un monje que es como basura. 'Bahiddhā nāsentīti' significa que lo expulsan fuera. 'Yavakaraṇeti' significa en un campo de cebada. 'Phuṇamānassāti' se refiere a ser aventado por un gran viento mientras se está en un lugar elevado. 'Apasammajjantīti' significa que barren o limpian repetidamente para separar los granos con esencia a un lado y los granos débiles al otro; los expulsan con un bieldo que atrapa el viento o con una tela. 'Daddaranti' es el sonido 'daddara' [de algo vacío].

සංවාසායන්ති සංවාසෙන අයං. විජානාථාති ජානෙය්‍යාථ. සන්තවාචොති සණ්හවාචො. ජනවතීති ජනමජ්ඣෙ. රහො කරොති කරණන්ති කරණං වුච්චති පාපකම්මං, තං රහො පටිච්ඡන්නො හුත්වා කරොති. සංසප්පී ච මුසාවාදීති සංසප්පිත්වා මුසාවාදී, මුසා භණන්තො සංසප්පති ඵන්දතීති අත්ථො. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටමෙව කථෙත්වා ගාථාසු වට්ටවිවට්ටං කථිතන්ති.

'Saṃvāsāyanti' significa a través de la convivencia. 'Vijānāthāti' significa que deben conocerlo. 'Santavācoti' significa que tiene palabras suaves. 'Janavatīti' significa en medio de la gente. En el pasaje 'raho karoti karaṇanti', el acto (karaṇa) se refiere a las malas acciones; las realiza estando oculto en secreto. 'Saṃsappī ca musāvādī' significa que es un mentiroso que vacila; al decir falsedades, se agita y tiembla. Este es el significado. En este sutta, tras explicar el ciclo (vaṭṭa), en las estrofas se explica tanto el ciclo como su cesación (vaṭṭavivaṭṭa).

මෙත්තාවග්ගො පඨමො.

Primer capítulo: Mettāvagga (Capítulo sobre la benevolencia).

2. මහාවග්ගො

2. Mahāvagga (El Gran Capítulo).

1. වෙරඤ්ජසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario sobre el Sutta de Verañja (Verañja Sutta).

11. දුතියස්ස පඨමෙ අභිවාදෙතීති එවමාදීනි න සමණො ගොතමොති එත්ථ වුත්තනකාරෙන යොජෙත්වා එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො [Pg.198] ‘‘න වන්දති නාසනා වුට්ඨාති, නාපි ‘ඉධ භොන්තො නිසීදන්තූ’ති එවං ආසනෙන වා නිමන්තෙතී’’ති. එත්ථ හි වා-සද්දො විභාවනෙ නාම අත්ථෙ ‘‘රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’තිආදීසු විය. එවං වත්වා අථ අත්තනො අභිවාදනාදීනි අකරොන්තං භගවන්තං දිස්වා ආහ – තයිදං, භො ගොතම, තථෙවාති. යං තං මයා සුතං, තං තථෙව, තං සවනඤ්ච මෙ දස්සනඤ්ච සංසන්දති සමෙති, අත්ථතො එකීභාවං ගච්ඡති. න හි භවං ගොතමො…පෙ… ආසනෙන වා නිමන්තෙතීති. එවං අත්තනා සුතං දිට්ඨෙන නිගමෙත්වා නින්දන්තො ආහ – තයිදං, භො ගොතම, න සම්පන්නමෙවාති තං අභිවාදනාදීනං අකරණං අයුත්තමෙවාති.

11. En el primer sutta del segundo vagga, las palabras que comienzan con 'saluda' (abhivādeti) deben entenderse en conexión con la partícula negativa 'na' mencionada en la frase 'el asceta Gotama no...', de la siguiente manera: 'él no rinde homenaje, no se levanta de su asiento, ni ofrece un asiento diciendo: "Señores, siéntense aquí"'. Pues aquí la palabra 'vā' (o) tiene el sentido de aclaración (vibhāvana), como en la expresión 'la forma es permanente o impermanente'. Habiendo hablado así, al ver que el Bienaventurado no le rendía homenaje ni realizaba otros actos de cortesía, el Brahmin dijo: 'Venerable Gotama, esto es exactamente como escuché'. Lo que escuché es exactamente así; lo que oí y lo que veo coinciden y concuerdan, llegando a ser una sola cosa en significado: 'Pues el venerable Gotama no... rinde homenaje ni ofrece un asiento'. De este modo, concluyendo lo escuchado a través de lo visto, dijo con reproche: 'Venerable Gotama, esto no es en absoluto apropiado (na sampannameva)', refiriéndose a que no realizar el homenaje y otros actos de cortesía es ciertamente incorrecto.

අථස්ස භගවා අත්තුක්කංසනපරවම්භනදොසං අනුපගම්ම කරුණාසීතලෙන හදයෙන තං අඤ්ඤාණං විධමිත්වා යුත්තභාවං දස්සෙතුකාමො නාහං තං බ්‍රාහ්මණාතිආදිමාහ. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපත්ථො – අහං, බ්‍රාහ්මණ, අප්පටිහතෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණචක්ඛුනා ඔලොකෙන්තොපි තං පුග්ගලං එතස්මිං සදෙවකාදිභෙදෙ ලොකෙ න පස්සාමි, යමහං අභිවාදෙය්‍යං වා පච්චුට්ඨෙය්‍යං වා ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍යං. අනච්ඡරියං වා එතං, ස්වාහං අජ්ජ සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො එවරූපං නිපච්චාකාරාරහං පුග්ගලං න පස්සාමි. අපිච ඛො යදාපාහං සම්පතිජාතොව උත්තරෙන මුඛො සත්තපදවීතිහාරෙන ගන්ත්වා සකලං දසසහස්සිලොකධාතුං ඔලොකෙසිං, තදාපි එතස්මිං සදෙවකාදිභෙදෙ ලොකෙ තං පුග්ගලං න පස්සාමි, යමහං එවරූපං නිපච්චකාරං කරෙය්‍යං. අථ ඛො මං සොළසකප්පසහස්සායුකො ඛීණාසවමහාබ්‍රහ්මාපි අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘ත්වං ලොකෙ මහාපුරිසො, ත්වං සදෙවකස්ස ලොකස්ස අග්ගො ච ජෙට්ඨො ච සෙට්ඨො ච, නත්ථි තයා උත්තරිතරො’’ති සඤ්ජාතසොමනස්සො පතිමානෙසි. තදාපි චාහං අත්තනා උත්තරිතරං අපස්සන්තො ආසභිං වාචං නිච්ඡාරෙසිං – ‘‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්ස, ජෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්ස, සෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්සා’’ති. එවං සම්පතිජාතස්සාපි මය්හං අභිවාදනාදිරහො පුග්ගලො නත්ථි, ස්වාහං ඉදානි සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො කං අභිවාදෙය්‍යං. තස්මා ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, මා තථාගතා එවරූපං පරමනිපච්චකාරං පත්ථයි. යඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, තථාගතො අභිවාදෙය්‍ය වා…පෙ… ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍ය, මුද්ධාපි තස්ස පුග්ගලස්ස රත්තිපරියොසානෙ පරිපාකසිථිලබන්ධනං වණ්ටා මුත්තතාලඵලං විය ගීවතො ඡිජ්ජිත්වා සහසාව භූමියං නිපතෙය්‍ය.

Entonces el Bienaventurado, sin caer en el error de alabarse a sí mismo ni despreciar a otros, con el corazón refrescado por la compasión, deseando disipar la ignorancia de aquel Brahmin y mostrar lo que es apropiado, dijo: 'Brahmin, yo no veo a tal persona...'. Aquí está el significado resumido: 'Brahmin, incluso observando con el ojo de la omnisciencia, que no tiene obstáculos, no veo en este mundo —incluyendo a los devas— a ninguna persona a quien deba rendir homenaje, ante quien deba levantarme o a quien deba ofrecer un asiento. Esto no es de extrañar, puesto que hoy he alcanzado la omnisciencia y no veo a tal persona digna de esos actos de respeto. Es más, incluso cuando acababa de nacer, dirigiéndome hacia el norte y habiendo dado siete pasos mientras observaba los diez mil sistemas de mundos, tampoco vi en este mundo de devas y hombres a persona alguna a quien debiera rendir tal tipo de respeto. Por el contrario, incluso un Gran Brahma de dieciséis mil eones de vida, que era un Arahant, unió sus palmas en señal de respeto y, lleno de alegría, me honró diciendo: "Tú eres el Gran Hombre en el mundo; tú eres el más excelso, el mayor y el mejor para el mundo con sus devas; no hay nadie superior a ti". En aquel momento, al no ver a nadie superior a mí mismo, pronuncié estas nobles palabras: "Yo soy el más excelso del mundo, yo soy el mayor del mundo, yo soy el mejor del mundo". Si incluso recién nacido no había persona digna de recibir mi homenaje, ¿a quién habría de rendir homenaje ahora que he alcanzado la omnisciencia? Por lo tanto, Brahmin, no esperes del Tathāgata tal forma de profundo respeto. Pues, Brahmin, si el Tathāgata rindiera homenaje u ofreciera un asiento a alguien, la cabeza de esa persona se desprendería del cuello al final de la noche y caería repentinamente al suelo, como un fruto de palma maduro cuyo tallo se ha debilitado y se desprende de su rama'.

එවං [Pg.199] වුත්තෙපි බ්‍රාහ්මණො දුප්පඤ්ඤතාය තථාගතස්ස ලොකජෙට්ඨභාවං අසල්ලක්ඛෙන්තො කෙවලං තං වචනං අසහමානො ආහ – අරසරූපො භවං ගොතමොති. අයං කිරස්ස අධිප්පායො – යං ලොකෙ අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මසාමීචිකම්මං ‘‘සාමග්ගිරසො’’ති වුච්චති, තං භොතො ගොතමස්ස නත්ථි. තස්මා අරසරූපො භවං ගොතමො, අරසජාතිකො අරසසභාවොති. අථස්ස භගවා චිත්තමුදුභාවජනනත්ථං උජුවිපච්චනීකභාවං පරිහරන්තො අඤ්ඤථා තස්ස වචනස්ස අත්ථං අත්තනි සන්දස්සෙන්තො අත්ථි ඛ්වෙස, බ්‍රාහ්මණ, පරියායොතිආදිමාහ.

A pesar de habérsele dicho esto, el Brahmin, debido a su falta de sabiduría, no percibió que el Tathāgata es el más excelso del mundo. Incapaz de soportar aquellas palabras, dijo: 'El señor Gotama carece de gusto (arasarūpo)'. Se dice que su intención era esta: en el mundo, a los actos de rendir homenaje, levantarse en señal de respeto, unir las palmas y el comportamiento cortés se les llama 'la esencia de la concordia' (sāmaggiraso); el señor Gotama carece de ello. Por lo tanto, dijo: 'El señor Gotama carece de gusto, es alguien sin esa cualidad, alguien de naturaleza insípida'. Entonces, para suavizar la mente de aquel Brahmin y evitando una confrontación directa, el Bienaventurado, mostrando en sí mismo el significado de aquellas palabras de una manera distinta a la del Brahmin, dijo: 'Ciertamente existe una forma (pariyāya), Brahmin, por la cual se podría decir tal cosa', y así sucesivamente.

තත්ථ අත්ථි ඛ්වෙසාති අත්ථි ඛො එස. පරියායොති කාරණං. ඉදං වුත්තං හොති – අත්ථි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එතං කාරණං, යෙන කාරණෙන මං ‘‘අරසරූපො භවං ගොතමො’’ති වදමානො පුග්ගලො සම්මා වදෙය්‍ය, අවිතථවාදීති සඞ්ඛං ගච්ඡෙය්‍ය. කතමො පන සොති? යෙ තෙ, බ්‍රාහ්මණ, රූපරසා…පෙ… ඵොට්ඨබ්බරසා, තෙ තථාගතස්ස පහීනාති. කිං වුත්තං හොති? යෙ තෙ ජාතිවසෙන වා උපපත්තිවසෙන වා සෙට්ඨසම්මතානම්පි පුථුජ්ජනානං රූපාරම්මණාදීනි අස්සාදෙන්තානං අභිනන්දන්තානං රජ්ජන්තානං උප්පජ්ජන්ති කාමසුඛස්සාදසඞ්ඛාතා රූපරසා, සද්දරසා, ගන්ධරසා, රසරසා, ඵොට්ඨබ්බරසා, යෙ ඉමං ලොකං ගීවාය බන්ධිත්වා විය ආවිඤ්ඡන්ති, වත්ථාරම්මණාදිසාමග්ගියඤ්ච උප්පන්නත්තා සාමග්ගිරසාති වුච්චන්ති. තෙ සබ්බෙපි තථාගතස්ස පහීනා. ‘‘මය්හං පහීනා’’ති වත්තබ්බෙපි මමාකාරෙන අත්තානං අනුක්ඛිපන්තො ධම්මං දෙසෙති, දෙසනාවිලාසො වා එස තථාගතස්ස.

En ese pasaje, 'atthi khvesa' significa 'ciertamente existe esto'. 'Pariyāyo' significa 'razón' o 'motivo'. Lo que se quiere decir es lo siguiente: 'Brahmin, ciertamente existe ese motivo por el cual una persona que diga: "El señor Gotama carece de gusto", estaría hablando correctamente y sería considerada alguien que dice la verdad'. ¿Y cuál es ese motivo? 'Brahmin, los gustos por las formas... y por los contactos tangibles han sido abandonados por el Tathāgata'. ¿Qué quiere decir esto? Aquellos gustos por las formas y demás objetos, que surgen en los seres comunes (incluso en aquellos considerados nobles por nacimiento o posición) que disfrutan, se deleitan y se apegan a los objetos de los sentidos, y que se definen como el deleite en los placeres sensuales (kāmasukhassāda) —los cuales arrastran a este mundo como si lo llevaran atado por el cuello—, son llamados 'sāmaggirasa' porque surgen de la unión (sāmaggi) de la facultad sensorial, el objeto y la conciencia. Todos ellos han sido abandonados por el Tathāgata. Aunque el Buda podría haber dicho 'han sido abandonados por mí', enseña el Dhamma sin ensalzarse a sí mismo mediante el uso del pronombre personal, lo cual es una muestra de la elegancia y la perfección de la enseñanza del Tathāgata.

තත්ථ පහීනාති චිත්තසන්තානතො විගතා, පජහිතා වා. එතස්මිං පනත්ථෙ කරණෙ සාමිවචනං දට්ඨබ්බං. අරියමග්ගසත්ථෙන උච්ඡින්නං තණ්හාවිජ්ජාමයං මූලං එතෙසන්ති උච්ඡින්නමූලා. තාලවත්ථු විය නෙසං වත්ථු කතන්ති තාලාවත්ථුකතා. යථා හි තාලරුක්ඛං සමූලං උද්ධරිත්වා තස්ස වත්ථුමත්තෙ තස්මිං පදෙසෙ කතෙ න පුන තස්ස තාලස්ස උප්පත්ති පඤ්ඤායති, එවං අරියමග්ගසත්ථෙන සමූලෙ රූපාදිරසෙ උද්ධරිත්වා තෙසං පුබ්බෙ උප්පන්නපුබ්බභාවෙන වත්ථුමත්තෙ චිත්තසන්තානෙ කතෙ සබ්බෙපි තෙ තාලාවත්ථුකතාති වුච්චන්ති. අවිරුළ්හිධම්මත්තා වා මත්ථකච්ඡින්නතාලො විය කතාති තාලාවත්ථුකතා. යස්මා පන එවං තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා හොන්ති[Pg.200], යථා නෙසං පච්ඡාභාවො න හොති, තථා කතා හොන්ති. තස්මා ආහ – අනභාවංකතාති. ආයතිං අනුප්පාදධම්මාති අනාගතෙ අනුප්පජ්ජනකසභාවා.

En este contexto, 'abandonadas' (pahīnā) significa que han desaparecido del flujo mental o que han sido renunciadas. En este sentido, el caso genitivo debe entenderse en el sentido instrumental. Se denominan 'con la raíz cortada' (ucchinnamūlā) porque su raíz, compuesta de deseo e ignorancia, ha sido cortada con el arma del Noble Sendero. Se dice que han sido 'hechas como el sitio de una palmera' (tālāvatthukatā) porque su fundamento ha sido tratado como el lugar donde estuvo una palmera. Así como cuando una palmera es arrancada de raíz en un lugar, su base queda allí y la palmera no vuelve a crecer, de la misma manera, cuando los sabores de las formas, etc., son arrancados de raíz con el arma del Noble Sendero, y solo queda su base en el flujo mental debido a que existieron previamente, se dice que todos ellos han sido 'hechos como el sitio de una palmera'. O bien, debido a su naturaleza de no crecimiento, han sido hechos como una palmera con la copa cortada; por eso se llaman 'hechas como el sitio de una palmera'. Dado que han sido hechas como el sitio de una palmera, se dice que han sido 'reducidas a la inexistencia' (anabhāvaṃkatā), lo que significa que han sido tratadas de tal modo que no vuelvan a surgir posteriormente. Por lo tanto, dice: 'reducidas a la inexistencia'. 'De naturaleza no sujeta a surgir en el futuro' (āyatiṃ anuppādadhammā) significa que tienen la naturaleza de no volver a aparecer en el futuro.

නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසීති යඤ්ච ඛො ත්වං සන්ධාය වදෙසි, සො පරියායො න හොති. නනු ච එවං වුත්තෙ යො බ්‍රාහ්මණෙන වුත්තො සාමග්ගිරසො, තස්ස අත්තනි විජ්ජමානතා අනුඤ්ඤාතා හොතීති? න හොති. යො හි නං සාමග්ගිරසං කාතුං භබ්බො හුත්වා න කරොති, සො තදභාවෙන අරසරූපොති වත්තබ්බතං අරහති. භගවා පන අභබ්බොව එතං කාතුං, තෙනස්ස කාරණෙ අභබ්බතං පකාසෙන්තො ආහ – ‘‘නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසී’’ති. යං පරියායං සන්ධාය ත්වං මං ‘‘අරසරූපො’’ති වදෙසි, සො අම්හෙසු නෙව වත්තබ්බොති.

'Pero no en el sentido que tú dices' significa que el motivo al que te refieres no es aplicable. ¿No es cierto que, al decir esto, se admite que el 'sabor de la armonía' (sāmaggiraso) mencionado por el brahmán existe en uno mismo? No es así. Pues aquel que, siendo capaz de mostrar ese sabor de armonía, no lo hace, merece ser llamado 'falto de sabor' (arasarūpo) por esa ausencia. Sin embargo, el Bienaventurado es incapaz de hacer tal cosa; por lo tanto, expresando su incapacidad para realizar tales actos, dijo: 'Pero no en el sentido que tú dices'. El sentido con el que me llamas 'falto de sabor' no debe aplicarse a nosotros; tal es la intención.

එවං බ්‍රාහ්මණො අත්තනා අධිප්පෙතං අරසරූපතං ආරොපෙතුං අසක්කොන්තො අථාපරං නිබ්භොගො භවන්තිආදිමාහ. සබ්බපරියායෙසු චෙත්ථ වුත්තනයෙනෙව යොජනාක්කමං විදිත්වා සන්ධායභාසිතමත්ථං එවං වෙදිතබ්බං – බ්‍රාහ්මණො තදෙව වයොවුද්ධානං අභිවාදනාදිකම්මං ලොකෙ ‘‘සාමග්ගිපරිභොගො’’ති මඤ්ඤමානො තදභාවෙන ච භගවන්තං ‘‘නිබ්භොගො’’තිආදිමාහ. භගවා ච ය්වායං රූපාදීසු සත්තානං ඡන්දරාගපරිභොගො, තදභාවං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි.

Así, el brahmán, incapaz de imponer su propia idea de 'falta de sabor', dijo lo siguiente: 'Usted no tiene disfrute' (nibbhogo), etc. En todos estos casos, siguiendo el método ya mencionado, se debe conocer el orden de la conexión y comprender el significado de lo que se dijo con una intención específica: el brahmán, considerando en el mundo que los actos de saludo y demás hacia los mayores son el 'disfrute de la armonía', llamó al Bienaventurado 'falto de disfrute' debido a la ausencia de estos. El Bienaventurado, viendo en sí mismo la ausencia de aquel 'disfrute del deseo y el apego' que los seres tienen por las formas y demás, aceptó el término bajo otro sentido.

පුන බ්‍රාහ්මණො යං ලොකෙ වයොවුද්ධානං අභිවාදනාදිකුලසමුදාචාරකම්මං ලොකියා කරොන්ති, තස්ස අකිරියං සම්පස්සමානො භගවන්තං අකිරියවාදොති ආහ. භගවා පන යස්මා කායදුච්චරිතාදීනං අකිරියං වදති, තස්මා තං අකිරියවාදිතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි. තත්ථ ඨපෙත්වා කායදුච්චරිතාදීනි අවසෙසා අකුසලා ධම්මා අනෙකවිහිතා පාපකා අකුසලා ධම්මාති වෙදිතබ්බා.

Nuevamente, el brahmán, al ver que el Bienaventurado no realizaba los actos de saludo y comportamiento social tradicional que la gente del mundo rinde a los mayores, lo llamó 'defensor de la no-acción' (akiriyavādo). El Bienaventurado, sin embargo, dado que enseña la no-acción de las malas conductas corporales y demás, viendo en sí mismo esa enseñanza de la no-acción, aceptó el término bajo otro sentido. En ese contexto, debe entenderse que, aparte de las malas conductas corporales y demás, los restantes estados perjudiciales son diversos tipos de estados malvados e insalubres.

පුන බ්‍රාහ්මණො තදෙව අභිවාදනාදිකම්මං භගවති අපස්සන්තො ‘‘ඉමං ආගම්ම අයං ලොකතන්ති ලොකපවෙණී උච්ඡිජ්ජතී’’ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං උච්ඡෙදවාදොති ආහ. භගවා පන යස්මා පඤ්චකාමගුණිකරාගස්ස චෙව අකුසලචිත්තද්වයසම්පයුත්තස්ස ච දොසස්ස අනාගාමිමග්ගෙන උච්ඡෙදං වදති, සබ්බාකුසලසම්භවස්ස පන මොහස්ස අරහත්තමග්ගෙන උච්ඡෙදං [Pg.201] වදති, ඨපෙත්වා තෙ තයො අවසෙසානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං යථානුරූපං චතූහි මග්ගෙහි උච්ඡෙදං වදති, තස්මා තං උච්ඡෙදවාදං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි.

Nuevamente, el brahmán, al no ver en el Bienaventurado esos mismos actos de saludo y respeto, pensando: 'Debido a esto, este hombre corta la tradición del mundo y el linaje social', llamó al Bienaventurado 'nihilista' (ucchedavādo). El Bienaventurado, sin embargo, enseña la aniquilación del deseo por los cinco placeres sensoriales y del odio asociado con los dos estados mentales insalubres mediante el Sendero del No-Retorno, y enseña la aniquilación del engaño, origen de todo lo insalubre, mediante el Sendero del Arhat. A excepción de estos tres, enseña la aniquilación de los restantes estados malvados e insalubres mediante los cuatro senderos según corresponda. Por lo tanto, viendo en sí mismo esa enseñanza de la aniquilación, aceptó el término bajo otro sentido.

පුන බ්‍රාහ්මණො ‘‘ජිගුච්ඡති මඤ්ඤෙ සමණො ගොතමො ඉදං වයොවුද්ධානං අභිවාදනාදිකුලසමුදාචාරකම්මං, තෙන තං න කරොතී’’ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං ජෙගුච්ඡීති ආහ. භගවා පන යස්මා ජිගුච්ඡති කායදුච්චරිතාදීහි, යානි කායවචීමනොදුච්චරිතානි චෙව යාව ච අකුසලානං ලාමකධම්මානං සමාපත්ති සමාපජ්ජනා සමඞ්ගිභාවො, තං සබ්බම්පි ගූථං විය මණ්ඩනකජාතිකො පුරිසො ජිගුච්ඡති හිරීයති, තස්මා තං ජෙගුච්ඡිතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි. තත්ථ කායදුච්චරිතෙනාතිආදි කරණවචනං උපයොගත්ථෙ දට්ඨබ්බං.

Nuevamente, el brahmán, pensando: 'Parece que el asceta Gotama detesta estos actos de saludo y comportamiento social tradicional hacia los mayores, y por eso no los realiza', llamó al Bienaventurado 'detestable' (jegucchī). Sin embargo, el Bienaventurado detesta las malas conductas corporales y demás; así como un hombre que gusta de la limpieza detesta el excremento, él detesta y se avergüenza de todas las malas conductas de cuerpo, palabra y mente, así como de la obtención, la práctica y la posesión de estados malvados e insalubres. Por lo tanto, viendo en sí mismo esa cualidad de detestar lo impuro, aceptó el término bajo otro sentido. En ese pasaje, el caso instrumental en 'por la mala conducta corporal', etc., debe entenderse en sentido acusativo.

පුන බ්‍රාහ්මණො තදෙව අභිවාදනාදිකම්මං භගවති අපස්සන්තො ‘‘අයං ඉදං ලොකජෙට්ඨකකම්මං විනෙති විනාසෙති, අථ වා යස්මා එතං සාමීචිකම්මං න කරොති, තස්මා අයං විනෙතබ්බො නිග්ගණ්හිතබ්බො’’ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං වෙනයිකොති ආහ. තත්‍රායං පදත්ථො – විනයතීති විනයො, විනාසෙතීති වුත්තං හොති. විනයො එව වෙනයිකො. විනයං වා අරහතීති වෙනයිකො, නිග්ගහං අරහතීති වුත්තං හොති. භගවා පන යස්මා රාගාදීනං විනයාය වූපසමාය ධම්මං දෙසෙති, තස්මා වෙනයිකො හොති. අයමෙව චෙත්ථ පදත්ථො – විනයාය ධම්මං දෙසෙතීති වෙනයිකො. විචිත්‍රා හි තද්ධිතවුත්ති. ස්වායං තං වෙනයිකභාවං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි.

Nuevamente, el brahmán, al no ver en el Bienaventurado esos mismos actos de saludo y respeto, pensando: 'Este hombre elimina y destruye esta práctica de los mayores en el mundo', o bien, 'Dado que no realiza este acto de cortesía, debe ser disciplinado y reprendido', llamó al Bienaventurado 'disciplinador' (venayiko). En cuanto a lo dicho por el brahmán, este es el significado de las palabras: 'venaya' significa destruir, por lo tanto, se dice que es quien destruye. Un 'venayiko' es precisamente uno que destruye. O bien, se llama 'venayiko' a quien merece ser disciplinado, es decir, quien merece ser reprendido. El Bienaventurado, por su parte, es 'venayiko' porque enseña el Dhamma para la eliminación (vinaya) y el apaciguamiento del deseo y demás pasiones. Este es el único significado de la palabra en la declaración del Bienaventurado: se le llama 'venayiko' porque enseña el Dhamma para la eliminación. Ciertamente, las formaciones de los sufijos taddhita son diversas. Así, viendo en sí mismo esa condición de disciplinador en el sentido de enseñar la eliminación de las pasiones, aceptó el término bajo otro sentido.

පුන බ්‍රාහ්මණො යස්මා අභිවාදනාදීනි සාමීචිකම්මානි කරොන්තා වයොවුද්ධෙ තොසෙන්ති හාසෙන්ති, අකරොන්තා පන තාපෙන්ති විහෙසෙන්ති දොමනස්සං නෙසං උප්පාදෙන්ති, භගවා ච තානි න කරොති, තස්මා ‘‘අයං වයොවුද්ධෙ තපතී’’ති මඤ්ඤමානො සප්පුරිසාචාරවිරහිතත්තා වා ‘‘කපණපුරිසො අය’’න්ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං තපස්සීති ආහ. තත්‍රායං පදත්ථො – තපතීති තපො, රොසෙති විහෙසෙතීති අත්ථො. සාමීචිකම්මාකරණස්සෙතං අධිවචනං. තපො අස්ස අත්ථීති තපස්සී. දුතියෙ අත්ථවිකප්පෙ බ්‍යඤ්ජනානි අවිචාරෙත්වා ලොකෙ කපණපුරිසො තපස්සීති [Pg.202] වුච්චති. භගවා පන යෙ අකුසලා ධම්මා ලොකං තපනතො තපනීයානි වුච්චන්ති, තෙසං පහීනත්තා යස්මා තපස්සීති සඞ්ඛං ගතො. තස්මා තං තපස්සිතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි. තත්‍රායං වචනත්ථො – තපන්තීති තපා, අකුසලධම්මානමෙතං අධිවචනං. තෙ තපෙ අස්සි නිරස්සි පහාසි විද්ධංසීති තපස්සී.

De nuevo, dado que el brahmán pensaba: «Aquellos que realizan actos de respeto, como el saludo y otros servicios, complacen a los mayores; pero quienes no los realizan los afligen, los vejan y les causan pesadumbre. Y puesto que el Bienaventurado no los realiza, este hombre aflige (tapati) a los mayores», o bien considerándolo un «hombre miserable» por carecer de la conducta de los virtuosos, llamó al Bienaventurado «tapassī» (afligidor/asceta). En este contexto, el significado es el siguiente: lo que aflige es «tapo», con el sentido de irritar o vejar. Este es un término para referirse a la omisión de los actos de respeto. Aquel que posee tal [acción de] aflicción es un «tapassī». En la segunda interpretación del significado, sin examinar minuciosamente las palabras, en el mundo se llama «tapassī» a un hombre miserable. El Bienaventurado, sin embargo, ha alcanzado la denominación de «tapassī» porque aquellos estados perjudiciales (akusala dhammā) que, por quemar al mundo, se llaman «quemantes» (tapanīyā), han sido por Él abandonados. Por lo tanto, viendo en sí mismo esa cualidad de haber quemado [las impurezas], aceptó el término bajo otro sentido. Aquí la etimología es: lo que quema son «tapā», un nombre para los estados perjudiciales. Aquel que ha expulsado, eliminado, abandonado y destruido tales «tapā» es un «tapassī».

පුන බ්‍රාහ්මණො තං අභිවාදනාදිකම්මං දෙවලොකගබ්භසම්පත්තියා දෙවලොකපටිසන්ධිපටිලාභාය සංවත්තතීති මඤ්ඤමානො භගවති චස්ස අභාවං දිස්වා භගවන්තං අපගබ්භොති ආහ. කොධවසෙන වා භගවතො මාතුකුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිග්ගහණෙ දොසං දස්සෙන්තොපි එවමාහ. තත්‍රායං වචනත්ථො – ගබ්භතො අපගතොති අපගබ්භො, අභබ්බො දෙවලොකූපපත්තිං පාපුණිතුන්ති අධිප්පායො. හීනො වා ගබ්භො අස්සාති අපගබ්භො. දෙවලොකගබ්භපරිබාහිරත්තා ආයතිං හීනගබ්භපටිලාභභාගීති. හීනො වාස්ස මාතුකුච්ඡිස්මිං ගබ්භවාසො අහොසීති අධිප්පායො. භගවතො පන යස්මා ආයතිං ගබ්භසෙය්‍යා අපගතා, තස්මා සො තං අපගබ්භතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි. තත්‍ර ච යස්ස ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ආයතිං ගබ්භසෙය්‍යා පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති පහීනාති එතෙසං පදානං එවමත්ථො දට්ඨබ්බො – ‘‘බ්‍රාහ්මණ, යස්ස පුග්ගලස්ස අනාගතෙ ගබ්භසෙය්‍යා පුනබ්භවෙ ච අභිනිබ්බත්ති අනුත්තරෙන මග්ගෙන විහතකාරණත්තා පහීනා. ගබ්භසෙය්‍යාගහණෙන චෙත්ථ ජලාබුජයොනි ගහිතා, පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තිග්ගහණෙන ඉතරා තිස්සො’’පි.

Además, el brahmán, pensando que los actos de respeto y servicios conducen a la perfección de la matriz en el mundo celestial o a obtener el renacimiento en el reino de los devas, y viendo la ausencia de tales actos en el Bienaventurado, lo llamó «apagabbho» (sin matriz/sin renacimiento). O bien, movido por el enojo, dijo esto señalando un defecto en la concepción del Bienaventurado en el vientre materno. Aquí el significado etimológico es: «apagabbho» es aquel que se ha alejado de la matriz, con la intención de decir que es incapaz de alcanzar el renacimiento celestial. O bien, que posee una «matriz inferior», significando que, al estar excluido de la matriz celestial, será en el futuro partícipe de un renacimiento degradado. O que su permanencia en el vientre materno fue inferior. Sin embargo, para el Bienaventurado el «lecho en la matriz» ha cesado para el futuro; por lo tanto, viendo en sí mismo esa condición de estar libre de matriz, aceptó el término bajo otro sentido. En la frase: «Brahmán, aquel para quien el lecho en la matriz y el renacimiento en una nueva existencia han sido abandonados», el sentido de estas palabras debe entenderse así: «Brahmán, para aquella persona cuya entrada en la matriz en el futuro y cuya aparición en una nueva existencia han sido abandonadas mediante el Sendero Supremo, por haber sido destruidas sus causas». Con el término «lecho en la matriz» se refiere aquí al modo de nacimiento vivíparo (jalābuja), y con «renacimiento en una nueva existencia» se incluyen también los otros tres modos de nacimiento.

අපිච ගබ්භස්ස සෙය්‍යා ගබ්භසෙය්‍යා. පුනබ්භවො එව අභිනිබ්බත්ති පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. යථා ච විඤ්ඤාණට්ඨිතීති වුත්තෙපි න විඤ්ඤාණතො අඤ්ඤා ඨිති අත්ථි, එවමිධාපි න ගබ්භතො අඤ්ඤා සෙය්‍යා වෙදිතබ්බා. අභිනිබ්බත්ති ච නාම යස්මා පුනබ්භවභූතාපි අපුනබ්භවභූතාපි අත්ථි, ඉධ ච පුනබ්භවභූතා අධිප්පෙතා, තස්මා වුත්තං – ‘‘පුනබ්භවො එව අභිනිබ්බත්ති පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තී’’ති.

Asimismo, «gabbhaseyyā» es el lecho del feto. «Punabbhavābhinibbatti» es la manifestación que es en sí misma un nuevo devenir. Así debe entenderse el significado aquí. Tal como al decir «estación de la conciencia» (viññāṇaṭṭhiti) no existe una estación distinta de la conciencia misma, así también aquí no debe entenderse un lecho distinto del feto. Y puesto que la «manifestación» (abhinibbatti) puede ser tanto una que constituye un nuevo devenir como una que no lo es, aquí se refiere específicamente a la que constituye un nuevo devenir; por eso se dice: «la manifestación que es el nuevo devenir es punabbhavābhinibbatti».

එවං ආගතකාලතො පට්ඨාය අරසරූපතාදීහි අට්ඨහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසන්තම්පි බ්‍රාහ්මණං භගවා ධම්මිස්සරො ධම්මරාජා ධම්මසාමී තථාගතො අනුකම්පාය සීතලෙනෙව චක්ඛුනා බ්‍රාහ්මණං ඔලෙකෙන්තො යං ධම්මධාතුං පටිවිජ්ඣිත්වා දෙසනාවිලාසප්පත්තා නාම හොති, තස්සා [Pg.203] ධම්මධාතුයා සුප්පටිවිද්ධත්තා විගතවලාහකෙ නභෙ පුණ්ණචන්දො විය ච සරදකාලෙ සූරියො විය ච බ්‍රාහ්මණස්ස හදයන්ධකාරං විධමෙන්තො තානියෙව අක්කොසවත්ථූනි තෙන තෙන පරියායෙන අඤ්ඤථා දස්සෙත්වා පුනපි අත්තනො කරුණාවිප්ඵාරං අට්ඨහි ලොකධම්මෙහි අකම්පියභාවෙන පටිලද්ධතාදිගුණලක්ඛණං පථවිසමචිත්තතං අකුප්පධම්මතඤ්ච පකාසෙන්තො ‘‘අයං බ්‍රාහ්මණො කෙවලං පලිතසිරඛණ්ඩදන්තවලිත්තචතාදීහි අත්තනො වුද්ධභාවං සල්ලක්ඛෙති, නො ච ඛො ජානාති අත්තානං ජාතියා අනුගතං ජරාය අනුසටං බ්‍යාධිනො අධිභූතං මරණෙන අබ්භාහතං අජ්ජ මරිත්වා පුන ස්වෙව උත්තානසෙය්‍යදාරකභාවගමනීයං. මහන්තෙන ඛො පන උස්සාහෙන මම සන්තිකං ආගතො, තදස්ස ආගමනං සාත්ථකං හොතූ’’ති චින්තෙත්වා ඉමස්මිං ලොකෙ අත්තනො අප්පටිසමං පුරෙජාතභාවං දස්සෙන්තො සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණාතිආදිනා නයෙන බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙසි.

Así, aunque el brahmán lo injuriaba desde el momento de su llegada con las ocho bases de insulto —como la de carecer de gusto y otras— el Bienaventurado, el Soberano del Dhamma, el Rey del Dhamma, el Señor del Dhamma, el Tathāgata, mirando al brahmán con ojos llenos de una compasión refrescante, habiendo penetrado el elemento de la verdad (dhammadhātu) por el cual se dice que alcanzó la perfección en la enseñanza, y debido a esa perfecta penetración, como la luna llena en un cielo despejado de nubes o como el sol en la estación otoñal, disipó la oscuridad de la ignorancia en el corazón del brahmán. Mostrando esos mismos motivos de injuria desde otra perspectiva y bajo otro sentido, manifestó una vez más la expansión de su compasión, la característica de la cualidad de «tādi» (ecuanimidad) obtenida por ser inconmovible ante los ocho vientos mundanos, una mente semejante a la tierra y una naturaleza libre de ira. Pensando: «Este brahmán solo percibe su vejez por su cabeza canosa, sus dientes rotos y su piel arrugada, pero no comprende que está perseguido por el nacimiento, seguido por la vejez, agobiado por la enfermedad y golpeado por la muerte; que muriendo hoy, mañana mismo podría volver a la condición de un niño que yace de espaldas. Ha venido a mi presencia con gran esfuerzo, que su venida sea provechosa»; y deseando mostrar su inigualable primogenitura en este mundo, extendió su enseñanza al brahmán con el método que comienza: «Es como si, brahmán...».

තත්ථ සෙය්‍යථාපීතිආදීනං හෙට්ඨා වුතනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව හි තෙ කුක්කුටපොතකා පක්ඛෙ විධුනන්තා තංඛණානුරූපං විරවන්තා නික්ඛමන්ති. එවං නික්ඛමන්තානඤ්ච තෙසං යො පඨමතරං නික්ඛමති, සො ජෙට්ඨොති වුච්චති. තස්මා භගවා තාය උපමාය අත්තනො ජෙට්ඨභාවං සාධෙතුකාමො බ්‍රාහ්මණං පුච්ඡති – යො නු ඛො තෙසං කුක්කුටච්ඡාපොතකානං…පෙ… කින්ති ස්වාස්ස වචනීයොති. තත්ථ කුක්කුටච්ඡාපකානන්ති කුක්කුටපොතකානං. කින්ති ස්වාස්ස වචනීයොති සො කින්ති වචනීයො අස්ස, කිං වත්තබ්බො භවෙය්‍ය ජෙට්ඨො වා කනිට්ඨො වාති.

En ese pasaje, el significado de las palabras «Es como si, brahmán», y las siguientes, debe entenderse según el método ya explicado anteriormente. Sin embargo, esta es la distinción: tal como se describió antes, aquellos polluelos salen sacudiendo las alas y piando según el momento. Entre los que salen así, aquel que sale primero es llamado «el mayor» (jeṭṭho). Por lo tanto, el Bienaventurado, deseando establecer su propia condición de mayor mediante ese símil, pregunta al brahmán: «¿Cuál de esos polluelos... cómo debería ser llamado?». En este contexto, «kukkuṭacchāpakānaṃ» se refiere a los polluelos de gallina. «Kinti svāssa vacanīyo» significa: ¿cómo debería ser llamado él?, ¿qué debería decirse: que es el mayor o el menor?».

‘‘ජෙට්ඨො’’තිස්ස, භො ගොතම, වචනීයොති, භො ගොතම, සො ජෙට්ඨො ඉති අස්ස වචනීයො. කස්මාති චෙ? සො හි නෙසං ජෙට්ඨොති, යස්මා සො නෙසං වුද්ධතරොති අත්ථො. අථස්ස භගවා ඔපම්මං සම්පටිපාදෙන්තො එවමෙව ඛොති ආහ, යථා සො කුක්කුටපොතකො, එවං අහම්පි. අවිජ්ජාගතාය පජායාති අවිජ්ජා වුච්චති අඤ්ඤාණං, තත්ථ ගතාය. පජායාති සත්තධිවචනමෙතං, අවිජ්ජාකොසස්ස අන්තො පවිට්ඨෙසු සත්තෙසූපි වුත්තං හොති. අණ්ඩභූතායාති අණ්ඩෙ භූතාය පජාතාය සඤ්ජාතාය. යථා හි අණ්ඩෙ නිබ්බත්තා එකච්චෙ සත්තා අණ්ඩභූතාති වුච්චන්ති, එවමයං [Pg.204] සබ්බාපි පජා අවිජ්ජණ්ඩකොසෙ නිබ්බත්තත්තා අණ්ඩභූතාති වුච්චති. පරියොනද්ධායාති තෙන අවිජ්ජණ්ඩකොසෙන සමන්තතො ඔනද්ධාය බද්ධාය වෙඨිතාය. අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වාති තං අවිජ්ජාමයං අණ්ඩකොසං භින්දිත්වා. එකොව ලොකෙති සකලෙපි ලොකසන්නිවාසෙ අහමෙව එකො අදුතියො. අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති උත්තරරහිතං සබ්බසෙට්ඨං සම්මා සාමඤ්ච බොධිං, අථ වා පසත්ථං සුන්දරඤ්ච බොධිං. අරහත්තමග්ගඤාණස්සෙතං නාමං, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්සාපි නාමමෙව. උභයම්පි වට්ටති. අඤ්ඤෙසං අරහත්තමග්ගො අනුත්තරා බොධි හොති, න හොතීති? න හොති. කස්මා? අසබ්බගුණදායකත්තා. තෙසඤ්හි කස්සචි අරහත්තමග්ගො අරහත්තඵලමෙව දෙති, කස්සචි තිස්සො විජ්ජා, කස්සචි ඡ අභිඤ්ඤා, කස්සචි චතස්සො පටිසම්භිදා, කස්සචි සාවකපාරමිඤාණං. පච්චෙකබුද්ධානම්පි පච්චෙකබොධිඤාණමෙව දෙති, බුද්ධානං පන සබ්බගුණසම්පත්තිං දෙති අභිසෙකො විය රඤ්ඤො සබ්බලොකිස්සරභාවං. තස්මා අඤ්ඤස්ස කස්සචිපි අනුත්තරා බොධි න හොතීති. අභිසම්බුද්ධොති අබ්භඤ්ඤාසිං පටිවිජ්ඣිං, පත්තොම්හි අධිගතොම්හීති වුත්තං හොති.

«En verdad, brahmana, si se dijera que Gotama es el mayor, se diría con razón». Si preguntas: «¿Por qué el primer polluelo en nacer debe ser llamado el mayor?», es porque él es el mayor entre ellos, en el sentido de que es el de más edad. Entonces el Bienaventurado, completando el símil, dijo: «Exactamente así». Al igual que aquel polluelo llega a ser contado como el mayor, así también yo. En la expresión «entre los seres sumidos en la ignorancia», ignorancia (avijjā) significa falta de conocimiento. «Entre los seres» se refiere a los seres que han entrado en el interior de la cáscara de la ignorancia. «Convertidos en huevos» significa haber surgido o nacido dentro del huevo; así como algunos seres nacidos en un huevo son llamados «criaturas en forma de huevo», toda esta generación de seres es llamada así por haber surgido en la cáscara del huevo de la ignorancia. «Envuelta» significa rodeada, atada y cubierta por completo por esa cáscara de la ignorancia. «Habiendo roto la cáscara de la ignorancia» significa haber quebrado esa cáscara hecha de ignorancia. «Solo en el mundo» indica que en todo el universo de seres, soy el único, sin igual. «Habiendo despertado al insuperable y perfecto despertar» se refiere al conocimiento del sendero del Arhatship (arahattamagga), el cual es supremo, el más excelente de todos, correcto y comprendido por uno mismo; o bien, un despertar loable y sublime. Este es el nombre del conocimiento del sendero del Arhatship, y también se aplica al conocimiento de la omnisciencia; ambos términos son adecuados. ¿Acaso el sendero del Arhat de otros no es un despertar insuperable? No, no lo es. ¿Por qué? Porque no otorga todas las virtudes. Ciertamente, para algunos discípulos el sendero del Arhat solo otorga el fruto del Arhatship, para otros las tres ciencias, para otros las seis facultades superiores, para otros las cuatro discriminaciones analíticas, o la perfección del conocimiento de un discípulo. El sendero del Arhat de los Paccekabuddhas solo otorga el conocimiento de su propio despertar. Sin embargo, el sendero del Arhat de los Budas otorga la plenitud de todas las virtudes, tal como la consagración de un rey otorga la soberanía sobre todo el mundo. Por tanto, para ningún otro ser el despertar es insuperable. «Habiendo despertado» significa: he comprendido con sabiduría superior, he penetrado, he alcanzado y he obtenido.

ඉදානි යදෙතං භගවතා ‘‘එවමෙව ඛො’’තිආදිනා නයෙන වුත්තං ඔපම්මසම්පටිපාදනං, තං එවං අත්ථෙන සංසන්දිත්වා වෙදිතබ්බං – යථා හි තස්සා කුක්කුටියා අත්තනො අණ්ඩෙසු අධිසයනාදිතිවිධකිරියාකරණං, එවං බොධිපල්ලඞ්කෙ නිසින්නස්ස බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො අත්තනො සන්තානෙ අනිච්චං, දුක්ඛං, අනත්තාති තිවිධානුපස්සනාකරණං. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාසම්පාදනෙන අණ්ඩානං අපූතිභාවො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණස්ස අපරිහානි. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන අණ්ඩානං අල්ලසිනෙහපරියාදානං විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන භවත්තයානුගතනිකන්තිසිනෙහපරියාදානං. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන අණ්ඩකපාලානං තනුභාවො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන අවිජ්ජණ්ඩකොසස්ස තනුභාවො, කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන කුක්කුටපොතකස්ස පාදනඛතුණ්ඩකානං ථද්ධඛරභාවො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණස්ස තික්ඛඛරවිප්පසන්නසූරභාවො. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන කුක්කුටපොතකස්ස පරිණාමකාලො විය බොධිසත්තභූතස්ස [Pg.205] භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණස්ස පරිණාමකාලො වඩ්ඪිකාලො ගබ්භග්ගහණකාලො. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන කුක්කුටපොතකස්ස පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා පක්ඛෙ පප්ඵොටෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිදාකාලො විය භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණගබ්භං ගණ්හාපෙත්වා අනුපුබ්බාධිගතෙන අරහත්තමග්ගෙන අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා අභිඤ්ඤාපක්ඛෙ පප්ඵොටෙත්වා සොත්ථිනා සකලබුද්ධගුණසච්ඡිකතකාලො වෙදිතබ්බො.

Ahora, la explicación del símil dada por el Bienaventurado mediante el método de «exactamente así», debe entenderse correlacionando el significado de la siguiente manera: Así como el acto de la gallina de realizar las tres acciones sobre sus huevos, como empollandolos, así debe entenderse la práctica de las tres contemplaciones —impermanencia, sufrimiento y no-ser— por parte del Bienaventurado, quien en su naturaleza de Bodhisatta estuvo sentado en el trono de la iluminación. Así como el estado no putrefacto de los huevos por completar las tres acciones de la gallina, así debe entenderse la no declinación del conocimiento de introspección (vipassanāñāṇa) del Bienaventurado por completar las tres contemplaciones. Así como el agotamiento de la humedad de los huevos, así debe entenderse el agotamiento de la «humedad» del apego y el deseo que persiguen los tres planos de existencia. Así como el adelgazamiento de las cáscaras de los huevos, así debe entenderse el adelgazamiento de la cáscara de la ignorancia. Así como la dureza y firmeza de las garras y el pico del polluelo, así debe entenderse el carácter agudo, firme, claro y valiente del conocimiento de introspección. Así como el tiempo de maduración del polluelo, así debe entenderse el tiempo de madurez, crecimiento y el momento de concebir el fruto del sendero del conocimiento de introspección. Así como el momento en que el polluelo, rompiendo la cáscara con la punta de sus garras o su pico y sacudiendo sus alas, emerge sano y salvo, así debe entenderse el momento en que el Bienaventurado, tras haber madurado el fruto del conocimiento de introspección, rompió la cáscara de la ignorancia con el sendero del Arhat alcanzado gradualmente y, sacudiendo las alas de las facultades superiores (abhiññā), realizó a salvo todas las virtudes de un Buda.

අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, ජෙට්ඨො සෙට්ඨො ලොකස්සාති, බ්‍රාහ්මණ, යථා තෙසං කුක්කුටපොතකානං පඨමතරං අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා අභිනිබ්බත්තො කුක්කුටපොතකො ජෙට්ඨො හොති, එවං අවිජ්ජාගතාය පජාය තං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා පඨමතරං අරියාය ජාතියා ජාතත්තා අහඤ්හි ජෙට්ඨො වුද්ධතමොති සඞ්ඛං ගතො, සබ්බගුණෙහි පන අප්පටිසමත්තා සෙට්ඨොති.

«Ciertamente, brahmana, soy el mayor y el superior en el mundo». Brahmana, así como entre esos polluelos aquel que rompe primero la cáscara y nace es el mayor, del mismo modo, entre los seres sumidos en la ignorancia, por haber roto primero esa cáscara de la ignorancia y haber nacido a través del noble nacimiento, soy yo quien ha llegado a ser contado como el mayor, el de más edad. Y por ser inigualable en todas las virtudes, soy el superior.

එවං භගවා අත්තනො අනුත්තරං ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං බ්‍රාහ්මණස්ස පකාසෙත්වා ඉදානි යාය පටිපදාය තං අධිගතො, තං පටිපදං පුබ්බභාගතො පභුති දස්සෙතුං ආරද්ධං ඛො පන මෙ, බ්‍රාහ්මණාතිආදිමාහ. තත්ථ ආරද්ධං ඛො පන මෙ, බ්‍රාහ්මණ, වීරියං අහොසීති, බ්‍රාහ්මණ, න මයා අයං අනුත්තරො ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවො කුසීතෙන මුට්ඨස්සතිනා සාරද්ධකායෙන වික්ඛිත්තචිතෙන අධිගතො, අපිච ඛො තදධිගමාය ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං අහොසි. බොධිමණ්ඩෙ නිසින්නෙන මයා චතුසම්මප්පධානභෙදං වීරියං ආරද්ධං අහොසි, පග්ගහිතං අසිථිලප්පවත්තිතං. ආරද්ධත්තායෙව ච මෙ තං අසල්ලීනං අහොසි. න කෙවලඤ්ච වීරියමෙව, සතිපි මෙ ආරම්මණාභිමුඛභාවෙන උපට්ඨිතා අහොසි, උපට්ඨිතත්තායෙව ච අසම්මුට්ඨා. පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධොති කායචිත්තප්පස්සද්ධිවසෙන කායොපි මෙ පස්සද්ධො අහොසි. තත්ථ යස්මා නාමකායෙ පස්සද්ධෙ රූපකායොපි පස්සද්ධොයෙව හොති, තස්මා ‘‘නාමකායො රූපකායො’’ති අවිසෙසෙත්වාව ‘‘පස්සද්ධො කායො’’ති වුත්තං. අසාරද්ධොති සො ච ඛො පස්සද්ධත්තායෙව අසාරද්ධො, විගතදරථොති වුත්තං හොති[Pg.206]. සමාහිතං චිත්තං එකග්ගන්ති චිත්තම්පි මෙ සම්මා ආහිතං සුට්ඨු ඨපිතං අප්පිතං විය අහොසි, සමාහිතත්තා එව ච එකග්ගං අචලං නිප්ඵන්දනන්ති. එත්තාවතා ඣානස්ස පුබ්බභාගපටිපදා කථිතා හොති.

Habiendo manifestado al brahmán su inigualable condición de ser el más antiguo y el más excelente, el Bendito dijo: 'Ciertamente, oh brahmán, mi energía fue emprendida...', con el fin de mostrar la práctica por la cual alcanzó dicha condición, comenzando desde las etapas preliminares. Al respecto, 'mi energía fue emprendida, oh brahmán', significa: 'Oh brahmán, no alcancé esta inigualable condición de ser el más antiguo y excelente mediante la pereza, la falta de atención plena, un cuerpo agitado o una mente distraída; por el contrario, para alcanzarla, mi energía fue emprendida'. Sentado en el trono de la iluminación (bodhimaṇḍe), emprendí una energía consistente en los cuatro tipos de esfuerzo correcto; fue una energía sostenida y aplicada sin flaqueza. Debido a que fue emprendida, esa energía mía fue firme. Y no solo la energía, sino que mi atención plena también se estableció al estar dirigida hacia el objeto, y por estar así establecida, fue libre de confusión. En cuanto a 'el cuerpo estaba tranquilo y no agitado', significa que, por el poder de la tranquilidad corporal y mental, mi cuerpo físico se volvió sereno. Al respecto, dado que cuando el cuerpo mental (nāmakāya) está tranquilo, el cuerpo físico (rūpakāya) también lo está, se dice 'el cuerpo estaba tranquilo' sin hacer distinción entre ambos. 'No agitado' significa que, debido a esa misma tranquilidad, el cuerpo estaba libre de agitación, es decir, desprovisto de angustia. 'La mente estaba concentrada y unificada' significa que mi mente fue bien establecida y fijada, como si estuviera absorta; por estar así concentrada, se mantuvo unificada, inmóvil y sin vacilación. Con esto queda explicada la práctica preliminar para el jhana.

ඉදානි ඉමාය පටිපදාය අධිගතං පඨමජ්ඣානං ආදිං කත්වා විජ්ජාත්තයපරියොසානං විසෙසං දස්සෙන්තො සො ඛො අහන්තිආදිමාහ. තත්ථ යං යාව විනිච්ඡයනයෙන වත්තබ්බං සියා, තං විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.69) වුත්තමෙව.

Ahora, para mostrar la distinción obtenida mediante esta práctica, comenzando por el primer jhana y culminando en el triple conocimiento (vijjāttaya), el Bendito dijo: 'Ese yo, ciertamente...'. En ese pasaje, cualquier explicación que deba darse mediante el método de análisis ya ha sido expuesta por mí en el Visuddhimagga.

අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණාතිආදීසු පන විජ්ජාති විදිතකරණට්ඨෙන විජ්ජා. කිං විදිතං කරොති? පුබ්බෙනිවාසං. අවිජ්ජාති තස්සෙව පුබ්බෙනිවාසස්ස අවිදිතකරණට්ඨෙන තප්පටිච්ඡාදකමොහො. තමොති ස්වෙව මොහො තප්පටිච්ඡාදකට්ඨෙන තමො නාම. ආලොකොති සා එව විජ්ජා ඔභාසකරණට්ඨෙන ආලොකොති. එත්ථ ච විජ්ජා අධිගතාති අත්ථො, සෙසං පසංසාවචනං. යොජනා පනෙත්ථ – අයං ඛො මෙ විජ්ජා අධිගතා, තස්ස මෙ අධිගතවිජ්ජස්ස අවිජ්ජා විහතා, විනට්ඨාති අත්ථො. කස්මා? යස්මා විජ්ජා උප්පන්නා. එස නයො ඉතරස්මිම්පි පදද්වයෙ. යථා තන්ති එත්ථ තන්ති නිපාතමත්තං. සතියා අවිප්පවාසෙන අප්පමත්තස්ස වීරියාතාපෙන ආතාපිනො කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛාතාය පහිතත්තස්ස පෙසිතත්තස්සාති අත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – යථා අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො අවිජ්ජා විහඤ්ඤෙය්‍ය, විජ්ජා උප්පජ්ජෙය්‍ය තමො විහඤ්ඤෙය්‍ය, ආලොකො උප්පජ්ජෙය්‍ය, එවමෙව මම අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා, තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො. එතස්ස මෙ පධානානුයොගස්ස අනුරූපමෙව ඵලං ලද්ධන්ති.

En las palabras 'esto, ciertamente, oh brahmán', el término 'conocimiento' (vijjā) se llama así en el sentido de hacer conocido. ¿Qué hace conocido? Las existencias pasadas. 'Ignorancia' (avijjā) es el engaño que oculta esas mismas existencias pasadas por no permitir que sean conocidas. 'Oscuridad' (tamo) es ese mismo engaño en su función de encubrimiento. 'Luz' (āloko) es ese mismo conocimiento en su función de iluminar. En este contexto, 'el conocimiento fue alcanzado' es el significado esencial; el resto son palabras de elogio. La conexión gramatical es la siguiente: 'Este conocimiento ha sido alcanzado por mí; para mí, que he alcanzado este conocimiento, la ignorancia ha sido eliminada y destruida'. ¿Por qué? Porque el conocimiento ha surgido. Este mismo método debe aplicarse a los otros dos pares de términos. En la expresión 'yathā taṃ', la palabra 'taṃ' es meramente una partícula. El significado de 'esforzado' (ātāpino) y 'resuelto' (pahitattassa) se refiere a alguien que es diligente por no separarse de la atención plena, que posee una energía que quema las impurezas y que ha dirigido su mente hacia el Nibbana sin preocuparse por su cuerpo ni por su vida. Lo que se quiere decir es lo siguiente: así como para alguien que vive diligente, esforzado y resuelto, la ignorancia se destruiría, el conocimiento surgiría, la oscuridad se disiparía y la luz aparecería; exactamente de la misma manera, mi ignorancia fue eliminada, el conocimiento surgió, la oscuridad se disipó y la luz apareció. He obtenido el fruto que corresponde a mi dedicación en el esfuerzo.

අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණ, පඨමා අභිනිබ්භිදා අහොසි කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව අණ්ඩකොසම්හාති අයං ඛො මම, බ්‍රාහ්මණ, පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන පුබ්බෙ නිවුත්ථඛන්ධප්පටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා පඨමා අභිනිබ්භිදා පඨමා නික්ඛන්ති පඨමා අරියාජාති අහොසි කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව මුඛතුණ්ඩකෙන වා පාදනඛසිඛාය වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තම්හා අණ්ඩකොසම්හා අභිනිබ්භිදා නික්ඛන්ති කුක්කුටනිකායෙ පච්චාජාතීති. අයං තාව පුබ්බෙනිවාසකථායං නයො.

'Esta fue, oh brahmán, mi primera eclosión, como la de un polluelo que sale de la cáscara del huevo'. Esto significa: Oh brahmán, habiendo roto la cáscara de la ignorancia que ocultaba los agregados habitados en el pasado, mediante el pico del conocimiento del recuerdo de las existencias pasadas, ocurrió mi primera eclosión, mi primer surgimiento, mi primer nacimiento como un Noble (ariya). Es como cuando un polluelo rompe la cáscara del huevo con la punta de su pico o con la punta de sus garras y sale de dicha cáscara; esa es su eclosión y su nacimiento en el grupo de las aves. Este es el método respecto al conocimiento de las existencias pasadas.

චුතුපපාතකථාය [Pg.207] පන විජ්ජාති දිබ්බචක්ඛුඤාණවිජ්ජා. අවිජ්ජාති චුතුපපාතප්පටිච්ඡාදිකා අවිජ්ජා. යථා පන පුබ්බෙනිවාසකථායං ‘‘පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන පුබ්බෙ නිවුත්ථක්ඛන්ධප්පටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා’’ති වුත්තං, එවමිධ ‘‘චුතුපපාතඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන චුතුපපාතප්පටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා’’ති වත්තබ්බං.

En cuanto al conocimiento de la muerte y el renacimiento (cutūpapāta), 'conocimiento' (vijjā) se refiere al conocimiento del ojo divino. 'Ignorancia' (avijjā) es aquella que oculta la muerte y el renacimiento de los seres. Así como en el caso de las existencias pasadas se dijo 'habiendo roto la cáscara de la ignorancia que ocultaba los agregados habitados en el pasado mediante el pico del conocimiento del recuerdo de las existencias pasadas', aquí debe decirse 'habiendo roto la cáscara de la ignorancia que ocultaba la muerte y el renacimiento mediante el pico del conocimiento de la muerte y el renacimiento'.

යං පනෙතං පච්චවෙක්ඛණඤාණපරිග්ගහිතං ආසවානං ඛයඤාණාධිගමං බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සෙන්තො අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණ, තතියා විජ්ජාතිආදිමාහ, තත්ථ විජ්ජාති අරහත්තමග්ගවිජ්ජා. අවිජ්ජාති චතුසච්චප්පටිච්ඡාදිකා අවිජ්ජා. අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණ, තතියා අභිනිබ්භිදා අහොසීති එත්ථ අයං ඛො මම, බ්‍රාහ්මණ, ආසවානං ඛයඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන චතුසච්චපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තතියා අභිනිබ්භිදා තතියා නික්ඛන්ති තතියා අරියජාති අහොසි කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව මුඛතුණ්ඩකෙන වා පාදනඛසිඛාය වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තම්හා අණ්ඩකොසම්හා අභිනිබ්භිදා නික්ඛන්ති කුක්කුටනිකායෙ පච්චාජාතීති.

Para mostrar al brahmán el logro del conocimiento de la destrucción de los influjos (āsavā), el cual está comprendido por el conocimiento de revisión (paccavekkhaṇa), el Bendito dijo: 'Este, ciertamente, oh brahmán, fue mi tercer conocimiento...'. Aquí, 'conocimiento' (vijjā) es el conocimiento del sendero del Arhat. 'Ignorancia' (avijjā) es la que oculta las Cuatro Nobles Verdades. En la frase 'esta fue, oh brahmán, mi tercera eclosión', el significado es: Oh brahmán, habiendo roto la cáscara de la ignorancia que oculta las Cuatro Verdades mediante el pico del conocimiento de la destrucción de los influjos, ocurrió mi tercera eclosión, mi tercera salida, mi tercer nacimiento noble. Es como cuando un polluelo rompe la cáscara del huevo con su pico o sus garras y sale del huevo; esa es su eclosión y su nacimiento entre sus semejantes.

එත්තාවතා කිං දස්සෙසීති? සො හි, බ්‍රාහ්මණ, කුක්කුටච්ඡාපකො අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තතො නික්ඛමන්තො සකිමෙව ජායති, අහං පන පුබ්බෙනිවුත්ථක්ඛන්ධප්පටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං භින්දිත්වා පඨමං තාව පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණවිජ්ජාය ජාතො. තතො සත්තානං චුතිපටිසන්ධිප්පටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා දුතියං දිබ්බචක්ඛුඤාණවිජ්ජාය ජාතො, පුන චතුසච්චප්පටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තතියං ආසවානං ඛයඤාණවිජ්ජාය ජාතො. එවං තීහි විජ්ජාහි තික්ඛත්තුං ජාතොම්හි. සා ච මෙ ජාති අරියා සුපරිසුද්ධාති ඉදං දස්සෙති. එවංදස්සෙන්තො ච පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන අතීතංසඤාණං, දිබ්බචක්ඛුනා පච්චුප්පන්නානාගතංසඤාණං, ආසවක්ඛයෙන සකලලොකියලොකුත්තරගුණන්ති එවං තීහි විජ්ජාහි සබ්බෙපි සබ්බඤ්ඤුගුණෙ පකාසෙත්වා අත්තනො අරියාය ජාතියා ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සෙසි.

¿Qué muestra con esta medida? 'Ciertamente, oh brahmán, aquel polluelo nace una sola vez al romper la cáscara del huevo y salir de ella. Yo, por el contrario, habiendo roto la cáscara de la ignorancia que ocultaba los agregados habitados anteriormente, nací primero mediante el conocimiento de la rememoración de las existencias pasadas. Luego, habiendo roto la cáscara de la ignorancia que ocultaba la muerte y el renacimiento de los seres, nací por segunda vez mediante el conocimiento del ojo divino. De nuevo, habiendo roto la cáscara de la ignorancia que ocultaba las Cuatro Nobles Verdades, nací por tercera vez mediante el conocimiento de la destrucción de las impurezas. De este modo, mediante los tres conocimientos, he nacido tres veces. Y este nacimiento mío es noble y purísimo'. Esto es lo que muestra. Y al mostrarlo así, manifiesta el conocimiento del pasado mediante el conocimiento de las existencias pasadas; el conocimiento del presente y del futuro mediante el ojo divino; y mediante la destrucción de las impurezas, manifiesta todas las cualidades mundanas y supramundanas. Así, por medio de estos tres conocimientos, revelando todas las cualidades de la omnisciencia, mostró al brahmán su primacía y excelencia en virtud de su noble nacimiento.

එවං වුත්තෙ වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණොති එවං භගවතා ලොකානුකම්පකෙන බ්‍රාහ්මණං අනුකම්පමානෙන නිගුහිතබ්බෙපි අත්තනො අරියාය ජාතියා ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවෙ විජ්ජාත්තයපකාසිකාය ධම්මදෙසනාය වුත්තෙ පීතිවිප්ඵාරපරිපුණ්ණගත්තචිත්තො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො තං භගවතො අරියාය ජාතියා ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං විදිත්වා ‘‘ඊදිසං නාමාහං සබ්බලොකජෙට්ඨං [Pg.208] සබ්බගුණසමන්නාගතං සබ්බඤ්ඤුං ‘අඤ්ඤෙසං අභිවාදනාදිකම්මං න කරොතී’ති අවචං, ධිරත්ථු වත, භො, අඤ්ඤාණ’’න්ති අත්තානං ගරහිත්වා ‘‘අයං දානි ලොකෙ අරියාය ජාතියා පුරෙජාතට්ඨෙන ජෙට්ඨො, සබ්බගුණෙහි අප්පටිසමට්ඨෙන සෙට්ඨො’’ති නිට්ඨං ගන්ත්වා භගවන්තං එතදවොච – ජෙට්ඨො භවං ගොතමො සෙට්ඨො භවං ගොතමොති. එවඤ්ච පන වත්වා පුන තං භගවතො ධම්මදෙසනං අබ්භනුමොදමානො අභික්කන්තං භො ගොතමාතිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙවාති.

Cuando se dijo esto, el brahmán Verañja: habiendo el Bienaventurado, por compasión hacia el mundo y por compasión hacia el brahmán, expuesto su estado de primacía y excelencia a través de su noble nacimiento mediante la enseñanza del Dharma que manifiesta los tres conocimientos —aunque tal estado fuera algo digno de mantenerse oculto—, el brahmán Verañja, con el cuerpo y la mente colmados por la expansión de la alegría, reconoció aquel estado de primacía y excelencia del Bienaventurado por su noble nacimiento. Pensó: 'Ciertamente, hablé así de alguien que es el mayor de todo el mundo, dotado de todas las cualidades y omnisciente, diciendo: «Él no realiza actos como el saludo a los demás». ¡Maldita sea, en verdad, oh señores, la ignorancia!', y tras reprocharse a sí mismo, llegó a la conclusión: 'Él es ahora el mayor en el mundo por haber nacido primero en virtud de su noble nacimiento, y es el mejor por no tener igual en todas las cualidades'. Entonces se dirigió al Bienaventurado diciendo: 'El señor Gautama es el mayor; el señor Gautama es el mejor'. Habiendo dicho esto, y regocijándose profundamente en la enseñanza del Dharma del Bienaventurado, pronunció las palabras que comienzan con: '¡Maravilloso, oh Gautama!'. El significado de esto es el mismo que se ha explicado anteriormente. Así concluye el comentario al primer Sutta.

2. සීහසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Sīha Sutta

12. දුතියෙ අභිඤ්ඤාතාති ඤාතා පඤ්ඤාතා පාකටා. සන්ථාගාරෙති මහාජනස්ස විස්සමනත්ථාය කතෙ අගාරෙ. සා කිර සන්ථාගාරසාලා නගරමජ්ඣෙ අහොසි, චතූසු ඨානෙසු ඨිතානං පඤ්ඤායති, චතූහි දිසාහි ආගතමනුස්සා පඨමං තත්ථ විස්සමිත්වා පච්ඡා අත්තනො අත්තනො ඵාසුකට්ඨානං ගච්ඡන්ති. රාජකුලානං රජ්ජකිච්චසන්ථරණත්ථාය කතං අගාරන්තිපි වදන්තියෙව. තත්ථ හි නිසීදිත්වා ලිච්ඡවිරාජානො රජ්ජකිච්චං සන්ථරන්ති කරොන්ති විචාරෙන්ති. සන්නිසින්නාති තෙසං නිසීදනත්ථඤ්ඤෙව පඤ්ඤත්තෙසු මහාරහවරපච්චත්ථරණෙසු සමුස්සිතසෙතච්ඡත්තෙසු ආසනෙසු සන්නිසින්නා. අනෙකපරියායෙන බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසන්තීති රාජකුලෙ කිච්චඤ්චෙව ලොකත්ථචරියඤ්ච විචාරෙත්වා අනෙකෙහි කාරණෙහි බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසන්ති කථෙන්ති දීපෙන්ති. පණ්ඩිතා හි තෙ රාජානො සද්ධා පසන්නා සොතාපන්නාපි සකදාගාමිනොපි අනාගාමිනොපි අරියසාවකා, තෙ සබ්බෙපි ලොකියජටං ඡින්දිත්වා බුද්ධාදීනං තිණ්ණං රතනානං වණ්ණං භාසන්ති. තත්ථ තිවිධො බුද්ධවණ්ණො නාම චරියවණ්ණො, සරීරවණ්ණො, ගුණවණ්ණොති. තත්‍රිමෙ රාජානො චරියාය වණ්ණං ආරභිංසු – ‘‘දුක්කරං වත කතං සම්මාසම්බුද්ධෙන කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛෙය්‍යානි දස පාරමියො, දස උපපාරමියො, දස පරමත්ථපාරමියොති සමත්තිංස පාරමියො පූරෙන්තෙන, ඤාතත්ථචරියං, ලොකත්ථචරියං, බුද්ධචරියං මත්ථකං පාපෙත්වා පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජන්තෙනා’’ති අඩ්ඪච්ඡක්කෙහි ජාතකසතෙහි බුද්ධවණ්ණං කථෙන්තා තුසිතභවනං පාපෙත්වා ඨපයිංසු.

12. En el segundo [discurso], 'reconocidos' (abhiññātā) significa conocidos, famosos y célebres. 'En la sala de asambleas' (santhāgāre) se refiere a un edificio construido para el descanso de la multitud. Se dice que esa sala de asambleas estaba en el centro de la ciudad y era visible para quienes estaban en los cuatro puntos cardinales. Las personas que llegaban de las cuatro direcciones descansaban allí primero y luego se dirigían a sus respectivos lugares de conveniencia. También dicen que era un edificio construido para deliberar sobre los asuntos del reino de las familias reales. De hecho, sentados allí, los reyes Licchavi deliberaban, realizaban y administraban los asuntos del reino. 'Sentados juntos' (sannisinnā) significa que estaban bien sentados en asientos provistos de excelentes alfombras de gran valor, dignas de personas nobles, y bajo sombrillas blancas desplegadas. 'Hablaron de las alabanzas del Buda de diversas maneras' significa que, tras deliberar sobre sus deberes en la corte real y sobre las acciones para el beneficio del mundo, alababan, relataban y manifestaban las virtudes del Buda por múltiples razones. En efecto, esos reyes eran sabios, poseían fe, eran devotos y eran discípulos nobles, ya fueran Sotāpannas, Sakadāgāmins o Anāgāmins. Todos ellos, habiendo cortado los enredos del mundo, proclamaban las virtudes de las tres joyas. Entre ellas, la alabanza al Buda es de tres tipos: alabanza a su conducta (cariya), alabanza a su cuerpo (sarīra) y alabanza a sus cualidades (guṇa). De estas, los reyes comenzaron con la alabanza a su conducta: '¡Ciertamente, qué difícil es lo que hizo el Perfectamente Iluminado!', y relataron las alabanzas del Buda a través de los quinientos cincuenta Jatakas, mencionando cómo cumplió las treinta perfecciones —diez perfecciones, diez perfecciones menores y diez perfecciones supremas— durante cuatro asankheyyas y cien mil eones, llevando a su culminación la práctica por el bien de sus parientes, la práctica por el bien del mundo y la práctica por la Budeidad, y realizando las cinco grandes renuncias hasta llegar al cielo Tusita.

ධම්මස්ස [Pg.209] වණ්ණං භාසන්තා පන ‘‘තෙන භගවතා ධම්මො දෙසිතො, නිකායතො පඤ්ච නිකායා, පිටකතො තීණි පිටකානි, අඞ්ගතො නව අඞ්ගානි, ඛන්ධතො චතුරාසීතිධම්මක්ඛන්ධසහස්සානී’’ති කොට්ඨාසවසෙන ධම්මගුණං කථයිංසු.

Al proclamar las alabanzas del Dharma, relataron las virtudes del Dharma según sus divisiones: 'El Dharma enseñado por el Bienaventurado consiste en cinco Nikayas por su clasificación, tres Pitakas por sus colecciones, nueve divisiones por sus miembros y ochenta y cuatro mil grupos de enseñanzas (dhammakkhandha) por sus secciones'.

සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසන්තා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා ‘‘පටිලද්ධසද්ධා කුලපුත්තා භොගක්ඛන්ධඤ්චෙව ඤාතිපරිවට්ටඤ්ච පහාය සෙතච්ඡත්තං ඔපරජ්ජං සෙනාපතිසෙට්ඨිභණ්ඩාගාරිකට්ඨානන්තරාදීනි අගණෙත්වා නික්ඛම්ම සත්ථු වරසාසනෙ පබ්බජන්ති. සෙතච්ඡත්තං පහාය පබ්බජිතානං භද්දියරාජමහාකප්පිනපුක්කුසාතිආදීනං රාජපබ්බජිතානංයෙව බුද්ධකාලෙ අසීතිසහස්සානි අහෙසුං. අනෙකකොටිසතං ධනං පහාය පබ්බජිතානං පන යසකුලපුත්තසොණසෙට්ඨිපුත්තරට්ඨපාලකුලපුත්තාදීනං පරිච්ඡෙදො නත්ථි. එවරූපා ච එවරූපා ච කුලපුත්තා සත්ථු සාසනෙ පබ්බජන්තී’’ති පබ්බජ්ජාසඞ්ඛෙපවසෙන සඞ්ඝගුණෙ කථයිංසු.

Al proclamar las alabanzas de la Sangha, relataron las virtudes de la Sangha mediante el resumen de la vida monástica: 'Habiendo escuchado la enseñanza del Maestro, los hijos de buena familia que obtuvieron fe, abandonando sus riquezas y su círculo de parientes, renunciaron a la sombrilla blanca, al cargo de virrey y a posiciones como general, tesorero o jefe de almacén, y sin darles importancia, se retiraron del hogar para ordenarse en la excelente enseñanza del Maestro. Solo entre aquellos de linaje real que se ordenaron renunciando a la sombrilla blanca, como el rey Bhaddiya, el rey Mahākappina y el rey Pukkusāti, hubo ochenta y cuatro mil en tiempos del Buda. En cuanto a aquellos de familias nobles como el joven Yasa, el hijo del tesorero Soṇa y el joven Raṭṭhapāla, que se ordenaron tras renunciar a cientos de millones en riquezas, no existe límite en su número. Tales hijos de buena familia se ordenan en la enseñanza del Maestro'.

සීහො සෙනාපතීති එවංනාමකො සෙනාය අධිපති. වෙසාලියඤ්හි සත්ත සහස්සානි සත්ත සතානි සත්ත ච රාජානො. තෙ සබ්බෙපි සන්නිපතිත්වා සබ්බෙසං මනං ගහෙත්වා ‘‘රට්ඨං විචාරෙතුං සමත්ථං එකං විචිනථා’’ති විචිනන්තා සීහං රාජකුමාරං දිස්වා ‘‘අයං සක්ඛිස්සතී’’ති සන්නිට්ඨානං කත්වා තස්ස රත්තමණිවණ්ණං කම්බලපරියොනද්ධං සෙනාපතිච්ඡත්තං අදංසු. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘සීහො සෙනාපතී’’ති. නිගණ්ඨසාවකොති නිගණ්ඨස්ස නාටපුත්තස්ස පච්චයදායකො උපට්ඨාකො. ජම්බුදීපතලස්මිඤ්හි තයො ජනා නිගණ්ඨානං අග්ගුපට්ඨාකා – නාළන්දායං, උපාලි ගහපති, කපිලපුරෙ වප්පො සක්කො, වෙසාලියං අයං සීහො සෙනාපතීති. නිසින්නො හොතීති සෙසරාජූනං පරිසාය අන්තරන්තරෙ ආසනානි පඤ්ඤාපයිංසු, සීහස්ස පන මජ්ඣෙ ඨානෙති තස්මිං පඤ්ඤත්තෙ මහාරහෙ රාජාසනෙ නිසින්නො හොති. නිස්සංසයන්ති නිබ්බිචිකිච්ඡං අද්ධා එකංසෙන, න හෙතෙ යස්ස වා තස්ස වා අප්පෙසක්ඛස්ස එවං අනෙකසතෙහි කාරණෙහි වණ්ණං භාසන්ති.

«Sīho senāpati» significa el jefe del ejército con ese nombre. En Vesāli había siete mil setecientos siete reyes Licchavi. Todos ellos, tras haberse reunido y habiendo captado la opinión de todos para buscar a alguien capaz de administrar el reino, vieron al príncipe Sīha y, decidiendo que «él sería capaz», le otorgaron el parasol de general cubierto con una manta de color de rubí rojo. Refiriéndose a esto se dijo: «Sīho el general». «Discípulo de los Niganṭhas» significa un donante de requisitos y servidor del Niganṭha Nāṭaputta. En la superficie de Jambudīpa había tres personas que eran los principales servidores de los Niganṭhas: en Nāḷandā, el jefe de hogar Upāli; en Kapilapura, Vappa el Sakya; y en Vesāli, este general Sīha. «Estaba sentado» significa que se dispusieron asientos en medio de la asamblea de los demás reyes, pero para el general Sīha prepararon un asiento en el lugar central; él estaba sentado en ese trono real preparado, digno de los nobles. «Sin duda» significa ciertamente y sin vacilación; pues estos reyes Licchavi no elogiarían de tal manera, con cientos de razones, a cualquier persona que tuviera poco mérito.

යෙන නිගණ්ඨො නාටපුත්තො තෙනුපසඞ්කමීති නිගණ්ඨො කිර නාටපුත්තො ‘‘සචායං සීහො කස්සචිදෙව සමණස්ස ගොතමස්ස වණ්ණං කථෙන්තස්ස සුත්වා සමණං ගොතමං දස්සනාය උපසඞ්කමිස්සති, මය්හං පරිහානි භවිස්සතී’’ති [Pg.210] චින්තෙත්වා පඨමතරංයෙව සීහං සෙනාපතිං එතදවොච – ‘‘සෙනාපති ඉමස්මිං ලොකෙ ‘අහං බුද්ධො අහං බුද්ධො’ති බහූ විචරන්ති. සචෙ ත්වං කස්සචි දස්සනාය උපසඞ්කමිතුකාමො අහොසි, මං පුච්ඡෙය්‍යාසි. අහං තෙ යුත්තට්ඨානං පෙසෙස්සාමි, අයුත්තට්ඨානතො නිවාරෙස්සාමී’’ති. සො තං කථං අනුස්සරිත්වා ‘‘සචෙ මං පෙසෙස්සති, ගමිස්සාමි. නො චෙ, න ගමිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා යෙන නිගණ්ඨො නාටපුත්තො, තෙනුපසඞ්කමි.

«Se acercó a donde estaba el Niganṭha Nāṭaputta» se refiere a que el Niganṭha Nāṭaputta, pensando: «Si este Sīha, al escuchar a alguien elogiar al asceta Gotama, se acerca a ver al asceta Gotama, habrá pérdida para mí», le dijo previamente al general Sīha: «General, en este mundo muchos andan diciendo: “Yo soy un Buda, yo soy un Buda”. Si deseas acercarte a ver a alguien, pregúntame; yo te enviaré al lugar adecuado y te apartaré del lugar inadecuado». Recordando aquellas palabras y pensando: «Si él me envía, iré; de lo contrario, no iré», el general se acercó a donde estaba el Niganṭha Nāṭaputta.

අථස්ස වචනං සුත්වා නිගණ්ඨො මහාපබ්බතෙන විය බලවසොකෙන ඔත්ථටො ‘‘යත්ථ දානිස්සාහං ගමනං න ඉච්ඡාමි, තත්ථෙව ගන්තුකාමො ජාතො, හතොහමස්මී’’ති අනත්තමනො හුත්වා ‘‘පටිබාහනුපායමස්ස කරිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා කිං පන ත්වන්තිආදිමාහ. එවං වදන්තො විචරන්තං ගොණං දණ්ඩෙන පහරන්තො විය ජලමානං පදීපං නිබ්බාපෙන්තො විය භත්තභරිතං පත්තං නික්කුජ්ජන්තො විය ච සීහස්ස උප්පන්නපීතිං විනාසෙසි. ගමියාභිසඞ්ඛාරොති හත්ථියානාදීනං යොජාපනගන්ධමාලාදිග්ගහණවසෙන පවත්තො පයොගො. සො පටිප්පස්සම්භීති සො වූපසන්තො.

Entonces, tras escuchar sus palabras, el Niganṭha se sintió abrumado por un profundo pesar, como si fuera aplastado por una gran montaña, y disgustado pensó: «Donde ahora no deseo que vaya, allí mismo ha nacido su deseo de ir; estoy arruinado», y decidiendo que «pondría un medio de impedimento», dijo las palabras comenzando con «¿Pero por qué tú...?». Al hablar así, el Niganṭha destruyó el gozo surgido en el general Sīha, como quien golpea con un palo a un buey que deambula, como quien apaga una lámpara encendida o como quien vuelca un cuenco lleno de comida. «Los preparativos para la partida» se refiere al esfuerzo realizado para preparar carruajes de elefantes y otros medios de transporte, así como para tomar perfumes, guirnaldas y demás. «Eso se calmó» significa que dicho esfuerzo cesó.

දුතියම්පි ඛොති දුතියවාරම්පි. ඉමස්මිඤ්ච වාරෙ බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසන්තා තුසිතභවනතො පට්ඨාය යාව මහාබොධිපල්ලඞ්කා දසබලස්ස හෙට්ඨා පාදතලෙහි උපරි කෙසග්ගෙහි පරිච්ඡින්දිත්වා ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභානං වසෙන සරීරවණ්ණං කථයිංසු. ධම්මස්ස වණ්ණං භාසන්තා ‘‘එකපදෙපි එකබ්‍යඤ්ජනෙපි අවඛලිතං නාම නත්ථී’’ති සුකථිතවසෙනෙව ධම්මගුණං කථයිංසු. සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසන්තා ‘‘එවරූපං යසසිරිවිභවං පහාය සත්ථු සාසනෙ පබ්බජිතා න කොසජ්ජපකතිකා හොන්ති, තෙරසසු පන ධුතඞ්ගගුණෙසු පරිපූරකාරිනො හුත්වා සත්තසු අනුපස්සනාසු කම්මං කරොන්ති, අට්ඨතිංසාරම්මණවිභත්තියො වළඤ්ජෙන්තී’’ති පටිපදාවසෙන සඞ්ඝගුණෙ කථයිංසු.

«Por segunda vez» significa en la segunda ocasión. En esta vez, al elogiar las cualidades del Buda, los príncipes Licchavi describieron la excelencia de su cuerpo físico basándose en las treinta y dos marcas de un gran hombre, las ochenta marcas menores y el aura de una braza, delimitando al Poseedor de las Diez Fuerzas desde las plantas de los pies abajo hasta las puntas del cabello arriba, comenzando desde su descenso del cielo Tusita hasta el trono del Gran Bodhi. Al elogiar el Dhamma, hablaron de sus cualidades basadas en que ha sido «bien proclamado», afirmando que «no hay error ni siquiera en una sola palabra o sílaba». Al elogiar al Saṅgha, describieron sus cualidades basándose en su práctica, diciendo que «quienes han renunciado a tal gloria y riqueza para ordenarse en la enseñanza del Maestro no son perezosos por naturaleza, sino que cumplen plenamente las trece prácticas ascéticas (dhutaṅga), se esfuerzan en las siete contemplaciones y hacen uso de las treinta y ocho variedades de objetos de meditación».

තතියවාරෙ පන බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසමානා ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’ති සුත්තන්තපරියායෙනෙව බුද්ධගුණෙ කථයිංසු, ‘‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො’’තිආදිනා සුත්තන්තපරියායෙනෙව ධම්මගුණෙ, ‘‘සුප්පටිපන්නො භගවතො [Pg.211] සාවකසඞ්ඝො’’තිආදිනා සුත්තන්තපරියායෙනෙව සඞ්ඝගුණෙ ච කථයිංසු. තතො සීහො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙසඤ්ච ලිච්ඡවිරාජකුමාරානං තතියදිවසතො පට්ඨාය බුද්ධධම්මසඞ්ඝගුණෙ කථෙන්තානං මුඛං නප්පහොති, අද්ධා අනොමගුණෙන සමන්නාගතා සො භගවා, ඉමං දානි උප්පන්නං පීතිං අවිජහිත්වාව අහං අජ්ජ සම්මාසම්බුද්ධං පස්සිස්සාමී’’ති. අථස්ස ‘‘කිං හි මෙ කරිස්සන්ති නිගණ්ඨා’’ති විතක්කො උදපාදි. තත්ථ කිං හි මෙ කරිස්සන්තීති කිං නාම මය්හං නිගණ්ඨා කරිස්සන්ති. අපලොකිතා වා අනපලොකිතා වාති ආපුච්ඡිතා වා අනාපුච්ඡිතා වා. න හි මෙ තෙ ආපුච්ඡිතා යානවාහනසම්පත්තිං, න ච ඉස්සරියවිසෙසං දස්සන්ති, නාපි අනාපුච්ඡිතා හරිස්සන්ති, අඵලං එතෙසං ආපුච්ඡනන්ති අධිප්පායො.

En la tercera ocasión, elogiaron las cualidades del Buda mediante el método de los discursos (suttanta): «Así es el Bienaventurado...»; las cualidades del Dhamma mediante el mismo método: «El Dhamma ha sido bien proclamado por el Bienaventurado...»; y las cualidades del Saṅgha: «El Saṅgha de discípulos del Bienaventurado ha practicado bien...». Entonces Sīha pensó: «Para estos príncipes Licchavi que han estado hablando de las cualidades del Buda, del Dhamma y del Saṅgha desde hace tres días, sus bocas no bastan; ciertamente, el Bienaventurado posee cualidades impecables. Sin abandonar este gozo que ha surgido, hoy veré al Buda Perfectamente Iluminado». Tras esto, surgió en él el pensamiento: «¿Qué podrán hacerme realmente los Niganṭhas?». Aquí, «¿qué me harán?» significa ¿qué poder tienen sobre mí? Ya sea con permiso o sin él, habiéndoles consultado o no, el sentido es que, si les consulto, no me otorgarán excelencia en transportes ni distinciones de poder, ni me las quitarán si no lo hago; por lo tanto, consultarles carece de fruto.

වෙසාලියා නිය්‍යාසීති යථා හි ගිම්හකාලෙ දෙවෙ වුට්ඨෙ උදකං සන්දමානං නදිං ඔතරිත්වා ථොකමෙව ගන්ත්වා තිට්ඨති නප්පවත්තති, එවං සීහස්ස පඨමදිවසෙ ‘‘දසබලං පස්සිස්සාමී’’ති උප්පන්නාය පීතියා නිගණ්ඨෙන පටිබාහිතකාලො. යථාපි දුතියදිවසෙ දෙවෙ වුට්ඨෙ උදකං සන්දමානං නදිං ඔතරිත්වා ථොකං ගන්ත්වා වාලිකාපුඤ්ජං පහරිත්වා අප්පවත්තං හොති, එවං සීහස්ස දුතියදිවසෙ ‘‘දසබලං පස්සිස්සාමී’’ති උප්පන්නාය පීතියා නිගණ්ඨෙන පටිබාහිතකාලො. යථා තතියදිවසෙ දෙවෙ වුට්ඨෙ උදකං සන්දමානං නදිං ඔතරිත්වා පුරාණපණ්ණසුක්ඛදණ්ඩකට්ඨකචවරාදීනි පරිකඩ්ඪන්තං වාලිකාපුඤ්ජං භින්දිත්වා සමුද්දනින්නමෙව හොති, එවං සීහො තතියදිවසෙ තිණ්ණං වත්ථූනං ගුණකථං සුත්වා උප්පන්නෙ පීතිපාමොජ්ජෙ ‘‘අඵලා නිගණ්ඨා නිප්ඵලා නිගණ්ඨා, කිං මෙ ඉමෙ කරිස්සන්ති, ගමිස්සාමහං සත්ථුසන්තික’’න්ති මනං අභිනීහරිත්වා වෙසාලියා නිය්‍යාසි. නිය්‍යන්තො ච ‘‘චිරස්සාහං දසබලස්ස සන්තිකං ගන්තුකාමො ජාතො, න ඛො පන මෙ යුත්තං අඤ්ඤාතකවෙසෙන ගන්තු’’න්ති ‘‘යෙකෙචි දසබලස්ස සන්තිකං ගන්තුකාමා, සබ්බෙ නික්ඛමන්තූ’’ති ඝොසනං කාරෙත්වා පඤ්චරථසතානි යොජාපෙත්වා උත්තමරථෙ ඨිතො තෙහි චෙව පඤ්චහි රථසතෙහි මහතියා ච පරිසාය පරිවුතො ගන්ධපුප්ඵචුණ්ණවාසාදීනි ගාහාපෙත්වා නිය්‍යාසි. දිවා දිවස්සාති දිවසස්ස ච දිවා, මජ්ඣන්හිකෙ අතික්කන්තමත්තෙ.

En cuanto a 'Vesāliyā niyyāsī' (Salió de Vesālī), diré los detalles. Al igual que en la estación calurosa, cuando llueve, el agua que fluye hacia el río se detiene tras avanzar solo un poco y no sigue fluyendo; así debe considerarse el momento en que el Nigaṇṭha impidió la alegría surgida en el general Sīha el primer día al pensar: 'Veré al Poseedor de los Diez Poderes'. Así como el segundo día, cuando llueve, el agua que fluye hacia el río avanza un poco pero se detiene al chocar con un montón de arena; así debe considerarse el momento en que el Nigaṇṭha impidió la alegría surgida en el general Sīha el segundo día al pensar: 'Veré al Poseedor de los Diez Poderes'. Así como el tercer día, cuando llueve, el agua que fluye hacia el río arrastra hojas viejas, ramas secas, madera y basura, rompe el montón de arena y se dirige directamente hacia el océano; así también el general Sīha, el tercer día, habiendo escuchado las alabanzas de las virtudes de las Tres Joyas y habiendo surgido en él alegría y regocijo, pensó: 'Los Nigaṇṭhas son inútiles, los Nigaṇṭhas no tienen fruto. ¿Qué harán estos por mí? Iré a la presencia del Maestro'. Habiendo tomado esta resolución, salió de Vesālī. Al partir, pensó: 'Desde hace mucho tiempo he deseado ir a la presencia del Poseedor de los Diez Poderes, pero no es apropiado que vaya de incógnito'. Hizo proclamar: 'Quien desee ir a la presencia del Poseedor de los Diez Poderes, que salgan todos'. Hizo preparar quinientos carros y, montado en el carro principal, rodeado por esos quinientos carros y por una gran multitud, habiendo hecho llevar perfumes, flores, polvos aromáticos y demás, partió. 'Divā divassā' significa en pleno día, justo cuando el mediodía acababa de pasar.

යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති ආරාමං පවිසන්තො දූරතොව අසීති-අනුබ්‍යඤ්ජන-බ්‍යාමප්පභා-ද්වත්තිංස-මහාපුරිසලක්ඛණානි ඡබ්බණ්ණඝනබුද්ධරස්මියො ච දිස්වා ‘‘එවරූපං නාම පුරිසං එවං ආසන්නෙ වසන්තං එත්තකං කාලං නාද්දසං, වඤ්චිතො [Pg.212] වතම්හි, අලාභා වත මෙ’’ති චින්තෙත්වා මහානිධිං දිස්වා දලිද්දපුරිසො විය සඤ්ජාතපීතිපාමොජ්ජො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොන්තීති භොතා ගොතමෙන වුත්තකාරණස්ස අනුකාරණං කථෙන්ති. කාරණවචනො හෙත්ථ ධම්මසද්දො ‘‘හෙතුම්හි ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා’’තිආදීසු (විභ. 720) විය. කාරණන්ති චෙත්ථ තථාපවත්තස්ස සද්දස්ස අත්ථො අධිප්පෙතො තස්ස පවත්තිහෙතුභාවතො. අත්ථප්පයුත්තො හි සද්දප්පයොගො. අනුකාරණන්ති එසො එව පරෙහි තථා වුච්චමානො. සහධම්මිකො වාදානුවාදොති. පරෙහි වුත්තකාරණෙහි සකාරණො හුත්වා තුම්හාකං වාදො වා තතො පරං තස්ස අනුවාදො වා කොචි අප්පමත්තකොපි විඤ්ඤූහි ගරහිතබ්බං ඨානං කාරණං න ආගච්ඡති. ඉදං වුත්තං හොති – කිං සබ්බාකාරෙනපි තව වාදෙ ගාරය්හං කාරණං නත්ථීති. අනබ්භක්ඛාතුකාමාති න අභූතෙන වත්තුකාමා. අත්ථි සීහපරියායොතිආදීනං අත්ථො වෙරඤ්ජකණ්ඩෙ ආගතනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. පරමෙන අස්සාසෙනාති චතුමග්ගචතුඵලසඞ්ඛාතෙන උත්තමෙන. අස්සාසාය ධම්මං දෙසෙමීති අස්සාසනත්ථාය සන්ථම්භනත්ථාය ධම්මං දෙසෙමි. ඉති භගවා අට්ඨහඞ්ගෙහි සීහස්ස සෙනාපතිස්ස ධම්මං දෙසෙසි.

En cuanto a 'Yena bhagavā tenupasaṅkamī' (Se acercó a donde estaba el Bendito), al entrar en el monasterio, vio desde lejos los ochenta signos menores, el aura de una braza, las treinta y dos marcas del gran hombre y los densos rayos búdicos de seis colores. Pensó: 'Ciertamente nunca antes había visto a un hombre de tal naturaleza viviendo tan cerca durante tanto tiempo. He sido engañado, qué gran pérdida para mí'. Como un hombre pobre que encuentra un gran tesoro, sintió un intenso gozo y regocijo, y se acercó a donde estaba el Bendito. 'Dhammassa cānudhammaṃ byākaronti' significa que explican la razón secundaria de la razón expuesta por el honorable Gotama. Aquí, la palabra 'Dhamma' se usa en el sentido de causa (razón), como en 'el conocimiento de la causa es Dhamma-paṭisambhidā'. 'Causa' aquí se refiere al significado de las palabras pronunciadas de tal manera, por ser la causa de su origen. Pues el uso de las palabras está vinculado al significado. 'Anudhamma' es esa misma explicación expresada por otros. 'Sahadhammiko vādānuvado': habiendo tenido razones propias basadas en las razones expuestas por otros, su argumento o cualquier réplica posterior, por mínima que sea, no da lugar a reproche por parte de los sabios. Esto significa: '¿No hay motivo de reproche en tu argumento en ningún aspecto?'. 'Anabbhakkhātukāmā' significa que no desean hablar falsamente. El significado de 'Atthi sīhapariyāyo', etc., debe entenderse según el método del Verañjakaṇḍa. 'Paramena assāsenā' significa con el alivio supremo, consistente en los cuatro senderos y los cuatro frutos. 'Assāsāya dhammaṃ desemī' significa predico el Dhamma para dar alivio y para fortalecer la fe. Así, el Bendito predicó el Dhamma al general Sīha con ocho factores.

අනුවිච්චකාරන්ති අනුවිදිත්වා චින්තෙත්වා තුලයිත්වා කත්තබ්බං කරොහීති වුත්තං හොති. සාධු හොතීති සුන්දරො හොති. තුම්හාදිසස්මිඤ්හි මං දිස්වා මං සරණං ගච්ඡන්තෙ නිගණ්ඨං දිස්වා නිගණ්ඨං සරණං ගච්ඡන්තෙ ‘‘කිං අයං සීහො දිට්ඨදිට්ඨමෙව සරණං ගච්ඡතී’’ති ගරහා උප්පජ්ජති, තස්මා අනුවිච්චකාරො තුම්හාදිසානං සාධූති දස්සෙති. පටාකං පරිහරෙය්‍යුන්ති තෙ කිර එවරූපං සාවකං ලභිත්වා ‘‘අසුකො නාම රාජා වා රාජමහාමත්තො වා සෙට්ඨි වා අම්හාකං සරණං ගතො සාවකො ජාතො’’ති පටාකං උක්ඛිපිත්වා නගරෙ ඝොසෙන්තා ආහිණ්ඩන්ති. කස්මා? එවං නො මහන්තභාවො ආවිභවිස්සතීති ච. සචෙ පනස්ස ‘‘කිමහං එතෙසං සරණං ගතො’’ති විප්පටිසාරො උප්පජ්ජෙය්‍ය, තම්පි සො ‘‘එතෙසං මෙ සරණගතභාවං බහූ ජානන්ති, දුක්ඛං ඉදානි පටිනිවත්තිතු’’න්ති විනොදෙත්වා න පටික්කමිස්සතීති ච. තෙනාහ – ‘‘පටාකං පරිහරෙය්‍යු’’න්ති. ඔපානභූතන්ති පටියත්තඋදපානො විය ඨිතං. කුලන්ති තව නිවෙසනං. දාතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යාසීති පුබ්බෙ දසපි වීසතිපි සට්ඨිපි ජනෙ ආගතෙ දිස්වා [Pg.213] නත්ථීති අවත්වා දෙසි, ඉදානි මං සරණං ගතකාරණමත්තෙනෙව මා ඉමෙසං දෙය්‍යධම්මං උපච්ඡින්දි. සම්පත්තානඤ්හි දාතබ්බමෙවාති ඔවදි. සුතං මෙතං, භන්තෙති කුතො සුතන්ති? නිගණ්ඨානං සන්තිකා. තෙ කිර කුලඝරෙසු එවං පකාසෙන්ති ‘‘මයං යස්ස කස්සචි සම්පත්තස්ස දාතබ්බන්ති වදාම, සමණො පන ගොතමො ‘මය්හමෙව දානං දාතබ්බං නාඤ්ඤෙසං, මය්හමෙව සාවකානං දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං, මය්හමෙව දින්නං දානං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං, මය්හමෙව සාවකානං දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙස’න්ති එවං වදතී’’ති. තං සන්ධාය අයං ‘‘සුතං මෙත’’න්ති ආහ.

En cuanto a 'Anuviccakāraṃ' (Actuar tras investigar), significa: 'Actúa después de haber conocido, reflexionado y sopesado con sabiduría lo que debe hacerse'. 'Sādhu hotī' significa 'Es bueno'. Pues para personas prominentes como tú, al verme y refugiarse en mí, después de haber visto a un Nigaṇṭha y haberse refugiado en él, podría surgir el reproche: '¿Por qué este general Sīha se refugia en cualquiera que ve?'. Por lo tanto, muestra que actuar tras investigar es bueno para personas como tú. 'Paṭākaṃ parihareyyuṃ' significa que, según se dice, esos Nigaṇṭhas, al obtener un discípulo así, levantan estandartes y recorren la ciudad proclamando: 'Tal rey, o gran ministro, o banquero se ha refugiado en nosotros y se ha convertido en nuestro discípulo'. ¿Por qué lo hacen? Con la idea de que 'así nuestra grandeza será evidente'. Y también pensando que si surgiera en él el remordimiento: '¿Por qué me he refugiado en estos?', él desestimaría ese pensamiento diciendo: 'Muchos saben que me he refugiado en ellos; ahora es difícil retractarse', y así no se apartaría. Por eso dijo: 'Llevarían estandartes'. 'Opānabhūtaṃ' significa establecido como un pozo de agua preparado para todos. 'Kulaṃ' se refiere a tu hogar. 'Dātabbaṃ maññeyyāsi' significa: 'Antes, al ver a diez, veinte o sesenta Nigaṇṭhas que llegaban, no decías que no había nada y les dabas limosna. Ahora, no interrumpas las ofrendas a ellos solo por el hecho de haberte refugiado en mí'. Lo exhortó diciendo que ciertamente debe darse a quienes llegan. En cuanto a 'Sutaṃ metaṃ bhante', la pregunta es: ¿De quién lo escuchaste? La respuesta es: Lo escuchó de los Nigaṇṭhas. Se dice que ellos declaran en las casas de los laicos: 'Nosotros decimos que se debe dar a cualquiera que llegue, pero el asceta Gotama dice: «Solo se me debe dar a mí y no a otros; solo se debe dar a mis discípulos y no a los discípulos de otros; solo la limosna dada a mí tiene gran fruto, no la dada a otros; solo la limosna dada a mis discípulos tiene gran fruto, no la dada a otros»'. Refiriéndose a lo que ellos declaran en las casas de los laicos, el general Sīha dijo: 'He oído esto, Señor'.

අනුපුබ්බිං කථන්ති දානානන්තරං සීලං, සීලානන්තරං සග්ගං, සග්ගානන්තරං මග්ගන්ති එවං අනුපටිපාටිකථං. තත්ථ දානකථන්ති ඉදං දානං නාම සුඛානං නිදානං, සම්පත්තීනං මූලං, භොගානං පතිට්ඨා, විසමගතස්ස තාණං ලෙණං ගති පරායණං, ඉධලොකපරලොකෙසු දානසදිසො අවස්සයො පතිට්ඨා ආරම්මණං තාණං ලෙණං ගති පරායණං නත්ථි. ඉදඤ්හි අවස්සයට්ඨෙන රතනමයසීහාසනසදිසං, පතිට්ඨානට්ඨෙන මහාපථවීසදිසං, ආරම්මණට්ඨෙන ආලම්බනරජ්ජුසදිසං. ඉදඤ්හි දුක්ඛනිත්ථරණට්ඨෙන නාවා, සමස්සාසනට්ඨෙන සඞ්ගාමසූරො, භයපරිත්තාණට්ඨෙන සුසඞ්ඛතනගරං, මච්ඡෙරමලාදීහි අනුපලිත්තට්ඨෙන පදුමං, තෙසං නිදහනට්ඨෙන අග්ගි, දුරාසදට්ඨෙන ආසිවිසො, අසන්තාසනට්ඨෙන සීහො, බලවන්තට්ඨෙන හත්ථී, අභිමඞ්ගලසම්මතට්ඨෙන සෙතවසභො, ඛෙමන්තභූමිසම්පාපනට්ඨෙන වලාහකො අස්සරාජා. දානං නාමෙතං මයා ගතමග්ගො, මය්හෙසො වංසො, මයා දස පාරමියො පූරෙන්තෙන වෙලාමමහායඤ්ඤො, මහාගොවින්දමහායඤ්ඤො, මහාසුදස්සනමහායඤ්ඤො, වෙස්සන්තරමහායඤ්ඤොති, අනෙකමහායඤ්ඤා පවත්තිතා, සසභූතෙන ජලිතඅග්ගික්ඛන්ධෙ අත්තානං නිය්‍යාදෙන්තෙන සම්පත්තයාචකානං චිත්තං ගහිතං. දානඤ්හි ලොකෙ සක්කසම්පත්තිං දෙති මාරසම්පත්තිං බ්‍රහ්මසම්පත්තිං, චක්කවත්තිසම්පත්තිං, සාවකපාරමීඤාණං, පච්චෙකබොධිඤාණං, අභිසම්බොධිඤාණං දෙතීති එවමාදිදානගුණප්පටිසංයුත්තං කථං.

«Discurso gradual» (Anupubbi katha) significa hablar en orden sucesivo: sobre la moralidad después de la generosidad, sobre el cielo después de la moralidad, y sobre el camino después del cielo. En esto, el discurso sobre la generosidad (dāna) se explica así: la generosidad es la fuente de la felicidad, la raíz de los logros, el fundamento de las posesiones, el refugio, el abrigo, el destino y el amparo de aquel que ha caído en la desgracia. En este mundo y en el siguiente, no existe apoyo, fundamento, objeto mental, refugio, abrigo, destino o amparo comparable a la generosidad. Pues, en el sentido de ser un apoyo, es como un trono de león hecho de gemas; en el sentido de ser un fundamento, es como la gran tierra; en el sentido de ser un objeto al cual aferrarse, es como una cuerda de amarre. Además, es como un barco para cruzar el sufrimiento, como un valiente guerrero en la batalla para dar consuelo, como una ciudad bien fortificada para proteger del miedo, como un loto por no estar manchado por la suciedad de la tacañería y otras impurezas, como el fuego por quemar esas impurezas, como una cobra por ser difícil de atacar, como un león por no conocer el miedo, como un elefante por su gran fuerza, como un toro blanco considerado sumamente auspicioso, y como el rey de los caballos Valāhaka por conducir al terreno de la seguridad. Esta generosidad es el camino por el que he transitado; es mi linaje. Mientras cumplía las diez perfecciones (pāramīs), realicé grandes sacrificios como el de Velāma, Mahāgovinda, Mahāsudassana y Vessantara. Como el rey liebre (Sasa), entregué mi propio cuerpo en una hoguera ardiente, capturando el corazón de los mendigos que se acercaron (Sakka disfrazado). Ciertamente, la generosidad otorga en el mundo la fortuna de Sakka, la fortuna de Mara, la fortuna de Brahma, la fortuna de un monarca universal, el conocimiento de la perfección de un discípulo, el conocimiento de un Buda privado y el conocimiento del supremo despertar. Así es el discurso relacionado con las virtudes de la generosidad.

යස්මා පන දානං දෙන්තො සීලං සමාදාතුං සක්කොති, තස්මා තදනන්තරං සීලකථං කථෙසි. සීලකථන්ති සීලං නාමෙතං අවස්සයො පතිට්ඨා ආරම්මණං තාණං ලෙණං ගති පරායණං. සීලං නාමෙතං මම වංසො[Pg.214], අහං සඞ්ඛපාලනාගරාජකාලෙ භූරිදත්තනාගරාජකාලෙ චම්පෙය්‍යනාගරාජකාලෙ සීලවරාජකාලෙ මාතුපොසකහත්ථිරාජකාලෙ ඡද්දන්තහත්ථිරාජකාලෙති අනන්තෙසු අත්තභාවෙසු සීලං පරිපූරෙසිං. ඉධලොකපරලොකසම්පත්තීනඤ්හි සීලසදිසො අවස්සයො පතිට්ඨා ආරම්මණං තාණං ලෙණං ගති පරායණං නත්ථි, සීලාලඞ්කාරසදිසො අලඞ්කාරො නත්ථි, සීලපුප්ඵසදිසං පුප්ඵං නත්ථි, සීලගන්ධසදිසො ගන්ධො නත්ථි. සීලාලඞ්කාරෙන හි අලඞ්කතං සීලගන්ධානුලිත්තං සදෙවකොපි ලොකො ඔලොකෙන්තො තිත්තිං න ගච්ඡතීති එවමාදිසීලගුණප්පටිසංයුත්තං කථං.

Puesto que quien practica la generosidad es capaz de emprender la moralidad (sīla), el Buda enseñó el discurso sobre la moralidad inmediatamente después. En el discurso sobre la moralidad, esta se define como el apoyo, el fundamento, el objeto, el refugio, el abrigo, el destino y el amparo. La moralidad es mi linaje; la perfeccioné en innumerables existencias, como cuando fui el rey naga Saṅkhapāla, el rey naga Bhūridatta, el rey naga Campeyya, el rey Sīlava, el rey elefante Mātuposaka y el rey elefante Chaddanta. Para los logros en este mundo y en el siguiente, no existe apoyo, fundamento, objeto, refugio, abrigo, destino o amparo igual a la moralidad. No hay ornamento igual al ornamento de la moralidad, ni flor igual a la flor de la moralidad, ni fragancia igual a la fragancia de la moralidad. De hecho, el mundo entero, incluidos los dioses, no se cansa de contemplar a una persona adornada con el ornamento de la moralidad y ungida con su fragancia. Así es el discurso relacionado con las virtudes de la moralidad.

‘‘ඉදං පන සීලං නිස්සාය අයං සග්ගො ලබ්භතී’’ති දස්සෙතුං සීලානන්තරං සග්ගකථං කථෙසි. සග්ගකථන්ති ‘‘අයං සග්ගො නාම ඉට්ඨො කන්තො මනාපො, නිච්චමෙත්ථ කීළා, නිච්චං සම්පත්තියො ලබ්භන්ති, චාතුමහාරාජිකා දෙවා නවුතිවස්සසතසහස්සානි දිබ්බසුඛං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්ති, තාවතිංසා තිස්සො ච වස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානී’’ති එවමාදිසග්ගගුණප්පටිසංයුත්තං කථං. සග්ගසම්පත්තිං කථයන්තානඤ්හි බුද්ධානං මුඛං නප්පහොති. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘අනෙකපරියායෙන ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, සග්ගකථං කථෙය්‍ය’’න්තිආදි (ම. නි. 3.255).

Para mostrar que «dependiendo de esta moralidad se alcanza el cielo», enseñó el discurso sobre el cielo (sagga) después de la moralidad. «Discurso sobre el cielo» significa: «Este cielo es deseable, encantador y placentero; allí siempre hay regocijo y siempre se obtienen logros. Los dioses de los Cuatro Grandes Reyes disfrutan de la felicidad y fortuna celestiales durante novecientos mil años; los de Tāvatiṃsa durante treinta y seis millones de años». Así es el discurso relacionado con las virtudes del cielo. Ciertamente, las bocas de los Budas no son suficientes para describir plenamente la fortuna celestial. Por eso se dijo: «Monjes, de muchas maneras podría relatar el discurso sobre el cielo».

එවං සග්ගකථාය පලොභෙත්වා පන හත්ථිං අලඞ්කරිත්වා තස්ස සොණ්ඩං ඡින්දන්තො විය ‘‘අයම්පි සග්ගො අනිච්චො අද්ධුවො, න එත්ථ ඡන්දරාගො කත්තබ්බො’’ති දස්සනත්ථං ‘‘අප්පස්සාදා කාමා බහුදුක්ඛා බහුපායාසා, ආදීනවො එත්ථ භිය්‍යො’’තිආදිනා (ම. නි. 1.235-236; 2.42) නයෙන කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං කථෙසි. තත්ථ ආදීනවොති දොසො. ඔකාරොති අවකාරො ලාමකභාවො. සංකිලෙසොති තෙහි සත්තානං සංසාරෙ සංකිලිස්සනං. යථාහ – ‘‘සංකිලිස්සන්ති වත, භො, සත්තා’’ති (ම. නි. 2.351).

Después de haberlos atraído con el discurso sobre el cielo, como quien adorna a un elefante para luego cortarle la trompa, mostró que «incluso este cielo es impermanente e inestable, y no se debe cultivar apego allí». Para evidenciar esto, enseñó el peligro (ādīnava), la bajeza y la impureza de los placeres sensoriales mediante el método de: «Los placeres sensoriales brindan poco deleite, mucho sufrimiento y mucha desesperación; el peligro aquí es mayor». En este contexto, «ādīnava» significa falta o defecto. «Okāra» significa bajeza o estado inferior. «Saṃkilesa» se refiere a la impureza de los seres a través de esos placeres en el ciclo de nacimientos (saṃsāra). Como se dijo: «¡Ay, señores, los seres están corrompidos!».

එවං කාමාදීනවෙන තජ්ජෙත්වා නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසි. කල්ලචිත්තන්ති අරොගචිත්තං. සාමුක්කංසිකාති සාමං උක්කංසිකා අත්තනායෙව උද්ධරිත්වා ගහිතා, සයම්භුඤාණෙන දිට්ඨා අසාධාරණා අඤ්ඤෙසන්ති අත්ථො. කා පන සාති? අරියසච්චදෙසනා. තෙනෙවාහ – දුක්ඛං සමුදයං නිරොධං මග්ගන්ති. විරජං වීතමලන්ති රාගරජාදීනං අභාවා විරජං, රාගමලාදීනං [Pg.215] විගතත්තා වීතමලං. ධම්මචක්ඛුන්ති ඉධ සොතාපත්තිමග්ගො අධිප්පෙතො. තස්ස උප්පත්තිආකාරදස්සනත්ථං යංකිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්මන්ති ආහ. තඤ්හි නිරොධං ආරම්මණං කත්වා කිච්චවසෙන එවං සබ්බසඞ්ඛතං පටිවිජ්ඣන්තං උප්පජ්ජති. දිට්ඨො අරියසච්චධම්මො එතෙනාති දිට්ඨධම්මො. එස නයො සෙසෙසුපි. තිණ්ණා විචිකිච්ඡා අනෙනාති තිණ්ණවිචිකිච්ඡො. විගතා කථංකථා අස්සාති විගතකථංකථො. විසාරජ්ජං පත්තොති වෙසාරජ්ජප්පත්තො. කත්ථ? සත්ථුසාසනෙ. නාස්ස පරො පච්චයො, න පරං සද්ධාය එත්ථ වත්තතීති අපරප්පච්චයො.

Habiéndolos intimidado con el peligro de los placeres sensoriales, reveló los beneficios de la renuncia (nekkhamma). «Mente preparada» (kallacitta) significa una mente sana, libre de las enfermedades de las impurezas. «Exaltada» (sāmukkaṃsikā) significa una enseñanza extraída y tomada por el propio Buda, vista por su conocimiento omnisciente (sayambhūñāṇa) y no compartida con otros. ¿Cuál es esa enseñanza? El discurso sobre las Cuatro Nobles Verdades. Por eso se dijo: «el sufrimiento, el origen, el cese y el camino». «Libre de polvo, libre de manchas» significa «libre de polvo» por la ausencia del polvo de la pasión y otras manchas, y «libre de manchas» por haber desaparecido la suciedad de la pasión y similares. «Ojo del Dhamma» (dhammacakkhu) se refiere aquí al sendero de la entrada en la corriente (sotāpattimagga). Para mostrar el modo en que surge, dijo: «Cualquier cosa que tenga la naturaleza de originarse, toda ella tiene la naturaleza de cesar». Pues ese conocimiento surge comprendiendo toda la realidad condicionada, tomando el cese (Nirvana) como objeto mental mediante su función. Aquel que ha visto la doctrina de las Nobles Verdades es quien ha visto el Dhamma. Este mismo principio se aplica a los demás términos. Aquel que ha cruzado la duda es quien ha superado toda incertidumbre. Aquel cuya vacilación ha desaparecido es quien ya no se pregunta «¿es así o no?». Aquel que ha alcanzado la intrepidez es quien ha obtenido confianza plena en la enseñanza del Maestro. «No depende de otro» significa que no necesita que otro lo guíe en la fe, pues en esta enseñanza ya no procede basándose únicamente en la fe en otros.

පවත්තමංසන්ති පකතියා පවත්තං කප්පියමංසං මූලං ගහෙත්වා අන්තරාපණෙ පරියෙසාහීති අධිප්පායො. සම්බහුලා නිගණ්ඨාති පඤ්චසතමත්තා නිගණ්ඨා. ථූලං පසුන්ති ථූලං මහාසරීරං ගොකණ්ණමහිංසසූකරසඞ්ඛාතං පසුං. උද්දිස්සකතන්ති අත්තානං උද්දිසිත්වා කතං, මාරිතන්ති අත්ථො. පටිච්චකම්මන්ති ස්වායං තං මංසං පටිච්ච තං පාණවධකම්මං ඵුසති. තඤ්හි අකුසලං උපඩ්ඪං දායකස්ස, උපඩ්ඪං පටිග්ගාහකස්ස හොතීති නෙසං ලද්ධි. අපරො නයො – පටිච්චකම්මන්ති අත්තානං පටිච්චකතං. අථ වා පටිච්චකම්මන්ති නිමිත්තකම්මස්සෙතං අධිවචනං, තං පටිච්චකම්මං එත්ථ අත්ථීති මංසම්පි පටිච්චකම්මන්ති වුත්තං. උපකණ්ණකෙති කණ්ණමූලෙ. අලන්ති පටික්ඛෙපවචනං, කිං ඉමිනාති අත්ථො. න ච පනෙතෙති එතෙ ආයස්මන්තො දීඝරත්තං අවණ්ණකාමා හුත්වා අවණ්ණං භාසන්තාපි අබ්භාචික්ඛන්තා න ජිරිදන්ති, අබ්භක්ඛානස්ස අන්තං න ගච්ඡන්තීති අත්ථො. අථ වා ලජ්ජනත්ථෙ ඉදං ජිරිදන්තීති පදං දට්ඨබ්බං, න ලජ්ජන්තීති අත්ථො.

«Pavattamaṃsaṃ» significa carne permitida que surge naturalmente, habiéndose tomado el precio y buscándola en el mercado central; tal es la intención (del General Sīha). «Sambahulā nigaṇṭhā» se refiere a unos quinientos Niganthas. «Thūlaṃ pasuṃ» significa un animal de cuerpo grande y robusto, específicamente reses, búfalos o cerdos. «Uddissakataṃ» significa matado con la intención deliberada para uno mismo. «Paṭiccakammaṃ» implica que el asceta Gotama, debido a esa carne, incurre en el acto de matar a ese ser; pues según su doctrina, esa acción perjudicial (akusala) pertenece mitad al donante y mitad al receptor. Otra explicación: «paṭiccakammaṃ» es lo realizado con respecto a uno mismo. O bien, «paṭiccakammaṃ» es un sinónimo de un acto causado por un motivo; debido a que existe un acto causado por un motivo en relación con esa carne, se dice que la carne es «paṭiccakammaṃ». «Upakaṇṇake» significa cerca del oído. «Alaṃ» es una palabra de rechazo, con el sentido de «¿qué se gana con esto?». «Na ca panetete» significa que estos venerables, deseando el desprestigio por largo tiempo, incluso cuando hablan mal y calumnian, no se detienen; es decir, no llegan al fin de su calumnia. Alternativamente, el término «jiridanti» debe entenderse en el sentido de avergonzarse; es decir, no se avergüenzan.

3. අස්සාජානීයසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Assājānīya Sutta

13. තතියෙ අඞ්ගෙහීති ගුණඞ්ගෙහි. තස්සං දිසායං ජාතො හොතීති තස්සං සින්ධුනදීතීරදිසායං ජාතො හොති. අඤ්ඤෙපි භද්‍රා අස්සාජානීයා තත්ථෙව ජායන්ති. අල්ලං වා සුක්ඛං වාති අල්ලතිණං වා සුක්ඛතිණං වා. නාඤ්ඤෙ අස්සෙ උබ්බෙජෙතාති අඤ්ඤෙ අස්සෙ න උබ්බෙජෙති න පහරති න ඩංසති න කලහං කරොති. සාඨෙය්‍යානීති සඨභාවො. කූටෙය්‍යානීති කූටභාවො. ජිම්හෙය්‍යානීති ජිම්හභාවො. වඞ්කෙය්‍යානීති වඞ්කභාවා. ඉච්චස්ස චතූහිපි පදෙහි අසික්ඛිතභාවොව කථිතො[Pg.216]. වාහීති වහනසභාවො දින්නොවාදපටිකරො. යාව ජීවිතමරණපරියාදානාති යාව ජීවිතස්ස මරණෙන පරියොසානා. සක්කච්චං පරිභුඤ්ජතීති අමතං විය පච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභුඤ්ජති. පුරිසථාමෙනාතිආදීසු ඤාණථාමාදයො කථිතා. සණ්ඨානන්ති ඔසක්කනං පටිප්පස්සද්ධි.

13. En el tercer sutta, «aṅgehi» significa con cualidades de virtud. «Tassaṃ disāyaṃ jāto hoti» significa que ha nacido en la región de las riberas del río Indo (Sindhu). Otros caballos de raza noble también nacen precisamente en ese mismo lugar. «Allaṃ vā sukkhaṃ vā» se refiere a la hierba fresca o seca. «Nāññe asse ubbejetā» significa que no asusta a otros caballos, no los golpea, no los muerde ni causa conflictos. «Sāṭheyyāni» es la condición de ser engañoso. «Kūṭeyyānī» es la condición de ser fraudulento. «Jimheyyānī» es la condición de ser retorcido. «Vaṅkeyyānī» es la condición de ser curvo (deshonesto). Con estos cuatro términos se describe únicamente su estado de falta de entrenamiento. «Vāhī» se refiere a su naturaleza de llevar la carga y ser obediente a la instrucción recibida. «Yāva jīvitamaraṇapariyādānā» significa hasta el final de la vida por la muerte. «Sakkaccaṃ paribhuñjati» significa que lo consume con cuidado, reflexionando como si fuera el néctar de la inmortalidad. En términos como «purisathāmena», se mencionan el poder de la sabiduría y otros similares. «Saṇṭhānaṃ» significa el cese del retroceso o la pacificación.

4. අස්සඛළුඞ්කසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Assakhaḷuṅka Sutta

14. චතුත්ථෙ ‘‘පෙහී’’ති වුත්තොති ‘‘ගච්ඡා’’ති වුත්තො. පිට්ඨිතො රථං පවත්තෙතීති ඛන්ධට්ඨිකෙන යුගං උප්පීළිත්වා පච්ඡිමභාගෙන රථං පවට්ටෙන්තො ඔසක්කති. පච්ඡා ලඞ්ඝති, කුබ්බරං හනතීති ද්වෙ පච්ඡිමපාදෙ උක්ඛිපිත්වා තෙහි පහරිත්වා රථකුබ්බරං භින්දති. තිදණ්ඩං භඤ්ජතීති රථස්ස පුරතො තයො දණ්ඩකා හොන්ති, තෙ භඤ්ජති. රථීසාය සත්ථිං උස්සජ්ජිත්වාති සීසං නාමෙත්වා යුගං භූමියං පාතෙත්වා සත්ථිනා රථීසං පහරිත්වා. අජ්ඣොමද්දතීති ද්වීහි පුරිමපාදෙහි ඊසං මද්දන්තො තිට්ඨති. උබ්බටුමං රථං කරොතීති ථලං වා කණ්ඩකට්ඨානං වා රථං ආරොපෙති. අනාදියිත්වාති අමනසිකත්වා අගණිත්වා. මුඛාධානන්ති මුඛඨපනත්ථාය දින්නං අයසඞ්ඛලිකං. ඛීලට්ඨායීති චත්තාරො පාදෙ ථම්භෙ විය නිච්චලං ඨපෙත්වා ඛීලට්ඨානසදිසෙන ඨානෙන තිට්ඨති. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටමෙව කථිතං.

14. En el cuarto sutta, cuando se dice «pehī», se refiere a que se le ordena «¡ve!». «Piṭṭhito rathaṃ pavatteti» significa que, presionando el yugo con el hueso del hombro, hace retroceder el carro moviéndolo por la parte posterior. «Pacchā laṅghati, kubbaraṃ hanati» significa que levanta las dos patas traseras y, golpeando con ellas, rompe la llanta de la rueda del carro. «Tidaṇḍaṃ bhañjati» significa que rompe los tres listones de madera que están al frente del carro. «Rathīsāya satthiṃ ussajjitvā» significa que baja la cabeza, deja caer el yugo al suelo y golpea el eje del carro con el muslo. «Ajjhomaddati» significa que permanece presionando el eje con las dos patas delanteras. «Ubbaṭumaṃ rathaṃ karoti» significa que sube el carro a un terreno elevado o a un lugar lleno de espinas. «Anādiyitvā» significa sin prestar atención ni considerar. «Mukhādhānaṃ» es la cadena de hierro que se coloca para sujetar el bocado. «Khīlaṭṭhāyī» significa que coloca las cuatro patas firmes como postes y se queda parado de forma inamovible. En este sutta se enseña únicamente sobre el ciclo de sufrimientos (vaṭṭa).

5. මලසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Mala Sutta

15. පඤ්චමෙ අසජ්ඣායමලාති උග්ගහිතමන්තානං අසජ්ඣායකරණං මලං නාම හොති. අනුට්ඨානමලා ඝරාති උට්ඨානවීරියාභාවො ඝරානං මලං නාම. වණ්ණස්සාති සරීරවණ්ණස්ස. රක්ඛතොති යංකිඤ්චි අත්තනො සන්තකං රක්ඛන්තස්ස. අවිජ්ජා පරමං මලන්ති තතො සෙසාකුසලධම්මමලතො අට්ඨසු ඨානෙසු අඤ්ඤාණභූතා වට්ටමූලසඞ්ඛාතා බහලන්ධකාරඅවිජ්ජා පරමං මලං. තතො හි මලතරං නාම නත්ථි. ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ වට්ටමෙව කථිතං.

15. En el quinto sutta, «asajjhāyamalā» significa que la falta de recitación de los mantras aprendidos constituye una mancha. «Anuṭṭhānamalā gharā» significa que la falta de esfuerzo y diligencia es la mancha de los hogares. «Vaṇṇassā» se refiere a la complexión del cuerpo. «Rakkhato» se refiere a quien protege cualquier posesión propia. «Avijjā paramaṃ malaṃ» indica que, por encima de las manchas de los demás estados perjudiciales, la ignorancia (avijjā), que consiste en el desconocimiento en ocho aspectos y es la oscuridad profunda llamada raíz del ciclo (vaṭṭa), es la mancha suprema. En verdad, no existe mancha más densa que la ignorancia. También en este sutta se enseña sobre el ciclo de sufrimientos (vaṭṭa).

6. දූතෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Dūteyya Sutta

16. ඡට්ඨෙ දූතෙය්‍යන්ති දූතකම්මං. ගන්තුමරහතීති තං දූතෙය්‍යසඞ්ඛාතං සාසනං ධාරෙත්වා හරිතුං අරහති. සොතාති යො තං අස්ස සාසනං දෙති[Pg.217], තස්ස සොතා. සාවෙතාති තං උග්ගණ්හිත්වා ‘‘ඉදං නාම තුම්හෙහි වුත්ත’’න්ති පටිසාවෙතා. උග්ගහෙතාති සුග්ගහිතං කත්වා උග්ගහෙතා. ධාරෙතාති සුධාරිතං කත්වා ධාරෙතා. විඤ්ඤාති අත්ථානත්ථස්ස අත්ථං ජානිතා. විඤ්ඤාපෙතාති පරං විජානාපෙතා. සහිතා සහිතස්සාති ඉදං සහිතං, ඉදං අසහිතන්ති එවං සහිතාසහිතස්ස කුසලො, උපගතානුපගතෙසු ඡෙකො සාසනං ආරොචෙන්තො සහිතං සල්ලක්ඛෙත්වා ආරොචෙති. න බ්‍යථතීති වෙධති න ඡම්භති. අසන්දිද්ධන්ති නිස්සන්දෙහං විගතසංසයං. පුච්ඡිතොති පඤ්හත්ථාය පුච්ඡිතො.

16. En el sexto sutta, «dūteyyaṃ» significa la labor de un mensajero. «Gantumarahati» significa que es apto para llevar y entregar ese mensaje en su función de mensajero. «Sotā» es aquel que escucha a quien le entrega el mensaje. «Sāvetā» es quien, habiendo aprendido el mensaje, lo repite diciendo: «esto es lo que habéis dicho». «Uggahetā» es quien lo aprende bien. «Dhāretā» es quien lo retiene bien tras haberlo aprendido. «Viññātā» es quien comprende por sí mismo el significado de lo que es beneficioso o perjudicial. «Viññāpetā» es quien hace que otros comprendan. «Sahitāsahitassa» significa que es hábil en distinguir si un mensaje es coherente o incoherente; es experto en lo que conduce o no al bienestar, y al entregar el mensaje, lo hace tras haber discernido el significado beneficioso. «Na byathati» significa que no tiembla ni se agita. «Asandiddhaṃ» significa sin duda y con la incertidumbre disipada. «Pucchito» significa cuando es interrogado con el propósito de resolver una duda.

7-8. බන්ධනසුත්තද්වයවණ්ණනා

7-8. Comentario a los dos suttas sobre las ataduras (Bandhana Sutta)

17-18. සත්තමෙ රුණ්ණෙනාති රුදිතෙන. ආකප්පෙනාති නිවාසනපාරුපනාදිනා විධානෙන. වනභඞ්ගෙනාති වනතො භඤ්ජිත්වා ආහටෙන පුප්ඵඵලාදිපණ්ණාකාරෙන. අට්ඨමෙපි එසෙව නයො.

17-18. En el séptimo sutta, «ruṇṇena» significa mediante el llanto. «Ākappena» se refiere a la disposición del vestir y el arreglo personal. «Vanabhaṅgena» se refiere a las ofrendas de flores y frutos traídos del bosque. En el octavo sutta se aplica el mismo método.

9. පහාරාදසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Pahārāda Sutta

19. නවමෙ පහාරාදොති එවංනාමකො. අසුරින්දොති අසුරජෙට්ඨකො. අසුරෙසු හි වෙපචිත්ති රාහු පහාරාදොති ඉමෙ තයො ජෙට්ඨකා. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති දසබලස්ස අභිසම්බුද්ධදිවසතො පට්ඨාය ‘‘අජ්ජ ගමිස්සාමි ස්වෙ ගමිස්සාමී’’ති එකාදස වස්සානි අතික්කමිත්වා ද්වාදසමෙ වස්සෙ සත්ථු වෙරඤ්ජායං වසනකාලෙ ‘‘සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා ‘‘මම ‘අජ්ජ ස්වෙ’ති ද්වාදස වස්සානි ජාතානි, හන්දාහං ඉදානෙව ගච්ඡාමී’’ති තඞ්ඛණංයෙව අසුරගණපරිවුතො අසුරභවනා නික්ඛමිත්වා දිවා දිවස්ස යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, එකමන්තං අට්ඨාසීති සො කිර ‘‘තථාගතං පඤ්හං පුච්ඡිත්වා එව ධම්මං සුණිස්සාමී’’ති ආගතො, තථාගතස්ස පන දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය බුද්ධගාරවෙන පුච්ඡිතුං අසක්කොන්තො අපි සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. තතො සත්ථා චින්තෙසි – ‘‘අයං පහාරාදො මයි අකථෙන්තෙ පඨමතරං කථෙතුං න සක්ඛිස්සති, චිණ්ණවසිට්ඨානෙයෙව නං කථාසමුට්ඨාපනත්ථං එකං පඤ්හං පුච්ඡිස්සාමී’’ති.

19. En el noveno sutta, 'Pahārādo' es el nombre de un individuo. 'Asurindo' se refiere al jefe de los asuras. Pues, ciertamente, entre los asuras, estos tres son los jefes: Vepacitti, Rāhu y Pahārāda. 'Yena bhagavā tenupasaṅkamī' (hacia donde estaba el Bienaventurado se acercó): desde el día de la iluminación del Poseedor de las Diez Fuerzas, pensando 'iré hoy, iré mañana', transcurrieron once años. En el duodécimo año, cuando el Maestro residía en Verañjā, generó el pensamiento: 'Iré a la presencia del Completamente Iluminado'. Pensando: 'Han pasado doce años desde que decía "hoy" o "mañana", iré ahora mismo', en ese mismo instante, rodeado por una multitud de asuras, salió de la morada de los asuras y, en pleno día, se acercó a donde estaba el Bienaventurado y se mantuvo a un lado. Se dice que vino con la intención de que 'solo después de haberle planteado una pregunta al Tathāgata, escucharé el Dhamma'. Sin embargo, desde el momento en que vio al Tathāgata, debido a su profundo respeto por el Buda, no fue capaz de formular la pregunta y, tras saludar al Maestro, permaneció a un lado. Entonces el Maestro pensó: 'Este Pahārāda no podrá hablar primero si yo no le hablo; le haré una pregunta para iniciar la conversación en un tema que le sea familiar'.

අථ [Pg.218] නං පුච්ඡන්තො අපි පන පහාරාදාතිආදිමාහ. තත්ථ අභිරමන්තීති රතිං වින්දන්ති, අනුක්කණ්ඨමානා වසන්තීති අත්ථො. සො ‘‘පරිචිණ්ණට්ඨානෙයෙව මං භගවා පුච්ඡතී’’ති අත්තමනො හුත්වා අභිරමන්ති, භන්තෙති ආහ. අනුපුබ්බනින්නොතිආදීනි සබ්බානි අනුපටිපාටියා නින්නභාවස්ස වෙවචනානි. න ආයතකෙනෙව පපාතොති න ඡින්නතටමහාසොබ්භො විය ආදිතොව පපාතො. සො හි තීරතො පට්ඨාය එකඞ්ගුලද්වඞ්ගුලවිදත්ථිරතනයට්ඨිඋසභඅඩ්ඪගාවුතගාවුතඅඩ්ඪයොජනාදිවසෙන ගම්භීරො හුත්වා ගච්ඡන්තො සිනෙරුපාදමූලෙ චතුරාසීතියොජනසහස්සගම්භීරො හුත්වා ඨිතොති දස්සෙති.

Entonces, al interrogarlo, comenzó diciendo: 'Pero, Pahārāda...', etc. Allí, 'se deleitan' (abhiramantī) significa que encuentran placer, que viven sin descontento. Él, complacido al pensar 'el Bienaventurado me pregunta sobre algo que conozco bien', dijo: 'Se deleitan, Señor'. 'Inclinación gradual' (anupubbaninno), etc., son todos sinónimos de una pendiente sucesiva. 'No como un precipicio abrupto' (na āyatakeneva papāto) significa que no es un descenso repentino como un gran abismo de bordes cortados. Pues muestra que, comenzando desde la orilla, el océano se vuelve profundo gradualmente —por una pulgada, dos pulgadas, un palmo, un codo, un báculo, un usabha, medio gāvuta, un gāvuta, media yojana, etc.— hasta alcanzar una profundidad de ochenta y cuatro mil yojanas en la base del monte Sineru.

ඨිතධම්මොති ඨිතසභාවො. කුණපෙනාති යෙන කෙනචි හත්ථිඅස්සාදීනං කළෙවරෙන. ථලං උස්සාරෙතීති හත්ථෙන ගහෙත්වා විය වීචිපහාරෙනෙව ථලං ඛිපති.

'De naturaleza estable' (ṭhitadhammo) significa de condición fija. 'Con un cadáver' (kuṇapena) se refiere al cuerpo muerto de cualquier animal, como elefantes o caballos. 'Lo arroja a tierra' (thalaṃ ussāreti) significa que, como si lo tomara con la mano, lo lanza a la orilla únicamente mediante el golpe de las olas.

ගඞ්ගායමුනාති ඉධ ඨත්වා ඉමාසං නදීනං උප්පත්තිකථං කථෙතුං වට්ටති. අයං තාව ජම්බුදීපො දසසහස්සයොජනපරිමාණො, තත්ථ චතුසහස්සයොජනපරිමාණො පදෙසො උදකෙන අජ්ඣොත්ථටො මහාසමුද්දොති සඞ්ඛං ගතො, තිසහස්සයොජනප්පමාණෙ මනුස්සා වසන්ති, තිසහස්සයොජනප්පමාණෙ හිමවා පතිට්ඨිතො උබ්බෙධෙන පඤ්චයොජනසතිකො චතුරාසීතිකූටසහස්සපටිමණ්ඩිතො සමන්තතො සන්දමානපඤ්චසතනදීවිචිත්තො, යත්ථ ආයාමවිත්ථාරෙන ච ගම්භීරතො ච පණ්ණාසපණ්ණාසයොජනා දියඩ්ඪයොජනසතපරිමණ්ඩලා අනොතත්තදහො කණ්ණමුණ්ඩදහො රථකාරදහො ඡද්දන්තදහො කුණාලදහො මන්දාකිනිදහො සීහප්පපාතදහොති සත්ත මහාසරා පතිට්ඨහන්ති.

'Gaṅgā, Yamunā', etc.: situándose aquí, es apropiado relatar el origen de estos ríos. Este Jambudīpa tiene una extensión de diez mil yojanas; de ellas, una región de cuatro mil yojanas está cubierta por agua y se conoce como el gran océano; en una región de tres mil yojanas habitan los seres humanos; y en una región de tres mil yojanas se asienta el Himavā [Himalaya], que tiene quinientas yojanas de altura, está adornado con ochenta y cuatro mil picos y embellecido por quinientos ríos que fluyen a su alrededor. Allí se encuentran siete grandes lagos: Anotatta, Kaṇṇamuṇḍa, Rathakāra, Chaddanta, Kuṇāla, Mandākinī y Sīhappapāta, cada uno de los cuales tiene cincuenta yojanas de longitud, anchura y profundidad, y una circunferencia de ciento cincuenta yojanas.

තෙසු අනොතත්තො සුදස්සනකූටං චිත්තකූටං කාළකූටං ගන්ධමාදනකූටං කෙලාසකූටන්ති ඉමෙහි පඤ්චහි පබ්බතෙහි පරික්ඛිත්තො. තත්ථ සුදස්සනකූටං සොවණ්ණමයං ද්වියොජනසතුබ්බෙධං අන්තොවඞ්කං කාකමුඛසණ්ඨානං තමෙව සරං පටිච්ඡාදෙත්වා තිට්ඨති, චිත්තකූටං සබ්බරතනමයං, කාළකූටං අඤ්ජනමයං, ගන්ධමාදනකූටං සානුමයං අබ්භන්තරෙ මුග්ගවණ්ණං, මූලගන්ධො සාරගන්ධො ඵෙග්ගුගන්ධො තචගන්ධො පපටිකාගන්ධො රසගන්ධො පත්තගන්ධො පුප්ඵගන්ධො ඵලගන්ධො [Pg.219] ගන්ධගන්ධොති ඉමෙහි දසහි ගන්ධෙහි උස්සන්නං, නානප්පකාරඔසධසඤ්ඡන්නං කාළපක්ඛඋපොසථදිවසෙ ආදිත්තමිව අඞ්ගාරං ජලන්තං තිට්ඨති, කෙලාසකූටං රජතමයං. සබ්බානි සුදස්සනෙන සමානුබ්බෙධසණ්ඨානානි තමෙව සරං පටිච්ඡාදෙත්වා ඨිතානි. තානි සබ්බානි දෙවානුභාවෙන නාගානුභාවෙන ච වස්සන්ති, නදියො චෙතෙසු සන්දන්ති. තං සබ්බම්පි උදකං අනොතත්තමෙව පවිසති. චන්දිමසූරියා දක්ඛිණෙන වා උත්තරෙන වා ගච්ඡන්තා පබ්බතන්තරෙන තත්ථ ඔභාසං කරොන්ති, උජුං ගච්ඡන්තා න කරොන්ති. තෙනෙවස්ස අනොතත්තො තිසඞ්ඛා උදපාදි.

Entre ellos, el lago Anotatta está rodeado por estas cinco montañas: Sudassana, Cittakūṭa, Kāḷakūṭa, Gandhamādana y Kelāsa. Allí, el pico Sudassana es de oro, tiene doscientas yojanas de altura, es curvo hacia adentro con la forma del pico de un cuervo, y permanece cubriendo el lago. El pico Cittakūṭa es de todo tipo de joyas. El pico Kāḷakūṭa es de colirio [azabache]. El pico Gandhamādana es de mesetas y su interior tiene el color del frijol mungo; abunda en diez tipos de fragancias: fragancia de raíces, de duramen, de albura, de corteza, de escamas de corteza, de resina, de hojas, de flores, de frutos y de perfumes diversos; está cubierto de varios tipos de plantas medicinales y, en los días de observancia (uposatha) de la quincena oscura, brilla como carbones encendidos. El pico Kelāsa es de plata. Todos ellos tienen la misma altura y forma que el Sudassana y permanecen cubriendo el lago. Todos ellos emiten lluvia por el poder de los devas y los nāgas, y los ríos fluyen desde ellos. Toda esa agua entra únicamente en el lago Anotatta. La luna y el sol, al desplazarse por sus cursos sur o norte, iluminan el lugar a través del espacio entre las montañas; cuando se mueven directamente por encima, no lo iluminan. Por esta razón, surgió el nombre 'Anotatta' [No calentado].

තත්ථ මනොහරසිලාතලානි නිම්මච්ඡකච්ඡපානි ඵලිකසදිසනිම්මලොදකානි න්හානතිත්ථානි සුපටියත්තානි හොන්ති, යෙසු බුද්ධා ඛීණාසවා ච පච්චෙකබුද්ධා ච ඉද්ධිමන්තා ච ඉසයො න්හායන්ති, දෙවයක්ඛාදයො උදකකීළං කීළන්ති.

Allí hay llanuras de piedra encantadoras, sin peces ni tortugas, con aguas puras como el cristal y lugares de baño bien dispuestos, donde se bañan los Budas, los que han destruido las impurezas (arahants), los Paccekabuddhas y los ermitaños dotados de poderes psíquicos; y donde los devas, yakkhas y otros juegan juegos acuáticos.

තස්ස චතූසු පස්සෙසු සීහමුඛං, හත්ථිමුඛං, අස්සමුඛං, උසභමුඛන්ති චත්තාරි මුඛානි හොන්ති, යෙහි චතස්සො නදියො සන්දන්ති. සීහමුඛෙන නික්ඛන්තනදීතීරෙ සීහා බහුතරා හොන්ති, හත්ථිමුඛාදීහි හත්ථිඅස්සඋසභා. පුරත්ථිමදිසතො නික්ඛන්තනදී අනොතත්තං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා ඉතරා තිස්සො නදියො අනුපගම්ම පාචීනහිමවන්තෙනෙව අමනුස්සපථං ගන්ත්වා මහාසමුද්දං පවිසති. පච්ඡිමදිසතො ච උත්තරදිසතො ච නික්ඛන්තනදියොපි තථෙව පදක්ඛිණං කත්වා පච්ඡිමහිමවන්තෙනෙව උත්තරහිමවන්තෙනෙව ච අමනුස්සපථං ගන්ත්වා මහාසමුද්දං පවිසන්ති. දක්ඛිණමුඛතො නික්ඛන්තනදී පන තං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා උත්තරෙන උජුකං පාසාණපිට්ඨෙනෙව සට්ඨි යොජනානි ගන්ත්වා පබ්බතං පහරිත්වා උට්ඨාය පරික්ඛෙපෙන තිගාවුතප්පමාණා උදකධාරා හුත්වා ආකාසෙන සට්ඨි යොජනානි ගන්ත්වා තියග්ගළෙ නාම පාසාණෙ පතිතා, පාසාණො උදකධාරාවෙගෙන භින්නො. තත්ථ පඤ්ඤාසයොජනප්පමාණා තියග්ගළා නාම මහාපොක්ඛරණී ජාතා, පොක්ඛරණියා කූලං භින්දිත්වා පාසාණං පවිසිත්වා සට්ඨි යොජනානි ගතා. තතො ඝනපථවිං භින්දිත්වා උම්මඞ්ගෙන සට්ඨි යොජනානි ගන්ත්වා ගිඤ්ඣං නාම තිරච්ඡානපබ්බතං පහරිත්වා හත්ථතලෙ පඤ්චඞ්ගුලිසදිසා පඤ්ච ධාරා හුත්වා පවත්තති. සා [Pg.220] තික්ඛත්තුං අනොතත්තං පදක්ඛිණං කත්වා ගතට්ඨානෙ ආවත්තගඞ්ගාති වුච්චති. උජුකං පාසාණපිට්ඨෙන සට්ඨි යොජනානි ගතට්ඨානෙ කණ්හගඞ්ගා, ආකාසෙන සට්ඨි යොජනානි ගතට්ඨානෙ ආකාසගඞ්ගා, තියග්ගළපාසාණෙ පඤ්ඤාසයොජනොකාසෙ ඨිතා තියග්ගළපොක්ඛරණී, කූලං භින්දිත්වා පාසාණං පවිසිත්වා සට්ඨි යොජනානි ගතට්ඨානෙ බහලගඞ්ගාති, උමඞ්ගෙන සට්ඨි යොජනානි ගතට්ඨානෙ උමඞ්ගගඞ්ගාති වුච්චති. විඤ්ඣං නාම තිරච්ඡානපබ්බතං පහරිත්වා පඤ්ච ධාරා හුත්වා පවත්තනට්ඨානෙ පන ගඞ්ගා, යමුනා, අචිරවතී, සරභූ, මහීති පඤ්ච සඞ්ඛං ගතා. එවමෙතා පඤ්ච මහානදියො හිමවන්තතො පවත්තන්තීති වෙදිතබ්බා.

En sus cuatro lados hay cuatro aberturas: la boca del león, la boca del elefante, la boca del caballo y la boca del toro, por las cuales fluyen cuatro ríos. En las orillas del río que sale por la boca del león hay muchos leones; en las de los que salen por la boca del elefante y las demás, abundan los elefantes, caballos y toros. El río que sale por el lado oriental, tras rodear el Anotatta tres veces en sentido horario, se dirige a través del Himalaya oriental por el camino de los seres no humanos y entra en el gran océano, sin encontrarse con los otros tres ríos. Asimismo, los ríos que salen por el lado occidental y el lado norte, tras rodear el lago tres veces en sentido horario, atraviesan el Himalaya occidental y el Himalaya septentrional respectivamente por el camino de los seres no humanos y entran en el gran océano. En cuanto al río que sale por la boca del sur, tras rodear el lago tres veces en sentido horario, fluye directamente hacia el norte sobre una superficie de piedra por sesenta yojanas, golpea la montaña, asciende y se convierte en una corriente de agua de tres gāvutas de ancho, viaja sesenta yojanas por el aire y cae sobre una roca llamada Tiyaggaḷa; la roca se quiebra por la fuerza de la corriente de agua. Allí se formó un gran estanque llamado Tiyaggaḷā, de cincuenta yojanas de extensión; rompiendo la orilla del estanque, el agua penetra en la roca y recorre sesenta yojanas. Luego, perforando la tierra firme, avanza sesenta yojanas por un túnel subterráneo y, tras golpear la cordillera transversal llamada Viñjha, se divide en cinco corrientes similares a los cinco dedos de una mano. Al tramo que recorre rodeando el Anotatta tres veces se le llama Āvattagaṅgā. Al tramo que recorre sesenta yojanas directamente sobre la superficie de piedra se le llama Kaṇhagaṅgā. Al tramo que recorre sesenta yojanas por el aire se le llama Ākāsagaṅgā. El agua que permanece en el espacio de cincuenta yojanas en la roca Tiyaggaḷa se llama Tiyaggaḷapokkharaṇī. Al tramo que, tras romper la orilla y entrar en la roca, recorre sesenta yojanas se le llama Bahalagaṅgā. Al tramo que recorre sesenta yojanas por el túnel subterráneo se le llama Umaṅgagaṅgā. Por último, en el lugar donde, tras golpear la cordillera de Viñjha, fluye dividida en cinco corrientes, se conoce por los nombres de cinco ríos: Gaṅgā, Yamunā, Aciravatī, Sarabhū y Mahī. Así debe entenderse que estos cinco grandes ríos fluyen desde el Himalaya.

සවන්තියොති යා කාචි සවමානා ගච්ඡන්තී මහානදියො වා කුන්නදියො වා. අප්පෙන්තීති අල්ලීයන්ති ඔසරන්ති. ධාරාති වුට්ඨිධාරා. පූරත්තන්ති පුණ්ණභාවො. මහාසමුද්දස්ස හි අයං ධම්මතා – ‘‘ඉමස්මිං කාලෙ දෙවො මන්දො ජාතො, ජාලක්ඛිපාදීනි ආදාය මච්ඡකච්ඡපෙ ගණ්හිස්සාමා’’ති වා ‘‘ඉමස්මිං කාලෙ මහන්තා වුට්ඨි, ලභිස්සාම නු ඛො පිට්ඨිපසාරණට්ඨාන’’න්ති වා වත්තුං න සක්කා. පඨමකප්පිකකාලතො පට්ඨාය හි යං සිනෙරුමෙඛලං ආහච්ච උදකං ඨිතං, තතො එකඞ්ගුලමත්තම්පි උදකං නෙව හෙට්ඨා ඔසීදති, න උද්ධං උත්තරති. එකරසොති අසම්භින්නරසො.

‘Savantiyo’ se refiere a cualquier río, grande o pequeño, que fluye y avanza. ‘Appentī’ significa que se unen o desembocan. ‘Dhārā’ se refiere a las corrientes de lluvia. ‘Pūrattaṃ’ significa el estado de plenitud. Pues esta es la naturaleza del gran océano: no se puede decir ‘en este momento la lluvia es escasa, tomaré las redes y demás y atraparé peces y tortugas’, ni tampoco ‘en este momento la lluvia es abundante, ¿acaso encontraremos un lugar donde extender la espalda para descansar?’. Pues desde el tiempo del primer eón, el agua que permanece golpeando la falda del monte Sineru no desciende ni asciende ni siquiera la medida de un dedo. ‘Ekaraso’ significa que tiene un sabor puro y sin mezcla.

මුත්තාති ඛුද්දකමහන්තවට්ටදීඝාදිභෙදා අනෙකවිධා. මණීති රත්තනීලාදිභෙදො අනෙකවිධො. වෙළුරියොති වංසවණ්ණසිරීසපුප්ඵවණ්ණාදිභෙදො අනෙකවිධො. සඞ්ඛොති දක්ඛිණාවට්ටතම්බකුච්ඡිකධමනසඞ්ඛාදිභෙදො අනෙකවිධො. සිලාති සෙතකාළමුග්ගවණ්ණාදිභෙදො අනෙකවිධා. පවාළන්ති ඛුද්දකමහන්තරත්තඝනරත්තාදිභෙදං අනෙකවිධං. මසාරගල්ලන්ති කබරමණි. නාගාති ඌමිපිට්ඨවාසිනොපි විමානට්ඨකා නාගාපි.

‘Muttā’ son las perlas de diversos tipos, distinguiéndose por ser pequeñas, grandes, redondas, alargadas, etc. ‘Maṇī’ son las piedras preciosas de muchos tipos, como rubíes, zafiros, etc. ‘Veḷuriyo’ es el lapislázuli de diversos tipos, con colores como el del brote de bambú o de la flor de sirīsa. ‘Saṅkho’ son las caracolas de muchos tipos, como las que giran a la derecha, las de vientre rojizo o las que se usan como trompetas. ‘Silā’ son los cristales o cuarzos de diversos tipos, con colores blancos, negros o del color del frijol mungo. ‘Pavāḷanti’ es el coral de muchos tipos, pequeño, grande, rojo claro o rojo intenso. ‘Masāragalla’ es una gema veteada. ‘Nāgā’ se refiere tanto a los que habitan sobre las olas como a los que moran en palacios celestiales.

අට්ඨ පහාරාදාති සත්ථා අට්ඨපි ධම්මෙ වත්තුං සක්කොති, සොළසපි බාත්තිංසපි චතුසට්ඨිපි සහස්සම්පි, පහාරාදෙන පන අට්ඨ කථිතා, අහම්පි තෙහෙව සරික්ඛකෙ කත්වා කථෙස්සාමීති චින්තෙත්වා එවමාහ. අනුපුබ්බසික්ඛාතිආදීසු අනුපුබ්බසික්ඛාය තිස්සො සික්ඛා ගහිතා, අනුපුබ්බකිරියාය තෙරස ධුතඞ්ගානි, අනුපුබ්බපටිපදාය සත්ත අනුපස්සනා අට්ඨාරස මහාවිපස්සනා අට්ඨතිංස ආරම්මණවිභත්තියො සත්තතිංස බොධපක්ඛියධම්මා[Pg.221]. න ආයතකෙනෙව අඤ්ඤාපටිවෙධොති මණ්ඩූකස්ස උප්පතිත්වා ගමනං විය ආදිතොව සීලපූරණාදිං අකත්වා අරහත්තප්පටිවෙධො නාම නත්ථි, පටිපාටියා පන සීලසමාධිපඤ්ඤායො පූරෙත්වාව සක්කා අරහත්තං පත්තුන්ති අත්ථො.

Respecto a ‘ocho, Pahārāda’, el Maestro es capaz de exponer ocho maravillas, o dieciséis, treinta y dos, sesenta y cuatro, cien o incluso mil; sin embargo, como el asura Pahārāda mencionó ocho, Él pensó: ‘Yo también enseñaré estableciendo una similitud con esas mismas ocho maravillas del océano’, y así habló. En cuanto a ‘la instrucción gradual’ y demás, a través de la instrucción gradual se adoptan las tres enseñanzas (sikkhā); a través de la práctica gradual, los trece factores ascéticos (dhutaṅga); a través del sendero gradual, las siete contemplaciones (anupassanā), las dieciocho grandes visiones profundas (mahāvipassanā), las treinta y ocho distinciones de los objetos y los treinta y siete factores de la iluminación (bodhipakkhiyadhamma). ‘No hay una penetración repentina del conocimiento final’ significa que, al igual que el salto de una rana, no existe tal cosa como la penetración del fruto del arhat sin haber cumplido primero la virtud y demás desde el comienzo; por el contrario, el significado es que solo es posible alcanzar el estado de arhat tras haber completado gradualmente la virtud, la concentración y la sabiduría.

ආරකාවාති දූරෙයෙව. න තෙන නිබ්බානධාතුයා ඌනත්තං වා පූරත්තං වාති අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙපි කප්පෙ බුද්ධෙසු අනුප්පන්නෙසු එකසත්තොපි පරිනිබ්බාතුං න සක්කොති, තදාපි ‘‘තුච්ඡා නිබ්බානධාතූ’’ති න සක්කා වත්තුං. බුද්ධකාලෙ ච පන එකෙකස්මිං සමාගමෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යාපි සත්තා අමතං ආරාධෙන්ති, තදාපි න සක්කා වත්තුං – ‘‘පූරා නිබ්බානධාතූ’’ති.

‘Ārakā’ significa ‘muy lejos’. ‘Ni por ello la esencia del Nibbāna disminuye o se llena’ significa que, incluso si durante eones incalculables no surgieran budas y ni un solo ser pudiera alcanzar el parinibbāna, aun así no podría decirse: ‘la esencia del Nibbāna está vacía’. Y por otro lado, cuando en el tiempo de un buda, en cada asamblea, seres incalculables alcanzan el Néctar, tampoco entonces podría decirse: ‘la esencia del Nibbāna está llena’.

10. උපොසථසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Uposatha Sutta.

20. දසමෙ නිසින්නො හොතීති උපොසථකරණත්ථාය උපාසිකාය රතනපාසාදෙ නිසින්නො. නිසජ්ජ පන භික්ඛූනං චිත්තානි ඔලොකෙන්තො එකං දුස්සීලපුග්ගලං දිස්වා ‘‘සචාහං ඉමස්මිං පුග්ගලෙ නිසින්නෙයෙව පාතිමොක්ඛං උද්දිසිස්සාමි, සත්තධා තස්ස මුද්ධා ඵලිස්සතී’’ති තස්ස අනුකම්පාය තුණ්හීයෙව අහොසි. අභික්කන්තාති අතික්කන්තා පරික්ඛීණා. උද්ධස්තෙ අරුණෙති උග්ගතෙ අරුණසීසෙ. නන්දිමුඛියාති තුට්ඨමුඛියා. අපරිසුද්ධා, ආනන්ද, පරිසාති ‘‘අසුකපුග්ගලො අපරිසුද්ධො’’ති අවත්වා ‘‘අපරිසුද්ධා, ආනන්ද, පරිසා’’ති ආහ. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

20. En el décimo sutta, 'estaba sentado' (nisinno hoti) significa que estaba sentado en el palacio de joyas de la devota Visākhā con el propósito de realizar el Uposatha. Sin embargo, al observar las mentes de los monjes después de haberse sentado, vio a una persona inmoral (dussīla) y pensó: 'Si recito el Pātimokkha mientras esta persona está sentada aquí, su cabeza se partirá en siete pedazos'. Por compasión hacia él, permaneció en silencio. 'Abhikkantā' significa transcurrida o agotada. 'Uddhaste aruṇe' significa al salir el primer rayo del alba. 'Nandimukhiyā' significa con el rostro alegre o satisfecho. Respecto a 'la asamblea es impura, Ānanda' (aparisuddhā, ānanda, parisā), lo dijo sin mencionar 'tal persona es impura'. El resto de la explicación es evidente en todos los pasajes.

මහාවග්ගො දුතියො.

El Segundo Gran Vagga (Mahāvaggo).

3. ගහපතිවග්ගො

3. Vagga de los Jefes de Familia (Gahapativaggo).

1. පඨමඋග්ගසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Primer Ugga Sutta.

21. තතියස්ස පඨමෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදීති තස්ස කිර ඝරෙ පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං පඤ්ච ආසනසතානි නිච්චං පඤ්ඤත්තානෙව හොන්ති, තෙසු අඤ්ඤතරස්මිං ආසනෙ නිසීදි. තං සුණාහීති තෙ සුණාහි, තං වා අට්ඨවිධං අච්ඡරියධම්මං සුණාහි. චිත්තං පසීදීති ‘‘බුද්ධො නු ඛො න බුද්ධො නු ඛො’’ති විතක්කමත්තම්පි න උප්පජ්ජි, අයමෙව බුද්ධොති චිත්තුප්පාදො පසන්නො අනාවිලො අහොසි. සකානි වා ඤාතිකුලානීති අත්තනො යාපනමත්තං ධනං [Pg.222] ගහෙත්වා ඤාතිඝරානි ගච්ඡතු. කස්ස වො දම්මීති කතරපුරිසස්ස තුම්හෙ දදාමි, ආරොචෙථ මෙ අත්තනො අධිප්පායං. අප්පටිවිභත්තාති ‘‘එත්තකං දස්සාමි එත්තකං න දස්සාමි, ඉදං දස්සාමි ඉදං න දස්සාමී’’ති චිත්තං උප්පාදෙන්තෙන හි පටිවිභත්තා නාම හොති, මය්හං පන න එවං. අථ ඛො සඞ්ඝිකා විය ගණසන්තකා විය ච සීලවන්තෙහි සද්ධිං සාධාරණායෙව. සක්කච්චංයෙව පයිරුපාසාමීති සහත්ථා උපට්ඨහාමි, චිත්තීකාරෙන උපසඞ්කමාමි.

21. En el primer sutta del tercer vagga, sobre la frase 'se sentó en el asiento preparado' (paññatte āsane nisīdi), se debe conocer la siguiente decisión: se dice que en la casa de ese jefe de familia Ugga, siempre había quinientos asientos preparados para quinientos monjes; él se sentó en uno de esos asientos. 'Escucha eso' (taṃ suṇāhi) significa escucha esas ocho cualidades maravillosas. 'La mente se aclaró' (cittaṃ pasīdi) significa que no surgió ni siquiera un rastro de duda como: '¿Será el Buda o no será el Buda?'; su estado mental fue de serenidad y sin turbación, pensando: 'Este mismo es el Buda'. 'O a sus propias familias' (sakāni vā ñātikulānīti) significa que, habiendo tomado solo la riqueza suficiente para su sustento, pueden ir a las casas de sus parientes. '¿A quién de vosotros os daré?' (kassa vo dammi) significa '¿a qué hombre os entregaré? Informadme de vuestro deseo'. Se dice que es 'sin distinción' (appaṭivibhattā) cuando alguien genera el pensamiento: 'Daré tanto, pero no daré tanto; daré esto, pero no daré aquello'; sin embargo, para mí no es así. Más bien, mis bienes son compartidos con los virtuosos, tal como si fueran propiedad de la Sangha o de un grupo. 'Le sirvo con esmero' (sakkaccaṃyeva payirupāsāmi) significa que lo asisto con mis propias manos y me acerco con profunda veneración.

අනච්ඡරියං ඛො පන මං, භන්තෙති, භන්තෙ, යං මං දෙවතා උපසඞ්කමිත්වා එවං ආරොචෙන්ති, ඉදං න අච්ඡරියං. යං පනාහං තතොනිදානං චිත්තස්ස උණ්ණතිං නාභිජානාමි, තං එව අච්ඡරියන්ති වදති. සාධු සාධු, භික්ඛූති එත්ථ කිඤ්චාපි භික්ඛුං ආමන්තෙති, උපාසකස්සෙව පන වෙය්‍යාකරණසම්පහංසනෙ එස සාධුකාරොති වෙදිතබ්බො.

'No es algo maravilloso para mí, venerable señor' (anacchariyaṃ kho pana maṃ, bhante) significa: venerable señor, que las deidades se acerquen a mí y me informen de tales cosas, no es algo maravilloso. Pero el hecho de que no reconozca ninguna altivez (uṇṇati) en mi mente debido a esa información de las deidades, eso es precisamente lo que describe como maravilloso. En la frase 'bien, bien, monje' (sādhu sādhu, bhikkhūti), aunque se dirige al monje, debe entenderse que este elogio es por la declaración y el regocijo del devoto Ugga.

2. දුතියඋග්ගසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Segundo Ugga Sutta.

22. දුතියෙ නාගවනෙති තස්ස කිර සෙට්ඨිනො නාගවනං නාම උය්‍යානං, සො තත්ථ පුරෙභත්තං ගන්ධමාලාදීනි ගාහාපෙත්වා උය්‍යානකීළිකං කීළිතුකාමො ගන්ත්වා පරිචාරියමානො භගවන්තං අද්දස. සහ දස්සනෙනෙවස්ස පුරිමනයෙනෙව චිත්තං පසීදි, සුරාපානෙන ච උප්පන්නමන්දො තඞ්ඛණංයෙව පහීයි. තං සන්ධායෙවමාහ. ඔණොජෙසින්ති උදකං හත්ථෙ පාතෙත්වා අදාසිං. අසුකොති අමුකො. සමචිත්තොව දෙමීති ‘‘ඉමස්ස ථොකං, ඉමස්ස බහුක’’න්ති එවං චිත්තනානත්තං න කරොමි, දෙය්‍යධම්මං පන එකසදිසං කරොමීති දස්සෙති. ආරොචෙන්තීති ආකාසෙ ඨත්වා ආරොචෙන්ති. නත්ථි තං සංයොජනන්ති ඉමිනා උපාසකො අත්තනො අනාගාමිඵලං බ්‍යාකරොති.

22. En el segundo sutta, 'en el Bosque de los Nāgas' (nāgavaneti): se dice que ese comerciante tenía un jardín llamado Nāgavana; él fue allí antes del almuerzo, habiendo hecho llevar perfumes, guirnaldas y demás, con el deseo de divertirse en el jardín, y mientras se deleitaba, vio al Bienaventurado. Tan pronto como lo vio, su mente se aclaró de la misma manera que antes, y la embriaguez causada por el consumo de licor desapareció en ese mismo instante. Refiriéndose a esto, dijo tales palabras. 'Hice la ofrenda' (oṇojesiṃ) significa que vertió agua en la mano y lo entregó. 'Tal persona' (asuko) significa fulano de tal. 'Doy con una mente equitativa' (samacittova demi) muestra que no hace distinción mental diciendo 'poco para este, mucho para aquel', sino que entrega los objetos de donación de manera igualitaria. 'Informan' (ārocenti) significa que las deidades informan permaneciendo en el aire. Con la frase 'no existe ese vínculo' (natthi taṃ saṃyojanaṃ), el devoto declara su propio logro del fruto de No Retorno (anāgāmiphala).

3. පඨමහත්ථකසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Primer Hatthaka Sutta.

23. තතියෙ හත්ථකො ආළවකොති භගවතා ආළවකයක්ඛස්ස හත්ථතො හත්ථෙහි සම්පටිච්ඡිතත්තා හත්ථකොති ලද්ධනාමො රාජකුමාරො. සීලවාති පඤ්චසීලදසසීලෙන සීලවා. චාගවාති චාගසම්පන්නො. කච්චිත්ථ, භන්තෙති, භන්තෙ, කච්චි එත්ථ භගවතො බ්‍යාකරණට්ඨානෙ. අප්පිච්ඡොති අධිගමප්පිච්ඡතාය අප්පිච්ඡො.

23. En el tercer sutta, 'Hatthaka Āḷavaka': es el príncipe que recibió ese nombre porque fue tomado por las manos del Bienaventurado de las manos del yakka Āḷavaka. 'Virtuoso' (sīlavā) significa que posee las cinco o diez virtudes. 'Generoso' (cāgavā) significa dotado de generosidad. '¿Acaso aquí, venerable señor?' (kaccittha, bhante) se refiere a la declaración del Bienaventurado en este contexto. 'De pocos deseos' (appiccho) significa que posee pocos deseos debido a no querer ostentar los logros alcanzados (magga-phala).

4. දුතියහත්ථකසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Segundo Hatthaka Sutta.

24. චතුත්ථෙ [Pg.223] පඤ්චමත්තෙහි උපාසකසතෙහීති සොතාපන්නසකදාගාමීනංයෙව අරියසාවකඋපාසකානං පඤ්චහි සතෙහි පරිවුතො භුත්තපාතරාසො ගන්ධමාලවිලෙපෙනචුණ්ණානි ගහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. සඞ්ගහවත්ථූනීති සඞ්ගණ්හනකාරණානි. තෙහාහන්ති තෙහි අහං. තං දානෙන සඞ්ගණ්හාමීති නඞ්ගලබලිබද්දභත්තබීජාදීනි චෙව ගන්ධමාලමූලාදීනි ච දත්වා සඞ්ගණ්හාමි. පෙය්‍යවජ්ජෙනාති අම්ම, තාත, භාතර, භගිනීතිආදිකෙන කණ්ණසුඛෙන මුදුකෙන පියවචනෙන සඞ්ගණ්හාමි. අත්ථචරියායාති ‘‘ඉමස්ස දානෙන වා පියවචනෙන වා කිච්චං නත්ථි, අත්ථචරියාය සඞ්ගණ්හිතබ්බයුත්තකො අය’’න්ති ඤත්වා උප්පන්නකිච්චනිත්ථරණසඞ්ඛාතාය අත්ථචරියාය සඞ්ගණ්හාමි. සමානත්තතායාති ‘‘ඉමස්ස දානාදීහි කිච්චං නත්ථි, සමානත්තතාය සඞ්ගණ්හිතබ්බො අය’’න්ති එකතො ඛාදනපිවනනිසජ්ජාදීහි අත්තනා සමානං කත්වා සඞ්ගණ්හාමි. දලිද්දස්ස ඛො නො තථා සොතබ්බං මඤ්ඤන්තීති දලිද්දස්ස කිඤ්චි දාතුං වා කාතුං වා අසක්කොන්තස්ස, යථා දලිද්දස්ස නො තථා සොතබ්බං මඤ්ඤන්ති, මම පන සොතබ්බං මඤ්ඤන්ති, දින්නොවාදෙ තිට්ඨන්ති, න මෙ අනුසාසනිං අතික්කමිතබ්බං මඤ්ඤන්ති. යොනි ඛො ත්‍යායන්ති උපායො ඛො තෙ අයං. ඉමෙසු පන ද්වීසුපි සුත්තෙසු සත්ථාරා සීලචාගපඤ්ඤා මිස්සකා කථිතාති වෙදිතබ්බා.

24. En el cuarto sutta, 'acompañado por unos quinientos devotos' (pañcamattehi upāsakasatehīti): significa que estaba rodeado por quinientos devotos que eran discípulos nobles (Ariya Sāvaka), exclusivamente Sotāpannas y Sakadāgāmīs. Habiendo desayunado y tomado perfumes, flores y polvos aromáticos, se acercó a donde estaba el Bienaventurado. 'Bases de apoyo' (saṅgahavatthūni) significa las causas para ganarse a los demás. 'Con ellas yo' (tehāhaṃ) significa con esas cuatro bases. 'Los apoyo con dádivas' (taṃ dānena saṅgaṇhāmi) significa que los apoyo entregándoles arados, bueyes, comida, semillas y demás, así como perfumes y guirnaldas. 'Con palabras amables' (peyyavajjenā) significa que los atraigo con palabras agradables al oído, suaves y afectuosas, llamándolos 'madre, padre, hermano, hermana', etc. 'Con conducta beneficiosa' (atthacariyāyā) significa que, al discernir que 'esta persona no necesita dádivas ni palabras amables, sino que debe ser apoyada con una acción beneficiosa', lo apoyo mediante la ayuda en sus tareas necesarias. 'Con imparcialidad' (samānattatāyā) significa que, al discernir que 'esta persona debe ser apoyada con un trato igualitario', lo apoyo tratándolo como a un igual, comiendo, bebiendo y sentándose juntos. 'No consideran que se deba escuchar al pobre' (daliddassa kho no tathā sotabbaṃ maññantīti): así como se piensa que no se debe escuchar la palabra de un hombre pobre que no puede dar ni hacer nada, en mi caso consideran que deben escucharme, se mantienen en mis consejos y no consideran que deban transgredir mi instrucción. 'Ese es tu método' (yoni kho tyāyaṃ) significa que este es el medio adecuado para ti. Además, debe entenderse que en estos dos suttas, el Maestro enseñó una mezcla de moralidad, generosidad y sabiduría.

5-6. මහානාමසුත්තාදිවණ්ණනා

5-6. Comentario al Mahānāma Sutta y otros.

25-26. පඤ්චමෙ අත්ථූපපරික්ඛිතා හොතීති අත්ථානත්ථං කාරණාකාරණං උපපරික්ඛිතා හොති. ඡට්ඨෙ සද්ධාසීලචාගා මිස්සකා කථිතා.

25-26. En el quinto, 'es alguien que examina el significado' (atthūpaparikkhitā hotīti) significa que examina lo que es beneficioso y lo que no lo es, lo que es causa y lo que no lo es. En el sexto, se exponen de forma combinada la fe, la moralidad y la generosidad.

7. පඨමබලසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Primer Bala Sutta.

27. සත්තමෙ උජ්ඣත්තිබලාති උජ්ඣානබලා. බාලානඤ්හි ‘‘යං අසුකො ඉදඤ්චිදඤ්ච ආහ, මං සො ආහ, න අඤ්ඤ’’න්ති එවං උජ්ඣානමෙව බලං. නිජ්ඣත්තිබලාති ‘‘න ඉදං එවං, එවං නාමෙත’’න්ති අත්ථානත්ථනිජ්ඣාපනංයෙව බලං. පටිසඞ්ඛානබලාති පච්චවෙක්ඛණබලා. ඛන්තිබලාති අධිවාසනබලා.

27. En el séptimo [sutta], «ujjhattibalā» (el poder de la crítica) significa el poder del resentimiento. Pues, para los necios, pensar: «Esa persona dijo tal y tal cosa, me lo dijo a mí, no a otro», esa misma actitud crítica es su fuerza. «Nijjhattibalā» (el poder del convencimiento) significa [pensar]: «Esto no es así; es ciertamente de esta manera», siendo la fuerza de discernir lo que es beneficioso de lo que no lo es. «Paṭisaṅkhānabalā» significa el poder de la reflexión. «Khantibalā» significa el poder de la paciencia o la tolerancia.

8. දුතියබලසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Segundo Sutta sobre los Poderes

28. අට්ඨමෙ [Pg.224] බලානීති ඤාණබලානි. ආසවානං ඛයං පටිජානාතීති අරහත්තං පටිජානාති. අනිච්චතොති හුත්වා අභාවාකාරෙන. යථාභූතන්ති යථාසභාවතො. සම්මප්පඤ්ඤායාති සහවිපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤාය. අඞ්ගාරකාසූපමාති සන්තාපනට්ඨෙන අඞ්ගාරකාසුයා උපමිතා ඉමෙ කාමාති. විවෙකනින්නන්ති ඵලසමාපත්තිවසෙන නිබ්බානනින්නං. විවෙකට්ඨන්ති කිලෙසෙහි වජ්ජිතං දූරීභූතං වා. නෙක්ඛම්මාභිරතන්ති පබ්බජ්ජාභිරතං. බ්‍යන්තිභූතන්ති විගතන්තභූතං එකදෙසෙනාපි අනල්ලීනං විසංයුත්තං විසංසට්ඨං. ආසවට්ඨානියෙහීති සම්පයොගවසෙන ආසවානං කාරණභූතෙහි, කිලෙසධම්මෙහීති අත්ථො. අථ වා බ්‍යන්තිභූතන්ති විගතවායන්ති අත්ථො. කුතො? සබ්බසො ආසවට්ඨානියෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙහි තෙභූමකධම්මෙහීති අත්ථො. ඉමස්මිං සුත්තෙ අරියමග්ගො ලොකියලොකුත්තරො කථිතො.

28. En el octavo [sutta], «poderes» se refiere a los poderes del conocimiento. «Declara la destrucción de las eflorescencias» significa que declara el estado de Arahat. «Como impermanentes» significa bajo el modo de la no existencia tras haber surgido. «Tal como es» significa según su naturaleza real. «Con la recta sabiduría» significa con la sabiduría del Sendero junto con la visión cabal. «Como un foso de brasas ardientes» significa que estos placeres sensuales son comparados a un foso de brasas debido a su naturaleza de causar tormento. «Inclinado hacia el aislamiento» significa inclinado hacia el Nibbāna mediante el logro del fruto. «Situado en el aislamiento» significa libre o distante de las impurezas (kilesas). «Deleitándose en la renuncia» significa deleitándose en la vida monástica. «Habiendo llegado a su fin» (byantibhūtaṃ) significa haber llegado al estado en que la sed ha desaparecido, no estar apegado ni siquiera en parte, estar desvinculado y separado. «De los estados que fomentan las eflorescencias» significa de las impurezas que son la causa de las eflorescencias por vía de asociación; tal es el significado. O bien, «byantibhūtaṃ» significa libre de la sed. ¿De qué? De todos los estados que fomentan las eflorescencias, es decir, de todos los fenómenos de los tres planos de existencia. En este sutta, se explica el Noble Sendero tanto en su aspecto mundano como supramundano.

9. අක්ඛණසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Sutta sobre las Oportunidades Inoportunas

29. නවමෙ ඛණෙ කිච්චානි කරොතීති ඛණකිච්චො, ඔකාසං ලභිත්වාව කිච්චානි කරොතීති අත්ථො. ධම්මොති චතුසච්චධම්මො. ඔපසමිකොති කිලෙසූපසමාවහො. පරිනිබ්බායිකොති කිලෙසපරිනිබ්බානකරො. චතුමග්ගඤාණසඞ්ඛාතං සම්බොධිං ගච්ඡති සම්පාපුණාතීති සම්බොධගාමී. දීඝායුකං දෙවනිකායන්ති ඉදං අසඤ්ඤං දෙවනිකායං සන්ධාය වුත්තං. අවිඤ්ඤාතාරෙසූති අතිවිය අවිඤ්ඤූසු.

29. En el noveno [sutta], «khaṇakicco» se refiere a quien realiza sus deberes en el momento oportuno, es decir, aquel que cumple sus tareas solo tras haber obtenido la oportunidad. «Dhamma» es el Dhamma de las Cuatro Nobles Verdades. «Conducente a la paz» significa que trae la pacificación de las impurezas. «Conducente al Nibbāna final» significa que efectúa la extinción de las impurezas. «Conducente a la iluminación» significa que alcanza la iluminación conocida como el conocimiento de los cuatro senderos. «Una orden de dioses de larga vida» se dice en referencia a la orden de los seres sin percepción (asañña). «Entre los que no comprenden» significa entre aquellos que son sumamente ignorantes de las Cuatro Nobles Verdades.

සුප්පවෙදිතෙති සුකථිතෙ. අන්තරායිකාති අන්තරායකරා. ඛණො වෙ මා උපච්චගාති අයං ලද්ධො ඛණො මා අතික්කමි. ඉධ චෙව නං විරාධෙතීති සචෙ කොචි පමත්තචාරී ඉධ ඉමං ඛණං ලභිත්වාපි සද්ධම්මස්ස නියාමතං අරියමග්ගං විරාධෙති න සම්පාදෙති. අතීතත්ථොති හාපිතත්ථො. චිරත්තං අනුතපිස්සතීති චිරරත්තං සොචිස්සති. යථා හි ‘‘අසුකට්ඨානෙ භණ්ඩං සමුප්පන්න’’න්ති සුත්වා එකො වාණිජො න ගච්ඡෙය්‍ය, අඤ්ඤෙ ගන්ත්වා ගණ්හෙය්‍යුං, තෙසං තං අට්ඨගුණම්පි දසගුණම්පි භවෙය්‍ය. අථ ඉතරො ‘‘මම අත්ථො අතික්කන්තො’’ති අනුතපෙය්‍ය, එවං යො ඉධ ඛණං ලභිත්වා අප්පටිපජ්ජන්තො සද්ධම්මස්ස නියාමතං විරාධෙති, සො අයං වාණිජොව අතීතත්ථො [Pg.225] චිරං අනුතපිස්සති සොචිස්සති. කිඤ්ච භිය්‍යො අවිජ්ජානිවුතොති තථා. පච්චවිදුන්ති පටිවිජ්ඣිංසු. සංවරාති සීලසංවරා. මාරධෙය්‍යපරානුගෙති මාරධෙය්‍යසඞ්ඛාතං සංසාරං අනුගතෙ. පාරඞ්ගතාති නිබ්බානං ගතා. යෙ පත්තා ආසවක්ඛයන්ති යෙ අරහත්තං පත්තා. එවමිධ ගාථාසු වට්ටවිවට්ටං කථිතං.

«Bien proclamado» significa bien expuesto. «Obstaculizadores» significa que causan obstáculos. «Que no pase de largo el momento oportuno» significa que esta oportunidad obtenida [del surgimiento de un Buda] no debe dejarse pasar. «Si aquí mismo lo pierde» significa que si alguien de conducta negligente, a pesar de haber obtenido esta oportunidad en esta Dispensación, pierde el Noble Sendero —la fijeza en el Verdadero Dhamma— y no lo consuma. «Habiendo perdido el beneficio» (atītattho) significa con el beneficio arruinado. «Se lamentará por largo tiempo» significa que sufrirá durante mucho tiempo. Así como al oír que «ha surgido mercancía en tal lugar», un comerciante negligente no fuera, mientras que otros comerciantes hábiles fueran y la tomaran, y para ellos esa mercancía se multiplicara ocho o diez veces; entonces el otro se lamentaría pensando: «Mi beneficio se ha pasado». De igual modo, quien habiendo obtenido la oportunidad aquí no practica y pierde la fijeza del Verdadero Dhamma, ese, como aquel comerciante, habiendo perdido el beneficio, se lamentará y sufrirá por largo tiempo. Además, «obstruido por la ignorancia» se refiere a lo mismo. «Comprendieron» significa que penetraron [la verdad]. «Restricciones» son las restricciones de la moralidad (sīlasaṃvara). «Siguiendo el dominio de Mara» significa que siguen el ciclo de nacimientos y muertes (saṃsāra) llamado dominio de Mara. «Han cruzado a la otra orilla» significa que han ido al Nibbāna. «Quienes han alcanzado la destrucción de las eflorescencias» significa quienes han alcanzado el estado de Arahat. Así, en estos versos se explica tanto el ciclo del sufrimiento como el cese del ciclo.

10. අනුරුද්ධමහාවිතක්කසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Sutta sobre el Gran Pensamiento de Anuruddha

30. දසමෙ චෙතීසූති චෙතිනාමකානං රාජූනං නිවාසට්ඨානත්තා එවංලද්ධවොහාරෙ රට්ඨෙ. පාචීනවංසදායෙති දසබලස්ස වසනට්ඨානතො පාචීනදිසාය ඨිතෙ වංසදායෙ නීලොභාසෙහි වෙළූහි සඤ්ඡන්නෙ අරඤ්ඤෙ. එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදීති ථෙරො කිර පබ්බජිත්වා පඨමඅන්තොවස්සම්හියෙව සමාපත්තිලාභී හුත්වා සහස්සලොකධාතුදස්සනසමත්ථං දිබ්බචක්ඛුඤාණං උප්පාදෙසි. සො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා එවමාහ – ‘‘ඉධාහං, ආවුසො සාරිපුත්ත, දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සහස්සලොකං ඔලොකෙමි. ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ගං. අථ ච පන මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං න විමුච්චතී’’ති. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘යං ඛො තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති ‘අහං දිබ්බෙන චක්ඛුනා…පෙ… ඔලොකෙමී’ති, ඉදං තෙ මානස්මිං. යම්පි තෙ, ආවුසො, අනුරුද්ධ එවං හොති ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං…පෙ… එකග්ග’න්ති, ඉදං තෙ උද්ධච්චස්මිං. යම්පි තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති ‘අථ ච පන මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං න විමුච්චතී’ති, ඉදං තෙ කුක්කුච්චස්මිං. සාධු වතායස්මා අනුරුද්ධො ඉමෙ තයො ධම්මෙ පහාය ඉමෙ තයො ධම්මෙ අමනසිකරිත්වා අමතාය ධාතුයා චිත්තං උපසංහරතූ’’ති එවමස්ස ථෙරො කම්මට්ඨානං කථෙසි. සො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා සත්ථාරං ආපුච්ඡිත්වා චෙතිරට්ඨං ගන්ත්වා සමණධම්මං කරොන්තො අට්ඨමාසං චඞ්කමෙන වීතිනාමෙසි. සො පධානවෙගනිම්මථිතත්තා කිලන්තකායො එකස්ස වෙළුගුම්බස්ස හෙට්ඨා නිසීදි. අථස්සායං එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි, එස මහාපුරිසවිතක්කො උප්පජ්ජීති අත්ථො.

30. En el décimo [sutta], «en el país de los Cetis» se refiere al reino que recibió tal nombre por ser el lugar de residencia de los reyes llamados Ceti. «En el Bosque del Bambú Oriental» se refiere al bosque situado al este de la residencia del Poseedor de los Diez Poderes, un bosque cubierto de bambúes de color verde oscuro. «Surgió tal reflexión en su mente» significa que el venerable [Anuruddha], tras ordenarse y durante su primer retiro de lluvia, habiendo obtenido los logros meditativos, desarrolló el conocimiento del ojo divino capaz de ver mil sistemas de mundos. Él fue ante el venerable Sāriputta y le dijo: «Amigo Sāriputta, aquí, con el ojo divino puro que trasciende la visión humana, veo mil mundos. Mi energía es firme y no decae, mi atención está establecida y no se confunde, mi cuerpo está tranquilo y sin tensión, y mi mente está concentrada y enfocada. Sin embargo, mi mente no se libera de las eflorescencias por falta de desapego». Entonces el venerable Sāriputta le dijo: «Amigo Anuruddha, cuando piensas: ‘Veo mil mundos con el ojo divino...’, esto es parte de tu orgullo (māna). Amigo Anuruddha, cuando piensas: ‘Mi energía es firme... y mi mente está enfocada’, esto es parte de tu agitación (uddhacca). Amigo Anuruddha, cuando piensas: ‘Sin embargo, mi mente no se libera de las eflorescencias por falta de desapego’, esto es parte de tu preocupación (kukkucca). Sería bueno que el venerable Anuruddha abandonara estos tres estados y, dejando de prestarles atención, dirigiera su mente hacia el elemento inmortal (Nibbāna)». De esta manera, el venerable Sāriputta le expuso el tema de meditación. Él, tras tomar el tema de meditación y pedir permiso al Maestro, partió hacia el reino de los Cetis y, practicando los deberes de un asceta, pasó medio mes en meditación caminando. Con el cuerpo fatigado por la intensidad del esfuerzo, se sentó bajo un matorral de bambú. Entonces surgió en su mente esta reflexión: «Este es el pensamiento de un gran hombre que surge», tal es el significado.

අප්පිච්ඡස්සාති [Pg.226] එත්ථ පච්චයප්පිච්ඡො, අධිගමප්පිච්ඡො, පරියත්තිඅප්පිච්ඡො, ධුතඞ්ගප්පිච්ඡොති චත්තාරො අප්පිච්ඡා. තත්ථ පච්චයප්පිච්ඡො බහුං දෙන්තෙ අප්පං ගණ්හාති, අප්පං දෙන්තෙ අප්පතරං ගණ්හාති, න අනවසෙසග්ගාහී හොති. අධිගමප්පිච්ඡො මජ්ඣන්තිකත්ථෙරො විය අත්තනො අධිගමං අඤ්ඤෙසං ජානිතුං න දෙති. පරියත්තිඅප්පිච්ඡො තෙපිටකොපි සමානො න බහුස්සුතභාවං ජානාපෙතුකාමො හොති සාකෙතතිස්සත්ථෙරො විය. ධුතඞ්ගප්පිච්ඡො ධුතඞ්ගපරිහරණභාවං අඤ්ඤෙසං ජානිතුං න දෙති ද්වෙභාතිකත්ථෙරෙසු ජෙට්ඨත්ථෙරො විය. වත්ථු විසුද්ධිමග්ගෙ කථිතං. අයං ධම්මොති එවං සන්තගුණනිගුහනෙන ච පටිග්ගහණෙ මත්තඤ්ඤුතාය ච අප්පිච්ඡස්ස පුග්ගලස්ස අයං නවලොකුත්තරධම්මො සම්පජ්ජති, නො මහිච්ඡස්ස. එවං සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බං.

Respecto a 'de pocos deseos' (appicchassa), existen cuatro tipos: el de pocos deseos respecto a los requisitos, el de pocos deseos respecto a los logros, el de pocos deseos respecto al aprendizaje y el de pocos deseos respecto a las prácticas ascéticas. Entre estos, el de pocos deseos respecto a los requisitos toma poco cuando se le da mucho, y toma aún menos cuando se le da poco; no lo toma todo sin dejar nada. El de pocos deseos respecto a los logros, al igual que el Venerable Majjhantika, no permite que otros conozcan sus propios logros. El de pocos deseos respecto al aprendizaje, aunque sea un conocedor del Tipitaka, no desea dar a conocer que posee un gran conocimiento, tal como el Venerable Sāketatissa. El de pocos deseos respecto a las prácticas ascéticas no permite que otros conozcan su práctica de los dhutangas, como el hermano mayor de los dos hermanos. Esta historia se narra en el Visuddhimagga. 'Este Dhamma' se refiere a que, mediante la ocultación de las propias virtudes y la moderación en la recepción, este Dhamma supramundano de nueve niveles se manifiesta en la persona de pocos deseos, no así en la de grandes deseos. Esto mismo debe aplicarse en todos los casos.

සන්තුට්ඨස්සාති චතූසු පච්චයෙසු තීහි සන්තොසෙහි සන්තුට්ඨස්ස. පවිවිත්තස්සාති කායචිත්තඋපධිවිවෙකෙහි විවිත්තස්ස. තත්ථ කායවිවෙකො නාම ගණසඞ්ගණිකං විනොදෙත්වා ආරම්භවත්ථුවසෙන එකීභාවො. එකීභාවමත්තෙනෙව කම්මං න නිප්ඵජ්ජතීති කසිණපරිකම්මං කත්වා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙති, අයං චිත්තවිවෙකො නාම. සමාපත්තිමත්තෙනෙව කම්මං න නිප්ඵජ්ජතීති ඣානං පාදකං කත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසිත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණාති, අයං සබ්බාකාරතො උපධිවිවෙකො නාම. තෙනාහ භගවා – ‘‘කායවිවෙකො ච විවෙකට්ඨකායානං නෙක්ඛම්මාභිරතානං, චිත්තවිවෙකො ච පරිසුද්ධචිත්තානං පරමවොදානප්පත්තානං, උපධිවිවෙකො ච නිරුපධීනං පුග්ගලානං විසඞ්ඛාරගතාන’’න්ති (මහානි. 7, 49).

'Del que está contento' (santuṭṭhassa) significa estar satisfecho con las tres formas de contento respecto a los cuatro requisitos. 'Del que está recluido' (pavivittassā) se refiere a quien está recluido mediante la reclusión del cuerpo, de la mente y de los sustratos. De estas, la 'reclusión del cuerpo' (kāyaviveka) consiste en abandonar la distracción de la compañía del grupo y permanecer en soledad basándose en los ocho motivos de esfuerzo. Reflexionando que el deber monástico no se completa solo con la soledad física, realiza la práctica preliminar de los kasiṇas y alcanza las ocho absorciones; esto se denomina 'reclusión de la mente' (cittaviveka). Reflexionando que el deber no se completa solo con las absorciones, utiliza el jhāna como base, contempla las formaciones y alcanza el estado de Arahat junto con las discriminaciones analíticas (paṭisambhidā); esto se denomina 'reclusión de los sustratos' (upadhiviveka) en todos sus aspectos. Por ello, el Bienaventurado dijo: 'La reclusión del cuerpo es para quienes tienen el cuerpo recluido y se deleitan en la renuncia; la reclusión de la mente es para quienes tienen la mente pura y han alcanzado la pureza suprema; y la reclusión de los sustratos es para los individuos sin sustratos que han trascendido las formaciones'.

සඞ්ගණිකාරාමස්සාති ගණසඞ්ගණිකාය චෙව කිලෙසසඞ්ගණිකාය ච රතස්ස. ආරද්ධවීරියස්සාති කායිකචෙතසිකවීරියවසෙන ආරද්ධවීරියස්ස. උපට්ඨිතස්සතිස්සාති චතුසතිපට්ඨානවසෙන උපට්ඨිතස්සතිස්ස. සමාහිතස්සාති එකග්ගචිත්තස්ස. පඤ්ඤවතොති කම්මස්සකතපඤ්ඤාය පඤ්ඤවතො.

'Del que se deleita en la compañía' (saṅgaṇikārāmassa) se refiere a quien se complace tanto en la compañía de los grupos como en la compañía de las impurezas (kilesas). 'Del que ha esforzado su energía' (āraddhavīriyassa) se refiere a quien ha aplicado su energía física y mental. 'Del que tiene la atención establecida' (upaṭṭhitassatissa) es quien posee atención firme mediante los cuatro fundamentos de la atención. 'Del que está concentrado' (samāhitassā) se refiere a quien tiene la mente unificada. 'Del que posee sabiduría' (paññavato) se refiere a quien es sabio mediante el conocimiento de que las acciones son propiedad de uno mismo (kammassakatā-paññā).

සාධු සාධූති ථෙරස්ස විතක්කං සම්පහංසෙන්තො එවමාහ. ඉමං අට්ඨමන්ති සත්ත නිධී ලද්ධපුරිසස්ස අට්ඨමං දෙන්තො විය, සත්ත මණිරතනානි, සත්ත හත්ථිරතනානි, සත්ත අස්සරතනානි ලද්ධපුරිසස්ස අට්ඨමං දෙන්තො විය සත්ත මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙත්වා ඨිතස්ස අට්ඨමං ආචික්ඛන්තො එවමාහ. නිප්පපඤ්චාරාමස්සාති [Pg.227] තණ්හාමානදිට්ඨිපපඤ්චරහිතත්තා නිප්පපඤ්චසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානපදෙ අභිරතස්ස. ඉතරං තස්සෙව වෙවචනං. පපඤ්චාරාමස්සාති යථාවුත්තෙසු පපඤ්චෙසු අභිරතස්ස. ඉතරං තස්සෙව වෙවචනං.

Diciendo '¡Bien, bien!' (Sādhu sādhu), el Buda habló para regocijar el pensamiento del Venerable Anuruddha. Al decir 'Este octavo', es como si se le diera un octavo caldero de oro a un hombre que ya ha encontrado siete; o como si se le diera una octava joya, elefante o caballo real a quien ya obtuvo siete. Así, a Anuruddha, que permanecía habiendo reflexionado sobre los siete pensamientos de un Gran Hombre, el Buda le enseñó el octavo pensamiento de un Gran Hombre. 'Del que se deleita en la no proliferación' (nippapañcārāmassa) se refiere a quien se deleita profundamente en el estado del Nibbāna, llamado no proliferación por estar libre de las proliferaciones del deseo, el orgullo y los puntos de vista. El otro término (nippapañcaratano) es un sinónimo de este. 'Del que se deleita en la proliferación' (papañcārāmassa) se refiere a quien se complace en las proliferaciones antes mencionadas. El otro término (papañcarati) es un sinónimo de este.

යතොති යදා. තතොති තදා. නානාරත්තානන්ති නිලපීතලොහිතොදාතවණ්ණෙහි නානාරජනෙහි රත්තානං. පංසුකූලන්ති තෙවීසතියා ඛෙත්තෙසු ඨිතපංසුකූලචීවරං. ඛායිස්සතීති යථා තස්ස පුබ්බණ්හසමයාදීසු යස්මිං සමයෙ යං ඉච්ඡති, තස්මිං සමයෙ තං පාරුපන්තස්ස සො දුස්සකරණ්ඩකො මනාපො හුත්වා ඛායති, එවං තුය්හම්පි චීවරසන්තොසමහාඅරියවංසෙන තුට්ඨස්ස විහරතො පංසුකූලචීවරං ඛායිස්සති උපට්ඨහිස්සති. රතියාති රතිඅත්ථාය. අපරිතස්සායාති තණ්හාදිට්ඨිපරිතස්සනාහි අපරිතස්සනත්ථාය. ඵාසුවිහාරායාති සුඛවිහාරත්ථාය. ඔක්කමනාය නිබ්බානස්සාති අමතං නිබ්බානං ඔතරණත්ථාය.

'Donde' (yato) significa en el momento en que. 'Allí' (tato) significa en aquel momento. 'Teñidos de diversos colores' (nānārattānaṃ) se refiere a lo que ha sido teñido con diversos tintes como el azul, amarillo, rojo o blanco. 'Manto de trapos' (paṃsukūlaṃ) se refiere a los mantos hechos de harapos recogidos en los veintitrés lugares propicios. 'Aparecerá' (khāyissatī) significa que, así como para un hombre un cofre de finas telas le resulta agradable cuando elige y viste lo que desea por la mañana u otros momentos, del mismo modo, para ti que vives satisfecho mediante el noble linaje (ariyavaṃsa) del contento con los mantos, el manto de trapos se manifestará y aparecerá como algo deleitable. 'Para el deleite' (ratiyā) significa con el propósito del regocijo. 'Para la ausencia de ansiedad' (aparitassāya) significa con el propósito de no verse afligido por el ansia o los puntos de vista. 'Para vivir con bienestar' (phāsuvihārāya) significa para el propósito de una morada placentera. 'Para la entrada al Nibbāna' (okkamanāya nibbānassa) significa para el propósito de penetrar en el Nibbāna, el estado inmortal.

පිණ්ඩියාලොපභොජනන්ති ගාමනිගමරාජධානීසු ජඞ්ඝාබලං නිස්සාය ඝරපටිපාටියා චරන්තෙන ලද්ධපිණ්ඩියාලොපභොජනං. ඛායිස්සතීති තස්ස ගහපතිනො නානග්ගරසභොජනං විය උපට්ඨහිස්සති. සන්තුට්ඨස්ස විහරතොති පිණ්ඩපාතසන්තොසමහාඅරියවංසෙන සන්තුට්ඨස්ස විහරතො. රුක්ඛමූලසෙනාසනං ඛායිස්සතීති තස්ස ගහපතිනො තෙභූමකපාසාදෙ ගන්ධකුසුමවාසසුගන්ධං කූටාගාරං විය රුක්ඛමූලං උපට්ඨහිස්සති. සන්තුට්ඨස්සාති සෙනාසනසන්තොසමහාඅරියවංසෙන සන්තුට්ඨස්ස. තිණසන්ථාරකොති තිණෙහි වා පණ්ණෙහි වා භූමියං වා ඵලකපාසාණතලානි වා අඤ්ඤතරස්මිං සන්ථතසන්ථතො. පූතිමුත්තන්ති යංකිඤ්චි මුත්තං. තඞ්ඛණෙ ගහිතම්පි පූතිමුත්තමෙව වුච්චති දුග්ගන්ධත්තා. සන්තුට්ඨස්ස විහරතොති ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරසන්තොසෙන සන්තුට්ඨස්ස විහරතො.

'Comida de limosna' (piṇḍiyālopabhojanaṃ) se refiere al alimento recibido en trozos al recorrer las casas en aldeas, pueblos o ciudades reales, dependiendo de la fuerza de las propias piernas. 'Aparecerá' (khāyissatī) significa que se le manifestará como la comida de diversos y excelentes sabores de un jefe de familia. 'Para el que vive contento' (santuṭṭhassa viharato) se refiere a quien vive satisfecho mediante el noble linaje del contento con la comida de limosna. 'El alojamiento al pie de un árbol le aparecerá' (rukkhamūlasenāsanaṃ khāyissatīti) significa que la base de un árbol se le manifestará como una cámara alta de un palacio de tres niveles de un jefe de familia, perfumada con inciensos y flores. 'Del que está contento' (santuṭṭhassa) se refiere a quien está satisfecho mediante el noble linaje del contento con el alojamiento. 'Lecho de hierba' (tiṇasanthārako) es un lecho extendido con hierbas, hojas, o sobre el suelo, o sobre una tabla de madera o una losa de piedra. 'Orina fermentada' (pūtimuttaṃ) se refiere a cualquier tipo de orina; se le llama 'orina putrefacta' por su mal olor, incluso si se toma al instante. 'Para el que vive contento' (santuṭṭhassa viharato) se refiere a quien vive satisfecho con el contento respecto a las medicinas y requisitos para los enfermos.

ඉති භගවා චතූසු ඨානෙසු අරහත්තං පක්ඛිපන්තො කම්මට්ඨානං කථෙත්වා ‘‘කතරසෙනාසනෙ නු ඛො වසන්තස්ස කම්මට්ඨානං සප්පායං භවිස්සතී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘තස්මිඤ්ඤෙව වසන්තස්සා’’ති ඤත්වා තෙන හි ත්වං, අනුරුද්ධාතිආදිමාහ. පවිවිත්තස්ස විහරතොති තීහි විවෙකෙහි විවිත්තස්ස විහරන්තස්ස. උය්‍යොජනිකපටිසංයුත්තන්ති උය්‍යොජනිකෙහෙව වචනෙහි පටිසංයුත්තං, තෙසං උපට්ඨානගමනකංයෙවාති අත්ථො. පපඤ්චනිරොධෙති නිබ්බානපදෙ[Pg.228]. පක්ඛන්දතීති ආරම්මණකරණවසෙන පක්ඛන්දති. පසීදතීතිආදීසුපි ආරම්මණවසෙනෙව පසීදනසන්තිට්ඨනමුච්චනා වෙදිතබ්බා. ඉති භගවා චෙතිරට්ඨෙ පාචීනවංසදායෙ ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස කථිතෙ අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කෙ පුන භෙසකළාවනමහාවිහාරෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස විත්ථාරෙන කථෙසි.

Así, el Bienaventurado, incorporando el fruto de la santidad (arahattaphala) en cuatro instancias, habiendo expuesto el tema de meditación (kammaṭṭhāna), reflexionó: «¿En qué residencia sería adecuado el tema de meditación para Anuruddha?». Comprendiendo que sería adecuado mientras residiera en ese mismo soto de bambúes llamado Pācīnavaṃsa, dijo: «Por lo tanto, tú, Anuruddha», etc. «Para quien vive retirado» (pavivittassa viharato) se refiere a quien vive apartado por medio de los tres tipos de retiro (viveka). «Vinculado a la exhortación» (uyyojanikappaṭisaṃyuttaṃ) significa aquello que está conectado con palabras de aliento y reproche; el sentido es que se refiere únicamente al acto de servir y acudir ante esas personas (como reyes, etc.). «En el cese de la proliferación» (papañcanirodhe) se refiere al estado del Nibbāna. «Se adentra» (pakkhandati) significa que entra plenamente por medio de la atención al objeto. En «se regocija» (pasīdati), etc., también debe entenderse la claridad, la estabilidad y la inclinación únicamente por el poder del objeto. Así, el Bienaventurado, tras haber expuesto al venerable Anuruddha en el soto de Pācīnavaṃsa del país de Ceti los ocho pensamientos del gran hombre, de nuevo, residiendo en el Gran Monasterio del Bosque de Bhesakaḷā, los expuso en detalle a la comunidad de monjes.

මනොමයෙනාති මනෙන නිබ්බත්තිතකායොපි මනොමයොති වුච්චති මනෙන ගතකායොපි, ඉධ මනෙන ගතකායං සන්ධායෙවමාහ. යථා මෙ අහු සඞ්කප්පොති යථා මය්හං විතක්කො අහොසි, තතො උත්තරි අට්ඨමං මහාපුරිසවිතක්කං දස්සෙන්තො තතො උත්තරිං දෙසයි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

«Hecho de mente» (manomayenāti): un cuerpo producido por la mente se llama «hecho de mente», y un cuerpo que se mueve por la mente también se llama «hecho de mente»; aquí se refiere a esto último, el cuerpo que se mueve por la mente. «Tal como fue mi pensamiento» (yathā me ahu saṅkappo) significa tal como fue mi reflexión. Deseando mostrar el octavo pensamiento del gran hombre, que es superior a su propio pensamiento, el Buda enseñó «más allá de aquello» (tato uttariṃ). El resto del texto es claro en todas partes.

ගහපතිවග්ගො තතියො.

Tercero: El Grupo de los Jefes de Familia (Gahapativagga).

4. දානවග්ගො

4. El Grupo de las Ofrendas (Dānavagga).

1. පඨමදානසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Primer Discurso sobre la Ofrenda.

31. චතුත්ථස්ස පඨමෙ ආසජ්ජ දානං දෙතීති පත්වා දානං දෙති. ආගතං දිස්වා තං මුහුත්තංයෙව නිසීදාපෙත්වා සක්කාරං කත්වා දානං දෙති, දස්සාමීති න කිලමෙති. භයාති ‘‘අයං අදායකො අකාරකො’’ති ගරහභයා, අපායභයා වා. අදාසි මෙති මය්හං පුබ්බෙ එස ඉදං නාම අදාසීති දෙති. දස්සති මෙති අනාගතෙ ඉදං නාම දස්සතීති දෙති. සාහු දානන්ති දානං නාම සාධු සුන්දරං බුද්ධාදීහි පණ්ඩිතෙහි පසත්ථන්ති දෙති. චිත්තාලඞ්කාරචිත්තපරික්ඛාරත්ථං දානං දෙතීති සමථවිපස්සනාචිත්තස්ස අලඞ්කාරත්ථඤ්චෙව පරික්ඛාරත්ථඤ්ච දෙති. දානඤ්හි චිත්තං මුදුං කරොති. යෙන ලද්ධො, සො ‘‘ලද්ධං මෙ’’ති මුදුචිත්තො හොති. යෙන දින්නං, සොපි ‘‘දින්නං මයා’’ති මුදුචිත්තො හොති. ඉති උභින්නං චිත්තං මුදුං කරොති. තෙනෙව ‘‘අදන්තදමන’’න්ති වුච්චති. යථාහ –

31. En el primer sutta de la cuarta sección, «da una ofrenda tras encontrarse» (āsajja dānaṃ detīti) significa que da la ofrenda cuando los destinatarios han llegado. Al ver a la persona que llega, la hace sentar en ese mismo instante, le rinde honores y le da la ofrenda; al decir «daré», no la hace esperar fatigosamente. «Por temor» (bhayāti) significa por temor al reproche, pensando: «esta persona no es generosa ni caritativa», o por temor a los estados de privación (apāya). «Me dio» (adāsi me) significa que da pensando: «esta persona me dio tal objeto en el pasado». «Me dará» (dassati me) significa que da pensando: «en el futuro me dará tal objeto». «Dar es bueno» (sāhu dānanti) significa que da pensando: «la ofrenda en sí misma es noble y excelente, elogiada por los sabios como el Buda y otros». «Da la ofrenda para el ornamento y el equipo de la mente» (cittālaṅkāracittaparikkhāratthaṃ dānaṃ detīti) significa que da con el propósito de ornamentar y fortalecer la mente dedicada a la tranquilidad (samatha) y la visión cabal (vipassanā). En verdad, la ofrenda suaviza la mente. Aquel que recibe la ofrenda tiene una mente suavizada pensando: «he recibido». Aquel que da también tiene una mente suavizada pensando: «yo he dado». Así, la ofrenda suaviza la mente de ambos. Por esta razón, se dice que es «la doma de los indómitos». Como se ha dicho:

‘‘අදන්තදමනං [Pg.229] දානං, අදානං දන්තදූසකං;

දානෙන පියවාචාය, උන්නමන්ති නමන්ති චා’’ති.

«La ofrenda es la doma de los indómitos, la falta de generosidad corrompe a los ya domados; mediante la ofrenda y las palabras amables, los seres se elevan y se inclinan (con respeto)».

ඉමෙසු පන අට්ඨසු දානෙසු චිත්තාලඞ්කාරදානමෙව උත්තමන්ති.

Entre estas ocho clases de ofrendas, la ofrenda para el ornamento de la mente es ciertamente la suprema. Aquí concluye la explicación del primer sutta.

2. දුතියදානසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Segundo Discurso sobre la Ofrenda.

32. දුතියෙ සද්ධාති යාය සද්ධාය දානං දෙති, සා සද්ධා. හිරියන්ති යාය හිරියා දානං දෙති, සාව අධිප්පෙතා. කුසලඤ්ච දානන්ති අනවජ්ජඤ්ච දානං. දිවියන්ති දිවඞ්ගමං.

32. En el segundo sutta, con el término «fe» (saddhā) se refiere a la fe mediante la cual se da la ofrenda. Con el término «vergüenza moral» (hiri), se refiere precisamente a la vergüenza por las malas acciones mediante la cual se da la ofrenda. «Ofrenda meritoria» (kusalañca dānaṃ) significa una ofrenda libre de culpa. «Celestial» (diviyaṃ) significa que conduce al mundo celestial.

3. දානවත්ථුසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Discurso sobre las Causas de la Ofrenda.

33. තතියෙ දානවත්ථූනීති දානකාරණානි. ඡන්දා දානං දෙතීති පෙමෙන දානං දෙති. දොසාති දොසෙන කුද්ධො හුත්වා යං අත්ථි, තං වෙගෙන ගණ්හිත්වා දෙති. මොහාති මොහෙන මූළ්හො දෙති. භයාති ගරහභයෙන වා අපායභයෙන වා, තස්ස තස්සෙව වා පන භයෙන දෙති. කුලවංසන්ති කුලපවෙණිං.

33. En el tercer sutta, «causas de la ofrenda» (dānavatthūnīti) son los motivos para dar. «Da por deseo» (chandā dānaṃ detīti) significa que da por afecto. «Por odio» (dosāti) significa que, estando airado, toma rápidamente lo que tiene y lo da. «Por delusión» (mohāti) significa que da estando confundido o por ignorancia. «Por miedo» (bhayāti) significa que da por temor al reproche, por temor a los estados de privación, o por temor a ese objeto o situación específica. «Linaje familiar» (kulavaṃsanti) se refiere a la tradición o costumbre de los ancestros.

4. ඛෙත්තසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Discurso sobre el Campo.

34. චතුත්ථෙ න මහප්ඵලං හොතීති ධඤ්ඤඵලෙන මහප්ඵලං න හොති. න මහස්සාදන්ති යම්පිස්ස ඵලං හොති, තස්ස අස්සාදො න මහා හොති මන්දස්සාදං න මධුරං. න ඵාතිසෙය්‍යන්ති සෙය්‍යාපිස්ස න හොති වුඩ්ඪි, තස්ස මහන්තං වීහිථම්භසන්නිවෙසං න හොතීති අත්ථො. උන්නාමනින්නාමීති ථලනින්නවසෙන විසමතලං. තත්ථ ථලෙ උදකං න සණ්ඨාති, නින්නෙ අතිබහු තිට්ඨති. පාසාණසක්ඛරිකන්ති පත්ථරිත්වා ඨිතපිට්ඨිපාසාණෙහි ච ඛුද්දකපාසාණෙහි ච සක්ඛරාහි ච සමන්නාගතං. ඌසරන්ති උබ්භින්නලොණං. න ච ගම්භීරසිතන්ති ථද්ධභූමිතාය ගම්භීරානුගතං, නඞ්ගලමග්ගං කත්වා කසිතුං න සක්කා හොති, උත්තානනඞ්ගලමග්ගමෙව හොති. න ආයසම්පන්නන්ති න උදකාගමනසම්පන්නං. න අපායසම්පන්නන්ති පච්ඡාභාගෙ උදකනිග්ගමනමග්ගසම්පන්නං න හොති. න මාතිකාසම්පන්නන්ති න ඛුද්දකමහන්තීහි උදකමාතිකාහි සම්පන්නං හොති[Pg.230]. න මරියාදසම්පන්නන්ති න කෙදාරමරියාදාහි සම්පන්නං. න මහප්ඵලන්තිආදීනි සබ්බානි විපාකඵලවසෙනෙව වෙදිතබ්බානි.

34. En el cuarto sutta, «no es de gran fruto» (na mahapphalaṃ hotīti) significa que no resulta en una gran cosecha de grano. «No es de gran deleite» (na mahassādanti) significa que el fruto que produce no tiene un gran sabor, sino un sabor pobre y no es dulce. «No tiene una excelencia próspera» (na phātiseyyanti) significa que no hay crecimiento excelente; el sentido es que no tiene una formación vigorosa de los tallos de arroz. «Con elevaciones y depresiones» (uṇṇāmaninnāmīti) significa que tiene una superficie irregular debido a terrenos altos y bajos. Allí, en las elevaciones, el agua no se retiene; en las depresiones, el agua se estanca en exceso. «Lleno de piedras y gravilla» (pāsāṇasakkharikanti) significa que está cubierto de losas de piedra extendidas y provisto de pequeñas piedras y grava. «Salino» (ūsaranti) significa que tiene salitre que brota. «Ni de surco profundo» (na ca gambhīrasitanti) significa que, debido a la dureza del terreno, no es posible arar siguiendo un surco profundo; solo hay surcos superficiales. «No provisto de entradas de agua» (na āyasampannanti) significa que carece de un flujo de entrada de agua adecuado. «No provisto de salidas de agua» (na apāyasampannanti) significa que carece de canales de drenaje. «No provisto de acequias» (na mātikāsampannanti) significa que no está provisto de canales de riego pequeños o grandes. «No provisto de linderos» (na mariyādasampannanti) significa que no tiene los diques o divisiones de los campos (terrazas). Todas estas expresiones, como «no es de gran fruto», deben entenderse precisamente en términos del fruto de la cosecha o, metafóricamente, del resultado kármico.

සම්පන්නෙති පරිපුණ්ණෙ සම්පත්තියුත්තෙ. පවුත්තා බීජසම්පදාති සම්පන්නං බීජං රොපිතං. දෙවෙ සම්පාදයන්තම්හීති දෙවෙ සම්මා වස්සන්තෙ. අනීතිසම්පදා හොතීති කීටකිමිආදිපාණකඊතියා අභාවො එකා සම්පදා හොති. විරූළ්හීති වඩ්ඪි දුතියා සම්පදා හොති. වෙපුල්ලන්ති විපුලභාවො තතියා සම්පදා හොති. ඵලන්ති පරිපුණ්ණඵලං චතුත්ථී සම්පදා හොති. සම්පන්නසීලෙසූති පරිපුණ්ණසීලෙසු. භොජනසම්පදාති සම්පන්නං විවිධභොජනං. සම්පදානන්ති තිවිධං කුසලසම්පදං. උපනෙතීති සා භොජනසම්පදා උපනයති. කස්මා? සම්පන්නඤ්හිස්ස තං කතං, යස්මාස්ස තං කතකම්මං සම්පන්නං පරිපුණ්ණන්ති අත්ථො. සම්පන්නත්ථූධාති සම්පන්නො අත්ථු ඉධ. විජ්ජාචරණසම්පන්නොති තීහි විජ්ජාහි ච පඤ්චදසහි චරණධම්මෙහි ච සමන්නාගතො. ලද්ධාති එවරූපො පුග්ගලො චිත්තස්ස සම්පදං අවෙකල්ලපරිපුණ්ණභාවං ලභිත්වා. කරොති කම්මසම්පදන්ති පරිපුණ්ණකම්මං කරොති. ලභති චත්ථසම්පදන්ති අත්ථඤ්ච පරිපුණ්ණං ලභති. දිට්ඨිසම්පදන්ති විපස්සනාදිට්ඨිං. මග්ගසම්පදන්ති සොතාපත්තිමග්ගං. යාති සම්පන්නමානසොති පරිපුණ්ණචිත්තො හුත්වා අරහත්තං යාති. සා හොති සබ්බසම්පදාති සා සබ්බදුක්ඛෙහි විමුත්ති සබ්බසම්පදා නාම හොතීති.

'Sampanneti' significa aquello que está completo (paripuṇṇe) y dotado de perfección (sampattiyutte). 'Pavuttā bījasampadāti' se refiere a la siembra de una semilla perfecta. 'Deve sampādayantamhīti' significa cuando la lluvia cae correctamente (sammā vassante). 'Anītisampadā hotīti' indica que la ausencia de peligros como insectos, gusanos y otras plagas es un tipo de logro o perfección. 'Virūḷhīti' se refiere al crecimiento, que es el segundo logro. 'Vepullanti' es la abundancia o expansión, siendo el tercer logro. 'Phalanti' es el fruto completo, el cuarto logro. 'Sampannasīlesūti' se refiere a aquellos con una virtud perfecta (paripuṇṇasīlesu). 'Bhojanasampadāti' es la excelencia de los diversos alimentos. 'Sampadānanti' se refiere al triple logro del mérito (kusalasampada). 'Upanetīti' significa que dicha excelencia del alimento conduce a ello. ¿Por qué lo conduce? Porque la acción meritoria realizada por los virtuosos es completa; el significado es que su acción (katakamma) es perfecta y plena. 'Sampannatthūdhāti' significa que el propósito sea perfecto aquí. 'Vijjācaraṇasampannoti' es aquel dotado de los tres conocimientos (vijjā) y de los quince tipos de conducta (caraṇadhamma). 'Laddhāti' indica que tal persona, tras haber obtenido la perfección de la mente, que es un estado de plenitud sin deficiencias, 'karoti kammasampadanti' realiza una acción perfecta. 'Labhati catthasampadanti' significa que obtiene un beneficio completo. 'Diṭṭhisampadanti' se refiere a la visión de la introspección (vipassanādiṭṭhi). 'Maggasampadanti' se refiere al sendero de la entrada en la corriente (sotāpattimagga). 'Yāti sampannamānasoti' significa que, poseyendo una mente perfecta, alcanza el estado de Arahant. 'Sā hoti sabbasampadāti' significa que dicha liberación de todo sufrimiento se denomina el logro supremo o perfección total.

5. දානූපපත්තිසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Discurso sobre el Renacimiento por medio de la Generosidad

35. පඤ්චමෙ දානූපපත්තියොති දානපච්චයා උපපත්තියො. දහතීති ඨපෙති. අධිට්ඨාතීති තස්සෙව වෙවචනං. භාවෙතීති වඩ්ඪෙති. හීනෙ විමුත්තන්ති හීනෙසු පඤ්චසු කාමගුණෙසු විමුත්තං. උත්තරි අභාවිතන්ති තතො උත්තරිමග්ගඵලත්ථාය අභාවිතං. තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තතීති යං ඨානං පත්ථෙත්වා කුසලං කතං, තත්ථ නිබ්බත්තනත්ථාය සංවත්තති. වීතරාගස්සාති මග්ගෙන වා සමුච්ඡින්නරාගස්ස සමාපත්තියා වා වික්ඛම්භිතරාගස්ස. දානමත්තෙනෙව හි බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිතුං න සක්කා, දානං පන සමාධිවිපස්සනාචිත්තස්ස අලඞ්කාරපරිවාරං හොති. තතො දානෙන මුදුචිත්තො බ්‍රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තති. තෙන වුත්තං – ‘‘වීතරාගස්ස නො සරාගස්සා’’ති.

35. En el quinto sutta, 'dānūpapattiyoti' son los renacimientos que tienen como causa la generosidad. 'Dahatīti' significa establecer (ṭhapeti). 'Adhiṭṭhātīti' es un sinónimo de la palabra anterior. 'Bhāvetīti' significa desarrollar o aumentar. 'Hīne vimuttanti' significa que la mente está inclinada o liberada hacia los cinco bajos placeres de los sentidos. 'Uttari abhāvitanti' significa que no ha sido desarrollada más allá de eso para el propósito de los senderos y frutos. 'Tatrūpapattiyā saṃvattatīti' significa que conduce a renacer en aquel lugar por el cual se realizó el mérito con ese anhelo. 'Vītarāgassāti' se refiere a alguien cuyo deseo ha sido erradicado por el Sendero o suprimido por la concentración (samāpatti). Ciertamente, no es posible renacer en el mundo de Brahma únicamente por medio de la generosidad; sin embargo, la generosidad sirve como un adorno y un acompañamiento para la mente dedicada a la concentración y la introspección (samādhi-vipassanā). Por lo tanto, alguien que posee una mente suave gracias a la generosidad, tras desarrollar los estados sublimes (brahmavihāra), renace en el mundo de Brahma. Por esto se dijo: 'para quien está libre de deseo, no para quien posee deseo'.

6. පුඤ්ඤකිරියවත්ථුසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Discurso sobre las Bases de la Acción Meritoria

36. ඡට්ඨෙ [Pg.231] පුඤ්ඤකිරියානි ච තානි තෙසං තෙසං ආනිසංසානං වත්ථූනි චාති පුඤ්ඤකිරියවත්ථූනි. දානාදීනඤ්හි ලක්ඛණෙ චිත්තං ඨපෙත්වා ‘‘එවරූපං නාම අම්හෙහි දානං දාතබ්බං, සීලං රක්ඛිතබ්බං, භාවනා භාවෙතබ්බා’’ති සත්තා පුඤ්ඤානි කරොන්ති. දානමෙව දානමයං, දානචෙතනාසු වා පුරිමචෙතනාතො නිප්ඵන්නා සන්නිට්ඨාපකචෙතනා දානමයං සීලාදීහි සීලමයාදීනි විය. සෙසද්වයෙසුපි එසෙව නයො. පරිත්තං කතං හොතීති ථොකං මන්දං කතං හොති. නාභිසම්භොතීති න නිප්ඵජ්ජති. අකතං හොතීති භාවනායයොගොයෙව අනාරද්ධො හොතීති අත්ථො. මනුස්සදොභග්‍යන්ති මනුස්සෙසු සම්පත්තිරහිතං පඤ්චවිධං නීචකුලං. උපපජ්ජතීති පටිසන්ධිවසෙන උපගච්ඡති, තත්ථ නිබ්බත්තතීති අත්ථො. මත්තසො කතන්ති පමාණෙන කතං, ථොකං න බහු. මනුස්සසොභග්‍යන්ති මනුස්සෙසු සුභගභාවං තිවිධකුලසම්පත්තිං. අධිමත්තන්ති අධිකප්පමාණං බලවං වා. අධිගණ්හන්තීති අභිභවිත්වා ගණ්හන්ති, විසිට්ඨතරා ජෙට්ඨකා හොන්තීති අත්ථො.

36. En el sexto sutta, 'puññakiriyavatthūnīti' se refiere a aquellas acciones que son meritorias y que, al mismo tiempo, son las bases o causas de sus respectivos beneficios. Ciertamente, al establecer la mente en las características de la generosidad y otras virtudes, los seres realizan méritos pensando: 'Debemos dar tal tipo de ofrenda, debemos guardar la virtud y debemos desarrollar la meditación'. La generosidad misma se denomina 'dānamaya'. O también, entre las intenciones (cetana) que surgen antes, durante y después, la intención decisiva que surge de la intención inicial se llama 'dānamaya', de manera similar a cómo los objetos hechos de harina se llaman 'piṭṭhamaya'. El mismo principio se aplica a los otros dos términos (sīlamaya y bhāvanāmaya). 'Parittaṃ kataṃ hotīti' significa que se ha hecho poco o de manera débil. 'Nābhisambhotīti' significa que no llega a completarse o dar fruto. 'Akataṃ hotīti' significa que no se ha emprendido el esfuerzo en la práctica de la meditación. 'Manussadobhagyanti' se refiere a nacer en uno de los cinco tipos de familias bajas carentes de prosperidad entre los humanos. 'Upapajjatīti' significa que llega allí por medio del renacimiento; el significado es que nace en esa familia baja. 'Mattaso katanti' significa hecho con una medida limitada, un poco, no mucho. 'Manussasobhagyaṃ' es la condición de ser afortunado entre los humanos, el logro de nacer en los tres tipos de familias prósperas. 'Adhimattanti' significa en gran medida o con gran fuerza. 'Adhigaṇhantīti' significa que obtienen una posición tras sobresalir; el significado es que se convierten en líderes o jefes distinguidos.

7. සප්පුරිසදානසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Discurso sobre la Generosidad de la Persona Íntegra

37. සත්තමෙ සුචින්ති පරිසුද්ධං වණ්ණසම්පන්නං දෙති. පණීතන්ති රසූපපන්නං. කාලෙනාති යුත්තපත්තකාලෙන. කප්පියන්ති යං කප්පියං, තං දෙති. විචෙය්‍ය දෙතීති ‘‘ඉමස්ස දින්නං මහප්ඵලං භවිස්සති, ඉමස්ස න මහප්ඵල’’න්ති එවං පටිග්ගාහකපරියෙසනවසෙන දානං වා පණිධායවසෙන දානං වා විචිනිත්වා දෙති.

37. En el séptimo sutta, 'sucinti' significa que da un objeto puro y de color excelente. 'Paṇītanti' significa dotado de un sabor exquisito. 'Kālenāti' significa en el momento oportuno y adecuado. 'Kappiyanti' significa que da aquello que es permitido para los monjes. 'Viceyya detīti' significa que da tras haber discriminado o seleccionado, pensando: 'Lo dado a esta persona tendrá un gran fruto, lo dado a esta otra no'; así da seleccionando ya sea al receptor o basándose en la excelencia de la ofrenda.

8. සප්පුරිසසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Discurso sobre la Persona Íntegra

38. අට්ඨමෙ අත්ථායාති අත්ථත්ථාය. හිතාය සුඛායාති හිතත්ථාය සුඛත්ථාය. පුබ්බපෙතානන්ති පරලොකගතානං ඤාතීනං. ඉමස්මිං සුත්තෙ අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ චක්කවත්තිරාජානො බොධිසත්තා පච්චෙකබුද්ධා ලබ්භන්ති, බුද්ධකාලෙ බුද්ධා චෙව බුද්ධසාවකා ච. යථාවුත්තානඤ්හි එතෙසං අත්ථාය හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. බහුන්නං වත අත්ථාය, සප්පඤ්ඤො ඝරමාවසන්ති සප්පඤ්ඤො ඝරෙ වසන්තො බහූනං වත අත්ථාය හොති. පුබ්බෙති පඨමෙව. පුබ්බෙකතමනුස්සරන්ති [Pg.232] මාතාපිතූනං පුබ්බකාරගුණෙ අනුස්සරන්තො. සහධම්මෙනාති සකාරණෙන පච්චයපූජනෙන පූජෙති. අපචෙ බ්‍රහ්මචාරයොති බ්‍රහ්මචාරිනො අපචයති, නීචවුත්තිතං නෙසං ආපජ්ජති. පෙසලොති පියසීලො.

38. En el octavo sutta, 'atthāyāti' significa con el propósito del beneficio. 'Hitāya sukhāyāti' significa con el propósito del bienestar y la felicidad. 'Pubbapetānanti' se refiere a los familiares que han partido al otro mundo. En este sutta, cuando no ha surgido un Buddha, se recurre a los reyes universales (cakkavatti), a los Bodhisattas y a los Paccekabuddhas; en el tiempo de un Buddha, se recurre a los Buddhas y a sus discípulos. Ciertamente, estas personas mencionadas conducen al beneficio, bienestar y felicidad de los padres y otros familiares. 'Bahunnaṃ vata atthāya sappañño gharamāvasanti' significa que el sabio que vive en el hogar ciertamente existe para el beneficio de muchos. 'Pubbeti' significa primeramente. 'Pubbekatamanussaranti' significa recordando las cualidades de los favores realizados anteriormente por los padres. 'Sahadhammenāti' significa que rinde culto u ofrenda con una razón justa mediante el servicio con los requisitos. 'Apace brahmacārayoti' significa que respeta a quienes practican la vida santa, adoptando una actitud de humildad ante ellos. 'Pesalo' es aquel que posee una virtud amada.

9. අභිසන්දසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Discurso sobre las Corrientes [de Mérito]

39. නවමෙ දානානීති චෙතනාදානානි. අග්ගඤ්ඤානීතිආදීනං අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව.

39. En el noveno sutta, 'dānānīti' son los actos de generosidad basados en la intención (cetana). El significado de 'aggaññānīti' y otros términos ya ha sido explicado anteriormente en el comentario al Libro de los Cuatros (Catukka Nipāta).

10. දුච්චරිතවිපාකසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Discurso sobre los Resultados de la Mala Conducta

40. දසමෙ පාණාතිපාතොති පාණාතිපාතචෙතනා. සබ්බලහුසොති සබ්බලහුකො. අප්පායුකසංවත්තනිකොති තෙන පරිත්තකෙන කම්මවිපාකෙන අප්පායුකො හොති, දින්නමත්තාය වා පටිසන්ධියා විලීයති මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තමත්තෙ වා. එවරූපො හි න අඤ්ඤස්ස කස්සචි නිස්සන්දො, පාණාතිපාතස්සෙව ගතමග්ගො එසොති. භොගබ්‍යසනසංවත්තනිකොති යථා කාකණිකාමත්තම්පි හත්ථෙ න තිට්ඨති, එවං භොගබ්‍යසනං සංවත්තෙති. සපත්තවෙරසංවත්තනිකො හොතීති සහ සපත්තෙහි වෙරං සංවත්තෙති. තස්ස හි සපත්තා ච බහුකා හොන්ති. යො ච නං පස්සති, තස්මිං වෙරමෙව උප්පාදෙති න නිබ්බායති. එවරූපො හි පරස්ස රක්ඛිතගොපිතභණ්ඩෙ අපරාධස්ස නිස්සන්දො.

40. En el décimo sutta, 'pāṇātipāto' se refiere a la voluntad de matar. 'Sabbalahuso' significa el resultado más leve de todos los actos de matar. 'Appāyukasaṃvattaniko' significa que, debido a ese remanente mínimo del resultado del karma de matar, uno tiene una vida corta, o bien la vida se extingue apenas ocurre la reconexión (concepción) en el vientre materno o apenas se nace. De hecho, tal brevedad de vida no es el resultado de ningún otro karma; es el camino recorrido exclusivamente por el acto de matar. 'Bhogabyasanasaṃvattaniko' significa que, así como ni siquiera el valor de una pequeña moneda permanece en la mano, del mismo modo el acto conduce a la ruina de las riquezas. 'Sapattaverasaṃvattaniko hoti' significa que genera enemistad junto con adversarios. Pues, para quien comete tal acto, los enemigos son numerosos. Quienquiera que lo vea, solo surge enemistad hacia él y esta no se apacigua. De hecho, tal abundancia de enemigos es el resultado de la ofensa contra los bienes protegidos y custodiados de otros.

අභූතබ්භක්ඛානසංවත්තනිකො හොතීති අභූතෙන අබ්භක්ඛානං සංවත්තෙති, යෙන කෙනචි කතං තස්සෙව උපරි පතති. මිත්තෙහි භෙදනසංවත්තනිකොති මිත්තෙහි භෙදං සංවත්තෙති. යං යං මිත්තං කරොති, සො සො භිජ්ජතියෙව. අමනාපසද්දසංවත්තනිකොති අමනාපසද්දං සංවත්තෙති. යා සා වාචා කණ්ටකා කක්කසා කටුකා අභිසජ්ජනී මම්මච්ඡෙදිකා, ගතගතට්ඨානෙ තමෙව සුණාති, මනාපසද්දසවනං නාම න ලභති. එවරූපො ඵරුසවාචාය ගතමග්ගො නාම. අනාදෙය්‍යවාචාසංවත්තනිකොති අග්ගහෙතබ්බවචනතං සංවත්තෙති, ‘‘ත්වං කස්මා කථෙසි, කො හි තව වචනං ගහෙස්සතී’’ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති. අයං සම්ඵප්පලාපස්ස ගතමග්ගො. උම්මත්තකසංවත්තනිකො හොතීති උම්මත්තකභාවං [Pg.233] සංවත්තෙති. තෙන හි මනුස්සො උම්මත්තො වා ඛිත්තචිත්තො වා එළමූගො වා හොති. අයං සුරාපානස්ස නිස්සන්දො. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටමෙව කථිතන්ති.

'Abhūtabbhakkhānasaṃvattaniko hoti' significa que conduce a falsas acusaciones mediante lo que no es real; la falta cometida por cualquier otro recae sobre el propio perpetrador de la mentira. 'Mittehi bhedanasaṃvattaniko' significa que provoca la división entre amigos. Cualquier amistad que entable, esa misma se rompe inevitablemente. 'Amanāpasaddasaṃvattaniko' significa que produce sonidos desagradables. Aquellas palabras que son como espinas, ásperas, amargas, hirientes y que cortan los afectos; en cualquier lugar a donde vaya, solo escucha tales sonidos y no obtiene lo que se llama la audición de sonidos agradables. Tal es el camino recorrido por el habla áspera. 'Anādeyyavācāsaṃvattaniko' significa que conduce a un estado donde sus palabras no son aceptadas; llega a ser alguien a quien se le dice: '¿Por qué hablas? ¿Quién va a aceptar tus palabras?'. Este es el camino recorrido por el habla fútil. 'Ummattakasaṃvattaniko hoti' significa que conduce a la locura. Por ello, el hombre se vuelve loco, o de mente perturbada, o balbuceante. Este es el resultado de beber licores. En este sutta, se ha hablado únicamente del ciclo de sufrimientos (vaṭṭa).

දානවග්ගො චතුත්ථො.

El cuarto capítulo: Dānavagga (Capítulo sobre la Generosidad).

5. උපොසථවග්ගො

5. Uposathavagga (Capítulo sobre el Uposatha).

4. වාසෙට්ඨසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Vāseṭṭha Sutta.

44. පඤ්චමස්ස චතුත්ථෙ ඉමෙ චෙපි, වාසෙට්ඨ, මහාසාලාති පුරතො ඨිතෙ ද්වෙ සාලරුක්ඛෙ දස්සෙන්තො පරිකප්පොපමං ආහ. ඉදං වුත්තං හොති – ඉමෙ තාව මහාසාලා අචෙතනා. සචෙ එතෙපි සචෙතනා හුත්වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසෙය්‍යුං, එතෙසම්පි සො උපොසථවාසො දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය අස්ස. භූතෙ පන වත්තබ්බමෙව නත්ථීති.

44. En el cuarto sutta del quinto capítulo, con las palabras 'ime cepi, vāseṭṭha, mahāsālā', el Buda, señalando dos grandes árboles Sal situados frente a él, presentó una metáfora hipotética. Lo que se quiere decir es esto: en primer lugar, estos grandes árboles Sal carecen de conciencia. Si incluso ellos tuvieran conciencia y observaran el Uposatha dotado de sus ocho factores, esa observancia del Uposatha sería para su beneficio y felicidad por largo tiempo. Siendo así en seres conscientes, no hay necesidad de decir más.

6. අනුරුද්ධසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Anuruddha Sutta.

46. ඡට්ඨෙ යෙනායස්මා අනුරුද්ධොති තා කිර දෙවතා අත්තනො සම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ‘‘කිං නු ඛො නිස්සාය අයං සම්පත්ති අම්හෙහි ලද්ධා’’ති ආවජ්ජමානා ථෙරං දිස්වා ‘‘මයං අම්හාකං අය්‍යස්ස පුබ්බෙ චක්කවත්තිරජ්ජං කරොන්තස්ස පාදපරිචාරිකා හුත්වා තෙන දින්නොවාදෙ ඨත්වා ඉමං සම්පත්තිං ලභිම්හ, ගච්ඡාම ථෙරං ආනෙත්වා ඉමං සම්පත්තිං අනුභවිස්සාමා’’ති දිවා යෙනායස්මා අනුරුද්ධො තෙනුපසඞ්කමිංසු. තීසු ඨානෙසූති තීසු කාරණෙසු. ඨානසො පටිලභාමාති ඛණෙනෙව ලභාම. සරන්ති වචනසද්දං වා ගීතසද්දං වා ආභරණසද්දං වා. පීතා අස්සූතිආදීනි නීලා තාව ජාතා, පීතා භවිතුං න සක්ඛිස්සන්තීතිආදිනා නයෙන චින්තෙත්වා විතක්කෙති. තාපි ‘‘ඉදානි අය්‍යො අම්හාකං පීතභාවං ඉච්ඡති, ඉදානි ලොහිතභාව’’න්ති තාදිසාව අහෙසුං.

46. En el sexto sutta, sobre 'yenāyasmā anuruddho': se dice que aquellas deidades, observando su propia magnificencia, reflexionaron: '¿En dependencia de qué hemos obtenido nosotras esta magnificencia?'. Al ver al venerable Anuruddha, pensaron: 'Anteriormente, cuando nuestro señor Anuruddha era un monarca universal, nosotras fuimos sus servidoras personales y, siguiendo sus instrucciones, obtuvimos esta magnificencia; vayamos, traigamos al venerable y disfrutemos de esta magnificencia'. Así, durante el día, se acercaron a donde estaba el venerable Anuruddha. 'Tīsu ṭhānesu' significa por tres razones. 'Ṭhānaso paṭilabhāma' significa que las obtenemos en un instante. 'Saranti' se refiere al sonido de la voz, del canto o de los ornamentos. Con respecto a 'pītā assu' y otros, Anuruddha reflexiona: 'Habiendo nacido azules, no podrán volverse amarillas', y así sucesivamente. Ellas, comprendiendo que el venerable deseaba verlas amarillas o rojas, se transformaron según su deseo.

අච්ඡරං වාදෙසීති පාණිතලං වාදෙසි. පඤ්චඞ්ගිකස්සාති ආතතං, විතතං, ආතතවිතතං, ඝනං, සුසිරන්ති ඉමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස. තත්ථ ආතතං නාම චම්මපරියොනද්ධෙසු භෙරිආදීසු එකතලතූරියං, විතතං නාම උභයතලං, ආතතවිතතං නාම සබ්බසො [Pg.234] පරියොනද්ධං, සුසිරං වංසාදි, ඝනං සම්මාදි. සුවිනීතස්සාති ආකඩ්ඪනසිථිලකරණාදීහි සමුච්ඡිතස්ස. සුප්පටිපතාළිතස්සාති පමාණෙ ඨිතභාවජානනත්ථං සුට්ඨු පටිපතාළිතස්ස. කුසලෙහි සුසමන්නාහතස්සාති යෙ වාදෙතුං කුසලා ඡෙකා, තෙහි වාදිතස්ස. වග්ගූති ඡෙකො සුන්දරො. රජනීයොති රඤ්ජෙතුං සමත්ථො. කමනීයොති කාමෙතබ්බයුත්තො. ඛමනීයොති වා පාඨො, දිවසම්පි සුය්‍යමානො ඛමතෙව, න නිබ්බින්දතීති අත්ථො. මදනීයොති මානමදපුරිසමදජනනො. ඉන්ද්‍රියානි ඔක්ඛිපීති ‘‘අසාරුප්පං ඉමා දෙවතා කරොන්තී’’ති ඉන්ද්‍රියානි හෙට්ඨා ඛිපි, න අක්ඛීනි උම්මීලෙත්වා ඔලොකෙසි. න ඛ්වය්‍යො අනුරුද්ධො සාදියතීති ‘‘මයං නච්චාම ගායාම, අය්‍යො පන අනුරුද්ධො න ඛො සාදියති, අක්ඛීනි උම්මීලෙත්වා න ඔලොකෙති, කිං මයං නච්චිත්වා වා ගායිත්වා වා කරිස්සාමා’’ති තත්ථෙව අන්තරධායිංසු. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති තාසං දෙවතානං ආනුභාවං දිස්වා ‘‘කතිහි නු ඛො ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො මනාපකායිකෙ දෙවලොකෙ නිබ්බත්තතී’’ති ඉමමත්ථං පුච්ඡිතුං උපසඞ්කමි.

'Accharaṃ vādesi' significa que golpearon las palmas de sus manos. 'Pañcaṅgikassa' se refiere a la música de cinco tipos de instrumentos: Ātata (tambor de una cara), Vitata (tambor de dos caras), Ātatavitata (tambor totalmente cubierto), Susira (instrumentos de viento) y Ghana (percusión de metal). De estos, 'ātata' son tambores de una sola cara como el bheri; 'vitata' son de dos caras; 'ātatavitata' son instrumentos completamente recubiertos de cuero; 'susira' son flautas y similares; 'ghana' son platillos y similares. 'Suvinītassa' significa bien afinado y ejecutado. 'Suppaṭipatāḷitassa' significa bien percutido para mantener el ritmo y tono adecuados. 'Kusalehi susamannāhatassā' significa ejecutado por expertos. 'Vaggū' significa hermoso y excelente. 'Rajanīyo' significa encantador. 'Kamanīyo' significa deseable. También existe la variante 'khamanīyo', que significa que aunque se escuche todo el día, resulta agradable y no causa hastío. 'Madanīyo' significa que provoca embriaguez de orgullo. 'Indriyāni okkhipī' significa que, al considerar que las deidades actuaban de forma inapropiada, Anuruddha bajó sus facultades sensoriales y no abrió los ojos para mirar. En 'na khvayyo anuruddho sādiyati', el sentido es: 'Nosotras cantamos y bailamos, pero el venerable no se complace ni nos mira; ¿qué ganamos con esto?'. Entonces, desaparecieron allí mismo. 'Yena bhagavā tenupasaṅkami' significa que, tras ver el poder de las deidades, Anuruddha se acercó al Bendito para preguntar: '¿Con cuántas cualidades debe contar una mujer para renacer en el reino celestial de los Manāpakāyikā?'.

9-10. ඉධලොකිකසුත්තද්වයවණ්ණනා

9-10. Comentario a los dos suttas sobre este mundo (Idhalokika).

49-50. නවමෙ අයං’ස ලොකො ආරද්ධො හොතීති අයමස්ස ලොකො ඉධලොකෙ කරණමත්තාය ආරද්ධත්තා පරිපුණ්ණත්තා ආරද්ධො හොති පරිපුණ්ණො. සොළසාකාරසම්පන්නාති සුත්තෙ වුත්තෙහි අට්ඨහි, ගාථාසු අට්ඨහීති සොළසහි ආකාරෙහි සමන්නාගතා, යානි වා අට්ඨඞ්ගානි පරම්පි තෙසු සමාදපෙතීති එවම්පි සොළසාකාරසම්පන්නාති එකෙ. සද්ධාසීලපඤ්ඤා පනෙත්ථ මිස්සිකා කථිතා. දසමං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කථිතං. සබ්බසුත්තෙසු පන යං න වුත්තං, තං හෙට්ඨා ආගතනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති.

49-50. En el noveno [sutta], la frase 'este mundo es emprendido' (ayaṃ loko āraddho hoti) significa que para ella, este mundo presente, debido a haber emprendido y completado los asuntos necesarios en este mundo, es emprendido y está completo. 'Dotada de dieciséis aspectos' significa que posee los ocho aspectos mencionados en el texto del sutta y los ocho aspectos mencionados en los versos, sumando así dieciséis aspectos; otros dicen que posee ocho cualidades y establece a otros también en esas mismas ocho, sumando dieciséis aspectos. Aquí se mencionan la fe, la virtud y la sabiduría de manera mixta. El décimo sutta fue dicho a la Sangha de monjes. Lo que no se ha mencionado específicamente en todos estos suttas es claro por el método explicado anteriormente.

උපොසථවග්ගො පඤ්චමො.

El quinto capítulo sobre el Uposatha.

පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

El primer grupo de cincuenta suttas ha concluido.

2. දුතියපණ්ණාසකං

2. El segundo grupo de cincuenta suttas.

(6) 1. ගොතමීවග්ගො

(6) 1. El capítulo de Gotamī.

1. ගොතමීසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Gotamī Sutta.

51. ඡට්ඨස්ස [Pg.235] පඨමෙ සක්කෙසු විහරතීති පඨමගමනෙන ගන්ත්වා විහරති. මහාපජාපතීති පුත්තපජාය චෙව ධීතුපජාය ච මහන්තත්තා එවංලද්ධනාමා. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති භගවා කපිලපුරං ගන්ත්වා පඨමමෙව නන්දං පබ්බාජෙසි, සත්තමෙ දිවසෙ රාහුලකුමාරං. චුම්බටකකලහෙ (දී. නි. අට්ඨ. 2.331; සං. නි. අට්ඨ. 1.1.37) පන උභයනගරවාසිකෙසු යුද්ධත්ථාය නික්ඛන්තෙසු සත්ථා ගන්ත්වා තෙ රාජානො සඤ්ඤාපෙත්වා අත්තදණ්ඩසුත්තං (සු. නි. 941 ආදයො; මහානි. 170 ආදයො) කථෙසි. රාජානො පසීදිත්වා අඩ්ඪතියසතෙ අඩ්ඪතියසතෙ කුමාරෙ අදංසු, තානි පඤ්ච කුමාරසතානි සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිංසු, අථ නෙසං පජාපතියො සාසනං පෙසෙත්වා අනභිරතිං උප්පාදයිංසු. සත්ථා තෙසං අනභිරතියා උප්පන්නභාවං ඤත්වා තෙ පඤ්චසතෙ දහරභික්ඛූ කුණාලදහං නෙත්වා අත්තනො කුණාලකාලෙ නිසින්නපුබ්බෙ පාසාණතලෙ නිසීදිත්වා කුණාලජාතකකථාය (ජා. 2.21.කුණාලජාතක) තෙසං අනභිරතිං විනොදෙත්වා සබ්බෙපි තෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි, පුන මහාවනං ආනෙත්වා අරහත්තඵලෙති. තෙසං චිත්තජානනත්ථං පුනපි පජාපතියො සාසනං පහිණිංසු. තෙ ‘‘අභබ්බා මයං ඝරාවාසස්සා’’ති පටිසාසනං පහිණිංසු. තා ‘‘න දානි අම්හාකං ඝරං ගන්තුං යුත්තං, මහාපජාපතියා සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙත්වා පබ්බජිස්සාමා’’ති පඤ්චසතාපි මහාපජාපතිං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අය්‍යෙ, අම්හාකං පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙථා’’ති ආහංසු. මහාපජාපතී තා ඉත්ථියො ගහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා රඤ්ඤො පරිනිබ්බුතකාලෙ උපසඞ්කමීතිපි වදන්තියෙව.

51. En el primero del sexto capítulo, 'moraba entre los Sakyas' significa que moraba allí tras haber llegado en su primer viaje. 'Mahāpajāpatī' es el nombre que recibió debido a la grandeza de su progenie, tanto de hijos como de hijas. 'Se acercó a donde estaba el Bendito': el Bendito, tras ir a Kapilavatthu, primero ordenó a Nanda y, al séptimo día, al príncipe Rāhula. Debido a la disputa por el soporte del agua, cuando los habitantes de ambas ciudades salieron a luchar, el Maestro fue allí, reconcilió a los reyes y predicó el Attadaṇḍa Sutta. Los reyes, con fe, entregaron cada uno doscientos cincuenta príncipes; esos quinientos príncipes se ordenaron ante el Maestro. Entonces sus esposas enviaron un mensaje provocando descontento en la vida monástica. El Maestro, conociendo su descontento, llevó a los quinientos jóvenes monjes al lago Kuṇāla, se sentó en la losa de piedra donde solía sentarse en su vida anterior como el ave Kuṇāla, disipó su descontento con el Kuṇālajātaka y los estableció a todos en el fruto de entrar en la corriente (sotāpatti). Luego, los llevó al Mahāvana y los estableció en el fruto del Arhatship. Para conocer sus mentes, las esposas enviaron otro mensaje. Ellos respondieron: 'No somos aptos para la vida de hogar'. Ellas pensaron: 'No es adecuado que volvamos a nuestros hogares; iremos ante Mahāpajāpatī Gotamī, obtendremos permiso para la ordenación y nos ordenaremos'. Las quinientas mujeres se acercaron a Mahāpajāpatī y dijeron: 'Noble señora, consíguenos el permiso para la ordenación'. Mahāpajāpatī llevó a esas mujeres y se acercó al Bendito. Se dice que se acercó después de la muerte del rey Suddhodana, bajo el paraguas blanco.

අලං ගොතමි, මා තෙ රුච්චීති කස්මා පටික්ඛිපි, නනු සබ්බෙසම්පි බුද්ධානං චතස්සො පරිසා හොන්තීති? කාමං හොන්ති, කිලමෙත්වා පන අනෙකවාරං යාචිතෙ අනුඤ්ඤාතං පබ්බජ්ජං ‘‘දුක්ඛෙන ලද්ධා’’ති සම්මා පරිපාලෙස්සන්තීති ගරුං කත්වා අනුඤ්ඤාතුකාමො පටික්ඛිපි. පක්කාමීති පුන කපිලපුරමෙව පාවිසි. යථාභිරන්තං [Pg.236] විහරිත්වාති බොධනෙය්‍යසත්තානං උපනිස්සයං ඔලොකෙන්තො යථාජ්ඣාසයනෙ විහරිත්වා. චාරිකං පක්කාමීති මහාජනසඞ්ගහං කරොන්තො උත්තමාය බුද්ධසිරියා අනොපමෙන බුද්ධවිලාසෙන අතුරිතචාරිකං පක්කාමි.

'Basta, Gotamī, no desees esto', ¿por qué lo rechazó? ¿Acaso no tienen todos los Buddhas las cuatro asambleas? Ciertamente las tienen. Sin embargo, lo rechazó deseando otorgar el permiso con seriedad, pensando: 'Habiendo obtenido la ordenación con dificultad tras pedirlo muchas veces con esfuerzo, la preservarán correctamente'. 'Partió' significa que entró de nuevo en Kapilavatthu. 'Habiendo morado según su deseo' significa que moró observando el potencial (upanissaya) de los seres capaces de alcanzar la liberación. 'Partió en su viaje' significa que, realizando el bienestar de las masas con la suprema gloria de un Buddha y una belleza incomparable, emprendió un viaje pausado.

සම්බහුලාහි සාකියානීහි සද්ධින්ති අන්තොනිවෙසනම්හියෙව දසබලං උද්දිස්ස පබ්බජ්ජාවෙසං ගහෙත්වා පඤ්චසතා සාකියානියො පබ්බජ්ජාවෙසංයෙව ගාහාපෙත්වා සබ්බාහිපි තාහි සම්බහුලාහි සාකියානීහි සද්ධිං. චාරිකං පක්කාමීති ගමනං අභිනීහරි. ගමනාභිනීහරණකාලෙ පන තා සුඛුමාලා රාජිත්ථියො පදසා ගන්තුං න සක්ඛිස්සන්තීති සාකියකොලියරාජානො සොවණ්ණසිවිකායො උපට්ඨාපයිංසු. තා පන ‘‘යානෙ ආරුය්හ ගච්ඡන්තීති සත්ථරි අගාරවො කතො හොතී’’ති එකපණ්ණාසයොජනිකං පදසාව පටිපජ්ජිංසු. රාජානොපි පුරතො ච පච්ඡතො ච ආරක්ඛං සංවිදහාපෙත්වා තණ්ඩුලසප්පිතෙලාදීනං සකටානි පූරාපෙත්වා ‘‘ගතට්ඨානෙ ගතට්ඨානෙ ආහාරං පටියාදෙථා’’ති පුරිසෙ පෙසයිංසු. සූනෙහි පාදෙහීති තාසඤ්හි සුඛුමාලත්තා පාදෙසු එකො ඵොටො උට්ඨෙති, එකො භිජ්ජති. උභො පාදා කතකට්ඨිසම්පරිකිණ්ණා විය හුත්වා උද්ධුමාතා ජාතා. තෙන වුත්තං – ‘‘සූනෙහි පාදෙහී’’ති. බහිද්වාරකොට්ඨකෙති ද්වාරකොට්ඨකතො බහි. කස්මා පනෙවං ඨිතාති? එවං කිරස්සා අහොසි – ‘‘අහං තථාගතෙන අනනුඤ්ඤාතා සයමෙව පබ්බජ්ජාවෙසං අග්ගහෙසිං, එවං ගහිතභාවො ච පන මෙ සකලජම්බුදීපෙ පාකටො ජාතො. සචෙ සත්ථා පබ්බජ්ජං අනුජානාති, ඉච්චෙතං කුසලං. සචෙ පන නානුජානිස්සති, මහතී ගරහා භවිස්සතී’’ති විහාරං පවිසිතුං අසක්කොන්තී රොදමානාව අට්ඨාසි.

'Junto con muchas mujeres Sakyas' significa que dentro del palacio real, por devoción al Poseedor de las Diez Fuerzas, tomaron los hábitos; las quinientas mujeres Sakyas hicieron lo mismo. 'Partió en su viaje' significa que iniciaron su marcha. En ese momento, los reyes Sakya y Koliya, pensando que las delicadas mujeres reales no podrían viajar a pie, prepararon palanquines de oro. Pero ellas, pensando 'sería una falta de respeto al Maestro ir en vehículos', recorrieron a pie el camino de cincuenta y una leguas. Los reyes ordenaron protección y enviaron suministros para preparar comida en el camino. 'Con los pies hinchados': debido a su delicadeza, les salieron ampollas; unas aparecían y otras se rompían. Sus pies se hincharon como si estuvieran cubiertos de semillas de kataka. 'Fuera del portal' significa fuera de la entrada de la puerta principal. Se dice que pensó: 'He tomado los hábitos por mi cuenta sin el permiso del Tathāgata, y este hecho es conocido en toda Jambudīpa. Si el Maestro permite la ordenación, sería bueno; si no, habrá una gran reprobación'. Al no atreverse a entrar al monasterio, permaneció allí llorando.

කිං නු ත්වං ගොතමීති කිං නු රාජකුලානං විපත්ති උප්පන්නා, කෙන ත්වං කාරණෙන එවං විවණ්ණභාවං පත්තා, සූනෙහි පාදෙහි…පෙ… ඨිතාති. අඤ්ඤෙනපි පරියායෙනාති අඤ්ඤෙනපි කාරණෙන. බහුකාරා, භන්තෙතිආදිනා තස්සා ගුණං කථෙත්වා පුන පබ්බජ්ජං යාචන්තො එවමාහ. සත්ථාපි ‘‘ඉත්ථියො නාම පරිත්තපඤ්ඤා, එකයාචිතමත්තෙන පබ්බජ්ජාය අනුඤ්ඤාතාය න මම සාසනං ගරුං කත්වා ගණ්හිස්සන්තී’’ති තික්ඛත්තුං පටික්ඛිපිත්වා ඉදානි ගරුං කත්වා ගාහාපෙතුකාමතාය සචෙ, ආනන්ද, මහාපජාපතී ගොතමී [Pg.237] අට්ඨ ගරුධම්මෙ පටිග්ගණ්හාති, සාව’ස්සා හොතු උපසම්පදාතිආදිමාහ. තත්ථ සාවස්සාති සා එව අස්සා පබ්බජ්ජාපි උපසම්පදාපි හොතු.

¿Por qué estás así, Gotamī?, con esta pregunta el Buddha inquiere si ha ocurrido una desgracia en la familia real; ¿por qué razón has llegado a tal estado de descoloramiento y te encuentras con los pies hinchados y el cuerpo cubierto de polvo? Así habló. Incluso por otro método significa por otra razón. Venerable señor, ella es de gran ayuda, etc., tras relatar sus virtudes y solicitando de nuevo la ordenación, Ānanda dijo estas palabras. El Maestro también, considerando que las mujeres tienen una sabiduría limitada y que si se les permitiera la ordenación con solo pedirlo una vez no tomarían Su enseñanza con el debido respeto, después de rechazar la petición tres veces, deseando ahora que la acepten con seriedad, dijo: Si, Ānanda, Mahāpajāpatī Gotamī acepta las ocho reglas pesadas (garudhammas), que eso mismo constituya su ordenación. En ese pasaje, sāvassā significa que esa aceptación misma sea para ella tanto su renuncia inicial como su ordenación completa.

තදහූපසම්පන්නස්සාති තංදිවසං උපසම්පන්නස්ස. අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං කත්තබ්බන්ති ඔමානාතිමානෙ අකත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන අභිවාදනං, ආසනා පච්චුට්ඨාය පච්චුග්ගමනවසෙන පච්චුට්ඨානං, දසනඛෙ සමොධානෙත්වා අඤ්ජලිකම්මං, ආසනපඤ්ඤාපනබීජනාදිකං අනුච්ඡවිකකම්මසඞ්ඛාතං සාමීචිකම්මඤ්ච කතබ්බං. අභික්ඛුකෙ ආවාසෙති යත්ථ වසන්තියා අනන්තරායෙන ඔවාදත්ථාය උපසඞ්කමනට්ඨානෙ ඔවාදදායකො ආචරියො නත්ථි, අයං අභික්ඛුකො ආවාසො නාම. එවරූපෙ ආවාසෙ වස්සං න උපගන්තබ්බං. අන්වඩ්ඪමාසන්ති අනුපොසථිකං. ඔවාදූපසඞ්කමනන්ති ඔවාදත්ථාය උපසඞ්කමනං. දිට්ඨෙනාති චක්ඛුනා දිට්ඨෙන. සුතෙනාති සොතෙන සුතෙන. පරිසඞ්කායාති දිට්ඨසුතවසෙන පරිසඞ්කිතෙන. ගරුධම්මන්ති ගරුකං සඞ්ඝාදිසෙසාපත්තිං. පක්ඛමානත්තන්ති අනූනානි පන්නරස දිවසානි මානත්තං. ඡසු ධම්මෙසූති විකාලභොජනච්ඡට්ඨෙසු සික්ඛාපදෙසු. සික්ඛිතසික්ඛායාති එකසික්ඛම්පි අඛණ්ඩං කත්වා පූරිතසික්ඛාය. අක්කොසිතබ්බො පරිභාසිතබ්බොති දසන්නං අක්කොසවත්ථූනං අඤ්ඤතරෙන අක්කොසවත්ථුනා න අක්කොසිතබ්බො, භයූපදංසනාය යාය කායචි පරිභාසාය න පරිභාසිතබ්බො.

Del que se ordenó ese mismo día se refiere a quien ha recibido la ordenación completa en esa fecha. Se debe realizar el saludo, ponerse de pie, el gesto de manos juntas y el trato respetuoso significa que, sin orgullo ni arrogancia, se debe saludar con las cinco extremidades, ponerse de pie para recibir al monje, juntar las manos en añjali, y realizar el trato respetuoso consistente en preparar el asiento, abanicar, etc. En una residencia donde no hay monjes se refiere al lugar donde una monja reside y no hay un maestro que dé instrucciones en el lugar de visita para recibir enseñanza sin obstáculos; tal lugar se llama residencia sin monjes. En tal residencia no se debe pasar el retiro de lluvia. Cada medio mes significa en cada día de Uposatha. Ir para recibir instrucción significa acercarse con el fin de recibir enseñanza. Por lo visto significa visto con el ojo. Por lo oído significa oído con el oído. Por sospecha significa sospechado basándose en lo visto u oído. Regla pesada se refiere a la grave ofensa Saṅghādisesa. Mānatta de una quincena significa la disciplina de purificación durante quince días completos. En las seis reglas se refiere a los preceptos que terminan en la abstención de comer fuera de tiempo. Con el entrenamiento aprendido significa habiendo mantenido cada precepto íntegramente, completando el entrenamiento. No debe ser insultado ni increpado significa que no debe ser insultado con ninguno de los diez motivos de insulto, ni debe ser increpado con palabras ásperas para causar temor.

ඔවටො භික්ඛුනීනං භික්ඛූසු වචනපථොති ඔවාදානුසාසනධම්මකථාසඞ්ඛාතො වචනපථො භික්ඛුනීනං භික්ඛූසු ඔවරිතො පිහිතො, න භික්ඛුනියා කොචි භික්ඛු ඔවදිතබ්බො අනුසාසිතබ්බො වා ‘‘භන්තෙ, පොරාණකත්ථෙරා ඉදං චීවරවත්තං පූරයිංසූ’’ති එවං පන පවෙණිවසෙන කථෙතුං වට්ටති. අනොවටො භික්ඛූනං භික්ඛුනීසු වචනපථොති භික්ඛූනං පන භික්ඛුනීසු වචනපථො අනිවාරිතො, යථාරුචි ඔවදිතුං අනුසාසිතුං ධම්මකථං කථෙතුන්ති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනෙසා ගරුධම්මකථා සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය (පාචි. අට්ඨ. 148) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා.

La vía de comunicación de las monjas hacia los monjes está cerrada significa que el camino de comunicación consistente en dar instrucciones, consejos o discursos de Dhamma está prohibido u obstruido para las monjas hacia los monjes; una monja no debe instruir ni aconsejar a ningún monje, aunque es apropiado hablar según la tradición diciendo: Venerable señor, los antiguos ancianos cumplieron con este deber del hábito. La vía de comunicación de los monjes hacia las monjas no está cerrada significa que el camino de comunicación de los monjes hacia las monjas no está prohibido para instruir, aconsejar o impartir discursos de Dhamma según deseen; este es el resumen aquí. El detalle de esta explicación sobre las reglas pesadas debe conocerse tal como se describe en el Samantapāsādikā, el comentario del Vinaya.

ඉමෙ පන අට්ඨ ගරුධම්මෙ සත්ථු සන්තිකෙ උග්ගහෙත්වා ථෙරෙන අත්තනො ආරොචියමානෙ සුත්වාව මහාපජාපතියා තාව මහන්තං දොමනස්සං ඛණෙන [Pg.238] පටිප්පස්සම්භි, අනොතත්තදහතො ආභතෙන සීතුදකස්ස ඝටසතෙන මත්ථකෙ පරිසිත්තා විය විගතපරිළාහා අත්තමනා හුත්වා ගරුධම්මපටිග්ගහණෙන උප්පන්නපීතිපාමොජ්ජං ආවිකරොන්තී සෙය්‍යථාපි, භන්තෙතිආදිකං උදානං උදානෙසි.

Al escuchar estas ocho reglas pesadas aprendidas en presencia del Maestro y relatadas por el Anciano Ānanda, el gran pesar de Mahāpajāpatī se calmó en un instante. Como si hubiera sido bañada en la cabeza con cien cántaros de agua fría traída del lago Anavatapta, quedó libre del ardor febril y, con el corazón complacido, manifestando el gozo y el júbilo surgidos por la aceptación de las reglas pesadas, profirió la exclamación que comienza con: Es como si, venerable señor...

කුම්භත්ථෙනකෙහීති කුම්භෙ දීපං ජාලෙත්වා තෙන ආලොකෙන පරඝරෙ භණ්ඩං විචිනිත්වා ථෙනකචොරෙහි. සෙතට්ඨිකා නාම රොගජාතීති එකො පාණකො නාළමජ්ඣගතං කණ්ඩං විජ්ඣති, යෙන විද්ධා කණ්ඩා නික්ඛන්තම්පි සාලිසීසං ඛීරං ගහෙතුං න සක්කොති. මඤ්ජිට්ඨිකා නාම රොගජාතීති උච්ඡූනං අන්තොරත්තභාවො.

Ladrones con cántaros se refiere a ladrones que, habiendo encendido una lámpara dentro de un cántaro, eligen los bienes en casa ajena con esa luz para robar. La enfermedad llamada moho blanco (setaṭṭhikā) es un insecto que perfora el interior del tallo, debido a lo cual, aunque el tallo crezca, la espiga de arroz no puede absorber la savia. La enfermedad llamada moho rojo (mañjiṭṭhikā) es el enrojecimiento interno de las cañas de azúcar.

මහතො තළාකස්ස පටිකච්චෙව ආළින්ති ඉමිනා පන එතමත්ථං දස්සෙති – යථා මහතො තළාකස්ස පාළියා අබද්ධායපි කිඤ්චි උදකං තිට්ඨතෙව, පඨමමෙව බද්ධාය පන යං අබද්ධපච්චයා න තිට්ඨෙය්‍ය, තම්පි තිට්ඨෙය්‍ය, එවමෙව යෙ ඉමෙ අනුප්පන්නෙ වත්ථුස්මිං පටිකච්චෙව අනතික්කමනත්ථාය ගරුධම්මා පඤ්ඤත්තා, තෙසු අපඤ්ඤත්තෙසු මාතුගාමස්ස පබ්බජිතත්තා පඤ්ච වස්සසතානි සද්ධම්මො තිට්ඨෙය්‍ය. පටිකච්චෙව පඤ්ඤත්තත්තා පන අපරානිපි පඤ්ච වස්සසතානි ඨස්සතීති එවං පඨමං වුත්තවස්සසහස්සමෙව ඨස්සති. වස්සසහස්සන්ති චෙතං පටිසම්භිදාපභෙදප්පත්තඛීණාසවානං වසෙනෙව වුත්තං, තතො පන උත්තරිපි සුක්ඛවිපස්සකඛීණාසවවසෙන වස්සසහස්සං, අනාගාමිවසෙන වස්සසහස්සං, සකදාගාමිවසෙන වස්සසහස්සං, සොතාපන්නවසෙන වස්සසහස්සන්ති එවං පඤ්චවස්සසහස්සානි පටිවෙධසද්ධම්මො ඨස්සති. පරියත්තිධම්මොපි තානියෙව. න හි පරියත්තියා අසති පටිවෙධො අත්ථි, නාපි පරියත්තියා සති පටිවෙධො න හොති. ලිඞ්ගං පන පරියත්තියා අන්තරහිතායපි චිරං පවත්තිස්සතීති.

Con la frase un dique construido de antemano para un gran estanque, se muestra este significado: así como en un gran estanque, aunque no se construya un dique, permanece algo de agua, pero si se construye el dique de antemano, el agua que de otro modo no se quedaría, permanecería; del mismo modo, estas reglas pesadas han sido prescritas de antemano para evitar la transgresión. Si no se hubieran prescrito, debido a la ordenación de las mujeres, el Verdadero Dhamma permanecería por quinientos años. Pero al haber sido prescritas de antemano, permanecerá por otros quinientos años; así, permanecerá por los mil años mencionados inicialmente. Este término mil años se refiere a los Arahants que han alcanzado las discriminaciones analíticas. Después de eso, durará mil años más por los Arahants de visión seca, mil años por los que no regresan, mil años por los que regresan una vez y mil años por los que han entrado en la corriente. De esta manera, el Dhamma de la realización permanecerá por cinco mil años. El Dhamma del estudio durará el mismo tiempo. Pues sin estudio no hay realización, pero habiendo estudio, la realización ciertamente ocurre. El aspecto exterior de la ordenación, sin embargo, continuará por mucho tiempo incluso después de que el estudio haya desaparecido.

2. ඔවාදසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Ovāda Sutta

52. දුතියෙ බහුස්සුතොති ඉධ සකලස්සපි බුද්ධවචනස්ස වසෙන බහුස්සුතභාවො වෙදිතබ්බො. ගරුධම්මන්ති කායසංසග්ගං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. භික්ඛුනොවාදකවිනිච්ඡයො පන සමන්තපාසාදිකාය (පාචි. අට්ඨ. 144 ආදයො) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

52. En el segundo sutta, con el término 'bahussuto' debe entenderse el estado de gran conocimiento en virtud de todas las palabras del Buddha. 'Garudhamma' significa contacto corporal (kāyasaṃsagga). Este es el resumen aquí. La decisión sobre la exhortación a las monjas (bhikkhunis) debe entenderse de la misma manera que se explica en la Samantapāsādikā (comentario al Vinaya).

3. සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Saṃkhitta Sutta.

53. තතියෙ [Pg.239] සරාගායාති සරාගත්ථාය. විරාගායාති විරජ්ජනත්ථාය. සංයොගායාති වට්ටෙ සංයොගත්ථාය. විසංයොගායාති වට්ටෙ විසංයොගභාවත්ථාය. ආචයායාති වට්ටස්ස වඩ්ඪනත්ථාය. නො අපචයායාති න වට්ටවිද්ධංසනත්ථාය. දුබ්භරතායාති දුප්පොසනත්ථාය. නො සුභරතායාති න සුඛපොසනත්ථාය. ඉමස්මිං සුත්තෙ පඨමවාරෙන වට්ටං කථිතං, දුතියවාරෙන විවට්ටං කථිතං. ඉමිනා ච පන ඔවාදෙන ගොතමී අරහත්තං පත්තාති.

53. En el tercer sutta, 'sarāgāya' significa para el propósito de la pasión. 'Virāgāya' para el propósito del desapego. 'Saṃyogāya' para el propósito de la unión en el ciclo de la existencia (vaṭṭa). 'Visaṃyogāya' para el propósito del estado de desunión en el ciclo. 'Ācayāya' para el propósito del aumento del ciclo. 'No apacayāya' significa que no es para la destrucción del ciclo. 'Dubbharatāyā' para el propósito de ser difícil de mantener. 'No subharatāyā' para el propósito de no ser fácil de mantener. En este sutta, mediante el primer turno se explica el ciclo (vaṭṭa), y mediante el segundo turno se explica el cese del ciclo (vivaṭṭa). Y a través de esta exhortación, Gotamī alcanzó el estado de Arahant. Así concluye el comentario al tercer sutta.

4. දීඝජාණුසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Dīghajāṇu Sutta.

54. චතුත්ථෙ බ්‍යග්ඝපජ්ජාති ඉදමස්ස පවෙණි නාම වසෙන ආලපනං. තස්ස හි පුබ්බපුරිසා බ්‍යග්ඝපථෙ ජාතාති තස්මිං කුලෙ මනුස්සා බ්‍යග්ඝපජ්ජාති වුච්චන්ති. ඉස්සත්ථෙනාති ඉස්සාසකම්මෙන. තත්‍රුපායායාති ‘‘ඉමස්මිං කාලෙ ඉදං නාම කාතුං වට්ටතී’’ති ජානනෙ උපායභූතාය. වුද්ධසීලිනොති වඩ්ඪිතසීලා වුද්ධසමාචාරා. ආයන්ති ආගමනං. නාච්චොගාළ්හන්ති නාතිමහන්තං. නාතිහීනන්ති නාතිකසිරං. පරියාදායාති ගහෙත්වා ඛෙපෙත්වා. තත්ථ යස්ස වයතො දිගුණො ආයො, තස්ස වයො ආයං පරියාදාතුං න සක්කොති.

54. En el cuarto sutta, 'Byagghapajja' es una forma de dirigirse a este príncipe de los Koliyas llamado Dīghajāṇu según su linaje familiar. Sus antepasados nacieron en un camino frecuentado por tigres (byagghapathe); por lo tanto, las personas de esa familia son llamadas 'Byagghapajja'. 'Issatthena' significa mediante el arte de la arquería. 'Tatrupāyāya' significa mediante el conocimiento de que "en este momento, es apropiado hacer tal cosa", siendo un medio hábil para ello. 'Vuddhasīlino' se refiere a quienes tienen una virtud y conducta desarrolladas. 'Āyaṃ' significa ingresos (llegada de bienes). 'Nāccogāḷhaṃ' significa no excesivo. 'Nātihīnaṃ' significa no demasiado escaso. 'Pariyādāya' significa habiendo tomado y agotado. En ese contexto, para aquel cuyo ingreso es el doble que su gasto, el gasto no puede agotar el ingreso.

‘‘චතුධා විභජෙ භොගෙ, පණ්ඩිතො ඝරමාවසං;

එකෙන භොගෙ භුඤ්ජෙය්‍ය, ද්වීහි කම්මං පයොජයෙ;

චතුත්ථඤ්ච නිධාපෙය්‍ය, ආපදාසු භවිස්සතී’’ති. (දී. නි. 3.265) –

“El sabio que vive en el hogar debe dividir sus bienes en cuatro partes: con una parte debe disfrutar de sus bienes, con dos debe llevar a cabo sus negocios, y debe guardar la cuarta parte pensando que le servirá en tiempos de infortunio”.

එවං පටිපජ්ජතො පන වයො ආයං පරියාදාතුං න සක්කොතියෙව.

Para quien actúa de esta manera, ciertamente el gasto no puede agotar el ingreso.

උදුම්බරඛාදීවාති යථා උදුම්බරානි ඛාදිතුකාමෙන පක්කෙ උදුම්බරරුක්ඛෙ චාලිතෙ එකප්පහාරෙනෙව බහූනි ඵලානි පතන්ති, සො ඛාදිතබ්බයුත්තකානි ඛාදිත්වා ඉතරානි බහුතරානි පහාය ගච්ඡති, එවමෙවං යො ආයතො වයං බහුතරං කත්වා විප්පකිරන්තො භොගෙ පරිභුඤ්ජති, සො ‘‘උදුම්බරඛාදිකංවායං කුලපුත්තො භොගෙ ඛාදතී’’ති වුච්චති. අජෙට්ඨමරණන්ති [Pg.240] අනායකමරණං. සමං ජීවිකං කප්පෙතීති සම්මා ජීවිකං කප්පෙති. සමජීවිතාති සමජීවිතාය ජීවිතා. අපායමුඛානීති විනාසස්ස ඨානානි.

'Udumbarakhādī' significa que así como alguien que desea comer higos (frutos del árbol udumbara), al sacudir un árbol de higos maduros, muchos frutos caen a la vez; él come los que son aptos para ser comidos y se marcha dejando atrás muchísimos otros; de la misma manera, quien consume sus bienes haciendo que el gasto sea mucho mayor que el ingreso y dispersándolos, de ese hijo de familia se dice que "consume sus bienes como un comedor de higos". 'Ajeṭṭhamaraṇaṃ' significa una muerte sin guía (anāyakamaraṇaṃ). 'Samaṃ jīvikaṃ kappeti' significa que mantiene su vida correctamente. 'Samajīvitā' significa vivir con un medio de vida equilibrado. 'Apāyamukhāni' son las causas de la ruina o destrucción.

උට්ඨාතා කම්මධෙය්‍යෙසූති කම්මකරණට්ඨානෙසු උට්ඨානවීරියසම්පන්නො. විධානවාති විදහනසම්පන්නො. සොත්ථානං සම්පරායිකන්ති සොත්ථිභූතං සම්පරායිකං. සච්චනාමෙනාති බුද්ධත්තායෙව බුද්ධොති එවං අවිතථනාමෙන. චාගො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතීති චාගො ච සෙසපුඤ්ඤඤ්ච පවඩ්ඪති. ඉමස්මිං සුත්තෙ සද්ධාදයො මිස්සකා කථිතා. පඤ්චමං උත්තානමෙව.

'Uṭṭhātā kammadheyyesu' significa dotado de esfuerzo y diligencia en los lugares donde se realiza el trabajo. 'Vidhānavā' significa dotado de capacidad de gestión y organización. 'Sotthānaṃ samparāyikaṃ' significa lo que es una causa de bienestar en la vida futura. 'Saccanāmena' se refiere al nombre 'Buddha', que es un nombre veraz debido precisamente a su propio despertar (buddhattā). 'Cāgo puññaṃ pavaḍḍhati' significa que tanto la generosidad como el resto de los méritos aumentan. En este sutta, se explican la fe y otras cualidades de forma mixta. El quinto sutta es de sentido evidente.

6. භයසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Bhaya Sutta.

56. ඡට්ඨෙ ගබ්භොති ගබ්භවාසො. දිට්ඨධම්මිකාපීති සන්දිට්ඨිකා ගබ්භවාසසදිසා පුනපි මනුස්සගබ්භා. සම්පරායිකාපීති ඨපෙත්වා මනුස්සගබ්භෙ සෙසගබ්භා. උභයං එතෙ කාමා පවුච්චන්තීති භයඤ්ච දුක්ඛඤ්ච, භයඤ්ච රොගො ච, භයඤ්ච ගණ්ඩො ච, භයඤ්ච සල්ලඤ්ච, භයඤ්ච සඞ්ගො ච, භයඤ්ච පඞ්කො ච, භයඤ්ච ගබ්භො චාති එවං උභයං එතෙ කාමා පවුච්චන්ති. සාතරූපෙනාති කාමසුඛෙන. පලිපථන්ති වට්ටපලිපථං. අතික්කම්මාති ඉමස්මිං ඨානෙ විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අස්ස භික්ඛුනො අරහත්තප්පත්තභාවො ගහිතො. එවරූපං පජං ජාතිජරූපෙතං තීසු භවෙසු ඵන්දමානං අවෙක්ඛතීති සුත්තෙ වට්ටං කථෙත්වා ගාථාසු විවට්ටං කථිතන්ති. සත්තමට්ඨමානි උත්තානත්ථානෙව.

56. En el sexto, 'gabbho' significa la estancia en el útero materno. 'Diṭṭhadhammikāpi' se refiere a lo visible que es similar a la estancia en el útero, y nuevamente a los úteros humanos. 'Samparāyikāpi' se refiere a los demás tipos de úteros, excluyendo los humanos. 'Ubhayaṃ ete kāmā pavuccanti' se refiere a: el miedo y el sufrimiento, el miedo y la enfermedad, el miedo y el absceso, el miedo y el dardo, el miedo y el apego, el miedo y el fango, y el miedo y el útero materno; así, estas dos clases son llamadas deseos sensoriales (kāma). 'Sātarūpena' significa mediante el placer de los sentidos. 'Palipathaṃ' es el camino del ciclo de la existencia (vaṭṭa). 'Atikkammā' significa habiendo cruzado; en este punto, tras haber desarrollado la visión cabal (vipassanā), se considera el estado de Arahant de ese monje. Así, tras haber expuesto el ciclo (vaṭṭa) en el sutta, se observa a los seres que poseen nacimiento y vejez, estremeciéndose en los tres mundos de existencia; y en los versos se explica el cese del ciclo (vivaṭṭa). El séptimo y el octavo son de sentido evidente.

9-10. පුග්ගලසුත්තද්වයවණ්ණනා

9-10. Comentario a los dos Puggala Suttas.

59-60. නවමෙ උජුභූතොති කායවඞ්කාදීනං අභාවෙන උජුකො. පඤ්ඤාසීලසමාහිතොති පඤ්ඤාය ච සීලෙන ච සමන්නාගතො. යජමානානන්ති දානං දදන්තානං. පුඤ්ඤපෙක්ඛානන්ති පුඤ්ඤං ඔලොකෙන්තානං ගවෙසන්තානං[Pg.241]. ඔපධිකන්ති උපධිවිපාකං, ඔපධිභූතං ඨානං අප්පමාණං. දසමෙ සමුක්කට්ඨොති උක්කට්ඨො උත්තමො. සත්තානන්ති සබ්බසත්තානං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

59-60. En el noveno, 'ujubhūto' significa recto debido a la ausencia de torpeza en el cuerpo, etc. 'Paññāsīlasamāhito' significa dotado de sabiduría y virtud. 'Yajamānānaṃ' significa de aquellos que ofrecen dádivas. 'Puññapekkhānaṃ' significa de aquellos que buscan y observan el mérito. 'Opadhikaṃ' se refiere a lo que tiene como fruto los agregados (upadhi); el estado de fundamento de la existencia (opadhibhūtaṃ) es inconmensurable. En el décimo, 'samukkaṭṭho' significa excelente, supremo. 'Sattānaṃ' significa de todos los seres. El resto, en todas partes, es de sentido evidente. Así concluye el comentario al décimo sutta.

ගොතමීවග්ගො ඡට්ඨො.

El Vagga de Gotamī es el sexto.

(7) 2. භූමිචාලවග්ගො

(7) 2. Bhūmicāla Vagga.

1. ඉච්ඡාසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Icchā Sutta.

61. සත්තමස්ස පඨමෙ පවිවිත්තස්සාති කායවිවෙකෙන විවිත්තස්ස. නිරායත්තවුත්තිනොති කත්ථචි අනායත්තවුත්තිනො විපස්සනාකම්මිකස්ස. ලාභායාති චතුපච්චයලාභාය. සොචී ච පරිදෙවී චාති සොකී ච පරිදෙවී ච. සොචිච්ච පරිදෙවිච්චාතිපි පාඨො. චුතො ච සද්ධම්මාති තංඛණංයෙව විපස්සනාසද්ධම්මා චුතො. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතං.

61. En el primero del séptimo vagga, 'pavivittassa' significa recluido mediante la reclusión corporal. 'Nirāyattavuttino' se refiere a aquel cuya conducta no depende de ningún objeto, un practicante de la visión cabal (vipassanā). 'Lābhāya' significa para la obtención de los cuatro requisitos. 'Socī ca paridevī ca' significa el afligido y el que se lamenta. También existe la variante de lectura 'socicca parideviccā'. 'Cuto ca saddhammā' significa que en ese mismo instante se ha desviado del buen Dhamma de la visión cabal. En este sutta se explica el ciclo (vaṭṭa) y el cese del ciclo (vivaṭṭa).

2. අලංසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Alaṃ Sutta.

62. දුතියෙ අලං අත්තනො අලං පරෙසන්ති අත්තනො ච පරෙසඤ්ච හිතපටිපත්තියං සමත්ථො පරියත්තො අනුච්ඡවිකො. ඛිප්පනිසන්තීති ඛිප්පං උපධාරෙති, ඛන්ධධාතුආයතනාදීසු කථියමානෙසු තෙ ධම්මෙ ඛිප්පං ජානාතීති අත්ථො. ඉමස්මිං සුත්තෙ සමථවිපස්සනා කථිතා. පුග්ගලජ්ඣාසයෙන පන දෙසනාවිලාසෙන චෙතං මත්ථකතො පට්ඨාය හෙට්ඨා ඔතරන්තං කථිතන්ති.

62. En el segundo, 'alaṃ attano alaṃ paresaṃ' significa capaz, competente y adecuado para la práctica del bienestar propio y ajeno. 'Khippanisantī' significa que reflexiona rápidamente; el sentido es que cuando se explican los agregados, los elementos y las bases sensoriales, comprende esas enseñanzas con rapidez. En este sutta se explican la calma y la visión cabal (samatha-vipassanā). De acuerdo con la inclinación del individuo y la elegancia de la enseñanza, se expuso descendiendo desde lo más alto hacia abajo. Así concluye el comentario al segundo sutta.

3. සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Saṃkhitta Sutta.

63. තතියෙ එවමෙවාති නික්කාරණෙනෙව. යථා වා අයං යාචති, එවමෙව. මොඝපුරිසාති මූළ්හපුරිසා තුච්ඡපුරිසා. අජ්ඣෙසන්තීති යාචන්ති. අනුබන්ධිතබ්බන්ති ඉරියාපථානුගමනෙන අනුබන්ධිතබ්බං මං න විජහිතබ්බං මඤ්ඤන්ති. ආජානනත්ථං අපසාදෙන්තො එවමාහ. එස කිර භික්ඛු ඔවාදෙ දින්නෙපි පමාදමෙව අනුයුඤ්ජති, ධම්මං සුත්වා තත්ථෙව වසති, සමණධම්මං කාතුං න ඉච්ඡති. තස්මා භගවා එවං අපසාදෙත්වා පුන යස්මා සො අරහත්තස්ස උපනිස්සයසම්පන්නො[Pg.242], තස්මා තං ඔවදන්තො තස්මාතිහ තෙ භික්ඛු එවං සික්ඛිතබ්බන්තිආදිමාහ. තත්ථ අජ්ඣත්තං මෙ චිත්තං ඨිතං භවිස්සති සුසණ්ඨිතං, න ච උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා චිත්තං පරියාදාය ඨස්සන්තීති ඉමිනා තාවස්ස ඔවාදෙන නියකජ්ඣත්තවසෙන චිත්තෙකග්ගතාමත්තො මූලසමාධි වුත්තො.

63. En el tercer sutta, 'así mismo' (evamevāti) significa simplemente sin causa. Tal como este [monje] pide, así mismo [actúa]. 'Hombres vanos' (moghapurisāti) se refiere a hombres necios y hombres vacíos de virtudes. 'Solicitan' (ajjhesantīti) significa que ruegan. 'Debe ser seguido' (anubandhitabbanti) indica que consideran que el Buddha debe ser seguido mediante el acompañamiento en sus posturas y que no debe ser abandonado. Censurándolo para que comprenda, el Bienaventurado dijo esto. Se dice que este monje, aun recibiendo consejos, se entrega únicamente a la negligencia; tras escuchar el Dhamma, permanece igual y no desea practicar la vida ascética. Por lo tanto, el Bienaventurado, tras censurarlo de esta manera, dado que el monje posee las condiciones de apoyo (upanissaya) para el estado de Arahat, le aconseja diciendo: 'Por lo tanto, monje, así es como debes entrenarte', etc. En ese pasaje, con las palabras 'mi mente estará establecida internamente y bien firme, y los estados perjudiciales y no saludables que surjan no se apoderarán de mi mente', mediante este consejo se describe primero la concentración fundamental (mūlasamādhi), que consiste meramente en la unificación de la mente a través de la propia interioridad.

තතො ‘‘එත්තකෙනෙව සන්තුට්ඨිං අනාපජ්ජිත්වා එවං සො සමාධි වඩ්ඪෙතබ්බො’’ති දස්සෙතුං යතො ඛො තෙ භික්ඛු අජ්ඣත්තං චිත්තං ඨිතං හොති සුසණ්ඨිතං, න ච උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති, තතො තෙ භික්ඛු එවං සික්ඛිතබ්බං ‘‘මෙත්තා මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා භවිස්සති…පෙ… සුසමාරද්ධා’’ති එවමස්ස මෙත්තාවසෙන භාවනං වඩ්ඪෙත්වා පුන යතො ඛො තෙ භික්ඛු අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති බහුලීකතො, තතො ත්වං භික්ඛු ඉමං සමාධිං සවිතක්කසවිචාරම්පි භාවෙය්‍යාසීතිආදි වුත්තං. තස්සත්ථො – යදා තෙ භික්ඛු අයං මූලසමාධි එවං මෙත්තාවසෙන භාවිතො හොති, තදා ත්වං තාවතකෙනපි තුට්ඨිං අනාපජ්ජිත්වාව ඉමං මූලසමාධිං අඤ්ඤෙසුපි ආරම්මණෙසු චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානානි පාපයමානො ‘‘සවිතක්කසවිචාරම්පී’’තිආදිනා නයෙන භාවෙය්‍යාසීති.

Luego, para mostrar que 'sin contentarse con solo este nivel de calma, se debe aumentar tal concentración', se dice: 'Cuando, monje, tu mente está establecida internamente... entonces, monje, debes entrenarte así: la liberación de la mente por el amor universal (mettā cetovimutti) será desarrollada... plenamente emprendida'. Habiendo incrementado así el desarrollo por medio del amor universal, se dice de nuevo: 'Cuando, monje, esta concentración esté así desarrollada y cultivada, entonces tú, monje, debes desarrollar esta misma concentración incluso con pensamiento aplicado y sostenido', etc. El significado es: cuando esta concentración fundamental ha sido desarrollada por medio del amor universal, entonces tú, sin quedar satisfecho solo con eso, debes desarrollar esta concentración fundamental llevándola a los cuatro y cinco jhanas en otros objetos, siguiendo el método de 'con pensamiento aplicado y sostenido', etc.

එවං වත්වා ච පන අවසෙසබ්‍රහ්මවිහාරපුබ්බඞ්ගමම්පිස්ස අඤ්ඤෙසු ආරම්මණෙසු චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානභාවනං කරෙය්‍යාසීති දස්සෙන්තො යතො ඛො තෙ භික්ඛු අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති සුභාවිතො, තතො තෙ භික්ඛු එවං සික්ඛිතබ්බං ‘‘කරුණා මෙ චෙතොවිමුත්තී’’තිආදිමාහ. එවං මෙත්තාපුබ්බඞ්ගමං චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානභාවනං දස්සෙත්වා පුන කායානුපස්සනාදිපුබ්බඞ්ගමං දස්සෙතුං යතො ඛො තෙ භික්ඛු අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති සුභාවිතො, තතො තෙ භික්ඛු එවං සික්ඛිතබ්බං ‘‘කායෙ කායානුපස්සී’’තිආදිං වත්වා යතො ඛො තෙ භික්ඛු අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති සුභාවිතො, තතො ත්වං භික්ඛු යෙන යෙනෙව ගග්ඝසීතිආදිමාහ. තත්ථ ගග්ඝසීති ගමිස්සසි. ඵාසුංයෙවාති ඉමිනා අරහත්තං දස්සෙති. අරහත්තප්පත්තො හි සබ්බිරියාපථෙසු ඵාසු විහරති නාම.

Habiendo dicho esto, mostrando que debe realizar el desarrollo de los cuatro y cinco jhanas en otros objetos precedidos por los demás estados sublimes (brahmavihāra), dijo: 'Cuando, monje, esta concentración esté así desarrollada y bien desarrollada, entonces, monje, debes entrenarte así: la liberación de la mente por la compasión (karuṇā)', etc. Tras mostrar el desarrollo de los jhanas precedidos por el amor universal, para mostrar el desarrollo de los jhanas precedidos por la contemplación del cuerpo (kāyānupassanā), etc., dijo: 'Cuando, monje, esta concentración esté así desarrollada... entonces debes entrenarte así: contemplando el cuerpo en el cuerpo', etc., y finalmente dijo: 'Cuando, monje, esta concentración esté así desarrollada... entonces, monje, dondequiera que vayas [irás con facilidad]'. Aquí, 'gagghasi' significa irás o llegarás. Con las palabras 'con facilidad' (phāsuṃyeva) se refiere al estado de Arahat. Pues quien ha alcanzado el estado de Arahat mora con bienestar y facilidad en todas las posturas.

4. ගයාසීසසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Gayāsīsa Sutta

64. චතුත්ථෙ [Pg.243] එතදවොචාති අත්තනො පධානභූමියං උප්පන්නං විතක්කං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරොචෙතුං – ‘‘පුබ්බාහං, භික්ඛවෙ’’තිආදිවචනං අවොච. ඔභාසන්ති දිබ්බචක්ඛුඤාණොභාසං. ඤාණදස්සනන්ති දිබ්බචක්ඛුභූතං ඤාණසඞ්ඛාතං දස්සනං. සන්නිවුත්ථපුබ්බන්ති එකතො වසිතපුබ්බං. ඉමස්මිං පන සුත්තෙ දිබ්බචක්ඛුඤාණං, ඉද්ධිවිධඤාණං, චෙතොපරියඤාණං, යථාකම්මුපගඤාණං, අනාගතංසඤාණං, පච්චුප්පන්නංසඤාණං, අතීතංසඤාණං, පුබ්බෙනිවාසඤාණන්ති ඉමානි තාව අට්ඨ ඤාණානි පාළියංයෙව ආගතානි, තෙහි පන සද්ධිං විපස්සනාඤාණානි චත්තාරි මග්ගඤාණානි, චත්තාරි ඵලඤාණානි, චත්තාරි පච්චවෙක්ඛණඤාණානි, චත්තාරි පටිසම්භිදාඤාණානි ඡ අසාධාරණඤාණානීති එතානි ඤාණානි සමොධානෙත්වා කථෙන්තෙන එවං ඉදං සුත්තං කථිතං නාම හොති.

64. En el cuarto sutta, 'esto dijo' (etadavocāti) se refiere a las palabras 'Anteriormente, monjes', etc., expresadas para informar a la comunidad de monjes sobre el pensamiento que surgió en su lugar de esfuerzo (padhānabhūmi). 'Luz' (obhāsanti) se refiere al resplandor del conocimiento del ojo divino. 'Conocimiento y visión' (ñāṇadassananti) es la visión que es el conocimiento del ojo divino. 'Haber vivido juntos' (sannivutthapubbanti) significa haber morado previamente en un mismo lugar. En este sutta, aparecen en el canon mismo estos ocho conocimientos: el conocimiento del ojo divino, el conocimiento de los poderes psíquicos, el conocimiento de la penetración en mentes ajenas, el conocimiento del destino según el kamma, el conocimiento del futuro, el conocimiento del presente, el conocimiento del pasado y el conocimiento del recuerdo de vidas pasadas. Al explicar este sutta integrando estos conocimientos con los nueve de la introspección, los cuatro del sendero, los cuatro del fruto, los cuatro de la revisión, los cuatro de la discriminación analítica y los seis conocimientos extraordinarios, se considera que el sutta ha sido plenamente expuesto.

5. අභිභායතනසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Abhibhāyatana Sutta

65. පඤ්චමෙ අභිභායතනානීති අභිභවනකාරණානි. කිං අභිභවන්ති? පච්චනීකධම්මෙපි ආරම්මණානිපි. තානි හි පටිපක්ඛභාවෙන පච්චනීකධම්මෙ අභිභවන්ති, පුග්ගලස්ස ඤාණුත්තරියතාය ආරම්මණානි. අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤීතිආදීසු පන අජ්ඣත්තරූපෙ පරිකම්මවසෙන අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී නාම හොති. අජ්ඣත්තඤ්හි නීලපරිකම්මං කරොන්තො කෙසෙ වා පිත්තෙ වා අක්ඛිතාරකාය වා කරොති. පීතපරිකම්මං කරොන්තො මෙදෙ වා ඡවියා වා හත්ථතලපාදතලෙසු වා අක්ඛීනං පීතට්ඨානෙ වා කරොති. ලොහිතපරිකම්මං කරොන්තො මංසෙ වා ලොහිතෙ වා ජිව්හාය වා අක්ඛීනං රත්තට්ඨානෙ වා කරොති. ඔදාතපරිකම්මං කරොන්තො අට්ඨිම්හි වා දන්තෙ වා නඛෙ වා අක්ඛීනං සෙතට්ඨානෙ වා කරොති. තං පන සුනීලකං සුපීතකං සුලොහිතකං සුඔදාතං න හොති, අවිසුද්ධමෙව හොති.

65. En el quinto sutta, 'bases de la maestría' (abhibhāyatanānīti) son las causas de la superación. ¿Qué superan? Superan tanto los estados opuestos como los objetos. Los superan por su naturaleza de antítesis y por la superioridad del conocimiento del individuo. En pasajes como 'percibiendo formas internamente', se refiere a percibir el signo del kasina en la forma interna mediante el poder de la preparación (parikamma). Al realizar la preparación del azul internamente, se hace en el cabello, la bilis o las pupilas. Al realizar la del amarillo, se hace en la grasa, la piel, las palmas, las plantas o en las partes amarillas de los ojos. Al realizar la del rojo, se hace en la carne, la sangre, la lengua o en las partes rojas de los ojos. Al realizar la del blanco, se hace en los huesos, los dientes, las uñas o en las partes blancas de los ojos. No obstante, esa forma interna no es nítidamente azul, amarilla, roja o blanca, sino que es impura [en comparación con los objetos externos].

එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති යස්සෙවං පරිකම්මං අජ්ඣත්තං උප්පන්නං හොති, නිමිත්තං පන බහිද්ධා, සො එවං අජ්ඣත්තං පරිකම්මස්ස බහිද්ධා ච අප්පනාය වසෙන ‘‘අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති වුච්චති. පරිත්තානීති අවඩ්ඪිතානි. සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානීති සුවණ්ණානි වා හොන්තු දුබ්බණ්ණානි වා, පරිත්තවසෙනෙව ඉදං අභිභායතනං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. තානි අභිභුය්‍යාති යථා නාම සම්පන්නග්ගහණිකො කටච්ඡුමත්තං භත්තං ලභිත්වා ‘‘කිං එත්ථ භුඤ්ජිතබ්බං [Pg.244] අත්ථී’’ති සංකඩ්ඪිත්වා එකකබළමෙව කරොති, එවමෙව ඤාණුත්තරිකො පුග්ගලො විසදඤාණො ‘‘කිමෙත්ථ පරිත්තකෙ ආරම්මණෙ සමාපජ්ජිතබ්බං අත්ථි, නායං මම භාරො’’ති තානි රූපානි අභිභවිත්වා සමාපජ්ජති, සහ නිමිත්තුප්පාදෙනෙවෙත්ථ අප්පනං පාපෙතීති අත්ථො. ජානාමි පස්සාමීති ඉමිනා පනස්ස ආභොගො කථිතො. සො ච ඛො සමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්ස, න අන්තොසමාපත්තියං. එවංසඤ්ඤී හොතීති ආභොගසඤ්ඤායපි ඣානසඤ්ඤායපි එවංසඤ්ඤී හොති. අභිභවනසඤ්ඤා හිස්ස අන්තොසමාපත්තියම්පි අත්ථි, ආභොගසඤ්ඤා පන සමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්සෙව.

“Estando uno mismo [en posesi3n de la forma], ve las formas externamente”: esto se dice de aquel cuyo trabajo preliminar (parikamma) ha surgido internamente, pero el signo (nimitta) surge externamente; as3, por medio del trabajo preliminar interno y de la absorci3n (appan1) externa, se dice: “siendo consciente de la forma internamente, uno ve las formas externamente”. “Limitadas” significa no expandidas. “Bellas o feas”: ya sean bellas o feas, debe entenderse que esta base de maestr3a (abhibh1yatana) se describe solo en t1rminos de lo limitado. “Super1ndolas” (t1ni abhibhuyy1): as3 como alguien con gran capacidad digestiva, al recibir una peque1a cantidad de arroz, piensa “&qu1 hay aqu3 para comer?”, y junt1ndolo todo lo convierte en un solo bocado; del mismo modo, la persona de sabidur3a superior y clara piensa “&qu1 hay aqu3 en este objeto limitado en lo que valga la pena entrar en absorci3n? Esto no es una carga para m3”, y superando esas formas, entra en absorci3n. El sentido es que alcanza la absorci3n all3 mismo junto con el surgimiento del signo. Con “conozco, veo”, se describe su atenci3n (1bhoga). Y esta ocurre para quien ha salido de la absorci3n, no dentro de ella. “Tiene tal percepci3n”: tiene tal percepci3n tanto por la percepci3n de la atenci3n como por la percepci3n del jhana. Pues su percepci3n de superaci3n existe incluso dentro de la absorci3n, pero la percepci3n de la atenci3n existe solo para quien ha salido de la absorci3n.

අප්පමාණානීති වඩ්ඪිතප්පමාණානි, මහන්තානීති අත්ථො. අභිභුය්‍යාති එත්ථ ච පන යථා මහග්ඝසො පුරිසො එකං භත්තවඩ්ඪිතකං ලභිත්වා ‘‘අඤ්ඤාපි හොතු, අඤ්ඤාපි හොතු, කිං එසා මය්හං කරිස්සතී’’ති න තං මහන්තතො පස්සති, එවමෙව ඤාණුත්තරො පුග්ගලො විසදඤාණො ‘‘කිං එත්ථ සමාපජ්ජිතබ්බං, නයිදං අප්පමාණං, න මය්හං චිත්තෙකග්ගතාකරණෙ භාරො අත්ථී’’ති අභිභවිත්වා සමාපජ්ජති, සහ නිමිත්තුප්පාදනෙවෙත්ථ අප්පනං පාපෙතීති අත්ථො.

“Inmensas” significa de magnitud expandida, es decir, grandes. Y en “super1ndolas”, as3 como un hombre glot3n, al recibir una gran porci3n de comida, no la ve como algo grande, pensando “que venga otra y otra m1s, &qu1 me har1 esta?”, del mismo modo, la persona de sabidur3a superior y clara, pensando “&qu1 hay aqu3 en lo que entrar en absorci3n? Esto no es inmenso, no es una carga para lograr la unificaci3n de mi mente”, entra en absorci3n super1ndolas. El sentido es que alcanza la absorci3n all3 mismo junto con el surgimiento del signo.

අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤීති අලාභිතාය වා අනත්ථිකතාය වා අජ්ඣත්තරූපෙ පරිකම්මසඤ්ඤාවිරහිතො.

“Sin percibir la forma internamente” significa estar libre de la percepci3n del trabajo preliminar en las formas internas, ya sea por no haberlo obtenido o por no desearlo.

එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති යස්ස පරිකම්මම්පි නිමිත්තම්පි බහිද්ධා උප්පන්නං, සො එවං බහිද්ධා පරිකම්මස්ස චෙව අප්පනාය ච වසෙන ‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති වුච්චති. සෙසමෙත්ථ චතුත්ථාභිභායතනෙ ච වුත්තනයමෙව. ඉමෙසු පන චතූසු පරිත්තං විතක්කචරිතවසෙන ආගතං, අප්පමාණං මොහචරිතවසෙන, සුවණ්ණං දොසචරිතවසෙන, දුබ්බණ්ණං රාගචරිතවසෙන. එතෙසඤ්හි එතානි සප්පායානි. සා ච නෙසං සප්පායතා විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.43) චරියනිද්දෙසෙ වුත්තා.

“Estando uno mismo [en posesi3n de la forma], ve las formas externamente”: se dice de aquel cuyo trabajo preliminar y signo han surgido externamente; as3, por medio del trabajo preliminar y de la absorci3n externos, se dice: “no siendo consciente de la forma internamente, uno ve las formas externamente”. El resto es igual a lo dicho en la cuarta base de maestr3a. En estas cuatro, lo “limitado” se menciona para quienes tienen un temperamento especulativo (vitakka), lo “inmenso” para el temperamento deluso (moha), lo “bello” para el temperamento iracundo (dosa) y lo “feo” para el temperamento codicioso (r1ga). Pues estos objetos son adecuados para ellos. Su idoneidad ha sido explicada en el Visuddhimagga, en la secci3n sobre los temperamentos.

පඤ්චමඅභිභායතනාදීසු නීලානීති සබ්බසඞ්ගාහිකවසෙන වුත්තං. නීලවණ්ණානීති වණ්ණවසෙන. නීලනිදස්සනානීති නිදස්සනවසෙන. අපඤ්ඤායමානවිවරානි අසම්භින්නවණ්ණානි එකනීලානෙව හුත්වා දිස්සන්තීති වුත්තං හොති. නීලනිභාසානීති [Pg.245] ඉදං පන ඔභාසවසෙන වුත්තං, නීලොභාසානි නීලප්පභායුත්තානීති අත්ථො. එතෙන නෙසං සුවිසුද්ධතං දස්සෙති. විසුද්ධවණ්ණවසෙනෙව හි ඉමානි අභිභායතනානි වුත්තානි. ‘‘නීලකසිණං උග්ගණ්හන්තො නීලස්මිං නිමිත්තං ගණ්හාති පුප්ඵස්මිං වා වත්ථස්මිං වා වණ්ණධාතුයා වා’’තිආදිකං පනෙත්ථ කසිණකරණඤ්ච පරිකම්මඤ්ච අප්පනාවිධානඤ්ච සබ්බං විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.55) විත්ථාරතො වුත්තමෙවාති.

En la quinta base de maestr3a y las siguientes, “azules” se dice en un sentido inclusivo. “De color azul” se refiere al color. “De apariencia azul” se refiere a su manifestaci3n. Se quiere decir que aparecen como un azul s3lido, sin fisuras perceptibles y con colores no mezclados. “De resplandor azul” se dice en t1rminos de su brillo; el sentido es que tienen un resplandor azul, dotadas de una luz azul. Con esto muestra su extrema pureza. Pues estas bases de maestr3a se mencionan en t1rminos de colores puros. “Quien aprende el kasiṇa azul, capta el signo en lo azul, ya sea en una flor, en una tela o en un elemento de color”, etc.; todo esto, el modo de hacer el kasiṇa, el trabajo preliminar y el procedimiento de la absorci3n, se explica detalladamente en el Visuddhimagga. As3 termina la explicaci3n del quinto sutta.

6. විමොක්ඛසුත්තවණ්ණනා

6. Explicaci3n del Vimokkhasutta

66. විමොක්ඛාති කෙනට්ඨෙන විමොක්ඛා? අධිමුච්චනට්ඨෙන. කො පනායං අධිමුච්චනට්ඨො නාම? පච්චනීකධම්මෙහි ච සුට්ඨු මුච්චනට්ඨො, ආරම්මණෙ ච අභිරතිවසෙන සුට්ඨු මුච්චනට්ඨො, පිතුඅඞ්කෙ විස්සට්ඨඞ්ගපච්චඞ්ගස්ස දාරකස්ස සයනං විය අනිග්ගහිතභාවෙන නිරාසඞ්කතාය ආරම්මණෙ පවත්තීති වුත්තං හොති. අයං පනත්ථො පච්ඡිමෙ විමොක්ඛෙ නත්ථි, පුරිමෙසු විමොක්ඛෙසු අත්ථි.

66. “Liberaciones”: &en qu1 sentido son liberaciones? En el sentido de resoluci3n (adhimuccana). &Y qu1 es este sentido de resoluci3n? Es tanto el sentido de estar bien liberado de los estados adversos como el sentido de estar bien liberado en el objeto por medio del deleite. Se dice que ocurre en el objeto con total confianza y sin represi3n, como el sue1o de un ni1o con sus miembros relajados en el regazo de su padre. Este sentido no existe en la 1ltima liberaci3n, pero s3 en las anteriores.

රූපී රූපානි පස්සතීති එත්ථ අජ්ඣත්තං කෙසාදීසු නීලකසිණාදිවසෙන උප්පාදිතං රූපජ්ඣානං රූපං, තදස්සත්ථීති රූපී. බහිද්ධාපි නීලකසිණාදීනි රූපානි ඣානචක්ඛුනා පස්සති. ඉමිනා අජ්ඣත්තබහිද්ධවත්ථුකෙසු කසිණෙසු උප්පාදිතජ්ඣානස්ස පුග්ගලස්ස චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානි දස්සිතානි. අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤීති අජ්ඣත්තං න රූපසඤ්ඤී, අත්තනො කෙසාදීසු අනුප්පාදිතරූපාවචරජ්ඣානොති අත්ථො. ඉමිනා බහිද්ධා පරිකම්මං කත්වා බහිද්ධාව උප්පාදිතජ්ඣානස්ස රූපාවචරජ්ඣානානි දස්සිතානි.

“Poseyendo forma, ve las formas”: aqu3, “forma” es el jhana de la forma producido internamente en los cabellos, etc., por medio del kasiṇa azul, etc.; quien posee eso es “poseedor de forma”. Ve externamente las formas, como los kasiṇas azules, etc., con el ojo del jhana. Con esto se muestran los cuatro jhanas de la esfera de la forma de una persona que ha producido el jhana en kasiṇas basados en objetos internos y externos. “Sin percibir la forma internamente” significa que no tiene la percepci3n de la forma internamente; es decir, no ha producido el jhana de la esfera de la forma en sus propios cabellos, etc. Con esto se muestran los jhanas de la esfera de la forma de quien, habiendo realizado el trabajo preliminar externamente, ha producido el jhana solo externamente.

සුභන්තෙව අධිමුත්තො හොතීති ඉමිනා සුවිසුද්ධෙසු නීලාදීසු වණ්ණකසිණෙසු ඣානානි දස්සිතානි. තත්ථ කිඤ්චාපි අන්තොඅප්පනාය ‘‘සුභ’’න්ති ආභොගො නත්ථි, යො පන සුවිසුද්ධං සුභං කසිණං ආරම්මණං කත්වා විහරති, සො යස්මා ‘‘සුභන්ති අධිමුත්තො හොතී’’ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති, තස්මා එවං දෙසනා කතා. පටිසම්භිදාමග්ගෙ පන –

“Est1 resuelto solo en lo bello”: con esto se muestran los jhanas en los kasiṇas de colores como el azul, que son extremadamente puros. All3, aunque dentro de la absorci3n no existe la atenci3n de que “es bello”, dado que uno reside habiendo resuelto que el objeto del kasiṇa es extremadamente puro y bello, se llega a decir que “est1 resuelto en lo bello”. Por eso se ha hecho tal ense1anza. En el Paṩisambhid1magga, sin embargo...

‘‘කථං සුභන්තෙව අධිමුත්තො හොතීති විමොක්ඛො? ඉධ භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං …පෙ… විහරති. මෙත්තාය භාවිතත්තා සත්තා අප්පටිකූලා හොන්ති. කරුණාසහගතෙන…පෙ… මුදිතාසහගතෙන [Pg.246] …පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං…පෙ… විහරති. උපෙක්ඛාය භාවිතත්තා සත්තා අප්පටිකූලා හොන්ති. එවං සුභන්තෙව අධිමුත්තො හොතීති විමොක්ඛො’’ති (පටි. ම. 1.212) වුත්තං.

Se ha dicho: «¿Cómo se produce la liberación llamada 'resuelto únicamente en lo bello'? Aquí, un monje reside habiendo impregnado una dirección con una mente acompañada de amor universal (mettā)... Debido a que el amor universal ha sido cultivado, los seres son percibidos como no repulsivos. [Similarmente] con una mente acompañada de compasión... alegría altruista... ecuanimidad, reside habiendo impregnado una dirección. Debido a que la ecuanimidad ha sido cultivada, los seres son percibidos como no repulsivos. Así es la liberación llamada 'resuelto únicamente en lo bello'».

සබ්බසො රූපසඤ්ඤානන්තිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.276-277) වුත්තමෙව. අයං අට්ඨමො විමොක්ඛොති අයං චතුන්නං ඛන්ධානං සබ්බසො විස්සට්ඨත්තා විමුත්තත්තා අට්ඨමො උත්තමො විමොක්ඛො නාම.

Lo que debe decirse sobre 'percepciones de la forma en todos los sentidos', etc., ya ha sido expuesto en el Visuddhimagga. 'Esta octava liberación' significa que debido al abandono y liberación total de los cuatro agregados, se denomina como la octava y suprema liberación.

7-8. අනරියවොහාරසුත්තවණ්ණනා

7-8. Comentario al Anariyavohāra Sutta

67-68. සත්තමෙ අනරියවොහාරාති න අරියකථා සදොසකථා. යාහි චෙතනාහි තෙ වොහාරෙ වොහරන්ති, තාසං එතං නාමං. අට්ඨමෙ වුත්තපටිපක්ඛනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.

67-68. En el séptimo discurso, 'expresiones no nobles' (anariyavohārā) se refiere al habla que no es propia de los nobles y que es defectuosa. Este nombre designa a las intenciones con las que se pronuncian tales expresiones. En el octavo discurso, el significado debe entenderse mediante el método opuesto a lo ya expuesto.

9. පරිසාසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Parisa Sutta

69. නවමෙ ඛත්තියපරිසාති ඛත්තියානං පරිසානං සන්නිපාතො සමාගමො. එස නයො සබ්බත්ථ. අනෙකසතං ඛත්තියපරිසන්ති බිම්බිසාරසමාගම-ඤාතිසමාගම-ලිච්ඡවිසමාගමාදිසදිසං, අඤ්ඤෙසු චක්කවාළෙසුපි ලබ්භතෙව. සල්ලපිතපුබ්බන්ති ආලාපසල්ලාපො කතපුබ්බො. සාකච්ඡාති ධම්මසාකච්ඡාපි සමාපජ්ජිතපුබ්බා. යාදිසකො තෙසං වණ්ණොති තෙ ඔදාතාපි හොන්ති කාළාපි මඞ්ගුරච්ඡවීපි, සත්ථා සුවණ්ණවණ්ණො. ඉදං පන සණ්ඨානං පටිච්ච කථිතං. සණ්ඨානම්පි ච කෙවලං තෙසං පඤ්ඤායතියෙව. න පන භගවා මිලක්ඛසදිසො හොති, නාපි ආමුත්තමණිකුණ්ඩලො, බුද්ධවෙසෙනෙව නිසීදති. තෙපි අත්තනො සමානසණ්ඨානමෙව පස්සන්ති. යාදිසකො තෙසං සරොති තෙ ඡින්නස්සරාපි හොන්ති ගග්ගස්සරාපි කාකස්සරාපි, සත්ථා බ්‍රහ්මස්සරොව. ඉදං පන භාසන්තරං සන්ධාය කථිතං. සචෙපි හි සත්ථා රාජාසනෙ නිසින්නො කථෙති, ‘‘අජ්ජ රාජා මධුරෙන කථෙතී’’ති නෙසං හොති. කථෙත්වා පක්කන්තෙ පන භගවති පුන රාජානං ආගතං දිස්වා ‘‘කො නු ඛො අය’’න්ති වීමංසා උප්පජ්ජති. තත්ථ කො නු ඛො අයන්ති ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ ඉදානෙව මාගධභාසාය සීහළභාසාය මධුරෙන ආකාරෙන කථෙන්තො කො නු ඛො අයං අන්තරහිතො, කිං දෙවො උදාහු [Pg.247] මනුස්සො’’ති එවං වීමංසන්තාපි න ජානන්තීති අත්ථො. කිමත්ථං පනෙවං අජානන්තානං ධම්මං දෙසෙතීති? වාසනත්ථාය. එවං සුතොපි හි ධම්මො අනාගතෙ පච්චයො හොතීති අනාගතං පටිච්ච දෙසෙති. අනෙකසතං බ්‍රාහ්මණපරිසන්තිආදිනං සොණදණ්ඩසමාගමාදිවසෙන චෙව අඤ්ඤචක්කවාළවසෙන ච සම්භවො වෙදිතබ්බො.

69. En el noveno, 'asamblea de nobles' (khattiyaparisā) es la reunión o congregación de personas de la casta guerrera. Este método se aplica a todos los términos. 'Una asamblea de nobles de muchos cientos' es similar a las asambleas del rey Bimbisara, de los parientes, de los Licchavis, etc.; esto también es posible en otros universos. 'Haber conversado previamente' significa haber entablado diálogo con anterioridad. 'Conversación' incluye también haber entablado una discusión sobre el Dhamma. 'Cualquiera sea su apariencia' significa que ellos pueden ser de tez clara, oscura o cobriza, mientras que el Maestro tiene la piel de color dorado. Sin embargo, esto se dice con respecto a la forma física. Su forma se les manifiesta únicamente como similar a la de ellos. Pero el Bienaventurado no se vuelve como un bárbaro ni lleva pendientes de joyas; se sienta con su apariencia búdica natural. Sin embargo, ellos ven solo una forma similar a la suya. 'Cualquiera sea su voz' significa que ellos pueden tener voces entrecortadas, roncas o graznantes, mientras que el Maestro posee una voz de Brahma. No obstante, esto se dice en referencia al idioma. De hecho, si el Maestro se sienta en un trono real y enseña, ellos piensan: 'Hoy el rey habla dulcemente'. Pero cuando el Bienaventurado se ha marchado tras hablar, surge la duda al ver venir de nuevo al rey: '¿Quién sería aquel?'. '¿Quién sería aquel?' significa que se preguntan: '¿Quién fue aquel que hace un momento hablaba aquí tan dulcemente en lengua magadhi o cingalesa y luego desapareció? ¿Sería un deva o un humano?'. No lo saben aunque indaguen. ¿Para qué propósito enseña el Dhamma a quienes no lo saben? Para establecer impresiones latentes (vāsanā). Pues incluso el Dhamma escuchado así se convierte en una condición para alcanzar los senderos y frutos en el futuro; enseña con vistas al futuro. La posibilidad de 'una asamblea de brahmanes de muchos cientos', etc., debe entenderse mediante las asambleas de Sonadanda y a través de otros universos.

10. භූමිචාලසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Bhūmicāla Sutta

70. දසමෙ නිසීදනන්ති ඉධ චම්මඛණ්ඩං අධිප්පෙතං. උදෙනං චෙතියන්ති උදෙනයක්ඛස්ස වසනට්ඨානෙ කතවිහාරො වුච්චති. ගොතමකාදීසුපි එසෙව නයො. භාවිතාති වඩ්ඪිතා. බහුලීකතාති පුනප්පුනං කතා. යානීකතාති යුත්තයානං විය කතා. වත්ථුකතාති පතිට්ඨානට්ඨෙන වත්ථු විය කතා. අනුට්ඨිතාති අධිට්ඨිතා. පරිචිතාති සමන්තතො චිතා සුවඩ්ඪිතා. සුසමාරද්ධාති සුට්ඨු සමාරද්ධා.

70. En el décimo, 'asiento' (nisīdanaṃ) se refiere aquí a una pieza de cuero. 'Santuario de Udena' se refiere al monasterio construido en el lugar de residencia del yakkha Udena. El mismo método se aplica a Gotamaka, etc. 'Cultivados' (bhāvitā) significa incrementados. 'Frecuentados' (bahulīkatā) significa realizados repetidamente. 'Convertidos en un vehículo' (yānīkatā) significa hechos como un vehículo uncido a caballos veloces. 'Convertidos en una base' (vatthukatā) significa establecidos firmemente como un fundamento. 'Persistidos' (anuṭṭhitā) significa determinados. 'Acumulados' (paricitā) significa bien incrementados por todas partes. 'Bien emprendidos' (susamāraddhā) significa correctamente iniciados.

ඉති අනියමෙන කථෙත්වා පුන නියමෙත්වා දස්සෙන්තො තථාගතස්ස ඛොතිආදිමාහ. එත්ථ කප්පන්ති ආයුකප්පං. තස්මිං තස්මිං කාලෙ යං මනුස්සානං ආයුප්පමාණං, තං පරිපුණ්ණං කරොන්තො තිට්ඨෙය්‍ය. කප්පාවසෙසං වාති ‘‘අප්පං වා භිය්‍යො’’ති වුත්තවස්සසතතො අතිරෙකං වා. මහාසීවත්ථෙරො පනාහ – ‘‘බුද්ධානං අට්ඨානෙ ගජ්ජිතං නාම නත්ථි, පුනප්පුනං සමාපජ්ජිත්වා මරණන්තිකවෙදනං වික්ඛම්භෙන්තො භද්දකප්පමෙව තිට්ඨෙය්‍ය. කස්මා පන න ඨිතොති? උපාදින්නකසරීරං නාම ඛණ්ඩිච්චාදීහි අභිභුය්‍යති, බුද්ධා ච ඛණ්ඩිච්චාදිභාවං අප්පත්වා පඤ්චමෙ ආයුකොට්ඨාසෙ බහුජනස්ස පියමනාපකාලෙයෙව පරිනිබ්බායන්ති. බුද්ධානුබුද්ධෙසු ච මහාසාවකෙසු පරිනිබ්බුතෙසු එකකෙනෙව ඛාණුකෙන විය ඨාතබ්බං හොති දහරසාමණෙරපරිවාරෙන වා, තතො ‘අහො බුද්ධානං පරිසා’ති හීළෙතබ්බතං ආපජ්ජෙය්‍ය. තස්මා න ඨිතො’’ති. එවං වුත්තෙපි යො පන වුච්චති ‘‘ආයුකප්පො’’ති, ඉදමෙව අට්ඨකථාය නියාමිතං.

Habiendo hablado así de manera general, para mostrarlo de forma específica, dijo 'del Tathāgata', etc. Aquí, 'un eón' (kappa) se refiere al eón de vida (āyukappa). Podría permanecer completando el tiempo de vida que tienen los seres humanos en esa época determinada. 'O el resto del eón' se refiere a un poco más de los cien años mencionados. El élder Mahasiva, sin embargo, dice: 'No existe tal cosa como un alarde vacío en los Budas; entrando repetidamente en la absorción y eliminando las sensaciones cercanas a la muerte, podría permanecer por todo un Bhadda-kappa'. ¿Por qué, entonces, no permaneció? Esta es la pregunta. El cuerpo físico (upādinnakasarīra) es oprimido por la rotura de dientes, etc. Los Budas, sin llegar a ese estado de decrepitud, alcanzan el Parinibbāna en la quinta parte de su vida, cuando son amados y apreciados por la mayoría. Además, si los grandes discípulos que siguieron al Buda ya han partido, él tendría que permanecer solo como un tronco seco, o rodeado de monjes jóvenes y novicios; entonces la asamblea de los Budas caería en el desprecio. Por lo tanto, no permaneció. Esto es lo que se dice. Aunque se diga esto, lo que se llama 'eón de vida' (āyukappa) es lo que ha sido determinado en el Comentario.

යථා තං මාරෙන පරියුට්ඨිතචිත්තොති එත්ථ තන්ති නිපාතමත්තං, යථා මාරෙන පරියුට්ඨිතචිත්තො අජ්ඣොත්ථටචිත්තො අඤ්ඤොපි කොචි පුථුජ්ජනො පටිවිජ්ඣිතුං න සක්කුණෙය්‍ය, එවමෙව නාසක්ඛි පටිවිජ්ඣිතුන්ති අත්ථො. මාරො හි [Pg.248] යස්ස සබ්බෙන සබ්බං ද්වාදස විපල්ලාසා අප්පහීනා, තස්ස චිත්තං පරියුට්ඨාති. ථෙරස්ස ච චත්තාරො විපල්ලාසා අප්පහීනා, තෙනස්ස මාරො චිත්තං පරියුට්ඨාසි. සො පන චිත්තපරියුට්ඨානං කරොන්තො කිං කරොතීති? භෙරවං රූපාරම්මණං වා දස්සෙති, සද්දාරම්මණං වා සාවෙති. තතො සත්තා තං දිස්වා වා සුත්වා වා සතිං විස්සජ්ජෙත්වා විවටමුඛා හොන්ති, තෙසං මුඛෙන හත්ථං පවෙසෙත්වා හදයං මද්දති, තතො විසඤ්ඤාව හුත්වා තිට්ඨන්ති. ථෙරස්ස පනෙස මුඛෙ හත්ථං පවෙසෙතුං කිං සක්ඛිස්සති, භෙරවාරම්මණං පන දස්සෙසි. තං දිස්වා ථෙරො නිමිත්තොභාසං නප්පටිවිජ්ඣි. භගවා ජානන්තොයෙව කිමත්ථං යාව තතියං ආමන්තෙසීති? පරතො ‘‘තිට්ඨතු, භන්තෙ භගවා’’ති යාචිතෙ ‘‘තුය්හෙවෙතං දුක්කටං, තුය්හෙවෙතං අපරද්ධ’’න්ති දොසාරොපනෙන සො කතනුකරණත්ථං.

En la frase 'Yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto', la palabra 'taṃ' es simplemente una partícula (nipāta). El significado es: así como cualquier otro individuo común (puthujjana) cuya mente esté abrumada u oprimida por Mara no podría penetrar [en el conocimiento], del mismo modo [Ananda] no pudo penetrarlo. Mara puede abrumar la mente de aquel para quien las doce perversiones (vipallāsa) no han sido completamente abandonadas. En el caso del Venerable [Ananda], las cuatro perversiones no habían sido abandonadas, por lo tanto, Mara pudo abrumar su mente. ¿Y qué hace Mara cuando abruma la mente? Muestra un objeto visual aterrador o hace oír un sonido aterrador. A causa de eso, los seres, al ver u oír aquello, pierden la atención y quedan con la boca abierta; [Mara] entonces introduce su mano por la boca y sacude el corazón, tras lo cual quedan como inconscientes. Sin embargo, ¿cómo podría él introducir la mano en la boca del Venerable? Simplemente mostró un objeto aterrador. Al ver esto, el Venerable no penetró en la señal luminosa (nimittobhāsa). ¿Por qué el Bienaventurado, aun sabiéndolo, lo llamó hasta tres veces? Para que más adelante, cuando el Venerable le rogara 'que el Bienaventurado permanezca', [el Buda] pudiera señalar su falta diciendo: 'esta es tu propia falta, este es tu propio error', y así atenuar su futuro pesar.

මාරො පාපිමාති එත්ථ සත්තෙ අනත්ථෙ නියොජෙන්තො මාරෙතීති මාරො. පාපිමාති තස්සෙව වෙවචනං. සො හි පාපධම්මසමන්නාගතත්තා ‘‘පාපිමා’’ති වුච්චති. කණ්හො, අන්තකො, නමුචි, පමත්තබන්ධූතිපි තස්සෙව නාමානි. භාසිතා ඛො පනෙසාති අයඤ්හි භගවතො සම්බොධිපත්තියා අට්ඨමෙ සත්තාහෙ බොධිමණ්ඩෙයෙව ආගන්ත්වා ‘‘භගවා යදත්ථං තුම්හෙහි පාරමියො පූරිතා, සො වො අත්ථො අනුප්පත්තො, පටිවිද්ධං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, කිං තෙ ලොකවිචාරණෙනා’’ති වත්වා යථා අජ්ජ, එවමෙව ‘‘පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ භගවා’’ති යාචි. භගවා චස්ස ‘‘න තාවාහ’’න්තිආදීනි වත්වා පටික්ඛිපි. තං සන්ධාය – ‘‘භාසිතා ඛො පනෙසා, භන්තෙ’’තිආදිමාහ.

En la frase 'Māro pāpimā', se le llama 'Māra' porque incita a los seres al perjuicio y los mata destruyendo sus virtudes. 'Pāpimā' (el Malvado) es un sinónimo del mismo. Se le llama 'pāpimā' por estar poseído de estados mentales malvados. Otros nombres suyos son Kaṇha, Antaka, Namuci y Pamattabandhu. En 'Bhāsitā kho panesā', se refiere a que, en la octava semana tras alcanzar la Iluminación, en el mismo lugar de la iluminación (bodhimaṇḍa), Mara se acercó y dijo: 'Bienaventurado, el propósito por el cual cumpliste las perfecciones ha sido alcanzado, el conocimiento omnisciente ha sido penetrado; ¿qué necesidad tienes de vagar por el mundo?'. Del mismo modo que hoy, entonces rogó: 'Que el Bienaventurado se extinga ahora (parinibbātu)'. El Bienaventurado lo rechazó diciendo: 'No todavía, [Malvado]'. Refiriéndose a ese suceso, Mara dijo: 'Ciertamente, estas palabras fueron dichas [por el Bienaventurado]'.

තත්ථ වියත්තාති මග්ගවසෙන බ්‍යත්තා, තථෙව විනීතා, තථා විසාරදා. බහුස්සුතාති තෙපිටකවසෙන බහු සුතං එතෙසන්ති බහුස්සුතා. තමෙව ධම්මං ධාරෙන්තීති ධම්මධරා. අථ වා පරියත්තිබහුස්සුතා චෙව පටිවෙධබහුස්සුතා ච. පරියත්තිපටිවෙධධම්මානංයෙව ධාරණතො ධම්මධරාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නාති අරියධම්මස්ස අනුධම්මභූතං විපස්සනාධම්මං පටිපන්නා. සාමීචිප්පටිපන්නාති අනුච්ඡවිකපටිපදං පටිපන්නා. අනුධම්මචාරිනොති අනුධම්මං චරණසීලා. සකං ආචරියකන්ති අත්තනො ආචරියවාදං. ආචික්ඛිස්සන්තීතිආදීනි සබ්බානි අඤ්ඤමඤ්ඤවෙවචනානි. සහධම්මෙනාති සහෙතුකෙන සකාරණෙන වචනෙන. සප්පාටිහාරියන්ති යාව නිය්‍යානිකං කත්වා ධම්මං දෙසෙස්සන්ති.

Aquí, 'viyattā' significa competentes en virtud del Camino (Magga); de igual modo, 'vinītā' significa disciplinados y 'visāradā', seguros de sí mismos. 'Bahussutā' son aquellos que poseen gran conocimiento debido al dominio de los tres Pitakas. Son 'dhammadharā' porque retienen ese mismo Dhamma. O también, son 'bahussutā' tanto por el conocimiento teórico (pariyatti) como por el de penetración (paṭivedha), y se llaman 'dhammadharā' por retener tanto el Dhamma de la teoría como el de la penetración; así debe entenderse aquí el significado. 'Dhammānudhammappaṭipannā' significa que practican el Dhamma de la introspección (vipassanā) que es acorde con el Dhamma Noble. 'Sāmīcippaṭipannā' significa que practican la conducta apropiada y adecuada. 'Anudhammacārino' significa que tienen por hábito practicar conforme al Dhamma. 'Sakaṃ ācariyakant' se refiere a la doctrina de su propio maestro. Las palabras 'ācikkhissantī' y las siguientes son todas sinónimas entre sí. 'Sahadhammenā' significa con palabras fundamentadas en razones y causas. 'Sappāṭihāriyaṃ' significa que enseñarán el Dhamma hasta hacerlo capaz de conducir a la liberación (niyyānika).

බ්‍රහ්මචරියන්ති [Pg.249] සික්ඛාත්තයසඞ්ගහිතං සකලං සාසනබ්‍රහ්මචරියං. ඉද්ධන්ති සමිද්ධං ඣානස්සාදවසෙන. ඵීතන්ති වුද්ධිපත්තං සබ්බපාලිඵුල්ලං විය අභිඤ්ඤාසම්පත්තිවසෙන. විත්ථාරිකන්ති විත්ථතං තස්මිං තස්මිං දිසාභාගෙ පතිට්ඨිතවසෙන. බාහුජඤ්ඤන්ති බහූහි ඤාතං පටිවිද්ධං මහාජනාභිසමයවසෙන. පුථුභූතන්ති සබ්බාකාරෙන පුථුලභාවප්පත්තං. කථං? යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතන්ති, යත්තකා විඤ්ඤුජාතිකා දෙවා චෙව මනුස්සා ච අත්ථි, සබ්බෙහි සුට්ඨු පකාසිතන්ති අත්ථො. අප්පොස්සුක්කොති නිරාලයො. ත්වඤ්හි පාපිම අට්ඨමසත්තාහතො පට්ඨාය ‘‘පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ භගවා, පරිනිබ්බාතු සුගතො’’ති විරවන්තො ආහිණ්ඩිත්ථ. අජ්ජ දානි පට්ඨාය විගතුස්සාහො හොහි, මා මය්හං පරිනිබ්බානත්ථං වායාමං කරොහීති වදති.

'Brahmacariya' se refiere a la totalidad de la vida santa de la Enseñanza, contenida en los tres entrenamientos (sikkhā). 'Iddhaṃ' significa próspero debido al gozo de los Jhanas. 'Phītaṃ' significa floreciente, como un árbol en pleno florecimiento, debido a la perfección de los conocimientos superiores (abhiññā). 'Vitthārikaṃ' significa extendido, por haberse establecido en las diversas regiones. 'Bāhujaññaṃ' significa conocido por muchos y penetrado por la comprensión de la gran multitud. 'Puthubhūtaṃ' significa que ha alcanzado la expansión en todos sus aspectos. ¿Cómo? El texto dice 'yāvadeva manussehi suppakāsitaṃ', lo cual significa que es bien proclamado por todos los dioses y humanos sabios que existen. 'Appossukko' significa sin preocupación. El Buda dice: 'Tú, Malvado, has estado rondando y clamando desde la octava semana: 'Que el Bienaventurado se extinga ahora, que el Sugata se extinga'. A partir de hoy, quédate sin ese esfuerzo; no te esfuerces más por mi Parinibbāna'.

සතො සම්පජානො ආයුසඞ්ඛාරං ඔස්සජ්ජීති සතිං සූපට්ඨිතං කත්වා ඤාණෙන පරිච්ඡින්දිත්වා ආයුසඞ්ඛාරං විස්සජ්ජි පජහි. තත්ථ න භගවා හත්ථෙන ලෙඩ්ඩුං විය ආයුසඞ්ඛාරං ඔස්සජි, තෙමාසමත්තමෙව පන ඵලසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා තතො පරං න සමාපජ්ජිස්සාමීති චිත්තං උප්පාදෙසි. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ඔස්සජී’’ති. උස්සජීතිපි පාඨො. මහාභූමිචාලොති මහන්තො පථවීකම්පො. තදා කිර දසසහස්සී ලොකධාතු කම්පිත්ථ. භිංසනකොති භයජනකො. දෙවදුන්දුභියො ච ඵලිංසූති දෙවභෙරියො ඵලිංසු, දෙවො සුක්ඛගජ්ජිතං ගජ්ජි, අකාලවිජ්ජුලතා නිච්ඡරිංසු, ඛණිකවස්සං වස්සීති වුත්තං හොති.

En 'Sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajji', significa que, habiendo establecido firmemente la atención y delimitado con el conocimiento, renunció o abandonó la formación de la vida. En este contexto, el Bienaventurado no abandonó la formación de la vida como quien suelta un terrón con la mano, sino que, tras entrar en la consecución del fruto (phalasamāpatti) por solo tres meses, generó el pensamiento de que 'después de esto, no entraré más'. A esto se refiere con 'ossajji' (renunció). También existe la lectura 'ussajji'. 'Mahābhūmicālo' se refiere a un gran terremoto; se dice que en ese momento el sistema de diez mil mundos tembló. 'Bhiṃsanako' significa que provoca temor. 'Devadundubhiyo ca phaliṃsū' significa que los tambores celestiales resonaron; esto describe que el cielo tronó sin nubes, surgieron relámpagos fuera de estación y cayó una lluvia momentánea.

උදානං උදානෙසීති කස්මා උදානෙසි? කොචි නාම වදෙය්‍ය ‘‘භගවා පච්ඡතො පච්ඡතො අනුබන්ධිත්වා ‘පරිනිබ්බාතු, භන්තෙ’ති උපද්දුතො භයෙන ආයුසඞ්ඛාරං විස්සජ්ජෙසී’’ති, තස්සොකාසො මා හොතු, භීතස්ස හි උදානං නාම නත්ථීති පීතිවෙගවිස්සට්ඨං උදානං උදානෙසි.

En 'Udānaṃ udānesi', ¿por qué profirió esta exclamación inspirada? Para evitar que alguien pudiera decir: 'El Bienaventurado renunció a la formación de la vida por temor, acosado por Mara que lo seguía paso a paso rogándole que se extinguiera'. No hay exclamación inspirada para quien tiene miedo; por ello, impulsado por la fuerza del gozo (pītivega), profirió esa exclamación inspirada.

තත්ථ සබ්බෙසං සොණසිඞ්ගාලාදීනම්පි පච්චක්ඛභාවතො තුලිතං පරිච්ඡින්නන්ති තුලං. කිං තං? කාමාවචරකම්මං. න තුලං, න වා තුලං සදිසමස්ස අඤ්ඤං ලොකියං කම්මං අත්ථීති අතුලං. කිං තං? මහග්ගතකම්මං. අථ වා කාමාවචරං රූපාවචරං තුලං, අරූපාවචරං අතුලං. අප්පවිපාකං වා තුලං, බහුවිපාකං අතුලං. සම්භවන්ති සම්භවහෙතුභූතං, රාසිකාරකං පිණ්ඩකාරකන්ති [Pg.250] අත්ථො. භවසඞ්ඛාරන්ති පුනබ්භවසඞ්ඛාරණකං. අවස්සජීති විස්සජ්ජෙසි. මුනීති බුද්ධමුනි. අජ්ඣත්තරතොති නියකජ්ඣත්තරතො. සමාහිතොති උපචාරප්පනාසමාධිවසෙන සමාහිතො. අභින්දි කවචමිවාති කවචං විය අභින්දි. අත්තසම්භවන්ති අත්තනි සඤ්ජාතං කිලෙසං. ඉදං වුත්තං හොති – සවිපාකට්ඨෙන සම්භවං, භවාභිසඞ්ඛරණට්ඨෙන භවසඞ්ඛාරන්ති ච ලද්ධනාමං තුලාතුලසඞ්ඛාතං ලොකියකම්මඤ්ච ඔස්සජි, සඞ්ගාමසීසෙ මහායොධො කවචං විය අත්තසම්භවං කිලෙසඤ්ච අජ්ඣත්තරතො හුත්වා සමාහිතො හුත්වා අභින්දීති.

En esto, con respecto a las palabras de la exclamación (udāna), 'tula' (lo medible) significa lo que es discernido y limitado por ser evidente, como los perros y chacales. ¿Qué es eso? El kamma del ámbito de los sentidos (kāmāvacarakamma). No es 'tula', o no existe otro kamma mundano similar a él, por lo tanto es 'atula' (lo inconmensurable). ¿Qué es eso? El kamma de naturaleza sublime (mahaggatakamma). O bien, el kamma del ámbito de los sentidos y del ámbito de la forma es 'tula', mientras que el kamma del ámbito inmaterial es 'atula'. O bien, el kamma de poco fruto es 'tula' y el kamma de gran fruto es 'atula'. 'Sambhavanti' significa aquello que se ha convertido en la causa del devenir; 'bhavasaṅkhāraṃ' significa aquello que condiciona un nuevo devenir, lo que crea un cúmulo o conjunto de existencias. 'Avassaji' significa que renunció o soltó. 'Muni' se refiere al Sabio Buda. 'Ajjhattarato' significa deleitándose en la doctrina relacionada con su propio ser. 'Samāhito' significa concentrado mediante el poder de la concentración de acceso (upacāra) o de absorción (appanā). 'Abhindi kavacamiva' significa que lo destruyó como si fuera una armadura. 'Attasambhavaṃ' se refiere a las impurezas (kilesa) nacidas en uno mismo. El significado pretendido es este: renunció al kamma mundano, tanto al meritorio como al no meritorio, el cual es conocido como medible e inconmensurable y que recibe los nombres de 'sambhava' por poseer frutos y 'bhavasaṅkhāra' por condicionar el nuevo devenir; y deleitándose internamente y estando concentrado, destruyó las impurezas nacidas en su propio ser, tal como un gran guerrero destruye una armadura en el frente de batalla.

අථ වා තුලන්ති තුලෙන්තො තීරෙන්තො. අතුලඤ්ච සම්භවන්ති නිබ්බානඤ්චෙව සම්භවඤ්ච. භවසඞ්ඛාරන්ති භවගාමිකම්මං. අවස්සජි මුනීති ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා අනිච්චා, පඤ්චන්නං ඛන්ධානං නිරොධො නිබ්බානං නිච්ච’’න්තිආදිනා (පටි. ම. 3.37-38) නයෙන තුලයන්තො බුද්ධමුනි භවෙ ආදීනවං, නිබ්බානෙ ච ආනිසංසං දිස්වා තං ඛන්ධානං මූලභූතං භවසඞ්ඛාරං කම්මං ‘‘කම්මක්ඛයාය සංවත්තතී’’ති (ම. නි. 2.81; අ. නි. 4.232-233) එවං වුත්තෙන කම්මක්ඛයකරෙන අරියමග්ගෙන අවස්සජි. කථං? අජ්ඣත්තරතො සමාහිතො, අභින්දි කවචමිවත්තසම්භවං. සො හි විපස්සනාවසෙන අජ්ඣත්තරතො, සමථවසෙන සමාහිතොති එවං පුබ්බභාගතො පට්ඨාය සමථවිපස්සනාබලෙන කවචමිව අත්තභාවං පරියොනන්ධිත්වා ඨිතං, අත්තනි සම්භවත්තා ‘‘අත්තසම්භව’’න්ති ලද්ධනාමං සබ්බකිලෙසජාලං අභින්දි. කිලෙසාභාවෙන ච කතං කම්මං අප්පටිසන්ධිකත්තා අවස්සට්ඨං නාම හොතීති එවං කිලෙසප්පහානෙන කම්මං පජහි. පහීනකිලෙසස්ස ච භයං නාම නත්ථි, තස්මා අභීතොව ආයුසඞ්ඛාරං ඔස්සජ්ජි, අභීතභාවඤාපනත්ථඤ්ච උදානං උදානෙසීති වෙදිතබ්බො.

O bien, 'tulaṃ' significa pesando o investigando. 'Atulañca sambhavaṃ' se refiere tanto al Nibbāna como al devenir. 'Bhavasaṅkhāraṃ' es el kamma que conduce a un nuevo estado de existencia. 'Avassaji munī' significa que el Sabio Buda, investigando mediante el método de 'los cinco agregados son impermanentes, el cese de los cinco agregados es el Nibbāna, que es permanente', habiendo visto el peligro en el devenir y el beneficio en el Nibbāna, renunció a ese kamma (formación del devenir) que es la raíz de los agregados, a través del Camino Noble que agota el kamma. ¿Cómo renunció? Deleitándose internamente y concentrado, destruyó las impurezas nacidas de sí mismo como una armadura. Pues él, deleitándose internamente por el poder de la visión cabal (vipassanā) y concentrado por el poder de la tranquilidad y la visión cabal, destruyó toda la red de impurezas nacidas de sí mismo, la cual envolvía al ser como una armadura. Debido a la ausencia de impurezas, el kamma ya no produce renacimiento, por lo que se dice que ha sido renunciado; de esta manera, abandonó el kamma mediante la eliminación de las impurezas. Y para quien ha eliminado las impurezas no existe el miedo; por lo tanto, sin temor alguno, renunció a la formación de la vida (āyusaṅkhāra), y se debe entender que profirió esta exclamación (udāna) para dar a conocer su estado de intrepidez.

යං මහාවාතාති යෙන සමයෙන යස්මිං වා සමයෙ මහාවාතා. වායන්තීති උපක්ඛෙපකවාතා නාම උට්ඨහන්ති, තෙ වායන්තා සට්ඨිසහස්සාධිකනවයොජනසතසහස්සබහලං උදකසන්ධාරකවාතං උපච්ඡින්දන්ති, තතො ආකාසෙ උදකං භස්සති, තස්මිං භස්සන්තෙ පථවී භස්සති, පුන වාතො අත්තනො බලෙන අන්තොධම්මකරණෙ විය උදකං ආබන්ධිත්වා ගණ්හාති, තතො උදකං උග්ගච්ඡති, තස්මිං උග්ගච්ඡන්තෙ පථවී උග්ගච්ඡති. එවං උදකං කම්පිතං [Pg.251] පථවිං කම්පෙති. එතඤ්ච කම්පනං යාවජ්ජකාලාපි හොතියෙව, බහුභාවෙන පන ඔගච්ඡනුග්ගච්ඡනං න පඤ්ඤායති.

'Ya m mahāvātā' se refiere al tiempo o momento en que soplan grandes vientos. 'Vāyanti' significa que surgen vientos llamados ascendentes; estos vientos, al soplar, cortan la capa de viento que sostiene el agua, la cual tiene un grosor de novecientas sesenta mil yoyanas con sesenta mil adicionales. Debido a esto, el agua cae en el espacio; al caer el agua, la tierra cae. Luego, el viento, por su propia fuerza, retiene el agua como si estuviera dentro de un filtro de agua (dhammakaraka) y la hace subir. Al subir el agua, la tierra sube. Así, el agua agitada hace que la tierra tiemble. Y este temblor ocurre incluso hasta el día de hoy, pero debido a su gran magnitud, el descenso y el ascenso no son percibidos.

මහිද්ධිකා මහානුභාවාති ඉජ්ඣනස්ස මහන්තතාය මහිද්ධිකා, අනුභවිතබ්බස්ස මහන්තතාය මහානුභාවා. පරිත්තාති දුබ්බලා. අප්පමාණාති බලවා. සො ඉමං පථවිං කම්පෙතීති සො ඉද්ධිං නිබ්බත්තෙත්වා සංවෙජෙන්තො මහාමොග්ගල්ලානො විය, වීමංසන්තො වා මහානාගත්ථෙරස්ස භාගිනෙය්‍යො සඞ්ඝරක්ඛිතසාමණෙරො විය පථවිං කම්පෙති. සඞ්කම්පෙතීති සමන්තතො කම්පෙති. සම්පකම්පෙතීති තස්සෙව වෙවචනං. ඉති ඉමෙසු අට්ඨසු පථවිකම්පෙසු පඨමො ධාතුකොපෙන, දුතියො ඉද්ධානුභාවෙන, තතියචතුත්ථා පුඤ්ඤතෙජෙන, පඤ්චමො ඤාණතෙජෙන, ඡට්ඨො සාධුකාරදානවසෙන, සත්තමො කාරුඤ්ඤසභාවෙන, අට්ඨමො ආරොදනෙන. මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමන්තෙ ච තතො නික්ඛමන්තෙ ච මහාසත්තෙ තස්ස පුඤ්ඤතෙජෙන පථවී අකම්පිත්ථ, අභිසම්බොධියං ඤාණතෙජාභිහතා හුත්වා අකම්පිත්ථ, ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ සාධුකාරභාවසණ්ඨිතා සාධුකාරං දදමානා අකම්පිත්ථ, ආයුසඞ්ඛාරඔස්සජ්ජනෙ කාරුඤ්ඤසභාවසණ්ඨිතා චිත්තසඞ්ඛොභං අසහමානා අකම්පිත්ථ, පරිනිබ්බානෙ ආරොදනවෙගතුන්නා හුත්වා අකම්පිත්ථ. අයං පනත්ථො පථවිදෙවතාය වසෙන වෙදිතබ්බො. මහාභූතපථවියා පනෙතං නත්ථි අචෙතනත්තා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

'Mahiddhikā mahānubhāvā': 'mahiddhikā' por la grandeza de la realización de los logros; 'mahānubhāvā' por la grandeza de la autoridad que debe ser experimentada. 'Parittā' significa débil. 'Appamāṇā' significa fuerte. 'So ima m pathavi m kampeti' se refiere a que aquel monje o brahmán dotado de poderes psíquicos, tras haberlos desarrollado, hace temblar la tierra, ya sea como Mahāmoggallāna para inspirar temor reverencial al rey Sakka, quien estaba negligente en los deleites celestiales, o como el novicio Saṅgharakkhita, sobrino del élder Mahānāga, para poner a prueba su propio poder psíquico. 'Saṅkampeti' significa que la hace temblar por todas partes. 'Sampakampeti' es un sinónimo de la palabra anterior. Entre estos ocho tipos de terremotos: el primero ocurre por causas naturales (elementales), el segundo por el poder psíquico, el tercero y el cuarto por el poder del mérito, el quinto por el poder del conocimiento del camino del Arhat, el sexto por el acto de expresar regocijo, el séptimo por la naturaleza de la compasión y el octavo por el lamento. La tierra tembló por el poder del mérito del Gran Ser cuando entró en el vientre materno y cuando nació; tembló al ser impactada por el poder del conocimiento del camino del Arhat en la Iluminación; tembló al dar su aprobación (sādhukāra) durante el primer giro de la Rueda del Dhamma; tembló al no poder soportar la agitación del corazón debido a la compasión cuando renunció a la formación de la vida; y tembló impactada por la fuerza del llanto en el Parinibbāna. Este significado, sin embargo, debe entenderse en relación con la deidad de la tierra. Para la tierra física de los grandes elementos, al ser inanimada, tales actos de regocijo o tristeza no existen. El resto, en todos los casos, tiene un significado evidente.

භූමිචාලවග්ගො සත්තමො.

Séptimo capítulo sobre el movimiento de la tierra (Bhūmicālavagga).

(8) 3. යමකවග්ගො

(8) 3. Capítulo de los Pares (Yamakavagga).

1-2. සද්ධාසුත්තද්වයවණ්ණනා

1-2. Explicación de los dos discursos sobre la fe (Saddhāsutta).

71-72. අට්ඨමස්ස පඨමෙ නො ච සීලවාති න සීලෙසු පරිපූරකාරී. සමන්තපාසාදිකොති සමන්තතො පසාදජනකො. සබ්බාකාරපරිපූරොති සබ්බෙහි සමණාකාරෙහි සමණධම්මකොට්ඨාසෙහි පරිපූරො. දුතියෙ සන්තාති පච්චනීකසන්තතාය සන්තා. විමොක්ඛාති පච්චනීකධම්මෙහි විමුත්තත්තා ච විමොක්ඛා.

71-72. En el primer discurso del octavo capítulo, 'no ca sīlavā' significa que no cumple plenamente con los preceptos. 'Samantapāsādiko' significa que inspira devoción por todas partes. 'Sabbākāraparipūro' significa completo en todos los aspectos de la conducta monástica y los factores del Dhamma de un monje. En el segundo discurso, 'santā' significa pacíficos por estar libres de las impurezas opuestas. 'Vimokkhā' significa liberaciones, por estar liberados de los estados mentales adversos.

3-9. මරණස්සතිසුත්තද්වයාදිවණ්ණනා

3-9. Explicación de los dos discursos sobre la recordación de la muerte y otros temas.

73-79. තතියෙ [Pg.252] භාවෙථ නොති භාවෙථ නු. සාසනන්ති අනුසිට්ඨි. ආසවානං ඛයායාති අරහත්තඵලත්ථාය. චතුත්ථෙ පතිහිතායාති පටිපන්නාය. සො මමස්ස අන්තරායොති සො මම ජීවිතන්තරායොපි, පුථුජ්ජනකාලකිරියං කරොන්තස්ස සග්ගන්තරායොපි මග්ගන්තරායොපි අස්ස. සත්ථකා වා මෙ වාතාති සත්ථං විය අඞ්ගමඞ්ගානි කන්තන්තීති සත්ථකා. පඤ්චමාදීනි වුත්තනයානෙව. නවමෙ සංසග්ගාරාමතාති පඤ්චවිධෙ සංසග්ගෙ ආරාමතා.

73-79. En el tercer sutta, 'bhāvetha no' significa '¿han de ser cultivados?'. 'Sāsana' se refiere a la instrucción o enseñanza. 'Āsavānaṃ khayāya' (para la destrucción de las impurezas) significa para el propósito del fruto del Arhatship. En el cuarto sutta, 'patihitāya' significa 'al haber llegado' o 'al haber practicado'. 'So mama assa antarāyo' (eso sería un obstáculo para mí) significa que incidentes como caer al suelo serían un obstáculo para mi vida; y para alguien que muere como una persona mundana (puthujjana), sería un obstáculo para el renacimiento celestial, así como un obstáculo para el camino (magga). 'Satthakā vā me vātā' (o vientos como espadas para mí) significa que cortan los miembros grandes y pequeños como si fueran armas; por lo tanto, se llaman 'satthakā'. Los suttas del quinto en adelante siguen el mismo método ya explicado. En el noveno sutta, 'saṃsaggārāmatā' significa deleite en los cinco tipos de asociación o compañía.

10. කුසීතාරම්භවත්ථුසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario sobre el Sutta de las bases de la pereza y el esfuerzo.

80. දසමෙ කුසීතවත්ථූනීති කුසීතස්ස අලසස්ස වත්ථූනි පතිට්ඨා, කොසජ්ජකාරණානීති අත්ථො. කම්මං කත්තබ්බං හොතීති චීවරවිචාරණාදිකම්මං කත්තබ්බං හොති. න වීරියං ආරභතීති දුවිධම්පි වීරියං නාරභති. අප්පත්තස්සාති ඣානවිපස්සනාමග්ගඵලධම්මස්ස අප්පත්තස්ස පත්තියා. අනධිගතස්සාති තස්සෙව අනධිගතස්ස අධිගමත්ථාය. අසච්ඡිකතස්සාති තදෙව අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකරණත්ථාය. ඉදං පඨමන්ති ඉදං ‘‘හන්දාහං නිපජ්ජාමී’’ති එවං ඔසීදනං පඨමං කුසීතවත්ථු. ඉමිනා නයෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. මාසාචිතකං මඤ්ඤෙති එත්ථ පන මාසාචිතං නාම තින්තමාසො. යථා තින්තමාසො ගරුකො හොති, එවං ගරුකොති අධිප්පායො. ගිලානා වුට්ඨිතො හොතීති ගිලානො හුත්වා පච්ඡා වුට්ඨිතො හොති. ආරම්භවත්ථූනීති වීරියකාරණානි. තෙසම්පි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

80. En el décimo sutta, 'kusītavatthūni' significa las bases, fundamentos o causas de la pereza y la indolencia; el significado es motivos de negligencia. 'Kammaṃ kattabbaṃ hoti' significa que se debe realizar un trabajo como la preparación de los mantos, etc. 'Na vīriyaṃ ārabhati' significa que no emprende ninguno de los dos tipos de esfuerzo. 'Appattassa' se refiere a la obtención de los estados del jhana, la visión cabal (vipassanā), el camino y el fruto que aún no se han alcanzado. 'Anadhigatassa' significa para el propósito de comprender esos mismos estados que no han sido comprendidos. 'Asacchikatassa' significa para el propósito de realizar esos mismos estados que no han sido realizados. 'Idaṃ paṭhamaṃ' se refiere a este desánimo o hundimiento: 'ahora me acostaré'; esta es la primera base de la pereza. Por este método, el significado debe entenderse en todas partes. En la expresión 'māsācitakaṃ maññe', 'māsācita' se refiere a un frijol grande empapado en agua. Así como un frijol empapado es pesado, el sentido es que el cuerpo se siente así de pesado. 'Gilānā vuṭṭhito hoti' significa que después de haber estado enfermo, se ha levantado o recuperado. 'Ārambhavatthūni' son las causas de la energía o el esfuerzo. Sus significados también deben entenderse por este mismo método. El resto es evidente en todos los puntos.

යමකවග්ගො අට්ඨමො.

El octavo capítulo es el de los Pares (Yamakavagga).

(9) 4. සතිවග්ගො

(9) 4. Capítulo sobre la atención plena (Sativagga).

1-2. සතිසම්පජඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා

1-2. Comentario sobre el Sutta de la atención plena y la clara comprensión.

81-82. නවමස්ස පඨමං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව. දුතියෙ සද්ධොති දුවිධාය සද්ධාය සමන්නාගතො. නො චුපසඞ්කමිතාති න උපට්ඨහති. නො [Pg.253] ච පරිපුච්ඡිතාති අත්ථානත්ථං කාරණාකාරණං පරිපුච්ඡිතා න හොති. සමන්නාගතොති සාමිඅත්ථෙ පච්චත්තං, සමන්නාගතස්සාති වුත්තං හොති. එකන්තපටිභානා තථාගතං ධම්මදෙසනා හොතීති තථාගතස්ස එකන්තපටිභානා ධම්මදෙසනා හොති, එකන්තෙනෙව පටිභාති උපට්ඨාතීති අත්ථො.

81-82. El primer sutta del noveno vagga sigue el método ya explicado anteriormente. En el segundo, 'saddho' se refiere a alguien dotado de los dos tipos de fe. 'No cupasaṅkamitā' significa que no asiste ni sirve. 'No ca paripucchitā' significa que no es alguien que pregunta sobre lo que es beneficioso o perjudicial, o sobre lo que es causa y lo que no lo es. 'Samannāgato' es un término nominativo usado en el sentido de genitivo posesivo; el sentido es 'de alguien dotado'. 'Ekantapaṭibhānā tathāgataṃ dhammadesanā hoti' significa que la enseñanza del Dhamma del Tathāgata es absolutamente clara; el significado es que se manifiesta o aparece de manera infalible.

3. මූලකසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario sobre el Sutta de las Raíces.

83. තතියෙ සබ්බෙ ධම්මාති පඤ්චක්ඛන්ධා. ඡන්දමූලකාති අජ්ඣාසයච්ඡන්දො කත්තුකම්‍යතාඡන්දො තං මූලං එතෙසන්ති ඡන්දමූලකා. මනසිකාරතො සම්භවන්තීති මනසිකාරසම්භවා. ඵස්සතො සමුදෙන්ති රාසී භවන්තීති ඵස්සසමුදයා. වෙදනාය සමොසරන්තීති වෙදනාසමොසරණා. සමාධි එතෙසං පමුඛොති සමාධිප්පමුඛා. ජෙට්ඨකට්ඨෙන සති අධිපති එතෙසන්ති සතාධිපතෙය්‍යා, සතිජෙට්ඨකාති අත්ථො. පඤ්ඤා උත්තරා එතෙසන්ති පඤ්ඤුත්තරා. විමුත්ති එව සාරො එතෙසන්ති විමුත්තිසාරා. එත්ථ ච ඡන්දමූලකාදයො චත්තාරොපි ලොකියා කථිතා, සෙසා ලොකියලොකුත්තරමිස්සකාති.

83. En el tercer sutta, 'sabbe dhammā' se refiere a los cinco agregados. 'Chandamūlakā' significa que tienen al deseo por raíz, ya sea el deseo de intención o el deseo de actuar; esa es la raíz de estos agregados. 'Manasikārasambhavā' significa que surgen debido a la atención o reflexión. 'Phassasamudayā' significa que se originan o se agrupan a causa del contacto. 'Vedanāsamosaraṇā' significa que convergen o se reúnen en la sensación. 'Samādhippamukhā' significa que la concentración es lo principal o el líder de estos. 'Satādhipateyyā' significa que tienen a la atención plena como soberana en el sentido de ser la jefa o superior. 'Paññuttarā' significa que tienen a la sabiduría como su factor superior o trascendente. 'Vimuttisārā' significa que el fruto del Arhat es su esencia. Aquí, los primeros cuatro factores, comenzando por 'chandamūlakā', se explican como mundanos (lokiya), y los cuatro restantes son una mezcla de estados mundanos y supramundanos (lokuttara).

4. චොරසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario sobre el Sutta del Ladrón.

84. චතුත්ථෙ මහාචොරොති රජ්ජන්තරෙ දුබ්භිතුං සමත්ථො මහාචොරො. පරියාපජ්ජතීති පරියාදානං ගච්ඡති. න චිරට්ඨිතිකො හොතීති අද්ධානං පාලෙන්තො ඨාතුං න සක්කොති. අප්පහරන්තස්ස පහරතීති අත්තනො අවෙරිනෙ අප්පහරන්තෙ ගුණසම්පන්නෙ ච මහල්ලකෙ ච තරුණදාරකෙ ච අප්පහරිතබ්බයුත්තකෙ පහරති. අනවසෙසං ආදියතීති නිස්සෙසං ගණ්හාති. බ්‍යත්තචොරානඤ්හි ඉදං වත්තං – පරස්ස ද්වීසු සාටකෙසු එකො ගහෙතබ්බො, එකස්මිං සන්තෙ දුබ්බලං දත්වා ථිරො ගහෙතබ්බො. පුටභත්තතණ්ඩුලාදීසු එකං කොට්ඨාසං දත්වා එකො ගහෙතබ්බොති. අච්චාසන්නෙ කම්මං කරොතීති ගාමනිගමරාජධානීනං ආසන්නට්ඨානෙ චොරිකකම්මං කරොති. න ච නිධානකුසලො හොතීති යං ලද්ධං, තං දක්ඛිණෙය්‍යෙ නිදහිතුං ඡෙකො න හොති, පරලොකමග්ගං න සොධෙති.

84. En el cuarto sutta, 'mahācoro' es un gran ladrón capaz de cometer delitos dentro del reino. 'Pariyāpajjati' significa que llega al agotamiento o fin. 'Na ciraṭṭhitiko hoti' significa que no puede mantenerse firme protegiéndose durante un largo periodo. 'Appaharantassa paharati' significa que golpea a quienes no le atacan, a personas virtuosas como monjes y brahmanes que poseen méritos y a quienes no se debe golpear, así como a ancianos y niños pequeños. 'Anavasesaṃ ādiyati' significa que toma todo sin dejar nada. Pues esta es la norma de los ladrones astutos: de dos mantos ajenos, debe tomarse uno; si solo hay uno, se deja el débil y se toma el resistente. De porciones de comida o arroz, se da una parte y se toma otra. 'Accāsanne kammaṃ karoti' significa que realiza actos de robo en lugares cercanos a pueblos, ciudades o la capital. 'Na ca nidhānakusalo hoti' significa que no es hábil en depositar lo obtenido en personas dignas de ofrendas, y no purifica el camino hacia el otro mundo.

5. සමණසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario sobre el Sutta del Asceta.

85. පඤ්චමෙ [Pg.254] යං සමණෙනාති යං ගුණජාතං සමණෙන පත්තබ්බං. වුසීමතාති බ්‍රහ්මචරියවාසංවුතෙන. මුත්තො මොචෙමි බන්ධනාති අහං සබ්බබන්ධනෙහි මුත්තො හුත්වා මහාජනම්පි රාගාදිබන්ධනතො මොචෙමි. පරමදන්තොති අඤ්ඤෙන කෙනචි අසික්ඛාපිතො අචොදිතො සයම්භුඤාණෙන පටිවිජ්ඣිත්වා පරමදමථෙන දන්තත්තා පරමදන්තො නාම. පරිනිබ්බුතොති කිලෙසපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතො.

85. En el quinto sutta, 'yaṃ samaṇena' se refiere a las cualidades que deben ser alcanzadas por un asceta. 'Vusīmatā' se refiere a quien ha cumplido y practicado la vida de pureza. 'Mutto mocemi bandhanā' significa 'habiendo yo mismo quedado libre de todas las ataduras, libero también a la gran multitud de las ataduras de la pasión, etc.'. 'Paramadanto' se llama así porque, sin ser instruido ni instigado por ningún otro, comprendió por sí mismo a través del conocimiento omnisciente (sayambhūñāṇa) y está domado por la disciplina suprema. 'Parinibbuto' significa extinguido por medio de la extinción de las impurezas.

6. යසසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario sobre el Sutta de la Fama.

86. ඡට්ඨෙ මා ච මයා යසොති යසො ච මයා සද්ධිං මා ගඤ්ඡි. අකසිරලාභීති විපුලලාභී. සීලපඤ්ඤාණන්ති සීලඤ්චෙව ඤාණඤ්ච. සඞ්ගම්මාති සන්නිපතිත්වා. සමාගම්මාති සමාගන්ත්වා. සඞ්ගණිකවිහාරන්ති ගණසඞ්ගණිකවිහාරං. න හි නූනමෙති න හි නූන ඉමෙ. තථා හි පනමෙති තථා හි පන ඉමෙ. අඞ්ගුලිපතොදකෙහීති අඞ්ගුලිපතොදයට්ඨිං කත්වා විජ්ඣනෙන. සඤ්ජග්ඝන්තෙති මහාහසිතං හසන්තෙ. සංකීළන්තෙති කෙළිං කරොන්තෙ.

86. En el sexto sutta, 'mā ca mayā yaso' significa que la fama o el séquito no me acompañen. 'Akasiralābhī' significa que obtiene en abundancia. 'Sīlapaññāṇam' se refiere tanto a la virtud como al conocimiento. 'Saṅgamma' significa reuniéndose. 'Samāgamma' significa habiéndose encontrado. 'Saṅgaṇikavihāraṃ' se refiere a la vida en compañía de grupos, lo cual es una impureza. El término 'na hi nūnamme' debe dividirse como 'na hi nūna ime'. [Significa:] 'Ciertamente estos venerables no obtienen esta felicidad de la renuncia'. El término 'tathā hi paname' debe dividirse como 'tathā hi pana ime'. [Significa:] 'Es debido a esa misma obtención [de la felicidad, etc.]'. 'Aṅgulipatodakehi' significa usar los dedos como aguijones para punchar. 'Sañjagghante' se refiere a quienes ríen a carcajadas. 'Saṃkīḷante' se refiere a quienes hacen bromas o burlas.

7. පත්තනිකුජ්ජනසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario sobre el Sutta de voltear el cuenco.

87. සත්තමෙ නික්කුජ්ජෙය්‍යාති තෙන දින්නස්ස දෙය්‍යධම්මස්ස අප්පටිග්ගහණත්ථං පත්තනික්කුජ්ජනකම්මවාචාය නිකුජ්ජෙය්‍ය, න අධොමුඛඨපනෙන. අලාභායාති චතුන්නං පච්චයානං අලාභත්ථාය. අනත්ථායාති උපද්දවාය අවඩ්ඪියා. උක්කුජ්ජෙය්‍යාති උක්කුජ්ජනකම්මවාචාය උක්කුජ්ජෙය්‍ය.

87. En el séptimo sutta, 'nikkujjeyya' significa que debería voltear el cuenco mediante el acto formal (kammavācā) de voltear el cuenco para no recibir las ofrendas dadas por ese donante; no se trata simplemente de ponerlo boca abajo. 'Alābhāya' significa para que no obtenga los cuatro requisitos. 'Anatthāya' significa para su desgracia o falta de prosperidad. 'Ukkujjeyya' significa que debería enderezar el cuenco mediante el acto formal de enderezar el cuenco.

8. අප්පසාදපවෙදනීයසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Appasādapavedanīya Sutta (Discurso sobre la expresión del descontento).

88. අට්ඨමෙ අප්පසාදං පවෙදෙය්‍යුන්ති අප්පසන්නභාවං ජානාපෙය්‍යුං. අප්පසාදං පවෙදෙන්තෙන පන කිං කාතබ්බන්ති? නිසින්නාසනතො න උට්ඨාතබ්බං න වන්දිතබ්බං න පච්චුග්ගමනං කාතබ්බං, න දෙය්‍යධම්මො දාතබ්බො. අගොචරෙති පඤ්චවිධෙ අගොචරෙ.

88. En el octavo (discurso), "expresar el descontento" (appasādaṃ pavedeyyuṃ) significa hacer saber que no se está complacido (appasannabhāvaṃ). Pero, ¿qué debe hacer un donante que expresa descontento? No debe levantarse del asiento, no debe rendir homenaje, no debe salir a recibirlo, ni debe entregar ofrendas (deyyadhammo). "En un lugar inapropiado" (agocare) se refiere a los cinco tipos de lugares que no son frecuentados por los monjes.

9. පටිසාරණීයසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Paṭisāraṇīya Sutta (Discurso sobre la reconciliación).

89. නවමෙ [Pg.255] ධම්මිකඤ්ච ගිහිපටිස්සවන්ති ‘‘ඉමං තෙමාසං ඉධෙව වසිතබ්බ’’න්ති වුත්තො ‘‘එවං හොතූ’’තිආදිනා නයෙන පටිස්සවං. න සච්චාපෙතීති වුත්තං න සච්චං කරොති විසංවාදෙති.

89. En el noveno, "una promesa legítima a un laico" (dhammikañca gihipaṭissavaṃ) se refiere a una promesa como "debes permanecer aquí en nuestro monasterio durante estos tres meses de retiro"; cuando se le dice esto, se hace una promesa con palabras como "así sea" (evaṃ hotu). "No cumple su palabra" (na saccāpeti) significa que no hace que sea verdadera, sino que falta a ella (visaṃvādeti).

10. සම්මාවත්තනසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Sammāvattana Sutta (Discurso sobre la conducta correcta).

90. දසමෙ පච්චෙකට්ඨානෙති අධිපතිට්ඨානෙ ජෙට්ඨකට්ඨානෙ. තඤ්හි ජෙට්ඨකං කත්වා කිඤ්චි සඞ්ඝකම්මං කාතුං න ලභති. න ච තෙන මූලෙන වුට්ඨාපෙතබ්බොති තං මූලං කත්වා අබ්භානකම්මං කාතුං න ලභති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

90. En el décimo, "en una posición individual" (paccekaṭṭhāneti) significa en una posición de autoridad (adhipatiṭṭhāne) o de liderazgo (jeṭṭhakaṭṭhāne). Pues no se permite realizar ningún acto del Saṅgha (saṅghakammaṃ) colocándolo a él como líder. "Y no debe ser rehabilitado mediante ese fundamento" (na ca tena mūlena vuṭṭhāpetabbo) significa que no se permite realizar el acto de rehabilitación (abbhānakammaṃ) tomando a ese monje que ha cometido la ofensa como la base o causa original. Lo demás es evidente en todos los casos.

සතිවග්ගො නවමො.

El noveno capítulo es el Capítulo sobre la Atención (Sativaggo).

(10) 5. සාමඤ්ඤවග්ගො

(10) 5. Capítulo General (Sāmaññavaggo).

91. ඉතො පරං අථ ඛො බොජ්ඣා උපාසිකාතිආදීසු බොජ්ඣා උපාසිකා, සිරිමා උපාසිකා, පදුමා උපාසිකා, සුතනා උපාසිකා, මනුජා උපාසිකා, උත්තරා උපාසිකා, මුත්තා උපාසිකා, ඛෙමා උපාසිකා, රුචී උපාසිකා, චුන්දී රාජකුමාරී, බිම්බී උපාසිකා, සුමනා රාජකුමාරී, මල්ලිකා දෙවී, තිස්සා උපාසිකා, තිස්සාමාතා උපාසිකා, සොණා උපාසිකා, සොණාය මාතා උපාසිකා, කාණා උපාසිකා, කාණමාතා උපාසිකා, උත්තරා නන්දමාතා, විසාඛා මිගාරමාතා, ඛුජ්ජුත්තරා උපාසිකා, සාමාවතී උපාසිකා, සුප්පවාසා කොලියධීතා, සුප්පියා උපාසිකා, නකුලමාතා ගහපතානීති ඉමාසං එත්තකානං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථකම්මමෙව කථිතං. ඉච්ඡන්තෙන විත්ථාරෙත්වා කථෙතබ්බං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

91. De aquí en adelante, en los pasajes que comienzan con "entonces, la seguidora Bojjhā" (atha kho bojjhā upāsikā), se menciona únicamente la práctica del uposatha dotada de ocho factores de estas mujeres: la seguidora Bojjhā, la seguidora Sirimā, la seguidora Padumā, la seguidora Sutanā, la seguidora Manujā, la seguidora Uttarā, la seguidora Muttā, la seguidora Khemā, la seguidora Rucī, la princesa Cundī, la seguidora Bimbī, la princesa Sumanā, la reina Mallikā, la seguidora Tissā, la seguidora Tissāmātā (madre de Tissa), la seguidora Soṇā, la seguidora Soṇāmātā (madre de Soṇā), la seguidora Kāṇā, la seguidora Kāṇāmātā (madre de Kāṇā), Uttarā la madre de Nanda (Nandamātā), Visākhā la madre de Migāra (Migāramātā), la seguidora Khujjuttarā, la seguidora Sāmāvatī, Suppavāsā la hija de los Koliyas, la seguidora Suppiyā, y Nakulamātā la ama de casa. Quien lo desee debe exponerlo extensamente. Lo demás en todos estos casos tiene un significado evidente.

මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

En el Manorathapūraṇī, el comentario al Aṅguttara Nikāya.

අට්ඨකනිපාතස්ස සංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Libro de los Ochos (Aṭṭhakanipāta) ha finalizado.

. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

. Homenaje a Él, el Bendito, el Noble, el Plenamente Despierto por Sí Mismo.

අඞ්ගුත්තරනිකායෙ

En el Aṅguttara Nikāya.

නවකනිපාත-අට්ඨකථා

Comentario al Libro de los Nueves (Navakanipāta).

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. El Primer Grupo de Cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsakaṃ).

1. සම්බොධිවග්ගො

1. Capítulo del Despertar (Sambodhivaggo).

1. සම්බොධිසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Sambodhi Sutta (Discurso sobre el Despertar).

1. නවකනිපාතස්ස [Pg.257] පඨමෙ සම්බොධිපක්ඛිකානන්ති චතුමග්ගසඞ්ඛාතස්ස සම්බොධිස්ස පක්ඛෙ භවානං, උපකාරකානන්ති අත්ථො. පාළියං ආගතෙ නව ධම්මෙ සන්ධායෙවං පුච්ඡති. කා උපනිසාති කො උපනිස්සයපච්චයො. අභිසල්ලෙඛන්තීති අභිසල්ලෙඛිකා. සමථවිපස්සනාචිත්තස්ස විවරණෙ සප්පායා උපකාරකාති චෙතොවිවරණසප්පායා. අප්පිච්ඡතං ආරබ්භ පවත්තා කථා අප්පිච්ඡකථා. සෙසෙසුපි එසෙව නයො.

1. En el primero del Libro de los Nueves, "de los que pertenecen al despertar" (sambodhipakkhikānaṃ) significa aquellos que están en el bando de, o son útiles para, el despertar consistente en los cuatro senderos. Refiriéndose a los nueve factores mencionados en el canon, pregunta de esta manera: "¿Cuál es el prerrequisito?" (kā upanisā), lo que significa ¿cuál es la condición de apoyo fuerte (upanissayapaccayo)? "Eminente austeridad" (abhisallekhikā) significa que eliminan excesivamente las impurezas. "Favorables para la apertura de la mente" (cetovivaraṇasappāyā) significa que son útiles y adecuados para la apertura de la mente de tranquilidad e introspección (samatha-vipassanā). "Discurso sobre el deseo limitado" (appicchakathā) es el habla que se desarrolla a partir del estado de tener pocos deseos. En los términos restantes, como el discurso sobre el contentamiento, el método es el mismo.

අසුභා භාවෙතබ්බා රාගස්ස පහානායාති අයමත්ථො සාලිලායකොපමාය විභාවෙතබ්බො – එකො හි පුරිසො අසිතං ගහෙත්වා කොටිතො පට්ඨාය සාලික්ඛෙත්තෙ සාලියො ලායති. අථස්ස වතිං භින්දිත්වා ගාවො පවිසිංසු. සො අසිතං ඨපෙත්වා යට්ඨිං ආදාය තෙනෙව මග්ගෙන ගාවො නීහරිත්වා වතිං පාකතිකං කත්වා පුනපි අසිතං ආදාය සාලියො ලායි. එත්ථ සාලික්ඛෙත්තං විය බුද්ධසාසනං දට්ඨබ්බං, සාලිලායකො විය යොගාවචරො, අසිතං විය පඤ්ඤා, ලායනකාලො විය විපස්සනාය කම්මකරණකාලො, යට්ඨි විය අසුභකම්මට්ඨානං, වති විය සංවරො, වතිං භින්දිත්වා ගාවීනං පවිසනං විය සහසා අප්පටිසඞ්ඛාය පමාදං ආරබ්භ රාගස්ස උප්පජ්ජනං, අසිතං ඨපෙත්වා යට්ඨිං ආදාය පවිට්ඨමග්ගෙනෙව ගාවො නීහරිත්වා වතිං පටිපාකතිකං කත්වා පුන කොටිතො පට්ඨාය සාලිලායනං විය අසුභකම්මට්ඨානෙන රාගං වික්ඛම්භෙත්වා පුන විපස්සනාය කම්මං ආරභනකාලො. ඉමමත්ථං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අසුභා භාවෙතබ්බා රාගස්ස පහානායා’’ති.

"Lo impuro debe ser cultivado para abandonar la lujuria" (asubhā bhāvetabbā rāgassa pahānāyā); este significado debe ilustrarse mediante la parábola del segador de arroz: un hombre toma una hoz y, comenzando desde un extremo, siega el arroz en un campo de arroz. En ese momento, unas vacas entran rompiendo la cerca. Él deja la hoz, toma un bastón y, por el mismo camino por donde entraron, saca a las vacas, repara la cerca a su estado original y vuelve a tomar la hoz para segar el arroz. En esta parábola, el campo de arroz debe verse como la enseñanza de Buda (buddhasāsanaṃ); el segador de arroz como el practicante (yogāvacaro); la hoz como la sabiduría (paññā); el tiempo de la cosecha como el tiempo de realizar la meditación de introspección (vipassanā); el bastón como el tema de meditación sobre lo impuro (asubhakammaṭṭhānaṃ); la cerca como el autocontrol (saṃvaro); la entrada de las vacas rompiendo la cerca como el surgimiento de la lujuria debido a la negligencia sin reflexión previa; dejar la hoz, tomar el bastón, sacar a las vacas por el mismo camino de entrada, reparar la cerca y volver a segar el arroz desde el extremo, debe verse como el momento de esforzarse en la introspección tras haber apartado la lujuria mediante la meditación sobre lo impuro. Refiriéndose a este significado, se dijo: "Lo impuro debe ser cultivado para abandonar la lujuria".

තත්ථ [Pg.258] රාගස්සාති පඤ්චකාමගුණිකරාගස්ස. මෙත්තාති මෙත්තාකම්මට්ඨානං. බ්‍යාපාදස්ස පහානායාති වුත්තනයෙනෙව උප්පන්නස්ස කොපස්ස පජහනත්ථාය. ආනාපානස්සතීති සොළසවත්ථුකා ආනාපානස්සති. විතක්කුපච්ඡෙදායාති වුත්තනයෙනෙව උප්පන්නානං විතක්කානං උපච්ඡෙදනත්ථාය. අස්මිමානසමුග්ඝාතායාති අස්මීති උප්පජ්ජනකස්ස මානස්ස සමුග්ඝාතත්ථාය. අනත්තසඤ්ඤා සණ්ඨාතීති අනිච්චලක්ඛණෙ දිට්ඨෙ අනත්තලක්ඛණං දිට්ඨමෙව හොති. එතෙසු හි තීසු ලක්ඛණෙසු එකස්මිං දිට්ඨෙ ඉතරද්වයං දිට්ඨමෙව හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘අනිච්චසඤ්ඤිනො, භික්ඛවෙ, අනත්තසඤ්ඤා සණ්ඨාතී’’ති. දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිබ්බානන්ති දිට්ඨෙයෙව ධම්මෙ අපච්චයපරිනිබ්බානඤ්ච පාපුණාතීති ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතං.

Allí, "de la lujuria" (rāgassa) se refiere a la lujuria por los cinco placeres sensuales. "Amor benevolente" (mettā) es el tema de meditación sobre el amor benevolente. "Para abandonar la malevolencia" (byāpādassa pahānāyā) significa para abandonar el enojo que ha surgido, según el método ya mencionado. "Atención en la respiración" (ānāpānassati) es la atención en la inhalación y exhalación que consta de dieciséis bases. "Para el cese de los pensamientos" (vitakkupacchedāyā) significa para cortar los pensamientos que han surgido, según el método ya mencionado. "Para la erradicación del orgullo del 'yo soy'" (asmimānasamugghātāyā) significa para erradicar el orgullo triple que surge bajo la forma de "yo soy". "La percepción del no-yo se establece" (anattasaññā saṇṭhātī) significa que cuando se percibe la característica de la impermanencia (aniccalakkhaṇe), la característica del no-yo queda percibida. Pues, entre estas tres características, cuando se percibe una, las otras dos quedan ciertamente percibidas. Por eso se dijo: "Monjes, para quien tiene la percepción de la impermanencia, la percepción del no-yo se establece". "Nirvana en esta misma vida" (diṭṭheva dhamme nibbānaṃ) significa que alcanza el Nirvana final incondicionado (apaccayaparinibbānaṃ) en este mismo estado presente. En este discurso se explica el ciclo del sufrimiento (vaṭṭa) y el cese del ciclo (vivaṭṭa).

2. නිස්සයසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Nissaya Sutta (Discurso sobre el apoyo).

2. දුතියෙ නිස්සයසම්පන්නොති පතිට්ඨාසම්පන්නො. සද්ධන්ති ඔකප්පනසද්ධං. වීරියන්ති කායිකචෙතසිකවීරියං. යංසාති යං අස්ස. අරියාය පඤ්ඤායාති සහවිපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤාය. සඞ්ඛායාති ජානිත්වා. එකං පටිසෙවතීති සෙවිතබ්බයුත්තකං සෙවති. අධිවාසෙතීති අධිවාසෙතබ්බයුත්තකං අධිවාසෙති. පරිවජ්ජෙතීති පරිවජ්ජෙතබ්බයුත්තකං පරිවජ්ජෙති. විනොදෙතීති නීහරිතබ්බයුත්තකං නීහරති. එවං ඛො භික්ඛූති එවං ඛො භික්ඛු උග්ගහපරිපුච්ඡාවසෙන චෙව ධම්මවවත්ථානවසෙන ච පටිසෙවිතබ්බාදීනි සුප්පටිවිද්ධානි සුපච්චක්ඛානි කත්වා පටිසෙවන්තො අධිවාසෙන්තො පරිවජ්ජෙන්තො විනොදෙන්තො ච භික්ඛු නිස්සයසම්පන්නො නාම හොතීති.

2. En el segundo [discurso], 'nissayasampanno' significa dotado de apoyo (patiṭṭhāna). 'Saddhaṃ' se refiere a la fe de plena convicción (okappanasaddha). 'Vīriyaṃ' se refiere al esfuerzo físico y mental. 'Yaṃsā' es la elisión gramatical de 'yaṃ assa'. 'Ariyāya paññāyāti' significa con la sabiduría del sendero (maggapaññā) junto con la introspección (vipassanā). 'Saṅkhāyāti' significa habiendo conocido. 'Ekaṃ paṭisevatīti' significa que hace uso de los requisitos apropiados que deben ser usados. 'Adhivāsetīti' significa que tolera el frío, el calor y otros elementos que deben ser tolerados. 'Parivajjetīti' significa que evita los peligros, como elefantes o caballos salvajes, que deben ser evitados. 'Vinodetīti' significa que expulsa los pensamientos sensuales y otros estados que deben ser expulsados. 'Evaṃ kho bhikkhūti' significa que un monje que, mediante el aprendizaje y la indagación (uggaha-paripucchā), y mediante la determinación del Dhamma (dhamma-vavatthāna), ha penetrado bien y realizado claramente lo que debe ser usado y demás actos, y que efectivamente usa, tolera, evita y expulsa, es llamado 'dotado de apoyo' (nissayasampanno).

3. මෙඝියසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Meghiya Sutta

3. තතියෙ චාලිකායන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. තං කිර චලමග්ගං නිස්සාය කතත්තා ඔලොකෙන්තානං චලමානං විය උපට්ඨාති, තස්මා චාලිකාති සඞ්ඛං ගතං. චාලියපබ්බතෙති සොපි පබ්බතො සබ්බසෙතත්තා කාළපක්ඛුපොසථෙ ඔලොකෙන්තානං චලමානො විය උපට්ඨාති, තස්මා චාලියපබ්බතොති වුත්තො. තත්ථ මහන්තං විහාරං කාරයිංසු. ඉති භගවා තං නගරං නිස්සාය චාලිකාපබ්බතමහාවිහාරෙ විහරති. ජන්තුගාමන්ති එවංනාමකං අපරම්පි තස්සෙව විහාරස්ස ගොචරගාමං. ජත්තුගාමන්තිපි [Pg.259] පඨන්ති. පධානත්ථිකස්සාති පධානකම්මිකස්ස. පධානායාති සමණධම්මකරණත්ථාය. ආගමෙහි තාවාති සත්ථා ථෙරස්ස වචනං සුත්වා උපධාරෙන්තො ‘‘න තාවස්ස ඤාණං පරිපක්ක’’න්ති ඤත්වා පටිබාහන්තො එවමාහ. එකකම්හි තාවාති ඉදං පනස්ස ‘‘එවමයං ගන්ත්වාපි කම්මෙ අනිප්ඵජ්ජමානෙ නිරාසඞ්කො හුත්වා පෙමවසෙන පුන ආගච්ඡිස්සතී’’ති චිත්තමද්දවජනනත්ථං ආහ. නත්ථි කිඤ්චි උත්තරි කරණීයන්ති චතූසු සච්චෙසු චතුන්නං කිච්චානං කතත්තා අඤ්ඤං උත්තරි කරණීයං නාම නත්ථි. කතස්ස වා පටිචයොති අධිගතස්ස වා පුන පටිචයොපි නත්ථි. න හි භාවිතමග්ගො පුන භාවීයති, න පහීනකිලෙසානං පුන පහානං අත්ථි. පධානන්ති ඛො, මෙඝිය, වදමානං කින්ති වදෙය්‍යාමාති ‘‘සමණධම්මං කරොමී’’ති තං වදමානං මයං අඤ්ඤං කිං නාම වදෙය්‍යාම.

3. En el tercero, 'cālikāyanti' se refiere a la ciudad de ese nombre. Se dice que, debido a que estaba construida en dependencia de un fuego vacilante, a quienes la observaban les parecía que se movía; por ello, recibió el nombre de 'Cālikā'. 'Cāliyapabbateti': esa montaña también, por ser totalmente blanca, a quienes la miraban durante el Uposatha de la quincena oscura les parecía que se movía; por eso se llamó 'Monte Cāliya'. Allí construyeron un gran monasterio. Así, el Bienaventurado residía en el Gran Monasterio del Monte Cālikā, en las cercanías de esa ciudad. 'Jantugāmanti' es el nombre de otra aldea de recolección de limosnas (gocaragāma) de ese mismo monasterio; algunos también leen 'Jattugāma'. 'Padhānatthikassāti' significa para aquel que tiene la intención de esforzarse en la meditación. 'Padhānāyāti' significa con el propósito de practicar el Dhamma de un asceta. 'Āgamehi tāvāti': el Maestro, habiendo escuchado las palabras del Thera y reflexionando sobre ellas, sabiendo que 'su sabiduría aún no está madura', habló para disuadirlo. 'Ekakamhi tāvāti': esto lo dijo para suavizar su mente, pensando: 'Incluso si se va ahora, al no tener éxito en su tarea, regresará de nuevo sin vacilación debido a su afecto'. 'Natthi kiñci uttari karaṇīyanti' significa que no hay otra tarea superior que realizar, pues las cuatro funciones con respecto a las verdades ya se han cumplido. 'Katassa vā paṭicayoti' significa que no hay repetición de lo que ya se ha realizado (el fruto del Sendero). Pues el Sendero desarrollado no se desarrolla de nuevo, ni hay un nuevo abandono de las impurezas ya abandonadas. 'Padhānanti kho, meghiya, vadamānaṃ kinti vadeyyāmāti' significa: '¿Qué otra cosa podríamos decirte a ti que dices: "Practicaré el Dhamma de un asceta"?'.

දිවාවිහාරං නිසීදීති දිවාවිහාරත්ථාය නිසීදි. නිසීදන්තො ච යස්මිං මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ පුබ්බෙ අනුපටිපාටියා පඤ්ච ජාතිසතානි රාජා හුත්වා උය්‍යානකීළිකං කීළන්තො තිවිධනාටකපරිවාරො නිසීදි, තස්මිංයෙව නිසීදි. අථස්ස නිසින්නකාලතො පට්ඨාය සමණභාවො ජහිතො විය අහොසි, රාජවෙසං ගහෙත්වා නාටකවරපරිවුතො සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසින්නො විය ජාතො. අථස්ස තං සම්පත්තිං අස්සාදයතො කාමවිතක්කො උදපාදි. සො තස්මිංයෙව ඛණෙ මහායොධෙහි ගහිතෙ ද්වෙ චොරෙ ආනෙත්වා පුරතො ඨපිතෙ විය අද්දස. තෙසු එකස්ස වධං ආණාපනවසෙනස්ස බ්‍යාපාදවිතක්කො උප්පජ්ජි, එකස්ස බන්ධනං ආණාපනවසෙන විහිංසාවිතක්කො. එවං සො ලතාජාලෙන රුක්ඛො විය මධුමක්ඛිකාහි මධුඝාතකො විය අකුසලවිතක්කෙහි පරික්ඛිත්තො අහොසි. තං සන්ධාය – අථ ඛො ආයස්මතො මෙඝියස්සාතිආදි වුත්තං. අන්වාසත්තාති අනුබද්ධා සම්පරිවාරිතා. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති එවං පාපවිතක්කෙහි සම්පරිකිණ්ණො කම්මට්ඨානං සප්පායං කාතුං අසක්කොන්තො ‘‘ඉදං වත දිස්වා දීඝදස්සී භගවා පටිසෙධෙසී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘ඉදං කාරණං දසබලස්ස ආරොචෙස්සාමී’’ති නිසින්නාසනතො වුට්ඨාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි.

'Divāvihāraṃ nisīdīti' significa que se sentó para el descanso diurno. Al sentarse, lo hizo sobre la misma losa de piedra auspiciosa (maṅgalasilāpaṭṭa) en la que anteriormente, en una sucesión de quinientas vidas, se había sentado como rey disfrutando de los jardines, rodeado por tres tipos de bailarines. Entonces, desde el momento en que se sentó, su condición de monje pareció desaparecer; asumiendo la apariencia de un rey, rodeado de excelentes bailarines, se sintió como si estuviera sentado en un trono digno de nobles bajo un parasol blanco. Luego, mientras disfrutaba de esa prosperidad, surgió en él el pensamiento sensual (kāmavitakka). En ese mismo instante, vio a dos ladrones como si hubieran sido capturados por generales y puestos ante él. Hacia uno de ellos surgió el pensamiento de mala voluntad (byāpādavitakka) al ordenar su ejecución; hacia el otro, el pensamiento de crueldad (vihiṃsāvitakka) al ordenar su encarcelamiento. Así, fue rodeado por pensamientos malsanos como un árbol por una red de enredaderas o como un recolector de miel por las abejas. Refiriéndose a esto, se dice: 'Atha kho āyasmato meghiyassa...', etc. 'Anvāsattā' significa seguidos, rodeados. 'Yena bhagavā tenupasaṅkamīti' significa que, estando así abrumado por pensamientos malvados e incapaz de practicar el objeto de meditación (kammaṭṭhāna) adecuado, reflexionó: '¡Ciertamente el Bienaventurado, viendo esto con su visión de largo alcance, me lo prohibió!'. Pensando: 'Informaré de este asunto al Poseedor de los Diez Poderes', se levantó de su asiento y se acercó a donde estaba el Bienaventurado.

4. නන්දකසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Nandaka Sutta

4. චතුත්ථෙ [Pg.260] උපට්ඨානසාලායන්ති භොජනසාලායං. යෙනුපට්ඨානසාලාති සත්ථා නන්දකත්ථෙරෙන මධුරස්සරෙන ආරද්ධාය ධම්මදෙසනාය සද්දං සුත්වා, ‘‘ආනන්ද, කො එසො උපට්ඨානසාලාය මධුරස්සරෙන ධම්මං දෙසෙතී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ධම්මකථිකනන්දකත්ථෙරස්ස අජ්ජ, භන්තෙ, වාරො’’ති සුත්වා ‘‘අතිමධුරං කත්වා, ආනන්ද, එසො භික්ඛු ධම්මං කථෙති, මයම්පි ගන්ත්වා සුණිස්සාමා’’ති වත්වා යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි. බහිද්වාරකොට්ඨකෙ අට්ඨාසීති ඡබ්බණ්ණරස්මියො චීවරගබ්භෙ පටිච්ඡාදෙත්වා අඤ්ඤාතකවෙසෙන අට්ඨාසි. කථාපරියොසානං ආගමයමානොති ‘‘ඉදමවොචා’’ති ඉදං කථාවසානං උදික්ඛමානො ධම්මකථං සුණන්තො අට්ඨාසියෙව. අථායස්මා ආනන්දො නික්ඛන්තෙ පඨමෙ යාමෙ සත්ථු සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘පඨමයාමො අතික්කන්තො, භන්තෙ, ථොකං විස්සමථා’’ති. සත්ථා තත්ථෙව අට්ඨාසි. අථායස්මා ආනන්දො මජ්ඣිමයාමෙපි නික්ඛන්තෙ, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ පකතියා ඛත්තියසුඛුමාලා, පුන බුද්ධසුඛුමාලාති පරමසුඛුමාලා, මජ්ඣිමයාමොපි අතික්කන්තො, මුහුත්තං විස්සමථා’’ති ආහ. සත්ථා තත්ථෙව අට්ඨාසි. තත්ථ ඨිතකස්සෙවස්ස අරුණග්ගං පඤ්ඤායිත්ථ. අරුණුග්ගමනඤ්ච ථෙරස්ස ‘‘ඉදමවොචා’’ති පාපෙත්වා කථාපරියොසානඤ්ච දසබලස්ස ඡබ්බණ්ණසරීරස්මිවිස්සජ්ජනඤ්ච එකප්පහාරෙනෙව අහොසි. අග්ගළං ආකොටෙසීති අග්ගනඛෙන ද්වාරකවාටං ආකොටෙසි.

4. En el cuarto sutta, 'upaṭṭhānasālāyan' significa en el comedor. 'Yenupaṭṭhānasālā' indica que el Maestro, al escuchar el sonido de la enseñanza del Dhamma iniciada por el venerable Nandaka con voz dulce, preguntó: 'Ananda, ¿quién es ese que enseña el Dhamma con voz dulce en la sala de servicio?'. Al oír que 'Hoy es el turno del venerable Nandaka, el orador del Dhamma, Señor', dijo: 'Ananda, ese monje enseña el Dhamma con una voz muy dulce; nosotros también iremos a escuchar', y se acercó a donde estaba la sala de servicio. 'Bahidvārakoṭṭhake aṭṭhāsi' significa que se detuvo de forma incógnita tras ocultar sus rayos de seis colores dentro de su manto. 'Kathāpariyosānaṃ āgamayamāno' significa que permaneció escuchando la charla del Dhamma, aguardando el final de la misma, es decir, hasta las palabras 'esto dijo'. Luego, el venerable Ananda, al terminar la primera vigilia, dio una señal al Maestro: 'Señor, la primera vigilia ha pasado, descanse un poco'. El Maestro permaneció allí mismo. Luego, al terminar también la vigilia media, el venerable Ananda dijo: 'Señor, por naturaleza sois delicado como un kshatriya, y además sois delicado como un Buda, por lo tanto, sumamente delicado; la vigilia media también ha pasado, descanse un momento'. El Maestro permaneció allí mismo. Mientras estaba allí, apareció la aurora. El amanecer, el final de la charla cuando el Thera llegó a 'esto dijo', y la emisión de los rayos corporales de seis colores del Dasabala (el de las Diez Fuerzas) ocurrieron simultáneamente. 'Aggaḷaṃ ākoṭesi' significa que golpeó la puerta con la punta de la uña.

සාරජ්ජමානරූපොති හරායමානො ඔත්තප්පමානො. දොමනස්සසාරජ්ජං පනස්ස නත්ථි. එත්තකම්පි නො නප්පටිභාසෙය්‍යාති පටිසම්භිදාප්පත්තස්ස අප්පටිභානං නාම නත්ථි. එත්තකම්පි න කථෙය්‍යන්ති දස්සෙති. සාධු සාධූති ථෙරස්ස ධම්මදෙසනං සම්පහංසන්තො ආහ. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො ‘‘සුගහිතා ච තෙ ධම්මදෙසනා සුකථිතා චා’’ති. කුලපුත්තානන්ති ආචාරකුලපුත්තානඤ්චෙව ජාතිකුලපුත්තානඤ්ච. අරියො ච තුණ්හිභාවොති දුතියජ්ඣානසමාපත්තිං සන්ධායෙවමාහ. අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනායාති සඞ්ඛාරපරිග්ගහවිපස්සනාඤාණස්ස. චතුප්පාදකොති අස්සගොණගද්‍රභාදිකො. ඉදං වත්වාති ඉමං චතූහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං ධම්මං කථයිත්වා. විහාරං පාවිසීති ගන්ධකුටිං පවිට්ඨො.

'Sārajjamānarūpoti' significa con timidez o vergüenza. Sin embargo, no hay en él insatisfacción mental ni turbación. 'Ettakampi no nappaṭibhāseyyāti' indica que para quien ha alcanzado los conocimientos analíticos, no existe la falta de elocuencia o claridad; muestra que no dejaría de decir ni siquiera esa cantidad. 'Sādhu sādhūti' lo dijo el Maestro para regocijar la enseñanza del Thera. El significado aquí es: 'Tu enseñanza del Dhamma ha sido bien captada y bien expuesta'. 'Kulaputtānaṃ' se refiere tanto a los hijos de buena familia por conducta como por nacimiento. 'Ariyo ca tuṇhibhāvo' se dice en referencia a la consecución del segundo jhana. 'Adhipaññādhammavipassanāya' se refiere al conocimiento de visión cabal que comprende las formaciones. 'Catuppādako' se refiere a cuadrúpedos como caballos, vacas, asnos, etc. 'Idaṃ vatvā' significa habiendo dicho este Dhamma dotado de cuatro factores. 'Vihāraṃ pāvisī' significa que entró en la celda perfumada.

කාලෙන ධම්මස්සවනෙති කාලෙ කාලෙ ධම්මස්සවනස්මිං. ධම්මසාකච්ඡායාති පඤ්හකථාය. ගම්භීරං අත්ථපදන්ති ගම්භීරං ගුළ්හං රහස්සං අත්ථං. පඤ්ඤායාති [Pg.261] සහවිපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤාය. සම්මසනපටිවෙධපඤ්ඤාපි උග්ගහපරිපුච්ඡාපඤ්ඤාපි වට්ටතියෙව. පත්තො වා පජ්ජති වාති අරහත්තං පත්තො වා පාපුණිස්සති වාති එවං ගුණසම්භාවනාය සම්භාවෙති. අප්පත්තමානසාති අප්පත්තඅරහත්තා, අරහත්තං වා අප්පත්තං මානසං එතෙසන්තිපි අප්පත්තමානසා. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරන්ති එත්ථ දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරො ලොකියොපි වට්ටති ලොකුත්තරොපි.

'Kālena dhammassavane' significa escuchar el Dhamma en los momentos oportunos. 'Dhammasākacchāyā' se refiere a la discusión mediante preguntas. 'Gambhīraṃ atthapadaṃ' significa un significado profundo, oculto y secreto. 'Paññāyā' se refiere a la sabiduría del camino junto con la visión cabal; incluye tanto la sabiduría de la reflexión y penetración como la sabiduría del aprendizaje y la indagación. 'Patto vā pajjati vā' significa que ha alcanzado el estado de Arahant o lo alcanzará; así lo elogia resaltando sus cualidades. 'Appattamānasā' se refiere a aquellos que no han alcanzado el estado de Arahant, o bien a aquellos cuya mente no ha llegado al estado de Arahant. En 'diṭṭhadhammasukhavihāraṃ', la felicidad en esta misma vida puede referirse tanto a la mundana como a la supramundana.

5. බලසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Bala Sutta.

5. පඤ්චමෙ අවිජ්ජාකොසජ්ජසාවජ්ජඅස්සද්ධියෙසු අකම්පනතො පඤ්ඤාබලාදීනි දට්ඨබ්බානි. අකුසලසඞ්ඛාතාති අකුසලාති ඤාතා. එස නයො සබ්බත්ථ. නාලමරියාති අරියභාවං කාතුං අසමත්ථා, අරියානං වා අනනුච්ඡවිකා. වොදිට්ඨාති සුට්ඨු දිට්ඨා. වොචරිතාති මනොද්වාරෙ සමුදාචාරප්පත්තා. අත්ථිකස්සාති ධම්මදෙසනාය අත්ථිකස්ස. ආජීවිකාභයන්ති ජීවිතවුත්තිභයං. අසිලොකභයන්ති ගරහාභයං. පරිසාසාරජ්ජභයන්ති පරිසං පත්වා සාරජ්ජං ඔක්කමනභයං. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතං.

5. En el quinto sutta, los poderes de la sabiduría y demás deben verse como la inamovilidad frente a la ignorancia, la pereza, las faltas y la falta de fe. 'Akusalasaṅkhātā' significa conocidos como estados perjudiciales. Este método se aplica en todas partes. 'Nālamariyā' significa incapaces de producir el estado noble, o bien inadecuados para los nobles. 'Vodiṭṭhā' significa bien vistos. 'Vocaritā' significa que han llegado a manifestarse habitualmente en la puerta de la mente. 'Atthikassa' significa para quien desea la enseñanza del Dhamma. 'Ājīvikābhaya' es el temor respecto a los medios de subsistencia. 'Asilokabhaya' es el temor al reproche o mala fama. 'Parisāsārajjabhaya' es el temor a la timidez o turbación al entrar en una asamblea. En este sutta se explica el ciclo de nacimientos y la cesación del ciclo.

6. සෙවනාසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Sevanā Sutta.

6. ඡට්ඨෙ ජීවිතපරික්ඛාරාති ජීවිතසම්භාරා. සමුදානෙතබ්බාති සමාහරිතබ්බා. කසිරෙන සමුදාගච්ඡන්තීති දුක්ඛෙන උප්පජ්ජන්ති. රත්තිභාගං වා දිවසභාගං වාති එත්ථ රත්තිභාගෙ ඤත්වා රත්තිභාගෙයෙව පක්කමිතබ්බං, රත්තිං චණ්ඩවාළාදිපරිපන්ථෙ සති අරුණුග්ගමනං ආගමෙතබ්බං. දිවසභාගෙ ඤත්වා දිවා පක්කමිතබ්බං, දිවා පරිපන්ථෙ සති සූරියත්ථඞ්ගමනං ආගමෙතබ්බං. සඞ්ඛාපීති සාමඤ්ඤත්ථස්ස භාවනාපාරිපූරිආගමනං ජානිත්වා. සො පුග්ගලොති පදස්ස පන ‘‘නානුබන්ධිතබ්බො’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. අනාපුච්ඡාති ඉධ පන තං පුග්ගලං අනාපුච්ඡා පක්කමිතබ්බන්ති අත්ථො. අපි පනුජ්ජමානෙනාති අපි නික්කඩ්ඪියමානෙන. එවරූපො හි පුග්ගලො සචෙපි දාරුකලාපසතං වා උදකඝටසතං වා වාලිකාඝටසතං වා දණ්ඩං ආරොපෙති, මා ඉධ වසීති නික්කඩ්ඪාපෙති වා, තං ඛමාපෙත්වාපි යාවජීවං සො අනුබන්ධිතබ්බොව, න විජහිතබ්බො.

6. En el sexto sutta, 'jīvitaparikkhārā' son los requisitos para la vida. 'Samudānetabbā' significa que deben ser reunidos. 'Kasirena samudāgacchantīti' significa que se obtienen con dificultad. En 'rattibhāgaṃ vā divasabhāgaṃ vā', si se conoce el peligro en la noche, debe partirse solo tras el amanecer; si hay peligros como fieras salvajes por la noche, debe aguardarse al alba. Si se conoce el peligro durante el día, debe partirse de día; pero si hay peligros, debe aguardarse a la puesta del sol. 'Saṅkhāpī' significa habiendo conocido el logro de la perfección en la práctica de la vida monástica. La frase 'so puggalo' debe conectarse con 'nānubandhitabbo'. 'Anāpucchā' aquí significa que se debe partir sin pedir permiso a esa persona. 'Api panujjamānenāti' significa incluso si uno es expulsado físicamente. En efecto, si una persona de tal índole impone un castigo como cargar cien haces de leña, cien tinajas de agua o cien tinajas de arena, o incluso si lo expulsa diciendo 'no vivas aquí', uno debe pedirle perdón y seguirlo de por vida, sin abandonarlo.

7. සුතවාසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Sutavā Sutta.

7. සත්තමෙ [Pg.262] පඤ්ච ඨානානි අජ්ඣාචරිතුන්ති පඤ්ච කාරණානි අතික්කමිතුං. පාණන්ති අන්තමසො කුන්ථකිපිල්ලිකං. අදින්නන්ති අන්තමසො තිණසලාකම්පි පරසන්තකං. ථෙය්‍යසඞ්ඛාතන්ති ථෙය්‍යචිත්තෙන. සන්නිධිකාරකං කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුන්ති සන්නිධිං කත්වා ඨපෙත්වා වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං අභබ්බො. අකප්පියං කාමගුණං සන්ධායෙතං වුත්තං. බුද්ධං පච්චක්ඛාතුන්ති ‘‘න බුද්ධො අය’’න්ති එවං පටික්ඛිපිතුං. ධම්මාදීසුපි එසෙව නයො. එවං තාව අට්ඨකථාය ආගතං. පාළියං පන ඉමස්මිං සුත්තෙ අගතිගමනානි කථිතානි.

7. En el séptimo [sutta], 'transgredir cinco puntos' (pañca ṭhānāni ajjhācarituṃ) significa sobrepasar cinco causas. 'Seres vivos' (pāṇaṃ) se refiere, como límite inferior, incluso a insectos o termitas. 'Lo no dado' (adinnaṃ) se refiere incluso a una brizna de hierba que pertenece a otro. 'Con intención de robar' (theyyasaṅkhātaṃ) significa con una mente de ladrón. 'Disfrutar de los placeres sensuales mediante su acumulación' (sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjituṃ) significa que es incapaz de disfrutar de los placeres de los objetos o de las deficiencias (vatthukāma y kilesakāma) habiéndolos acumulado y guardado; esto se dice con referencia a las cualidades sensoriales inapropiadas. 'Renunciar al Buddha' (buddhaṃ paccakkhātuṃ) significa rechazarlo diciendo: 'Este no es un Buddha'. El mismo método se aplica al Dhamma, etc. Así es como aparece en el Comentario. Sin embargo, en el Canon (pāḷi), en este sutta se explican las conductas erróneas (agati).

8-10. සජ්ඣසුත්තාදිවණ්ණනා

8-10. Comentario al Sajjha Sutta y otros.

8-10. අට්ඨමෙ බුද්ධාදීනං පච්චක්ඛානං කථිතං. නවමෙ පුථුජ්ජනෙන සද්ධිං ගහිතත්තා ‘‘ආහුනෙය්‍යා’’ති වුත්තං. දසමෙ ගොත්‍රභූති සොතාපත්තිමග්ගස්ස අනන්තරපච්චයෙන සිඛාපත්තබලවවිපස්සනාචිත්තෙන සමන්නාගතො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

8-10. En el octavo [sutta], se habla de la renuncia al Buddha y los demás. En el noveno, debido a que se incluye junto con los mundanos (puthujjana), no se dice 'digno de ofrendas' (āhuneyya). En el décimo, 'el que ha cambiado de linaje' (gotrabhū) es aquel que posee una mente de discernimiento (vipassanā) poderosa y culminante que actúa como condición inmediata (anantarapaccaya) para el sendero de entrada en la corriente (sotāpattimagga). El resto tiene un significado evidente en todos los casos.

සම්බොධවග්ගො පඨමො.

El primer capítulo: Capítulo sobre la Iluminación (Sambodhavagga).

2. සීහනාදවග්ගො

2. Capítulo del Rugido del León (Sīhanādavagga).

1. සීහනාදසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Sīhanāda Sutta.

11. දුතියස්ස පඨමෙ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති ‘‘සචෙ සත්ථා චාරිකං පක්කමිතුකාමො අස්ස, ඉමස්මිං කාලෙ පක්කමෙය්‍ය. හන්දාහං චාරිකං ගමනත්ථාය සත්ථාරං ආපුච්ඡාමී’’ති චින්තෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො උපසඞ්කමි. ආයස්මා මං, භන්තෙති සො කිර භික්ඛු ථෙරං මහතා භික්ඛුපරිවාරෙන ගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘ඉමෙ භික්ඛූ තථාගතං පහාය සාරිපුත්තං පරිවාරෙත්වා නික්ඛන්තා, ගමනවිච්ඡෙදමස්ස කරිස්සාමී’’ති අට්ඨානෙ කොපං බන්ධිත්වා එවමාහ. තත්ථ ආසජ්ජාති ඝට්ටෙත්වා. අප්පටිනිස්සජ්ජාති අක්ඛමාපෙත්වා අච්චයං අදෙසෙත්වා. කිස්මිං පන සො කාරණෙ ආඝාතං බන්ධීති? ථෙරස්ස කිර දසබලං වන්දිත්වා උට්ඨාය ගච්ඡතො චීවරකණ්ණො තස්ස සරීරං ඵුසි, වාතො පහරීතිපි වදන්ති. එත්තකෙන ආඝාතං බන්ධිත්වා ථෙරං මහතා පරිවාරෙන ගච්ඡන්තං දිස්වා උසූයමානො ‘‘ගමනවිච්ඡෙදමස්ස කරිස්සාමී’’ති එවමාහ. එහි ත්වං භික්ඛූති සත්ථා [Pg.263] තස්ස භික්ඛුනො වචනං සුත්වා ‘‘න තං භික්ඛු සාරිපුත්තො පහරීති වුත්තෙ, ‘භන්තෙ, තුම්හෙ අත්තනො අග්ගසාවකස්සෙව පක්ඛං වහථ, න මය්හ’න්ති මයි මනොපදොසං කත්වා අපායෙ නිබ්බත්තෙය්‍යා’’ති ඤත්වා ‘‘සාරිපුත්තං පක්කොසාපෙත්වා ඉමමත්ථං පුච්ඡිස්සාමී’’ති එකං භික්ඛුං ආමන්තෙත්වා එවමාහ. අවාපුරණං ආදායාති කුඤ්චිකං ගහෙත්වා. සීහනාදන්ති සෙට්ඨනාදං පමුඛනාදං අප්පටිවත්තියනාදං. එවං ද්වීහි මහාථෙරෙහි ආරොචිතො භික්ඛුසඞ්ඝො රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි පහාය සත්ථු සන්තිකං අගමාසි. ඛීයනධම්මන්ති කථාධම්මං.

11. En el primer sutta del segundo capítulo, en las palabras 'dondequiera que esté el Bienaventurado, allí se acercó' (yena bhagavā tenupasaṅkamī), el significado debe entenderse así: El Maestro deseaba partir de viaje. [Sāriputta pensó:] 'Si el Maestro desea partir de viaje en este momento, debería ir ahora. Pediré permiso al Maestro para partir de viaje'. Pensando así, se acercó rodeado por la asamblea de monjes. 'Venerable, a mí...' (āyasmā maṃ, bhante): se dice que aquel monje, al ver al Thera [Sāriputta] partiendo con un gran séquito de monjes, concibió un enojo inapropiado pensando: 'Estos monjes han dejado al Tathāgata y han salido rodeando a Sāriputta; impediré su partida'. Por eso dijo tales palabras. En ese contexto, 'habiendo ofendido' (āsajja) significa habiendo golpeado o rozado. 'Sin retractarse' (appaṭinissajja) significa sin pedir perdón y sin confesar la falta. ¿Por qué razón guardó rencor? Se dice que cuando el Thera se levantó tras rendir homenaje al Poseedor de las Diez Fuerzas y se marchaba, el borde de su manto tocó el cuerpo de aquel monje; algunos dicen que el aire del manto lo rozó. Guardando rencor por esto y sintiendo envidia al ver al Thera partir con un gran séquito, dijo: 'Impediré su partida'. 'Ven tú, monje' (ehi tvaṃ bhikkhu): el Maestro, al oír las palabras de aquel monje, pensó: 'Si se dice que Sāriputta no te golpeó, el monje pensará: "Venerable, usted solo toma partido por su principal discípulo y no por mí", y al generar malevolencia hacia mí, podría renacer en estados de sufrimiento'. Sabiendo esto, pensó: 'Haré llamar a Sāriputta y le preguntaré sobre este asunto'. Por eso llamó a un monje y le dijo tales palabras. 'Tomando la llave' (avāpuraṇaṃ ādāya) significa agarrando la llave (kuñcikaṃ). 'Rugido de león' (sīhanādaṃ) significa un rugido excelente, un rugido supremo, un rugido que otros no pueden contradecir. Así, informada por los dos Grandes Theras [Moggallāna y Ānanda], la asamblea de monjes dejó sus lugares de retiro diurno y nocturno y se acercó a la presencia del Maestro. 'Naturaleza de queja' (khīyanadhammaṃ) se refiere a palabras de reproche.

ගූථගතන්ති ගූථමෙව. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. පථවීසමෙනාති අකුජ්ඣනට්ඨෙන පථවියා සමානෙන. න හි පථවී ‘‘මයි සුචිං නික්ඛිපන්තී’’ති සොමනස්සං කරොති, න ‘‘අසුචිං නික්ඛිපන්තී’’ති දොමනස්සං. මය්හම්පි එවරූපං චිත්තන්ති දස්සෙති. විපුලෙනාති අපරිත්තෙන. මහග්ගතෙනාති මහන්තභාවං ගතෙන. අප්පමාණෙනාති වඩ්ඪිතප්පමාණෙන. අවෙරෙනාති අකුසලවෙරපුග්ගලවෙරරහිතෙන. අබ්‍යාපජ්ඣෙනාති නිද්දුක්ඛෙන විගතදොමනස්සෙන. සො ඉධාති සො අනුපට්ඨිතකායානුපස්සනාසතිපට්ඨානො භික්ඛු එවං කරෙය්‍ය, මාදිසො කථං එවරූපං කරිස්සති, භන්තෙති පඨමං සීහනාදං නදි. එවං සබ්බත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා.

'Caído en excremento' (gūthagataṃ) se refiere al mismo excremento. El mismo método se aplica a los demás términos. 'Como la tierra' (pathavīsomena) significa en el sentido de no enojarse, igual que la tierra. Pues la tierra no siente alegría pensando 'están arrojando cosas limpias sobre mí', ni siente tristeza pensando 'están arrojando cosas sucias'. Esto muestra que 'mi mente es de tal naturaleza'. 'Vasta' (vipulena) significa que no es pequeña. 'Sublime' (mahaggatena) significa que ha alcanzado un estado de grandeza. 'Inconmensurable' (appamāṇena) significa que su medida ha crecido. 'Sin odio' (averena) significa libre del odio de los estados desleales y del odio hacia las personas. 'Sin malevolencia' (abyāpajjhena) significa libre de sufrimiento y de tristeza. 'Él aquí' (so idha) se refiere a aquel monje que, al no tener establecida la atención plena en el cuerpo (kāyānupassanā satipaṭṭhāna), podría actuar así. [Sāriputta dijo:] 'Venerable, ¿cómo podría alguien como yo actuar de tal manera?', y así emitió el primer rugido de león. Se debe entender la aplicación de este modo en todo el texto.

රජොහරණන්ති රජසම්මජ්ජනචොළකං, පාදපුඤ්ඡන්ති, තස්සෙව නාමං. කළොපිහත්ථොති පච්ඡිහත්ථො උක්ඛලිහත්ථො වා. නන්තකවාසීති අන්තච්ඡින්නපිලොතිකවසනො. සූරතොති සුචිසීලො සොරච්චෙන සමන්නාගතො. සුදන්තොති සුට්ඨු දමථං උපගතො. සුවිනීතොති සුට්ඨු සික්ඛිතො. න කඤ්චි හිංසතීති විසාණාදීසු ගණ්හන්තම්පි පිට්ඨිං පරිමජ්ජන්තම්පි න කඤ්චි විහෙඨෙති. උසභඡින්නවිසාණසමෙනාති උසභස්ස ඡින්නවිසාණස්ස චිත්තසදිසෙන.

'Trapo para limpiar el polvo' (rajoharaṇaṃ) se refiere al paño para limpiar el polvo; 'limpiapiés' (pādapuñchanaṃ) es otro nombre para lo mismo. 'Con una cesta en la mano' (kaḷopihattho) significa con una cesta o una olla en la mano. 'Vestido con harapos' (nantakavāsī) significa vistiendo un paño gastado y deshilachado por los bordes. 'Gentil' (sūrato) significa alguien de virtud pura que se deleita en las acciones corporales y verbales correctas. 'Bien domado' (sudanto) significa que ha alcanzado un perfecto autocontrol. 'Bien disciplinado' (suvinīto) significa que ha sido bien entrenado. 'A nadie daña' (na kañci hiṃsati) significa que incluso cuando alguien lo agarra por los cuernos o le acaricia el lomo, no molesta a nadie. 'Como un toro con los cuernos cortados' (usabhachinnavisāṇasomena) significa con una mente semejante a la de un toro cuyos cuernos han sido cortados o rotos.

අට්ටීයෙය්‍යාති අට්ටො පීළිතො භවෙය්‍ය. හරායෙය්‍යාති ලජ්ජෙය්‍ය. ජිගුච්ඡෙය්‍යාති ජිගුච්ඡං ආපජ්ජෙය්‍ය.

'Estaría angustiado' (aṭṭīyeyyāti) significa que se sentiría oprimido o afligido. 'Sentiría vergüenza' (harāyeyyāti) significa que se sentiría avergonzado. 'Sentiría asco' (jiguccheyyāti) significa que llegaría a sentir repugnancia.

මෙදකථාලිකන්ති මෙදකථාලිකා වුච්චති සූනකාරකෙහි යූසනික්ඛමනත්ථාය තත්ථ තත්ථ කතඡිද්දා ථාලිකා. පරිහරෙය්‍යාති මංසස්ස පූරෙත්වා [Pg.264] උක්ඛිපිත්වා ගච්ඡෙය්‍ය. ඡිද්දාවඡිද්දන්ති පරිත්තමහන්තෙහි ඡිද්දෙහි සමන්නාගතං. උග්ඝරන්තන්ති උපරිමුඛෙහි ඡිද්දෙහි නික්ඛමමානයූසං. පග්ඝරන්තන්ති අධොමුඛෙහි නික්ඛමමානයූසං. එවමස්ස සකලසරීරං යූසමක්ඛිතං භවෙය්‍ය. ඡිද්දාවඡිද්දන්ති නවහි වණමුඛෙහි පරිත්තමහන්ත ඡිද්දං. එවමෙත්ථ අට්ඨමනවමෙහි ද්වීහි අඞ්ගෙහි ථෙරො අත්තනො සරීරෙ නිච්ඡන්දරාගතං කථෙසි.

'Vasija de grasa' (medakathālikā) se llama a la vasija con agujeros hechos aquí y allá por los carniceros para permitir que fluyan los jugos o grasas. 'La cargaría' (parihareyya) significa que después de llenarla de carne, la levantaría y se marcharía con ella. 'Llena de agujeros' (chiddāvachiddaṃ) significa provista de agujeros pequeños y grandes. 'Que rezuma' (uggharantaṃ) significa que el jugo sale por los agujeros de la parte superior. 'Que gotea' (paggharantaṃ) significa que el jugo sale por los agujeros de la parte inferior. Así, todo su cuerpo quedaría manchado por el jugo. 'Llena de agujeros' (chiddāvachiddaṃ) se refiere a los agujeros pequeños y grandes de los nueve orificios [del cuerpo]. De este modo, en este sutta, a través de estos dos factores, el octavo y el noveno, el Thera [Sāriputta] explicó su estado de ausencia de deseo y pasión (nicchandarāga) respecto a su propio cuerpo.

අථ ඛො සො භික්ඛූති එවං ථෙරෙන නවහි කාරණෙහි සීහනාදෙ නදිතෙ අථ සො භික්ඛු. අච්චයොති අපරාධො. මං අච්චගමාති මං අතික්කම්ම අභිභවිත්වා පවත්තො. පතිග්ගණ්හතූති ඛමතු. ආයතිං සංවරායාති අනාගතෙ සංවරණත්ථාය, පුන එවරූපස්ස අපරාධස්ස අකරණත්ථාය. තග්ඝාති එකංසෙන. යථාධම්මං පටිකරොසීති යථා ධම්මො ඨිතො, තථෙව කරොසි, ඛමාපෙසීති වුත්තං හොති. තං තෙ මයං පටිග්ගණ්හාමාති තං තව අපරාධං මයං ඛමාම. වුද්ධිහෙසා භික්ඛු අරියස්ස විනයෙති එසා භික්ඛු අරියස්ස විනයෙ බුද්ධස්ස භගවතො සාසනෙ වුඩ්ඪි නාම. කතමා? අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරිත්වා ආයතිං සංවරාපජ්ජනා. දෙසනං පන පුග්ගලාධිට්ඨානං කරොන්තො යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති, ආයතිං සංවරං ආපජ්ජතීති ආහ. ඵලතීති සචෙ හි ථෙරො න ඛමෙය්‍ය, තස්ස භික්ඛුනො තත්ථෙව සත්තධා මුද්ධා ඵලෙය්‍ය. තස්මා භගවා එවමාහ. සචෙ මං සොති සචෙ මං අයං භික්ඛු ඛමාහීති එවං වදති. ඛමතු ච මෙ සොති අයම්පි චායස්මා මය්හං ඛමතූති එවං ථෙරො තස්ස අච්චයං පටිග්ගණ්හිත්වා සයම්පි තං සත්ථු සම්මුඛෙ ඛමාපෙසීති.

Respecto a 'Atha kho so bhikkhūti': habiendo el Venerable Sāriputta rugido su rugido del león mediante estas nueve razones, entonces ese monje [se acercó]. 'Accayo' significa una falta u ofensa. 'Maṃ accagamā' significa que la ofensa me ha sobrepasado y dominado al ocurrir. 'Paṭiggaṇhatu' significa que perdone. 'Āyatiṃ saṃvarāya' significa para el propósito de la moderación en el futuro, con el fin de no volver a cometer tal ofensa. 'Taggha' significa ciertamente. 'Yathādhammaṃ paṭikarosīti' significa que actúas de acuerdo con cómo el Dhamma está establecido; esto quiere decir que pides perdón. 'Taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma' significa que perdonamos esa ofensa tuya. 'Vuddhi hesā bhikkhu ariyassa vinaye' significa que esto, monje, se llama crecimiento en la enseñanza del Buda, el Bendito, en la Disciplina de los Nobles. ¿Cuál es ese crecimiento? Ver la ofensa como una ofensa, remediarla de acuerdo con el Dhamma y alcanzar la restricción en el futuro. Al exponer la enseñanza en términos de una persona (puggalādhiṭṭhāna), Él dijo: 'quien ve la ofensa como tal, la remedia de acuerdo con el Dhamma y practica la restricción futura'. Respecto a 'phalatīti': si el Venerable no perdonara, la cabeza de ese monje se partiría allí mismo en siete pedazos. Por eso el Bendito dijo eso. 'Sace maṃ soti' significa 'si este monje me dice: perdóname'. 'Khamatu ca me soti' significa 'que este venerable también me perdone a mí'; así, el Venerable Sāriputta, habiendo aceptado la ofensa de ese monje, también él mismo pidió perdón ante el Maestro.

2. සඋපාදිසෙසසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Saupādisesa Sutta (Discurso sobre el que tiene remanentes de apego).

12. දුතියෙ සඋපාදිසෙසන්ති සඋපාදානසෙසං. අනුපාදිසෙසන්ති උපාදානසෙසරහිතං නිග්ගහණං. මත්තසො කාරීති පමාණකාරී න පරිපූරකාරී. න තාවායං, සාරිපුත්ත, ධම්මපරියායො පටිභාසීති අප්පටිභානං නාම භගවතො නත්ථි, න තාවාහං ඉමං ධම්මපරියායං කථෙසින්ති අයං පනෙත්ථ අත්ථො. මායිමං ධම්මපරියායං සුත්වා පමාදං ආහරිංසූති ‘‘මයං කිර චතූහි අපායෙහි මුත්තා’’ති උපරි අරහත්තත්ථාය වීරියං අකරොන්තා මා පමාදං ආපජ්ජිංසු. පඤ්හාධිප්පායෙන භාසිතොති තයා පුච්ඡිතපඤ්හස්ස සභාවෙන [Pg.265] කථිතොති දස්සෙති. ඉමෙසං පන නවන්නං පුග්ගලානං භවෙසු ඡන්දරාගවිනොදනත්ථං එතමෙව අත්ථුප්පත්තිං කත්වා – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අප්පමත්තකොපි ගූථො දුග්ගන්ධො හොති, එවමෙව ඛො ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, අප්පමත්තකම්පි භවං න වණ්ණෙමි අන්තමසො අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පී’’ති ඉමං සුත්තං (අ. නි. 1.321) අභාසි. න කෙවලඤ්ච එතෙසංයෙව නවන්නං පුග්ගලානං ගති නිබද්ධා, යෙසං පන කුලානං තීණි සරණානි පඤ්ච සීලානි එකං සලාකභත්තං එකං පක්ඛියභත්තං එකං වස්සාවාසිකං එකා පොක්ඛරණී එකො ආවාසො, එවරූපානි නිබද්ධපුඤ්ඤානි අත්ථි. තෙසම්පි ගති නිබද්ධා, සොතාපන්නසදිසානෙව තානි කුලානි.

12. En el segundo sutta, 'saupādisesanti' significa con remanentes de apego (upādāna). 'Anupādisesanti' significa libre de remanentes de apego; una liberación completa. 'Mattasokārī' significa alguien que actúa en cierta medida, no que actúa plenamente (paripūrakārī). Respecto a 'Na tāvāyaṃ, Sāriputta, dhammapariyāyo paṭibhāsī': no es que el Bendito careciera de claridad, sino que el significado aquí es: 'Todavía no he expuesto esta enseñanza del Dhamma'. 'Mā imaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā pamādaṃ āhariṃsūti' se dice para que, pensando 'ciertamente estamos libres de los cuatro estados de privación', no dejen de esforzarse por el Arahantado ni caigan en la negligencia. 'Pañhādhippāyena bhāsito' muestra que se ha hablado de acuerdo con la verdadera naturaleza de la pregunta planteada por ti. Para disipar el deseo y el apego (chandarāga) de estas nueve personas respecto a las existencias, habiendo hecho de esto la ocasión, el Buda pronunció este sutta: 'Monjes, así como incluso una pequeña cantidad de excremento tiene mal olor, del mismo modo, monjes, no alabo la existencia ni siquiera en pequeña medida, ni siquiera por el tiempo de un chasquido de dedos'. No es solo para estas nueve personas que el destino (gati) es seguro, sino también para aquellas familias que poseen méritos constantes como los tres refugios, los cinco preceptos, la oferta regular de comida por sorteo (salākabhatta), comida quincenal, mantos para la temporada de lluvias, un estanque de agua o una vivienda. Para ellos también el destino es seguro; tales familias son ciertamente similares a un Sotāpanna.

3. කොට්ඨිකසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Koṭṭhika Sutta.

13. තතියෙ දිට්ඨධම්මවෙදනීයන්ති ඉමස්මිං යෙවත්තභාවෙ විපච්චනකකම්මං. සම්පරායවෙදනීයන්ති දුතියෙ අත්තභාවෙ විපච්චනකකම්මං. සුඛවෙදනීයන්ති සුඛවෙදනාජනකකම්මං. දුක්ඛවෙදනීයන්ති දුක්ඛවෙදනාජනකකම්මං. පරිපක්කවෙදනීයන්ති ලද්ධවිපාකවාරං. අපරිපක්කවෙදනීයන්ති අලද්ධවිපාකවාරං. බහුවෙදනීයන්ති බහුවිපාකදායකං. අප්පවෙදනීයන්ති න බහුවිපාකදායකං. අවෙදනීයන්ති විපාකවෙදනාය අදායකං. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතං.

13. En el tercero, 'diṭṭhadhammavedanīyaṃ' es el kamma que madura en esta misma existencia. 'Samparāyavedanīyaṃ' es el kamma que madura en la segunda existencia. 'Sukhavedanīyaṃ' es el kamma que produce sensaciones placenteras. 'Dukkhavedanīyaṃ' es el kamma que produce sensaciones de dolor. 'Paripakkavedanīyaṃ' significa que ha llegado el turno de recibir su fruto. 'Aparipakkavedanīyaṃ' significa que no ha llegado el turno de recibir su fruto. 'Bahuvedanīyaṃ' significa que otorga muchos resultados. 'Appavedanīyaṃ' significa que no otorga muchos resultados. 'Avedanīyaṃ' significa que no otorga sensación del resultado. En este sutta se explica el ciclo del renacimiento (vaṭṭa) y su cesación (vivaṭṭa).

4. සමිද්ධිසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Samiddhi Sutta.

14. චතුත්ථෙ සමිද්ධීති අත්තභාවසමිද්ධතාය එවංලද්ධනාමො ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකත්ථෙරො. කිමාරම්මණාති කිංපච්චයා. සඞ්කප්පවිතක්කාති සඞ්කප්පභූතා විතක්කා. නාමරූපාරම්මණාති නාමරූපපච්චයා. ඉමිනා චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධා භූතුපාදායරූපඤ්ච විතක්කානං පච්චයොති දස්සෙති. ක්ව නානත්තං ගච්ඡන්තීති කස්මිං ඨානෙ නානාසභාවතං වෙමත්තං ගච්ඡන්ති. ධාතුසූති රූපධාතුආදීසු. අඤ්ඤොයෙව හි රූපවිතක්කො, අඤ්ඤෙ සද්දවිතක්කාදයොති. ඵස්සසමුදයාති සම්පයුත්තඵස්සපච්චයා. වෙදනාසමොසරණාති තිස්සො වෙදනා සමොසරණා. එත්තකෙන කුසලාකුසලමිස්සකා කථිතා. සමාධිප්පමුඛාතිආදයො පන අපචයපක්ඛිකාති වෙදිතබ්බා. තත්ථ පුබ්බඞ්ගමට්ඨෙන ජෙට්ඨකට්ඨෙන වා සමාධි පමුඛං එතෙසන්ති සමාධිප්පමුඛා. ජෙට්ඨකකාරණට්ඨෙන සති අධිපතෙය්‍යා එතෙසන්ති සතාධිපතෙය්‍යා. මග්ගපඤ්ඤා උත්තරා එතෙසන්ති පඤ්ඤුත්තරා. ඵලවිමුත්තිං පත්වා සාරප්පත්තා හොන්තීති විමුත්තිසාරා. ආරම්මණවසෙන අමතං නිබ්බානං ඔගාහිත්වා [Pg.266] තත්ථ පතිට්ඨිතාති අමතොගධා. තෙන ච මා මඤ්ඤීති තෙන විස්සජ්ජනෙන ‘‘අහං අග්ගසාවකෙන පුච්ඡිතෙ පඤ්හෙ විස්සජ්ජෙසි’’න්ති මා මානං වා දප්පං වා අකාසි.

14. En el cuarto, 'Samiddhi' es el nombre de un Venerable, compañero de residencia del Venerable Sāriputta, llamado así por la plenitud de su existencia física. 'Kimārammaṇā' significa por qué causa. 'Saṅkappavitakkā' son pensamientos que consisten en intenciones. 'Nāmarūpārammaṇā' significa que tienen al nombre y la forma como causa. Con esto, muestra que los cuatro agregados inmateriales y la forma (elementos primarios y derivados) son las condiciones para los pensamientos. 'Kva nānattaṃ gacchantī' significa en qué lugar alcanzan la diversidad de naturalezas o distinción. 'Dhātusu' significa en elementos como el elemento de la forma, etc. Pues ciertamente, el pensamiento sobre la forma es uno, y los pensamientos sobre el sonido, etc., son otros. 'Phassasamudayā' significa que tienen al contacto asociado como causa. 'Vedanāsamosaraṇā' significa que las tres sensaciones son su punto de convergencia. Hasta aquí se ha hablado de pensamientos que mezclan lo saludable y lo no saludable. Las frases que comienzan con 'samādhippamukhā', sin embargo, deben entenderse como pertenecientes al lado de la cesación (apacaya). Allí, 'samādhippamukhā' significa que el samādhi es su jefe, ya sea por ser el precursor o por ser el principal. 'Satādhipateyyā' significa que tienen a la atención plena como soberana, por ser la que ejerce la supremacía. 'Paññuttarā' significa que la sabiduría del camino es suprema para ellos. 'Vimuttisārā' significa que son esenciales al haber alcanzado la liberación del fruto. 'Amatogadhā' significa que están establecidos allí, habiéndose sumergido en el Nibbāna inmortal por medio del objeto. 'Tena ca mā maññi' significa que por esa respuesta dada, no debe uno enorgullecerse ni ser arrogante pensando: 'He respondido a las preguntas formuladas por el discípulo principal'.

5-6. ගණ්ඩසුත්තාදිවණ්ණනා

5-6. Comentario al Gaṇḍa Sutta y otros.

15-16. පඤ්චමෙ තීණි චත්තාරි වස්සානි වස්සගණා, අනෙකෙ වස්සගණා උප්පන්නා අස්සාති අනෙකවස්සගණිකො. තස්සස්සූති තස්ස භවෙය්‍යුං. අභෙදනමුඛානීති න කෙනචි භින්දිත්වා කතානි, කෙවලං කම්මසමුට්ඨිතානෙව වණමුඛානි. ජෙගුච්ඡියංයෙවාති ජිගුච්ඡිතබ්බමෙව පටිකූලමෙව. චාතුමහාභූතිකස්සාති චතුමහාභූතමයස්ස. ඔදනකුම්මාසූපචයස්සාති ඔදනෙන චෙව කුම්මාසෙන ච උපචිතස්ස වඩ්ඪිතස්ස. අනිච්චුච්ඡාදනපරිමද්දනභෙදනවිද්ධංසනධම්මස්සාති හුත්වා අභාවට්ඨෙන අනිච්චධම්මස්ස, දුග්ගන්ධවිඝාතත්ථාය තනුවිලෙපනෙන උච්ඡාදනධම්මස්ස, අඞ්ගපච්චඞ්ගාබාධවිනොදනත්ථාය ඛුද්දකසම්බාහනෙන පරිමද්දනධම්මස්ස, දහරකාලෙ වා ඌරූසු සයාපෙත්වා ගබ්භවාසෙන දුස්සණ්ඨිතානං තෙසං තෙසං අඞ්ගපච්චඞ්ගානං සණ්ඨානසම්පාදනත්ථං අඤ්ඡනපීළනාදිවසෙන පරිමද්දනධම්මස්ස, එවං පරිහරිතස්සාපි ච භෙදනවිද්ධංසනධම්මස්ස, භිජ්ජනවිකිරණසභාවස්සෙවාති අත්ථො. එත්ථ ච අනිච්චපදෙන චෙව භෙදනවිද්ධංසනපදෙහි චස්ස අත්ථඞ්ගමො කථිතො, සෙසෙහි සමුදයො. නිබ්බින්දථාති උක්කණ්ඨථ පජහථ ඉමං කායන්ති දස්සෙති. එවමිමස්මිං සුත්තෙ බලවවිපස්සනා කථිතා. ඡට්ඨං වුත්තනයමෙව. සඤ්ඤාසීසෙන පනෙත්ථ ඤාණමෙව කථිතං.

15-16. En el quinto [discurso]: Aquel en quien han surgido tres, cuatro o muchos grupos de años es llamado 'aquel con una acumulación de muchos años' (anekavassagaṇiko). 'Tassassūti' significa que a él le pertenecerían. 'Abhedanamukhānīti' se refiere a aberturas que no han sido hechas mediante cortes por nadie, sino que son simplemente aberturas de llagas surgidas por el poder del kamma. 'Jegucchiyaṃyevāti' significa puramente detestable o repugnante. 'Cātumahābhūtikassāti' significa compuesto por los cuatro grandes elementos. 'Odanakummāsūpacayassāti' significa nutrido y desarrollado mediante arroz y gachas. En la frase 'aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassāti': 'anicca' por tener la naturaleza de dejar de existir después de haber surgido; 'ucchādana' por tener la naturaleza de ser untado con ungüentos ligeros para eliminar el mal olor; 'parimaddana' por tener la naturaleza de ser masajeado suavemente para aliviar el dolor de los miembros y órganos. O bien, cuando se es joven, al ser colocado sobre los muslos, para corregir la mala formación de los miembros causada por la estancia en el útero, se tiene la naturaleza de ser masajeado mediante estiramientos y presiones; a pesar de ser cuidado de esta manera, tiene la naturaleza de romperse y dispersarse, es decir, posee la naturaleza de la destrucción y la desintegración. Aquí, mediante el término 'anicca' y las palabras 'bhedanaviddhaṃsana', se describe su desaparición o cese; con los términos restantes, su origen. De este modo, en este sutta se enseña una vipassanā poderosa. El sexto es igual a lo ya dicho, pero en él se enseña el conocimiento (ñāṇa) bajo el encabezado de la percepción (saññā).

7-8. කුලසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. Comentario al Kula Sutta y otros.

17-18. සත්තමෙ න මනාපෙන පච්චුට්ඨෙන්තීති මනවඩ්ඪනෙන මනං අල්ලීයනාකාරෙන ආසනා වුට්ඨාය පච්චුග්ගමනං න කරොන්ති. න මනාපෙන අභිවාදෙන්තීති න පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දන්ති. අසක්කච්චං දෙන්තීති අචිත්තීකාරෙන දෙන්ති. නො සක්කච්චන්ති සහත්ථා න දෙන්ති. න උපනිසීදන්ති ධම්මසවනායාති ‘‘ධම්මං සුණිස්සාමා’’ති න සමීපෙ නිසීදන්ති. න සුස්සූසන්තීති ඝටපිට්ඨෙ ආසිත්තඋදකං විය විවට්ටෙත්වා ගච්ඡති. අට්ඨමෙ වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයවසෙන මෙත්තාභාවනං පක්ඛිපිත්වා නවඞ්ගසමන්නාගතොති වුත්තං.

17-18. En el séptimo: 'Na manāpena paccuṭṭhentīti' significa que no se levantan de sus asientos para recibir [a alguien] de una manera que atraiga o complazca el corazón. 'Na manāpena abhivādentīti' significa que no rinden homenaje mediante la postración de los cinco puntos. 'Asakkaccaṃ dentīti' significa que dan sin atención o cuidado. 'No sakkaccanti' significa que no dan con sus propias manos. 'Na upanisīdanti dhammasavanāyāti' significa que no se sientan cerca con la intención de escuchar el Dhamma. 'Na sussūsantīti' [su atención] se desvía como el agua derramada sobre el exterior de una jarra. En el octavo, de acuerdo con la inclinación de aquellos que han de ser guiados (veneyya), se incluye la práctica de la meditación de amor universal (mettābhāvana) y se dice 'poseedor de nueve factores'.

9. දෙවතාසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Devatā Sutta.

19. නවමෙ [Pg.267] විප්පටිසාරිනියොති විප්පටිසාරිතං මඞ්කුභාවං ආපජ්ජිම්හ. හීනං කායන්ති උපරිදෙවලොකං උපාදාය හෙට්ඨිමො හීනොති වුච්චති. නො ච ඛො යථාසත්ති යථාබලං සංවිභජිම්හාති අත්තනො සත්තියා ච බලස්ස ච අනුරූපෙන සීලවන්තානං සංවිභාගං කත්වා න භුඤ්ජිම්හා.

19. En el noveno: 'Vippaṭisāriniyo' significa que caímos en el remordimiento o el abatimiento. En la frase 'hīnaṃ kāyaṃ', se llama 'hīna' (inferior) al mundo de los devas inferiores en comparación con el mundo de los devas superiores. 'No ca kho yathāsatti yathābalaṃ saṃvibhajimhāti' significa que no compartimos ni distribuimos [ofrendas] a los virtuosos de acuerdo con nuestra capacidad y fuerza.

10. වෙලාමසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Velāma Sutta.

20. දසමෙ අපි නු තෙ, ගහපති, කුලෙ දානං දීයතීති නයිදං භගවා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දානං සන්ධාය පුච්ඡති. සෙට්ඨිස්ස හි ඝරෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිච්චං පණීතදානං දීයති, න තං සත්ථා න ජානාති. ලොකියමහාජනස්ස පන දිය්‍යමානදානං අත්ථි, තං ලූඛං හොති, සෙට්ඨිස්ස චිත්තං න පීණෙති. තං පුච්ඡාමීති පුච්ඡති. කණාජකන්ති සකුණ්ඩකභත්තං, සකුණ්ඩකෙහිපි කණිකතණ්ඩුලෙහෙව පක්කං. බිළඞ්ගදුතියන්ති කඤ්ජියදුතියං. අසක්කච්චං දෙතීති අසක්කරිත්වා දෙති. අචිත්තීකත්වාති අචිත්තීකාරෙන දක්ඛිණෙය්‍ය අගාරවෙන දෙති. අසහත්ථා දෙතීති සහත්ථෙන අදත්වා පරහත්ථෙන දෙති, ආණත්තිමත්තමෙව කරොතීති අත්ථො. අපවිද්ධං දෙතීති න නිරන්තරං දෙති, සංවච්ඡරිකං සොණ්ඩබලි විය හොති. අනාගමනදිට්ඨිකො දෙතීති න කම්මඤ්ච ඵලඤ්ච සද්දහිත්වා දෙති.

20. En el décimo: '¿Se dan todavía limosnas en tu casa, padre de familia?' (api nu te, gahapati, kule dānaṃ dīyatīti). El Bienaventurado no pregunta esto refiriéndose a las limosnas dadas a la Sangha de monjes. Pues es cierto que en la casa del banquero [Anāthapiṇḍika] siempre se dan limosnas excelentes a la Sangha, y el Maestro no ignora esto. Sin embargo, hay limosnas dadas a la gente común del mundo; estas son ordinarias y no complacen el corazón del banquero. Con la intención de preguntar sobre eso, pregunta. 'Kaṇājakam' es arroz con salvado, cocinado con granos rotos. 'Biḷaṅgadutiyanti' significa que el vinagre o caldo de arroz es el segundo acompañamiento. 'Asakkaccaṃ detīti' significa que da sin respeto. 'Acittīkatvāti' significa que da sin atención a los destinatarios dignos y con falta de consideración. 'Asahatthā detīti' significa que da por manos ajenas sin dar con las suyas propias, limitándose a dar órdenes. 'Apaviddhaṃ detīti' significa que no da continuamente; es como la ofrenda de un borracho que se hace una vez al año. 'Anāgamanadiṭṭhiko detīti' significa que da sin tener fe en el kamma ni en su fruto.

යත්ථ යත්ථාති තීසු කුලසම්පදාසු යස්මිං යස්මිං කුලෙ. න උළාරාය භත්තභොගායාතිආදීසු නානග්ගරසසුගන්ධසාලිභොජනෙ උපනීතෙ චිත්තං න නමති, ‘‘හරථෙතං රොගවඩ්ඪන’’න්ති වත්වා යෙන වා තෙන වා ඩාකෙන සද්ධිං සකුණ්ඩකභත්තං අමතං විය සම්පියායමානො භුඤ්ජති. කාසිකාදීසු වරවත්ථෙසු උපනීතෙසු ‘‘හරථෙතානි නිවාසෙන්තස්ස පටිච්ඡාදෙතුම්පි න සක්කොන්ති, ගත්තෙසුපි න සණ්ඨහන්තී’’ති වත්වා නාළිකෙරසාටකමූලතචසදිසානි පන ථූලවත්ථානි ‘‘ඉමානි නිවාසෙන්තො නිවත්ථභාවම්පි ජානාති, පටිච්ඡාදෙතබ්බම්පි පටිච්ඡාදෙන්තී’’ති සම්පියායමානො නිවාසෙති. හත්ථියානඅස්සයානරථයානසුවණ්ණසිවිකාදීසු උපනීතෙසු ‘‘හරථෙතානි චලාචලානි, න සක්කා එත්ථ නිසීදිතු’’න්ති වත්වා ජජ්ජරරථකෙ උපනීතෙ ‘‘අයං නිච්චලො, එත්ථ සුඛං නිසීදිතු’’න්ති තං සාදියති. න උළාරෙසු පඤ්චසු කාමගුණෙසූති අලඞ්කතපටියත්තා රූපවතියො ඉත්ථියො [Pg.268] දිස්වා ‘‘යක්ඛිනියො මඤ්ඤෙ, එතා ඛාදිතුකාමා, කිං එතාහී’’ති යථාඵාසුකෙනෙව වීතිනාමෙති. න සුස්සූසන්තීති සොතුං න ඉච්ඡන්ති, න සද්දහන්තීති අත්ථො. න සොතං ඔදහන්තීති කථිතස්ස සවනත්ථං න සොතපසාදං ඔදහන්ති. සක්කච්චන්තිආදීනි වුත්තවිපරියායෙන වෙදිතබ්බානි.

'Yattha yatthāti' se refiere a cualquiera de las tres clases de familias prósperas. En frases como 'no para el disfrute de comida excelente' (na uḷārāya bhattabhogāyā), cuando se le ofrece una comida de arroz sāli fragante con diversos sabores supremos, su mente no se inclina hacia ella; diciendo: 'Llévense esto, aumenta la enfermedad', come arroz con salvado junto con cualquier vegetal, disfrutándolo como si fuera el néctar de la inmortalidad (amata). Cuando se le ofrecen vestiduras finas de Kāsī y otras regiones, dice: 'Llévenselas, no pueden cubrir a quien las viste ni se ajustan bien al cuerpo', y se pone con deleite telas gruesas similares a fibras de coco, pensando: 'Quien viste estas sabe que está vestido y cubren lo que debe ser cubierto'. Cuando se le ofrecen carruajes de elefantes, caballos o palanquines de oro, dice: 'Llévenselos, son inestables y no se puede uno sentar en ellos', y cuando se le ofrece un carro viejo y desvencijado, lo acepta pensando: 'Este es estable y es cómodo sentarse aquí'. 'No en los cinco hilos de los placeres sensoriales excelentes' significa que al ver mujeres hermosas y adornadas, piensa: 'Seguramente son ogresas (yakkhiniyo), desean devorarme, ¿de qué sirven?', y pasa su tiempo solo con lo que es confortable. 'Na sussūsantīti' significa que no desean escuchar. 'Na sotaṃ odahantīti' significa que no prestan atención para oír lo que se dice. Los términos 'sakkaccaṃ' y demás deben entenderse en sentido inverso a lo ya explicado anteriormente explicado.

වෙලාමොති ජාතිගොත්තරූපභොගසද්ධාපඤ්ඤාදීහි මරියාදවෙලං අතික්කන්තෙහි උළාරෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතත්තා එවංලද්ධනාමො. සො එවරූපං දානං අදාසි මහාදානන්ති එත්ථ අයං අනුපුබ්බීකථා – සො කිර අතීතෙ බාරාණසියං පුරොහිතගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, වෙලාමකුමාරොතිස්ස නාමං අකංසු. සො සොළසවස්සකාලෙ බාරාණසිරාජකුමාරෙන සද්ධිං සිප්පුග්ගහණත්ථං තක්කසිලං අගමාසි. තෙ උභොපි දිසාපාමොක්ඛස්ස ආචරියස්ස සන්තිකෙ සිප්පං පට්ඨපයිංසු. යථා ච තෙ, එවං අඤ්ඤෙපි ජම්බුදීපෙ චතුරාසීතිසහස්සරාජකුමාරා. බොධිසත්තො අත්තනා ගහිතට්ඨානෙ පිට්ඨිආචරියො හුත්වා චතුරාසීති රාජකුමාරසහස්සානි සික්ඛාපෙති, සයම්පි සොළසවස්සෙහි ගහෙතබ්බසිප්පං තීහි වස්සෙහි උග්ගණ්හි. ආචරියො ‘‘වෙලාමකුමාරස්ස සිප්පං පගුණ’’න්ති ඤත්වා, ‘‘තාතා, වෙලාමො මයා ඤාතං සබ්බං ජානාති, තුම්හෙ සබ්බෙපි සමග්ගා ගන්ත්වා එතස්ස සන්තිකෙ සිප්පං උග්ගණ්හථා’’ති චතුරාසීති කුමාරසහස්සානි බොධිසත්තස්ස නිය්‍යාදෙසි.

Velāma se llama así por poseer cualidades nobles que trascienden los límites ordinarios, tales como el linaje, el clan, la apariencia, la riqueza, la fe y la sabiduría. Sobre el pasaje 'él dio tal ofrenda, una gran ofrenda', esta es la historia secuencial: se dice que en el pasado, renació en el hogar de un purohita (capellán real) en Bārāṇasī, y lo llamaron Velāma Kumāra. A los dieciséis años, fue a Takkasīla junto con el príncipe de Bārāṇasī para aprender las artes. Ambos estudiaron bajo un maestro de renombre mundial. Al igual que ellos, otros ochenta y cuatro mil príncipes de todo Jambudīpa también aprendían las artes allí. El Bodhisatta, convirtiéndose en asistente del maestro (piṭṭhiācariyo) en las materias que ya dominaba, enseñaba a los ochenta y cuatro mil príncipes; él mismo aprendió en tres años las artes que debían aprenderse en dieciséis años. El maestro, al darse cuenta de que Velāma Kumāra era competente en las artes, le entregó a los ochenta y cuatro mil príncipes, diciendo: 'Hijos míos, Velāma conoce todo lo que yo sé; todos ustedes, en armonía, vayan y aprendan de él'.

බොධිසත්තො ආචරියං වන්දිත්වා චතුරාසීති කුමාරසහස්සපරිවාරො නික්ඛමිත්වා එකං ආසන්නනගරං පත්වා නගරසාමිකං රාජකුමාරං උග්ගණ්හාපෙත්වා තස්ස සිප්පෙ පගුණෙ ජාතෙ තං තත්ථෙව නිවත්තෙසි. එතෙනුපායෙන චතුරාසීති නගරසහස්සානි ගන්ත්වා චතුරාසීතියා රාජකුමාරානං සිප්පං පගුණං කාරෙත්වා තස්මිං තස්මිං නගරෙ තං තං නිවත්තෙත්වා බාරාණසිරාජකුමාරං ආදාය බාරාණසිං පච්චාගඤ්ඡි. මනුස්සා කුමාරං පරියොසිතසිප්පං රජ්ජෙ අභිසිඤ්චිංසු, වෙලාමස්ස පුරොහිතට්ඨානං අදංසු. තෙපි චතුරාසීතිසහස්සරාජකුමාරා සකෙසු සකෙසු රජ්ජෙසු අභිසෙකං පත්වා අනුසංවච්ඡරං බාරාණසිරඤ්ඤො උපට්ඨානං ආගච්ඡන්ති. තෙ රාජානං දිස්වා වෙලාමස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘ආචරිය, අම්හෙ රජ්ජෙසු පතිට්ඨිතා, වදෙය්‍යාථ යෙනත්ථො’’ති වත්වා ගච්ඡන්ති. තෙසං ගමනාගමනකාලෙ සකටසන්දමානිකගාවිගොණකුක්කුටසූකරාදයො ගණ්හන්තානං ජනපදො අතිවිය [Pg.269] උපද්දුතො හොති, මහාජනො සන්නිපතිත්වා රාජඞ්ගණෙ කන්දති.

El Bodhisatta, tras rendir homenaje a su maestro, partió acompañado por su séquito de ochenta y cuatro mil príncipes. Al llegar a una ciudad cercana, enseñó al príncipe soberano de esa ciudad y, una vez que este fue competente en las artes, lo estableció allí mismo. De esta manera, recorrió ochenta y cuatro mil ciudades, logrando que ochenta y cuatro mil príncipes fueran expertos en las artes, y tras establecer a cada uno en su respectiva ciudad, regresó a Bārāṇasī con el príncipe de Bārāṇasī. El pueblo consagró al príncipe, quien había completado sus estudios, en el reino, y otorgaron a Velāma el cargo de purohita. Aquellos ochenta y cuatro mil príncipes, habiendo obtenido la consagración en sus propios reinos, acudían anualmente a Bārāṇasī para servir al rey. Después de visitar al rey, iban ante Velāma y le decían: 'Maestro, estamos establecidos en nuestros reinos; decidnos qué es lo que deseáis', y luego se marchaban. En el momento de sus idas y venidas, al confiscar carretas, palanquines, vacas, bueyes, pollos, cerdos y demás, la región sufría una opresión extrema; la multitud se reunía y clamaba en el patio del palacio real.

රාජා වෙලාමං පක්කොසිත්වා, ‘‘ආචරිය, උපද්දුතො ජනපදො, රාජානො ගමනාගමනකාලෙ මහාවිලොපං කරොන්ති, මනුස්සා සන්ධාරෙතුං න සක්කොන්ති, ජනපදපීළාය උපසමං එකං උපායං කරොථා’’ති. සාධු මහාරාජ, උපායං කරිස්සාමි, තුම්හාකං යත්තකෙන ජනපදෙන අත්ථො, තං පරිච්ඡින්දිත්වා ගණ්හථාති. රාජා තථා අකාසි. වෙලාමො චතුරාසීතියා රාජසහස්සානං ජනපදෙ විචාරෙත්වා චක්කනාභියං අරෙ විය රඤ්ඤො ජනපදස්මිං ඔරොපෙසි. තතො පට්ඨාය තෙ රාජානො ආගච්ඡන්තාපි ගච්ඡන්තාපි අත්තනො අත්තනො ජනපදෙනෙව සඤ්චරන්ති, අම්හාකං ජනපදොති විලොපං න කරොන්ති. රාජගාරවෙන රඤ්ඤො ජනපදම්පි න පීළෙන්ති. ජනපදා සන්නිසින්නා නිස්සද්දා නිරවා අහෙසුං. සබ්බෙ රාජානො හට්ඨතුට්ඨා ‘‘යෙන වො, ආචරිය, අත්ථො, තං අම්හාකං වදෙථා’’ති පවාරයිංසු.

El rey mandó llamar a Velāma y le dijo: 'Maestro, la región está siendo oprimida; los reyes causan una gran devastación en sus idas y venidas, y la gente no puede soportarlo. Idead un medio que sea la causa de la paz frente a esta aflicción de la región'. Él respondió: 'Muy bien, Gran Rey, idearé un medio. Delimitad y tomad para vos la porción de la región que necesitéis'. El rey procedió según lo dicho. Velāma organizó los territorios de los ochenta y cuatro mil reyes y situó el territorio del rey de Bārāṇasī en el centro, como el eje de una rueda con sus radios. A partir de entonces, esos reyes, tanto al venir como al irse, transitaban únicamente por sus propios territorios, diciendo: 'Este es nuestro territorio', y no causaban pillaje. Por respeto al rey de Bārāṇasī, tampoco perturbaban su territorio. Las regiones quedaron tranquilas, silenciosas y libres de lamentos. Todos los reyes, regocijados y complacidos, le ofrecieron: 'Maestro, decidnos qué es lo que deseáis de nosotros'.

වෙලාමො සීසංන්හාතො අත්තනො අන්තොනිවෙසනෙ සත්තරතනපරිපූරානං ගබ්භානං ද්වාරානි විවරාපෙත්වා යාව සත්තමා කුලපරිවට්ටා ඨපිතං ධනං ඔලොකෙත්වා ආයවයං උපධාරෙත්වා ‘‘මයා සකලජම්බුදීපං ඛොභෙන්තෙන දානං දාතුං වට්ටතී’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙත්වා ගඞ්ගාතීරෙ ද්වාදසයොජනිකා උද්ධනපන්තියො කාරෙත්වා තස්මිං තස්මිං ඨානෙ සප්පිමධුඵාණිතතෙලතිලතණ්ඩුලාදීනං ඨපනත්ථාය මහාකොට්ඨාගාරානි පතිට්ඨාපෙත්වා ‘‘එකෙකස්මිං ඨානෙ එත්තකා එත්තකා ජනා සංවිදහථ, යංකිඤ්චි මනුස්සානං ලද්ධබ්බං නාම අත්ථි, තතො එකස්මිම්පි අසති මය්හං ආරොචෙය්‍යාථා’’ති මනුස්සෙ සංවිධාය ‘‘අසුකදිවසතො පට්ඨාය වෙලාමබ්‍රාහ්මණස්ස දානං භුඤ්ජන්තූ’’ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා ‘‘දානග්ගං පරිනිට්ඨිත’’න්ති දානයුත්තෙහි ආරොචිතෙ සහස්සග්ඝනකං වත්ථං නිවාසෙත්වා පඤ්චසතග්ඝනකං එකංසං කත්වා සබ්බාලඞ්කාරභූසිතො දානවීමංසනත්ථාය ඵලිකවණ්ණස්ස උදකස්ස සුවණ්ණභිඞ්ගාරං පූරෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං ලොකෙ සචෙ ඉමං දානං පටිග්ගහෙතුං යුත්තරූපා දක්ඛිණෙය්‍යපුග්ගලා අත්ථි, ඉදං උදකං නික්ඛමිත්වා පථවිං ගණ්හාතු. සචෙ නත්ථි, එවමෙව තිට්ඨතූ’’ති සච්චකිරියං කත්වා භිඞ්ගාරං අධොමුඛං අකාසි. උදකං ධමකරණෙන ගහිතං විය අහොසි. බොධිසත්තො ‘‘සුඤ්ඤො වත, භො, ජම්බුදීපො, එකපුග්ගලොපි දක්ඛිණං පටිග්ගහෙතුං යුත්තරූපො නත්ථී’’ති විප්පටිසාරං අකත්වා ‘‘සචෙ දායකස්ස [Pg.270] වසෙනායං දක්ඛිණා විසුජ්ඣිස්සති, උදකං නික්ඛමිත්වා පථවිං ගණ්හාතූ’’ති චින්තෙසි. ඵලිකවණ්ණසදිසං උදකං නික්ඛමිත්වා පථවිං ගණ්හි. ‘‘ඉදානි දානං දස්සාමී’’ති දානග්ගං පත්වා දානං ඔලොකෙත්වා යාගුවෙලාය යාගුං, ඛජ්ජකවෙලාය ඛජ්ජකං, භොජනවෙලාය භොජනං දාපෙසි. එතෙනෙව නීහාරෙන දිවසෙ දිවසෙ දානං දීයති.

Velāma, tras bañarse la cabeza, mandó abrir las puertas de las cámaras llenas de los siete tesoros en su propia casa. Al contemplar la riqueza acumulada hasta la séptima generación y reflexionar sobre su naturaleza perecedera, pensó: 'Debo dar una limosna que conmueva a todo Jambudīpa'. Tras informar al rey, hizo construir hileras de fogones a lo largo de doce yojanas en la orilla del río Ganges, estableciendo grandes almacenes en diversos lugares para guardar mantequilla clarificada, miel, melaza, aceite, sésamo, arroz y demás provisiones. Dio instrucciones a sus hombres: 'Organizad a las personas en cada lugar; si falta tan solo una de las cosas que la gente debe recibir, informadme de inmediato'. Tras organizar a los hombres, hizo sonar el tambor en la ciudad anunciando: 'A partir de tal día, disfruten de la limosna del brahmán Velāma'. Cuando los encargados de la limosna informaron que el lugar de las ofrendas estaba listo, se vistió con una prenda valorada en mil piezas, se colocó otra de quinientas sobre un hombro y, adornado con todos sus ornamentos, para poner a prueba su mérito, llenó un jarrón de oro con agua clara como el cristal y realizó un acto de verdad: 'Si en este mundo existen personas dignas de ofrendas que sean adecuadas para recibir esta limosna, que esta agua fluya y toque la tierra. Si no existen, que permanezca tal como está'. Volteó el jarrón, pero el agua quedó retenida como si estuviera en un filtro. El Bodhisatta, sin desanimarse, pensó: '¡Ay, Jambudīpa está vacío! No hay ni una sola persona digna de recibir una ofrenda'. Pero luego reflexionó: 'Si esta ofrenda se purifica por la virtud del donante, que el agua fluya y toque la tierra'. Entonces, el agua, clara como el cristal, fluyó y tocó la tierra. Pensando 'ahora daré la limosna', llegó al lugar de las ofrendas y, tras observar los suministros, hizo que se distribuyera gachas a la hora de las gachas, alimentos sólidos a la hora de los sólidos y comidas principales a la hora de las comidas. De esta manera, se entregaba la limosna día tras día.

තස්මිං ඛො පන දානග්ගෙ ‘‘ඉදං නාම අත්ථි, ඉදං නාම නත්ථී’’ති වත්තබ්බං නත්ථි. ඉදානි තං දානං එත්තකමත්තෙනෙව න නිට්ඨං ගමිස්සතීති රත්තසුවණ්ණං නීහරාපෙත්වා සුවණ්ණපාතියො කාරෙත්වා චතුරාසීතිසුවණ්ණපාතිසහස්සාදීනං අත්ථාය චතුරාසීතිරාජසහස්සානං සාසනං පහිණි. රාජානො ‘‘චිරස්සං වත මයං ආචරියෙන අනුග්ගහිතා’’ති සබ්බං සම්පාදෙත්වා පෙසෙසුං. දානෙ දිය්‍යමානෙයෙව සත්ත වස්සානි සත්ත මාසා අතික්කන්තා. අථ බ්‍රාහ්මණො ‘‘හිරඤ්ඤං භාජෙත්වා දානං දස්සාමී’’ති මහන්තෙ ඔකාසෙ දානං සජ්ජාපෙසි. සජ්ජාපෙත්වා චතුරාසීති සුවණ්ණපාතිසහස්සානි ආදිං කත්වා කොටිතො පට්ඨාය අදාසි.

En aquel pabellón de limosnas, no había lugar para decir: «esto existe, esto no existe» [debido a la abundancia]. Pensando: «ahora esta ofrenda no se completará solo con esto», mandó fundir oro rojo para fabricar ochenta y cuatro mil cuencos de oro y envió un mensaje a ochenta y cuatro mil reyes para tal fin. Los reyes, diciendo: «ciertamente, hemos sido favorecidos por nuestro maestro después de mucho tiempo», prepararon todo y lo enviaron. Mientras se entregaba la limosna, transcurrieron siete años y siete meses. Entonces, el brahmán pensó: «distribuiré los siete tipos de tesoros y daré la ofrenda», y preparó la limosna en un espacio espacioso. Una vez preparada, comenzó entregando los ochenta y cuatro mil cuencos de oro, empezando desde el extremo de la fila.

තත්ථ රූපියපූරානීති රජතතට්ටිරජතඵාලරජතමාසකෙහි පූරානි. පාතියො පන ඛුද්දිකාති න සල්ලක්ඛෙතබ්බා, එකකරීසප්පමාණෙ භූමිභාගෙ චතස්සොව පාතියො ඨපයිංසු. පාතිමකුළං නවරතනං හොති, මුඛවට්ටිතො පට්ඨාය අට්ඨරතනං, පාතිමුඛවට්ටියා ඡයුත්තො ආජඤ්ඤරථො අනුපරියායති, දදමානො පාතියා බාහිරන්තෙන වග්ගවග්ගෙ පටිග්ගාහකෙ ඨපෙත්වා පඨමං පාතියා පක්ඛිත්තං දත්වා පච්ඡා සන්ධිසන්ධිතො වියොජෙත්වා පාතින්ති එවං චතුරාසීති පාතිසහස්සානි අදාසි. රූපියපාතිආදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථපි ච සුවණ්ණපූරානීති සුවණ්ණතට්ටිසුවණ්ණඵාලසුවණ්ණමාසකෙහි පූරානි. හිරඤ්ඤපූරානීති සත්තවිධරතනපූරානි. සොවණ්ණාලඞ්කාරානීති සුවණ්ණාලඞ්කාරානි. කංසූපධාරණානීති රජතමයඛීරපටිච්ඡකානි. තාසං පන ධෙනූනං සිඞ්ගානි සුවණ්ණකොසකපරියොනද්ධානි අහෙසුං, ගීවාය සුමනදාමං පිළන්ධිංසු, චතූසු පාදෙසු නුපූරානි, පිට්ඨියං වරදුකූලං පාරුතං, කණ්ඨෙ සුවණ්ණඝණ්ටං බන්ධිංසු. වත්ථකොටිසහස්සානීති ලොකවොහාරතො වීසතිවත්ථයුගානි එකා කොටි[Pg.271], ඉධ පන දස සාටකාති වුත්තං. ඛොමසුඛුමානන්තිආදිම්හි ඛොමාදීසු යං යං සුඛුමං, තං තදෙව අදාසි. යානි පනෙතානි ඉත්ථිදානං උසභදානං මජ්ජදානං සමජ්ජාදානන්ති අදානසම්මතානි, තානිපි එස ‘‘වෙලාමස්ස දානමුඛෙ ඉදං නාම නත්ථී’’ති වචනපථං පච්ඡින්දිතුං පරිවාරත්ථාය අදාසි. නජ්ජො මඤ්ඤෙ විස්සන්දන්තීති නදියො විය විස්සන්දන්ති.

Allí, «llenos de plata» significa llenos de bandejas de plata, platos de plata y monedas de plata. No debe considerarse que los cuencos eran pequeños; en una extensión de tierra de un karisa, se colocaron solo cuatro cuencos. El borde del cuenco medía nueve codos y, desde la circunferencia, ocho codos; un carro de gala podía dar vueltas por el borde de la boca del cuenco. Al dar la limosna, se colocaban grupos de receptores en el borde exterior del cuenco, y tras entregar lo depositado en el primer cuenco, procedía sucesivamente separándolos por las conexiones; de este modo entregó los ochenta y cuatro mil cuencos. El mismo método se aplica a los cuencos de plata, etc. Y también aquí, «llenos de oro» significa llenos de bandejas, platos y monedas de oro. «Llenos de tesoros» significa llenos de los siete tipos de gemas. «Con ornamentos de oro» significa adornados con oro. «Recipientes de bronce» se refiere a vasijas de plata para recibir la leche. Los cuernos de esas vacas estaban recubiertos con fundas de oro; en sus cuellos lucían guirnaldas de flores de jazmín, en sus cuatro patas llevaban anillos de oro, sus lomos estaban cubiertos con fino lino y en sus cuellos se ataron campanas de oro. En cuanto a «miles de millones de vestiduras», según el uso común, veinte pares de telas forman un koti (diez millones), pero aquí se dice que diez mantos constituyen un koti. En «telas finas de lino», etc., entregó lo que fuera más fino entre el lino y demás. Aquellas cosas que no se consideran limosnas meritorias, como la entrega de mujeres, toros, licores y festivales, este Velama las dio como acompañamiento para eliminar cualquier ocasión de decir que «esto no existe en la generosidad de Velama». «Parecían fluir como ríos» significa que fluían como corrientes de agua.

ඉමිනා සත්ථා වෙලාමස්ස දානං කථෙත්වා, ‘‘ගහපති, එතං මහාදානං නාඤ්ඤො අදාසි, අහං අදාසිං. එවරූපං පන දානං දදන්තොපි අහං පටිග්ගහෙතුං යුත්තරූපං පුග්ගලං නාලත්ථං, ත්වං මාදිසෙ බුද්ධෙ ලොකස්මිං දිට්ඨමානෙ දානං දදමානො කස්මා චින්තෙසී’’ති සෙට්ඨිස්ස දෙසනං වඩ්ඪෙන්තො සියා ඛො පන තෙතිආදිමාහ. නනු ච යානි තදා අහෙසුං රූපවෙදනාසඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණානි, තානි නිරුද්ධානි? කස්මා ‘‘අහං තෙන සමයෙන වෙලාමො බ්‍රාහ්මණො’’ති ආහාති? පවෙණියා අවිච්ඡින්නත්තා. තානි හි රූපාදීනි නිරුජ්ඣමානානි ඉමෙසං පච්චයෙ දත්වා නිරුද්ධානි අපරාපරං අවිච්ඡින්නං පවෙණිං ගහෙත්වා එවමාහ. න තං කොචි දක්ඛිණං සොධෙතීති කොචි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා උට්ඨාය තං දක්ඛිණං සොධෙතීති වත්තබ්බො නාහොසි. තඤ්හි දක්ඛිණං සොධෙන්තො උත්තමකොටියා බුද්ධො, හෙට්ඨිමකොටියා ධම්මසෙනාපතිසාරිපුත්තත්ථෙරසදිසො සාවකො සොධෙය්‍ය.

Con esto, el Maestro, habiendo relatado la ofrenda de Velama, dijo: «Padre de familia, nadie más dio esa gran ofrenda; yo la di. Sin embargo, aun dando tal ofrenda, no encontré a una persona digna de recibirla. Tú, viendo a un Buda como yo en el mundo mientras das limosna, ¿por qué dudas?», y para incrementar la instrucción al banquero, dijo «Siyā kho pana te», etc. ¿Acaso no es cierto que los agregados de forma, sensación, percepción, formaciones y conciencia que existían entonces han cesado? ¿Por qué dijo: «En aquel tiempo yo fui el brahmán Velama»? Debido a que la continuidad de los agregados no se ha interrumpido. Pues esos agregados de forma y demás, al cesar, habiendo dado las condiciones para estos agregados actuales, cesaron, y asumiendo la continuidad ininterrumpida, habló de esa manera. «Nadie purifica esa ofrenda» significa que no se podía decir que algún asceta, brahmán, deva o Mara se levantara para purificar esa ofrenda. Pues para purificar tal ofrenda, en el nivel supremo lo haría un Buda, y en el nivel inferior, un discípulo como el Venerable Sāriputta, el General del Dhamma.

දිට්ඨිසම්පන්නන්ති දස්සනසම්පන්නං සොතාපන්නං. ඉදං තතො මහප්ඵලතරන්ති ඉදං සොතාපන්නස්ස දින්නදානං ලොකියමහාජනස්ස සත්තමාසාධිකානි සත්ත සංවච්ඡරානි එත්තකං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං පරිච්චජන්තෙන දින්නදානතො මහප්ඵලං.

«Consumado en la visión» se refiere a aquel consumado en el conocimiento, un Sotāpanna. «Esto es de fruto más grandioso que aquello» significa que esta limosna dada a un Sotāpanna tiene un fruto más grandioso que la limosna dada por la multitud mundana sacrificando tal cantidad de oro y plata durante siete años y siete meses.

යො ච සතං දිට්ඨිසම්පන්නානන්ති එත්ථ එකස්ස සකදාගාමිස්ස වසෙන එකුත්තරසතං සොතාපන්නෙ කත්වා සොතාපන්නගණනා වෙදිතබ්බා. ඉමිනා උපායෙන සබ්බවාරෙසු හෙට්ඨා හෙට්ඨා ආගතෙ අනන්තරෙන සතගුණං කත්වා පුග්ගලගණනා වෙදිතබ්බා.

En la frase «Y quien a cien consumados en la visión», debe entenderse el recuento de los Sotāpannas estableciendo que ciento uno de ellos equivalen a un Sakadāgāmī. Por este método, en todos los casos, el recuento de personas debe entenderse multiplicando por cien respecto al nivel inmediatamente anterior mencionado abajo.

බුද්ධප්පමුඛන්ති එත්ථ සම්මාසම්බුද්ධං සඞ්ඝත්ථෙරං කත්වා නිසින්නො සඞ්ඝො බුද්ධප්පමුඛො සඞ්ඝොති වෙදිතබ්බො. චාතුද්දිසං සඞ්ඝං උද්දිස්සාති එත්ථ චාතුද්දිසං සඞ්ඝං උද්දිස්ස කතවිහාරො නාම යත්ථ චෙතියං පතිට්ඨිතං හොති, ධම්මස්සවනං කරීයති, චතූහි දිසාහි අනුදිසාහි ච භික්ඛූ ආගන්ත්වා අප්පටිපුච්ඡිත්වායෙව පාදෙ ධොවිත්වා කුඤ්චිකාය ද්වාරං විවරිත්වා සෙනාසනං පටිජග්ගිත්වා [Pg.272] වසිත්වා යථාඵාසුකං ගච්ඡන්ති. සො අන්තමසො චතුරතනියා පණ්ණසාලාපි හොතු, චාතුද්දිසං සඞ්ඝං උද්දිස්ස කතවිහාරොත්වෙව වුච්චති.

En «encabezado por el Buda», debe entenderse que la comunidad (Saṅgha) está sentada con el Buda Completamente Iluminado actuando como el anciano de la Orden. «Dedicado al Saṅgha de las cuatro direcciones» se refiere a un monasterio construido para tal fin donde se ha erigido una estupa, se escucha el Dhamma y los monjes, viniendo de las cuatro direcciones y direcciones intermedias, sin siquiera pedir permiso, se lavan los pies, abren la puerta con una llave, cuidan el alojamiento, residen y se marchan a su conveniencia. Aunque sea solo una choza de hojas de cuatro codos de medida, se denomina un monasterio construido para el Saṅgha de las cuatro direcciones.

සරණං ගච්ඡෙය්‍යාති එත්ථ මග්ගෙනාගතං අනිවත්තනසරණං අධිප්පෙතං. අපරෙ පනාහු – අත්තානං නිය්‍යාදෙත්වා දින්නත්තා සරණාගමනං තතො මහප්ඵලතරන්ති වුත්තං. සික්ඛාපදානි සමාදියෙය්‍යාති පඤ්ච සීලානි ගණ්හෙය්‍ය. සීලම්පි මග්ගෙන ආගතං අනිවත්තනසීලමෙව කථිතං. අපරෙ පනාහු – සබ්බසත්තානං අභයදානස්ස දින්නත්තා සීලං තතො මහප්ඵලතරන්ති වුත්තං. ගන්ධොහනමත්තන්ති ගන්ධඌහනමත්තං, ද්වීහඞ්ගුලීහි ගණ්ඩපිණ්ඩං ගහෙත්වා උපසිඞ්ඝනමත්තං. අපරෙ පන ‘‘ගද්දොහනමත්ත’’න්ති පාළිං වත්වා ගාවියා එකවාරං ථනඅඤ්ඡනමත්තන්ති අත්ථං වදන්ති. මෙත්තචිත්තන්ති සබ්බසත්තානං හිතානුඵරණචිත්තං. තං පන අප්පනාවසෙනෙව ගහිතං. අනිච්චසඤ්ඤන්ති මග්ගස්ස අනන්තරපච්චයභාවෙන සිඛාපත්තබලවවිපස්සනං.

En la frase 'Saraṇaṃ gaccheyya' (debería ir por refugio), se refiere al refugio irreversible que se alcanza mediante el Sendero (Magga). Sin embargo, otros maestros dicen: debido a que uno se entrega a sí mismo, se dice que esa toma de refugio tiene un fruto mayor que el anterior. En 'Sikkhāpadāni samādiyeyya' (debería emprender los preceptos), se refiere a que debería adoptar los cinco preceptos. En cuanto a la virtud (sīla), también se describe únicamente la virtud irreversible alcanzada mediante el Sendero. Pero otros dicen: debido a que se otorga el don de la ausencia de miedo (abhayadāna) a todos los seres, se dice que tal virtud tiene un fruto mayor que el anterior. 'Gandhohanamattaṃ' significa el tiempo que toma aplicar un perfume; se refiere al breve instante de tomar una bola de perfume con dos dedos y olerla. Otros, no obstante, citando el texto como 'gaddohanamattaṃ', explican el significado como el tiempo que toma ordeñar una vez la ubre de una vaca. 'Mettācittaṃ' es la mente que impregna a todos los seres con el deseo de su bienestar; esto debe entenderse específicamente como el logro de la absorción (appanā). 'Aniccasaññā' (percepción de la impermanencia) se refiere a la visión cabal (vipassanā) poderosa que ha alcanzado su cima y actúa como condición inmediata para el Sendero.

උපමාතො පන ඉමානි දානාදීනි පුඤ්ඤානි එවං වෙදිතබ්බානි – සචෙපි හි ජම්බුදීපං භෙරිතලසදිසං සමතලං කත්වා කොටිතො පට්ඨාය පල්ලඞ්කෙ අත්ථරිත්වා අරියපුග්ගලෙ නිසීදාපෙය්‍ය, තත්ථ සොතාපන්නානං දස පන්තියො අස්සු, සකදාගාමීනං පඤ්ච, අනාගාමීනං අඩ්ඪතෙය්‍යා, ඛිණාසවානං දියඩ්ඪා, පච්චෙකබුද්ධානං එකා පන්ති භවෙය්‍ය, සම්මාසම්බුද්ධො එකකොව. එත්තකස්ස ජනස්ස දින්නදානතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස දින්නමෙව මහප්ඵලං. ඉතරං පන –

A modo de comparación, estos méritos como la generosidad (dāna) y otros deben entenderse de la siguiente manera: si se hiciera a Jambudīpa tan plana como la superficie de un tambor y, comenzando desde los bordes, se extendieran asientos y se hicieran sentar a personas nobles (ariya), allí habría diez filas de aquellos que han entrado en la corriente (sotāpanna), cinco filas de los que retornan una sola vez (sakadāgāmī), dos filas y media de los que no retornan (anāgāmī), una fila y media de los que han destruido las impurezas (arahants), una fila de Budas Pacceka, y el Buda Perfectamente Iluminado estaría solo. El don ofrecido al Buda Perfectamente Iluminado tiene mayor fruto que el don ofrecido a todos estos otros seres. Pero por otro lado:

‘‘විහාරදානං පණිපාතො, සික්ඛා මෙත්තාය භාවනා;

ඛයතො සම්මසන්තස්ස, කලං නාග්ඝති සොළසිං’’.

“La donación de un monasterio, el rendir homenaje, los preceptos y el cultivo de la benevolencia (mettā), no valen ni una decimosexta parte de la reflexión de quien contempla la cesación (la impermanencia).”

තෙනෙව භගවා පරිනිබ්බානසමයෙ ‘‘ධම්මානුධම්මප්පටිපත්ති අනුත්තරා පූජා’’ති ආහ. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

Por esa misma razón, el Bienaventurado dijo en el momento de su Parinibbāna: “La práctica del Dhamma de acuerdo con el Dhamma es la ofrenda suprema”. El resto en todas partes tiene un significado evidente.

සීහනාදවග්ගො දුතියො.

Segundo vagga: Sīhanāda (El rugido del león).

3. සත්තාවාසවග්ගො

3. Sattāvāsavaggo (Vagga sobre las moradas de los seres).

1. තිඨානසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Tiṭhānasutta.

21. තතියස්ස [Pg.273] පඨමෙ උත්තරකුරුකාති උත්තරකුරුවාසිනො. අධිග්ගණ්හන්තීති අධිභවන්ති, අධිකා විසිට්ඨා ජෙට්ඨකා හොන්ති. අමමාති නිත්තණ්හා. අට්ඨකථායං පන නිද්දුක්ඛාති වුත්තං. අපරිග්ගහාති ‘‘ඉදං මය්හ’’න්ති පරිග්ගහරහිතා. නියතායුකාති තෙසඤ්හි නිබද්ධං ආයු වස්සසහස්සමෙව, ගතිපි නිබද්ධා, තතො චවිත්වා සග්ගෙයෙව නිබ්බත්තන්ති. සතිමන්තොති දෙවතානඤ්හි එකන්තසුඛිතාය සති ථිරා න හොති, නෙරයිකානං එකන්තදුක්ඛිතාය. ඉමෙසං පන වොකිණ්ණසුඛදුක්ඛත්තා සති ථිරා හොති. ඉධ බ්‍රහ්මචරියවාසොති ජම්බුදීපෙ බුද්ධපච්චෙකබුද්ධානං උප්පජ්ජනතො අට්ඨඞ්ගිකමග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසොපි ඉධෙව හොති.

21. En el primer sutta del tercer vagga, 'uttarakurukā' se refiere a los habitantes de Uttarakuru. 'Adhiggaṇhanti' significa que sobresalen, son superiores, excelentes y principales. 'Amamā' significa que no tienen anhelo (toda posesión). Sin embargo, en el comentario se dice que están libres de sufrimiento. 'Apariggahā' significa que están libres del sentido de posesión como 'esto es mío'. 'Niyatāyukā' se refiere a que su vida está fijada exactamente en mil años; su destino también es fijo, pues al morir de allí, renacen únicamente en el mundo celestial. En 'satimanto', se explica que para los devas la atención (sati) no es firme debido a su felicidad extrema; para los seres de los infiernos, tampoco lo es debido a su sufrimiento extremo. Pero para estos (los habitantes de Jambudīpa), la atención es firme debido a que tienen una mezcla de felicidad y sufrimiento. 'Idha brahmacariyavāso' significa que debido al surgimiento de los Budas y Budas Pacceka en Jambudīpa, la vida santa del Noble Sendero Óctuple ocurre solamente aquí.

2. අස්සඛළුඞ්කසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Assakhaḷuṅkasutta.

22. දුතියෙ ජවසම්පන්නොති පදජවෙන සම්පන්නො. න වණ්ණසම්පන්නොති න සරීරවණ්ණෙන සම්පන්නො. පුරිසඛළුඞ්කෙසු ජවසම්පන්නොති ඤාණජවෙන සම්පන්නො. න වණ්ණසම්පන්නොති න ගුණවණ්ණෙන සම්පන්නො. සෙසං පාළිනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. යඤ්හෙත්ථ වත්තබ්බං සියා, තං තිකනිපාතවණ්ණනායං වුත්තමෙව.

22. En el segundo sutta, 'javasampanno' significa dotado de rapidez en el paso. 'Na vaṇṇasampanno' significa que no está dotado de belleza física. Respecto a los hombres imperfectos (purisakhaḷuṅka), 'javasampanno' significa dotado de la rapidez de la sabiduría. 'Na vaṇṇasampanno' significa que no está dotado de la belleza de las cualidades (guṇa). El resto debe entenderse según el método del Canon. Lo que deba decirse aquí ya ha sido dicho en el comentario al Tikanipāta.

3. තණ්හාමූලකසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Taṇhāmūlakasutta.

23. තතියෙ තණ්හං පටිච්චාති ද්වෙ තණ්හා එසනතණ්හා එසිතතණ්හා ච. යාය තණ්හාය අජපථසඞ්කුපථාදීනි පටිපජ්ජිත්වා භොගෙ එසති ගවෙසති, අයං එසනතණ්හා නාම. යා තෙසු එසිතෙසු ගවෙසිතෙසු පටිලද්ධෙසු තණ්හා, අයං එසිතතණ්හා නාම. ඉධ පන එසනතණ්හා දට්ඨබ්බා. පරියෙසනාති රූපාදිආරම්මණපරියෙසනා. සා හි එසනතණ්හාය සති හොති. ලාභොති රූපාදිආරම්මණපටිලාභො. සො හි පරියෙසනාය සති හොති.

23. En el tercer sutta, 'taṇhaṃ paṭicca' (debido al anhelo) se refiere a dos tipos de anhelo: el anhelo de búsqueda (esanataṇhā) y el anhelo por lo buscado (esitataṇhā). Aquel anhelo por el cual uno emprende viajes difíciles por senderos de cabras o estacas para buscar y perseguir riquezas se llama anhelo de búsqueda. Aquel anhelo que surge respecto a las ganancias ya buscadas, perseguidas y obtenidas se llama anhelo por lo buscado. Aquí, no obstante, debe entenderse el anhelo de búsqueda. 'Pariyesanā' es la búsqueda de objetos como las formas, etc. Esta ocurre cuando existe el anhelo de búsqueda. 'Lābho' es la obtención de objetos como las formas, etc. Esta ocurre cuando existe la búsqueda.

විනිච්ඡයො පන ඤාණතණ්හාදිට්ඨිවිතක්කවසෙන චතුබ්බිධො. තත්ථ ‘‘සුඛවිනිච්ඡයං ජඤ්ඤා, සුඛවිනිච්ඡයං ඤත්වා අජ්ඣත්තං සුඛමනුයුඤ්ජෙය්‍යා’’ති (ම. නි. 3.323) අයං ඤාණවිනිච්ඡයො[Pg.274]. ‘‘විනිච්ඡයාති ද්වෙ විනිච්ඡයා තණ්හාවිනිච්ඡයො ච දිට්ඨිවිනිච්ඡයො චා’’ති (මහානි. 102) එවං ආගතානි අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතානි තණ්හාවිනිච්ඡයො. ද්වාසට්ඨි දිට්ඨියො දිට්ඨිවිනිච්ඡයො. ‘‘ඡන්දො ඛො, දෙවානමින්ද, විතක්කනිදානො’’ති (දී. නි. 2.358) ඉමස්මිං පන සුත්තෙ ඉධ විනිච්ඡයොති වුත්තො විතක්කොයෙව ආගතො. ලාභං ලභිත්වා හි ඉට්ඨානිට්ඨං සුන්දරාසුන්දරං විතක්කෙනෙව විනිච්ඡිනන්ති ‘‘එත්තකං මෙ රූපාරම්මණත්ථාය භවිස්සති, එත්තකං සද්ධාරම්මණත්ථාය, එත්තකං මය්හං භවිස්සති, එත්තකං පරස්ස, එත්තකං පරිභුඤ්ජිස්සාමි, එත්තකං නිදහිස්සාමී’’ති. තෙන වුත්තං – ලාභං පටිච්ච විනිච්ඡයොති.

La investigación (vinicchaya) es de cuatro tipos según el conocimiento, el anhelo, los puntos de vista y el pensamiento aplicado (vitakka). De ellos, en el pasaje 'debería conocer la investigación de la felicidad; habiendo conocido la investigación de la felicidad, debería dedicarse a la felicidad interna' (MN 3.323), esto es la investigación del conocimiento (ñāṇavinicchaya). En 'vinicchayā', se refiere a dos tipos: investigación del anhelo e investigación de los puntos de vista; así, las 108 proliferaciones del anhelo son la investigación del anhelo, y los 62 puntos de vista son la investigación de los puntos de vista. Sin embargo, en este sutta (DN 2.358), lo que se menciona como 'vinicchayo' es el pensamiento aplicado (vitakka). En efecto, tras obtener una ganancia, las personas deciden mediante el pensamiento qué es deseable o indeseable, bueno o malo: 'esto será para obtener objetos visuales, esto para objetos sonoros, esto será para mí, esto para otros, esto lo consumiré, esto lo almacenaré'. Por eso se dice: 'debido a la ganancia, hay investigación'.

ඡන්දරාගොති එවං අකුසලවිතක්කෙන විතක්කිතෙ වත්ථුස්මිං දුබ්බලරාගො ච බලවරාගො ච උප්පජ්ජති. ඉදඤ්හි ඉධ ඡන්දොති දුබ්බලරාගස්සාධිවචනං. අජ්ඣොසානන්ති අහං මමන්ති බලවසන්නිට්ඨානං. පරිග්ගහොති තණ්හාදිට්ඨිවසෙන පරිග්ගහකරණං. මච්ඡරියන්ති පරෙහි සාධාරණභාවස්ස අසහනතා. තෙනෙවස්ස පොරාණා එවං වචනත්ථං වදන්ති – ‘‘ඉදං අච්ඡරියං මය්හමෙව හොතු, මා අඤ්ඤස්ස අච්ඡරියං හොතූති පවත්තත්තා මච්ඡරියන්ති වුච්චතී’’ති. ආරක්ඛොති ද්වාරපිදහනමඤ්ජූසාගොපනාදිවසෙන සුට්ඨු රක්ඛනං. අධිකරොතීති අධිකරණං, කාරණස්සෙතං නාමං. ආරක්ඛාධිකරණන්ති භාවනපුංසකං, ආරක්ඛාහෙතූති අත්ථො. දණ්ඩාදානාදීසු පරනිසෙධනත්ථං දණ්ඩස්ස ආදානං දණ්ඩාදානං. එකතො ධාරාදිනො සත්ථස්ස ආදානං සත්ථාදානං. කලහොති කායකලහොපි වාචාකලහොපි. පුරිමො විග්ගහො, පච්ඡිමො විවාදො (දී. නි. අට්ඨ. 2.103). තුවංතුවන්ති අගාරවවසෙන තුවංතුවංවචනං.

‘Deseo y apego’ (chandarāga): surge un apego débil y un apego fuerte en un objeto que ha sido reflexionado con un pensamiento insano. Aquí, el término ‘deseo’ (chanda) es un nombre para el apego débil. ‘Adherencia’ (ajjhosāna) es la determinación fuerte de ‘yo’ y ‘mío’. ‘Posesividad’ (pariggaha) es el acto de tomar posesión bajo la influencia del deseo y los puntos de vista. ‘Mezquindad’ (macchariya) es la incapacidad de compartir con otros; por ello, los antiguos dicen esta definición: ‘Se llama mezquindad debido a la actitud de: «Que esta maravilla sea solo para mí, que esta maravilla no sea para otro»’. ‘Protección’ (ārakkha) es el acto de proteger bien mediante el cierre de puertas, el resguardo en cofres, etc. ‘Causar’ (adhikaroti) implica ‘causa’ (adhikaraṇa); este es un nombre para la causa. ‘Debido a la protección’ (ārakkhādhikaraṇa) es un sustantivo neutro abstracto; su significado es ‘por causa de la protección’. Entre ‘tomar el bastón’ y demás, el acto de tomar un bastón para disuadir a otros es ‘tomar el bastón’ (daṇḍādāna). El acto de tomar un arma con filo es ‘tomar el arma’ (satthādāna). ‘Querella’ (kalaha) puede ser física o verbal. El primero es ‘conflicto’ (viggaho), el segundo es ‘disputa’ (vivādo). ‘Tú y tú’ (tuvaṃtuvaṃ) es la expresión ‘tú, tú’ dicha con falta de respeto.

4. සත්තාවාසසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Sutra sobre las Moradas de los Seres

24. චතුත්ථෙ සත්තාවාසාති සත්තානං ආවාසා, වසනට්ඨානානීති අත්ථො. තත්ථ සුද්ධාවාසාපි සත්තාවාසොව, අසබ්බකාලිකත්තා පන න ගහිතා. සුද්ධාවාසා හි බුද්ධානං ඛන්ධාවාරට්ඨානසදිසා, අසඞ්ඛෙය්‍යකප්පෙ බුද්ධෙසු අනිබ්බත්තෙසු තං ඨානං සුඤ්ඤං හොති. ඉති අසබ්බකාලිකත්තා න ගහිතා. සෙසමෙත්ථ විඤ්ඤාණට්ඨිතීසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

24. En el cuarto (sutra), ‘moradas de los seres’ (sattāvāsā) significa las moradas o lugares de residencia de los seres. Allí, las Moradas Puras (suddhāvāsā) también son moradas de seres, pero no se incluyen por no ser permanentes en todo tiempo. Pues las Moradas Puras son similares a los lugares de campamento de los Budas; cuando no nace un Buda durante un eón incalculable, ese lugar queda vacío. Así, no se incluyen por no ser permanentes en todo tiempo. El resto aquí debe entenderse de la misma manera en que se explicó respecto a las estaciones de la conciencia.

5. පඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Sutra sobre la Sabiduría

25. පඤ්චමෙ [Pg.275] යතොති යස්මිං කාලෙ. සුපරිචිතං හොතීති සුට්ඨු උපචිතං සුවඩ්ඪිතං හොති. කල්ලං වචනායාති යුත්තං වත්තුං. වීතරාගන්ති විගතරාගං. අසරාගධම්මන්ති න සරජ්ජනසභාවං. අනාවත්තිධම්මන්ති අනාවත්තනසභාවං අනිබ්බත්තාරහං, අප්පටිසන්ධිකභාවෙනෙව නිරුජ්ඣනසභාවන්ති අත්ථො. ඉමස්මිං සුත්තෙ ඛීණාසවොව කථිතො.

25. En el quinto (sutra), ‘desde que’ (yato) significa en el momento en que. ‘Está bien cultivada’ (suparicitaṃ hoti) significa que está bien acumulada y bien desarrollada. ‘Apta para ser expresada’ (kallaṃ vacanāya) significa adecuada para decirse. ‘Libre de pasión’ (vītarāgaṃ) significa que el apego ha desaparecido. ‘Cuya naturaleza no es el apego’ (asarāgadhamma) significa que no posee la naturaleza de la adhesión. ‘Cuya naturaleza es no retornar’ (anāvattidhamma) significa que no tiene la naturaleza de regresar ni es apto para renacer; por el mismo hecho de no haber más renacimiento, su naturaleza es la de la cesación. En este sutra se habla únicamente del Arahant.

6. සිලායූපසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Sutra del Pilar de Piedra

26. ඡට්ඨෙ චන්දිකාපුත්තොති මාතු නාමවසෙන පඤ්ඤාතො චන්දිකාපුත්තත්ථෙරො. චෙතසා චිත්තං හොතීති චිත්තවාරපරියායෙන චිත්තවාරපරියායො චිතො වඩ්ඪිතො හොති. චෙතසා චිත්තං සුපරිචිතන්ති චිත්තවාරපරියායෙන චිත්තවාරපරියායො උපරූපරි සුචිතො සුවඩ්ඪිතො හොති. නෙවස්ස චිත්තං පරියාදියන්තීති තානි ආරම්මණානි තස්ස ඛීණාසවස්ස චිත්තුප්පාදං ගහෙත්වා ඛෙපෙත්වා ඨාතුං න සක්කොන්ති. අමිස්සීකතන්ති තානි ආරම්මණානි අනල්ලීනත්තා තෙහි අමිස්සීකතං. ආනෙඤ්ජප්පත්තන්ති අනිඤ්ජනභාවං නිප්ඵන්දනභාවං පත්තං.

26. En el sexto (sutra), ‘el hijo de Candikā’ (candikāputta) es el tero hijo de la mujer llamada Candikā, conocido por el nombre de su madre. ‘La mente es cultivada por la mente’ (cetasā cittaṃ hoti) significa que a través de los ciclos de procesos mentales, la mente es acumulada y desarrollada. ‘La mente está bien cultivada por la mente’ (cetasā cittaṃ suparicitaṃ) significa que mediante los ciclos de procesos mentales, estos son sucesivamente bien acumulados y desarrollados. ‘No abruman su mente’ (nevassa cittaṃ pariyādiyanti) significa que esos objetos sensoriales no pueden apoderarse del surgimiento mental de ese Arahant ni agotarla. ‘No se mezcla’ (amissīkata) significa que, debido a la falta de adherencia, no hay mezcla con esos objetos. ‘Ha alcanzado la imperturbabilidad’ (āneñjappattanti) significa que ha llegado al estado de inmovilidad y estabilidad.

සිලායූපොති සිලාථම්භො. සොළසකුක්කුකොති දීඝතො සොළසහත්ථො. හෙට්ඨානෙමඞ්ගමාති ආවාටස්ස හෙට්ඨාගතා. උපරි නෙමස්සාති උපරි ආවාටස්ස. සුනිඛාතත්තාති අයමුසලෙහි කොට්ටෙත්වා කොට්ටෙත්වා සුට්ඨු නිඛාතත්තා. එවමෙව ඛොති එත්ථ සිලායූපො විය ඛීණාසවො දට්ඨබ්බො, මහාවාතා විය ඡසු ද්වාරෙසු උප්පජ්ජනකා කිලෙසා, චතූහි දිසාහි ආගන්ත්වා වාතානං සිලායූපං චාලෙතුං අසමත්ථභාවො විය ඡසු ද්වාරෙසු උප්පජ්ජනකකිලෙසානං ඛීණාසවස්ස චිත්තං චාලෙතුං අසමත්ථභාවො වෙදිතබ්බො. ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ ඛීණාසවොව කථිතො.

‘Pilar de piedra’ (silāyūpa) es una columna de piedra. ‘De dieciséis codos’ (soḷasakukkuka) significa que tiene dieciséis codos de longitud. ‘Enterrado profundamente’ (heṭṭhānemaṅgamā) se refiere a la parte que ha llegado al fondo del hoyo. ‘Sobre el nivel del suelo’ (upari nemassā) se refiere a lo que está por encima del hoyo. ‘Por estar bien plantado’ (sunikhātattā) significa que ha sido bien fijado tras ser golpeado repetidamente con mazos de hierro. De la misma manera, aquí el Arahant debe verse como el pilar de piedra, y las impurezas (kilesā) que surgen en las seis puertas de los sentidos deben verse como los grandes vientos. Así como los vientos que vienen de las cuatro direcciones son incapaces de mover el pilar de piedra, debe entenderse la incapacidad de las impurezas que surgen en las seis puertas de los sentidos para conmover la mente del Arahant. En este sutra también se habla únicamente del Arahant.

7-8. වෙරසුත්තද්වයවණ්ණනා

7-8. Comentario a los dos Sutras sobre la Enemistad

27-28. සත්තමෙ භයං වෙරං පසවතීති චිත්තුත්‍රාසභයඤ්ච පුග්ගලවෙරඤ්ච පටිලභති. චෙතසිකන්ති චිත්තනිස්සිතං. දුක්ඛන්ති කායවත්ථුකං. දොමනස්සන්ති [Pg.276] පටිඝසම්පයුත්තදුක්ඛං. ඉමස්මිං සුත්තෙ සොතාපත්තිමග්ගො කථිතො. අට්ඨමං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කථිතං, ඉමස්මිං පන සොතාපන්නොව කථිතොති වුත්තං.

27-28. En el séptimo (sutra), ‘engendra temor y enemistad’ (bhayaṃ veraṃ pasavati) significa que obtiene tanto el temor del terror mental como la enemistad hacia las personas. ‘Mental’ (cetasika) significa dependiente de la mente. ‘Sufrimiento’ (dukkha) se refiere al dolor físico basado en el cuerpo. ‘Pesar’ (domanassa) es el sufrimiento asociado con la aversión. En este sutra se explica el camino de la entrada en la corriente (sotāpattimagga). El octavo sutra fue predicado a la Sangha de monjes; en este se dice que se habla únicamente del que ha entrado en la corriente (sotāpanna).

9. ආඝාතවත්ථුසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Sutra sobre las Bases de la Malicia

29. නවමෙ ආඝාතවත්ථූනීති ආඝාතකාරණානි. ආඝාතං බන්ධතීති කොපං බන්ධති උප්පාදෙති.

29. En el noveno (sutra), ‘bases de la malicia’ (āghātavatthūni) significa las causas del resentimiento. ‘Alberga malicia’ (āghātaṃ bandhati) significa que vincula o genera ira.

10-11. ආඝාතපටිවිනයසුත්තාදිවණ්ණනා

10-11. Comentario al Sutra sobre la Eliminación de la Malicia y otros

30-31. දසමෙ ආඝාතපටිවිනයාති ආඝාතස්ස පටිවිනයකාරණානි. තං කුතෙත්ථ ලබ්භාති ‘‘තං අනත්ථචරණං මා අහොසී’’ති එතස්මිං පුග්ගලෙ කුතො ලබ්භා, කෙන කාරණෙන සක්කා ලද්ධුං, ‘‘පරො නාම පරස්ස අත්තනො චිත්තරුචියා අනත්ථං කරොතී’’ති එවං චින්තෙත්වා ආඝාතං පටිවිනෙති. අථ වා සචාහං කොපං කරෙය්‍යං, තං කොපකරණං එත්ථ පුග්ගලෙ කුතො ලබ්භා, කෙන කාරණෙන ලද්ධබ්බන්ති අත්ථො. කුතො ලාභාතිපි පාඨො. සචාහං එත්ථ කොපං කරෙය්‍යං, තස්මිං මෙ කොපකරණෙ කුතො ලාභා ලාභා, නාම කෙ සියුන්ති අත්ථො. ඉමස්මිඤ්ච අත්ථෙ තන්ති නිපාතමත්තමෙව හොති. එකාදසමෙ අනුපුබ්බනිරොධාති අනුපටිපාටිනිරොධා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

30-31. En el décimo (sutra), ‘eliminación de la malicia’ (āghātapaṭivinayā) son las causas para disipar el resentimiento. ‘¿Cómo se podría obtener eso aquí?’ (taṃ kutettha labbhā): ¿cómo se podría obtener en esta persona el deseo de «que no ocurra ese daño»?, ¿por qué medio se podría lograr? Uno elimina la malicia reflexionando: «Un extraño le hace un daño a otro siguiendo el deseo de su propia mente». O bien, el sentido es: «Si yo me enojara, ¿qué obtendría de este acto de enojo en esta persona?, ¿por qué razón debería obtenerse?». También existe la variante ‘kuto lābhā’. El sentido es: «Si yo me enojara aquí, ¿qué beneficios obtendría de mi enojo?, ¿quiénes serían esos beneficios?». En este contexto, ‘taṃ’ es meramente una partícula. En el undécimo, ‘cesaciones graduales’ (anupubbanirodhā) significa cesaciones en orden sucesivo. El resto, en todos los casos, tiene un significado evidente.

සත්තාවාසවග්ගො තතියො.

El Grupo de las Moradas de los Seres es el tercero.

4. මහාවග්ගො

4. Gran Grupo (Mahāvagga)

1-2. අනුපුබ්බවිහාරසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Comentario al Sutra sobre las Moradas Graduales y otros

32-33. චතුත්ථස්ස පඨමෙ අනුපුබ්බවිහාරාති අනුපටිපාටියා සමාපජ්ජිතබ්බවිහාරා. දුතියෙ යත්ථ කාමා නිරුජ්ඣන්තීති යස්මිං ඨානෙ කාමා වූපසම්මන්ති. නිරොධෙත්වාති අප්පටිවත්තෙ කත්වා. නිච්ඡාතාති තණ්හාදිට්ඨිච්ඡාතානං අභාවෙන නිච්ඡාතා. නිබ්බුතාති අත්තපරිතාපනකිලෙසානං අභාවෙන නිබ්බුතා. තිණ්ණාති කාමතො තිණ්ණා. පාරංගතාති කාමෙ පාරං ගතා. තදඞ්ගෙනාති තෙන ඣානඞ්ගෙන. එත්ථ කාමා නිරුජ්ඣන්තීති එත්ථ පඨමජ්ඣානෙ [Pg.277] කාමා නිරුජ්ඣන්ති. තෙ චාති යෙ පඨමජ්ඣානං සමාපජ්ජන්ති, තෙ කාමෙ නිරොධෙත්වා නිරොධෙත්වා විහරන්ති නාම. පඤ්ජලිකොති පග්ගහිතඅඤ්ජලිකො හුත්වා. පයිරුපාසෙය්‍යාති උපට්ඨාපෙය්‍ය. ඉමිනා උපායෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

32-33. En el primer sutta del cuarto vagga, el término 'anupubbavihārā' se refiere a las moradas o estados que deben alcanzarse de manera sucesiva. En el segundo sutta, 'yattha kāmā nirujjhantī' significa el lugar (el estado) donde los deseos sensoriales se calman por completo. 'Nirodhetvā' significa habiéndolos hecho de tal modo que no vuelvan a surgir. 'Nicchātā' significa estar sin hambre debido a la ausencia de la avidez producida por la sed (taṇhā) y las visiones erróneas (diṭṭhi). 'Nibbutā' significa estar en paz o extinguidos debido a la ausencia de las impurezas (kilesas) que atormentan a uno mismo. 'Tiṇṇā' significa que han cruzado más allá de los deseos sensoriales. 'Pāraṃgatā' significa que han llegado a la otra orilla con respecto a los deseos sensoriales. 'Tadaṅgena' se refiere a través de ese factor específico del jhana. 'Ettha kāmā nirujjhantī' indica que en este primer jhana, los deseos sensoriales cesan. 'Te cā' se refiere a aquellos que, al entrar en el primer jhana, moran habiendo cesado repetidamente los deseos sensoriales. 'Pañjaliko' significa habiendo realizado el gesto de reverencia con las manos juntas (añjali). 'Payirupāseyyā' significa que uno debería servirle o atenderle. Por este medio debe entenderse el significado en todos los pasajes correspondientes.

3. නිබ්බානසුඛසුත්තවණ්ණනා

3. Crónica del Nibbānasukha Sutta (Sutta sobre la Felicidad del Nibbāna).

34. තතියෙ උදායීති ලාළුදායිත්ථෙරො. එතදෙව ඛ්වෙත්ථාති එතදෙව ඛො එත්ථ. කාමසහගතාති කාමනිස්සිතා. සමුදාචරන්තීති මනොද්වාරෙ සඤ්චරන්ති. ආබාධායාති ආබාධනාය පීළනාය. පරියායෙනාති කාරණෙන. එවං සබ්බවාරෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉමස්මිං සුත්තෙ අවෙදයිතසුඛං නාම කථිතං.

34. En el tercer sutta, 'Udāyī' se refiere al Venerable Kāḷudāyī. La expresión 'etadeva khvettha' debe dividirse como 'etadeva kho ettha'. 'Kāmasahagatā' significa aquello que depende de los placeres sensoriales. 'Samudācarantī' significa que circulan o se manifiestan en la puerta de la mente. 'Ābādhāya' significa para la aflicción o la opresión. 'Pariyāyenā' significa por una razón o causa. De esta manera debe entenderse el significado en todos los casos. En este sutta, se enseña lo que se denomina 'avedayitasukha' (la felicidad que no consiste en la sensación).

4. ගාවීඋපමාසුත්තවණ්ණනා

4. Crónica del Gāvīupamā Sutta (Sutta del Símil de la Vaca).

35. චතුත්ථෙ පබ්බතෙය්‍යාති පබ්බතචාරිනී. න සුප්පතිට්ඨිතං පතිට්ඨාපෙත්වාති යථා සුප්පතිට්ඨිතා හොති, එවං න පතිට්ඨාපෙත්වා. තං නිමිත්තන්ති තං පඨමජ්ඣානසඞ්ඛාතං නිමිත්තං. න ස්වාධිට්ඨිතං අධිට්ඨාතීති යථා සුට්ඨු අධිට්ඨිතං හොති, න එවං අධිට්ඨාති. අනභිහිංසමානොති අපොථෙන්තො අවිහෙඨෙන්තො. මුදු චිත්තං හොති කම්මඤ්ඤන්ති යථා විපස්සනාචිත්තං ලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ මුදු කම්මක්ඛමං කම්මයොග්ගං හොති, එවමස්ස අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානචිත්තං මුදු හොති කම්මඤ්ඤං. අප්පමාණො සමාධීති චතුබ්‍රහ්මවිහාරසමාධිපි මග්ගඵලසමාධිපි අප්පමාණො සමාධි නාම, ඉධ පන ‘‘අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණ’’න්ති ඉමිනා පරියායෙන සුප්පගුණසමාධි අප්පමාණසමාධීති දට්ඨබ්බො. සො අප්පමාණෙන සමාධිනා සුභාවිතෙනාති ඉමස්මිං ඨානෙ අයං භික්ඛු විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්තො. ඉදානි ඛීණාසවස්ස අභිඤ්ඤාපටිපාටිං දස්සෙන්තො යස්ස යස්ස චාතිආදිමාහ.

35. En el cuarto sutta, 'pabbateyyā' se refiere a una vaca que deambula por las montañas. 'Na suppatiṭṭhitaṃ patiṭṭhāpetvā' significa no establecerse firmemente de tal manera que uno esté bien asentado. 'Taṃ nimittaṃ' se refiere a esa señal conocida como el primer jhana. 'Na svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhātī' significa que no se resuelve o determina bien, de la manera en que debería estar correctamente establecido. 'Anabhihiṃsamāno' significa sin golpear ni hostigar. 'Mudu cittaṃ hoti kammaññaṃ' indica que así como la mente de introspección (vipassanā) en el momento del sendero supramundano es suave, manejable y apta para la acción, de igual modo la mente del cuarto jhana de este yogui, que sirve de base para los conocimientos superiores (abhiññā), se vuelve suave y manejable. 'Appamāṇo samādhī' puede referirse tanto a la concentración asociada con las cuatro moradas divinas (brahmavihāra) como a la concentración del sendero y su fruto; pero aquí, por el método de 'objeto inconmensurable', debe entenderse como una concentración muy bien practicada. La frase 'so appamāṇena samādhinā subhāvitenā' indica que en este punto, este monje, tras haber desarrollado la introspección, ha alcanzado el estado de Arahant. Ahora, para mostrar la secuencia de los conocimientos superiores del Arahant (khīṇāsava), el Buddha expuso las palabras que comienzan con 'yassa yassa ca'.

5. ඣානසුත්තවණ්ණනා

5. Crónica del Jhāna Sutta.

36. පඤ්චමෙ ආසවානං ඛයන්ති අරහත්තං. යදෙව තත්ථ හොති රූපගතන්ති තස්මිං පඨමජ්ඣානක්ඛණෙ වත්ථුවසෙන වා චිත්තසමුට්ඨානිකාදිවසෙන වා යං රූපං නාම පවත්තති. වෙදනාගතාදීනි සම්පයුත්තවෙදනාදීනං වසෙන වෙදිතබ්බානි[Pg.278]. තෙ ධම්මෙති තෙ රූපාදයො පඤ්චක්ඛන්ධධම්මෙ. අනිච්චතොතිආදීසු හුත්වා අභාවාකාරෙන අනිච්චතො, පටිපීළනාකාරෙන දුක්ඛතො, රුජ්ජනාකාරෙන රොගතො, අන්තොදුස්සනට්ඨෙන ගණ්ඩතො, අනුපවිට්ඨට්ඨෙන අනුකන්තනට්ඨෙන ච සල්ලතො, දුක්ඛට්ඨෙන අඝතො, ආබාධනට්ඨෙන ආබාධතො, අසකට්ඨෙන පරතො, පලුජ්ජනට්ඨෙන පලොකතො, අස්සාමිකට්ඨෙන සුඤ්ඤතො, අවසවත්තනට්ඨෙන අනත්තතො. සමනුපස්සතීති බලවවිපස්සනාපඤ්ඤාය පස්සති.

36. En el quinto sutta, 'āsavānaṃ khayaṃ' se refiere al estado de Arahant. 'Yadeva tattha hoti rūpagatanti' se refiere a cualquier forma (rūpa) que surja en ese momento del primer jhana, ya sea por el poder de la base física o por los fenómenos materiales producidos por la mente. Los términos 'vedanāgatādīni' (lo referente a la sensación, etc.) deben entenderse por el poder de las sensaciones asociadas y otros factores. 'Te dhamme' se refiere a esos cinco agregados de forma y demás. En las expresiones 'aniccatoti' y siguientes: se ve como 'impermanente' (anicca) por el modo de dejar de existir tras haber sido; como 'sufrimiento' (dukkha) por el modo de ser oprimido por el surgimiento y la desaparición; como una 'enfermedad' (roga) por el modo de ser doloroso; como un 'tumor' (gaṇḍa) por el sentido de corrupción interna; como un 'dardo' o 'espina' (salla) por el sentido de penetrar y cortar sucesivamente; como una 'calamidad' (agha) por el sentido de ser penoso; como una 'aflicción' (ābādha) por el sentido de opresión; como algo 'ajeno' (parato) por el sentido de no ser propiedad de uno; como 'desintegración' (paloka) por el sentido de romperse o destruirse; como 'vacío' (suñña) por el sentido de no tener dueño; y como 'no-yo' (anatta) por el sentido de no estar sujeto al control de nadie. 'Samanupassatī' significa que ve con el poder de una sabiduría de introspección intensa.

තෙහි ධම්මෙහීති තෙහි පඤ්චක්ඛන්ධධම්මෙහි. පටිවාපෙතීති නිබ්බානවසෙන නිවත්තෙති. අමතාය ධාතුයාති නිබ්බානධාතුයා. චිත්තං උපසංහරතීති ඤාණෙන ආනිසංසං දිස්වා ඔතාරෙති. සන්තන්ති පච්චනීකසන්තතාය සන්තං. පණීතන්ති අතප්පකං. සො තත්ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාතීති සො තස්මිං පඨමජ්ඣානෙ ඨිතො තං බලවවිපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණාති. අපරො නයො – සො තෙහි ධම්මෙහීති යස්මා අනිච්චතොතිආදීසු අනිච්චතො පලොකතොති ද්වීහි පදෙහි අනිච්චලක්ඛණං කථිතං, දුක්ඛතොතිආදීහි ඡහි දුක්ඛලක්ඛණං, පරතො, සුඤ්ඤතො, අනත්තතොති තීහි අනත්තලක්ඛණං. තස්මා සො තෙහි එවං තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා දිට්ඨෙහි අන්තොසමාපත්තියං පඤ්චක්ඛන්ධධම්මෙහි. චිත්තං පටිවාපෙතීති චිත්තං පටිසංහරති මොචෙති අපනෙති. උපසංහරතීති විපස්සනාචිත්තං තාව සවනවසෙන ථුතිවසෙන පරියත්තිවසෙන පඤ්ඤත්තිවසෙන ච සන්තං නිබ්බානන්ති එවං අසඞ්ඛතාය අමතාය ධාතුයා උපසංහරති. මග්ගචිත්තං නිබ්බානං ආරම්මණකරණවසෙනෙව ‘‘එතං සන්තං එතං පණීත’’න්ති න එවං වදති. ඉමිනා පනාකාරෙන තං පටිවිජ්ඣන්තො තත්ථ චිත්තං උපසංහරතීති අත්ථො.

'Tehi dhammehī' significa de esos cinco agregados. 'Paṭivāpetī' significa que los aparta o desvía (hacia el Nibbāna). 'Amatāya dhātuyā' significa hacia el elemento inmortal del Nibbāna. 'Cittaṃ upasaṃharatī' significa que, habiendo visto el beneficio mediante el conocimiento, dirige la mente hacia él. 'Santaṃ' significa pacífico debido a la tranquilidad de los estados opuestos. 'Paṇītaṃ' significa excelente o sublime por no ser perturbador. La frase 'él, establecido allí, alcanza la destrucción de las impurezas' significa que, establecido en ese primer jhana y habiendo desarrollado esa fuerte introspección, alcanza el estado de Arahant. Otra interpretación: con respecto a 'tehi dhammehī', dado que con los dos términos 'impermanente' y 'desintegración' se describe la característica de impermanencia; con los seis términos desde 'sufrimiento' hasta 'aflicción' se describe la característica de sufrimiento; y con los tres términos 'ajeno', 'vacío' y 'no-yo' se describe la característica de no-yo. Por tanto, habiendo aplicado las tres características a los cinco agregados vistos dentro de la entrada en el jhana, 'cittaṃ paṭivāpetī' significa que retira, libera y aparta la mente. 'Upasaṃharatī' significa que dirige la mente de introspección hacia el elemento incondicionado e inmortal, pensando 'el Nibbāna es paz', mediante la escucha, el elogio, el estudio y la designación. La mente del sendero (maggacitta), al tomar el Nibbāna como objeto, no dice 'esto es paz, esto es sublime' de esa manera discursiva, sino que el significado es que penetra esa realidad y dirige la mente allí por este método.

සො තත්ථ ඨිතොති තස්සා තිලක්ඛණාරම්මණාය විපස්සනාය ඨිතො. ආසවානං ඛයං පාපුණාතීති අනුක්කමෙන චත්තාරො මග්ගෙ භාවෙත්වා අරහත්තං පාපුණාති. තෙනෙව ධම්මරාගෙනාති සමථවිපස්සනාධම්මෙ ඡන්දරාගෙන. ධම්මනන්දියාති තස්සෙව වෙවචනං. සමථවිපස්සනාසු හි සබ්බසො ඡන්දරාගං පරියාදාතුං සක්කොන්තො අරහත්තං පාපුණාති, අසක්කොන්තො අනාගාමී හොති.

'So tattha ṭhito' significa establecido en esa introspección que tiene como objeto las tres características. 'Āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇātī' significa que, habiendo desarrollado los cuatro senderos de forma sucesiva, alcanza el estado de Arahant. 'Teneva dhammarāgena' se refiere al afecto y deseo por los estados de calma (samatha) e introspección (vipassanā). 'Dhammanandiyā' es un sinónimo de ese mismo apego al Dhamma. En verdad, quien no es capaz de agotar por completo ese apego por la calma e introspección alcanza el estado de Arahant si lo logra, pero si no es capaz de agotarlo totalmente, se convierte en un No-Retornador (anāgāmī).

තිණපුරිසරූපකෙ [Pg.279] වාති තිණපොත්ථකරූපෙ වා. දූරෙ කණ්ඩෙ පාතෙතීති දූරෙපාතී. අවිරාධිතං විජ්ඣතීති අක්ඛණවෙධී. යදෙව තත්ථ හොති වෙදනාගතන්ති ඉධ රූපං න ගහිතං. කස්මා? සමතික්කන්තත්තා. අයඤ්හි හෙට්ඨා රූපාවචරජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා රූපං අතික්කමිත්වා අරූපාවචරසමාපත්තිං සමාපන්නොති සමථවසෙනාපි අනෙන රූපං සමතික්කන්තං, හෙට්ඨා රූපං සම්මසිත්වා තං අතික්කම්ම ඉදානි අරූපං සම්මසතීති විපස්සනාවසෙනාපි අනෙන රූපං අතික්කන්තං. ආරුප්පෙ පන සබ්බසොපි රූපං නත්ථීති තං සන්ධායපි රූපං න ගහිතං. අථ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං කස්මා න ගහිතන්ති? සුඛුමත්තා. තස්මිඤ්හි චත්තාරොපි අරූපක්ඛන්ධා සුඛුමා න සම්මසනූපගා. තෙනෙවාහ – ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, යාවතා සඤ්ඤාසමාපත්ති තාවතා අඤ්ඤාපටිවෙධො’’ති. ඉදං වුත්තං හොති – යාවතා සචිත්තකසමාපත්ති නාම අත්ථි, තාවතා ඔළාරිකෙ ධම්මෙ සම්මසතො අඤ්ඤාපටිවෙධො හොති, අරහත්තං සම්පජ්ජති. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං පන සුඛුමත්තා සඤ්ඤාසමාපත්තීති න වුච්චති. ඣායීහෙතෙති ඣායීහි ඣානාභිරතෙහි එතානි. වුට්ඨහිත්වාති තතො සමාපත්තිතො වුට්ඨාය. සමක්ඛාතබ්බානීති සම්මා අක්ඛාතබ්බානි, ‘‘සන්තානි පණීතානී’’ති එවං කෙවලං ආචික්ඛිතබ්බානි ථොමෙතබ්බානි වණ්ණෙතබ්බානීති.

“Tiṇapurisarūpake vā” se refiere a una figura hecha de paja o un muñeco de paja. “Dūrepātī” es aquel que hace caer flechas en un lugar distante. “Akkhaṇavedhī” es aquel que dispara sin fallar (un arquero certero). En cuanto a la frase “cualquier cosa que surja allí relacionada con la sensación”, en esta descripción del logro de la esfera de la infinitud del espacio, la forma (rūpa) no es tomada en cuenta. ¿Por qué no es tomada? Debido a haber sido trascendida. Ciertamente, este yogui, habiendo alcanzado las absorciones de la esfera de la materia pura (rūpāvacarajjhāna) en los niveles inferiores, trasciende la forma y entra en los logros de la esfera inmaterial; de este modo, ha trascendido la forma mediante el poder de la tranquilidad (samatha). Asimismo, habiendo examinado la forma en los niveles inferiores y habiéndola superado, ahora examina lo inmaterial; de este modo, ha trascendido la forma mediante el poder de la visión cabal (vipassanā). Además, en el plano inmaterial (āruppe) no existe la forma en absoluto, por lo tanto, refiriéndose también a ese plano, la forma no es tomada en cuenta. Ahora bien, ¿por qué no se toma en cuenta la esfera de la ni percepción ni no percepción? Debido a su sutileza. En ese estado, incluso los cuatro agregados inmateriales son tan sutiles que no son adecuados para el examen (sammasana) de la visión cabal. Por esta misma razón, el Bendito dijo: “Monjes, hasta donde llega el logro de la percepción, hasta allí llega la penetración del conocimiento final (aññā)”. El significado es este: mientras exista lo que se llama un logro con conciencia (sacittakasamāpatti), hay penetración del conocimiento final para quien examina los fenómenos densos, y se alcanza el Arhatado. Sin embargo, la esfera de la ni percepción ni no percepción, debido a su sutileza, no se denomina “logro de la percepción” (en el contexto de la práctica de vipassanā). “Jhāyīheteti” significa para aquellos que meditan, para los que se deleitan en la absorción jhanica. “Vuṭṭhahitvā” significa emergiendo de dicho logro. “Samakkhātabbāni” significa que deben ser correctamente declaradas; deben ser simplemente explicadas, elogiadas y alabadas como “pacíficas y sublimes”.

6. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Ānanda Sutta

37. ඡට්ඨෙ සම්බාධෙති පඤ්චකාමගුණසම්බාධෙ. ඔකාසාධිගමොති ඔකාසස්ස අධිගමො. සත්තානං විසුද්ධියාති සත්තානං විසුද්ධිං පාපනත්ථාය. සමතික්කමායාති සමතික්කමනත්ථාය. අත්ථඞ්ගමායාති අත්ථං ගමනත්ථාය. ඤායස්ස අධිගමායාති සහවිපස්සනකස්ස මග්ගස්ස අධිගමනත්ථාය. නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියායාති අපච්චයනිබ්බානස්ස පච්චක්ඛකරණත්ථාය. තදෙව නාම චක්ඛුං භවිස්සතීති තඤ්ඤෙව පසාදචක්ඛු අසම්භින්නං භවිස්සති. තෙ රූපාති තදෙව රූපාරම්මණං ආපාථං ආගමිස්සති. තඤ්චායතනං නො පටිසංවෙදිස්සතීති තඤ්ච රූපායතනං න ජානිස්සති. සෙසෙසුපි එසෙව නයො.

37. En el sexto sutta, “sambādhe” se refiere al estrechamiento de los cinco cordones de los placeres sensuales. “Okāsādhigamo” es el logro de la oportunidad (para alcanzar el fruto del Arhatado). “Sattānaṃ visuddhiyā” significa para conducir a los seres a la purificación (al Nibbāna). “Samatikkamāyā” significa con el propósito de trascender completamente. “Atthaṅgamāyā” significa con el fin de llegar a la cesación. “Ñāyassa adhigamāyā” significa para el logro del sendero (noble) junto con la visión cabal. “Nibbānassa sacchikiriyāyā” significa para realizar el Nibbāna incondicionado ante los propios ojos. “Tadeva nāma cakkhuṃ bhavissatī” significa que ese mismo ojo de sabiduría (o el ojo sensible) permanecerá imperturbable. “Te rūpā” significa que ese mismo objeto de forma aparecerá (en el campo visual). “Tañcāyatanaṃ no paṭisaṃvedissatī” significa que no experimentará o no conocerá ese objeto de forma. El mismo método se aplica a los pasajes restantes.

උදායීති කාළුදායිත්ථෙරො. සඤ්ඤීමෙව නු ඛොති සචිත්තකොයෙව නු ඛො. මකාරො පදසන්ධිමත්තං. කිංසඤ්ඤීති කතරසඤ්ඤාය සඤ්ඤී හුත්වා. සබ්බසො [Pg.280] රූපසඤ්ඤානන්ති ඉදං කස්මා ගණ්හි, කිං පඨමජ්ඣානාදිසමඞ්ගිනො රූපාදිපටිසංවෙදනා හොතීති? න හොති, යාව පන කසිණරූපං ආරම්මණං හොති, තාව රූපං සමතික්කන්තං නාම න හොති. අසමතික්කන්තත්තා පච්චයො භවිතුං සක්ඛිස්සති. සමතික්කන්තත්තා පන තං නත්ථි නාම හොති, නත්ථිතාය පච්චයො භවිතුං න සක්කොතීති දස්සෙතුං ඉදමෙව ගණ්හි.

“Udāyī” se refiere al venerable Thera Kāḷudāyī. “Saññīmeva nu kho” significa ¿acaso solo aquel que posee conciencia (mente)? La letra ‘m’ es meramente una conjunción eufónica (padasandhi). “Kiṃsaññī” significa poseyendo ¿qué tipo de percepción? ¿Por qué se menciona “la total superación de las percepciones de la forma”, si acaso para quien posee la primera absorción y las demás no hay experiencia de la forma y otros objetos? No es que no la haya, pero mientras la forma del kasiṇa sea el objeto, se dice que la forma no ha sido totalmente trascendida. Debido a no haber sido trascendida, podría actuar como una condición (para el apego). Por el contrario, al haber sido trascendida, se dice que ya no existe; para mostrar que, al no existir, no puede actuar como condición, el Bendito tomó precisamente estas palabras.

ජටිලවාසිකාති ජටිලනගරවාසිනී. න චාභිනතොතිආදීසු රාගවසෙන න අභිනතො, දොසවසෙන න අපනතො. සසඞ්ඛාරෙන සප්පයොගෙන කිලෙසෙ නිග්ගණ්හිත්වා වාරෙත්වා ඨිතො, කිලෙසානං පන ඡින්නන්තෙ උප්පන්නොති න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො. විමුත්තත්තා ඨිතොති කිලෙසෙහි විමුත්තත්තායෙව ඨිතො. ඨිතත්තා සන්තුසිතොති ඨිතත්තායෙව සන්තුට්ඨො නාම ජාතො. සන්තුසිතත්තා නො පරිතස්සතීති සන්තුට්ඨත්තායෙව පරිතාසං නාපජ්ජති. අයං, භන්තෙ ආනන්ද, සමාධි කිං ඵලොති ඉමිනා අයං ථෙරී තාලඵලඤ්ඤෙව ගහෙත්වා ‘‘ඉදං ඵලං කිං ඵලං නාමා’’ති පුච්ඡමානා විය අරහත්තඵලසමාධිං ගහෙත්වා ‘‘අයං, භන්තෙ ආනන්ද, සමාධි කිං ඵලො වුත්තො භගවතා’’ති පුච්ඡති. අඤ්ඤාඵලො වුත්තොති අඤ්ඤා වුච්චති අරහත්තං, අරහත්තඵලසමාධි නාමෙසො වුත්තො භගවතාති අත්ථො. එවංසඤ්ඤීපීති ඉමාය අරහත්තඵලසඤ්ඤාය සඤ්ඤීපි තදායතනං නො පටිසංවෙදෙතීති එවං ඉමස්මිං සුත්තෙ අරහත්තඵලසමාධි කථිතොති.

“Jaṭilavāsikā” se refiere a una monja que residía en la ciudad de Jaṭila. En la frase “na cābhinato” y las siguientes: no atraída por el poder del deseo (rāga) ni repelida por el poder de la aversión (dosa). No se trata de un estado donde las impurezas han sido suprimidas o restringidas mediante un esfuerzo forzado (sasaṅkhāra), sino que surgió al final de la erradicación de las impurezas; por lo tanto, se denomina “no restringida por el esfuerzo”. “Vimuttattā ṭhito” significa que permanece estable precisamente por estar liberada de las impurezas. “Ṭhitattā santusito” significa que, por estar estable, se dice que ha llegado a la plena satisfacción. “Santusitattā no paritassati” significa que, debido a estar satisfecha, no cae en la angustia del anhelo. Con las palabras: “Venerable Ānanda, ¿qué fruto tiene esta concentración?”, esta monja Thera, como si tomara un fruto de palma y preguntara “¿cómo se llama este fruto?”, toma la concentración del fruto del Arhatado y pregunta: “Venerable Ānanda, ¿qué fruto ha declarado el Bendito para esta concentración?”. En la respuesta “aññāphalo vutto”, se denomina “aññā” al Arhatado; el significado es que el Bendito declaró que esta concentración tiene como fruto el Arhatado. “Evaṃsaññīpī” significa que incluso teniendo esta percepción del fruto del Arhatado, no experimenta ese objeto sensorial; así debe entenderse. De este modo, en este sutta, se ha expuesto la concentración del fruto del Arhatado. Aquí termina el comentario al sexto sutta.

7. ලොකායතිකසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Lokāyatika Sutta

38. සත්තමෙ ලොකායතිකාති ලොකායතවාදකා. සතතන්ති සදා. සමිතන්ති නිරන්තරං. තිට්ඨතෙතන්ති තිට්ඨතු එතං, මා එතං පට්ඨපෙථ, කො වො එතෙන අත්ථො. ධම්මං වො බ්‍රාහ්මණා දෙසෙස්සාමීති අහං වො චතුසච්චධම්මං දෙසෙස්සාමි.

38. En el séptimo sutta, “lokāyatikā” se refiere a los seguidores o maestros de la filosofía Lokāyata. “Satataṃ” significa siempre. “Samitaṃ” significa continuamente. Respecto a “tiṭṭhatetaṃ”, debe dividirse como “tiṭṭhatu etaṃ”; significa “que eso se detenga”, no sigan con esa conversación, ¿qué provecho obtienen de ella? “Dhammaṃ vo brāhmaṇā desessāmi” significa: “Brahmanes, yo les enseñaré el Dhamma de las Cuatro Nobles Verdades”.

දළ්හධම්මොති දළ්හධනුං ගහෙත්වා ඨිතො. ධනුග්ගහොති ඉස්සාසො. දළ්හධනු නාම ද්විසහස්සථාමං වුච්චති. ද්විසහස්සථාමං නාම යස්ස ආරොපිතස්ස ජියාබද්ධො [Pg.281] ලොහසීසාදීනං භාරො දණ්ඩෙ ගහෙත්වා යාව කණ්ඩප්පමාණා උක්ඛිත්තස්ස පථවිතො මුච්චති. සික්ඛිතොති දස ද්වාදස වස්සානි ආචරියකුලෙ උග්ගහිතසිප්පො. කතහත්ථොති එකො සිප්පමෙව උග්ගණ්හාති, කතහත්ථො න හොති අයං පන කතහත්ථො චිණ්ණවසිභාවො. කතූපාසනොති රාජකුලාදීසු දස්සිතසිප්පො. ලහුකෙන අසනෙනාති අන්තො සුසිරං කත්වා තූලාදීහි පූරෙත්වා කතලක්ඛපරිකම්මෙන සල්ලහුකකණ්ඩෙන. එවං කතඤ්හි එකඋසභගාමී ද්වෙ උසභානිපි ගච්ඡති…පෙ… අට්ඨුසභගාමී සොළස උසභානිපි ගච්ඡති. අප්පකසිරෙනාති නිද්දුක්ඛෙන. අතිපාතෙය්‍යාති අතික්කමෙය්‍ය. ඉදං වුත්තං හොති – යථා සො ධනුග්ගහො තං විදත්ථිචතුරඞ්ගුලං ඡායං සීඝමෙව අතික්කාමෙති, එවං සකලචක්කවාළං සීඝං සීඝං අතික්කමනසමත්ථෙන ජවෙන සමන්නාගතො. සන්ධාවනිකායාති පදසා ධාවනෙන. එවමාහංසූති එවං වදන්ති.

‘Daḷhadhammo’ se refiere a alguien que permanece sosteniendo un arco firme. ‘Dhanuggaho’ es un arquero. Se dice que un ‘daḷhadhanu’ (arco firme) es aquel que posee la fuerza de dos mil [unidades de potencia]. Se denomina ‘fuerza de dos mil’ a aquel arco que, habiendo sido tensado y unida su cuerda, cuando se sujeta por el madero y se levanta hasta la medida de la flecha, se desprende del suelo una carga de cabezas de bronce y otros materiales [de ese peso]. ‘Sikkhito’ significa aquel que ha aprendido el arte durante diez o doce años en la casa de un maestro. ‘Katahattho’ indica que, si bien alguien puede aprender solo el arte del arco, no es un ‘katahattho’ (de manos diestras) a menos que posea maestría por la práctica constante; este término se refiere a esa maestría. ‘Katūpāsanoti’ es quien ha demostrado su arte ante la corte real y otros lugares. ‘Lahukena asanena’ significa mediante una flecha muy ligera, habiéndola ahuecado por dentro y rellenado con algodón u otros materiales, tras haber preparado el blanco. Una flecha así fabricada puede viajar una o dos usabhas... o incluso de ocho a dieciséis usabhas. ‘Appakasirena’ significa sin dificultad. ‘Atipāteyya’ significa que sobrepasaría. El sentido es este: así como ese arquero haría pasar la sombra de un palmo y cuatro dedos con gran rapidez, del mismo modo [él] está dotado de una velocidad capaz de atravesar todo el universo muy rápidamente. ‘Sandhāvanikāyā’ significa mediante la carrera a pie. ‘Evamāhaṃsū’ significa que así lo dicen.

8. දෙවාසුරසඞ්ගාමසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Devāsurasaṅgāma Sutta (Discurso sobre la batalla entre Devas y Asuras).

39. අට්ඨමෙ සමුපබ්‍යූළ්හො අහොසීති පච්චුපට්ඨිතො අහොසි. සඞ්ගාමෙය්‍යාමාති සඞ්ගාමං කරෙය්‍යාම යුජ්ඣෙය්‍යාම. අපයිංසුයෙවාති පලායිංසුයෙව. උත්තරෙනාභිමුඛාති උත්තරාමුඛා හුත්වා. අභියන්තෙ වාති අනුබන්ධන්තියෙව. භීරුත්තානගතෙනාති භීරුත්තානං භයනිවාරණං පතිට්ඨානං ගතෙන. අකරණීයාති යුද්ධෙන කිඤ්චි අකත්තබ්බා. කස්මා පන නෙසං සඞ්ගාමො හොතීති? අසුරා හි පුබ්බෙ තාවතිංසවාසිනො, තෙ චිත්තපාටලියා පුප්ඵනකාලෙ දිබ්බපාරිච්ඡත්තකපුප්ඵං අනුස්සරන්ති. තතො උප්පන්නකොධා ‘‘ගණ්හථ දෙවෙ’’ති සම්මුඛසම්මුඛට්ඨානෙනෙව සිනෙරුං අභිරුහන්ති, දෙවාපි නික්ඛමන්ති. තෙසං ගොපාලකදාරකානං අඤ්ඤමඤ්ඤං දණ්ඩකෙහි පහරණසදිසං යුද්ධං හොති. සක්කො දෙවරාජා හෙට්ඨා පඤ්චසු ඨානෙසු ආරක්ඛං ඨපෙත්වා උපරි දෙවපුරං පරිවාරෙත්වා අත්තසදිසා වජිරහත්ථා පටිමා ඨපාපෙසි. අසුරා හෙට්ඨා පඤ්ච ඨානානි පටිබාහිත්වා අභිරුළ්හා ඉන්දපටිමායො දිස්වා නිවත්තිත්වා අසුරපුරමෙව ගච්ඡන්ති.

39. En el octavo sutta, ‘samupabyūḷho ahosi’ significa que estaba dispuesto o presente. ‘Saṅgāmeyyāma’ significa ‘hagamos la guerra’ o ‘luchemos’. ‘Apayiṃsuyevā’ significa que simplemente huyeron. ‘Uttarenābhimukhā’ significa habiéndose vuelto hacia el norte. ‘Abhiyante vā’ significa que simplemente los perseguían. ‘Bhīruttānagatenā’ significa que fue hacia un refugio para prevenir el miedo, hacia una protección contra el peligro. ‘Akaraṇīyā’ significa que no hay nada que deba hacerse mediante la guerra. ¿Por qué surgió la batalla entre ellos? Se dice que antiguamente los Asuras habitaban en el reino de Tāvatiṃsa. En la época en que florece el árbol Cittapāṭali, ellos recuerdan la flor divina Pāricchattaka. Debido a ese recuerdo, surge el enojo y diciendo ‘¡atrapad a los dioses!’, ascienden al monte Sineru por el camino directo. Los dioses también salen. Se produce una batalla entre ellos similar a la de unos niños pastores golpeándose con palos. Sakka, el rey de los dioses, tras establecer guardias en cinco lugares inferiores y rodear la ciudad celestial superior, hizo colocar estatuas de sí mismo, iguales a él, con el rayo (vajira) en la mano. Los Asuras, tras superar los cinco puestos inferiores, al ver las estatuas de Indra, retrocedieron y regresaron a la ciudad de los Asuras. Esta es la explicación.

දක්ඛිණෙනාභිමුඛාති දක්ඛිණාමුඛා හුත්වා. අපදං වධිත්වාති නිප්පදං නිරවසෙසං වධිත්වා. අදස්සනං ගතොති මාරොපි වට්ටපාදකං කත්වා රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානං [Pg.282] සමාපන්නස්ස චිත්තං ජානාති, තදෙව විපස්සනාපාදකං කත්වා සමාපන්නස්ස චිත්තං ජානාති. අරූපාවචරසමාපත්ති පන වට්ටපාදා වා හොතු විපස්සනාපාදා වා, තං සමාපන්නස්ස මාරො චිත්තං න ජානාති. තෙන වුත්තං – ‘‘අදස්සනං ගතො පාපිමතො’’ති.

‘Dakkhiṇenābhimukhā’ significa habiéndose vuelto hacia el sur. ‘Apadaṃ vadhitvā’ significa habiendo destruido sin dejar rastro, de forma completa. ‘Adassanaṃ gato’: Mara conoce la mente de aquel que ha alcanzado el cuarto jhana de la esfera de la forma basándose en el ciclo (vaṭṭapādaka), y también de aquel que lo alcanza como base para la visión cabal (vipassanā). Sin embargo, Mara no conoce la mente de quien ha alcanzado los logros de la esfera inmaterial, ya sea que se basen en el ciclo o en la visión cabal. Por eso el Bienaventurado dijo: ‘se ha ido de la vista del Malvado’.

9. නාගසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Nāga Sutta (Discurso sobre el Elefante).

40. නවමෙ ආරඤ්ඤකස්සාති අරඤ්ඤවාසිනො. ගොචරපසුතස්සාති ගොචරග්ගහණත්ථාය ගච්ඡන්තස්ස. හත්ථිකලභාති මහන්තා මහන්තා නාගා. හත්ථිච්ඡාපාති තරුණපොතකා. ඔභග්ගොභග්ගන්ති නාමෙත්වා නාමෙත්වා ඨපිතං. ඔගාහං ඔතිණ්ණස්සාති ඔගාහිතබ්බත්තා ඔගාහන්ති ලද්ධනාමං උදකතිත්ථං ඔතිණ්ණස්ස. ඔගාහා උත්තිණ්ණස්සාති උදකතිත්ථතො උත්තිණ්ණස්ස. වූපකට්ඨොති වූපකට්ඨො හුත්වා. ඉදානි යස්මා දසබලස්ස හත්ථිනාගෙන කිච්චං නත්ථි, සාසනෙ පන තංසරික්ඛකං පුග්ගලං දස්සෙතුං ඉදමාහටං, තස්මා තං පුග්ගලං දස්සෙන්තො එවමෙව ඛොතිආදිමාහ.

40. En el noveno sutta, ‘āraññakassā’ significa de aquel que habita en el bosque. ‘Gocarapasutassā’ significa de aquel que va en busca de alimento. ‘Hatthikalabhā’ son elefantes jóvenes de gran tamaño. ‘Hatthicchāpā’ son crías tiernas. ‘Obhaggobhaggaṃ’ significa lo que ha sido inclinado o doblado hacia abajo. ‘Ogāhaṃ otiṇṇassā’ significa de aquel que ha descendido al vado de agua, llamado ‘ogāha’ por ser un lugar para sumergirse. ‘Ogāhā uttiṇṇassā’ significa de aquel que ha salido del vado de agua. ‘Vūpakaṭṭho’ significa habiéndose retirado o quedado solo. Ahora bien, dado que el Poseedor de las Diez Fuerzas (Dasabala) no tiene necesidad de un elefante real, este pasaje se presenta para mostrar a la persona semejante [al elefante] en la Enseñanza; por ello, para mostrar a esa persona, dijo: ‘así también, monjes’ y así sucesivamente.

10. තපුස්සසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Tapussa Sutta (Discurso sobre Tapussa).

41. දසමෙ මල්ලෙසූති මල්ලරට්ඨෙ. ඉධෙව තාව ත්වං, ආනන්ද, හොතීති ඉධ භගවා ‘‘තපුස්සගහපතිනො ඉධ ඨිතෙන ආනන්දෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපො භවිස්සති, තතොනිදානං අහං මහන්තං ධම්මපරියායං දෙසෙස්සාමී’’ති ඤත්වා ආහ. උපසඞ්කමීති සො කිර භුත්තපාතරාසො ‘‘දසබලස්ස උපට්ඨානං ගමිස්සාමී’’ති නික්ඛමන්තො දූරතොව ථෙරං දිස්වා යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි. පපාතො විය ඛායති, යදිදං නෙක්ඛම්මන්ති යමිදං පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතං නෙක්ඛම්මං, තං අම්හාකං මහාපපාතො විය ඔගාහිත්වා උපට්ඨාති. නෙක්ඛම්මෙ චිත්තං පක්ඛන්දතීති පබ්බජ්ජාය චිත්තං ආරම්මණවසෙන පක්ඛන්දති, තදෙව ආරම්මණං කත්වා පසීදති, තදෙව පතිට්ඨාති, පච්චනීකධම්මෙහි ච විමුච්චති. ‘එතං සන්ත’න්ති පස්සතොති එතං නෙක්ඛම්මං සන්තං විගතදරථපරිළාහන්ති එවං පස්සන්තානං භික්ඛූනං. බහුනා ජනෙන විසභාගොති තයිදං බහුනා මහාජනෙන සද්ධිං භික්ඛූනං විසභාගං, අසදිසන්ති අත්ථො.

41. En el décimo sutta, ‘mallesū’ significa en el reino de los Mallas. En la frase ‘idheva tāva tvaṃ, Ānanda, hoti’, el Bienaventurado dijo esto sabiendo: ‘Aquí habrá una conversación entre el padre de familia Tapussa y Ānanda, que está presente; debido a ello, yo enseñaré un gran discurso del Dhamma’. ‘Upasaṅkamī’: se dice que aquel padre de familia llamado Tapussa, habiendo desayunado, salió pensando ‘iré a servir al Poseedor de las Diez Fuerzas’, y al ver al venerable de lejos, se acercó a donde estaba el venerable Ānanda. ‘Papāto viya khāyati, yadidaṃ nekkhammanti’: esta renuncia, conocida como la vida monástica (pabbajjā), se les presenta a los laicos como si fuera un gran precipicio al intentar entrar en ella. ‘Nekkhamme cittaṃ pakkhandatīti’: la mente se lanza hacia la vida monástica mediante el objeto de meditación; tomando eso como objeto, se purifica, en ello se establece y se libera de los estados mentales opuestos. ‘Etaṃ santanti’: para los monjes que ven así, la renuncia es pacífica, libre de angustia y ardor. ‘Bahunā janena visabhāgo’ significa que para los monjes esto es incompatible o diferente de lo que experimenta la gran mayoría de la gente común; este es el significado.

කථාපාභතන්ති කථාමූලං. තස්ස මය්හං, ආනන්ද, නෙක්ඛම්මෙ චිත්තං න පක්ඛන්දතීති තස්ස එවං විතක්කෙන්තස්සාපි මය්හං පබ්බජ්ජාය චිත්තං න ඔතරති. ‘‘එතං [Pg.283] සන්ත’’න්ති පස්සතොති ‘‘සාධු නෙක්ඛම්ම’’න්ති පරිවිතක්කනවසෙන ‘‘එතං නෙක්ඛම්මං සන්ත’’න්ති පස්සන්තස්සපි. අනාසෙවිතොති න ආසෙවිතො න ඵස්සිතො න සච්ඡිකතො. අධිගම්මාති අධිගන්ත්වා පත්වා සච්ඡිකත්වා. තමාසෙවෙය්‍යන්ති තං ආනිසංසං සෙවෙය්‍යං භජෙය්‍යං. යං මෙති යෙන කාරණෙන මය්හං. අධිගම්මාති අධිගන්ත්වා. ස්වාස්ස මෙ හොති ආබාධොති සො මය්හං ආබාධනට්ඨෙන ආබාධො හොති. අවිතක්කෙ චිත්තං න පක්ඛන්දතීති අවිතක්කවිචාරෙ දුතියජ්ඣානෙ ආරම්මණවසෙන චිත්තං න පක්ඛන්දති. විතක්කෙසූති විතක්කවිචාරෙසු. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

Kathāpābhatanti significa la raíz o el origen del discurso. 'Para ese yo, Ānanda, mi mente no se lanza hacia la renuncia' significa que, para aquel que incluso reflexiona de este modo, su mente no entra en el estado de la vida monástica. 'Al ver que esto es pacífico' significa al ver, por medio de la reflexión: 'La renuncia es buena; esta renuncia es pacífica'. Anāsevitoti significa no frecuentado, no practicado, no realizado. Adhigammā significa habiendo alcanzado, llegado o realizado. Tamāseveyyanti significa que frecuentaría o se asociaría con ese beneficio de la renuncia (el salir del hogar). Yaṃ me significa por la razón que para mí. Adhigammā significa habiendo alcanzado. 'Svāssa me hoti ābādhoti' significa que la aparición de percepciones y atenciones relacionadas con los placeres sensuales es una aflicción por su naturaleza de opresión. 'En lo que no hay pensamiento aplicado, la mente no se lanza' significa que la mente no entra, por el poder del objeto, en el segundo jhana que carece de pensamiento aplicado y pensamiento sostenido. Vitakkesūti se refiere a los pensamientos aplicados y sostenidos. El resto en todos los lugares tiene un significado evidente.

මහාවග්ගො චතුත්ථො.

El Cuarto Gran Vagga (Mahāvaggo).

5. සාමඤ්ඤවග්ගො

5. Sāmaññavaggo (Sección sobre la vida monástica).

1. සම්බාධසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Sambādha Sutta.

42. පඤ්චමස්ස පඨමෙ උදායීති කාළුදායිත්ථෙරො. අවිද්වාති අඤ්ඤාසි. භූරිමෙධසොති මහාපඤ්ඤො. යො ඣානමබුජ්ඣීති යො ඣානං අබුජ්ඣි. පටිලීනනිසභොති එකීභාවවසෙන පටිලීනො චෙව උත්තමට්ඨෙන ච නිසභො. මුනීති බුද්ධමුනි. පරියායෙනාති එකෙන කාරණෙන. කාමසම්බාධස්ස හි අභාවමත්තෙනෙව පඨමජ්ඣානං ඔකාසාධිගමො නාම, න සබ්බථා සබ්බං. තත්‍රාපත්ථි සම්බාධොති තස්මිම්පි පඨමජ්ඣානෙ සම්බාධො පටිපීළනං අත්ථියෙව. තත්‍රාපිත්ථීතිපි පාඨො. කිඤ්ච තත්ථ සම්බාධොති තස්මිං පන ඣානෙ කිං සම්බාධො නාම. අයමෙත්ථ සම්බාධොති අයං විතක්කවිචාරානං අනිරුද්ධභාවො සම්බාධො සංපීළා නාම. ඉමිනා උපායෙන සබ්බවාරෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො. නිප්පරියායෙනාති න එකෙන කාරණෙන, අථ ඛො ආසවක්ඛයො නාම සබ්බසම්බාධානං පහීනත්තා සබ්බෙන සබ්බං ඔකාසාධිගමො නාමාති.

42. En el primero del quinto vagga, Udāyī se refiere al Thera Kāḷudāyī. Avidvā significa que no sabía. Bhūrimedhaso significa alguien de gran sabiduría. Yo jhānamabujjhī significa aquel que conoció el jhana. Paṭilīnanisabhoti significa que está recluido debido al estado de soledad y es excelente (nisabho) por su significado supremo. Munīti se refiere al Muni Buda. Pariyāyenāti significa por un método o razón indirecta. Pues, por la mera ausencia del confinamiento de los placeres sensuales, el primer jhana se llama 'obtención de espacio', pero no lo es en todos los sentidos ni de manera absoluta. Tatrāpatthi sambādhoti significa que incluso en ese primer jhana existe confinamiento u opresión. También se encuentra la lectura 'tatrāpitthi'. '¿Qué es allí el confinamiento?' significa ¿qué se llama confinamiento en ese jhana? 'Este es allí el confinamiento' significa que este estado no cesado de pensamiento aplicado y sostenido se llama confinamiento o presión. Por este método debe entenderse el significado en todas las secciones. Nippariyāyenāti significa no por un método indirecto; más bien, la destrucción de las impurezas se llama 'obtención de espacio' en todos los sentidos y de manera absoluta debido al abandono de todas las obstrucciones.

2. කායසක්ඛිසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Kāyasakkhi Sutta.

43. දුතියෙ [Pg.284] යථා යථා ච තදායතනන්ති යෙන යෙන කාරණෙන යෙන යෙනාකාරෙන තං පඨමජ්ඣානසඞ්ඛාතං ආයතනං හොති. තථා තථා නං කායෙන ඵුසිත්වා විහරතීති තෙන තෙන කාරණෙන තෙන තෙනාකාරෙන තං සමාපත්තිං සහජාතනාමකායෙන ඵුසිත්වා විහරති, සමාපජ්ජතීති අත්ථො. කායසක්ඛි වුත්තො භගවතා පරියායෙනාති යස්මා තෙන නාමාකායෙන පඨමජ්ඣානං සච්ඡිකතං, තස්මා ඉමිනා පරියායෙන කායසක්ඛි වුත්තො. නිප්පරියායෙනාති යත්තකං කායෙන සච්ඡිකාතබ්බං, සබ්බස්ස කතත්තා අයං නිප්පරියායෙන කායසක්ඛි නාම.

43. En el segundo, 'según sea esa base' significa por cualquier razón o modo que ese jhana llamado el primer jhana sea la base. 'Mora habiéndolo tocado con el cuerpo' significa que por esa razón o modo mora habiendo tocado ese logro con el cuerpo mental nacido simultáneamente; el significado es que entra en el logro. 'El Bienaventurado lo llamó testigo corporal de manera indirecta' porque ha realizado el primer jhana con ese cuerpo mental; por lo tanto, se llama testigo corporal por este método. Nippariyāyenāti significa que, debido a haber realizado todo lo que debe ser realizado con el cuerpo mental, esta persona es llamada 'testigo corporal' en sentido directo.

3. පඤ්ඤාවිමුත්තසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Paññāvimutta Sutta.

44. තතියෙ පඤ්ඤාය ච නං පජානාතීති තං පඨමජ්ඣානවිපස්සනාපඤ්ඤාය ජානාති. ඉධාපි පරියායනිප්පරියායා පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. යථා ච ඉධ, එවං ඉතො පරෙසුපි.

44. En el tercero, 'y lo comprende con la sabiduría' significa que conoce ese primer jhana con la sabiduría de la visión cabal (vipassanā). Aquí también los sentidos indirecto y directo deben entenderse mediante el método anterior. Así como en este caso, lo mismo ocurre en los suttas posteriores a este.

4. උභතොභාගවිමුත්තසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Ubhatobhāgavimutta Sutta.

45. චතුත්ථං උභයෙන වෙදිතබ්බං. එත්ථ ච උභතොභාගවිමුත්තොති උභතොභාගෙහි සමථවිපස්සනානං පච්චනීකකිලෙසෙහි විමුත්තො. පරියොසානෙ පන සමාපත්තියා රූපකායතො, අරියමග්ගෙන නාමකායතො විමුත්තොයෙව උභතොභාගවිමුත්තොති වෙදිතබ්බො.

45. El cuarto debe entenderse mediante ambos métodos. Y aquí, 'liberado de ambas partes' significa liberado de las dos partes de las impurezas que se oponen a la tranquilidad y a la visión cabal. Al final, se entiende como 'liberado de ambas partes' a aquel que está liberado del cuerpo material mediante el logro y del cuerpo mental mediante el sendero noble.

5-10. සන්දිට්ඨිකධම්මසුත්තාදිවණ්ණනා

5-10. Comentario al Sandiṭṭhikadhamma Sutta y otros.

46-51. පඤ්චමාදීසු සන්දිට්ඨිකොති සයං පස්සිතබ්බකො. නිබ්බානන්ති කිලෙසනිබ්බානං. පරිනිබ්බානන්ති තස්සෙව වෙවචනං. තදඞ්ගනිබ්බානන්ති පඨමජ්ඣානාදිනා තෙන තෙන අඞ්ගෙන නිබ්බානං. දිට්ඨධම්මනිබ්බානන්ති ඉස්මිංයෙව අත්තභාවෙ නිබ්බානං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

46-51. En el quinto y siguientes, sandiṭṭhiko significa que debe ser visto por uno mismo. Nibbānanti se refiere al Nibbāna de las impurezas. Parinibbānanti es un sinónimo de ese mismo término. Tadaṅganibbānanti es el Nibbāna por medio de los factores respectivos, como el primer jhana, etc. Diṭṭhadhammanibbānanti es el Nibbāna en esta misma existencia. El resto en todos los lugares tiene un significado evidente.

සාමඤ්ඤවග්ගො පඤ්චමො.

El Quinto Sāmaññavaggo.

පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

Concluye el primer conjunto de cincuenta.

2. දුතියපණ්ණාසකවණ්ණනා

2. Comentario al segundo conjunto de cincuenta.

52. ඉතො [Pg.285] පරෙසු ඛෙමන්ති නිරුපද්දවං. ඛෙමප්පත්තොති ඛෙමභාවං පත්තො. සික්ඛාදුබ්බල්‍යානීති සික්ඛාය දුබ්බලභාවකරණානි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

52. En los suttas posteriores a este, khemanti significa libre de peligros. Khemappatto significa que ha alcanzado el estado de seguridad. Sikkhādubbalyānīti se refiere a las causas de debilidad en el entrenamiento. El resto en todos los lugares tiene un significado evidente. Así termina.

මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

En el Manorathapūraṇī, el comentario del Aṅguttaranikāya.

නවකනිපාතස්ස සංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye la explicación del Navakanipāta (Libro de los Nueves).

. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

. Homenaje a aquel Bienaventurado, el Arahat, el perfectamente Iluminado.

අඞ්ගුත්තරනිකායෙ

En el Aṅguttaranikāya.

දසකනිපාත-අට්ඨකථා

Comentario al Dasakanipāta (Libro de los Dieces).

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. Primer conjunto de cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsakaṃ).

1. ආනිසංසවග්ගො

1. Ānisaṃsavaggo (Sección sobre los beneficios).

1. කිමත්ථියසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Kimatthiya Sutta.

1. දසකනිපාතස්ස [Pg.287] පඨමෙ කුසලානි සීලානීති අනවජ්ජසීලානි. අමඞ්කුභාවස්ස අවිප්පටිසාරස්ස අත්ථාය සංවත්තන්තීති අවිප්පටිසාරත්ථානි. සො නෙසං ආනිසංසොති අවිප්පටිසාරානිසංසානි. යථාභූතඤාණදස්සනත්ථොතිආදීසු යථාභූතඤාණදස්සනං නාම තරුණවිපස්සනා, නිබ්බිදා නාම බලවවිපස්සනා, විරාගො නාම මග්ගො, විමුත්ති නාම අරහත්තඵලං, ඤාණදස්සනං නාම පච්චවෙක්ඛණඤාණං. අග්ගාය පරෙන්තීති අරහත්තත්ථාය ගච්ඡන්ති.

1. En el primero del Dasakanipāta, 'virtudes saludables' significa virtudes irreprochables. 'Conducen al propósito del no remordimiento' significa que resultan en el no remordimiento. 'Ese es su beneficio' significa que el no remordimiento es su beneficio. En 'conocimiento y visión según la realidad', etc., el conocimiento y visión según la realidad es la visión cabal incipiente; el desencanto (nibbidā) es la visión cabal fuerte; el desapasionamiento (virāgo) es el sendero; la liberación (vimutti) es el fruto del estado de Arahat; el conocimiento y visión (ñāṇadassana) es el conocimiento de revisión. 'Llegan a la cima' significa que proceden hacia el fruto del estado de Arahat.

2. චෙතනාකරණීයසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Cetanākaraṇīya Sutta.

2. දුතියෙ න චෙතනාය කරණීයන්ති න චෙතෙත්වා කප්පෙත්වා පකප්පෙත්වා කාතබ්බං. ධම්මතා එසාති ධම්මසභාවො එසො කාරණනියමො අයං. අභිසන්දෙන්තීති පවත්තෙන්ති. පරිපූරෙන්තීති පරිපුණ්ණං කරොන්ති. අපාරා පාරං ගමනායාති ඔරිමතීරභූතා තෙභූමකවට්ටා නිබ්බානපාරං ගමනත්ථාය.

2. En el segundo, 'no debe hacerse por volición' significa que no debe hacerse mediante un esfuerzo deliberado o planificado. 'Esa es la naturaleza' (dhammatā esā) significa que esta es la naturaleza de la ley o una necesidad causal. Abhisandentī significa que hacen fluir o provocan. Paripūrentī significa que completan o hacen pleno. 'Para ir de esta orilla a la otra' significa para ir desde el ciclo de existencia en los tres planos, que es esta orilla, hacia el Nibbāna, que es la otra orilla.

3-5. උපනිසසුත්තත්තයවණ්ණනා

3-5. Comentario a la trilogía de los Upanisa Suttas.

3-5. තතියෙ හතූපනිසොති හතකාරණො. චතුත්ථපඤ්චමෙසු ද්වීහි ථෙරෙහි කථිතභාවොව විසෙසො.

3-5. En el tercero, hatūpanisoti significa que la causa ha sido destruida. En el cuarto y el quinto, la diferencia radica simplemente en el hecho de que fueron enseñados por los dos Theras.

6. සමාධිසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Discurso sobre la Concentración (Samādhi Sutta).

6. ඡට්ඨෙ නෙව පථවියං පථවීසඤ්ඤී අස්සාති පථවිං ආරම්මණං කත්වා පථවීති එවං උප්පන්නාය සඤ්ඤාය සඤ්ඤී න භවෙය්‍ය. ආපාදීසුපි එසෙව [Pg.288] නයො. න ඉධලොකෙති ඉධලොකෙ උප්පජ්ජනකචතුක්කපඤ්චකජ්ඣානසඤ්ඤාය න සඤ්ඤී භවෙය්‍ය. න පරලොකෙති පරලොකෙ උප්පජ්ජනකචතුක්කපඤ්චකජ්ඣානසඤ්ඤාය න සඤ්ඤී භවෙය්‍ය. සඤ්ඤී ච පන අස්සාති අථ ච පනස්ස සමාපත්ති සවිතක්කසමාපත්තියෙව අස්සාති වුච්චති. එතං සන්තං එතං පණීතන්ති සන්තං සන්තන්ති අප්පෙත්වා නිසින්නස්ස දිවසම්පි චිත්තුප්පාදො ‘‘සන්තං සන්ත’’න්තෙව පවත්තති, පණීතං පණීතන්ති අප්පෙත්වා නිසින්නස්ස දිවසම්පි චිත්තුප්පාදො ‘‘පණීතං පණීත’’න්තෙව පවත්තති. යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථොති නිබ්බානං නිබ්බානන්ති අප්පෙත්වා නිසින්නස්ස දිවසම්පි චිත්තුප්පාදො ‘‘නිබ්බානං නිබ්බාන’’න්තෙව පවත්තතීති සබ්බම්පෙතං ඵලසමාපත්තිසමාධිං සන්ධාය වුත්තං.

6. En el sexto, "ni un perceptor de la tierra en la tierra" significa que uno no sería un perceptor a través de la percepción surgida como "esto es tierra" habiendo tomado el elemento tierra como objeto. El mismo método se aplica al agua y demás elementos. "Ni en este mundo" significa que uno no sería un perceptor a través de la percepción de los cuatro o cinco jhanas que surgen en este mundo presente. "Ni en el otro mundo" significa que uno no sería un perceptor a través de la percepción de los cuatro o cinco jhanas que surgen en el mundo del más allá. "Sin embargo, sería un perceptor" significa que se dice que su logro sería ciertamente un logro con pensamiento (savitakka). "Esto es pacífico, esto es sublime" significa que para aquel que se sienta habiendo alcanzado la absorción como "pacífico, pacífico", el surgimiento de la conciencia a lo largo de todo el día procede únicamente como "pacífico, pacífico". Lo mismo ocurre para "sublime, sublime". "A saber, la calma de todas las formaciones" significa que para aquel que se sienta habiendo alcanzado la absorción como "Nibbāna, Nibbāna", el surgimiento de la conciencia a lo largo de todo el día procede únicamente como "Nibbāna, Nibbāna". Por lo tanto, todo esto se dice con referencia a la concentración del logro del fruto (phalasamāpattisamādhi).

7. සාරිපුත්තසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Discurso sobre Sāriputta.

7. සත්තමෙ සඤ්ඤී ච පනාහං, ආවුසො, තස්මිං සමයෙ අහොසින්ති, ආවුසො, තස්මිං සමයෙ අහං ‘‘භවනිරොධො නිබ්බාන’’න්ති ඉමාය ඵලසමාපත්තිසඤ්ඤාය සඤ්ඤී අහොසිං. සචිත්තකා මෙ සා සමාපත්ති අහොසීති පච්චවෙක්ඛණා කථිතා.

7. En el séptimo, "Sin embargo, yo, amigo, era un perceptor en ese momento" significa: "Amigo, en ese momento yo era un perceptor a través de esta percepción del logro del fruto: 'El cese de la existencia es el Nibbāna'". "Ese logro mío poseía conciencia" se refiere a la enseñanza de la reflexión (paccavekkhaṇā).

8. ඣානසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Discurso sobre el Jhana.

8. අට්ඨමෙ සමන්තපාසාදිකොති පසාදාවහානංයෙව කායකම්මාදීනං සබ්භාවතො සමන්තො පාසාදිකො. සබ්බාකාරපරිපූරොති සබ්බෙහි කාරණෙහි පරිපුණ්ණො.

8. En el octavo, "completamente inspirador" (samantapāsādika) significa totalmente inspirador debido a la presencia de acciones corporales y demás que traen confianza. "Completo en todos sus aspectos" significa pleno en todas las causas.

9. සන්තවිමොක්ඛසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Discurso sobre la Liberación Pacífica.

9. නවමෙ සන්තාති ආරම්මණසන්තතායපි අඞ්ගසන්තතායපි සන්තා. විමොක්ඛාති පච්චනීකධම්මෙහි විමුත්තත්තා ආරම්මණෙ ච නිරාසඞ්කභාවෙන සුට්ඨු මුත්තත්තා එවංලද්ධනාමා. අතික්කම්ම රූපෙති රූපජ්ඣානානි අතික්කමිත්වා පවත්තා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

9. En el noveno, "pacíficos" significa pacíficos tanto por la paz del objeto como por la paz de los factores del jhana. "Liberaciones" es el nombre obtenido por estar liberado de los estados opuestos y por estar plenamente liberado por la ausencia de vacilación respecto al objeto. "Trascendiendo las formas" significa que ocurre habiendo trascendido los jhanas de la esfera de la forma (rūpajjhāna). El resto, en todas partes, tiene un significado evidente.

ආනිසංසවග්ගො පඨමො.

El primer capítulo: El Capítulo de los Beneficios (Ānisaṃsavagga).

2. නාථවග්ගො

2. El Capítulo de los Protectores (Nāthavagga).

1. සෙනාසනසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Discurso sobre el Alojamiento.

11. දුතියස්ස [Pg.289] පඨමෙ පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතොති පඤ්චහි ගුණඞ්ගෙහි සමන්නාගතො. නාතිදූරං හොති නාච්චාසන්නන්ති යඤ්හි අතිදූරෙ හොති, පිණ්ඩාය චරිත්වා තත්ථ ගච්ඡන්තස්ස කායචිත්තදරථා හොති, තතො අනුප්පන්නං වා සමාධිං උප්පාදෙතුං උප්පන්නං වා ථිරං කාතුං න සක්කොති. අච්චාසන්නං බහුජනාකිණ්ණං හොති. චත්තාලීසඋසභමත්තෙ පන පදෙසෙ වසතං දූරාසන්නදොසවිමුත්තඤ්ච ගමනාගමනසම්පන්නං නාම හොති. දිවාඅප්පාකිණ්ණන්ති දිවසභාගෙ මහාජනෙන අනාකිණ්ණං.

11. En el primero del segundo capítulo, "dotado de cinco factores" significa dotado de cinco cualidades. En cuanto a "ni muy lejos ni muy cerca": si está demasiado lejos, para un monje que camina allí tras buscar limosna, hay fatiga de cuerpo y mente; debido a esa fatiga, no puede hacer que surja una concentración no surgida o estabilizar una ya surgida. Si está demasiado cerca, el lugar está lleno de mucha gente. Se dice que un lugar a una distancia de unos cuarenta usabhas, libre de los dos defectos de estar lejos o cerca, está "dotado de facilidad de ir y venir". "No concurrido de día" significa que no está atestado de mucha gente durante las horas del día.

2. පඤ්චඞ්ගසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Discurso sobre los Cinco Factores.

12. දුතියෙ කෙවලීති කෙවලෙහි සකලෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතො. වුසිතවාති වුත්ථබ්‍රහ්මචරියවාසො. අසෙඛෙනාති අසෙඛධම්මපරියාපන්නෙන ලොකුත්තරෙන. සීලක්ඛන්ධෙනාති සීලරාසිනා. විමුත්තික්ඛන්ධෙනාති එත්ථ ඨපෙත්වා සීලාදයො තයො සෙසා ඵලධම්මා විමුත්ති නාම, විමුත්තිඤාණදස්සනං පච්චවෙක්ඛණඤාණං, තං ලොකියමෙව.

12. En el segundo, "consumado" (kevalī) significa dotado de cualidades completas y totales. "Que ha vivido la vida" (vusitavā) significa que ha completado la vida santa del sendero. "Por lo que es de alguien más allá del entrenamiento" (asekhena) se refiere a lo supramundano incluido en la categoría de los estados de un asekhā. "Por el agregado de la virtud" (sīlakkhandhena) significa por la masa de virtud. "Por el agregado de la liberación" (vimuttikkhandhena): aquí, dejando de lado los tres factores (virtud, concentración, sabiduría), los estados de fruto restantes se denominan liberación. "El conocimiento y la visión de la liberación" es el conocimiento de revisión (paccavekkhaṇāñāṇa), el cual es estrictamente mundano.

3-4. සංයොජනසුත්තාදිවණ්ණනා

3-4. Comentario al Discurso sobre los Grilletes y otros.

13-14. තතියෙ ඔරම්භාගියානීති හෙට්ඨාභාගියානි. උද්ධම්භාගියානීති උපරිභාගියානි. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටමෙව කථිතං. චතුත්ථෙ ඛිලවිනිබන්ධා පඤ්චකනිපාතෙ විත්ථාරිතායෙව. ආරොහපරිණාහෙනාති දීඝපුථුලන්තෙන.

13-14. En el tercero, "inferiores" (orambhāgiyāni) significa que pertenecen a la parte inferior del reino de los sentidos. "Superiores" (uddhambhāgiyāni) significa que pertenecen a la parte superior de los reinos de la forma y sin forma. En este discurso, solo se habla del ciclo de renacimientos (vaṭṭa). En el cuarto y quinto, la "aridez y las ataduras mentales" ya han sido detalladas en el Libro de los Cincos (Pañcakanipāta). "Por altura y circunferencia" significa por su dimensión de longitud y grosor.

5. අප්පමාදසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Discurso sobre la Diligencia.

15. පඤ්චමෙ එවමෙව ඛොති යථා සබ්බසත්තානං සම්මාසම්බුද්ධො අග්ගො, එවං සබ්බෙසං කුසලධම්මානං කාරාපකඅප්පමාදො අග්ගොති දට්ඨබ්බො. නනු චෙස ලොකියොව, කුසලධම්මා පන ලොකුත්තරාපි. අයඤ්ච කාමාවචරොව, කුසලධම්මා පන චතුභූමකා. කථමෙස තෙසං අග්ගොති? පටිලාභකත්තෙන. අප්පමාදෙන හි තෙ පටිලභන්ති, තස්මා සො තෙසං අග්ගො. තෙනෙව වුත්තං – සබ්බෙ තෙ අප්පමාදමූලකාති.

15. En el quinto, "del mismo modo": así como el Sammasambuddha es el supremo entre todos los seres, del mismo modo la diligencia (appamāda), que hace que se realicen todos los estados beneficiosos, debe considerarse la suprema. Pero, ¿no es la diligencia únicamente mundana, mientras que los estados beneficiosos también pueden ser supramundanos? Además, la diligencia pertenece a la esfera de los sentidos, mientras que los estados beneficiosos abarcan los cuatro planos. ¿Cómo es ella la suprema entre ellos? Por su cualidad de producir el logro. Pues a través de la diligencia se obtienen esos estados mundanos y supramundanos; por lo tanto, ella es la suprema entre ellos. Por eso se ha dicho: "todos estos tienen a la diligencia como su raíz".

ජඞ්ගලානන්ති [Pg.290] පථවිතලචාරීනං. පාණානන්ති සපාදකපාණානං. පදජාතානීති පදානි. සමොධානං ගච්ඡන්තීති ඔධානං පක්ඛෙපං ගච්ඡන්ති. අග්ගමක්ඛායතීති සෙට්ඨමක්ඛායති. යදිදං මහන්තත්තෙනාති මහන්තභාවෙන අග්ගමක්ඛායති, න ගුණග්ගෙනාති අත්ථො. වස්සිකන්ති සුමනපුප්ඵං. ඉදං කිර සුත්තං සුත්වා භාතියමහාරාජා වීමංසිතුකාමතාය එකස්මිං ගබ්භෙ චතුජාතිගන්ධෙහි පරිභණ්ඩං කත්වා සුගන්ධපුප්ඵානි ආහරාපෙත්වා එකස්ස සමුග්ගස්ස මජ්ඣෙ සුමනපුප්ඵමුට්ඨිං ඨපෙත්වා සෙසානි තස්ස සමන්තතො මුට්ඨිං කත්වා ඨපෙත්වා ද්වාරං පිධාය බහි නික්ඛන්තො. අථස්ස මුහුත්තං බහි වීතිනාමෙත්වා ද්වාරං විවරිත්වා පවිසන්තස්ස සබ්බපඨමං සුමනපුප්ඵගන්ධො ඝානං පහරි. සො මහාතලස්මිංයෙව මහාචෙතියාභිමුඛො නිපජ්ජිත්වා ‘‘වස්සිකං තෙසං අග්ගන්ති කථෙන්තෙන සුකථිතං සම්මාසම්බුද්ධෙනා’’ති චෙතියං වන්දි. ඛුද්දරාජානොති ඛුද්දකරාජානො. කූටරාජානොතිපි පාඨො.

"De los animales terrestres" significa los que andan sobre la superficie de la tierra. "De los seres" significa los seres con pies. "Huellas" se refiere a los pies. "Convergen" significa que entran en la inclusión. "Se declara como el supremo" significa que se declara como el mejor. "A saber, por su grandeza" significa que se declara supremo debido a su gran tamaño, no por la excelencia de sus cualidades. "Vassika" es la flor de jazmín (sumana). Se dice que, al escuchar este discurso, el gran rey Bhātiya, queriendo ponerlo a prueba, preparó una habitación con cuatro tipos de fragancias, trajo flores aromáticas, colocó un puñado de flores de jazmín en medio de un cofre y colocó puñados de las otras flores a su alrededor, cerró la puerta y salió. Después de esperar un momento afuera, al abrir la puerta y entrar, el aroma de las flores de jazmín golpeó su olfato antes que cualquier otro. Él se postró en el gran pabellón frente a la Gran Estupa, diciendo: "Bien ha sido dicho por el Sammasambuddha que el jazmín es el supremo entre ellas", y veneró la estupa. "Pequeños reyes" significa reyes menores. También existe la variante del texto "Kūṭarājāno".

6. ආහුනෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Discurso sobre los Dignos de Ofrendas.

16. ඡට්ඨෙ ගොත්‍රභූති සිඛාපත්තවිපස්සනාභූතෙන නිබ්බානාරම්මණෙන ගොත්‍රභුඤාණෙන සමන්නාගතො.

16. En el sexto, "gotrabhū" significa la persona dotada del conocimiento de "cambio de linaje" (gotrabhuñāṇa), que tiene al Nibbāna como objeto y que ha alcanzado la cima de la visión cabal (vipassanā).

7. පඨමනාථසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Primer Discurso sobre los Protectores (Nātha Sutta).

17. සත්තමෙ සනාථාති සඤාතකා බහුඤාතිවග්ගා හුත්වා විහරථ. නාථං කරොන්තීති නාථකරණා, අත්තනො සනාථභාවකරා පතිට්ඨාකරාති අත්ථො. කල්‍යාණමිත්තොතිආදීසු සීලාදිගුණසම්පන්නා කල්‍යාණා මිත්තා අස්සාති කල්‍යාණමිත්තො. තෙවස්ස ඨානනිසජ්ජාදීසු සහ අයනතො සහායාති කල්‍යාණසහායො. චිත්තෙන චෙව කායෙන ච කල්‍යාණමිත්තෙසුයෙව සම්පවඞ්කො ඔණතොති කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. සුවචො හොතීති සුඛෙන වත්තබ්බො හොති, සුඛෙන අනුසාසිතබ්බො. ඛමොති ගාළ්හෙන ඵරුසෙන කක්ඛළෙන වුත්තො ඛමති න කුප්පති. පදක්ඛිණග්ගාහී අනුසාසනින්ති යථා එකච්චො ඔවදියමානො වාමතො ගණ්හාති, පටිප්ඵරති වා, අස්සුණන්තො වා ගච්ඡති, එවං අකත්වා ‘‘ඔවදථ[Pg.291], භන්තෙ, අනුසාසථ, තුම්හෙසු අනොවදන්තෙසු කො අඤ්ඤො ඔවදිස්සතී’’ති පදක්ඛිණං ගණ්හාති.

17. En el séptimo sutta, 'con protectores' (sanāthā) significa 'con parientes' (sañātakā); significa vivir teniendo una multitud de parientes (bahuñātivaggā). Se les llama 'hacedores de protección' (nāthakaraṇā) porque actúan como protectores; el significado es que establecen la condición de tener protección para uno mismo y actúan como un fundamento (patiṭṭhākarā). En frases como 'un buen amigo' (kalyāṇamittotiādīsu), un 'buen amigo' es aquel que posee cualidades como la virtud (sīlādiguṇasampanno). Es un 'buen compañero' (kalyāṇasahāyo) porque lo acompaña en actividades como estar de pie o sentarse (ṭhānanisajjādīsu). Es un 'buen asociado' (kalyāṇasampavaṅko) porque está inclinado solo hacia buenos amigos, tanto mental como físicamente. 'Es dócil' (suvaco hotīti) significa que es fácil hablarle y fácil de instruir. 'Paciente' (khamo) significa que cuando se le habla con palabras duras, ásperas o severas, soporta y no se irrita. 'Recibe la instrucción con respeto' (padakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ) significa que, a diferencia de alguien que, al ser aconsejado, lo toma de manera errónea, o replica, o se va como si no escuchara; él, por el contrario, dice: 'Aconséjeme, venerable, instrúyame; si usted no me aconseja, ¿quién más me aconsejará bien?', y así recibe la instrucción con respeto.

උච්චාවචානීති උච්චනීචානි. කිංකරණීයානීති ‘‘කිං කරොමී’’ති එවං වත්වා කත්තබ්බකම්මානි. තත්ථ උච්චකම්මං නාම චීවරස්ස කරණං රජනං, චෙතියෙ සුධාකම්මං, උපොසථාගාරචෙතියඝරබොධිඝරෙසු කත්තබ්බකම්මන්ති එවමාදි. අවචකම්මං නාම පාදධොවනමක්ඛනාදිඛුද්දකකම්මං. තත්‍රූපායායාති තත්‍රුපගමනියාය. අලං කාතුන්ති කාතුං සමත්ථො හොති. අලං සංවිධාතුන්ති විචාරෙතුං සමත්ථො හොති.

'Altas y bajas' (uccāvacānī) significa grandes y pequeñas. 'Deberes por realizar' (kiṃkaraṇīyānī) se refiere a las tareas que deben hacerse diciendo '¿qué puedo hacer?'. Allí, 'tareas mayores' (uccakammaṃ) incluye la confección y el teñido de mantos, el trabajo de encalado de una estupa, y los trabajos a realizar en la sala del Uposatha, el templo de la estupa o el recinto del árbol Bodhi, entre otros. 'Tareas menores' (avacakammaṃ) se refiere a trabajos pequeños como lavar los pies o ungirlos. 'Con los medios para ello' (tatrūpāyāyā) significa con los medios necesarios para completarlos. 'Capaz de hacer' (alaṃ kātuṃ) significa que es competente para realizar la tarea. 'Capaz de organizar' (alaṃ saṃvidhātuṃ) significa que es competente para dirigir u organizar.

ධම්මෙ අස්ස කාමො සිනෙහොති ධම්මකාමො, තෙපිටකං බුද්ධවචනං පියායතීති අත්ථො. පියසමුදාහාරොති පරස්මිං කථෙන්තෙ සක්කච්චං සුණාති, සයඤ්ච පරෙසං දෙසෙතුකාමො හොතීති අත්ථො. අභිධම්මෙ අභිවිනයෙති එත්ථ ධම්මො අභිධම්මො, විනයො අභිවිනයොති චතුක්කං වෙදිතබ්බං. තත්ථ ධම්මොති සුත්තන්තපිටකං. අභිධම්මොති සත්ත පකරණානි. විනයොති උභතොවිභඞ්ගො. අභිවිනයොති ඛන්ධකපරිවාරා. අථ වා සුත්තන්තපිටකම්පි අභිධම්මපිටකම්පි ධම්මො එව, මග්ගඵලානි අභිධම්මො. සකලවිනයපිටකං විනයො, කිලෙසවූපසමකරණං අභිවිනයො. ඉති සබ්බස්මිම්පි එත්ථ ධම්මෙ ච අභිධම්මෙ ච විනයෙ ච අභිවිනයෙ ච උළාරපාමොජ්ජො හොතීති අත්ථො. කුසලෙසු ධම්මෙසූති කාරණත්ථෙ භුම්මං, චාතුභූමකකුසලධම්මකාරණා තෙසං අධිගමත්ථාය අනික්ඛිත්තධුරො හොතීති අත්ථො.

Aquel que tiene deseo o afecto por el Dhamma es 'amante del Dhamma' (dhammakāmo); el significado es que aprecia la palabra del Buddha contenida en el Tipitaka. 'Amable en la conversación' (piyasamudāháro) significa que escucha atentamente cuando otros hablan y él mismo desea enseñar a los demás. En 'en el Abhidhamma, en el Abhivinaya' (abhidhamme abhivinayeti), se debe entender este grupo de cuatro: Dhamma, Abhidhamma, Vinaya y Abhivinaya. Allí, 'Dhamma' es el Suttanta Piṭaka; 'Abhidhamma' son los siete tratados. 'Vinaya' es el Ubhatovibhaṅga; 'Abhivinaya' son los Khandhakas y el Parivāra. O bien, tanto el Suttanta como el Abhidhamma Piṭaka son 'Dhamma', mientras que los Senderos y Frutos son 'Abhidhamma'. Todo el Vinaya Piṭaka es 'Vinaya', y la enseñanza que conduce a la pacificación de las impurezas es 'Abhivinaya'. El significado es que tiene un gran y poderoso gozo (uḷārapāmojjo) en todo esto: en el Dhamma, en el Abhidhamma, en el Vinaya y en el Abhivinaya. 'En estados saludables' (kusalesu dhammesūti) el caso locativo indica causa; el significado es que, debido a los estados saludables de los cuatro planos, su carga no es abandonada para el logro de esos estados.

8. දුතියනාථසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario del Segundo Sutta sobre la Protección.

18. අට්ඨමෙ ථෙරානුකම්පිතස්සාති ථෙරෙහි ඔවාදානුසාසනිදානසමුස්සාහිතාය හිතඵරණාය අනුකම්පිතස්ස.

18. En el octavo, 'favorecido por la compasión de los ancianos' (therānukampitassa) significa aquel que es compadecido por los ancianos mediante el estímulo de dar consejos e instrucciones, y mediante una compasión que busca realizar su bienestar.

9. පඨමඅරියාවාසසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario del Primer Sutta sobre las Moradas de los Nobles.

19. නවමෙ අරියවාසාති අරියානං ආවාසො, තෙ ආවසිංසු ආවසන්ති ආවසිස්සන්තීති අරියාවාසා. යදරියාති යෙ වාසෙ අරියා.

19. En el noveno, 'moradas de los nobles' (ariyavāsā) significa las moradas de los nobles; se llaman así porque los nobles han morado, moran y morarán en ellas. 'Donde los nobles' (yadariyā) significa aquellas moradas donde residen los nobles.

10. දුතියඅරියාවාසසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario del Segundo Sutta sobre las Moradas de los Nobles.

20. දසමං [Pg.292] යස්මා කුරුරට්ඨවාසිනො භික්ඛූ ගම්භීරපඤ්ඤාකාරකා යුත්තප්පයුත්තා, තස්මා යථා තෙසං දීඝනිකායාදීසු මහානිදානාදීනි කථිතානි, එවමිදම්පි ගම්භීරං සුඛුමං තිලක්ඛණාහතං සුත්තං තත්ථෙව අවොච. තත්ථ පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනොති පඤ්චහි අඞ්ගෙහි විප්පයුත්තො හුත්වා ඛීණාසවො අවසි වසති වසිස්සති. තස්මා අයං පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනතා අරියාවාසොති වුත්තො. එස නයො සබ්බත්ථ. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඡළඞ්ගසමන්නාගතො හොතීති ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාය සමන්නාගතො හොති. ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා ධම්මා නාම කෙති? ඤාණාදයො. ‘‘ඤාණ’’න්ති වුත්තෙ කිරියතො චත්තාරි ඤාණසම්පයුත්තචිත්තානි ලබ්භන්ති, ‘‘සතතවිහාරො’’ති වුත්තෙ අට්ඨ මහාචිත්තානි, ‘‘රජ්ජනදුස්සනං නත්ථී’’ති වුත්තෙ දස චිත්තානි ලබ්භන්ති. සොමනස්සං ආසෙවනවසෙන ලබ්භති. සතාරක්ඛෙන චෙතසාති ඛීණාසවස්ස හි තීසු ද්වාරෙසු සබ්බකාලෙ සති ආරක්ඛකිච්චං සාධෙති. තෙනෙවස්ස චරතො ච තිට්ඨතො ච සුත්තස්ස ච ජාගරස්ස ච සතතං සමිතං ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං හොතීති වුච්චති.

20. En el décimo, debido a que los monjes que residen en el reino de Kuru poseen una sabiduría profunda y están dedicados diligentemente a la práctica de la atención plena, así como se les enseñaron suttas como el Mahānidāna en el Dīgha Nikāya, el Buddha enseñó allí mismo este sutta que es profundo, sutil y marcado por las tres características. Allí, 'quien ha abandonado cinco factores' (pañcaṅgavippahīno) se refiere a un Arahant (khīṇāsavo) que ha morado, mora y morará libre de los cinco factores. Por lo tanto, este estado de haber abandonado los cinco factores se llama 'morada de los nobles'. Este método debe aplicarse en todos los términos. 'Así, monjes, un monje está dotado de seis factores' significa que está dotado de la ecuanimidad de seis factores. ¿Qué son los estados de la ecuanimidad de seis factores? El conocimiento (ñāṇa), etc. Cuando se dice 'conocimiento', se obtienen los cuatro estados de conciencia asociados al conocimiento de la conciencia funcional (kiriya); cuando se dice 'permanente morada', se obtienen las ocho grandes conciencias funcionales; cuando se dice 'no hay atracción ni aversión', se obtienen diez conciencias. El gozo se obtiene mediante la práctica repetida. 'Con una mente protegida por la atención' (satārakkhena cetasā): en el Arahant, la atención cumple la función de protección en las tres puertas en todo momento. Por eso se dice que, ya sea que esté caminando, de pie, durmiendo o despierto, su conocimiento y visión están establecidos constante y continuamente.

පුථුසමණබ්‍රාහ්මණානන්ති බහූනං සමණබ්‍රාහ්මණානං. එත්ථ සමණාති පබ්බජ්ජූපගතා, බ්‍රාහ්මණාති භොවාදිනො. පුථුපච්චෙකසච්චානීති බහූනි පාටෙක්කසච්චානි. ‘‘ඉදමෙව දස්සනං සච්චං, ඉදමෙව සච්ච’’න්ති එවං පාටියෙක්කං ගහිතානි බහූනි සච්චානීති අත්ථො. නුණ්ණානීති නීහටානි. පනුණ්ණානීති සුට්ඨු නීහටානි. චත්තානීති විස්සට්ඨානි. වන්තානීති වමිතානි. මුත්තානීති ඡින්නබන්ධනානි කතානි. පහීනානීති පජහිතානි. පටිනිස්සට්ඨානීති යථා න පුන චිත්තං ආරොහන්ති, එවං පටිනිස්සජ්ජිතානි. සබ්බානෙව තානි ගහිතග්ගහණස්ස විස්සට්ඨභාවවෙවචනානි.

'De varios reclusos y brahmanes' (puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ) significa de muchos reclusos y brahmanes. Aquí, 'reclusos' son aquellos que han adoptado la vida errante; 'brahmanes' son aquellos que usan el apelativo de 'bho'. 'Verdades individuales diversas' (puthupaccekasaccānīti) significa muchas verdades separadas. El significado es que sostienen muchas verdades tomadas individualmente, como 'solo esta visión es la verdad, solo esto es la verdad'. 'Expulsadas' (nuṇṇānīti) significa extraídas. 'Bien expulsadas' (panuṇṇānīti) significa extraídas completamente. 'Abandonadas' (cattānīti) significa soltadas. 'Vomitadas' (vantānīti) significa expelidas. 'Liberadas' (muttānīti) significa que sus vínculos han sido cortados. 'Dejadas' (pahīnānīti) significa renunciadas. 'Renunciadas por completo' (paṭinissaṭṭhānīti) significa renunciadas de tal manera que no vuelven a surgir en la mente. Todos estos términos son sinónimos del estado de haber soltado el aferramiento a las visiones previamente tomadas.

සමවයසට්ඨෙසනොති එත්ථ අවයාති අනූනා, සට්ඨාති විස්සට්ඨා. සම්මා අවයා සට්ඨා එසනා අස්සාති සමවයසට්ඨෙසනො, සුට්ඨුවිස්සට්ඨසබ්බඑසනොති අත්ථො. රාගා චිත්තං විමුත්තන්තිආදීහි මග්ගස්ස කිච්චනිප්ඵත්ති කථිතා. රාගො මෙ පහීනොතිආදීහි පච්චවෙක්ඛණඵලං කථිතං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

En 'samavayasaṭṭhesano', 'avayā' significa íntegro y 'saṭṭhā' significa renunciado. Aquel cuyas búsquedas han sido renunciadas íntegra y correctamente es 'samavayasaṭṭhesano'; el significado es que ha renunciado completamente a todas las búsquedas. Con las palabras 'la mente está liberada del deseo', etc., se describe la culminación de la función del Sendero. Con las palabras 'el deseo ha sido abandonado por mí', etc., se describe el fruto de la nobleza obtenido mediante el conocimiento de reflexión. El resto, en todos los casos, tiene un significado evidente. Así concluye el comentario del décimo sutta.

නාථවග්ගො දුතියො.

Segundo Capítulo sobre la Protección (Nāthavaggo).

3. මහාවග්ගො

3. El Gran Capítulo (Mahāvaggo).

1. සීහනාදසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario del Sutta del Rugido del León (Sīhanādasuttavaṇṇanā).

21. තතියස්ස [Pg.293] පඨමෙ විසමගතෙති විසමට්ඨානෙසු ගොචරෙසු ගතෙ. සඞ්ඝාතං ආපාදෙසින්ති ඝාතං වධං පාපෙසිං. තස්ස හි උස්සන්නතෙජතාය ඛුද්දකෙසු පාණෙසු අනුකම්පා හොති. තස්මා යෙ පටිසත්තුභාවෙන සණ්ඨාතුං සක්ඛිස්සන්ති, යෙ දුබ්බලා පලායිතුකාමා භවිස්සන්ති, තෙ පලායිස්සන්තීති සීහනාදං නදිත්වාව ගොචරාය පක්කමති. තථාගතස්සෙතං අධිවචනන්ති යදි හි සහනතාය හනනතාය ච සීහො, තථාගතො හි සබ්බානි ච ඉට්ඨානිට්ඨානි සහති, සබ්බපරප්පවාදිනො ච වාදානං නිම්මථනෙන හනති. ඉදමස්ස හොති සීහනාදස්මින්ති අයමස්ස සීහනාදො.

21. Con respecto al primer sutta del tercer vagga, 'visamagate' significa haber ido a lugares desiguales y peligrosos, como precipicios. 'Saṅghātaṃ āpādesi' significa que los llevó a la matanza o destrucción. Se dice que el rey de los leones, debido a su inmenso poder, posee compasión hacia los seres pequeños. Por lo tanto, pensando: 'aquellos que no puedan resistir como oponentes y aquellos que sean débiles y deseen huir, que huyan', emite su rugido de león y luego parte hacia su zona de caza. 'Tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ' (este es un epíteto del Tathāgata): se dice que es un león porque soporta (sahati) y porque destruye (hanati). En este sentido, el Tathāgata soporta todas las cosas agradables y desagradables, y destruye todas las doctrinas de los oponentes mediante la refutación de sus argumentos. 'Idamassa hoti sīhanādasmim' significa que esta enseñanza en la asamblea es su rugido de león.

තථාගතබලානීති අඤ්ඤෙහි අසාධාරණානි තථාගතස්සෙව බලානි. යථා වා පුබ්බබුද්ධානං බලානි පුඤ්ඤසම්පත්තියා ආගතානි, තථා ආගතබලානීතිපි අත්ථො. තත්ථ දුවිධං තථාගතස්ස බලං කායබලං ඤාණබලං. තෙසු කායබලං හත්ථිකුලානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං පොරාණෙහි –

'Tathāgatabalāni' se refiere a los poderes del Tathāgata que no son compartidos con otros, como los Paccekabuddhas o los discípulos. Así como los poderes de los Budas anteriores surgieron de la plenitud de sus méritos, estos son llamados 'poderes alcanzados' (āgatabalāni). El poder del Tathāgata es de dos tipos: el poder físico (kāyabala) y el poder del conocimiento (ñāṇabala). Entre ellos, el poder físico debe entenderse según la clasificación de los clanes de elefantes. Así fue dicho por los antiguos:

‘‘කාලාවකඤ්ච ගඞ්ගෙය්‍යං, පණ්ඩරං තම්බපිඞ්ගලං;

ගන්ධමඞ්ගලහෙමඤ්ච, උපොසථඡද්දන්තිමෙ දසා’’ති.

'Kālāvaka, Gaṅgeyya, Paṇḍara, Tamba, Piṅgala, Gandha, Maṅgala, Hema, Uposatha y Chaddanta: estos son los diez'.

ඉමානි දස හත්ථිකුලානි. තත්ථ කාලාවකන්ති පකතිහත්ථිකුලං දට්ඨබ්බං. යං දසන්නං පුරිසානං කායබලං, තං එකස්ස කාලාවකස්ස හත්ථිනො. යං දසන්නං කාලාවකානං බලං, තං එකස්ස ගඞ්ගෙය්‍යස්ස. යං දසන්නං ගඞ්ගෙය්‍යානං, තං එකස්ස පණ්ඩරස්ස. යං දසන්නං පණ්ඩරානං, තං එකස්ස තම්බස්ස. යං දසන්නං තම්බානං, තං එකස්ස පිඞ්ගලස්ස. යං දසන්නං පිඞ්ගලානං, තං එකස්ස ගන්ධහත්ථිනො. යං දසන්නං ගන්ධහත්ථීනං, තං එකස්ස මඞ්ගලස්ස. යං දසන්නං මඞ්ගලානං, තං එකස්ස හෙමස්ස. යං දසන්නං හෙමානං, තං එකස්ස උපොසථස්ස. යං දසන්නං උපොසථානං, තං එකස්ස ඡද්දන්තස්ස. යං දසන්නං ඡද්දන්තානං, තං එකස්ස තථාගතස්ස. නාරායනසඞ්ඝාතබලන්තිපි ඉදමෙව [Pg.294] වුච්චති. තදෙතං පකතිහත්ථිගණනාය හත්ථීනං කොටිසහස්සානං, පුරිසගණනාය දසන්නං පුරිසකොටිසහස්සානං බලං හොති. ඉදං තාව තථාගතස්ස කායබලං.

Estos son los diez clanes de elefantes. Aquí, 'Kālāvaka' debe entenderse como el elefante común. El poder físico de diez hombres equivale al de un elefante Kālāvaka. El poder de diez Kālāvakas equivale al de un Gaṅgeyya. El de diez Gaṅgeyyas al de un Paṇḍara. El de diez Paṇḍaras al de un Tamba. El de diez Tambas al de un Piṅgala. El de diez Piṅgalas al de un Gandha. El de diez Gandhas al de un Maṅgala. El de diez Maṅgalas al de un Hema. El de diez Hemas al de un Uposatha. El de diez Uposathas al de un Chaddanta. Y el poder de diez elefantes Chaddanta equivale al poder físico de un solo Tathāgata. A esto mismo se le llama el poder de la unión de Nārāyana. En el cálculo de elefantes comunes, esto equivale a la fuerza de mil koṭis de elefantes, y en el cálculo humano, a la fuerza de diez mil koṭis de hombres. Este es, primeramente, el poder físico del Tathāgata.

ඤාණබලං පන පාළියං තාව ආගතමෙව. දසබලඤාණං, මජ්ඣිමෙ ආගතං චතුවෙසාරජ්ජඤාණං, අට්ඨසු පරිසාසු අකම්පනඤාණං, චතුයොනිපරිච්ඡෙදඤාණං, පඤ්චගතිපරිච්ඡෙදඤාණං, සංයුත්තකෙ (සං. නි. 2.33) ආගතානි තෙසත්තති ඤාණානි සත්තසත්තති ඤාණානීති, එවං අඤ්ඤානිපි අනෙකානි ඤාණබලං නාම. ඉධාපි ඤාණබලමෙව අධිප්පෙතං. ඤාණඤ්හි අකම්පියට්ඨෙන උපත්ථම්භනට්ඨෙන ච බලන්ති වුත්තං.

En cuanto al poder del conocimiento (ñāṇabala), ya se menciona en el Canon Pali: los diez poderes del conocimiento, los cuatro tipos de intrepidez (vesārajja) mencionados en el Majjhima Nikāya, el conocimiento inquebrantable ante las ocho asambleas, el conocimiento que distingue los cuatro tipos de nacimiento y los cinco destinos, y los setenta y tres y setenta y siete tipos de conocimiento mencionados en el Saṃyutta Nikāya. Estos y muchos otros tipos de conocimiento constituyen el 'ñāṇabala'. En este contexto, se refiere específicamente al poder del conocimiento; pues el conocimiento es llamado 'poder' (bala) debido a su naturaleza inamovible y su función de apoyo.

ආසභං ඨානන්ති සෙට්ඨට්ඨානං උත්තමට්ඨානං. ආසභා වා පුබ්බබුද්ධා, තෙසං ඨානන්ති අත්ථො. අපිච ගවසතජෙට්ඨකො උසභො, ගවසහස්සජෙට්ඨකො වසභො. වජසතජෙට්ඨකො වා උසභො, වජසහස්සජෙට්ඨකො වසභො. සබ්බගවසෙට්ඨො සබ්බපරිස්සයසහො සෙතො පාසාදිකො මහාභාරවහො අසනිසතසද්දෙහිපි අසම්පකම්පියො නිසභො, සො ඉධ උසභොති අධිප්පෙතො. ඉදම්පි හි තස්ස පරියායවචනං. උසභස්ස ඉදන්ති ආසභං. ඨානන්ති චතූහි පාදෙහි පථවිං උප්පීළෙත්වා අචලට්ඨානං. ඉදං පන ආසභං වියාති ආසභං. යථෙව හි නිසභසඞ්ඛාතො උසභො උසභබලෙන සමන්නාගතො චතූහි පාදෙහි පථවිං උප්පීළෙත්වා අචලට්ඨානෙන තිට්ඨති, එවං තථාගතොපි දසහි තථාගතබලෙහි සමන්නාගතො චතූහි වෙසාරජ්ජපාදෙහි අට්ඨපරිසපථවිං උප්පීළෙත්වා සදෙවකෙ ලොකෙ කෙනචි පච්චත්ථිකෙන පච්චාමිත්තෙන අකම්පියො අචලට්ඨානෙන තිට්ඨති. එවං තිට්ඨමානො ච තං ආසභං ඨානං පටිජානාති උපගච්ඡති න පච්චක්ඛාති අත්තනි ආරොපෙති. තෙන වුත්තං – ‘‘ආසභං ඨානං පටිජානාතී’’ති.

'Āsabhaṃ ṭhānaṃ' significa la posición suprema o excelente. O bien, 'āsabhā' son los Budas anteriores, y este término significa la posición de ellos. Además, se dice que un 'usabha' es el líder de cien vacas, y un 'vasabha' el de mil. O bien, 'usabha' es el líder de cien establos y 'vasabha' el de mil. El 'nisabha' es el superior a todos los bovinos, capaz de soportar todos los peligros, blanco, majestuoso, portador de grandes cargas e imperturbable incluso ante el sonido de cien truenos; este es el sentido de 'usabha' aquí. Este término es un sinónimo de aquel. 'Āsabhaṃ' es lo perteneciente a tal usabha. 'Ṭhāna' se refiere a la postura firme presionando la tierra con las cuatro patas. Esta posición del Tathāgata es como la del usabha, por eso es 'āsabhaṃ'. Así como el buey supremo llamado nisabha, dotado de su fuerza, permanece firme e inamovible presionando la tierra con sus cuatro patas, el Tathāgata, dotado de los diez poderes, permanece firme e inamovible ante cualquier oponente o enemigo en el mundo con sus deidades, apoyado sobre las cuatro patas de su intrepidez (vesārajja) en el suelo de las ocho asambleas. Al estar así de firme, él reclama esta posición suprema, la alcanza, no la rechaza y la asume en sí mismo. Por eso se dice: 'reivindica la posición suprema' (āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti).

පරිසාසූති අට්ඨසු පරිසාසු. සීහනාදං නදතීති සෙට්ඨනාදං නදති, අභීතනාදං නදති, සීහනාදසදිසං වා නාදං නදති. තත්‍රායං උපමා – යථා සීහො සීහබලෙන සමන්නාගතො සබ්බත්ථ විසාරදො විගතලොමහංසො සීහනාදං නදති, එවං තථාගතසීහොපි තථාගතබලෙහි සමන්නාගතො අට්ඨසු පරිසාසු විසාරදො විගතලොමහංසො ‘‘ඉති [Pg.295] සක්කායො’’තිආදිනා නයෙන නානාවිධදෙසනාවිලාසසම්පන්නං සීහනාදං නදති. තෙන වුත්තං – ‘‘පරිසාසු සීහනාදං නදතී’’ති.

'Parisāsū' significa en las ocho asambleas. 'Sīhanādaṃ nadatī' significa que emite un sonido supremo, un sonido valiente, o un sonido semejante al rugido de un león. Aquí está la analogía: así como un león, dotado de la fuerza de su especie, ruge con plena confianza y sin erizamiento de vellos en todas partes, así también el Buda-León, dotado de los poderes del Tathāgata, emite en las ocho asambleas su rugido de león —su enseñanza dotada de diversas elegancias y métodos como 'así es la identidad' (sakkāya)— con plena confianza y sin temor alguno. Por eso se dice: 'en las asambleas ruge el rugido del león'.

බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙතීති එත්ථ බ්‍රහ්මන්ති සෙට්ඨං උත්තමං විසිට්ඨං. චක්කන්ති ධම්මචක්කං. තං පනෙතං දුවිධං හොති පටිවෙධඤාණඤ්චෙව දෙසනාඤාණඤ්ච. තත්ථ පඤ්ඤාපභාවිතං අත්තනො අරියඵලාවහං පටිවෙධඤාණං, කරුණාපභාවිතං සාවකානං අරියඵලාවහං දෙසනාඤාණං. තත්ථ පටිවෙධඤාණං උප්පජ්ජමානං උප්පන්නන්ති දුවිධං. තඤ්හි අභිනික්ඛමනතො යාව අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. තුසිතභවනතො වා යාව මහාබොධිපල්ලඞ්කෙ අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. දීපඞ්කරතො වා පට්ඨාය යාව අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. දෙසනාඤාණම්පි පවත්තමානං පවත්තන්ති දුවිධං. තඤ්හි යාව අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤස්ස සොතාපත්තිමග්ගා පවත්තමානං, ඵලක්ඛණෙ පවත්තං නාම. තෙසු පටිවෙධඤාණං ලොකුත්තරං, දෙසනාඤාණං ලොකියං. උභයම්පි පනෙතං අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං, බුද්ධානංයෙව ඔරසඤාණං.

En la frase 'Él pone en movimiento la rueda suprema' (brahmacakkaṃ pavatteti), el término 'brahma' significa excelente, supremo y distinguido. 'Cakka' se refiere a la Rueda del Dhamma. Esta Rueda del Dhamma es de dos tipos: el conocimiento de la penetración (paṭivedhañāṇa) y el conocimiento de la enseñanza (desanāñāṇa). Entre ellos, el conocimiento imbuido de sabiduría que conduce al propio fruto noble es el conocimiento de la penetración; el conocimiento imbuido de compasión que conduce al fruto noble de los discípulos es el conocimiento de la enseñanza. A su vez, el conocimiento de la penetración es de dos tipos: el que está surgiendo y el que ya ha surgido. Desde la gran renuncia hasta el camino de la santidad (arahattamagga), se considera 'surgiendo'; en el momento del fruto (phalakkhaṇa), se denomina 'surgido'. O bien, desde el reino de Tusita hasta alcanzar el camino de la santidad en el trono de la Gran Iluminación, se considera 'surgiendo'; y en el momento del fruto, 'surgido'. O bien, comenzando desde el tiempo del Buda Dīpaṅkara hasta el camino de la santidad, se considera 'surgiendo'; y en el momento del fruto, 'surgido'. El conocimiento de la enseñanza también es de dos tipos: el que está en proceso de establecimiento y el que ya se ha establecido. Se considera 'en proceso de establecimiento' hasta que Aññāsikoṇḍañña alcanzó el camino de la entrada en la corriente (sotāpattimagga); y en el momento del fruto, se denomina 'establecido'. De estos dos, el conocimiento de la penetración es supramundano (lokuttara) y el conocimiento de la enseñanza es mundano (lokiya). Sin embargo, ambos son conocimientos exclusivos de los Budas y no son compartidos con otros seres.

ඉදානි යෙහි දසහි බලෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, තානි විත්ථාරතො දස්සෙතුං කතමානි දස? ඉධ, භික්ඛවෙ, තථාගතො ඨානඤ්ච ඨානතොතිආදිමාහ. තත්ථ ඨානඤ්ච ඨානතොති කාරණඤ්ච කාරණතො. කාරණඤ්හි යස්මා තත්ථ ඵලං තිට්ඨති, තදායත්තවුත්තිතාය උප්පජ්ජති චෙව පවත්තති ච, තස්මා ඨානන්ති වුච්චති. තං භගවා ‘‘යෙ යෙ ධම්මා යෙසං යෙසං ධම්මානං හෙතූ පච්චයා උප්පාදාය, තං තං ඨානං. යෙ යෙ ධම්මා යෙසං යෙසං ධම්මානං න හෙතූ න පච්චයා උප්පාදාය, තං තං අට්ඨාන’’න්ති පජානන්තො ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං පජානාති. අභිධම්මෙ පනෙතං ‘‘තත්ථ කතමං තථාගතස්ස ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං ඤාණ’’න්තිආදිනා (විභ. 809) නයෙන විත්ථාරිතමෙව. යම්පීති යෙන ඤාණෙන. ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්සාති ඉදම්පි ඨානාට්ඨානඤාණං තථාගතස්ස තථාගතබලං නාම හොතීති අත්ථො. එවං සබ්බපදෙසු යොජනා වෙදිතබ්බා.

Ahora, para mostrar detalladamente los diez poderes con los que el Tathāgata declara su posición de liderazgo supremo (āsabhaṃ ṭhānaṃ), Él dijo: '¿Cuáles son estos diez? Aquí, monjes, el Tathāgata comprende lo posible como posible y lo imposible como imposible', etc. En esta expresión, 'lo posible como posible' (ṭhānañca ṭhānato) significa la causa como causa. Se llama 'base' (ṭhāna) a la causa porque es allí donde reside el fruto, pues este surge y existe dependiendo de ella. El Bendito, conociendo que 'cualesquiera estados que son causas y condiciones para el surgimiento de tales otros estados representan lo posible (ṭhāna), y cualesquiera estados que no lo son representan lo imposible (aṭṭhāna)', comprende conforme a la realidad lo posible como posible y lo imposible como imposible. En el Abhidhamma, esto se explica extensamente mediante el método: 'Allí, ¿qué es el conocimiento del Tathāgata sobre lo posible como posible y lo imposible como imposible conforme a la realidad?', etc. 'Yampī' significa 'por aquel conocimiento'. 'Esto también, monjes, del Tathāgata' significa que este conocimiento de lo posible e imposible es un poder del Tathāgata. De esta misma manera debe entenderse la conexión gramatical en todos los términos siguientes.

කම්මසමාදානානන්ති සමාදියිත්වා කතානං කුසලාකුසලකම්මානං, කම්මමෙව වා කම්මසමාදානං. ඨානසො හෙතුසොති පච්චයතො චෙව [Pg.296] හෙතුතො ච. තත්ථ ගතිඋපධිකාලපයොගා විපාකස්ස ඨානං, කම්මං හෙතු. ඉමස්ස පන ඤාණස්ස විත්ථාරකථා ‘‘අත්ථෙකච්චානි පාපකානි කම්මසමාදානානි ගතිසම්පත්තිපටිබාළ්හානි න විපච්චන්තී’’තිආදිනා (විභ. 810) නයෙන අභිධම්මෙ ආගතායෙව.

La frase 'de las acciones emprendidas' (kammasamādānānaṃ) se refiere a las acciones sanas e insanas realizadas tras haber sido emprendidas; o bien, la acción misma es el emprendimiento de la acción. 'Por su base y por su causa' (ṭhānaso hetuso) significa tanto por condición de apoyo (paccaya) como por causa generativa (hetu). Entre ellos, el destino (gati), la forma física (upadhi), el tiempo (kāla) y el esfuerzo (payoga) actúan como la base (ṭhāna) para la maduración del resultado; mientras que la acción misma es la causa (hetu). La explicación detallada de este conocimiento sobre el resultado de las acciones ya aparece en el Abhidhamma bajo el método: 'Hay ciertas acciones insanas emprendidas que no maduran debido a que son impedidas por la perfección del destino', etc.

සබ්බත්ථගාමිනින්ති සබ්බගතිගාමිනිඤ්ච අගතිගාමිනිඤ්ච. පටිපදන්ති මග්ගං. යථාභූතං පජානාතීති බහූසුපි මනුස්සෙසු එකමෙව පාණං ඝාතෙන්තෙසු ‘‘ඉමස්ස චෙතනා නිරයගාමිනී භවිස්සති, ඉමස්ස තිරච්ඡානයොනිගාමිනී’’ති ඉමිනා නයෙන එකවත්ථුස්මිම්පි කුසලාකුසලචෙතනාසඞ්ඛාතානං පටිපත්තීනං අවිපරීතතො සභාවං ජානාති. ඉමස්සපි ච ඤාණස්ස විත්ථාරකථා ‘‘තත්ථ කතමං තථාගතස්ස සබ්බත්ථගාමිනිං පටිපදං යථාභූතං ඤාණං? ඉධ තථාගතො අයං මග්ගො අයං පටිපදා නිරයගාමිනීති පජානාතී’’තිආදිනා (විභ. 811) නයෙන අභිධම්මෙ ආගතායෙව.

'Que conduce a todas partes' (sabbatthagāminiṃ) significa aquello que conduce a todos los destinos y aquello que conduce al Nibbāna (el no-destino). 'Práctica' (paṭipadaṃ) se refiere al camino. 'Comprende conforme a la realidad' significa que, por ejemplo, aunque muchas personas maten a un solo ser vivo, Él discierne: 'La intención de este individuo le conducirá al infierno; la intención de aquel otro le conducirá al reino animal'. De este modo, conoce sin error la naturaleza propia de las prácticas constituidas por intenciones sanas e insanas respecto a un mismo objeto. La explicación detallada de este conocimiento también se encuentra en el Abhidhamma mediante el método: 'Allí, ¿qué es el conocimiento del Tathāgata sobre la práctica que conduce a todas partes? Aquí el Tathāgata comprende: este es el camino, esta es la práctica que conduce al infierno', etc.

අනෙකධාතුන්ති චක්ඛුධාතුආදීහි කාමධාතුආදීහි වා ධාතූහි බහුධාතුං. නානාධාතුන්ති තාසංයෙව ධාතූනං විලක්ඛණතාය නානප්පකාරධාතුං. ලොකන්ති ඛන්ධායතනධාතුලොකං. යථාභූතං පජානාතීති තාසං ධාතූනං අවිපරීතතො සභාවං පටිවිජ්ඣති. ඉදම්පි ඤාණං ‘‘තත්ථ කතමං තථාගතස්ස අනෙකධාතුනානාධාතුලොකං යථාභූතං ඤාණං? ඉධ තථාගතො ඛන්ධනානත්තං පජානාතී’’තිආදිනා නයෙන අභිධම්මෙ විත්ථාරිතමෙව.

'De múltiples elementos' (anekadhātuṃ) se refiere a la multiplicidad de elementos, como el elemento del ojo, etc., o el elemento del deseo, etc. 'De diversos elementos' (nānādhātuṃ) se refiere a la gran variedad de clases de elementos debido a sus características distintivas. 'El mundo' (lokaṃ) se refiere al mundo compuesto por agregados, bases y elementos. 'Comprende conforme a la realidad' significa que penetra la naturaleza intrínseca de esos elementos sin error. Este conocimiento también se detalla en el Abhidhamma bajo el método: 'Allí, ¿qué es el conocimiento del Tathāgata sobre el mundo de múltiples y diversos elementos? Aquí el Tathāgata comprende la diversidad de los agregados', etc.

නානාධිමුත්තිකතන්ති හීනාදීහි අධිමුත්තීහි නානාධිමුත්තිකභාවං. ඉදම්පි ඤාණං ‘‘තත්ථ කතමං තථාගතස්ස සත්තානං නානාධිමුත්තිකතං යථාභූතං ඤාණං? ඉධ තථාගතො පජානාති සන්ති සත්තා හීනාධිමුත්තිකා’’තිආදිනා නයෙන අභිධම්මෙ විත්ථාරිතමෙව.

'La diversidad de inclinaciones' (nānādhimuttikataṃ) se refiere al estado de poseer diferentes disposiciones mentales, ya sean inferiores o superiores. Este conocimiento también se explica detalladamente en el Abhidhamma mediante el método: 'Allí, ¿qué es el conocimiento del Tathāgata sobre la diversidad de inclinaciones de los seres? Aquí el Tathāgata comprende que hay seres con inclinaciones inferiores', etc.

පරසත්තානන්ති පධානසත්තානං. පරපුග්ගලානන්ති තතො අඤ්ඤෙසං හීනසත්තානං. එකත්ථමෙව වා එතං පදද්වයං, වෙනෙය්‍යවසෙන ද්විධා වුත්තං. ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තන්ති සද්ධාදීනං ඉන්ද්‍රියානං පරභාවඤ්ච අපරභාවඤ්ච, වුද්ධිඤ්ච හානිඤ්චාති අත්ථො. ඉමස්සාපි ඤාණස්ස විත්ථාරකථා ‘‘තත්ථ කතමං තථාගතස්ස පරසත්තානං පරපුග්ගලානං ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තං යථාභූතං ඤාණං[Pg.297]? ඉධ තථාගතො සත්තානං ආසයං පජානාතී’’ති (විභ. 814) ආදිනා නයෙන අභිධම්මෙ ආගතායෙව.

'De los otros seres' (parasattānaṃ) se refiere a los seres prominentes. 'De los otros individuos' (parapuggalānaṃ) se refiere a los otros seres que son inferiores. O bien, estas dos frases tienen el mismo significado y se mencionan de forma dual según la naturaleza de los seres a ser guiados (veneyya). 'El grado de desarrollo de las facultades' (indriyaparopariyattaṃ) significa comprender tanto la madurez como la falta de madurez, así como el fortalecimiento o la debilidad de las facultades como la fe, etc. La explicación detallada de este conocimiento también aparece en el Abhidhamma mediante el método: 'Allí, ¿qué es el conocimiento del Tathāgata sobre el grado de desarrollo de las facultades de los otros seres e individuos? Aquí el Tathāgata comprende las disposiciones latentes de los seres', etc.

ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනන්ති පඨමාදීනං චතුන්නං ඣානානං, ‘‘රූපී රූපානි පස්සතී’’තිආදීනං අට්ඨන්නං විමොක්ඛානං, සවිතක්කසවිචාරාදීනං තිණ්ණං සමාධීනං, පඨමජ්ඣානසමාපත්තිආදීනඤ්ච නවන්නං අනුපුබ්බසමාපත්තීනං. සංකිලෙසන්ති හානභාගියධම්මං. වොදානන්ති විසෙසභාගියධම්මං. වුට්ඨානන්ති ‘‘වොදානම්පි වුට්ඨානං, තම්හා තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨානම්පි වුට්ඨාන’’න්ති (විභ. 828) එවං වුත්තං පගුණජ්ඣානඤ්චෙව භවඞ්ගඵලසමාපත්තියො ච. හෙට්ඨිමං හෙට්ඨිමඤ්හි පගුණජ්ඣානං උපරිමස්ස උපරිමස්ස පදට්ඨානං හොති, තස්මා ‘‘වොදානම්පි වුට්ඨාන’’න්ති වුත්තං. භවඞ්ගෙන පන සබ්බජ්ඣානෙහි වුට්ඨානං හොති, ඵලසමාපත්තියා නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨානං හොති. තං සන්ධාය ච ‘‘තම්හා තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨානම්පි වුට්ඨාන’’න්ති වුත්තං. ඉදම්පි ඤාණං ‘‘තත්ථ කතමං තථාගතස්ස ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසං වොදානං වුට්ඨානං යථාභූතං ඤාණං? ඣායීති චත්තාරො ඣායී, අත්ථෙකච්චො ඣායී සම්පත්තිංයෙව සමානං විපත්තීති පච්චෙතී’’තිආදිනා (විභ. 828) නයෙන අභිධම්මෙ විත්ථාරිතමෙව. සබ්බඤාණානං විත්ථාරකථාය විනිච්ඡයො සම්මොහවිනොදනියා විභඞ්ගට්ඨකථාය වුත්තො, පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිදිබ්බචක්ඛුඤාණකථා විසුද්ධිමග්ගෙ විත්ථාරිතා, ආසවක්ඛයකථා හෙට්ඨා වුත්තායෙවාති.

Con respecto a la frase «jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ» (de las absorciones, liberaciones, concentraciones y logros), se refiere a: las cuatro absorciones (jhānas) comenzando por la primera; las ocho liberaciones (vimokkhas) comenzando por «poseyendo forma, uno ve formas»; las tres concentraciones (samādhis) comenzando por aquella con pensamiento aplicado y sostenido; y los nueve logros sucesivos (anupubbasamāpattis) comenzando por el logro de la primera absorción. «Saṃkilesa» (corrupción) se refiere a los estados que conducen al declive (hānabhāgiyadhamma). «Vodāna» (purificación) se refiere a los estados que conducen a la distinción (visesabhāgiyadhamma). «Vuṭṭhāna» (emergencia) se describe en el Vibhaṅga como: «la purificación es también emergencia, y la emergencia de cada concentración respectiva es también emergencia»; esto incluye tanto la absorción dominada con maestría (paguṇajjhāna) como los logros del proceso vital (bhavaṅga) y del fruto (phala). Puesto que una absorción inferior dominada con maestría es la causa próxima (padaṭṭhāna) para una superior, se dice que «la purificación es también emergencia». Sin embargo, mediante el bhavaṅga se produce la emergencia de todas las absorciones, y mediante el logro del fruto se produce la emergencia del logro de la cesación (nirodhasamāpatti). Refiriéndose a esto último, se dice que «la emergencia de cada concentración respectiva es también emergencia». Este conocimiento también ha sido detallado en el Abhidhamma (Vibhaṅga) mediante el método: «¿Cuál es allí el conocimiento del Tathāgata sobre la corrupción, purificación y emergencia de las absorciones, liberaciones, concentraciones y logros según la realidad? Aquí, cuatro tipos de meditadores... algunos meditadores perciben el logro mismo como un fracaso», etc. La decisión sobre la explicación detallada de todos estos conocimientos se encuentra en la Sammohavinodanī (Comentario al Vibhaṅga); la explicación sobre el conocimiento del recuerdo de vidas pasadas y el ojo divino está detallada en el Visuddhimagga; y la explicación sobre el conocimiento de la destrucción de los taints (āsavas) ya se ha mencionado anteriormente.

තත්ථ පරවාදීකථා හොති ‘‘දසබලඤාණං නාම පාටියෙක්කං ඤාණං නත්ථි, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්සෙවායං පභෙදො’’ති. තං න තථා දට්ඨබ්බං. අඤ්ඤමෙව හි දසබලඤාණං, අඤ්ඤං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං. දසබලඤාණඤ්හි සකසකකිච්චමෙව ජානාති, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං තම්පි තතො අවසෙසම්පි ජානාති. දසබලඤාණෙසු හි පඨමං කාරණාකාරණමෙව ජානාති, දුතියං කම්මවිපාකන්තරමෙව, තතියං කම්මපරිච්ඡෙදමෙව, චතුත්ථං ධාතුනානත්තකාරණමෙව, පඤ්චමං සත්තානං අජ්ඣාසයාධිමුත්තිමෙව, ඡට්ඨං ඉන්ද්‍රියානං තික්ඛමුදුභාවමෙව, සත්තමං ඣානාදීහි සද්ධිං තෙසං සංකිලෙසාදිමෙව, අට්ඨමං පුබ්බෙනිවුත්ථක්ඛන්ධසන්තතිමෙව, නවමං සත්තානං චුතිපටිසන්ධිමෙව, දසමං සච්චපරිච්ඡෙදමෙව. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පන එතෙහි ජානිතබ්බඤ්ච තතො උත්තරිඤ්ච පජානාති, එතෙසං පන කිච්චං න සබ්බං කරොති. තඤ්හි ඣානං හුත්වා අප්පෙතුං [Pg.298] න සක්කොති, ඉද්ධි හුත්වා විකුබ්බිතුං න සක්කොති, මග්ගො හුත්වා කිලෙසෙ ඛෙපෙතුං න සක්කොති.

En este contexto, existe un argumento de otras escuelas que afirma: «No existe un conocimiento llamado 'Diez Poderes' de forma independiente; esto es simplemente una subdivisión del conocimiento de la omnisciencia». Pero esto no debe verse así. Pues el conocimiento de los Diez Poderes es uno, y el conocimiento de la omnisciencia es otro. El conocimiento de los Diez Poderes conoce únicamente su propia función respectiva, mientras que el conocimiento de la omnisciencia conoce tanto esa función como todo lo demás restante. Entre los Diez Poderes, el primero conoce únicamente la causa y lo que no es causa; el segundo, únicamente la distinción en la maduración del kamma; el tercero, únicamente la distinción de las acciones (kamma); el cuarto, únicamente las causas de la diversidad de los elementos (dhātus); el quinto, únicamente las inclinaciones y disposiciones de los seres; el sexto, únicamente la agudeza o debilidad de las facultades de los seres; el séptimo, únicamente la corrupción y demás aspectos relacionados con las absorciones (jhānas) y otros logros; el octavo, únicamente la continuidad de los agregados vividos anteriormente; el noveno, únicamente la muerte y el renacimiento de los seres; y el décimo, únicamente la distinción de las verdades (sacca). El conocimiento de la omnisciencia, por su parte, conoce lo que debe ser conocido por estos poderes y mucho más allá de ellos, pero no realiza todas las funciones de estos. Pues la omnisciencia no puede, convirtiéndose en jhāna, realizar la absorción; no puede, convirtiéndose en poder psíquico (iddhi), realizar transformaciones; y no puede, convirtiéndose en el sendero (magga), destruir las impurezas (kilesas).

අපිච පරවාදී එවං පුච්ඡිතබ්බො ‘‘දසබලඤාණං නාමෙතං සවිතක්කසවිචාරං අවිතක්කවිචාරමත්තං අවිතක්කඅවිචාරං, කාමාවචරං රූපාවචරං අරූපාවචරං, ලොකියං ලොකුත්තර’’න්ති. ජානන්තො ‘‘පටිපාටියා සත්ත ඤාණානි සවිතක්කසවිචාරානී’’ති වක්ඛති, ‘‘තතො පරානි ද්වෙ අවිතක්කඅවිචාරානී’’ති වක්ඛති. ‘‘ආසවක්ඛයඤාණං සියා සවිතක්කසවිචාරං සියා අවිතක්කවිචාරමත්තං, සියා අවිතක්කඅවිචාර’’න්ති වක්ඛති. තථා ‘‘පටිපාටියා සත්ත කාමාවචරානි, තතො ද්වෙ රූපාවචරානි, අවසානෙ එකං ලොකුත්තර’’න්ති වක්ඛති. ‘‘සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පන සවිතක්කසවිචාරමෙව ලොකියමෙවා’’ති වක්ඛති.

Además, se debe preguntar al proponente de esa doctrina: «Este llamado conocimiento de los Diez Poderes, ¿es con pensamiento aplicado y sostenido (savitakka-savicāra), solo con pensamiento sostenido (avitakka-vicāramatta) o sin pensamiento aplicado ni sostenido (avitakka-avicāra)? ¿Pertenece a la esfera de los sentidos (kāmāvacara), a la esfera de la forma (rūpāvacara), a la esfera inmaterial (arūpāvacara), o es mundano (lokiya) o supramundano (lokuttara)?». Si es alguien que sabe, responderá: «En orden sucesivo, siete conocimientos son con pensamiento aplicado y sostenido; los dos siguientes son sin pensamiento aplicado ni sostenido. El conocimiento de la destrucción de los taints puede ser con pensamiento aplicado y sostenido, solo con pensamiento sostenido, o sin pensamiento aplicado ni sostenido». Del mismo modo, dirá: «En orden sucesivo, siete pertenecen a la esfera de los sentidos, dos a la esfera de la forma, y el último es supramundano. Sin embargo, el conocimiento de la omnisciencia es únicamente con pensamiento aplicado y sostenido, pertenece solo a la esfera de los sentidos y es exclusivamente mundano».

එවමෙත්ථ අනුපදවණ්ණනං ඤත්වා ඉදානි යස්මා තථාගතො පඨමංයෙව ඨානාට්ඨානඤාණෙන වෙනෙය්‍යසත්තානං ආසවක්ඛයාධිගමස්ස චෙව අනධිගමස්ස ච ඨානාට්ඨානභූතං කිලෙසාවරණාභාවං පස්සති ලොකියසම්මාදිට්ඨිට්ඨානාදිදස්සනතො නියතමිච්ඡාදිට්ඨිට්ඨානාභාවදස්සනතො ච. අථ නෙසං කම්මවිපාකඤාණෙන විපාකාවරණාභාවං පස්සති තිහෙතුකප්පටිසන්ධිදස්සනතො, සබ්බත්ථගාමිනිපටිපදාඤාණෙන කම්මාවරණාභාවං පස්සති ආනන්තරියකම්මාභාවදස්සනතො. එවමනාවරණානං අනෙකධාතුනානාධාතුඤාණෙන අනුකූලධම්මදෙසනත්ථං චරියාවිසෙසං පස්සති ධාතුවෙමත්තදස්සනතො. අථ නෙසං නානාධිමුත්තිකතඤාණෙන අධිමුත්තිං පස්සති පයොගං අනාදියිත්වාපි අධිමුත්තිවසෙන ධම්මදෙසනත්ථං. අථෙවං දිට්ඨාධිමුත්තීනං යථාසත්ති යථාබලං ධම්මං දෙසෙතුං ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තිඤාණෙන ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තං පස්සති සද්ධාදීනං තික්ඛමුදුභාවදස්සනතො. එවං පරිඤ්ඤාතින්ද්‍රියපරොපරියත්තා පන තෙ සචෙ දූරෙ හොන්ති, අථ ඣානාදිඤාණෙන ඣානාදීසු වසීභූතත්තා ඉද්ධිවිසෙසෙන තෙ ඛිප්පං උපගච්ඡති. උපගන්ත්වා ච නෙසං පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණෙන පුබ්බජාතිභවං, දිබ්බචක්ඛානුභාවතො පත්තබ්බෙන චෙතොපරියඤාණෙන සම්පති චිත්තවිසෙසං පස්සන්තො ආසවක්ඛයඤාණානුභාවෙන ආසවක්ඛයගාමිනියා පටිපදාය විගතසම්මොහත්තා ආසවක්ඛයාය ධම්මං දෙසෙති. තස්මා ඉමිනානුක්කමෙන ඉමානි බලානි වුත්තානීති වෙදිතබ්බානි.

Habiendo comprendido así la explicación término por término en este pasaje, ahora se debe saber por qué se han expuesto estos poderes en este orden: porque el Tathāgata, primeramente a través del conocimiento de lo posible y lo imposible, ve la ausencia de obstáculos de impurezas (kilesāvaraṇa), que constituye la posibilidad o imposibilidad para que los seres que han de ser guiados alcancen la destrucción de los taints; esto es así porque ve la presencia de la visión correcta mundana y la ausencia de la visión errónea fija (niyata-micchādiṭṭhi). Luego, mediante el conocimiento de la maduración del kamma, ve en ellos la ausencia de obstáculos de maduración (vipākāvaraṇa), al observar que poseen un renacimiento con triple raíz (tihetuka). Mediante el conocimiento de la práctica que conduce a todas partes, ve la ausencia de obstáculos de acción (kammāvaraṇa), al observar la ausencia de acciones de retribución inmediata (ānantariya-kamma). Así, para aquellos que carecen de obstáculos, ve mediante el conocimiento de la diversidad de elementos sus rasgos particulares de conducta para impartirles una enseñanza de Dhamma adecuada, al observar la disparidad de sus naturalezas (dhātu). Luego, mediante el conocimiento de las diversas disposiciones, ve sus inclinaciones incluso sin considerar su esfuerzo previo, para enseñarles el Dhamma según su disposición. Tras haber visto así sus disposiciones, para enseñarles el Dhamma según su capacidad y fuerza, ve la madurez de sus facultades mediante el conocimiento de la agudeza o debilidad de las facultades (fe, etc.). Si aquellos cuyas facultades han sido así discernidas se encuentran lejos, entonces, por estar plenamente familiarizado con las absorciones y otros estados a través del conocimiento respectivo, se acerca a ellos rápidamente mediante poderes psíquicos especiales. Habiéndose acercado, ve sus existencias pasadas con el conocimiento del recuerdo de vidas pasadas, y observando su condición mental actual mediante el conocimiento de la penetración de las mentes ajenas (obtenido a través del poder del ojo divino), enseña el Dhamma para la destrucción de los taints mediante una práctica que conduce a dicha destrucción, gracias al poder del conocimiento de la destrucción de los taints y por estar libre de toda confusión. Por lo tanto, debe entenderse que estos poderes han sido expuestos siguiendo este orden secuencial.

2. අධිවුත්තිපදසුත්තවණ්ණනා

2. Explicación del Adhivuttipada Sutta

22. දුතියෙ [Pg.299] යෙ තෙ ධම්මාති යෙ තෙ දසබලඤාණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණධම්මා. අධිවුත්තිපදානන්ති අධිවචනපදානං, ඛන්ධායතනධාතුධම්මානන්ති අත්ථො. අධිවුත්තියොති හි අධිවචනානි වුච්චන්ති, තෙසං යෙ පදභූතා දෙසනාය පදට්ඨානත්තා. අතීතා බුද්ධාපි හි එතෙ ධම්මෙ කථයිංසු, අනාගතාපි එතෙව කථයිස්සන්ති. තස්මා ඛන්ධාදයො අධිවුත්තිපදානි නාම. තෙසං අධිවුත්තිපදානං. අථ වා භූතමත්ථං අභිභවිත්වා යථාසභාවතො අග්ගහෙත්වා වත්තනතො අධිවුත්තියොති දිට්ඨියො වුච්චන්ති, අධිවුත්තීනං පදානි අධිවුත්තිපදානි, දිට්ඨිදීපකානි වචනානීති අත්ථො. තෙසං අධිවුත්තිපදානං දිට්ඨිවොහාරානං. අභිඤ්ඤා සච්ඡිකිරියායාති ජානිත්වා පච්චක්ඛකරණත්ථාය. විසාරදොති ඤාණසොමනස්සප්පත්තො. තත්ථාති තෙසු ධම්මෙසු තෙසං තෙසං තථා තථා ධම්මං දෙසෙතුන්ති තෙසං තෙසං දිට්ඨිගතිකානං වා ඉතරෙසං වා ආසයං ඤත්වා තථා තථා ධම්මං දෙසෙතුං. හීනං වා හීනන්ති ඤස්සතීති හීනං වා ධම්මං ‘‘හීනො ධම්මො’’ති ජානිස්සති. ඤාතෙය්‍යන්ති ඤාතබ්බං. දට්ඨෙය්‍යන්ති දට්ඨබ්බං. සච්ඡිකරෙය්‍යන්ති සච්ඡිකාතබ්බං. තත්ථ තත්ථ යථාභූතඤාණන්ති තෙසු තෙසු ධම්මෙසු යථාසභාවඤාණං. ඉමිනා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං දස්සෙති. එවං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං දස්සෙත්වා පුන දසබලඤාණං දස්සෙන්තො දසයිමානීතිආදිමාහ. දසබලඤාණම්පි හි තත්ථ තත්ථ යථාභූතඤාණමෙවාති.

22. En el segundo [sutta], las palabras 'ye te dhammā' se refieren a aquellas cualidades del conocimiento de los diez poderes y el conocimiento de la omnisciencia. 'Adhivuttipadānaṃ' significa los fundamentos de las designaciones (adhivacana), es decir, las realidades de los agregados, bases y elementos (khandhā-āyatana-dhātu). Pues las designaciones se llaman 'adhivutti', y estas [realidades] son sus bases debido a que son la causa próxima para la enseñanza. Ciertamente, los Budas del pasado enseñaron estas mismas realidades, y los del futuro también las enseñarán. Por lo tanto, los agregados y demás se denominan 'adhivuttipadāni'. Alternativamente, las visiones erróneas (diṭṭhi) se llaman 'adhivutti' porque ocurren superando (abhibhavitvā) el significado real y no captando las cosas según su naturaleza propia; 'adhivuttipadāni' son entonces los términos que expresan tales visiones. 'Abhiññā sacchikiriyāyā' significa con el propósito de realizar directamente tras haber conocido. 'Visārado' significa aquel que ha alcanzado la confianza mediante el conocimiento y el gozo. 'Tattha' se refiere a esas realidades; 'tesaṃ tesaṃ tathā tathā dhammaṃ desetuṃ' significa enseñar el Dhamma según las inclinaciones de aquellos con visiones erróneas o de otros. 'Hīnaṃ vā hīnanti ñassatīti' significa que conocerá una cualidad inferior como 'cualidad inferior'. 'Ñāteyya' es lo que debe ser conocido; 'daṭṭheyya' lo que debe ser visto; 'sacchikareyya' lo que debe ser realizado. 'Tattha tattha yathābhūtañāṇa' es el conocimiento según la naturaleza propia de cada una de esas realidades. Con esto, se muestra el conocimiento de la omnisciencia. Habiendo mostrado así el conocimiento de la omnisciencia, para mostrar de nuevo el conocimiento de los diez poderes, se dice 'dasayimāni', etc. Pues el conocimiento de los diez poderes es también, en cada caso, el conocimiento conforme a la realidad.

3. කායසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Kāyasutta.

23. තතියෙ ආපන්නො හොති කඤ්චිදෙව දෙසන්ති කඤ්චි ආපත්තිකොට්ඨාසං ආපන්නො හොති. අනුවිච්චාති අනුපවිසිත්වා පරියොගාහෙත්වා. කායදුච්චරිතන්ති තිවිධං කායදුච්චරිතං. වචීදුච්චරිතන්ති චතුබ්බිධං වචීදුච්චරිතං. පාපිකා ඉස්සාති ලාමිකා උසූයා. පඤ්ඤාය දිස්වාති සහවිපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤාය පස්සිත්වා පස්සිත්වා පහාතබ්බා. ඉජ්ඣතීති සමිජ්ඣති. උපවාසස්සාති නිස්සාය උපසඞ්කමිත්වා වසන්තස්ස. අභිභුය්‍යාති අජ්ඣොත්ථරිත්වා [Pg.300] මද්දිත්වා. ඉරීයතීති වත්තති. ඉමස්මිං සුත්තෙ සහවිපස්සනාය මග්ගො කථිතො.

23. En el tercero, 'āpanno hoti kañcideva desaṃ' significa que ha incurrido en alguna categoría de ofensa (āpatti). 'Anuvicca' significa tras haber penetrado e investigado. 'Kāyaduccarita' se refiere a la triple mala conducta corporal. 'Vacīduccarita' a la cuádruple mala conducta verbal. 'Pāpikā issā' es la envidia maliciosa. 'Paññāya disvā' significa tras haber visto con la sabiduría del sendero junto con la visión clara (vipassanā), deben ser abandonadas. 'Ijjhati' significa que prospera o se cumple. 'Upavāsassa' se refiere a quien reside cerca, habiéndose aproximado. 'Abhibhuyya' significa superando o aplastando. 'Irīyati' significa que procede o se comporta. En este sutta, se enseña el sendero junto con la visión clara.

4. මහාචුන්දසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Mahācundasutta.

24. චතුත්ථෙ ජානාමිමං ධම්මන්ති ඉමිනා ඤාණවාදස්ස වදනාකාරො වුත්තො. භාවිතකායොම්හීතිආදීහි භාවනාවාදස්ස. තතියවාරෙ ද්වෙපි වාදා එකතො වුත්තා, තයොපි චෙතෙ අරහත්තමෙව පටිජානන්ති. අඩ්ඪවාදං වදෙය්‍යාති අඩ්ඪොහමස්මීති වාදං වදෙය්‍ය. උපනීහාතුන්ති නීහරිත්වා දාතුං.

24. En el cuarto, con la frase 'jānāmimaṃ dhammaṃ', se describe el modo de hablar de quien afirma poseer conocimiento (ñāṇavāda). Con 'bhāvitakāyomhīti', etc., se describe el modo de hablar de quien afirma haber desarrollado la meditación (bhāvanāvāda). En la tercera sección, ambos modos de hablar se mencionan juntos, y estas tres personas afirman poseer el estado de Arahant (arahatta). 'Aḍḍhavādaṃ vadeyya' significa que diría: 'Soy rico [en Dhamma]'. 'Upanīhātun' significa extraer y dar.

5. කසිණසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Kasiṇasutta.

25. පඤ්චමෙ සකලට්ඨෙන කසිණානි, තදාරම්මණානං ධම්මානං ඛෙත්තට්ඨෙන අධිට්ඨානට්ඨෙන වා ආයතනානීති කසිණායතනානි. උද්ධන්ති උපරි ගගණතලාභිමුඛං. අධොති හෙට්ඨා භූමිතලාභිමුඛං. තිරියන්ති ඛෙත්තමණ්ඩලං විය සමන්තා පරිච්ඡින්දිත්වා. එකච්චො හි උද්ධමෙව කසිණං වඩ්ඪෙති, එකච්චො අධො, එකච්චො සමන්තතො. තෙන තෙන වා කාරණෙන එවං පසාරෙති ආලොකමිව රූපදස්සනකාමො. තෙන වුත්තං – ‘‘පථවීකසිණමෙකො සඤ්ජානාති උද්ධං අධො තිරිය’’න්ති. අද්වයන්ති ඉදං පන එකස්ස අඤ්ඤභාවානුපගමනත්ථං වුත්තං. යථා හි උදකං පවිට්ඨස්ස සබ්බදිසාසු උදකමෙව හොති න අඤ්ඤං, එවමෙව පථවීකසිණං පථවීකසිණමෙව හොති. නත්ථි තස්ස අඤ්ඤකසිණසම්භෙදොති. එසෙව නයො සබ්බත්ථ. අප්පමාණන්ති ඉදං තස්ස තස්ස ඵරණඅප්පමාණවසෙන වුත්තං. තඤ්හි චෙතසා ඵරන්තො සකලමෙව ඵරති, ‘‘අයමස්ස ආදි, ඉදං මජ්ඣ’’න්ති පමාණං න ගණ්හාති. විඤ්ඤාණකසිණන්ති චෙත්ථ කසිණුග්ඝාටිමාකාසෙ පවත්තවිඤ්ඤාණං. තත්ථ කසිණවසෙන කසිණුග්ඝාටිමාකාසෙ, කසිණුග්ඝාටිමාකාසවසෙන තත්ථ පවත්තවිඤ්ඤාණෙ උද්ධංඅධොතිරියතා වෙදිතබ්බා. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, කම්මට්ඨානභාවනානයෙන පනෙතානි පථවීකසිණාදීනි විත්ථාරතො විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.51 ආදයො) වුත්තානෙව.

25. En el quinto, se llaman 'kasiṇāni' (totalidades) en el sentido de ser íntegras o completas (sakala). Se llaman 'āyatanāni' (bases) porque actúan como campo (khetta) o fundamento (adhiṭṭhāna) de los estados [de jhana] que tienen esos objetos; de ahí 'kasiṇāyatanāni'. 'Uddhaṃ' significa hacia arriba, orientado hacia el cielo. 'Adho' significa hacia abajo, orientado hacia el suelo. 'Tiriyaṃ' significa alrededor, delimitando como el círculo de un campo. Ciertamente, un practicante expande el kasina solo hacia arriba, otro solo hacia abajo, y otro en todas direcciones. O bien, por tal o cual razón, lo expande como quien desea ver formas proyecta una luz. Por eso se dice: 'uno percibe el kasina de tierra arriba, abajo y a los lados'. La palabra 'advayaṃ' (no dual) se dice para mostrar que un kasina no se mezcla con la naturaleza de otro. Así como para alguien que ha entrado en el agua solo hay agua en todas las direcciones y nada más, del mismo modo, en el kasina de tierra, solo existe el kasina de tierra. No hay mezcla con otros kasinas. Este mismo método debe aplicarse en todos los casos. 'Appamāṇa' (inconmensurable) se dice en referencia a la expansión ilimitada de la pervasión de cada uno. Pues al pervadirlos con la mente, los pervade en su totalidad, sin tomar una medida como 'este es su inicio, este es su medio'. 'Viññāṇakasiṇa' se refiere aquí a la conciencia que ocurre en el espacio obtenido al remover el kasina (kasiṇugghāṭimākāsa). Allí, la dirección hacia arriba, abajo y a los lados debe entenderse respecto a la conciencia que ocurre en ese espacio obtenido tras remover uno de los nueve kasinas. Este es el resumen aquí; sin embargo, según el método del desarrollo de los temas de meditación (kammaṭṭhāna), estos kasinas de tierra y demás se explican detalladamente en el Visuddhimagga.

6. කාළීසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Kāḷīsutta.

26. ඡට්ඨෙ [Pg.301] කුමාරිපඤ්හෙසූති කුමාරීනං මාරධීතානං පුච්ඡාසු. අත්ථස්ස පත්තිං හදයස්ස සන්තින්ති ද්වීහිපි පදෙහි අරහත්තමෙව කථිතං. සෙනන්ති රාගාදිකිලෙසසෙනං. පියසාතරූපන්ති පියජාතිකෙසු ච සාතජාතිකෙසු ච වත්ථූසු උප්පජ්ජනතො එවංලද්ධනාමං. එකොහං ඣායං සුඛමනුබොධින්ති එවං කිලෙසසෙනං ජිනිත්වා අහං එකකොව ඣායන්තො සුඛං අනුබුජ්ඣිං සච්ඡිඅකාසිං. සක්ඛින්ති සක්ඛිභාවප්පත්තං ධම්මසක්ඛිං. න සම්පජ්ජති කෙනචි මෙති මය්හං කෙනචි සද්ධිං මිත්තධම්මො නාම නත්ථි. පථවීකසිණසමාපත්තිපරමා ඛො, භගිනි, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා අත්ථොති අභිනිබ්බත්තෙසුන්ති පථවීකසිණසමාපත්තිපරමො උත්තමො අත්ථොති ගහෙත්වා අභිනිබ්බත්තෙසුං. යාවතා ඛො, භගිනි, පථවීකසිණසමාපත්තිපරමතාති යත්තකා පථවීකසිණසමාපත්තියා උත්තමකොටි. තදභිඤ්ඤාසි භගවාති තං භගවා අභිඤ්ඤාපඤ්ඤාය අභිඤ්ඤාසි. අස්සාදමද්දසාති සමුදයසච්චං අද්දස. ආදීනවමද්දසාති දුක්ඛසච්චං අද්දස. නිස්සරණමද්දසාති නිරොධසච්චං අද්දස. මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනමද්දසාති මග්ගසච්චං අද්දස. අත්ථස්ස පත්තීති එතෙසං චතුන්නං සච්චානං දිට්ඨත්තා අරහත්තසඞ්ඛාතස්ස අත්ථස්ස පත්ති, සබ්බදරථපරිළාහවූපසන්තතාය හදයස්ස සන්තීති.

26. En el sexto sutta, la expresión 'kumāripañhesū' se refiere a las preguntas planteadas por las hijas de Mara. Con las dos frases 'atthassa pattiṃ' (el logro del propósito) y 'hadayassa santiṃ' (la paz del corazón), se indica exclusivamente el fruto del Arhatado (arahatta-phala). 'Senant' se refiere al ejército de las impurezas (kilesa) como el deseo (rāga) y otros. 'Piyasātarūpanti' recibe este nombre porque surge en objetos que son de naturaleza querida y placentera. 'Ekohaṃ jhāyaṃ sukhamanubodhiṃ' significa que, habiendo vencido al ejército de las impurezas, meditando solo, comprendí y realicé la felicidad del fruto. 'Sakkhiṃ' se refiere a la cualidad de ser un testigo del Dhamma o a un estado de amistad espiritual. 'Na sampajjati kenaci me' significa que no tengo ninguna relación de amistad mundana con nadie. Respecto a la frase 'aquellos ascetas y brahmanes que han nacido considerando la obtención de la meditación de la tierra (pathavīkasiṇa) como el fin supremo', significa que tomaron dicha absorción como el beneficio más elevado y renacieron en consecuencia. 'Yāvatā kho, bhagini, pathavīkasiṇasamāpattiparamatā' indica el límite máximo de la perfección en la meditación de la tierra. 'Tadabhiññāsi bhagavā' significa que el Bienaventurado conoció ese límite mediante su sabiduría superior. 'Assādamaddasā' significa que vio la verdad del origen (samudayasacca). 'Ādīnavamaddasā' significa que vio la verdad del sufrimiento (dukkhasacca). 'Nissaraṇamaddasā' significa que vio la verdad del cese (nirodhasacca). 'Maggāmaggañāṇadassanamaddasā' significa que vio la verdad del camino (maggasacca). 'Atthassa patti' es el logro del propósito llamado Arhatado debido a la visión de estas cuatro verdades, y 'hadayassa santi' es la paz del corazón debido a la pacificación de todo tormento y angustia.

7. පඨමමහාපඤ්හසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al primer Mahāpañhasutta.

27. සත්තමෙ අභිජානාථාති අභිජානිත්වා පච්චක්ඛං කත්වා විහරථ. අභිඤ්ඤායාති අභිජානිත්වා. ඉධාති ඉමාය. ධම්මදෙසනාය වා ධම්මදෙසනන්ති යදිදං සමණස්ස ගොතමස්ස ධම්මදෙසනාය සද්ධිං අම්හාකං ධම්මදෙසනං, අම්හාකං වා ධම්මදෙසනාය සද්ධිං සමණස්ස ගොතමස්ස ධම්මදෙසනං ආරබ්භ නානාකරණං වුච්චෙථ, තං කිං නාමාති වදන්ති. දුතියපදෙපි එසෙව නයො. ඉති තෙ මජ්ඣෙ භින්නසුවණ්ණං විය සාසනෙන සද්ධිං අත්තනො ලද්ධිං වචනමත්තෙන සමධුරං ඨපයිංසු. නෙව අභිනන්දිංසූති ‘‘එවමෙත’’න්ති න සම්පටිච්ඡිංසු. නප්පටික්කොසිංසූති ‘‘න ඉදං එව’’න්ති නප්පටිසෙධෙසුං. කස්මා? තෙ කිර ‘‘තිත්ථියා නාම අන්ධසදිසා ජානිත්වා වා අජානිත්වා වා කථෙය්‍යු’’න්ති නාභිනන්දිංසු.

27. En el séptimo sutta, 'abhijānāthā' significa: habiendo conocido directamente y habiendo realizado por vosotros mismos, permaneced en ello. 'Abhiññāyā' significa habiendo comprendido. 'Idhā' significa en esta enseñanza. Respecto a 'dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ', los seguidores de otras escuelas dicen: '¿Cuál es la distinción entre nuestra enseñanza y la enseñanza del asceta Gotama, o entre su enseñanza y la nuestra?'. En la segunda parte de la instrucción se aplica el mismo método. De esta manera, ellos trataron de situar sus propias doctrinas en igualdad de condiciones con la enseñanza del Buda, como si fuera oro roto mezclado en el medio. 'Neva abhinandiṃsu' significa que no aceptaron la veracidad de lo dicho con un 'así es esto'. 'Nappaṭikkosiṃsu' significa que no rechazaron diciendo 'esto no es así'. ¿Por qué? Se dice que no se regocijaron porque esos ascetas de otras escuelas son como ciegos, y podrían hablar con conocimiento o sin él.

න [Pg.302] සම්පායිස්සන්තීති සම්පාදෙත්වා කථෙතුං න සක්ඛිස්සන්ති. උත්තරි ච විඝාතන්ති අසම්පාදනතො උත්තරිම්පි දුක්ඛං ආපජ්ජිස්සන්ති. සම්පාදෙත්වා කථෙතුං අසක්කොන්තානඤ්හි දුක්ඛං උප්පජ්ජති. යථා තං, භික්ඛවෙ, අවිසයස්මින්ති එත්ථ ච තන්ති නිපාතමත්තං. යථාති කාරණවචනං, යස්මා අවිසයෙ පඤ්හං පුච්ඡිතා හොන්තීති අත්ථො. ඉතො වා පන සුත්වාති ඉතො වා පන මම සාසනතො සුත්වා. ඉතොති තථාගතතොපි තථාගතසාවකතොපි. ආරාධෙය්‍යාති පරිතොසෙය්‍ය, අඤ්ඤථා ආරාධනං නාම නත්ථීති දස්සෙති.

'Na sampāyissantī' significa que no serán capaces de explicar o responder con plenitud. 'Uttari ca vighātaṃ' significa que, debido a su incapacidad de explicar, experimentarán una frustración aún mayor. Pues el dolor surge en aquellos que no pueden dar una respuesta completa. En la frase 'yathā taṃ, bhikkhave, avisayasmiṃ', la palabra 'taṃ' es una mera partícula. 'Yathā' expresa la causa, significando que no podrán responder satisfactoriamente porque se les ha preguntado sobre algo que no está en su dominio. 'Ito vā pana sutvā' significa habiendo escuchado de esta mi enseñanza. 'Ito' se refiere tanto al Tathagata como a sus discípulos. 'Ārādheyyā' significa que podría satisfacer o complacer; el texto muestra que no hay otra forma de lograr tal satisfacción.

එකධම්මෙති එකස්මිං ධම්මෙ. ඉමිනා උද්දෙසො දස්සිතො. පරතො කතමස්මිං එකධම්මෙති ඉමිනා පඤ්හො දස්සිතො. සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකාති ඉදං පනෙත්ථ වෙය්‍යාකරණං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. සම්මා නිබ්බින්දමානොතිආදීසු පන සම්මා හෙතුනා නයෙන නිබ්බිදානුපස්සනාය නිබ්බින්දන්තො උක්කණ්ඨන්තො, විරාගානුපස්සනාය විරජ්ජන්තො, පටිසඞ්ඛානුපස්සනාය මුච්චනස්ස උපායං කත්වා විමුච්චමානො, අධිමොක්ඛවසෙන වා විමුච්චමානො සන්නිට්ඨානං කුරුමානොති අත්ථො. උදයබ්බයෙහි පරිච්ඡින්දිත්වා පුබ්බන්තාපරන්තදස්සනෙන සම්මා පරියන්තදස්සාවී. සම්මදත්ථං අභිසමෙච්චාති සම්මා සභාගත්ථං ඤාණෙන අභිසමාගන්ත්වා. දුක්ඛස්සන්තකරො හොතීති සකලවට්ටදුක්ඛස්ස පරියන්තං පරිවටුමං කරො හොති.

'Ekadhamme' se refiere a un único principio. Con esto se muestra el enunciado (uddesa). Posteriormente, con 'katamasmiṃ ekadhamme', se muestra la pregunta. 'Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā' (todos los seres subsisten por el alimento) es la explicación (veyyākaraṇa) en este contexto. El mismo método se aplica al resto. En 'sammā nibbindamāno', 'sammā' significa correctamente mediante el método causal; 'nibbindanto' es estar desencantado a través de la contemplación del desencanto (nibbidānupassanā); 'virajjanto' es perder el apego mediante la contemplación del desapasionamiento; 'vimuccamāno' es liberarse mediante la contemplación de la reflexión (paṭisaṅkhānupassanā) tras haber creado el medio para la liberación, o bien significa tomar una decisión firme mediante la determinación. 'Sammā pariyantadassāvī' es quien contempla correctamente el límite después de haber delimitado las cosas por su surgimiento y desaparición, viendo el principio y el fin. 'Sammadatthaṃ abhisameccā' significa habiendo comprendido plenamente la verdadera naturaleza con la sabiduría. 'Dukkhassantakaro hoti' significa que pone fin o término a todo el sufrimiento del ciclo de renacimientos (vaṭṭadukkha).

සබ්බෙ සත්තාති කාමභවාදීසු එකවොකාරභවාදීසු ච සබ්බභවෙසු සබ්බෙ සත්තා. ආහාරට්ඨිතිකාති ආහාරතො ඨිති එතෙසන්ති ආහාරට්ඨිතිකා. ඉති සබ්බසත්තානම්පි ඨිතිහෙතු ආහාරො නාම එකො ධම්මො, තස්මිං එකධම්මෙ. නනු ච එවං සන්තෙ යං වුත්තං – ‘‘අසඤ්ඤසත්තා දෙවා අහෙතුකා අනාහාරා අඵස්සකා’’තිආදි (විභ. 1017), තං විරුජ්ඣතීති. න විරුජ්ඣති. තෙසඤ්හි ඣානං ආහාරො හොති. එවං සන්තෙපි ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරා’’ති (සං. නි. 2.11) ඉදං විරුජ්ඣතීති. ඉදම්පි න විරුජ්ඣති. එතස්මිඤ්හි සුත්තෙ නිප්පරියායෙන ආහාරලක්ඛණා ධම්මා ආහාරාති වුත්තා, ඉධ පන පරියායෙන පච්චයො ආහාරොති වුත්තො. සබ්බධම්මානඤ්හි පච්චයො ලද්ධුං වට්ටති. සො ච යං යං ඵලං ජනෙති, තං තං ආහරති නාම. තස්මා ආහාරොති වුච්චති. තෙනෙවාහ – ‘‘අවිජ්ජම්පාහං, භික්ඛවෙ, සාහාරං වදාමි, නො අනාහාරං. කො [Pg.303] ච, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජාය ආහාරො? පඤ්ච නීවරණාතිස්ස වචනීය’’න්ති (අ. නි. 10.61). අයං ඉධ අධිප්පෙතො. එතස්මිඤ්හි පච්චයාහාරෙ ගහිතෙ පරියායාහාරොපි නිප්පරියායාහාරොපි සබ්බො ගහිතොව හොති.

'Sabbe sattā' se refiere a todos los seres en todos los planos de existencia, como el plano del deseo (kāmabhava), el plano de una sola base (ekavokārabhava) y otros. 'Āhāraṭṭhitikā' significa que su estabilidad o persistencia depende del alimento. Así, el alimento es el único principio que causa la estabilidad de todos los seres. Si se objeta que esto contradice pasajes como 'los seres sin percepción (asaññasattā) son deidades sin causa, sin alimento y sin contacto', no hay contradicción, pues para ellos la absorción meditativa (jhāna) actúa como alimento. Si se objeta que esto contradice el sutta que dice 'Monjes, hay cuatro tipos de alimentos', tampoco hay contradicción. En aquel sutta, los fenómenos con la característica de sustento se llaman 'alimentos' en sentido literal (nippariyāyena). Pero aquí, en el sentido figurado o por método (pariyāyena), cualquier condición (paccaya) se llama 'alimento'. Es apropiado considerar a toda condición de los fenómenos como alimento, pues aquello que genera un fruto lo 'trae' o lo 'nutre'. Por eso dijo el Buda: 'Monjes, digo que la ignorancia tiene un alimento, no que carece de él. ¿Y cuál es el alimento de la ignorancia? Debe decirse que son los cinco obstáculos'. Este es el sentido pretendido aquí. Cuando se toma la condición como alimento, se incluyen todos los tipos de alimentos, ya sean figurados o literales.

තත්ථ අසඤ්ඤීභවෙ පච්චයාහාරො ලබ්භති. අනුප්පන්නෙ හි බුද්ධෙ තිත්ථායතනෙ පබ්බජිතා වායොකසිණෙ පරිකම්මං කත්වා චතුත්ථජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා තතො වුට්ඨාය ‘‘ධි චිත්තං, ධි වතෙතං චිත්තං, චිත්තස්ස නාම අභාවොයෙව සාධු. චිත්තඤ්හි නිස්සාය වධබන්ධාදිපච්චයං දුක්ඛං උප්පජ්ජති. චිත්තෙ අසති නත්ථෙත’’න්ති ඛන්තිං රුචිං උප්පාදෙත්වා අපරිහීනජ්ඣානා කාලං කත්වා අසඤ්ඤීභවෙ නිබ්බත්තන්ති. යො යස්ස ඉරියාපථො මනුස්සලොකෙ පණිහිතො අහොසි, සො තෙන ඉරියාපථෙන නිබ්බත්තිත්වා චිත්තරූපසදිසො හුත්වා පඤ්ච කප්පසතානි තිට්ඨති. එත්තකං අද්ධානං සයිතො විය හොති. එවරූපානම්පි සත්තානං පච්චයාහාරො ලබ්භති. තෙ හි යං ඣානං භාවෙත්වා නිබ්බත්තා, තදෙව නෙසං පච්චයො හොති. යථා ජියාවෙගෙන ඛිත්තසරො යාව ජියාවෙගො අත්ථි, තාව ගච්ඡති. එවං යාව ඣානපච්චයො අත්ථි, තාව තිට්ඨන්ති. තස්මිං නිට්ඨිතෙ ඛීණවෙගො විය සරො පතන්ති. චවනකාලෙ ච තෙසං සො රූපකායො අන්තරධායති, කාමාවචරසඤ්ඤා උප්පජ්ජති, තෙන සඤ්ඤුප්පාදෙන තෙ දෙවා තම්හා කායා චුතාති පඤ්ඤායන්ති.

En el reino de los seres inconscientes (asaññībhava), se obtiene el alimento de las condiciones (paccayāhāra). En efecto, antes de que surgiera el Buda, los ascetas que se ordenaron en otras escuelas religiosas, tras practicar con el kasina de aire (vāyokasiṇa) y alcanzar el cuarto jhana, al salir de ese cuarto jhana, pensaron: "¡Desprecio la mente! ¡Qué despreciable es esta mente! Ciertamente, el estado de ausencia de la mente es mejor. Pues dependiendo de la mente surge el sufrimiento que tiene como condición la muerte, el cautiverio, etc. Si la mente no existe, tal sufrimiento no existe". Habiendo generado tal preferencia y deseo, y al morir con el jhana intacto, renacen en el reino de los seres inconscientes. Cualquiera que haya sido la postura que mantenían en el mundo humano, renacen en esa misma postura y permanecen allí durante quinientos grandes eones. Durante todo ese tiempo, es como si estuvieran dormidos. Incluso para tales seres, se obtiene el alimento de las condiciones. Pues el mismo jhana que desarrollaron para renacer allí se convierte en su condición (paccayo). Así como una flecha disparada por la fuerza de la cuerda del arco viaja mientras persiste esa fuerza, así también ellos permanecen mientras dura la condición del jhana. Cuando esa condición se agota, caen como una flecha cuya fuerza se ha terminado. En el momento de su fallecimiento, ese cuerpo material desaparece, surge la percepción de la esfera de los sentidos (kāmāvacarasaññā) y, mediante ese surgimiento de la percepción, se reconoce que esos seres han fallecido de ese cuerpo.

යෙ පන තෙ නෙරයිකා නෙව වුට්ඨානඵලූපජීවී, න පුඤ්ඤඵලූපජීවීති වුත්තා, තෙසං කො ආහාරොති? තෙසං කම්මමෙව ආහාරො. කිං පඤ්ච ආහාරා අත්ථීති? පඤ්ච, න පඤ්චාති ඉදං න වත්තබ්බං, නනු ‘‘පච්චයො ආහාරො’’ති වුත්තමෙතං. තස්මා යෙන කම්මෙන නිරයෙ නිබ්බත්තන්ති, තදෙව තෙසං ඨිතිපච්චයත්තා ආහාරො හොති. යං සන්ධාය ඉදං වුත්තං – ‘‘න ච තාව කාලං කරොති, යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තී හොතී’’ති (ම. නි. 3.250, 268; අ. නි. 3.36).

Con respecto a los seres de los infiernos, de quienes se ha dicho que no viven ni de los frutos del esfuerzo ni de los frutos del mérito, se pregunta: "¿Cuál es su alimento?". La respuesta es: su alimento es el kamma mismo. Se pregunta: "¿Existen los cinco tipos de alimento?". No debe decirse que no existen tales cinco alimentos. ¿Acaso no he dicho que "la condición es el alimento" (paccayo āhāro)? Por lo tanto, el mismo kamma por el cual renacen en el infierno es su alimento, por ser la condición para su permanencia. En referencia a esto se ha dicho: "Y no muere mientras ese kamma malvado no se haya agotado".

කබළීකාරාහාරං ආරබ්භාපි චෙත්ථ විවාදො න කාතබ්බො. මුඛෙ උප්පජ්ජනඛෙළොපි හි තෙසං ආහාරකිච්චං සාධෙති. ඛෙළො හි නිරයෙ දුක්ඛවෙදනීයො හුත්වා පච්චයො හොති, සග්ගෙ සුඛවෙදනියො. ඉති කාමභවෙ නිප්පරියායෙන චත්තාරො ආහාරා, රූපාරූපභවෙසු ඨපෙත්වා අසඤ්ඤෙ [Pg.304] සෙසානං තයො, අසඤ්ඤානඤ්චෙව අවසෙසානඤ්ච පච්චයාහාරොති ඉමිනා ආකාරෙන සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකාති වෙදිතබ්බා. තත්ථ චත්තාරො ආහාරො යො වා පන කොචි පච්චයාහාරො දුක්ඛසච්චං, ආහාරසමුට්ඨාපිකා පුරිමතණ්හා සමුදයසච්චං, උභින්නං අප්පවත්ති නිරොධසච්චං, නිරොධප්පජානනා පඤ්ඤා මග්ගසච්චන්ති එවං චතුසච්චවසෙන සබ්බවාරෙසු යොජනා කාතබ්බා.

Tampoco debe haber disputa aquí respecto al alimento físico (kabaḷīkārāhāra). Pues incluso la saliva que surge en sus bocas cumple la función de alimento para ellos. En efecto, la saliva en el infierno se convierte en una condición al ser experimentada como dolor, mientras que en el cielo es una condición de felicidad. Así, en el reino de los sentidos hay cuatro alimentos de manera directa; en los reinos de la forma y sin forma, excluyendo a los seres inconscientes, los demás tienen tres alimentos; y para los seres inconscientes y todos los demás, existe el alimento de las condiciones. De esta manera, debe entenderse que todos los seres se mantienen gracias al alimento. En este sentido, los cuatro alimentos o cualquier alimento condicional son la Verdad del Sufrimiento (dukkhasacca); el deseo de una vida previa que origina el alimento es la Verdad del Origen (samudayasacca); el no surgimiento de ambos es la Verdad del Cese (nirodhasacca); y la sabiduría que comprende el cese es la Verdad del Camino (maggasacca). De esta manera, debe aplicarse la conexión con las Cuatro Nobles Verdades en todas las secciones.

8. දුතියමහාපඤ්හසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Segundo Discurso de las Grandes Preguntas

28. අට්ඨමෙ කජඞ්ගලායන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. කජඞ්ගලාති කජඞ්ගලාවාසිනො. මහාපඤ්හෙසූති මහන්තඅත්ථපරිග්ගාහකෙසු පඤ්හෙසු. යථා මෙත්ථ ඛායතීති යථා මෙ එත්ථ උපට්ඨාති. සම්මා සුභාවිතචිත්තොති හෙතුනා නයෙන සුට්ඨු භාවිතචිත්තො. එසො චෙව තස්ස අත්ථොති කිඤ්චාපි භගවතා ‘‘චත්තාරො ධම්මා’’තිආදයො පඤ්හා ‘‘චත්තාරො ආහාරා’’තිආදිනා නයෙන විස්සජ්ජිතා, යස්මා පන චතූසු ආහාරෙසු පරිඤ්ඤාතෙසු චත්තාරො සතිපට්ඨානා භාවිතා හොන්ති, තෙසු ච භාවිතෙසු චත්තාරො ආහාරා පරිඤ්ඤාතාව හොන්ති. තස්මා දෙසනාවිලාසෙන බ්‍යඤ්ජනමෙවෙත්ථ නානං, අත්ථො පන එකොයෙව. ඉන්ද්‍රියාදීසුපි එසෙව නයො. තෙන වුත්තං – ‘‘එසො චෙව තස්ස අත්ථො’’ති. අත්ථතො හි උභයම්පෙතං මජ්ඣෙ භින්නසුවණ්ණමිව හොති.

28. En el octavo sutta, "en Kajaṅgalā" (kajaṅgalāyaṃ) se refiere a la ciudad de ese nombre. "Kajaṅgalakā" son los habitantes de Kajaṅgalā. "En las grandes preguntas" (mahāpañhesu) se refiere a preguntas que abarcan grandes significados. "Tal como me parece aquí" (yathā mettha khāyati) significa "tal como se me presenta aquí". "De mente bien cultivada" (sammā subhāvitacitto) significa que su mente ha sido bien desarrollada mediante el método correcto. "Este mismo es su significado" (eso ceva tassa attho) se refiere a que, aunque el Bienaventurado respondió a preguntas como "cuatro cosas", etc., mediante el método de "los cuatro alimentos", etc., dado que al comprender plenamente los cuatro alimentos se cultivan los cuatro fundamentos de la atención (satipaṭṭhāna), y al cultivar estos se comprenden plenamente los cuatro alimentos, por lo tanto, debido a la elegancia de la enseñanza (desanāvilāsa), solo hay una diferencia en la expresión lingüística, pero el significado es el mismo. Este mismo método se aplica también a las facultades (indriya), etc. Por eso se dijo: "Este mismo es su significado". En cuanto al significado, ambas enseñanzas son como una pieza de oro partida por la mitad.

9. පඨමකොසලසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Primer Discurso sobre Kosala

29. නවමෙ යාවතාති යත්තකා. කාසිකොසලාති කාසිකොසලජනපදා. අත්ථෙව අඤ්ඤථත්තන්ති ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං අත්ථියෙව. අත්ථි විපරිණාමොති මරණම්පි අත්ථියෙව. තස්මිම්පි නිබ්බින්දතීති තස්මිම්පි සම්පත්තිජාතෙ උක්කණ්ඨති. අග්ගෙ විරජ්ජතීති සම්පත්තියා අග්ගෙ කොසලරාජභාවෙ විරජ්ජති. පගෙව හීනස්මින්ති පඨමතරංයෙව හීනෙ ඉත්තරමනුස්සානං පඤ්ච කාමගුණජාතෙ.

29. En el noveno sutta, "tanto como" (yāvatā) significa "todos los que". "Kāsi y Kosala" se refiere a los distritos de Kāsi y Kosala. "Ciertamente hay alteración" (attheva aññathattaṃ) significa que existe el estado de ser de otra manera debido al cambio. "Hay transformación" (vipariṇāmo) significa que incluso la muerte existe. "Se desencanta incluso de eso" (tasmimpi nibbindati) significa que se cansa incluso de esa prosperidad alcanzada como rey. "Se desapasiona de lo supremo" (agge virajjatīti) significa que pierde el apego a la excelencia del estado de ser el rey de Kosala. "Cuánto más de lo inferior" (pageva hīnasminti) significa que se desapasiona mucho antes de los cinco tipos de placeres sensuales de los hombres comunes e inferiores.

මනොමයාති ඣානමනෙන නිබ්බත්තා. බාරාණසෙය්‍යකන්ති බාරාණසියං උප්පන්නං. තත්ථ කිර කප්පාසොපි මුදු, සුත්තකන්තිකායොපි තන්තවායාපි ඡෙකා, උදකම්පි සුචි සිනිද්ධං. උභතොභාගවිමට්ඨන්ති ද්වීසුපි පස්සෙසු මට්ඨං මුදු [Pg.305] සිනිද්ධං ඛායති. චතස්සො පටිපදා ලොකියලොකුත්තරමිස්සිකා කථිතා. සඤ්ඤාසු පඨමා කාමාවචරසඤ්ඤා, දුතියා රූපාවචරසඤ්ඤා, තතියා ලොකුත්තරසඤ්ඤා, චතුත්ථා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤා. යස්මා පන සා සඤ්ඤා අග්ගාති ආගතා, තතො පරං සඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති නාම නත්ථි, තස්මා අග්ගන්ති වුත්තා.

"Hechos de mente" (manomayā) significa producidos por la mente del jhana. "De Benarés" (bārāṇaseyyakaṃ) significa producido en Bārāṇasī. Se dice que allí el algodón es suave, las hilanderas y los tejedores son expertos, y el agua es pura y tersa. "Pulido por ambos lados" (ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ) significa que se ve liso, suave y terso por ambos lados. Se han expuesto las cuatro prácticas mezclando lo mundano y lo supramundano. Entre las percepciones (saññā), la primera es la percepción del reino de los sentidos, la segunda es la del reino de la forma, la tercera es la supramundana y la cuarta es la percepción de la esfera de la nada (ākiñcaññāyatana). Debido a que esa percepción de la nada se presenta como "suprema" (aggā), y no existe una designación de percepción más allá de ella, se le llama suprema.

බාහිරකානන්ති සාසනතො බහිද්ධා පවත්තානං. නො චස්සං නො ච මෙ සියාති සචෙ අහං අතීතෙ න භවිස්සං, එතරහිපි මෙ අයං අත්තභාවො න සියා. න භවිස්සාමි න මෙ භවිස්සතීති සචෙපි අනාගතෙ න භවිස්සාමි, න ච මෙ කිඤ්චි පලිබොධජාතං භවිස්සති. අග්ගෙ විරජ්ජතීති උච්ඡෙදදිට්ඨියං විරජ්ජති. උච්ඡෙදදිට්ඨි හි ඉධ නිබ්බානස්ස සන්තතාය අග්ගන්ති ජාතා.

"De los externos" (bāhirakānaṃ) se refiere a quienes existen fuera de la Enseñanza. "Si yo no hubiera sido, no sería para mí" (no cassaṃ no ca me siyā) significa: si yo no hubiera existido en el pasado, esta existencia actual no sería para mí. "No seré, no será para mí" significa: si no existiera en el futuro, no habría para mí ninguna clase de preocupación. "Se desapasiona de lo supremo" (agge virajjatīti) significa que se desapasiona de la visión de aniquilación (ucchedadiṭṭhi). Pues la visión de aniquilación, en este contexto, es considerada como "suprema" por estar cerca del Nibbana.

පරමත්ථවිසුද්ධින්ති උත්තමත්ථවිසුද්ධිං. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තියා එතං අධිවචනං. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනඤ්හි විපස්සනාපදට්ඨානත්තා අග්ගං නාම ජාතං, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං දීඝායුකත්තා. පරමදිට්ඨධම්මනිබ්බානන්ති ඉමස්මිඤ්ඤෙව අත්තභාවෙ පරමනිබ්බානං. අනුපාදා විමොක්ඛොති චතූහි උපාදානෙහි අග්ගහෙත්වා චිත්තස්ස විමොක්ඛො. අරහත්තස්සෙතං නාමං. පරිඤ්ඤන්ති සමතික්කමං. තත්ථ භගවා පඨමජ්ඣානෙන කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, අරූපාවචරෙහි රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, අනුපාදානිබ්බානෙන වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. නිබ්බානඤ්හි සබ්බවෙදයිතප්පහානත්තා වෙදනානං පරිඤ්ඤා නාම. අනුපාදාපරිනිබ්බානන්ති අපච්චයපරිනිබ්බානං. ඉදං පන සුත්තං කථෙන්තො භගවා අනභිරතිපීළිතානි පඤ්ච භික්ඛුසතානි දිස්වා තෙසං අනභිරතිවිනොදනත්ථං කථෙසි. තෙපි අනභිරතිං විනොදෙත්වා දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා සොතාපන්නා හුත්වා අපරභාගෙ විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණිංසූති.

«Paramatthavisuddhiṃ» significa la purificación del sentido supremo (uttamatthavisuddhi). Este es un término para el logro de la esfera de la ni-percepción-ni-no-percepción. En efecto, la esfera de la nada (ākiñcaññāyatana) es llamada «suprema» (agga) por ser la causa próxima (padaṭṭhāna) para la visión cabal (vipassanā), mientras que la esfera de la ni-percepción-ni-no-percepción es llamada «suprema» debido a la longevidad de la vida allí. «Paramadiṭṭhadhammanibbāna» se refiere al Nibbāna supremo en esta misma existencia física. «Anupādā vimokkho» es la liberación de la mente al no aferrarse a través de los cuatro tipos de apego (upādāna); este es un nombre para el Fruto del Arhat (arahattaphala). «Pariññā» significa superación o trascendencia. Al respecto, el Bienaventurado establece la comprensión plena (pariññā) de los placeres sensoriales mediante el primer jhāna; establece la comprensión plena de las formas (rūpa) mediante los jhānas inmateriales (arūpāvacara); y establece la comprensión plena de las sensaciones (vedanā) mediante el Nibbāna sin apego. Ciertamente, el Nibbāna se denomina comprensión plena de las sensaciones debido al abandono de todo lo que es sentido. «Anupādāparinibbāna» se refiere al parinibbāna sin condiciones (appaccaya). Al exponer este discurso (sutta), el Bienaventurado, viendo a quinientos monjes afligidos por el descontento (anabhirati), lo pronunció con el fin de disipar dicho descontento. Aquellos quinientos monjes, tras disipar su descontento, enfocaron su conocimiento siguiendo la enseñanza y se convirtieron en Sotāpannas; posteriormente, tras desarrollar la visión cabal, alcanzaron el estado de Arhat.

10. දුතියකොසලසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Segundo Discurso sobre Kosala (Dutiya Kosala Sutta)

30. දසමෙ උය්‍යොධිකා නිවත්තො හොතීති යුද්ධතො නිවත්තො හොති. ලද්ධාධිප්පායොති මහාකොසලරඤ්ඤා කිර බිම්බිසාරස්ස ධීතරං දෙන්තෙන ද්වින්නං රජ්ජානං අන්තරෙ සතසහස්සුට්ඨානො කාසිගාමො නාම ධීතු දින්නො[Pg.306]. අජාතසත්තුනා පිතරි මාරිතෙ මාතාපිස්ස රඤ්ඤො වියොගසොකෙන නචිරස්සෙව මතා. තතො රාජා පසෙනදිකොසලො ‘‘අජාතසත්තුනා මාතාපිතරො මාරිතා, මම පිතු සන්තකො ගාමො’’ති තස්සත්ථාය අට්ටං කරොති, අජාතසත්තුපි ‘‘මම මාතු සන්තකො’’ති තස්ස ගාමස්සත්ථාය. ද්වෙපි මාතුලභාගිනෙය්‍යා චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා යුජ්ඣිංසු. තත්ථ පසෙනදිකොසලො ද්වෙ වාරෙ අජාතසත්තුනා පරාජිතො නගරමෙව පාවිසි. තතියවාරෙ ‘‘කථං නු ඛො මෙ ජයො භවෙය්‍යා’’ති උපස්සුතිවසෙන යුජ්ඣිතබ්බාකාරං ඤත්වා බ්‍යූහං රචයිත්වා උභොහි පස්සෙහි පරික්ඛිපිත්වා අජාතසත්තුං ගණ්හි. තාවදෙව ජයාධිප්පායස්ස ලද්ධත්තා ලද්ධාධිප්පායො නාම අහොසි.

30. En el décimo discurso, la expresión «uyyodhikā nivatto hoti» significa que ha regresado de la batalla. «Laddhādhippāyo» significa que ha logrado su propósito. Se dice que el gran rey Kosala, al entregar a su hija al rey Bimbisāra, le dio como dote la aldea de Kāsi, que producía unos ingresos de cien mil y estaba situada en la frontera entre ambos reinos. Cuando Ajātasattu mató a su padre, la madre de este murió poco después debido al dolor de la separación del rey. Entonces el rey Pasenadi de Kosala, pensando: «Ajātasattu ha matado a sus padres, y esa aldea pertenece a mi padre», entabló un litigio por ella. Ajātasattu también reclamaba: «Pertenece a mi madre», por la misma aldea. Así, ambos, tío y sobrino, organizaron un ejército de cuatro divisiones y entraron en batalla. En dicha contienda, Pasenadi de Kosala fue derrotado por Ajātasattu en dos ocasiones y tuvo que retirarse a la ciudad. En la tercera ocasión, pensando: «¿Cómo podría obtener la victoria?», indagó sobre las tácticas de combate y, tras conocerlas, dispuso una formación de batalla (byūha), rodeó al enemigo por ambos flancos y capturó a Ajātasattu. En ese momento, al haber obtenido su deseo de victoria, fue llamado «laddhādhippāyo» (el que ha logrado su propósito).

යෙන ආරාමො තෙන පායාසීති බහිනගරෙ ජයඛන්ධාවාරං නිවෙසෙත්වා ‘‘යාව නගරං අලඞ්කරොන්ති, තාව දසබලං වන්දිස්සාමි. නගරං පවිට්ඨකාලතො පට්ඨාය හි පපඤ්චො හොතී’’ති අමච්චගණපරිවුතො යෙනාරාමො තෙන පායාසි, ආරාමං පාවිසි. කස්මිං කාලෙ පාවිසීති? පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තානං භික්ඛූනං ඔවාදං දත්වා සම්මාසම්බුද්ධෙ ගන්ධකුටිං පවිට්ඨෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ච ඔවාදං සම්පටිච්ඡිත්වා අත්තනො අත්තනො රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි ගතෙ. චඞ්කමන්තීති කස්මිං සමයෙ චඞ්කමන්ති? පණීතභොජනපච්චයස්ස ථිනමිද්ධස්ස විනොදනත්ථං, දිවා පධානිකා වා තෙ. තාදිසානඤ්හි පච්ඡාභත්තං චඞ්කමිත්වා න්හත්වා සරීරං උතුං ගාහාපෙත්වා නිසජ්ජ සමණධම්මං කරොන්තානං චිත්තං එකග්ගං හොති. යෙ තෙ භික්ඛූති සො කිර ‘‘කහං සත්ථා කහං සුගතොති පරිවෙණෙන පරිවෙණං ආගන්ත්වා පුච්ඡිත්වාව පවිසිස්සාමී’’ති විලොකෙන්තො අරඤ්ඤහත්ථී විය මහාචඞ්කමෙ චඞ්කමමානෙ පංසුකූලිකෙ භික්ඛූ දිස්වා තෙසං සන්තිකං අගමාසි. තං සන්ධායෙතං වුත්තං. දස්සනකාමාති පස්සිතුකාමා. විහාරොති ගන්ධකුටිං සන්ධාය ආහංසු. අතරමානොති අතුරිතො, සණිකං පදපමාණට්ඨානෙ පදං නික්ඛිපන්තො වත්තං කත්වා සුසම්මට්ඨං මුත්තජාලසින්දුවාරසදිසං වාලුකං අවිනාසෙන්තොති අත්ථො. ආලින්දන්ති පමුඛං. අග්ගළන්ති කවාටං. උක්කාසිත්වාති උක්කාසිතසද්දං කත්වා. ආකොටෙහීති අග්ගනඛෙන ඊසකං කුඤ්චිකාඡිද්දසමීපෙ කොටෙහීති වුත්තං හොති. ද්වාරං කිර අතිඋපරි අමනුස්සා, අතිහෙට්ඨා දීඝජාතිකා කොටෙන්ති. තථා අකොටෙත්වා මජ්ඣෙ ඡිද්දසමීපෙ කොටෙතබ්බන්ති ඉදං ද්වාරකොටනවත්තන්ති [Pg.307] වදන්ති. විවරි භගවා ද්වාරන්ති න භගවා උට්ඨාය ද්වාරං විවරති, විවරතූති පන හත්ථං පසාරෙති. තතො ‘‘භගවා තුම්හෙහි අනෙකකප්පකොටීසු දානං දදමානෙහි න සහත්ථා ද්වාරවිවරණකම්මං කත’’න්ති සයමෙව ද්වාරං විවටං. තං පන යස්මා භගවතො මනෙන විවටං, තස්මා ‘‘විවරි භගවා ද්වාර’’න්ති වත්තුං වට්ටති.

«Yena ārāmo tena pāyāsi» significa que, tras establecer el campamento de la victoria fuera de la ciudad, pensó: «Mientras decoran la ciudad, iré a rendir homenaje al Poseedor de las Diez Fuerzas. Pues, desde el momento en que entre en la ciudad, habrá mucha distracción (papañco)». Así, rodeado por su séquito de ministros, se dirigió hacia donde estaba el monasterio y entró en él. ¿En qué momento entró? Entró cuando el Sammasambuddha, tras dar instrucciones a los monjes que regresaban de la colecta de limosna, se había retirado a su cámara perfumada (gandhakuṭi), y la asamblea de monjes, habiendo recibido las instrucciones, se había retirado a sus respectivos lugares de retiro diurno y nocturno. Sobre «caṅkamanti» (caminan), ¿en qué momento caminan? Caminan para disipar la pereza y el letargo causados por la comida excelente, o bien son monjes dedicados al esfuerzo meditativo durante el día. En efecto, para tales monjes, tras caminar después de comer, bañarse, refrescar el cuerpo y sentarse a realizar sus deberes de asceta, su mente se vuelve unificada. «Ye te bhikkhū» se refiere a que el rey, pensando: «¿Dónde está el Maestro? ¿Dónde está el Sugata? Iré de recinto en recinto preguntando antes de entrar», vio a unos monjes que vestían mantos de trapos desechados (paṃsukūla) caminando en el gran sendero de meditación como elefantes del bosque, y se acercó a ellos. A esto se refiere lo dicho anteriormente. «Dassanakāmā» significa que desean ver. «Vihāro» se refiere a la cámara perfumada (gandhakuṭi). «Ataramāno» significa sin prisa, colocando cada pie con calma según su medida, cumpliendo con el protocolo y sin perturbar la arena bien barrida que parecía una red de perlas o flores de sinduvāra. «Ālinda» se refiere al porche o entrada. «Aggaḷa» es el cerrojo o la hoja de la puerta. «Ukkāsitvā» significa haciendo el sonido de aclarar la garganta o toser. «Ākoṭehi» significa golpear suavemente con la punta de la uña cerca del ojo de la cerradura. Se dice que los seres no humanos golpean la puerta en la parte muy alta, y los seres de cuerpo largo (serpientes) en la parte muy baja. Por ello, dicen que el protocolo para golpear la puerta es no hacerlo así, sino en el medio, cerca del orificio de la cerradura. «Vivari bhagavā dvāraṃ» (el Bienaventurado abrió la puerta) no significa que el Bienaventurado se levantara a abrirla, sino que extendió su mano con la intención de que se abriera. Entonces, como si se dijera: «Bienaventurado, vos que habéis dado limosnas durante innumerables eones, no habéis realizado con vuestra propia mano el acto de abrir una puerta», la puerta se abrió por sí sola. Sin embargo, dado que se abrió por la voluntad mental del Bienaventurado, es apropiado decir que «el Bienaventurado abrió la puerta».

මෙත්තූපහාරන්ති මෙත්තාසම්පයුත්තං කායිකවාචසිකඋපහාරං. කතඤ්ඤුතන්ති අයඤ්හි රාජා පුබ්බෙ ථූලසරීරො අහොසි, දොණපාකං භුඤ්ජති. අථස්ස භගවා දිවසෙ දිවසෙ ථොකං ථොකං හාපනත්ථාය –

«Mettūpahāraṃ» se refiere a una ofrenda o gesto de respeto físico y verbal asociado con el amor benevolente (mettā). En cuanto a «kataññutaṃ», se dice que este rey anteriormente era de cuerpo grueso y consumía una medida (doṇa) de arroz. Entonces, el Bienaventurado, con el fin de que redujera su peso poco a poco cada día, dijo:

‘‘මනුජස්ස සදා සතීමතො,මත්තං ජානතො ලද්ධභොජනෙ;

තනුකස්ස භවන්ති වෙදනා,සණිකං ජීරති ආයුපාලය’’න්ති. (සං. නි. 1.124) –

«Para el hombre que siempre es atento, que conoce la moderación en la comida obtenida; sus sensaciones de malestar disminuyen y el alimento se digiere lentamente, preservando su vida».

ඉමං ඔවාදං අදාසි. සො ඉමස්මිං ඔවාදෙ ඨත්වා දිවසෙ දිවසෙ ථොකං ථොකං හාපෙත්වා අනුක්කමෙන නාළිකොදනපරමතාය සණ්ඨාසි, ගත්තානිපිස්ස තනූනි ථිරානි ජාතානි. තං භගවතා කතං උපකාරං සන්ධාය ‘‘කතඤ්ඤුතං ඛො අහං, භන්තෙ, කතවෙදිතං සම්පස්සමානො’’ති ආහ. අරියෙ ඤායෙති සහවිපස්සනකෙ මග්ගෙ. වුද්ධසීලොති වඩ්ඪිතසීලො. අරියසීලොති අපොථුජ්ජනිකෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො. කුසලසීලොති අනවජ්ජෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො. ආරඤ්ඤකොති ජායමානොපි අරඤ්ඤෙ ජාතො, අභිසම්බුජ්ඣමානොපි අරඤ්ඤෙ අභිසම්බුද්ධො, දෙවවිමානකප්පාය ගන්ධකුටියා වසන්තොපි අරඤ්ඤෙයෙව වසීති දස්සෙන්තො එවමාහ. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

El [Buda] dio esta exhortación. Permaneciendo en esta enseñanza, [el Rey Pasenadi] redujo [su comida] poco a poco cada día y gradualmente se mantuvo con la medida máxima de un cuenco de arroz; sus miembros se volvieron delgados y firmes. Refiriéndose a ese beneficio otorgado por el Bienaventurado, dijo: “Viendo ciertamente, Señor, la gratitud y el reconocimiento”. “En el noble método” significa en el Sendero junto con la visión cabal (vipassanā). “De virtud madura” significa de virtud acrecentada. “De virtud noble” significa dotado de virtudes que no pertenecen a los mundanos. “De virtud saludable” significa dotado de virtudes irreprochables. “Morador del bosque” se dice para mostrar que, aunque nació en el bosque, al alcanzar el pleno despertar también lo hizo en el bosque, e incluso cuando residía en la Cabaña Perfumada, comparable a una mansión celestial, vivía solo en el bosque. El resto, en todas partes, tiene un significado evidente.

මහාවග්ගො තතියො.

El Tercer Gran Vagga (Sección).

4. උපාලිවග්ගො

4. Sección de Upāli (Upālivagga).

1. උපාලිසුත්තවණ්ණනා

1. Explicación del Upāli Sutta.

31. චතුත්ථස්ස පඨමෙ සඞ්ඝසුට්ඨුතායාතිආදීසු සඞ්ඝසුට්ඨුතා නාම සඞ්ඝස්ස සුට්ඨුභාවො, ‘‘සුට්ඨු දෙවා’’ති ආගතට්ඨානෙ විය ‘‘සුට්ඨු, භන්තෙ’’ති [Pg.308] වචනසම්පටිච්ඡනභාවො. යො ච තථාගතස්ස වචනං සම්පටිච්ඡති, තස්ස තං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය සංවත්තති. තස්මා සඞ්ඝස්ස ‘‘සුට්ඨු, භන්තෙ’’ති වචනසම්පටිච්ඡනත්ථං පඤ්ඤත්තං, අසම්පටිච්ඡනෙ ආදීනවං, සම්පටිච්ඡනෙ ආනිසංසං දස්සෙත්වා, න බලක්කාරෙන අභිභවිත්වාති එතමත්ථං ආවිකරොන්තො ආහ – සඞ්ඝසුට්ඨුතායාති. සඞ්ඝඵාසුතායාති සඞ්ඝස්ස ඵාසුභාවාය, සහජීවිතාය සුඛවිහාරත්ථායාති අත්ථො.

31. En el primer sutta del cuarto vagga, respecto a “para la excelencia del Sangha” y otros términos: “la excelencia del Sangha” es el estado de bienestar del Sangha; así como en el pasaje “¡Excelente, oh rey!”, aquí significa el estado de aceptar las palabras diciendo: “Excelente, Señor”. Aquel que acepta las palabras del Tathāgata, eso conduce a su bienestar y felicidad por largo tiempo. Por lo tanto, la regla fue prescrita para la aceptación de las palabras del Sangha diciendo “Excelente, Señor”, tras mostrar el peligro de no aceptarlas y el beneficio de aceptarlas, y no subyugando por la fuerza. Aclarando este significado, dijo: “para la excelencia del Sangha”. “Para la comodidad del Sangha” significa para el bienestar del Sangha, para la vida en común y para el propósito de una morada feliz.

දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායාති දුම්මඞ්කූනාම දුස්සීලපුග්ගලා, යෙ මඞ්කුතං ආපාදියමානාපි දුක්ඛෙන ආපජ්ජන්ති, වීතික්කමං කරොන්තා වා කත්වා වා න ලජ්ජන්ති, තෙසං නිග්ගහත්ථාය. තෙ හි සික්ඛාපදෙ අසති ‘‘කිං තුම්හෙහි දිට්ඨං, කිං සුතං, කිං අම්හෙහි කතං, කතමස්මිං වත්ථුස්මිං කතමං ආපත්තිං රොපෙත්වා අම්හෙ නිග්ගණ්හථා’’ති සඞ්ඝං විහෙඨෙය්‍යුං. සික්ඛාපදෙ පන සති තෙ සඞ්ඝො සික්ඛාපදං දස්සෙත්වා සහ ධම්මෙන නිග්ගහෙස්සති. තෙන වුත්තං – ‘‘දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායා’’ති.

“Para la restricción de las personas desvergonzadas”: las “personas desvergonzadas” son personas inmorales que, aunque se les haga sentir avergonzadas, lo aceptan con dificultad; no sienten vergüenza mientras cometen o después de haber cometido una transgresión; la regla es para su restricción. Pues, si no existiera la regla de entrenamiento, ellos acosarían al Sangha diciendo: “¿Qué han visto ustedes? ¿Qué han oído? ¿Qué hemos hecho? ¿Por qué motivo y con qué ofensa nos acusan y restringen?”. Pero existiendo la regla de entrenamiento, el Sangha, habiéndoles mostrado la regla de entrenamiento, los restringirá de acuerdo con el Dhamma. Por eso se dice: “para la restricción de las personas desvergonzadas”.

පෙසලානන්ති පියසීලානං භික්ඛූනං ඵාසුවිහාරත්ථාය. පියසීලා හි භික්ඛූ කත්තබ්බාකත්තබ්බං සාවජ්ජානවජ්ජං වෙලං මරියාදඤ්ච අජානන්තා සික්ඛාත්තයපාරිපූරියා ඝටමානා කිලමන්ති, තෙ පන සාවජ්ජානවජ්ජං වෙලං මරියාදඤ්ච ඤත්වා සික්ඛාපාරිපූරියා ඝටමානා න කිලමන්ති. තෙන තෙසං සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනං ඵාසුවිහාරාය සංවත්තතියෙව. යො වා දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහො, ස්වෙව තෙසං ඵාසුවිහාරො. දුස්සීලපුග්ගලෙ නිස්සාය හි උපොසථප්පවාරණා න තිට්ඨන්ති, සඞ්ඝකම්මානි නප්පවත්තන්ති, සාමග්ගී න හොති, භික්ඛූ අනෙකග්ගා උද්දෙසාදීසු අනුයුඤ්ජිතුං න සක්කොන්ති. දුස්සීලෙසු පන නිග්ගහිතෙසු සබ්බොපි අයං උපද්දවො න හොති, තතො පෙසලා භික්ඛූ ඵාසු විහරන්ති. එවං ‘‘පෙසලානං භික්ඛූනං ඵාසුවිහාරායා’’ති එත්ථ ද්විධා අත්ථො වෙදිතබ්බො.

“De los monjes virtuosos” significa para la morada feliz de los monjes de conducta amable. Pues los monjes de conducta amable, si no conocieran lo que debe y no debe hacerse, lo que es censurable e irreprochable, y los límites de la disciplina, se fatigarían al esforzarse por completar el triple entrenamiento; pero ellos, conociendo lo censurable e irreprochable y los límites de la disciplina, no se fatigan al esforzarse por completar el entrenamiento. Por ello, el establecimiento de las reglas de entrenamiento conduce ciertamente a su morada feliz. O bien, la restricción de las personas desvergonzadas es en sí misma la morada feliz para ellos. Pues, debido a las personas inmorales, el Uposatha y la Pavāraṇā no se mantienen, los actos del Sangha no se llevan a cabo, no hay armonía y los monjes, con mentes dispersas, no pueden dedicarse al estudio de las escrituras y demás. Pero cuando los inmorales son restringidos, todo este peligro desaparece, y por ello los monjes virtuosos viven cómodamente. Así, en la frase “para la morada feliz de los monjes virtuosos”, el significado debe entenderse de estas dos maneras.

දිට්ඨධම්මිකානං ආසවානං සංවරායාති දිට්ඨධම්මිකා ආසවා නාම අසංවරෙ ඨිතෙන තස්මිංයෙව අත්තභාවෙ පත්තබ්බා පාණිප්පහාරදණ්ඩප්පහාරසත්ථප්පහාරහත්ථච්ඡෙදපාදච්ඡෙදඅකිත්තිඅයසවිප්පටිසාරාදයො දුක්ඛවිසෙසො, තෙසං සංවරාය පිදහනාය ආගමනමග්ගථකනායාති අත්ථො. සම්පරායිකානන්ති සම්පරායිකා ආසවා නාම අසංවරෙ ඨිතෙන කතපාපකම්මමූලකා [Pg.309] සම්පරායෙ නරකාදීසු පත්තබ්බා දුක්ඛවිසෙසා, තෙසං පටිඝාතත්ථාය වූපසමත්ථාය.

“Para la protección contra las corrupciones de esta vida”: las “corrupciones de esta vida” son sufrimientos específicos que debe experimentar en esta misma existencia quien persiste en la falta de moderación, tales como golpes con la mano, con varas, con armas, amputación de manos, amputación de pies, mala fama, deshonor, remordimiento, etc.; para la protección contra estos, para su cierre y para la obstrucción de su camino de llegada es el significado. “Respecto a las de vidas futuras”: las “corrupciones de vidas futuras” son sufrimientos específicos basados en las malas acciones realizadas por quien persiste en la falta de moderación, que se experimentan en el futuro en los infiernos y demás; la regla es para su eliminación y para su apaciguamiento.

අප්පසන්නානන්ති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා හි සති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිං ඤත්වා වා, යථාපඤ්ඤත්තං පටිපජ්ජමානෙ භික්ඛූ දිස්වා වා, යෙපි අප්පසන්නා පණ්ඩිතමනුස්සා, තෙ ‘‘යානි වත ලොකෙ මහාජනස්ස රජ්ජනදුස්සනමුය්හනට්ඨානානි, තෙහි ඉමෙ සමණා ආරකා විරතා විහරන්ති, දුක්කරං වත කරොන්තී’’ති පසාදං ආපජ්ජන්ති විනයපිටකපොත්ථකං දිස්වා මිච්ඡාදිට්ඨිකතවෙදිබ්‍රාහ්මණා විය. තෙන වුත්තං – ‘‘අප්පසන්නානං පසාදායා’’ති.

“Para la fe de los que no tienen fe”: existiendo el establecimiento de las reglas de entrenamiento, ya sea por conocer dicho establecimiento o por ver a los monjes practicando según lo prescrito, incluso aquellas personas sabias que no tenían fe, adquieren fe pensando: “Ciertamente, estos ascetas viven alejados y se abstienen de aquellas cosas que en el mundo son causa de pasión, odio y confusión para la mayoría; ciertamente hacen lo que es difícil de hacer”, tal como los brahmanes de visión errónea que reconocen los beneficios al ver los textos del Vinaya Piṭaka. Por eso se dice: “para la fe de los que no tienen fe”.

පසන්නානන්ති යෙපි සාසනෙ පසන්නා කුලපුත්තා, තෙපි සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිං වා ඤත්වා, යථාපඤ්ඤත්තං පටිපජ්ජමානෙ භික්ඛූ වා දිස්වා ‘‘අහො අය්‍යා දුක්කරං කරොන්ති, යෙ යාවජීවං එකභත්තා විනයසංවරං පාලෙන්තී’’ති භිය්‍යො භිය්‍යො පසීදන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘පසන්නානං භිය්‍යොභාවායා’’ති.

“De los que tienen fe”: incluso aquellos hijos de buena familia que ya tienen fe en la Dispensación, ya sea al conocer el establecimiento de las reglas de entrenamiento o al ver a los monjes practicando según lo prescrito, su fe aumenta más y más pensando: “¡Oh, los nobles realizan lo que es difícil de hacer, ellos que por toda la vida mantienen la restricción del Vinaya y comen una sola vez al día!”. Por eso se dice: “para el incremento de la fe de los que tienen fe”.

සද්ධම්මට්ඨිතියාති තිවිධො සද්ධම්මො පරියත්තිසද්ධම්මො පටිපත්තිසද්ධම්මො අධිගමසද්ධම්මොති. තත්ථ සකලම්පි බුද්ධවචනං පරියත්තිසද්ධම්මො නාම. තෙරස ධුතගුණා චාරිත්තවාරිත්තසීලසමාධිවිපස්සනාති අයං පටිපත්තිසද්ධම්මො නාම. නවලොකුත්තරධම්මො අධිගමසද්ධම්මො නාම. සො සබ්බොපි යස්මා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා සති භික්ඛූ සික්ඛාපදඤ්ච තස්ස විභඞ්ගඤ්ච තදත්ථජොතනත්ථං අඤ්ඤඤ්ච බුද්ධවචනං පරියාපුණන්ති, යථාපඤ්ඤත්තඤ්ච පටිපජ්ජමානා පටිපත්තිං පූරෙත්වා පටිපත්තියා අධිගන්තබ්බං ලොකුත්තරධම්මං අධිගච්ඡන්ති, තස්මා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘සද්ධම්මට්ඨිතියා’’ති.

Sobre la expresión 'Saddhammaṭṭhitiyā' (para la estabilidad del Verdadero Dhamma): el Verdadero Dhamma es de tres tipos: el Verdadero Dhamma del estudio (pariyattisaddhamma), el Verdadero Dhamma de la práctica (paṭipattisaddhamma) y el Verdadero Dhamma de la realización (adhigamasaddhamma). En este contexto, la totalidad de la palabra del Buda (buddhavacana) constituye el pariyattisaddhamma. Las trece prácticas ascéticas (dhutaguṇa), la conducta moral en sus aspectos de observancia y evitación (cārittavārittasīla), la concentración (samādhi) y la visión cabal (vipassanā) constituyen el paṭipattisaddhamma. Los nueve estados supramundanos (navalokuttaradhamma) constituyen el adhigamasaddhamma. Debido a que, cuando existe la promulgación de las reglas de entrenamiento (sikkhāpadapaññatti), los monjes aprenden tanto la regla de entrenamiento como su explicación detallada (vibhaṅga) y otros discursos del Buda para esclarecer su significado, y al practicar conforme a lo prescrito, completan la práctica y alcanzan los estados supramundanos que deben ser realizados mediante dicha práctica; por lo tanto, con la promulgación de las reglas de entrenamiento, el Verdadero Dhamma perdura por largo tiempo. Por eso se dice: 'saddhammaṭṭhitiyā'.

විනයානුග්ගහායාති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා සති සංවරවිනයො, පහානවිනයො, සමථවිනයො, පඤ්ඤත්තිවිනයොති චතුබ්බිධො විනයො අනුග්ගහිතො හොති සූපත්ථම්භිතො. තෙන වුත්තං – ‘‘විනයානුග්ගහායා’’ති.

Respecto a 'Vinayānuggahāyā' (para el apoyo del Vinaya): cuando existe la promulgación de las reglas de entrenamiento, el Vinaya, que es de cuatro tipos —Vinaya de restricción (saṃvaravinayo), Vinaya de abandono (pahānavinayo), Vinaya de pacificación (samathavinayo) y Vinaya de prescripción (paññattivinayo)—, queda bien apoyado y sostenido. Por eso se dice: 'vinayānuggahāyā'.

2. පාතිමොක්ඛට්ඨපනාසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Pātimokkhaṭṭhapanāsutta.

32. දුතියෙ පාරාජිකොති පාරාජිකාපත්තිං ආපන්නො. පාරාජිකකථා විප්පකතා හොතීති ‘‘අසුකපුග්ගලො පාරාජිකං ආපන්නො නු ඛො නො’’ති [Pg.310] එවං කථා ආරභිත්වා අනිට්ඨාපිතා හොති. එස නයො සබ්බත්ථ.

32. En el segundo sutta, 'pārājiko' se refiere a quien ha incurrido en una ofensa de derrota. 'Pārājikakathā vippakatā hoti' significa que se ha iniciado una discusión sobre si 'cierta persona ha incurrido o no en una derrota' y esta ha quedado inconclusa. Este mismo método se aplica en todos los casos similares.

3. උබ්බාහිකාසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Ubbāhikāsutta.

33. තතියෙ උබ්බාහිකායාති සම්පත්තඅධිකරණං වූපසමෙතුං සඞ්ඝතො උබ්බාහිත්වා උද්ධරිත්වා ගහණත්ථාය. විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොතීති විනයලක්ඛණෙ පතිට්ඨිතො හොති. අසංහීරොති න අඤ්ඤස්ස වචනමත්තෙනෙව අත්තනො ලද්ධිං විස්සජ්ජෙති. පටිබලොති කායබලෙනපි ඤාණබලෙනපි සමන්නාගතො. සඤ්ඤාපෙතුන්ති ජානාපෙතුං. පඤ්ඤාපෙතුන්ති සම්පජානාපෙතුං. නිජ්ඣාපෙතුන්ති ඔලොකාපෙතුං. පෙක්ඛතුන්ති පස්සාපෙතුං. පසාදෙතුන්ති සඤ්ජාතපසාදං කාතුං. අධිකරණන්ති විවාදාධිකරණාදිචතුබ්බිධං. අධිකරණසමුදයන්ති විවාදමූලාදිකං අධිකරණකාරකං. අධිකරණනිරොධන්ති අධිකරණානං වූපසමං. අධිකරණනිරොධගාමිනිං පටිපදන්ති සත්තවිධඅධිකරණසමථං.

33. En el tercer sutta, 'ubbāhikāyā' se refiere al acto de seleccionar y extraer miembros de la Sangha con el propósito de resolver un litigio (adhikaraṇa) que se ha presentado. 'Vinaye kho pana ṭhito hoti' significa que está firmemente establecido en las características de la Disciplina. 'Asaṃhīro' (inconmovible) significa que no abandona su propia convicción por las meras palabras de otro. 'Paṭibalo' (capaz) significa que está dotado tanto de fuerza física como de la fuerza del conocimiento. 'Saññāpetuṃ' significa hacer comprender. 'Paññāpetuṃ' significa hacer comprender con claridad y distinción. 'Nijjhāpetuṃ' significa hacer que otros examinen o miren. 'Pekkhatuṃ' significa hacer que otros observen. 'Pasādetuṃ' significa inspirar confianza o fe. 'Adhikaraṇanti' se refiere a los cuatro tipos de litigios, como los de disputa (vivādādhikaraṇa), etc. 'Adhikaraṇasamudayaṃ' se refiere a la causa que origina el litigio, como las raíces de la disputa. 'Adhikaraṇanirodhaṃ' se refiere a la pacificación de los litigios. 'Adhikaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ' se refiere a los siete métodos para la resolución de litigios (adhikaraṇasamatha).

4. උපසම්පදාසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Upasampadāsutta.

34. චතුත්ථෙ අනභිරතින්ති උක්කණ්ඨිතභාවං. වූපකාසෙතුන්ති විනෙතුං. අධිසීලෙති උත්තමසීලෙ. චිත්තපඤ්ඤාසුපි එසෙව නයො.

34. En el cuarto sutta, 'anabhiratiṃ' significa un estado de insatisfacción o descontento. 'Vūpakāsetuṃ' significa eliminar o disipar. 'Adhisīleti' se refiere a la virtud superior (uttamasīle). El mismo método de interpretación se aplica a los términos relativos a la mente (citta) y la sabiduría (paññā).

7. සඞ්ඝභෙදසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Saṅghabhedasutta.

37. සත්තමෙ වත්ථූහීති කාරණෙහි. අවකස්සන්තීති පරිසං ආකඩ්ඪන්ති විජටෙන්ති එකමන්තං උස්සාරෙන්ති. අපකස්සන්තීති අතිවිය ආකඩ්ඪන්ති, යථා විසංසට්ඨා හොන්ති, එවං කරොන්ති. ආවෙනි කම්මානි කරොන්තීති විසුං සඞ්ඝකම්මානි කරොන්ති.

37. En el séptimo sutta, 'vatthūhīti' significa por medio de razones o causas. 'Avakassanti' significa que atraen a la asamblea, la desentrañan y la desplazan hacia un lado. 'Apakassanti' significa que la atraen excesivamente, actuando de tal manera que queden separados o segregados. 'Āveni kammāni karontīti' significa que realizan actos formales de la Sangha (saṅghakamma) de manera separada o independiente.

9-10. ආනන්දසුත්තද්වයවණ්ණනා

9-10. Comentario a los dos Ānandasuttas.

39-40. නවමෙ කප්පට්ඨිකන්ති ආයුකප්පං නිරයම්හි ඨිතිකාරණං. කිබ්බිසං පසවතීති පාපං පටිලභති. ආපායිකොති අපායගමනීයො. නෙරයිකොති නිරයෙ නිබ්බත්තනකො. වග්ගරතොති භෙදරතො. යොගක්ඛෙමා [Pg.311] පධංසතීති යොගෙහි ඛෙමතො අරහත්තතො ධංසති විගච්ඡති. දසමෙ අනුග්ගහොති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සඞ්ගහානුග්ගහො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

39-40. En el noveno sutta, 'kappaṭṭhikaṃ' significa que permanece en el infierno durante un eon. 'Kibbisaṃ pasavatīti' significa que adquiere o acumula mal mérito. 'Āpāyiko' significa destinado a los estados de privación (apāya). 'Nerayiko' significa que causa el renacimiento en el infierno. 'Vaggarato' significa que se deleita en la división o el cisma. 'Yogakkhemā padhaṃsatīti' significa que decae o se desvía del Fruto del Arahantado, que es la seguridad frente a las ataduras (yoga). En el décimo sutta, 'anuggaho' se refiere al apoyo mutuo y la asistencia. El resto de los términos en todos los casos tiene un significado evidente.

උපාලිවග්ගො චතුත්ථො.

El cuarto capítulo, el Upālivagga.

5. අක්කොසවග්ගො

5. Capítulo de los Insultos (Akkosavagga).

4. කුසිනාරසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Kusinārasutta.

44. පඤ්චමස්ස චතුත්ථෙ කුසිනාරායන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. දෙවතානං අත්ථාය බලිං හරන්ති එත්ථාති බලිහරණො, තස්මිං බලිහරණෙ. අච්ඡිද්දෙන අප්පටිමංසෙනාතිආදීසු යෙන කෙනචිදෙව පහටො වා හොති, වෙජ්ජකම්මාදීනි වා කතානි, තස්ස කායසමාචාරො උපචිකාදීහි ඛායිතතාලපණ්ණං විය ඡිද්දො ච, පටිමසිතුං යත්ථ කත්ථචි ගහෙත්වා ආකඩ්ඪිතුං සක්කුණෙය්‍යතාය පටිමංසො ච හොති, විපරීතො අච්ඡිද්දො අප්පටිමංසො නාම. වචීසමාචාරො පන මුසාවාදඔමසවාදපෙසුඤ්ඤඅමූලකානුද්ධංසනාදීහි ඡිද්දො සප්පටිමංසො ච හොති, විපරීතො අච්ඡිද්දො අප්පටිමංසො. මෙත්තං නු ඛො මෙ චිත්තන්ති පලිබොධං ඡින්දිත්වා කම්මට්ඨානභාවනානුයොගෙන අධිගතං මෙ මෙත්තචිත්තං. අනාඝාතන්ති ආඝාතවිරහිතං, වික්ඛම්භනෙන විහතාඝාතන්ති අත්ථො. කත්ථ වුත්තන්ති ඉදං සික්ඛාපදං කිස්මිං නගරෙ වුත්තං.

44. En el cuarto sutta del quinto capítulo, 'kusinārāyaṃ' se refiere a la ciudad de ese nombre. 'Baliharaṇo' es un bosque donde se llevan ofrendas (bali) para el beneficio de las deidades; en ese lugar de ofrendas. En las expresiones 'acchiddena appaṭimaṃsena' (sin fisuras e inobjetable), etc., si la conducta corporal de un monje ha sido golpeada o herida por alguien, o si se han realizado procedimientos médicos, etc., su conducta es considerada 'con fisuras' (chiddo), similar a una hoja de palma carcomida por termitas, y es 'objetable' (paṭimaṃsa) porque puede ser asida o señalada por cualquier parte para ser criticada. Lo opuesto a esto se llama 'sin fisuras' (acchiddo) e 'inobjetable' (appaṭimaṃso). Respecto a la conducta verbal, esta tiene 'fisuras' y es 'objetable' si implica mentira, insultos, calumnias o acusaciones sin fundamento de ofensas graves; lo opuesto es 'sin fisuras' e 'inobjetable'. 'Mettaṃ nu kho me cittanti' se refiere a que, habiendo cortado los obstáculos y mediante el compromiso con la meditación, he alcanzado un estado mental de benevolencia. 'Anāghātaṃ' significa libre de malevolencia o rencor, habiendo suprimido la hostilidad mediante el poder de la concentración (vikkhambhanena). 'Kattha vuttaṃ' pregunta en qué ciudad fue promulgada esta regla de entrenamiento.

කාලෙන වක්ඛාමීතිආදීසු එකො එකං ඔකාසං කාරෙත්වා චොදෙන්තො කාලෙන වදති නාම. සඞ්ඝමජ්ඣෙ වා ගණමජ්ඣෙ වා සලාකග්ගයාගග්ගවිතක්කමාළකභික්ඛාචාරමග්ගආසනසාලාදීසු වා උපට්ඨාකෙහි පරිවාරිතක්ඛණෙ වා චොදෙන්තො අකාලෙන වදති නාම. තච්ඡෙන වදන්තො භූතෙන වදති නාම. ‘‘දහරමහල්ලකපරිසාවචරකපංසුකූලිකධම්මකථිකපතිරූපං තව ඉද’’න්ති වදන්තො ඵරුසෙන වදති නාම. කාරණනිස්සිතං පන කත්වා, ‘‘භන්තෙ මහල්ලකත්ථ, පරිසාවචරකත්ථ, පංසුකූලිකත්ථ, ධම්මකථිකත්ථපතිරූපං තුම්හාකමිද’’න්ති වදන්තො [Pg.312] සණ්හෙන වදති නාම. කාරණනිස්සිතං කත්වා වදන්තො අත්ථසංහිතෙන වදති නාම. මෙත්තචිත්තො වක්ඛාමි නො දොසන්තරොති මෙත්තචිත්තං පච්චුපට්ඨපෙත්වා වක්ඛාමි, න දුට්ඨචිත්තො හුත්වා.

En expresiones como 'kālena vakkhāmi' (hablaré en el momento oportuno), etc., un monje que reprende a otro habiendo solicitado primero permiso, se dice que habla en el 'momento oportuno' (kālena). Si reprende en medio de la Sangha, en medio de un grupo, en cobertizos donde se distribuyen billetes de comida o gachas, en pabellones de meditación, en el camino de la colecta de limosna, en la sala de estar o cuando está rodeado de seguidores, se dice que habla en un 'momento inoportuno' (akālena). Hablar con la verdad es 'hablar de lo que es real' (bhūtena). Decir: '¡Oh, anciano!', '¡Oh, miembro de la asamblea!', '¡Oh, portador de mantos de trapos!', '¡Oh, predicador del Dhamma!, ¿es esto apropiado para ti?', se considera 'hablar con rudeza' (pharusena). En cambio, basándose en la razón y diciendo: 'Venerable, usted es un anciano, es un miembro de la asamblea, es un portador de mantos de trapos, es un predicador del Dhamma; ¿es esto apropiado para usted?', se considera 'hablar con suavidad' (saṇhena). Hablar basándose en la razón y con provecho se considera 'hablar con beneficio' (atthasaṃhitena). 'Mettacitto vakkhāmi no dosantaro' significa que hablaré habiendo establecido una mente de benevolencia y no con una mente corrompida por el odio.

5. රාජන්තෙපුරප්පවෙසනසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Rājantepurappavesanasutta.

45. පඤ්චමෙ කතං වා කරිස්සන්ති වාති මෙථුනවීතික්කමං කරිංසු වා කරිස්සන්ති වා. රතනන්ති මණිරතනාදීසු යංකිඤ්චි. පත්ථෙතීති මාරෙතුං ඉච්ඡති. හත්ථිසම්බාධන්ති හත්ථීහි සම්බාධං. හත්ථිසම්මද්දන්ති වා පාඨො, තස්සත්ථො – හත්ථීහි සම්මද්දො එත්ථාති හත්ථිසම්මද්දං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. රජනීයානි රූපසද්දගන්ධරසඵොට්ඨබ්බානීති එතානි රාගජනකානි රූපාදීනි තත්ථ පරිපූරානි හොන්ති.

45. En el quinto [discurso], 'o han cometido o cometerán' se refiere a la transgresión de la conducta sexual; significa que ya la han realizado o la realizarán en el futuro. 'Tesoro' se refiere a cualquier tipo de joya, como las gemas de rubí y otras similares. 'Persigue' significa que desea matar. 'Apretado por elefantes' significa concurrido o congestionado por elefantes. Existe también la lectura 'hatthisammadda'; su significado debe entenderse de esta manera: en este palacio hay agitación o apretura producida por elefantes, por lo tanto se llama 'hatthisammadda'. El mismo método se aplica a los términos restantes como 'assasumbāda' (apretado por caballos). 'Formas, sonidos, olores, sabores y tangibles placenteros' se refiere a estos objetos sensoriales que generan deseo; en aquel palacio, estos se encuentran en plenitud.

6. සක්කසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Sakkasutta

46. ඡට්ඨෙ සොකසභයෙති සොකෙන සභයෙ. සොකභයෙති වා පාඨො, අයමෙවත්ථො. දුතියපදෙපි එසෙව නයො. යෙන කෙනචි කම්මට්ඨානෙනාති කසිවණිජ්ජාදිකම්මෙසු යෙන කෙනචි කම්මෙන. අනාපජ්ජ අකුසලන්ති කිඤ්චි අකුසලං අනාපජ්ජිත්වා. නිබ්බිසෙය්‍යාති උප්පාදෙය්‍ය ආචිනෙය්‍ය. දක්ඛොති ඡෙකො. උට්ඨානසම්පන්නොති උට්ඨානවීරියෙන සමන්නාගතො. අලං වචනායාති යුත්තො වචනාය. එකන්තසුඛප්පටිසංවෙදී විහරෙය්‍යාති එකන්තමෙව කායිකචෙතසිකසුඛං ඤාණෙන පටිසංවෙදෙන්තො විහරෙය්‍ය. අනිච්චාති හුත්වා අභාවතො. තුච්ඡාති සාරරහිතා. මුසාති නිච්චසුභසුඛා විය ඛායමානාපි තථා න හොන්තීති මුසා. මොසධම්මාති නස්සනසභාවා. තස්මා තෙ පටිච්ච දුක්ඛං උප්පජ්ජතීති සන්දස්සෙති. ඉධ පන වොති එත්ථ වො ති නිපාතමත්තං. අපණ්ණකං වා සොතාපන්නොති අවිරාධිතං එකංසෙන සොතාපන්නො වා හොති. සොපි ඣානං නිබ්බත්තෙති, බ්‍රහ්මලොකං වා ගන්ත්වා ඡසු වා කාමසග්ගෙසු එකන්තසුඛප්පටිසංවෙදී හුත්වා විහරෙය්‍ය. ඉමස්මිං සුත්තෙ සත්ථා අට්ඨඞ්ගුපොසථස්ස ගුණං කථෙසි.

46. En el sexto [discurso], 'con peligro por el pesar' significa con peligro debido a la aflicción. Existe también la lectura 'sokabhaye', pero el significado es el mismo. El mismo método se aplica al segundo término [maranasabhaye]. 'Por cualquier medio de vida' se refiere a cualquier ocupación entre las tareas como la agricultura, el comercio y otras similares. 'Sin caer en lo perjudicial' significa sin haber incurrido en ninguna acción insalubre. 'Hacer ganancias' significa que debe producir o acumular. 'Capaz' significa hábil. 'Dotado de iniciativa' significa que posee la energía del esfuerzo persistente. 'Apto para hablar' significa que es apropiado para el diálogo. 'Viviría experimentando felicidad absoluta' significa que viviría experimentando mediante el conocimiento la felicidad física y mental absoluta. 'Impermanentes' significa que, habiendo surgido, dejan de existir. 'Vacíos' significa carentes de esencia, tanto de la esencia de la permanencia por no poseer estabilidad, como de la esencia de un yo. 'Falsos' significa que, aunque aparecen como si fueran permanentes, bellos y placenteros, no lo son en realidad; por lo tanto, se llaman falsos. 'De naturaleza engañosa' significa que tienen la naturaleza de perecer. Por esta razón, muestra que el sufrimiento surge dependiendo de esos bienes. En 'idha pana vo', el término 'vo' es una mera partícula. 'Indudablemente un Sotāpanna' significa que es un Sotāpanna ciertamente y sin error. Él también, habiendo hecho surgir el jhāna, habiendo ido al mundo de Brahma o a los seis cielos sensoriales, viviría experimentando felicidad absoluta. En este sutta, el Maestro explicó las virtudes del Uposatha de ocho factores.

7. මහාලිසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Mahālisutta

47. සත්තමෙ [Pg.313] මිච්ඡාපණිහිතන්ති මිච්ඡා ඨපිතං. අධම්මචරියාවිසමචරියාති අකුසලකම්මපථවසෙන අධම්මචරියසඞ්ඛාතා විසමචරියා. කුසලකම්මපථවසෙන ඉතරා වෙදිතබ්බා. එවමිධ වට්ටමෙව කථිතං.

47. En el séptimo [discurso], 'mal dirigido' significa mal establecido. 'Conducta injusta y conducta desigual' se refiere a las conductas desiguales conocidas como conducta injusta, realizadas mediante las diez sendas de acción perjudiciales. La conducta justa y la conducta equilibrada deben entenderse de manera opuesta, según las diez sendas de acción provechosas. De este modo, en este sutta, se ha hablado precisamente de este ciclo de conducta.

8. පබ්බජිතඅභිණ්හසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Pabbajitaabhiṇhasutta

48. අට්ඨමෙ පබ්බජිතෙනාති ඝරාවාසං පහාය සාසනෙ පබ්බජ්ජං උපගතෙන. අභිණ්හන්ති අභික්ඛණං පුනප්පුනං, පච්චවෙක්ඛිතබ්බා ඔලොකෙතබ්බා සල්ලක්ඛෙතබ්බා. වෙවණ්ණියන්ති විවණ්ණභාවං. තං පනෙතං වෙවණ්ණියං දුවිධං හොති සරීරවෙවණ්ණියං පරික්ඛාරවෙවණ්ණියඤ්ච. තත්ථ කෙසමස්සුඔරොපනෙන සරීරවෙවණ්ණියං වෙදිතබ්බං. පුබ්බෙ පන නානාවිරාගානි සුඛුමවත්ථානි නිවාසෙත්වාපි නානග්ගරසභොජනං සුවණ්ණරජතභාජනෙසු භුඤ්ජිත්වාපි සිරිගබ්භෙ වරසයනාසනෙසු නිපජ්ජිත්වාපි නිසීදිත්වාපි සප්පිනවනීතාදීහි භෙසජ්ජං කත්වාපි පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය ඡින්නසඞ්ඝටිතකසාවරසපීතානි වත්ථානි නිවාසෙතබ්බානි, අයපත්තෙ වා මත්තිකපත්තෙ වා මිස්සකොදනො භුඤ්ජිතබ්බො, රුක්ඛමූලාදිසෙනාසනෙ මුඤ්ජතිණසන්ථරණාදීසු නිපජ්ජිතබ්බං, චම්මඛණ්ඩතට්ටිකාදීසු නිසීදිතබ්බං, පූතිමුත්තාදීහි භෙසජ්ජං කත්තබ්බං හොති. එවමෙත්ථ පරික්ඛාරවෙවණ්ණියං වෙදිතබ්බං. එවං පච්චවෙක්ඛතො කොපො ච මානො ච පහීයති.

48. En el octavo, 'por aquel que ha renunciado' se refiere a quien, habiendo abandonado la vida de hogar, ha tomado la renuncia en la Enseñanza. 'Frecuentemente' significa constantemente, una y otra vez. 'Debe reflexionar' significa que debe observar y notar. 'Alteración de la apariencia' se refiere al estado de tener una apariencia transformada. Esta alteración es de dos tipos: alteración del cuerpo y alteración de los requisitos. En ese contexto, la alteración del cuerpo debe entenderse por el hecho de afeitarse el cabello y la barba. Respecto a la alteración de los requisitos: mientras que anteriormente, en la vida laica, uno vestía ropas finas de diversos colores, comía alimentos de sabores excelentes en recipientes de oro y plata, dormía o se sentaba en lechos y asientos nobles en habitaciones magníficas, y preparaba medicinas con mantequilla clarificada, mantequilla fresca y otros elementos similares; a partir del momento de la renuncia, debe vestir mantos cortados, remendados y teñidos con tinte de corteza, debe comer comida mezclada ya sea en un cuenco de hierro o de arcilla, debe dormir en alojamientos como la raíz de un árbol sobre esteras de hierba muñja, debe sentarse sobre trozos de cuero o esteras de caña, y debe usar medicinas hechas con orina fermentada y otros elementos similares. Así debe entenderse aquí la alteración de los requisitos. En el monje que reflexiona de esta manera, se abandonan el enojo y el orgullo.

පරපටිබද්ධා මෙ ජීවිකාති මය්හං පරෙසු පටිබද්ධා පරායත්තා චතුපච්චයජීවිකාති. එවං පච්චවෙක්ඛතො හි ආජීවො පරිසුජ්ඣති, පිණ්ඩපාතො ච අපචිතො හොති, චතූසු පච්චයෙසු අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො නාම න හොති. අඤ්ඤො මෙ ආකප්පො කරණීයොති යො ගිහීනං උරං අභිනීහරිත්වා ගීවං පග්ගහෙත්වා ලලිතෙනාකාරෙන අනියතපදවීතිහාරෙන ගමනාකප්පො හොති, තතො අඤ්ඤොව ආකප්පො මයා කරණීයො, සන්තින්ද්‍රියෙන සන්තමානසෙන යුගමත්තදස්සිනා විසමට්ඨානෙ උදකසකටෙනෙව මන්දමිතපදවීතිහාරෙන හුත්වා ගන්තබ්බන්ති පච්චවෙක්ඛිතබ්බං. එවං පච්චවෙක්ඛතො හි ඉරියාපථො සාරුප්පො හොති, තිස්සො සික්ඛා පරිපූරෙන්ති. කච්චිනුඛොති සලක්ඛණෙ නිපාතසමුදායො. අත්තාති චිත්තං. සීලතො න උපවදතීති [Pg.314] අපරිසුද්ධං තෙ සීලන්ති සීලපච්චයො න උපවදති. එවං පච්චවෙක්ඛතො හි අජ්ඣත්තං හිරී සමුට්ඨාති, සා තීසු ද්වාරෙසු සංවරං සාධෙති, තීසු ද්වාරෙසු සංවරො චතුපාරිසුද්ධිසීලං හොති, චතුපාරිසුද්ධිසීලෙ ඨිතො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති. අනුවිච්ච විඤ්ඤූ සබ්‍රහ්මචාරීති පණ්ඩිතා සබ්‍රහ්මචාරිනො අනුවිචාරෙත්වා. එවං පච්චවෙක්ඛතො හි බහිද්ධා ඔත්තප්පං සණ්ඨාති, තං තීසු ද්වාරෙසු සංවරං සාධෙතීති අනන්තරනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

"Mi sustento depende de otros" significa que mi vida basada en los cuatro requisitos depende de otros, está subordinada a otros. En el monje que reflexiona así, el modo de vida se purifica y la comida de limosna es considerada con atención; no ocurre lo que se llama el uso de los cuatro requisitos sin reflexión. "Debo adoptar un comportamiento diferente" significa que mientras el comportamiento de los laicos al caminar es con el pecho erguido, el cuello levantado y con pasos elegantes e irregulares, yo debo adoptar un comportamiento distinto a ese. Se debe reflexionar que uno debe caminar con las facultades tranquilas, la mente en paz, mirando a la distancia de un yugo, y en terrenos desiguales, caminar con pasos lentos y medidos como un carro que transporta agua. En quien reflexiona así, el comportamiento se vuelve apropiado y se perfeccionan los tres entrenamientos. "Acaso mi propio ser" es un conjunto de partículas en el sentido de una característica. "Ser" significa la mente. "No me reprocha por mi virtud" significa que no me acusa por causa de la virtud, diciendo: "Tu virtud no es pura". En quien reflexiona así, surge internamente el sentido de la vergüenza (hiri), la cual produce el autocontrol en las tres puertas. El autocontrol en las tres puertas constituye la virtud de pureza cuádruple. Establecido en esta virtud, desarrollando la visión cabal, alcanza el estado de Arhat. "Los sabios compañeros de vida santa, tras examinar" se refiere a los compañeros sabios. En quien reflexiona de este modo, se establece externamente el temor moral (ottappa). Que este temor produce el autocontrol en las tres puertas debe entenderse mediante el mismo método mencionado anteriormente.

නානාභාවො විනාභාවොති ජාතියා නානාභාවො, මරණෙන විනාභාවො. එවං පච්චවෙක්ඛතො හි තීසු ද්වාරෙසු අසංවුතාකාරො නාම න හොති, මරණස්සති සූපට්ඨිතා හොති. කම්මස්සකොම්හීතිආදීසු කම්මං මය්හං සකං අත්තනො සන්තකන්ති කම්මස්සකා. කම්මෙන දාතබ්බං ඵලං දායං, කම්මස්ස දායං කම්මදායං, තං ආදීයාමීති කම්මදායාදො. කම්මං මය්හං යොනි කාරණන්ති කම්මයොනි. කම්මං මය්හං බන්ධු ඤාතකොති කම්මබන්ධු. කම්මං මය්හං පටිසරණං පතිට්ඨාති කම්මපටිසරණො. තස්ස දායාදො භවිස්සාමීති තස්ස කම්මස්ස දායාදො තෙන දින්නඵලං පටිග්ගාහකො භවිස්සාමි. එවං කම්මස්සකතං පන පච්චවෙක්ඛතො පාපකරණං නාම න හොති. කථංභූතස්ස මෙ රත්තින්දිවා වීතිවත්තන්තීති කින්නු ඛො මෙ වත්තප්පටිපත්තිං කරොන්තස්ස, උදාහු අකරොන්තස්ස, බුද්ධවචනං සජ්ඣායන්තස්ස, උදාහු අසජ්ඣායන්තස්ස, යොනිසොමනසිකාරෙ කම්මං කරොන්තස්ස, උදාහු අකරොන්තස්සාති කථංභූතස්ස මෙ රත්තින්දිවා වීතිවත්තන්ති, පරිවත්තන්තීති අත්ථො. එවං පච්චවෙක්ඛතො හි අප්පමාදො පරිපූරති.

Respecto a 'diversidad y separación' (nānābhāvo vinābhāvo), significa diversidad debido al nacimiento y separación debido a la muerte. Ciertamente, para un monje que reflexiona así, no existe la falta de control en las tres puertas; su atención plena sobre la muerte queda bien establecida. Al reflexionar sobre el hecho de ser dueño de sus acciones (kammassakata), no ocurre la realización de malas acciones. La frase '¿cómo transcurren mis días y noches?' significa: ¿transcurren mis días y noches practicando los deberes del ciclo o no practicándolos? ¿Recitando la palabra del Buddha o no recitándola? ¿Realizando actos con atención sabia (yonisomanasikāra) o no realizándolos? En este sentido se pregunta: ¿cómo transcurren y cambian mis días y noches? Para quien reflexiona de esta manera, la diligencia (appamāda) se perfecciona.

සුඤ්ඤාගාරෙ අභිරමාමීති විවිත්තොකාසෙ සබ්බිරියාපථෙසු එකකොව හුත්වා කච්චි නු ඛො අභිරමාමීති අත්ථො. එවං පච්චවෙක්ඛතො කායවිවෙකො පරිපූරති. උත්තරිමනුස්සධම්මොති උත්තරිමනුස්සානං උක්කට්ඨමනුස්සභූතානං ඣායීනඤ්චෙව අරියානඤ්ච ඣානාදිධම්මො, දසකුසලකම්මපථසඞ්ඛාතමනුස්සධම්මතො වා උත්තරිතරො විසිට්ඨතරො ධම්මො මෙ මම සන්තානෙ අත්ථි නු ඛො, සන්ති නු ඛොති අත්ථො. අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසොති මහග්ගතලොකුත්තරපඤ්ඤා පජානනට්ඨෙන ඤාණං, චක්ඛුනා දිට්ඨමිව ධම්මං පච්චක්ඛකරණතො දස්සනට්ඨෙන දස්සනන්ති ඤාණදස්සනං, අරියං විසුද්ධං උත්තමං ඤාණදස්සනන්ති [Pg.315] අරියඤාණදස්සනං, අලං පරියත්තකං කිලෙසවිද්ධංසනසමත්ථං අරියඤාණදස්සනමෙත්ථ, අස්ස වාති අලමරියඤාණදස්සනො, ඣානාදිභෙදො උත්තරිමනුස්සධම්මො අලමරියඤාණදස්සනො ච සො විසෙසො චාති අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො. අථ වා තමෙව කිලෙසවිද්ධංසනසමත්ථං විසුද්ධං ඤාණදස්සනමෙව විසෙසොති අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො වා. අධිගතොති පටිලද්ධො මෙ අත්ථි නු ඛො. සොහන්ති පටිලද්ධවිසෙසො සො අහං. පච්ඡිමෙ කාලෙති මරණමඤ්චෙ නිපන්නකාලෙ. පුට්ඨොති සබ්‍රහ්මචාරීහි අධිගතගුණවිසෙසං පුච්ඡිතො. න මඞ්කු භවිස්සාමීති පතිතක්ඛන්ධො නිත්තෙජො න හෙස්සාමීති. එවං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස හි මොඝකාලකිරියා නාම න හොති.

'Me deleito en una morada vacía' (suññāgāre abhiramāmi) significa que, estando solo en todas las posturas en un lugar solitario, se pregunta: '¿realmente me deleito?'. Para el monje que reflexiona así, el aislamiento corporal (kāyaviveka) se perfecciona. 'Cualidad humana superior' (uttarimanussadhamma) se refiere a los estados de los jhanas y otros logros de los meditadores y de los nobles que son seres superiores, o bien a un estado superior y distinguido respecto al estado humano definido por los diez senderos de acción saludable. El significado es: '¿existe este estado en mi continuidad mental o no?'. 'Distinción del conocimiento y la visión de los nobles' (alamariyañāṇadassanaviseso) significa: conocimiento (ñāṇa) en el sentido de comprender con la sabiduría sublime y supramundana; visión (dassana) en el sentido de ver el Dhamma manifiesto como si fuera con el ojo físico; por tanto, 'conocimiento y visión'. 'Noble' significa puro y supremo. 'Distinción del conocimiento y la visión de los nobles' se refiere a un conocimiento capaz de destruir las impurezas. En el momento final, cuando se yace en el lecho de muerte, si se le pregunta por sus compañeros de vida santa sobre sus logros especiales, no se sentirá avergonzado ni decaído. Para quien reflexiona así, el morir en vano no ocurre.

9-10. සරීරට්ඨධම්මසුත්තාදිවණ්ණනා

9-10. Comentario al Sarīraṭṭhadhamma Sutta y otros.

49-50. නවමෙ පොනොබ්භවිකොති පුනබ්භවනිබ්බත්තකො. භවසඞ්ඛාරොති භවසඞ්ඛරණකම්මං. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටමෙව කථිතං. දසමෙ සීලබාහුසච්චවීරියසතිපඤ්ඤා ලොකියලොකුත්තරාමිස්සිකා කථිතා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

49-50. En el noveno sutta, 'que conduce al renacimiento' (ponobbhaviko) significa que genera un nuevo renacimiento. 'Construcciones del devenir' (bhavasaṅkhāro) se refiere a la acción que construye el devenir. En este sutta se habla únicamente del ciclo del renacimiento y de su cese. En el décimo sutta, se habla de la virtud, el conocimiento profundo, el esfuerzo, la atención plena y la sabiduría, mezclando lo mundano y lo supramundano. El resto tiene un significado evidente en todas partes.

අක්කොසවග්ගො පඤ්චමො.

El quinto vagga es el Akkosavagga (Capítulo de los Insultos).

පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

Concluye el primer conjunto de cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsaka).

2. දුතියපණ්ණාසකං

2. El segundo conjunto de cincuenta (Dutiyapaṇṇāsaka).

(6) 1. සචිත්තවග්ගො

(6) 1. Sacittavagga (Capítulo sobre la propia mente).

1-4. සචිත්තසුත්තාදිවණ්ණනා

1-4. Comentario al Sacitta Sutta y otros.

51-54. දුතියස්ස [Pg.316] පඨමෙ සචිත්තපරියායකුසලොති අත්තනො චිත්තවාරකුසලො. රජන්ති ආගන්තුකඋපක්කිලෙසං. අඞ්ගණන්ති තත්ථජාතකඅඞ්ගකාළතිලකාදිං. ආසවානං ඛයායාති අරහත්තත්ථාය. තතියෙ පටිභානෙනාති වචනසණ්ඨානෙන. චතුත්ථෙ අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනායාති සඞ්ඛාරපරිග්ගාහකවිපස්සනාය.

51-54. En el primer sutta del segundo vagga, 'hábil en los estados de la propia mente' (sacittapariyāyakusalo) significa ser diestro en los movimientos de su propia mente. 'Polvo' (raja) se refiere a la impureza adventicia. 'Mancha' (aṅgaṇa) se refiere a lo nacido internamente, como las marcas corporales. 'Para la destrucción de los influjos' (āsavānaṃ khayāya) significa para alcanzar el estado de Arahant. En el tercer sutta, 'por la elocuencia' (paṭibhānena) se refiere a la fluidez del habla. En el cuarto sutta, 'por la visión cabal de los fenómenos de sabiduría superior' (adhipaññādhammavipassanāyā) se refiere a la visión cabal que discierne las formaciones (saṅkhāra).

8. මූලකසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Mūlaka Sutta.

58. අට්ඨමෙ අමතොගධාති එත්ථ සඋපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු කථිතා, නිබ්බානපරියොසානාති එත්ථ අනුපාදිසෙසා. අනුපාදිසෙසං පත්තස්ස හි සබ්බෙ ධම්මා පරියොසානප්පත්තා නාම හොන්ති. සෙසපදානි හෙට්ඨා වුත්තත්ථානෙව.

58. En el octavo sutta, en 'sumergido en lo inmortal' (amatogadhā), se habla del elemento del Nibbāna con residuo (saupādisesā nibbānadhātu). En 'con el Nibbāna como término' (nibbānapariyosānā), se habla del elemento del Nibbāna sin residuo (anupādisesā nibbānadhātu). Ciertamente, para quien ha alcanzado el Nibbāna sin residuo, todos los fenómenos se consideran finalizados. Los términos restantes tienen el mismo significado que se ha explicado anteriormente.

9. පබ්බජ්ජාසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Pabbajjā Sutta.

59. නවමෙ තස්මාති යස්මා එවං අපරිචිතචිත්තස්ස සාමඤ්ඤත්ථො න සම්පජ්ජති, තස්මා. යථාපබ්බජ්ජාපරිචිතඤ්ච නො චිත්තං භවිස්සතීති යථා පබ්බජ්ජානුරූපෙන පරිචිතං. යෙ හි කෙචි පබ්බජන්ති නාම, සබ්බෙ තෙ අරහත්තං පත්ථෙත්වා. තස්මා යං චිත්තං අරහත්තාධිගමත්ථාය පරිචිතං වඩ්ඪිතං, තං යථාපබ්බජ්ජාපරිචිතං නාමාති වෙදිතබ්බං. එවරූපං පන චිත්තං භවිස්සතීති සික්ඛිතබ්බං. ලොකස්ස සමඤ්ච විසමඤ්චාති සත්තලොකස්ස සුචරිතදුච්චරිතානි. ලොකස්ස භවඤ්ච විභවඤ්චාති තස්ස වඩ්ඪිඤ්ච විනාසඤ්ච, තථා සම්පත්තිඤ්ච විපත්තිඤ්ච. ලොකස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්චාති පන සඞ්ඛාරලොකං සන්ධාය වුත්තං, ඛන්ධානං නිබ්බත්තිඤ්ච භෙදඤ්චාති අත්ථො.

59. En el noveno sutta, 'por lo tanto' (tasmā) se emplea porque el fruto de la vida ascética no se perfecciona para aquel cuya mente no está así cultivada. 'Nuestra mente estará cultivada de acuerdo con la vida ascética' significa cultivada de una manera adecuada para el estado de monje. Todos los que se ordenan lo hacen aspirando al estado de Arahant. Por tanto, debe entenderse que la mente cultivada y desarrollada para alcanzar el estado de Arahant es la mente 'cultivada de acuerdo con la vida ascética'. Se debe entrenar con el propósito de que tal mente surja. 'El equilibrio y el desequilibrio del mundo' se refiere a las buenas y malas conductas de los seres. 'El devenir y el no devenir del mundo' se refiere a su progreso y decadencia, así como a su prosperidad y ruina. 'El surgimiento y la desaparición del mundo' se dice con referencia al mundo de las formaciones (saṅkhāraloka), significando el nacimiento y la disolución de los agregados (khandhas).

10. ගිරිමානන්දසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Girimānanda Sutta.

60. දසමෙ [Pg.317] අනුකම්පං උපාදායාති ගිරිමානන්දත්ථෙරෙ අනුකම්පං පටිච්ච. චක්ඛුරොගොතිආදයො වත්ථුවසෙන වෙදිතබ්බා. නිබ්බත්තිතප්පසාදානඤ්හි රොගො නාම නත්ථි. කණ්ණරොගොති බහිකණ්ණෙ රොගො. පිනාසොති බහිනාසිකාය රොගො. නඛසාති නඛෙහි විලෙඛිතට්ඨානෙ රොගො. පිත්තසමුට්ඨානාති පිත්තසමුට්ඨිතා. තෙ කිර ද්වත්තිංස හොන්ති. සෙම්හසමුට්ඨානාදීසුපි එසෙව නයො. උතුපරිණාමජාති උතුපරිණාමෙන අච්චුණ්හාතිසීතෙන උප්පජ්ජනකරොගා. විසමපරිහාරජාති අතිචිරට්ඨානනිසජ්ජාදිනා විසමපරිහාරෙන ජාතා. ඔපක්කමිකාති වධබන්ධනාදිනා උපක්කමෙන ජාතා. කම්මවිපාකජාති බලවකම්මවිපාකසම්භූතා. සන්තන්ති රාගාදිසන්තතාය සන්තං. අතප්පකට්ඨෙන පණීතං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

60. En el décimo sutta, 'movido por la compasión' (anukampaṃ upādāya) significa en dependencia de la compasión hacia el anciano Girimānanda. Los términos como 'enfermedad de los ojos', etc., deben entenderse de acuerdo con su base física (vatthu). Pues, en verdad, no existe tal cosa como una enfermedad en la sensibilidad (pasāda) producida por el kamma. 'Enfermedad del oído' (kaṇṇarogo) es una enfermedad en el oído externo. 'Catarrho' (pināso) es una enfermedad de la nariz externa. 'Nakhasā' es una enfermedad en un lugar rasguñado por las uñas. 'Originadas por la bilis' (pittasamuṭṭhānā) son aquellas que surgen de la bilis; se dice que estas son treinta y dos. El mismo método se aplica a las originadas por la flema y otras. 'Nacidas del cambio estacional' (utupariṇāmajā) son las enfermedades que surgen por la transformación del clima, como el calor o el frío extremos. 'Nacidas de un cuidado desigual' (visamaparihārajā) son las nacidas del mantenimiento irregular del cuerpo, como permanecer de pie o sentado por demasiado tiempo. 'Producidas por agresiones' (opakkamikā) son las nacidas del asalto de otros, como golpes o ataduras. 'Nacidas de la maduración del kamma' (kammavipākajā) son las producidas por la maduración de un kamma perjudicial poderoso. 'Pacífico' (santaṃ) significa pacífico debido a la extinción de la lujuria y demás pasiones. 'Exquisito' (paṇītaṃ) en el sentido de no causar tormento (rindiendo satisfacción). El resto de los términos en todos los lugares tiene un significado evidente.

සචිත්තවග්ගො පඨමො.

El primer vagga es el Sacitta Vaggo.

(7) 2. යමකවග්ගො

(7) 2. El Vagga de los Pares (Yamakavaggo).

1. අවිජ්ජාසුත්තාදිවණ්ණනා

1. Comentario al Avijjā Sutta y otros.

61-62. දුතියස්ස පඨමෙ සාහාරන්ති සපච්චයං. විජ්ජාවිමුත්තින්ති ඵලඤාණඤ්චෙව සෙසසම්පයුත්තධම්මෙ ච. බොජ්ඣඞ්ගාති මග්ගබොජ්ඣඞ්ගා. දුතියෙ භවතණ්හායාති භවපත්ථනාය. එවං ද්වීසුපි සුත්තෙසු වට්ටමෙව කථිතං, වට්ටඤ්චෙත්ථ පඨමෙ සුත්තෙ අවිජ්ජාමූලකං වට්ටං කථිතං, දුතියෙ තණ්හාමූලකං.

61-62. En el primer sutta del segundo vagga, 'con sustento' (sāhāraṃ) significa con condiciones. 'Conocimiento y liberación' (vijjāvimuttiṃ) se refiere tanto al conocimiento del fruto (phalañāṇa) como a los estados mentales asociados restantes. 'Factores de iluminación' (bojjhaṅgā) son los factores de iluminación del noble camino. En el segundo sutta, 'sed de existencia' (bhavataṇhāya) significa el anhelo por la existencia. Así, en ambos suttas se habla únicamente del ciclo de la existencia (vaṭṭa); en el primer sutta se habla del ciclo que tiene como raíz la ignorancia, y en el segundo, de aquel que tiene como raíz la sed.

3-4. නිට්ඨඞ්ගතසුත්තාදිවණ්ණනා

3-4. Comentario al Niṭṭhaṅgata Sutta y otros.

63-64. තතියෙ නිට්ඨං ගතාති නිබ්බෙමතිකා. ඉධ නිට්ඨාති ඉමස්මිංයෙව ලොකෙ පරිනිබ්බානං. ඉධ විහායාති ඉමං ලොකං විජහිත්වා සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මලොකං. චතුත්ථෙ අවෙච්චප්පසන්නාති අචලප්පසාදෙන සම්පන්නා. සොතාපන්නාති අරියමග්ගසොතං ආපන්නා.

63-64. En el tercer sutta, 'han llegado a la conclusión' (niṭṭhaṃ gatā) significa que no tienen dudas. 'La conclusión aquí' (idha niṭṭhā) es el parinibbāna en este mismo mundo. 'Habiendo dejado esto aquí' (idha vihāyā) significa habiendo abandonado este mundo humano para renacer en el mundo de Brahma de las Moradas Puras (suddhāvāsa). En el cuarto sutta, 'dotado de fe inamovible' (aveccappasannā) significa dotado de una devoción inquebrantable. 'Sotāpannas' son aquellos que han entrado en la corriente (sota) del noble camino.

5-7. පඨමසුඛසුත්තාදිවණ්ණනා

5-7. Comentario al primer Sukha Sutta y otros.

65-67. පඤ්චමෙ [Pg.318] වට්ටමූලකං සුඛදුක්ඛං පුච්ඡිතං, ඡට්ඨෙ සාසනමූලකං. සත්තමෙ නළකපානන්ති අතීතෙ බොධිසත්තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා වානරයූථෙන නළෙහි උදකස්ස පීතට්ඨානෙ මාපිතත්තා එවංලද්ධනාමො නිගමො. තුණ්හීභූතං තුණ්හීභූතන්ති යං යං දිසං අනුවිලොකෙති, තත්ථ තත්ථ තුණ්හීභූතමෙව. අනුවිලොකෙත්වාති තතො තතො විලොකෙත්වා. පිට්ඨි මෙ ආගිලායතීති කස්මා ආගිලායති? භගවතො හි ඡ වස්සානි මහාපධානං පදහන්තස්ස මහන්තං කායදුක්ඛං අහොසි, අථස්ස අපරභාගෙ මහල්ලකකාලෙ පිට්ඨිවාතො උප්පජ්ජි. උපාදින්නකසරීරස්ස ඨානනිසජ්ජාදීහි අප්පමත්තකෙන ආබාධෙන න සක්කා කෙනචි භවිතුං. තං ගහෙත්වාපි ථෙරස්ස ඔකාසකරණත්ථං එවමාහ. සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙත්වා එකමන්තෙ පතිරූපට්ඨානෙ පඤ්ඤත්තස්ස කප්පියමඤ්චස්ස උපරි අත්ථරිත්වා.

65-67. En el quinto sutta se pregunta sobre la felicidad y el sufrimiento que tienen como raíz el ciclo de la existencia; en el sexto, sobre aquellos que tienen como raíz la enseñanza (sāsana). En el séptimo, 'Naḷakapāna' es una aldea que recibió este nombre porque fue el lugar creado donde, en el pasado, una manada de monos bebió agua a través de cañas (naḷehi) siguiendo el consejo del Bodhisatta. 'Permaneció en silencio, en silencio' significa que en cualquier dirección que el Buda miraba, todo allí estaba en silencio. 'Habiendo observado' (anuviloketvā) significa habiendo mirado aquí y allá. En la frase 'Mi espalda me duele' (piṭṭhi me āgilāyati), ¿por qué le dolía? Debido a que el Bienaventurado se esforzó en la gran lucha (mahāpadhāna) durante seis años, experimentó un gran dolor físico; luego, en su vejez, surgió una afección de aire en su espalda. Para un cuerpo nacido de la apropiación kármica, es imposible estar libre de una dolencia, por pequeña que sea, causada por el esfuerzo de estar de pie o sentado. Habiendo tomado ese dolor como motivo, dijo esto para dar una oportunidad al anciano Sāriputta. 'Habiendo preparado el manto saṅghāṭi' significa habiéndolo extendido sobre un lecho permitido (kappiyamañca) preparado en un lugar adecuado a un lado.

9-10. කථාවත්ථුසුත්තද්වයවණ්ණනා

9-10. Comentario a los dos suttas sobre los temas de conversación (Kathāvatthu).

69-70. නවමෙ තිරච්ඡානකථන්ති අනිය්‍යානිකත්තා සග්ගමොක්ඛමග්ගානං තිරච්ඡානභූතං කථං. තත්ථ රාජානං ආරබ්භ ‘‘මහාසම්මතො මන්ධාතා ධම්මාසොකො එවංමහානුභාවො’’තිආදිනා නයෙන පවත්තකථා රාජකථා. එස නයො චොරකථාදීසු. තෙසු ‘‘අසුකො රාජා අභිරූපො දස්සනීයො’’තිආදිනා ගෙහසිතකථාව තිරච්ඡානකථා හොති, ‘‘සොපි නාම එවංමහානුභාවො ඛයං ගතො’’ති එවං පවත්තා පන කම්මට්ඨානභාවෙ තිට්ඨති. චොරෙසුපි ‘‘මූලදෙවො එවංමහානුභාවො, මෙඝදෙවො එවංමහානුභාවො’’ති තෙසං කම්මං පටිච්ච ‘‘අහො සූරා’’ති ගෙහසිතකථාව තිරච්ඡානකථා. යුද්ධෙසුපි භාරතයුද්ධාදීසු ‘‘අසුකෙන අසුකො එවං මාරිතො එවං විද්ධො’’ති කම්මස්සාදවසෙනෙව කථා තිරච්ඡානකථා, ‘‘තෙපි නාම ඛයං ගතා’’ති එවං පවත්තා පන සබ්බත්ථ කම්මට්ඨානමෙව හොති. අපිච අන්නාදීසු ‘‘එවං වණ්ණවන්තං රසවන්තං ඵස්සසම්පන්නං ඛාදිම්හ භුඤ්ජිම්හ පිවිම්හ පරිභුඤ්ජිම්හා’’ති කාමරසස්සාදවසෙන කථෙතුං න වට්ටති, සාත්ථකං පන කත්වා ‘‘පුබ්බෙ එවං වණ්ණාදිසම්පන්නං අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලං ගන්ධං සීලවන්තානං අදම්හ, චෙතියං පූජිම්හා’’ති කථෙතුං වට්ටති.

69-70. En el noveno sutta, 'charla mundana' (tiracchānakathā) se refiere a la conversación que, por no conducir a la liberación, es un obstáculo para los caminos al cielo y a la liberación. Allí, la charla que surge sobre reyes como 'Mahāsammata, Mandhātā o Dhammāsoka tenían un poder tan grande', etc., se llama charla sobre reyes (rājakathā). Este mismo método debe aplicarse a la charla sobre ladrones y otros temas. Entre ellos, la charla basada en los placeres sensuales del hogar, como 'tal rey era muy hermoso y atractivo', es charla mundana; sin embargo, si se habla diciendo 'incluso alguien con un poder tan grande ha llegado a su fin', tal conversación se sitúa como un tema de meditación (kammaṭṭhāna). Incluso sobre ladrones, si basándose en sus actos se dice 'Mūladeva tenía tal poder' u '¡oh, qué valientes!', esa conversación mundana es charla mundana. En cuanto a las guerras, como las de los Bharatas, charlar sobre cómo 'este mató a aquel' por deleite en la acción es charla mundana; pero decir 'ellos también han llegado a su fin' se convierte en todo caso en un tema de meditación. Además, sobre la comida y demás, no es apropiado hablar por deleite en el sabor de los placeres sensuales diciendo 'hemos comido, bebido o disfrutado de alimentos con tal color, sabor y textura'; por el contrario, es apropiado hablar con un propósito provechoso diciendo 'en el pasado dimos tales alimentos, bebidas, ropas, vehículos, flores y perfumes a los virtuosos, o realizamos una ofrenda a una estupa'.

ඤාතිකථාදීසුපි ‘‘අම්හාකං ඤාතකා සූරා සමත්ථා’’ති වා ‘‘පුබ්බෙ මයං එවං විචිත්‍රෙහි යානෙහි විචරිම්හා’’ති වා අස්සාදවසෙන වත්තුං න වට්ටති[Pg.319], සාත්ථකං පන කත්වා ‘‘තෙපි නො ඤාතකා ඛයං ගතා’’ති වා ‘‘පුබ්බෙ මයං එවරූපා උපාහනා සඞ්ඝස්ස අදම්හා’’ති වා කථෙතබ්බං. ගාමකථාපි සුනිවිට්ඨදුන්නිවිට්ඨසුභික්ඛදුබ්භික්ඛාදිවසෙන වා ‘‘අසුකගාමවාසිනො සූරා සමත්ථා’’ති වා එවං අස්සාදවසෙනෙව න වට්ටති, සාත්ථකං පන කත්වා ‘‘සද්ධා පසන්නා’’ති වා ‘‘ඛයවයං ගතා’’ති වා වත්තුං වට්ටති. නිගමනගරජනපදකථාසුපි එසෙව නයො.

Incluso en la charla sobre parientes, etc., no es apropiado hablar por deleite diciendo 'nuestros parientes son valientes y capaces' o 'en el pasado viajamos en tales vehículos diversos'; más bien, debe hablarse con un propósito útil diciendo 'nuestros parientes también han llegado a su fin' o 'en el pasado dimos tal tipo de calzado al Saṅgha'. La charla sobre aldeas, ya sea sobre si están bien o mal situadas, si son prósperas o sufren hambruna, o decir 'los habitantes de tal aldea son valientes y capaces', no es apropiada si es solo por deleite; pero es apropiado decir con propósito que 'son fieles y devotos' o que 'han llegado al fin y a la destrucción'. Este mismo método se aplica a la charla sobre pueblos, ciudades y provincias.

ඉත්ථිකථාපි වණ්ණසණ්ඨානාදීනි පටිච්ච අස්සාදවසෙන න වට්ටති, ‘‘සද්ධා පසන්නා ඛයං ගතා’’ති එවමෙව වට්ටති. සූරකථාපි ‘‘නන්දිමිත්තො නාම යොධො සූරො අහොසී’’ති අස්සාදවසෙනෙව න වට්ටති, ‘‘සද්ධො අහොසි ඛයං ගතො’’ති එවමෙව වට්ටති. සුරාකථන්ති පාළියං පන අනෙකවිධං මජ්ජකථං අස්සාදවසෙන කථෙතුං න වට්ටති, ආදීනවවසෙනෙව වත්තුං වට්ටති. විසිඛාකථාපි ‘‘අසුකවිසිඛා සුනිවිට්ඨා දුන්නිවිට්ඨා සූරා සමත්ථා’’ති අස්සාදවසෙනෙව න වට්ටති, ‘‘සද්ධා පසන්නා ඛයං ගතා’’ති වට්ටති. කුම්භට්ඨානකථා නාම කූටට්ඨානකථා උදකතිත්ථකථා වුච්චති (දී. නි. අට්ඨ. 1.17; ම. නි. අට්ඨ. 2.223; සං. නි. අට්ඨ. 3.5.1080). කුම්භදාසිකථා වා. සාපි ‘‘පාසාදිකා නච්චිතුං ගායිතුං ඡෙකා’’ති අස්සාදවසෙන න වට්ටති, ‘‘සද්ධා පසන්නා’’තිආදිනා නයෙනෙව වට්ටති.

En cuanto a la charla sobre mujeres, no es apropiado hablar con deleite basándose en su apariencia física o forma; es apropiado hablar solo de esta manera: 'tenían fe, eran devotas, han fallecido'. En cuanto a la charla sobre héroes, no es apropiado hablar con deleite diciendo: 'hubo un guerrero llamado Nandimitta que era valiente'; es apropiado hablar solo así: 'tenía fe, ha fallecido'. En el texto Pali, 'charla sobre bebidas alcohólicas' significa que no es apropiado hablar con deleite sobre diversos tipos de licores, sino que debe hablarse únicamente desde la perspectiva de sus peligros. En la charla sobre calles, no es apropiado hablar con deleite diciendo: 'tal calle está bien situada o mal situada, hay gente valiente y capaz'; es apropiado decir: 'tenían fe, eran devotas, han fallecido'. La charla sobre lugares de tinajas se refiere a la charla sobre alfarerías o sobre el lugar del muelle de agua; también se le llama charla sobre las siervas de las tinajas. Incluso sobre ellas, no es apropiado hablar con deleite diciendo: 'es encantadora, experta en bailar y cantar'; es apropiado hablar solo según el método de: 'tenía fe, era devota', etc.

පුබ්බපෙතකථා නාම අතීතඤාතිකථා. තත්ථ වත්තමානඤාතිකථාසදිසොව විනිච්ඡයො. නානත්තකථා නාම පුරිමපච්ඡිමකථාවිමුත්තා අවසෙසා නානාසභාවා තිරච්ඡානකථා. ලොකක්ඛායිකා නාම ‘‘අයං ලොකො කෙන නිම්මිතො? අසුකෙන නාම නිම්මිතො. කාකො සෙතො අට්ඨීනං සෙතත්තා, බලාකා රත්තා ලොහිතස්ස රත්තත්තා’’තිඑවමාදිකා ලොකායතවිතණ්ඩසල්ලාපකථා. සමුද්දක්ඛායිකා නාම කස්මා සමුද්දො සාගරොති. සාගරදෙවෙන ඛතත්තා සාගරො, ඛතො මෙති හත්ථමුද්දාය නිවෙදිතත්තා සමුද්දොතිඑවමාදිකා නිරත්ථකා සමුද්දක්ඛායනකථා. භවොති වුද්ධි, අභවොති හානි. ඉති භවො ඉති අභවොති යං වා තං වා නිරත්ථකකාරණං වත්වා පවත්තිතකථා ඉතිභවාභවකථා නාම.

La charla sobre los antepasados fallecidos se refiere a hablar sobre parientes del pasado. Respecto a esto, el juicio es similar al de la charla sobre parientes actuales. La charla sobre diversos temas se refiere a los tipos restantes de charla mundana de diversas naturalezas que están excluidos de las charlas mencionadas antes y después. La especulación sobre el mundo se refiere a diálogos de sofistería y materialismo como: '¿Quién creó este mundo? Tal persona lo creó. El cuervo es blanco porque sus huesos son blancos; la garza es roja porque su sangre es roja', y así sucesivamente. La especulación sobre el océano se refiere a charlas inútiles sobre el mar, como cuando se pregunta: '¿Por qué al océano se le llama Sāgara?', y se responde: 'Se llama Sāgara porque fue excavado por el rey Sāgara', o 'Se llama Samudda porque fue anunciado con un gesto de la mano diciendo: "ha sido excavado por mí"', y otras charlas sin sentido. 'Bhava' significa crecimiento y 'abhava' significa pérdida. La charla que surge al hablar de cualquier causa inútil diciendo 'esto es crecimiento' o 'esto es pérdida' se denomina charla sobre la existencia y la no existencia.

තෙජසා තෙජන්ති අත්තනො තෙජසා තෙසං තෙජං. පරියාදියෙය්‍යාථාති ඛෙපෙත්වා ගහෙත්වා අභිභවෙය්‍යාථ. තත්‍රිදං වත්ථු – එකො පිණ්ඩපාතිකො [Pg.320] මහාථෙරං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, තෙජසා තෙජං පරියාදියමානා භික්ඛූ කිං කරොන්තී’’ති. ථෙරො ආහ – ආවුසො, කිඤ්චිදෙව ආතපෙ ඨපෙත්වා යථා ඡායා හෙට්ඨා න ඔතරති, උද්ධංයෙව ගච්ඡති තථා කරොන්ති. දසමෙ පාසංසානි ඨානානීති පසංසාවහානි කාරණානි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

'Con poder, el poder' significa que con el propio poder se domina el poder de aquellos [el sol y la luna]. 'Pariyādiyeyyātha' significa que después de agotarlo y tomarlo, uno debería subyugarlo. Aquí hay un relato: un monje que practicaba la recolección de limosnas le preguntó a un Gran Thera: 'Venerable señor, ¿qué hacen los monjes que agotan el poder del sol y la luna con su propio poder?'. El Thera respondió: 'Amigo, colocan algo en un lugar tal que, al hacerse así, la sombra no desciende, sino que solo asciende hacia arriba; así es como lo hacen'. En el décimo discurso, 'puntos loables' se refiere a las causas que atraen alabanza. El resto, en todos los casos, tiene un significado evidente. Aquí termina la explicación del décimo sutta.

යමකවග්ගො දුතියො.

El Segundo es el Yamakavagga.

(8) 3. ආකඞ්ඛවග්ගො

(8) 3. Vagga del Deseo

1. ආකඞ්ඛසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Ākaṅkha Sutta

71. තතියස්ස පඨමෙ සම්පන්නසීලාති පරිපුණ්ණසීලා, සීලසමඞ්ගිනො වා හුත්වාති අත්ථො. තත්ථ ද්වීහි කාරණෙහි සම්පන්නසීලතා හොති සීලවිපත්තියා ච ආදීනවදස්සනෙන, සීලසම්පත්තියා ච ආනිසංසදස්සනෙන. තදුභයම්පි විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.9, 21) විත්ථාරිතං. තත්ථ ‘‘සම්පන්නසීලා’’ති එත්තාවතා කිර භගවා චතුපාරිසුද්ධිසීලං උද්දිසිත්වා ‘‘පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතා’’ති ඉමිනා තත්ථ ජෙට්ඨකසීලං විත්ථාරෙත්වා දස්සෙසීති දීපවිහාරවාසී සුමනත්ථෙරො ආහ. අන්තෙවාසිකො පනස්ස තෙපිටකචූළනාගත්ථෙරො ආහ – උභයත්ථපි පාතිමොක්ඛසංවරොව භගවතා වුත්තො. පාතිමොක්ඛසංවරොයෙව හි සීලං, ඉතරානි පන තීණි සීලන්ති වුත්තට්ඨානං අත්ථීති අනනුජානන්තො වත්වා ආහ – ඉන්ද්‍රියසංවරො නාම ඡද්වාරාරක්ඛාමත්තකමෙව, ආජීවපාරිසුද්ධි ධම්මෙන සමෙන පච්චයුප්පත්තිමත්තකං, පච්චයසන්නිස්සිතං පටිලද්ධපච්චයෙ ඉදමත්ථන්ති පච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභුඤ්ජනමත්තකං. නිප්පරියායෙන පාතිමොක්ඛසංවරොව සීලං. යස්ස සො භින්නො, අයං සීසච්ඡින්නො විය පුරිසො හත්ථපාදෙ සෙසානි රක්ඛිස්සතීති න වත්තබ්බො. යස්ස පන සො අරොගො, අයං අච්ඡින්නසීසො විය පුරිසො ජීවිතං සෙසානි පුන පාකතිකානි කාතුං සක්කොති. තස්මා ‘‘සම්පන්නසීලා’’ති ඉමිනා පාතිමොක්ඛසංවරං උද්දිසිත්වා ‘‘සම්පන්නපාතිමොක්ඛා’’ති තස්සෙව වෙවචනං වත්වා තං විත්ථාරෙත්වා දස්සෙන්තො පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතාතිආදිමාහ. තත්ථ පාතිමොක්ඛසංවරසංවුත්තාතිආදීනි වුත්තත්ථානෙව. ආකඞ්ඛෙය්‍ය චෙති [Pg.321] ඉදං කස්මා ආරද්ධන්ති? සීලානිසංසදස්සනත්ථං. සචෙපි අචිරපබ්බජිතානං වා දුප්පඤ්ඤානං වා එවමස්ස ‘‘භගවා ‘සීලං පූරෙථ සීලං පූරෙථා’ති වදති, කො නු ඛො සීලපූරණෙ ආනිසංසො, කො විසෙසො, කා වඩ්ඪී’’ති තෙසං දස ආනිසංසෙ දස්සෙතුං එවමාහ – ‘‘අප්පෙව නාම එතං සබ්‍රහ්මචාරීනං පියමනාපතාදිආසවක්ඛයපරියොසානං ආනිසංසං සුත්වාපි සීලං පරිපූරෙය්‍යු’’න්ති.

71. En el primer sutta del tercer vagga, 'consumados en la virtud' significa que poseen una virtud completa o que están dotados de virtud. En este contexto, la consumación en la virtud ocurre por dos razones: por ver el peligro en la caída de la virtud y por ver el beneficio en la perfección de la virtud. Ambos aspectos han sido detallados por mí en el Visuddhimagga. En ese pasaje, el Thera Sumana, que residía en Dīpavihāra, dijo que el Bendito, al emplear el término 'consumados en la virtud', se refería a las cuatro virtudes de pureza total, y con la expresión 'restringidos por la restricción del Pātimokkha', detalló y mostró la virtud primordial entre ellas. Sin embargo, su discípulo, el Thera Tepiṭaka Cūḷanāga, dijo: 'En ambos casos, el Bendito se refiere únicamente a la restricción del Pātimokkha'. Sostuvo que solo la restricción del Pātimokkha es propiamente virtud, y no aceptando que las otras tres se llamen virtud, dijo: 'La restricción de las facultades es simplemente la protección de las seis puertas de los sentidos; la pureza del medio de vida es simplemente la obtención de los requisitos de manera justa y equilibrada; y lo referente a los requisitos es simplemente el uso de los mismos tras reflexionar: "esto es para este propósito".' En sentido absoluto, solo la restricción del Pātimokkha es virtud. Aquel para quien esta se rompe es como un hombre con la cabeza cortada; no se puede decir que protegerá el resto de sus extremidades. Pero aquel para quien esta está intacta es como un hombre con la cabeza no cortada, que puede restaurar el resto de sus funciones vitales a la normalidad. Por lo tanto, con 'consumados en la virtud' se refiere a la restricción del Pātimokkha, y con 'consumados en el Pātimokkha' menciona un sinónimo del mismo término, y deseando detallarlo, dijo 'restringidos por la restricción del Pātimokkha', etc. Allí, las expresiones 'restringidos por la restricción del Pātimokkha', etc., tienen el significado ya explicado. ¿Por qué se inició esta enseñanza con 'si [un monje] deseara'? Para mostrar los beneficios de la virtud. Incluso si un monje recién ordenado o de poca sabiduría pensara: 'El Bendito dice "cumplan la virtud"; ¿cuál es el beneficio de cumplir la virtud? ¿qué ventaja hay?', para mostrarles los diez beneficios, dijo esto: 'Es posible que al escuchar este beneficio que culmina en ser querido por los compañeros de vida santa y en la extinción de los flujos, cumplan plenamente la virtud'.

තත්ථ ආකඞ්ඛෙය්‍ය චෙති යදි ඉච්ඡෙය්‍ය. පියො චස්සන්ති පියචක්ඛූහි සම්පස්සිතබ්බො, සිනෙහුප්පත්තියා පදට්ඨානභූතො භවෙය්‍යං. මනාපොති තෙසං මනවඩ්ඪනකො, තෙසං වා මනෙන පත්තබ්බො, මෙත්තචිත්තෙන ඵරිතබ්බොති අත්ථො. ගරූති තෙසං ගරුට්ඨානියො පාසාණච්ඡත්තසදිසො. භාවනීයොති ‘‘අද්ධායමායස්මා ජානං ජානාති පස්සං පස්සතී’’ති එවං සම්භාවනීයො. සීලෙස්වෙවස්ස පරිපූරකාරීති චතුපාරිසුද්ධිසීලෙසුයෙව පරිපූරකාරී අස්ස, අනූනෙන ආකාරෙන සමන්නාගතො භවෙය්‍යාති වුත්තං හොති. අජ්ඣත්තං චෙතොසමථමනුයුත්තොති අත්තනො චිත්තසමථෙ යුත්තො. අනිරාකතජ්ඣානොති බහි අනීහටජ්ඣානො, අවිනාසිතජ්ඣානො වා. විපස්සනායාති සත්තවිධාය අනුපස්සනාය. බ්‍රූහෙතා සුඤ්ඤාගාරානන්ති වඩ්ඪෙතා සුඤ්ඤාගාරානං. එත්ථ ච සමථවිපස්සනාවසෙන කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා රත්තින්දිවං සුඤ්ඤාගාරං පවිසිත්වා නිසීදමානො භික්ඛු ‘‘බ්‍රූහෙතා සුඤ්ඤාගාරාන’’න්ති වෙදිතබ්බො. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන ඉච්ඡන්තෙන මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය (ම. නි. අට්ඨ. 1.64 ආදයො) ආකඞ්ඛෙය්‍යසුත්තවණ්ණනාය ඔලොකෙතබ්බො.

En ese contexto, sobre la expresión 'ākaṅkheyya ceti', significa 'si uno deseara'. 'Piyo cassanti' quiere decir que debe ser mirado con ojos de afecto, siendo la causa próxima para el surgimiento del afecto. 'Manāpoti' significa que deleita la mente de esos compañeros de vida santa; o bien, que debe ser alcanzado por sus mentes, o impregnado con una mente de amor benevolente; este es el significado. 'Garūti' significa que ocupa una posición de respeto para ellos, siendo semejante a un paraguas de piedra. 'Bhāvanīyoti' significa que es digno de estima de la siguiente manera: 'Ciertamente este venerable conoce lo que debe ser conocido y ve lo que debe ser visto'. 'Sīlesvevassa paripūrakārīti' significa que debe ser uno que cumple plenamente las virtudes, específicamente en las cuatro clases de moralidad de purificación total; se dice que debe estar dotado de ellas de manera completa. 'Ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttoti' significa dedicado a la tranquilidad de la propia mente. 'Anirākatajjhānoti' significa que no ha abandonado los Jhanas externamente, o que no ha destruido sus Jhanas. 'Vipassanāyāti' se refiere a los siete tipos de contemplación. 'Brūhetā suññāgārānanti' significa aquel que acrecienta los lugares solitarios. Y en este pasaje, se debe entender que un monje que ha tomado un tema de meditación mediante la tranquilidad y la visión cabal, y que entra y permanece en una morada solitaria día y noche, es un 'acrecientador de los lugares solitarios'. Este es el resumen en este punto; para una explicación detallada, quien lo desee debe consultar la explicación del Ākaṅkheyya Sutta en el Comentario al Majjhima Nikāya.

ලාභීති එත්ථ න භගවා ලාභනිමිත්තං සීලාදිපරිපූරණං කථෙති. භගවා හි ‘‘ඝාසෙසනං ඡින්නකථො, න වාචං පයුතං භණෙ’’ති (සු. නි. 716) එවං සාවකෙ ඔවදති. සො කථං ලාභනිමිත්තං සීලාදිපරිපූරණං කථෙය්‍ය. පුග්ගලජ්ඣාසයවසෙන පනෙතං වුත්තං. යෙසඤ්හි එවං අජ්ඣාසයො භවෙය්‍ය ‘‘සචෙ මයං චතූහි පච්චයෙහි න කිලමෙය්‍යාම, සීලානි පරිපූරෙතුං සක්කුණෙය්‍යාමා’’ති, තෙසං අජ්ඣාසයවසෙනෙවමාහ. අපිච සරසානිසංසො එස සීලස්ස යදිදං චත්තාරො පච්චයා නාම. තථා හි පණ්ඩිතමනුස්සා කොට්ඨාදීසු ඨපිතං නීහරිත්වා අත්තනාපි අපරිභුඤ්ජිත්වා සීලවන්තානං දෙන්තීති සීලස්ස සරසානිසංසදස්සනත්ථම්පෙතං වුත්තං.

Sobre el término 'lābhī' (poseedor de ganancias), aquí el Bienaventurado no está enseñando sobre el cumplimiento de la virtud por causa de obtener ganancias. Pues el Bienaventurado exhorta a sus discípulos diciendo: 'En la búsqueda de alimento, con la charla cortada, que uno no profiera palabras artificiosas'. Siendo así, ¿cómo podría Él enseñar el cumplimiento de la virtud basándose en las ganancias? Sin embargo, esto fue dicho de acuerdo con la disposición de ciertas personas. Pues para aquellos cuya disposición sea: 'Si no sufriéramos por falta de los cuatro requisitos, seríamos capaces de perfeccionar las virtudes', el Buda habló así en virtud de tal disposición. Además, los cuatro requisitos son un beneficio natural de la virtud. Así pues, las personas sabias sacan el grano almacenado en graneros y otros lugares, y sin consumirlo ellos mismos, lo entregan a los virtuosos; por lo tanto, esto fue dicho para mostrar este beneficio natural de la virtud.

තතියවාරෙ [Pg.322] යෙසාහන්ති යෙසං අහං. තෙසං තෙ කාරාති තෙසං දෙවානං වා මනුස්සානං වා තෙ මයි කතා පච්චයදානකාරා. මහප්ඵලා හොන්තු මහානිසංසාති ලොකියසුඛෙන ඵලභූතෙන මහප්ඵලා, ලොකුත්තරෙන මහානිසංසා. උභයං වා එතං එකත්ථමෙව. සීලාදිගුණයුත්තස්ස හි කටච්ඡුභික්ඛාපි පඤ්චරතනමත්තාය භූමියා පණ්ණසාලාපි කත්වා දින්නා අනෙකානි කප්පසහස්සානි දුග්ගතිවිනිපාතතො රක්ඛති, පරියොසානෙ ච අමතාය ධාතුයා පරිනිබ්බානස්ස පච්චයො හොති. ‘‘ඛීරොදනං අහමදාසි’’න්තිආදීනි (වි. ව. 413) චෙත්ථ වත්ථූනි. සකලමෙව වා පෙතවත්ථු විමානවත්ථු ච සාධකං.

En la tercera sección, 'yesāhaṃ' es una elisión de 'yesaṃ ahaṃ'. 'Tesaṃ te kārā' se refiere a las acciones de ofrenda de requisitos hechas hacia mí por esos seres, ya sean dioses o humanos. 'Mahapphalā hontu mahānisaṃsā' significa que tengan un gran fruto debido a la felicidad mundana resultante, y un gran beneficio debido a la felicidad supramundana. O bien, ambos términos tienen el mismo significado. Pues para aquel dotado de cualidades como la virtud, incluso una cucharada de limosna o una choza de hojas construida y entregada en un pequeño terreno de cinco codos, le protege de la caída en los estados de miseria durante muchos miles de eones y, al final, se convierte en la condición para el Parinibbāna en el elemento inmortal. Al respecto, historias como 'Yo di arroz con leche' son evidencias. O también, la totalidad del Petavatthu y el Vimānavatthu sirven como pruebas.

චතුත්ථවාරෙ පෙතාති පෙච්චභවං ගතා. ඤාතීති සස්සුසසුරපක්ඛිකා. සාලොහිතාති එකලොහිතබද්ධා පිතිපිතාමහාදයො. කාලඞ්කතාති මතා. තෙසං තන්ති තෙසං තං මයි පසන්නචිත්තං, තං වා පසන්නෙන චිත්තෙන අනුස්සරණං. යස්ස හි භික්ඛුනො කාලකතො පිතා වා මාතා වා ‘‘අම්හාකං ඤාතකත්ථෙරො සීලවා කල්‍යාණධම්මො’’ති පසන්නචිත්තො හුත්වා තං භික්ඛුං අනුස්සරති, තස්ස සො චිත්තප්පසාදොපි තං අනුස්සරණමත්තම්පි මහප්ඵලං මහානිසංසමෙව හොති.

En la cuarta sección, 'petā' son aquellos que han partido a la existencia futura. 'Ñātī' se refiere a los parientes, incluyendo a los del lado de los suegros. 'Sālohitā' son los consanguíneos, como el padre, el abuelo y otros. 'Kālaṅkatā' significa fallecidos. 'Tesaṃ taṃ' se refiere a aquel pensamiento de fe de ellos hacia mí, o al recuerdo hecho con una mente llena de fe. Pues si el padre o la madre fallecidos de un monje, teniendo una mente llena de fe pensando: 'Nuestro pariente el anciano es virtuoso y de buen carácter', recuerda a ese monje, tanto esa claridad mental como ese mero acto de recuerdo resultan de gran fruto y gran beneficio para ellos.

අරතිරතිසහොති නෙක්ඛම්මපටිපත්තියා අරතියා කාමගුණෙසු රතියා ච සහො අභිභවිතා අජ්ඣොත්ථරිතා. භයභෙරවසහොති එත්ථ භයං චිත්තුත්‍රාසොපි ආරම්මණම්පි, භෙරවං ආරම්මණමෙව.

'Aratiratisaho' significa aquel que puede soportar, vencer y dominar tanto el descontento en la práctica de la renuncia como el deleite en los placeres sensuales. En la expresión 'bhayabheravasaho', 'bhaya' (miedo) puede referirse tanto al temblor de la mente como al objeto temible, mientras que 'bherava' (pavor) se refiere únicamente al objeto temible.

2. කණ්ටකසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Kaṇṭaka Sutta.

72. දුතියෙ අභිඤ්ඤාතෙහීති ගගනමජ්ඣෙ පුණ්ණචන්දො විය සූරියො විය ඤාතෙහි පාකටෙහි. පරපුරායාති පරං වුච්චති පච්ඡිමභාගො, පුරාති පුරිමභාගො, පුරතො ධාවන්තෙන පච්ඡතො අනුබන්ධන්තෙන ච මහාපරිවාරෙනාති අත්ථො. කණ්ටකොති විජ්ඣනට්ඨෙන කණ්ටකො. විසූකදස්සනන්ති විසූකභූතං දස්සනං. මාතුගාමූපචාරොති මාතුගාමස්ස සමීපචාරිතා.

72. En el segundo sutta, 'abhiññātehīti' significa conocidos y célebres como la luna llena o el sol en medio del firmamento. En 'parapurāyāti', 'para' se refiere a la parte posterior y 'purā' a la parte anterior; el significado es tener un gran séquito que corre por delante y sigue por detrás. 'Kaṇṭakoti' se llama espina debido a su naturaleza de punzar. 'Visūkadassananti' es una visión que actúa como un obstáculo o distracción. 'Mātugāmūpacāroti' es el hecho de frecuentar la cercanía de las mujeres.

3-4. ඉට්ඨධම්මසුත්තාදිවණ්ණනා

3-4. Comentario al Iṭṭhadhamma Sutta y otros.

73-74. තතියෙ [Pg.323] වණ්ණොති සරීරවණ්ණො. ධම්මාති නව ලොකුත්තරධම්මා. චතුත්ථෙ අරියායාති අපොථුජ්ජනිකාය, සීලාදීහි මිස්සකත්තා එවං වුත්තං. සාරාදායී ච හොති වරදායීති සාරස්ස ච වරස්ස ච ආදායකො හොති. යො කායස්ස සාරො, යඤ්චස්ස වරං, තං ගණ්හාතීති අත්ථො.

73-74. En el tercer sutta, 'vaṇṇo' es la tez del cuerpo. 'Dhammā' son los nueve estados supramundanos. En el cuarto sutta, 'ariyāyāti' significa noble, por no pertenecer a la gente común; se dice así por estar mezclado con virtudes y otras cualidades. 'Sārādāyī ca hoti varadāyīti' significa que es alguien que toma la esencia y lo que es excelente. El sentido es que toma aquello que es la esencia y lo que es excelente para él.

5. මිගසාලාසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Migasālā Sutta.

75. පඤ්චමස්ස ආදිම්හි තාව යං වත්තබ්බං, තං ඡක්කනිපාතෙ වුත්තමෙව. දුස්සීලො හොතීතිආදීසු පන දුස්සීලොති නිස්සීලො. චෙතොවිමුත්තින්ති ඵලසමාධිං. පඤ්ඤාවිමුත්තින්ති ඵලඤාණං. නප්පජානාතීති උග්ගහපරිපුච්ඡාවසෙන න ජානාති. දුස්සීල්‍යං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතීති එත්ථ පඤ්ච දුස්සීල්‍යානි තාව සොතාපත්තිමග්ගෙන පහීයන්ති, දස අරහත්තමග්ගෙන. ඵලක්ඛණෙ තානි පහීනානි නාම හොන්ති. ඵලක්ඛණං සන්ධාය ඉධ ‘‘නිරුජ්ඣතී’’ති වුත්තං. පුථුජ්ජනස්ස සීලං පඤ්චහි කාරණෙහි භිජ්ජති පාරාජිකාපජ්ජනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානෙන තිත්ථියපක්ඛන්දනෙන අරහත්තෙන මරණෙනාති. තත්ථ පුරිමා තයො භාවනාපරිහානාය සංවත්තන්ති, චතුත්ථො වඩ්ඪියා, පඤ්චමො නෙව හානාය න වඩ්ඪියා. කථං පනෙතං අරහත්තෙන සීලං භිජ්ජතීති? පුථුජ්ජනස්ස හි සීලං අච්චන්තකුසලමෙව හොති, අරහත්තමග්ගො ච කුසලාකුසලකම්මක්ඛයාය සංවත්තතීති එවං තෙන තං භිජ්ජති. සවනෙනපි අකතං හොතීති සොතබ්බයුත්තකං අස්සුතං හොති. බාහුසච්චෙනපි අකතං හොතීති එත්ථ බාහුසච්චන්ති වීරියං. වීරියෙන කත්තබ්බයුත්තකං අකතං හොති, තස්ස අකතත්තා සග්ගතොපි මග්ගතොපි පරිහායති. දිට්ඨියාපි අප්පටිවිද්ධං හොතීති දිට්ඨියා පටිවිජ්ඣිතබ්බං අප්පටිවිද්ධං හොති අපච්චක්ඛකතං. සාමයිකම්පි විමුත්තිං න ලභතීති කාලානුකාලං ධම්මස්සවනං නිස්සාය පීතිපාමොජ්ජං න ලභති. හානාය පරෙතීති හානාය පවත්තති.

75. En el principio del quinto discurso, lo que debe decirse ya ha sido dicho en el Chakkanipāta. En las frases 'dussīlo hoti' y demás, 'dussīlo' significa sin virtud (nissīlo). 'Cetovimuttiṃ' se refiere a la concentración del fruto (phalasamādhi). 'Paññāvimuttiṃ' se refiere al conocimiento del fruto (phalañāṇa). 'Nappajānāti' significa que no comprende mediante el estudio y la indagación (uggahaparipucchāvasena). Con respecto a 'dussīlyaṃ aparisesaṃ nirujjhati', primeramente, cinco tipos de inmoralidad se abandonan mediante el sendero de la entrada en la corriente (sotāpattimagga), y diez mediante el sendero del arhat (arahattamagga). En el momento del fruto (phalakkhaṇe), estas se consideran abandonadas. Refiriéndose al momento del fruto, aquí se dice 'nirujjhati' (cesa). La virtud de un individuo común (puthujjana) se rompe por cinco causas: por cometer una ofensa de expulsión (pārājikā), por renunciar al entrenamiento, por unirse a los heréticos, por el arhat y por la muerte. Entre estas, las tres primeras conducen a la pérdida del desarrollo mental (bhāvanā), la cuarta conduce al crecimiento, y la quinta no conduce ni a la pérdida ni al crecimiento. ¿Cómo se rompe esta virtud por el arhat? La virtud de un individuo común es meramente saludable (kusalameva), y el sendero del arhat conduce a la extinción del kamma saludable e insaludable; así, por ese sendero, dicha virtud se rompe. 'Savanenapi akataṃ hoti' significa que lo que debe ser escuchado no ha sido escuchado. En 'bāhusaccenapi akataṃ hoti', 'bāhusacca' significa energía (vīriya). Lo que debe hacerse con energía no se ha hecho, y debido a que no se ha hecho, se declina tanto respecto al cielo como al sendero. 'Diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hotī' significa que lo que debe ser penetrado con la visión no ha sido penetrado ni realizado. 'Sāmayikampi vimuttiṃ na labhatī' significa que no obtiene gozo y alegría (pītipāmojja) al depender de la escucha del Dhamma ocasionalmente. 'Hānāya paretī' significa que se encamina hacia la pérdida.

යථාභූතං පජානාතීති ‘‘සොතාපත්තිඵලං පත්වා පඤ්චවිධං දුස්සීල්‍යං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතී’’ති උග්ගහපරිපුච්ඡාවසෙන ජානාති. තස්ස සවනෙනපි කතං හොතීති සොතබ්බයුත්තකං සුතං හොති. බාහුසච්චෙනපි කතං හොතීති [Pg.324] වීරියෙන කත්තබ්බයුත්තකං අන්තමසො දුබ්බලවිපස්සනාමත්තකම්පි කතං හොති. දිට්ඨියාපි සුප්පටිවිද්ධං හොතීති අන්තමසො ලොකියපඤ්ඤායපි පච්චයපටිවෙධො කතො හොති. ඉමස්ස හි පුග්ගලස්ස පඤ්ඤා සීලං පරිධොවති, සො පඤ්ඤාපරිධොතෙන විසෙසං පාපුණාති.

'Yathābhūtaṃ pajānātī' significa que comprende, mediante el estudio y la indagación, que 'al alcanzar el fruto de la entrada en la corriente, la inmoralidad quíntuple cesa por completo'. 'Tassa savanenapi kataṃ hoti' significa que ha escuchado lo que debe ser escuchado. 'Bāhusaccenapi kataṃ hoti' significa que lo que debe hacerse con energía se ha hecho, incluso si es solo un grado débil de visión cabal (vipassanā). 'Diṭṭhiyāpi suppaṭividdhaṃ hoti' significa que se ha realizado la penetración de las condiciones incluso mediante el conocimiento mundano. Pues la sabiduría de esta persona purifica su virtud; él, mediante la virtud purificada por la sabiduría, alcanza la distinción superior.

පමාණිකාති පුග්ගලෙසු පමාණග්ගාහකා. පමිණන්තීති පමෙතුං තුලෙතුං අරහන්ති. එකො හීනොති එකො ගුණෙහි හීනො. පණීතොති එකො ගුණෙහි පණීතො උත්තමො. තං හීති තං පමාණකරණං. අභික්කන්තතරොති සුන්දරතරො. පණීතතරොති උත්තමතරො. ධම්මසොතො නිබ්බහතීති සූරං හුත්වා පවත්තමානං විපස්සනාඤාණං නිබ්බහති, අරියභූමිං පාපෙති. තදන්තරං කො ජානෙය්‍යාති තං එවං කාරණං කො ජානෙය්‍ය. සීලවා හොතීති ලොකියසීලෙන සීලවා හොති. යත්ථස්ස තං සීලන්ති අරහත්තවිමුත්තිං පත්වා සීලං අපරිසෙසම්පි නිරුජ්ඣති නාම, තත්ථ යුත්ති වුත්තායෙව. ඉතො පරෙසු ද්වීසු අඞ්ගෙසු අනාගාමිඵලං විමුත්ති නාම, පඤ්චමෙ අරහත්තමෙව. සෙසමෙත්ථ වුත්තනයානුසාරෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඡට්ඨං උත්තානත්ථමෙව.

'Pamāṇikā' son aquellos que toman medidas de las personas. 'Pamiṇantī' significa que son capaces de medir y evaluar. 'Eko hīno' significa que uno es inferior en cualidades. 'Paṇīto' significa que uno es excelente o superior en cualidades. 'Taṃ hi' se refiere al acto de medir. 'Abhikkantataro' es más excelente. 'Paṇītataro' es más sublime. 'Dhammasoto nibbahati' significa que el conocimiento de visión cabal (vipassanāñāṇa), que fluye con valentía, lo conduce hacia afuera, llevándolo a la etapa de los Nobles (ariyabhūmi). 'Tadantaraṃ ko jāneyyā' significa ¿quién podría conocer tal causa? 'Sīlavā hoti' significa que es virtuoso mediante la virtud mundana. 'Yatthassa taṃ sīlaṃ' significa que al alcanzar la liberación del arhat, la virtud cesa por completo; en este punto, la lógica ya ha sido explicada. En los dos factores siguientes, el fruto del no-regreso (anāgāmiphala) se llama liberación; en el quinto, el arhat mismo. El resto debe entenderse según el método ya mencionado. El sexto discurso tiene un significado evidente.

7. කාකසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Kāka Sutta

77. සත්තමෙ ධංසීති ගුණධංසකො. කස්සචි ගුණං අනාදියිත්වා හත්ථෙනපි ගහිතො තස්ස සීසෙපි වච්චං කරොති. පගබ්භොති පාගබ්භියෙන සමන්නාගතො. තින්තිණොති තින්තිණං වුච්චති තණ්හා, තාය සමන්නාගතො, ආසඞ්කාබහුලො වා. ලුද්දොති දාරුණො. අකාරුණිකොති නික්කාරුණිකො. දුබ්බලොති අබලො අප්පථාමො. ඔරවිතාති ඔරවයුත්තො ඔරවන්තො චරති. නෙචයිකොති නිචයකරො.

77. En el séptimo, 'dhaṃsī' significa destructor de cualidades. Sin respetar las cualidades de nadie, incluso si es atrapado con la mano, defeca sobre la cabeza de esa persona. 'Pagabbho' significa dotado de impudencia. 'Tintiṇo' se llama a la sed (taṇhā); está dotado de ella, o bien es muy receloso. 'Luddoti' significa cruel. 'Akāruṇikoti' es despiadado. 'Dubbalo' significa débil, sin fuerza ni vigor. 'Oravitā' significa que anda gritando o lamentándose. 'Necayikoti' es el que acumula lo que no es beneficioso.

9. ආඝාතවත්ථුසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Āghātavatthu Sutta

79. නවමෙ අට්ඨානෙති අකාරණෙ. සචිත්තකපවත්තියඤ්හි ‘‘අනත්ථං මෙ අචරී’’තිආදි කාරණං භවෙය්‍ය, ඛාණුපහටාදීසු තං නත්ථි. තස්මා තත්ථ ආඝාතො අට්ඨානෙ ආඝාතො නාම. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

79. En el noveno, 'aṭṭhāne' significa sin causa. Pues en los seres conscientes, causas como 'él me hizo daño' podrían existir, pero en tropezar con un tocón y demás, eso no existe. Por lo tanto, el resentimiento en ese caso se llama resentimiento sin causa. El resto en todas partes tiene un significado evidente.

ආකඞ්ඛවග්ගො තතියො.

Tercer capítulo, el Capítulo sobre el Deseo (Ākaṅkhavagga).

(9) 4. ථෙරවග්ගො

(9) 4. Capítulo de los Ancianos (Theravagga).

1-3. වාහනසුත්තාදිවණ්ණනා

1-3. Comentario al Vāhana Sutta y otros.

81-83. චතුත්ථස්ස [Pg.325] පඨමෙ විමරියාදීකතෙනාති කිලෙසමරියාදං භින්දිත්වා විමරියාදං කතෙන. දුතියං උත්තානත්ථමෙව. තතියෙ නො ච පයිරුපාසිතාති න උපට්ඨාති.

81-83. En el primero del cuarto capítulo, 'vimariyādīkatena' significa habiendo roto el límite de las impurezas (kilesa) y habiéndolas delimitado. El segundo tiene un significado evidente. En el tercero, 'no ca payirupāsitā' significa que no sirve ni atiende.

4. බ්‍යාකරණසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Byākaraṇa Sutta

84. චතුත්ථෙ ඣායී සමාපත්තිකුසලොති ඣානෙහි ච සම්පන්නො සමාපත්තියඤ්ච ඡෙකො. ඉරීණන්ති තුච්ඡභාවං. විචිනන්ති ගුණවිචිනතං නිග්ගුණභාවං. අථ වා ඉරීණසඞ්ඛාතං අරඤ්ඤං විචිනසඞ්ඛාතං මහාගහනඤ්ච ආපන්නො විය හොති. අනයන්ති අවඩ්ඪිං. බ්‍යසනන්ති විනාසං. අනයබ්‍යසනන්ති අවඩ්ඪිවිනාසං. කිං නු ඛොති කෙන කාරණෙන.

84. En el cuarto, 'jhāyī samāpattikusaloti' significa dotado de los jhanas y experto en las realizaciones (samāpatti). 'Irīṇaṃ' significa un estado de vacuidad. 'Vicinanti' significa falta de distinción de cualidades, un estado sin cualidades. O bien, es como si hubiera llegado a un desierto llamado irīṇa y a una gran selva llamada vicina. 'Anayanti' significa falta de crecimiento. 'Byasananti' significa destrucción. 'Anayabyasananti' es la falta de crecimiento y la ruina. 'Kiṃ nu kho' significa ¿por qué razón?

5-6. කත්ථීසුත්තාදිවණ්ණනා

5-6. Comentario al Katthī Sutta y otros.

85-86. පඤ්චමෙ කත්ථී හොති විකත්ථීති කත්ථනසීලො හොති විකත්ථනසීලො, විවටං කත්වා කථෙති. න සන්තතකාරීති න සතතකාරී. ඡට්ඨෙ අධිමානිකොති අනධිගතෙ අධිගතමානෙන සමන්නාගතො. අධිමානසච්චොති අධිගතමානමෙව සච්චතො වදති.

85-86. En el quinto, 'katthī hoti vikatthī' significa que tiene el hábito de jactarse y alardear, hablando de forma abierta. 'Na santatakārī' significa que no actúa de forma constante. En el sexto, 'adhimāniko' es aquel que está dotado de la presunción de haber alcanzado lo que no ha sido alcanzado. 'Adhimānasacco' significa que habla de su presunción de logro como si fuera la verdad.

7. නප්පියසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Nappiya Sutta

87. සත්තමෙ අධිකරණිකො හොතීති අධිකරණකාරකො හොති. න පියතායාති න පියභාවාය. න ගරුතායාති න ගරුභාවාය. න සාමඤ්ඤායාති න සමණධම්මභාවාය. න එකීභාවායාති න නිරන්තරභාවාය. ධම්මානං න නිසාමකජාතිකොති නවන්නං ලොකුත්තරධම්මානං න නිසාමනසභාවො න උපධාරණසභාවො. න පටිසල්ලානොති න පටිසල්ලීනො. සාඨෙය්‍යානීති සඨභාවො. කූටෙය්‍යානීති කූටභාවො. ජිම්හෙය්‍යානීති න උජුභාවා. වඞ්කෙය්‍යානීති වඞ්කභාවා.

87. En el séptimo [discurso], 'adhikaraṇiko hoti' significa que es alguien que causa disputas o conflictos legales. 'Na piyatāya' significa que no es para ser amado. 'Na garutāya' significa que no es para ser respetado. 'Na sāmaññāya' significa que no es para el estado de vida ascética. 'Na ekībhāvāya' significa que no es para la unidad o armonía continua. 'Dhammānaṃ na nisāmakajātiko' significa que no posee la naturaleza de discernimiento o retención mental de los nueve estados supramundanos (lokuttara). 'Na paṭisallāno' significa que no está en reclusión. 'Sāṭheyyāni' es el estado de hipocresía. 'Kūṭeyyāni' es el estado de engaño. 'Jimheyyāni' se refiere a la falta de rectitud. 'Vaṅkeyyāni' se refiere a ser tortuoso o deshonesto.

8. අක්කොසකසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Akkosaka Sutta (Discurso sobre el que insulta).

88. අට්ඨමෙ [Pg.326] අක්කොසකපරිභාසකො අරියූපවාදී සබ්‍රහ්මචාරිනන්ති එත්ථ සබ්‍රහ්මචාරිපදං අක්කොසකපරිභාසකපදෙහි යොජෙතබ්බං ‘‘අක්කොසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං, පරිභාසකො සබ්‍රහ්මචාරීන’’න්ති. අරියානං පන ගුණෙ ඡින්දිස්සාමීති අන්තිමවත්ථුනා උපවදන්තො අරියූපවාදී නාම හොති. සද්ධම්මස්ස න වොදායන්තීති සික්ඛාත්තයසඞ්ඛාතා සාසනසද්ධම්මා අස්ස වොදානං න ගච්ඡන්ති. රොගාතඞ්කන්ති එත්ථ රොගොව කිච්ඡාජීවිතභාවකරණෙන ආතඞ්කොති වෙදිතබ්බො.

88. En el octavo, en la frase 'akkosakaparibhāsako ariyūpavādī sabrahmacārinanti', el término 'sabrahmacārī' (compañeros de vida santa) debe conectarse con los términos 'akkosaka' (insultador) y 'paribhāsako' (difamador), de la siguiente manera: 'insulta a sus compañeros de vida santa, difama a sus compañeros de vida santa'. Respecto a 'ariyūpavādī', es aquel que difama a los Nobles (Ariyas) diciendo: 'Destruiré las virtudes de los Nobles', mediante una acusación de la falta máxima (pārājika). 'Saddhammassa na vodāyantī' significa que las Verdaderas Enseñanzas de la Dispensación, consistentes en el triple entrenamiento (sikkhā), no alcanzan la pureza para esa persona. 'Rogātaṅkaṃ' en este contexto se entiende como que la enfermedad misma se denomina 'ātaṅka' (aflicción o angustia) porque hace que la vida se lleve con sufrimiento y dificultad.

9. කොකාලිකසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Kokālika Sutta.

89. නවමෙ කොකාලිකො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති කොයං කොකාලිකො, කස්මා ච උපසඞ්කමි? අයං කිර කොකාලිකරට්ඨෙ කොකාලිකනගරෙ කොකාලිකසෙට්ඨිස්ස පුත්තො පබ්බජිත්වා පිතරා කාරිතෙ විහාරෙ වසති චූළකොකාලිකොති නාමෙන, න පන දෙවදත්තස්ස සිස්සො. සො හි බ්‍රාහ්මණපුත්තො මහාකොකාලිකො නාම. භගවති පන සාවත්ථියං විහරන්තෙ ද්වෙ අග්ගසාවකා පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං ජනපදචාරිකං චරමානා උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය විවෙකවාසං වසිතුකාමා තෙ භික්ඛූ උය්‍යොජෙත්වා අත්තනො පත්තචීවරමාදාය තස්මිං ජනපදෙ තං නගරං පත්වා විහාරං අගමිංසු. තත්ථ නෙසං කොකාලිකො වත්තං අකාසි. තෙපි තෙන සද්ධිං සම්මොදිත්වා, ‘‘ආවුසො, මයං ඉධ තෙමාසං වසිස්සාම, මා නො කස්සචි ආරොචෙසී’’ති පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා වසිංසු. වසිත්වා පවාරණාදිවසෙ පවාරෙත්වා ‘‘ගච්ඡාම මයං, ආවුසො’’ති කොකාලිකං ආපුච්ඡිංසු. කොකාලිකො ‘‘අජ්ජ, ආවුසො, එකදිවසං වසිත්වා ස්වෙ ගමිස්සථා’’ති වත්වා දුතියදිවසෙ නගරං පවිසිත්වා මනුස්සෙ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො, තුම්හෙ ද්වෙ අග්ගසාවකෙ ඉධ ආගන්ත්වා වසමානෙපි න ජානාථ, න තෙ කොචි පච්චයෙනපි නිමන්තෙතී’’ති. නගරවාසිනො ‘‘කහං, භන්තෙ, ථෙරා, කස්මා නො නාරොචයිත්ථා’’ති? කිං, ආවුසො, ආරොචිතෙන, කිං න පස්සථ ද්වෙ භික්ඛූ ථෙරාසනෙ නිසීදන්තෙ, එතෙ අග්ගසාවකාති. තෙ ඛිප්පං සන්නිපතිත්වා සප්පිඵාණිතාදීනි චෙව චීවරදුස්සානි ච සංහරිංසු.

89. En el noveno, respecto a 'el monje Kokālika se acercó adonde estaba el Bienaventurado', ¿quién es este Kokālika y por qué se acercó? Se dice que era el hijo del banquero Kokālika del país de Kokālika; tras ordenarse, vivía en un monasterio construido por su padre y era conocido como Cūḷa Kokālika, no era el discípulo de Devadatta (quien era hijo de un brahmán y se llamaba Mahā Kokālika). Mientras el Bienaventurado residía en Sāvatthī, los dos Discípulos Principales, junto con unos quinientos monjes, viajaban por las provincias. Al acercarse el retiro de lluvias, deseando vivir en reclusión, despidieron a los monjes y, tomando sus cuencos y mantos, llegaron a esa ciudad en esa provincia y fueron al monasterio de Kokālika. Allí, Kokālika les prestó servicios. Ellos, tras conversar amigablemente, le pidieron: 'Amigo, residiremos aquí durante los tres meses de lluvia; no se lo informes a nadie'. Tras obtener su promesa, se quedaron. Al finalizar el retiro en el día de la pavāraṇā, se despidieron diciendo: 'Amigo, nos marchamos'. Kokālika les pidió: 'Amigo, quédense un día más y partan mañana'. Al día siguiente, él entró en la ciudad y dijo a la gente: 'Amigos, no saben que los dos Discípulos Principales han estado viviendo aquí, y nadie los ha invitado ni siquiera con las provisiones necesarias'. Los habitantes preguntaron: 'Venerable, ¿dónde están los ancianos? ¿Por qué no nos lo avisó?'. Él respondió: 'Amigos, ¿de qué sirve avisarles? ¿No ven a los dos monjes sentados en los asientos de los ancianos? Esos son los Discípulos Principales'. Ellos se reunieron rápidamente y prepararon ghee, melaza y telas para mantos.

කොකාලිකො [Pg.327] චින්තෙසි – ‘‘පරමප්පිච්ඡා අග්ගසාවකා පයුත්තවාචාය උප්පන්නලාභං න සාදියිස්සන්ති, අසාදියන්තා ‘ආවාසිකස්ස දෙථා’ති වක්ඛන්තී’’ති තං ලාභං ගාහාපෙත්වා ථෙරානං සන්තිකං අගමාසි. ථෙරා දිස්වාව ‘‘ඉමෙ පච්චයා නෙව අම්හාකං, න කොකාලිකස්ස කප්පන්තී’’ති පටික්ඛිපිත්වා පක්කමිංසු. කොකාලිකො ‘‘කථඤ්හි නාම සයං අග්ගණ්හන්තා මය්හම්පි අදාපෙත්වා පක්කමිස්සන්තී’’ති ආඝාතං උප්පාදෙසි. තෙපි භගවතො සන්තිකං ගන්ත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා පුන අත්තනො පරිසං ආදාය ජනපදචාරිකං චරන්තා අනුපුබ්බෙන තස්මිං රට්ඨෙ තමෙව නගරං පච්චාගමිංසු. නාගරා ථෙරෙ සඤ්ජානිත්වා සහ පරික්ඛාරෙහි දානං සජ්ජෙත්වා නගරමජ්ඣෙ මණ්ඩපං කත්වා දානං අදංසු, ථෙරානඤ්ච පරික්ඛාරෙ උපනාමෙසුං. ථෙරා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිය්‍යාදයිංසු. තං දිස්වා කොකාලිකො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ පුබ්බෙ අප්පිච්ඡා අහෙසුං, ඉදානි පාපිච්ඡා ජාතා, පුබ්බෙපි අප්පිච්ඡසන්තුට්ඨපවිවිත්තසදිසාව මඤ්ඤෙ’’ති ථෙරෙ උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘ආවුසො, තුම්හෙ පුබ්බෙ අප්පිච්ඡා විය, ඉදානි පන පාපභික්ඛූ ජාතත්ථා’’ති වත්වා ‘‘මූලට්ඨානෙයෙව නෙසං පතිට්ඨං භින්දිස්සාමී’’ති තරමානරූපො නික්ඛමිත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. අයමෙස කොකාලිකො, ඉමිනා ච කාරණෙන උපසඞ්කමීති වෙදිතබ්බො.

Kokālika pensó: 'Los Discípulos Principales tienen muy pocos deseos; no aceptarán las ganancias obtenidas mediante insinuaciones. Al no aceptarlas, dirán: "Dénselas al monje residente"'. Tomando esas ofrendas, fue ante los ancianos. Al verlas, los ancianos las rechazaron diciendo: 'Estas provisiones no son apropiadas ni para nosotros ni para Kokālika', y se marcharon. Kokālika guardó rencor pensando: '¿Cómo es posible que, no tomándolas ellos mismos, se marchen sin permitir que me las den a mí?'. Ellos fueron ante el Bienaventurado, le rindieron homenaje y, tras reunir de nuevo a su séquito, viajaron por las provincias y finalmente regresaron a esa misma ciudad. Los ciudadanos, reconociendo a los ancianos, prepararon limosnas con los requisitos, erigieron un pabellón en el centro de la ciudad y ofrecieron comida, presentando los requisitos a los ancianos. Los ancianos los entregaron a la comunidad de monjes. Al ver esto, Kokālika pensó: 'Antes aparentaban tener pocos deseos, pero ahora han surgido deseos malvados; antes solo fingían estar contentos y vivir en reclusión'. Acercándose a ellos, dijo: 'Amigos, antes parecían tener pocos deseos, pero ahora se han convertido en monjes malvados'. Con la intención de 'destruir su reputación en la fuente misma (ante el Buda)', salió apresuradamente y se acercó adonde estaba el Bienaventurado. Así debe entenderse quién es Kokālika y por qué se acercó.

භගවා තං තුරිතතුරිතං ආගච්ඡන්තං දිස්වාව ආවජ්ජෙන්තො අඤ්ඤාසි ‘‘අයං අග්ගසාවකෙ අක්කොසිතුකාමො ආගතො, සක්කා නු ඛො පටිසෙධෙතු’’න්ති. තතො ‘‘න සක්කා පටිසෙධෙතුං, ථෙරෙසු අපරජ්ඣිත්වා ආගතො, එකංසෙන පන පදුමනිරයෙ නිබ්බත්තිස්සතී’’ති දිස්වා ‘‘සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙපි නාම ගරහන්තං සුත්වා න නිසෙධෙතී’’ති වාදමොචනත්ථං අරියූපවාදස්ස ච මහාසාවජ්ජභාවදස්සනත්ථං මා හෙවන්ති තික්ඛත්තුං පටිසෙධෙසි. තත්ථ මා හෙවන්ති මා එවං අභණි. සද්ධායිකොති සද්ධාය ආගමකරො පසාදාවහො, සද්ධාතබ්බවචනො වා. පච්චයිකොති පත්තියායිතබ්බවචනො.

El Bienaventurado, al verlo venir con tanta prisa, reflexionó y supo: 'Este viene con el deseo de insultar a los Discípulos Principales; ¿podré impedirlo?'. Luego vio: 'No es posible impedirlo; habiendo ofendido a los ancianos, al morir renacerá inevitablemente en el infierno Paduma'. Sin embargo, al escucharlo criticar incluso a Sāriputta y Moggallāna, le prohibió tres veces diciendo 'mā hevaṃ' (no digas eso), para liberarlo de tales acusaciones y para mostrar la gravedad de difamar a los Nobles. En ese contexto, 'mā hevaṃ' significa 'no hables así, no digas eso'. 'Saddhāyiko' es aquel que inspira fe, que trae serenidad, o cuyas palabras son dignas de fe. 'Paccayiko' es aquel cuyas palabras son dignas de confianza.

පක්කාමීති කම්මානුභාවෙන චොදියමානො පක්කාමි. ඔකාසකතඤ්හි කම්මං න සක්කා පටිබාහිතුං. අචිරපක්කන්තස්සාති පක්කන්තස්ස සතො නචිරෙනෙව. සබ්බො කායො ඵුටො අහොසීති කෙසග්ගමත්තම්පි ඔකාසං අවජ්ජෙත්වා සකලසරීරං අට්ඨීනි භින්දිත්වා උග්ගතාහි පීළකාහි අජ්ඣොත්ථටං [Pg.328] අහොසි. යස්මා පන බුද්ධානුභාවෙන තථාරූපං කම්මං බුද්ධානං සම්මුඛීභාවෙ විපාකං දාතුං න සක්කොති, දස්සනූපචාරෙ විජහිතමත්තෙ දෙති, තස්මා තස්ස අචිරපක්කන්තස්ස පීළකා උට්ඨහිංසු. කලායමත්තියොති චණකමත්තියො. බෙලුවසලාටුකමත්තියොති තරුණබෙලුවමත්තියො. පභිජ්ජිංසූති භිජ්ජිංසු. තාසු භින්නාසු සකලසරීරං පනසපක්කං විය අහොසි. සො පක්කෙන ගත්තෙන ජෙතවනද්වාරකොට්ඨකෙ විසගිලිතො මච්ඡො විය කදලිපත්තෙසු නිපජ්ජි. අථ ධම්මස්සවනත්ථං ආගතාගතා මනුස්සා ‘‘ධි කොකාලික, ධි කොකාලික, අයුත්තමකාසි, අත්තනොයෙව මුඛං නිස්සාය අනයබ්‍යසනං පත්තොසී’’ති ආහංසු. තෙසං සද්දං සුත්වා ආරක්ඛදෙවතා ධික්කාරමකංසු, ආරක්ඛදෙවතානං ආකාසදෙවතාති ඉමිනා උපායෙන යාව අකනිට්ඨභවනා එකධික්කාරො උදපාදි.

"Se fue": por el poder de su propio karma, siendo impulsado, se marchó. Pues no es posible impedir el karma que ha encontrado la oportunidad [de dar su fruto]. "No mucho después de haberse ido": poco después de que él [Kokālika] se hubo marchado. "Todo su cuerpo se cubrió": sin dejar ni el espacio de la punta de un cabello, se cubrió todo el cuerpo con pústulas que surgieron rompiendo hasta los huesos. Sin embargo, puesto que por el poder de los Buddhas, tal karma no puede dar su fruto en presencia de los Buddhas, [el karma] lo da apenas se abandona el alcance de su vista; por lo tanto, las pústulas surgieron en él no mucho después de haberse marchado. "Como granos de mostaza" (caṇakamattiyo). "Como frutos tiernos de beluva". "Se reventaron": se abrieron. Al romperse estas, todo el cuerpo quedó como una fruta de yaca madura. Con su cuerpo cubierto de llagas, se acostó sobre hojas de plátano en el portal de Jetavana, como un pez que ha tragado veneno. Entonces, la gente que acudía a escuchar el Dhamma decía: "¡Qué vergüenza, Kokālika! ¡Qué vergüenza, Kokālika! Has hecho algo indebido; debido a tu propia boca, has caído en la ruina y el desastre". Al oír sus palabras, las deidades protectoras expresaron su reproche, y de esta manera, a través de las deidades del aire y demás, se produjo un clamor unánime de reproche hasta el mundo de Akaniṭṭha.

තුරූති කොකාලිකස්ස උපජ්ඣායො තුරුත්ථෙරො නාම අනාගාමිඵලං වත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. සො භුම්මට්ඨදෙවතා ආදිං කත්වා ‘‘අයුත්තං කොකාලිකෙන කතං අග්ගසාවකෙ අන්තිමවත්ථුනා අබ්භාචික්ඛන්තෙනා’’ති පරම්පරාය බ්‍රහ්මලොකසම්පත්තං තං සද්දං සුත්වා ‘‘මා මය්හං පස්සන්තස්සෙව වරාකො නස්සි, ඔවදිස්සාමි නං ථෙරෙසු චිත්තප්පසාදත්ථායා’’ති ආගන්ත්වා තස්ස පුරතො අට්ඨාසි. තං සන්ධායෙතං වුත්තං – ‘‘තුරූ පච්චෙකබ්‍රහ්මා’’ති. පෙසලාති පියසීලා. කොසි ත්වං, ආවුසොති නිසින්නකොව කබරක්ඛීනි උම්මීලෙත්වා එවමාහ. පස්ස යාවඤ්ච තෙ ඉදං අපරද්ධති යත්තකං තයා අපරද්ධං, අත්තනො නලාටෙ මහාගණ්ඩං අපස්සන්තො සාසපමත්තාය පීළකාය මං චොදෙතබ්බං මඤ්ඤසීති ආහ.

"Turu": el preceptor de Kokālika, llamado Turu Thera, habiendo alcanzado el fruto del no-retorno, renació en el mundo de Brahma. Él, empezando por las deidades de la tierra, escuchó por tradición el sonido que llegó hasta el mundo de Brahma: "Kokālika ha hecho algo indebido al calumniar a los discípulos principales con la falta suprema". Pensando: "Que este miserable no perezca mientras yo lo observo; lo instruiré para que su mente se aclare hacia los Ancianos", vino y se paró frente a él. Refiriéndose a esto se dijo: "Turu Paccekabrahmā". "Virtuosos" (pesalā): de conducta amable. "¿Quién eres tú, amigo?": mientras estaba sentado, abrió sus ojos moteados y habló de esta manera. "Mira cuánto has errado": mira la magnitud de la falta que has cometido; sin ver el gran tumor en tu propia frente, crees que debes señalarme a mí por una pústula del tamaño de un grano de mostaza.

අථ නං ‘‘අදිට්ඨිප්පත්තො අයං කොකාලිකො, ගිලිතවිසො විය න කස්සචි වචනං න කරිස්සතී’’ති ඤත්වා පුරිසස්ස හීතිආදිමාහ. තත්ථ කුඨාරීති කුඨාරිසදිසා ඵරුසවාචා. ඡින්දතීති කුසලමූලසඞ්ඛාතෙ මූලෙයෙව නිකන්තති. නින්දියන්ති නින්දිතබ්බං දුස්සීලපුග්ගලං. පසංසතීති උත්තමත්ථෙ සම්භාවෙත්වා ඛීණාසවොති වදති. තං වා නින්දති යො පසංසියොති යො වා පසංසිතබ්බො ඛීණාසවො, තං අන්තිමවත්ථුනා චොදෙන්තො ‘‘දුස්සීලො අය’’න්ති වදති. විචිනාති මුඛෙන සො කලින්ති සො තං අපරාධං [Pg.329] මුඛෙන විචිනාති නාම. කලිනා තෙනාති තෙන අපරාධෙන සුඛං න වින්දති. නින්දියපසංසාය හි පසංසියනින්දාය ච සමකොව විපාකො.

Entonces, sabiendo de él: "Este Kokālika ha llegado a su fin; como quien ha tragado veneno, no escuchará las palabras de nadie", dijo [el Buddha] el verso que comienza con "Purisassa hi". Allí, "hacha" (kuṭhārī) se refiere a las palabras ásperas semejantes a un hacha. "Corta": cercena desde la raíz misma lo que se denomina raíces meritorias. "Censurable" (nindiyam): a una persona de mala conducta que merece ser censurada. "Alaba": lo elogia considerando que ha alcanzado la meta suprema y dice: "es un Arahant". "O censura a quien es digno de alabanza": se refiere a quien es digno de alabanza, un Arahant, y lo acusa con la falta suprema diciendo: "Este es de mala conducta". "Acumula desgracia con su boca" (vicināti mukhena so kaliṃ): él acumula esa falta a través de su boca. "Por esa desgracia" (kalinā tena): por esa falta, no encuentra la felicidad. Pues la alabanza de lo censurable y la censura de lo loable tienen el mismo resultado [karmático].

සබ්බස්සාපි සහාපි අත්තනාති සබ්බෙන සකෙන ධනෙනපි අත්තනාපි සද්ධිං යො අක්ඛෙසු ධනපරාජයො නාම, අයං අප්පමත්තකො අපරාධො. යො සුගතෙසූති යො පන සම්මග්ගතෙසු පුග්ගලෙසු චිත්තං දූසෙය්‍ය, අයං චිත්තපදොසොව තතො කලිතො මහන්තතරො කලි.

"Incluso con todas [sus riquezas] y consigo mismo": la pérdida de la riqueza junto con uno mismo en el juego de dados es una falta insignificante. "Hacia los Sugatas": aquel que corrompe su mente hacia personas que han ido por el buen camino (Buddhas, Paccekabuddhas y discípulos), esa corrupción mental es una desgracia (kali) mucho mayor que aquella [del juego de dados].

ඉදානි තස්ස මහන්තතරභාවං දස්සෙන්තො සතං සහස්සානන්තිආදිමාහ. තත්ථ සතං සහස්සානන්ති නිරබ්බුදගණනාය සතසහස්සඤ්ච. ඡත්තිංසතීති අපරානි ඡත්තිංසති නිරබ්බුදානි. පඤ්ච චාති අබ්බුදගණනාය පඤ්ච අබ්බුදානි. යමරියගරහීති යං අරියෙ ගරහන්තො නිරයං උපපජ්ජති, තත්ථ එත්තකං ආයුප්පමාණන්ති අත්ථො.

Ahora, mostrando la magnitud de esa falta, dijo "cien mil" y demás. Allí, "cien mil" (sataṃ sahassānaṃ) se refiere a cien mil según la cuenta del infierno Nirabbuda. "Treinta y seis" (chattiṃsati) son otros treinta y seis infiernos Nirabbuda. "Y cinco" (pañca) son cinco infiernos Abbuda según la cuenta de Abbuda. "Quien censura a los Nobles": el sentido es que la duración de la vida en el infierno Paduma, donde renace quien censura a los Nobles, es de tal magnitud.

කාලමකාසීති උපජ්ඣායෙ පක්කන්තෙ කාලං අකාසි. පදුමනිරයන්ති පාටියෙක්කො පදුමනිරයො නාම නත්ථි, අවීචිමහානිරයස්මිංයෙව පන පදුමගණනාය පච්චිතබ්බෙ එකස්මිං ඨානෙ නිබ්බත්ති.

"Falleció": murió una vez que su preceptor se hubo marchado. En cuanto a "el infierno Paduma", no existe un infierno separado llamado Paduma; sino que [Kokālika] renació en un lugar del Gran Infierno Avīci donde se debe ser cocido por un tiempo equivalente a la cuenta de Paduma.

වීසතිඛාරිකොති මාගධකෙන පත්ථෙන චත්තාරො පත්ථා, කොසලරට්ඨෙ එකො පත්ථො හොති. තෙන පත්ථෙන චත්තාරො පත්ථා ආළ්හකං, චත්තාරි ආළ්හකානි දොණං, චතුදොණා මානිකා, චතුමානිකා ඛාරී, තාය ඛාරියා වීසතිඛාරිකො. තිලවාහොති මාගධකානං සුඛුමතිලානං තිලසකටං. අබ්බුදො නිරයොති අබ්බුදො නාම පාටියෙක්කො නිරයො නත්ථි, අවීචිම්හියෙව පන අබ්බුදගණනාය පච්චිතබ්බට්ඨානස්සෙතං නාමං. නිරබ්බුදාදීසුපි එසෙව නයො.

"Veinte khāris": cuatro patthas de Magadha equivalen a un pattho en el reino de Kosala. Con ese pattho, cuatro patthas son un āḷhaka, cuatro āḷhakas son un doṇa, cuatro doṇas son una mānikā, cuatro mānikās son una khārī; con esa khārī, [una carga] es de veinte khāris. "Carga de sésamo" (tilavāho): una carreta de sésamo de los granos finos de Magadha. "Infierno Abbuda": no hay un infierno separado llamado Abbuda; es el nombre de un lugar en el Avīci donde se es cocido por la duración de un Abbuda. Lo mismo se aplica a Nirabbuda y los demás.

වස්සගණනාපි පනෙත්ථ එවං වෙදිතබ්බා – යථෙව හි සතං සතසහස්සානි කොටි හොති, එවං සතං සතසහස්සකොටියො පකොටි නාම හොති, සතං සතසහස්සපකොටියො කොටිපකොටි නාම, සතං සතසහස්සකොටිපකොටියො නහුතං, සතං සතසහස්සනහුතානි නින්නහුතං, සතං සතසහස්සනින්නහුතානි එකං අබ්බුදං, තතො වීසතිගුණං නිරබ්බුදං, එස නයො සබ්බත්ථාති. දසමං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

El cálculo de los años aquí debe entenderse así: así como cien veces cien mil es una koṭi, así cien veces cien mil koṭis es una pakoṭi; cien veces cien mil pakoṭis es una koṭipakoṭi; cien veces cien mil koṭipakoṭis es un nahuta; cien veces cien mil nahutas es un ninnahuta; cien veces cien mil ninnahutas es un abbuda; y veinte veces eso es un nirabbuda. Este método debe aplicarse en todos los casos. El décimo [sutta] debe entenderse según el método ya explicado anteriormente. El resto tiene un significado evidente en todas partes.

ථෙරවග්ගො චතුත්ථො.

El cuarto capítulo de los Ancianos (Theravagga).

(10) 5. උපාලිවග්ගො

(10) 5. Capítulo de Upāli (Upālivagga).

1-2. කාමභොගීසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Comentario sobre el Kāmabhogī Sutta y otros.

91-92. පඤ්චමස්ස [Pg.330] පඨමෙ සාහසෙනාති සාහසියකම්මෙන. දුතියෙ භයානීති චිත්තුත්‍රාසභයානි. වෙරානීති අකුසලවෙරපුග්ගලවෙරානි. අරියො චස්ස ඤායොති සහ විපස්සනාය මග්ගො. ඉති ඉමස්මිං සති ඉදං හොතීති එවං ඉමස්මිං අවිජ්ජාදිකෙ කාරණෙ සති ඉදං සඞ්ඛාරාදිකං ඵලං හොති. ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජතීති යො යස්ස සහජාතපච්චයො හොති, තස්ස උප්පාදා ඉතරං උප්පජ්ජති නාම. ඉමස්මිං අසතීති අවිජ්ජාදිකෙ කාරණෙ අසති සඞ්ඛාරාදිකං ඵලං න හොති. ඉමස්ස නිරොධාති කාරණස්ස අප්පවත්තියා ඵලස්ස අප්පවත්ති හොති.

91-92. En el primer [sutta] del quinto [vagga]: sāhasenāti significa mediante un acto de violencia (sāhasiyakammena). En el segundo: bhayānīti significa los miedos del terror mental (cittutrāsabhayāni). Verānīti significa las enemistades de los estados perjudiciales y de los individuos (akusalaverapuggalaverāni). Ariyo cassa ñāyoti es el sendero junto con la visión cabal (saha vipassanāya maggo). Iti imasmiṃ sati idaṃ hotīti significa que de esta manera, existiendo esta causa como la ignorancia y demás (avijjādike kāraṇe), ocurre este efecto como las formaciones y demás (saṅkhārādikaṃ phalaṃ). Imassuppādā idaṃ uppajjatīti significa que para aquello que es una condición de surgimiento simultáneo (sahajātapaccayo), debido al surgimiento de esa causa, surge el otro efecto. Imasmiṃ asatīti significa que al no existir la causa como la ignorancia, el efecto como las formaciones no ocurre. Imassa nirodhāti significa que por la cesación de la causa, ocurre la no-continuidad del efecto.

3. කිංදිට්ඨිකසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Kiṃdiṭṭhika Sutta.

93. තතියෙ සණ්ඨාපෙසුන්ති ඉරියාපථම්පි වචනපථම්පි සණ්ඨාපෙසුං. අප්පසද්දවිනීතාති අප්පසද්දෙන මත්තභාණිනා සත්ථාරා විනීතා. පරතොඝොසපච්චයා වාති පරස්ස වා වචනකාරණා. චෙතයිතාති පකප්පිතා. මඞ්කුභූතාති දොමනස්සප්පත්තා නිත්තෙජා. පත්තක්ඛන්ධාති පතිතක්ඛන්ධා. සහධම්මෙනාති සහෙතුකෙන කාරණෙන වචනෙන.

93. En el tercero: saṇṭhāpesunti significa que establecieron bien tanto la postura corporal (iriyāpatha) como el modo de hablar (vacanapatha). Appasaddavinītāti significa disciplinados por el Maestro, quien habla con moderación y poco ruido. Paratoghosapaccayā vāti significa o bien por la causa de las palabras de otro. Cetayitāti significa concebido o ideado (pakappitā). Maṅkubhūtāti significa abatidos y sin brillo, habiendo caído en el desánimo (domanassappattā). Pattakkhandhāti significa con los hombros caídos (patitakkhandhā). Sahadhammenāti significa con palabras acompañadas de razón y causa (sahetukena kāraṇena).

4. වජ්ජියමාහිතසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Vajjiyamāhita Sutta.

94. චතුත්ථෙ වජ්ජියමාහිතොති එවංනාමකො. සබ්බං තපන්ති සබ්බමෙව දුක්කරකාරිකං. සබ්බං තපස්සින්ති සබ්බං තපනිස්සිතකං. ලූඛාජීවින්ති දුක්කරකාරිකජීවිකානුයොගං අනුයුත්තං. ගාරය්හන්ති ගරහිතබ්බයුත්තකං. පසංසියන්ති පසංසිතබ්බයුත්තකං. වෙනයිකොති සයං අවිනීතො අඤ්ඤෙහි විනෙතබ්බො. අපඤ්ඤත්තිකොති න කිඤ්චි පඤ්ඤාපෙතුං සක්කොති. අථ වා වෙනයිකොති සත්තවිනාසකො. අපඤ්ඤත්තිකොති අපච්චක්ඛං නිබ්බානං පඤ්ඤාපෙති, සයංකතාදීසු කිඤ්චි පඤ්ඤාපෙතුං න සක්කොති. න සො භගවා වෙනයිකොති සො භගවා එවං යාථාවතො ඤත්වා කුසලාකුසලං පඤ්ඤාපෙන්තො න අඤ්ඤෙන විනෙතබ්බො න අඤ්ඤසික්ඛිතො. යෙ ච ධම්මෙ උපාදාය සත්තො පඤ්ඤාපියති, තෙසං පඤ්ඤාපනතො න සත්තවිනාසකො, සුවිනීතො සුසික්ඛිතො සත්තවිනායකොති අත්ථො. තස්ස ච පඤ්ඤත්තියො [Pg.331] සපඤ්ඤත්තියොයෙවාති දස්සෙති. විමුත්තිං විමුච්චතො අකුසලා ධම්මාති මිච්ඡාදිට්ඨිසඞ්ඛාතං චිත්තස්ස අධිමුත්තිං අධිමුච්චතො අකුසලා ධම්මා වඩ්ඪන්ති නාම, තං සන්ධායෙතං වුත්තං. සාසනෙ පන චිත්තස්ස විමුත්තිසඞ්ඛාතො විමුත්ති කුසලානංයෙව පච්චයො හොති.

94. En el cuarto: vajjiyamāhitoti es el nombre de dicha persona. Sabbaṃ tapanti se refiere a todas las prácticas difíciles (dukkarakārikaṃ). Sabbaṃ tapassinti se refiere a quien depende de todas las formas de ascetismo. Lūkhājīvinti se refiere a quien se dedica a un medio de vida áspero mediante la práctica de tareas difíciles. Gārayhanti significa digno de censura. Pasaṃsiyanti significa digno de elogio. Venayikoti significa alguien que no se disciplina a sí mismo y debe ser disciplinado por otros. Apaññattikoti significa que no puede designar nada. Alternativamente, venayikoti significa destructor de seres. Apaññattikoti significa que designa el Nibbāna, que no es evidente, y no puede designar nada respecto a lo que uno mismo ha hecho, etc. Na so bhagavā venayikoti significa que el Bienaventurado, habiendo conocido las cosas tal como son y designando lo que es beneficioso y lo que no, no debe ser disciplinado por otro ni instruido por otro. En cuanto a los fenómenos por los cuales se designa a un 'ser', debido a su designación de estos, no es un destructor de seres; es bien disciplinado, bien instruido, el guía de los seres. Este es el significado. Muestra que las designaciones del Maestro son ciertamente 'con designación' (sapaññattikoyeva). Vimuttiṃ vimuccato akusalā dhammāti significa que para quien se adhiere a la inclinación mental conocida como visión errónea (micchādiṭṭhisaṅkhātaṃ), los estados perjudiciales aumentan; esto se dice en referencia a ello. Pero en la Enseñanza (sāsane), la liberación conocida como liberación de las impurezas (vimuttisaṅkhāto) es condición solo para los estados beneficiosos.

5. උත්තියසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Uttiya Sutta.

95. පඤ්චමෙ තුණ්හී අහොසීති සත්තූපලද්ධියං ඨත්වා අපුච්ඡං පුච්ඡතීති තුණ්හී අහොසි. සබ්බසාමුක්කංසිකං වත මෙති මයා සබ්බපුච්ඡානං උත්තමපුච්ඡං පුච්ඡිතො සමණො ගොතමො සංසාදෙති නො විස්සජ්ජෙති, නූන න විසහති න සක්කොති විස්සජ්ජෙතුන්ති එවං පාපිකං දිට්ඨිං මා පටිලභීති. තදස්සාති තං එවං උප්පන්නං දිට්ඨිගතං භවෙය්‍ය. පච්චන්තිමන්ති යස්මා මජ්ඣිමදෙසෙ නගරස්ස උද්ධාපාදීනි ථිරානි වා හොන්තු දුබ්බලානි වා, සබ්බසො වා පන මා හොන්තු, චොරාසඞ්කා න හොති. තස්මා තං අග්ගහෙත්වා ‘‘පච්චන්තිමං නගර’’න්ති ආහ. දළ්හුද්ධාපන්ති ථිරපාකාරපාදං. දළ්හපාකාරතොරණන්ති ථිරපාකාරඤ්චෙව ථිරපිට්ඨිසඞ්ඝාටඤ්ච. එකද්වාරන්ති කස්මා ආහ? බහුද්වාරස්මිඤ්හි නගරෙ බහූහි පණ්ඩිතදොවාරිකෙහි භවිතබ්බං, එකද්වාරෙ එකොව වට්ටති. තථාගතස්ස ච පඤ්ඤාය අඤ්ඤො සදිසො නත්ථි. තස්මා සත්ථු පණ්ඩිතභාවස්ස ඔපම්මත්ථං එකංයෙව දොවාරිකං දස්සෙතුං ‘‘එකද්වාර’’න්ති ආහ. පණ්ඩිතොති පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතො. බ්‍යත්තොති වෙය්‍යත්තියෙන සමන්නාගතො. මෙධාවීති ඨානුප්පත්තියපඤ්ඤාසඞ්ඛාතාය මෙධාය සමන්නාගතො. අනුපරියායපථන්ති අනුපරියායනාමකං මග්ගං. පාකාරසන්ධින්ති ද්වින්නං ඉට්ඨකානං අපගතට්ඨානං. පාකාරවිවරන්ති පාකාරස්ස ඡින්නට්ඨානං. තදෙවෙතං පඤ්හන්ති තංයෙව ‘‘සස්සතො ලොකො’’තිආදිනා නයෙන පුට්ඨං ඨපනීයපඤ්හං පුනපි පුච්ඡි. සබ්බො ච තෙන ලොකොති සත්තූපලද්ධියංයෙව ඨත්වා අඤ්ඤෙනාකාරෙන පුච්ඡතීති දස්සෙති.

95. En el quinto: tuṇhī ahosīti significa que permaneció en silencio pensando: 'Él pregunta basándose en la percepción de un ser (sattūpaladdhiyaṃ), preguntando lo que no debería preguntarse'. Sabbasāmukkaṃsikaṃ vata meti: 'Ciertamente, esta es mi pregunta suprema entre todas las preguntas; el asceta Gotama está confundido y no responde. Seguramente no puede responder'. [El Buda guardó silencio] para que no adquiriera esa visión malvada (pāpikaṃ diṭṭhiṃ). Tadassāti significa que tal visión errónea podría surgirle. Paccantimanti: puesto que en la región central (majjhimadese) los cimientos de los muros de una ciudad pueden ser fuertes o débiles, o incluso no existir en absoluto, no hay temor a los ladrones. Por lo tanto, sin tomar esa [ciudad central], dijo 'una ciudad fronteriza'. Daḷhuddhāpanti significa con cimientos de muros firmes. Daḷhapākāratoraṇanti significa con muros y puertas firmes. ¿Por qué dijo ekadvāranti (una sola puerta)? En una ciudad con muchas puertas, debe haber muchos guardias sabios; en una con una sola puerta, basta con uno solo. No hay nadie igual al Tathāgata en sabiduría. Por lo tanto, para ilustrar mediante una analogía la suprema sabiduría del Maestro, dijo 'una sola puerta' para mostrar a un único guardián. Paṇḍito significa dotado de erudición. Byatto significa dotado de destreza. Medhāvī significa dotado de sagacidad, que es la sabiduría que surge instantáneamente. Anupariyāyapathanti es el camino llamado 'circundante' que rodea el muro. Pākārasandhinti es el espacio donde se separan dos ladrillos. Pākāravivaranti es una sección rota del muro. Tadevetaṃ pañhanti se refiere a la misma pregunta que debe dejarse de lado (ṭhapanīyapañha), preguntada mediante el método de '¿es el mundo eterno?', etc. Muestra que [Uttiya] pregunta de otra manera permaneciendo en la misma percepción de un ser.

6. කොකනුදසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Kokanuda Sutta.

96. ඡට්ඨෙ පුබ්බාපයමානොති පුබ්බසදිසානි නිරුදකානි කුරුමානො. ක්වෙත්ථ, ආවුසොති කො එත්ථ, ආවුසො. යාවතා, ආවුසො, දිට්ඨීති [Pg.332] යත්තිකා ද්වාසට්ඨිවිධාපි දිට්ඨි නාම අත්ථි. යාවතා දිට්ඨිට්ඨානන්ති ‘‘ඛන්ධාපි දිට්ඨිට්ඨානං, අවිජ්ජාපි, ඵස්සොපි, සඤ්ඤාපි, විතක්කොපි අයොනිසොමනසිකාරොපි, පාපමිත්තොපි, පරතොඝොසොපි දිට්ඨිට්ඨාන’’න්ති එවං යත්තකං අට්ඨවිධම්පි දිට්ඨිට්ඨානං දිට්ඨිකාරණං නාම අත්ථි. දිට්ඨාධිට්ඨානන්ති දිට්ඨීනං අධිට්ඨානං, අධිඨත්වා අධිභවිත්වා පවත්තාය දිට්ඨියා එතං නාමං. දිට්ඨිපරියුට්ඨානන්ති ‘‘කතමානි අට්ඨාරස දිට්ඨිපරියුට්ඨානානි? යා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරං දිට්ඨිවිසූකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං දිට්ඨිසල්ලං දිට්ඨිසම්බාධො දිට්ඨිපලිබොධො දිට්ඨිබන්ධනං දිට්ඨිපපාතො දිට්ඨානුසයො දිට්ඨිසන්තාපො දිට්ඨිපරිළාහො දිට්ඨිගන්ථො දිට්ඨුපාදානං දිට්ඨාභිනිවෙසො දිට්ඨිපරාමාසො. ඉමානි අට්ඨාරස දිට්ඨිපරියුට්ඨානානී’’ති එවං වුත්තං දිට්ඨිපරියුට්ඨානං. සමුට්ඨානන්ති දිට්ඨිට්ඨානස්සෙව වෙවචනං. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘ඛන්ධා පච්චයො දිට්ඨීනං උපාදාය සමුට්ඨානට්ඨෙනා’’ති (පටි. ම. 1.124) සබ්බං විත්ථාරෙතබ්බං. සොතාපත්තිමග්ගො පන දිට්ඨිසමුග්ඝාතො නාම සබ්බදිට්ඨීනං සමුග්ඝාතකත්තා. තමහන්ති තං සබ්බං අහං ජානාමි. ක්‍යාහං වක්ඛාමීති කිංකාරණා අහං වක්ඛාමි.

96. En el sexto discurso, 'pubbāpayamāno' significa haciendo que sus cuerpos queden secos, similares a su estado previo. En 'kvettha, āvuso', el análisis de las palabras es 'ko ettha, āvuso' (¿quién está aquí, amigo?). En 'yāvatā, āvuso, diṭṭhīti', se refiere a todas las sesenta y dos clases de puntos de vista que existen. En 'yāvatā diṭṭhiṭṭhānanti', se refiere a que los agregados son el fundamento de los puntos de vista, así como la ignorancia, el contacto, la percepción, el pensamiento, la atención incorrecta, las malas amistades y la voz ajena; así, estos ocho tipos de fundamentos de los puntos de vista se denominan 'causas de los puntos de vista'. 'Diṭṭhādhiṭṭhānanti' se refiere al establecimiento de los puntos de vista; es el nombre de la visión errónea que surge tras haberse establecido y dominado (la mente). Respecto a 'diṭṭhipariyuṭṭhānanti', se ha dicho: '¿Cuáles son los dieciocho acosos de los puntos de vista? Cualquier visión, prejuicio de visión, maraña de visión, desierto de visión, distorsión de visión, agitación de visión, grillete de visión, flecha de visión, opresión de visión, obstáculo de visión, atadura de visión, precipicio de visión, tendencia subyacente de visión, tormento de visión, fiebre de visión, nudo de visión, apego a la visión, fijación de visión y asimiento de visión; estos son los dieciocho acosos de los puntos de vista'. 'Samuṭṭhānanti' es solo un sinónimo de fundamento de los puntos de vista (diṭṭhiṭṭhāna). En efecto, se ha dicho: 'Los agregados son la condición para el surgimiento de los puntos de vista en el sentido de su origen' (Paṭi. I. 124); todo esto debe explicarse detalladamente. El sendero de la entrada en la corriente (sotāpattimagga) se denomina 'erradicación de los puntos de vista' porque erradica todos los puntos de vista. 'Tamahanti' significa: yo conozco todo eso. 'Kyāhaṃ vakkhāmīti' significa: ¿por qué razón hablaría yo?

7-8. ආහුනෙය්‍යසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. Comentario al Āhuneyyasutta y otros

97-98. සත්තමෙ සම්මාදිට්ඨිකොති යාථාවදිට්ඨිකො. අට්ඨමෙ අධිකරණසමුප්පාදවූපසමකුසලොති චතුන්නං අධිකරණානං මූලං ගහෙත්වා වූපසමෙන සමුප්පාදවූපසමකුසලො හොති.

97-98. En el séptimo discurso, 'sammādiṭṭhiko' significa aquel que posee una visión acorde a la realidad. En el octavo discurso, 'adhikaraṇasamuppādavūpasamakusaloti' significa que es hábil en calmar el surgimiento de las disputas legales tras identificar su raíz y su causa.

9. උපාලිසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Upālisutta

99. නවමෙ දුරභිසම්භවානීති සම්භවිතුං දුක්ඛානි දුස්සහානි, න සක්කා අප්පෙසක්ඛෙහි අජ්ඣොගාහිතුන්ති වුත්තං හොති. අරඤ්ඤවනපත්ථානීති අරඤ්ඤානි ච වනපත්ථානි ච. ආරඤ්ඤකඞ්ගනිප්ඵාදනෙන අරඤ්ඤානි, ගාමන්තං අතික්කමිත්වා මනුස්සානං අනුපචාරට්ඨානභාවෙන වනපත්ථානි. පන්තානීති පරියන්තානි අතිදූරානි. දුක්කරං පවිවෙකන්ති කායවිවෙකො දුක්කරො. දුරභිරමන්ති අභිරමිතුං න සුකරං. එකත්තෙති එකීභාවෙ. කිං දස්සෙති? කායවිවෙකෙ කතෙපි තත්ථ චිත්තං අභිරමාපෙතුං දුක්කරං. ද්වයංද්වයාරාමො හි අයං ලොකොති. හරන්ති මඤ්ඤෙති හරන්ති විය ඝසන්ති විය. මනොති චිත්තං. සමාධිං අලභමානස්සාති උපචාරසමාධිං වා අප්පනාසමාධිං වා අලභන්තස්ස[Pg.333]. කිං දස්සෙති? ඊදිසස්ස භික්ඛුනො තිණපණ්ණමිගාදිසද්දෙහි විවිධෙහි ච භීසනකෙහි වනානි චිත්තං වික්ඛිපන්ති මඤ්ඤෙති. සංසීදිස්සතීති කාමවිතක්කෙන සංසීදිස්සති. උප්ලවිස්සතීති බ්‍යාපාදවිහිංසාවිතක්කෙහි උද්ධං ප්ලවිස්සති.

99. En el noveno discurso, 'durabhisambhavānīti' significa que son difíciles de realizar, difíciles de soportar, y que no pueden ser penetrados por quienes tienen poco mérito. 'Araññavanapatthānīti' se refiere a los bosques y a las espesuras de la selva; son 'arañña' por cumplir con la práctica del entrenamiento en el bosque, y son 'vanapattha' por estar más allá de los límites de la aldea y ser lugares no frecuentados por personas. 'Pantānīti' significa remotos y muy distantes. 'Dukkaraṃ pavivekanti' se refiere a que el aislamiento corporal es difícil de lograr. 'Durabhiramanti' significa que no es fácil deleitarse en ello. 'Ekatteti' significa en soledad. ¿Qué muestra esto? Que incluso cuando se logra el aislamiento corporal, es difícil hacer que la mente se deleite allí. Pues este mundo se deleita en la compañía. 'Haranti maññeti' significa como si arrebataran o como si devoraran. 'Manoti' es la mente. 'Samādhiṃ alabhamānassāti' se refiere a aquel que no obtiene el samadhi de acceso ni el samadhi de absorción. ¿Qué muestra esto? Que para tal monje, los bosques parecen perturbar su mente con diversos sonidos aterradores de hierba, hojas, animales, etc. 'Saṃsīdissatīti' significa que se hundirá debido a pensamientos de deseo sensorial. 'Uplavissatīti' significa que flotará hacia arriba (se dispersará) debido a pensamientos de malicia y crueldad.

කණ්ණසංධොවිකන්ති කණ්ණෙ ධොවන්තෙන කීළිතබ්බං. පිට්ඨිසංධොවිකන්ති පිට්ඨිං ධොවන්තෙන කීළිතබ්බං. තත්ථ උදකං සොණ්ඩාය ගහෙත්වා ද්වීසු කණ්ණෙසු ආසිඤ්චනං කණ්ණසංධොවිකා නාම, පිට්ඨියං ආසිඤ්චනං පිට්ඨිසංධොවිකා නාම. ගාධං වින්දතීති පතිට්ඨං ලභති. කො චාහං කො ච හත්ථිනාගොති අහං කො, හත්ථිනාගො කො, අහම්පි තිරච්ඡානගතො, අයම්පි, මය්හම්පි චත්තාරො පාදා, ඉමස්සපි, නනු උභොපි මයං සමසමාති.

'Kaṇṇasaṃdhovikanti' es un juego consistente en lavarse las orejas. 'Piṭṭhisaṃdhovikanti' es un juego consistente en lavarse la espalda. Allí, tomar agua con la trompa y rociarla en ambas orejas se llama 'kaṇṇasaṃdhovika'; rociarla en la espalda se llama 'piṭṭhisaṃdhovika'. 'Gādhaṃ vindatīti' significa que encuentra un firme apoyo. 'Ko cāhaṃ ko ca hatthināgoti' significa: ¿quién soy yo y quién es el noble elefante? Yo soy un animal, él también lo es; yo tengo cuatro patas, él también las tiene; ¿acaso no somos ambos iguales?

වඞ්කකන්ති කුමාරකානං කීළනකං ඛුද්දකනඞ්ගලං. ඝටිකන්ති දීඝදණ්ඩකෙන රස්සදණ්ඩකං පහරණකීළං. මොක්ඛචිකන්ති සංපරිවත්තකකීළං, ආකාසෙ දණ්ඩකං ගහෙත්වා භූමියං වා සීසං ඨපෙත්වා හෙට්ඨුපරියභාවෙන පරිවත්තනකීළන්ති වුත්තං හොති. චිඞ්ගුලකන්ති තාලපණ්ණාදීහි කතං වාතප්පහාරෙන පරිබ්භමනචක්කං. පත්තාළ්හකං වුච්චති පණ්ණනාළි, තාය වාලුකාදීනි මිනන්තා කීළන්ති. රථකන්ති ඛුද්දකරථං. ධනුකන්ති ඛුද්දකධනුමෙව.

'Vaṅkakanti' es un pequeño arado de juguete para niños. 'Ghaṭikanti' es el juego de golpear un palo corto con uno largo. 'Mokkhacikanti' es un juego de volteretas; se refiere a dar vueltas en el aire sosteniendo un palo o apoyando la cabeza en el suelo como si fuera la base, quedando arriba lo que estaba abajo. 'Ciṅgulakanti' es un molinillo hecho de hojas de palma u otros materiales que gira con el viento. 'Pattāḷhakaṃ' se refiere a un pequeño recipiente de hojas con el que juegan a medir arena y otros materiales. 'Rathakanti' es un carro pequeño. 'Dhanukanti' es simplemente un arco pequeño.

ඉධ ඛො පන වොති එත්ථ වොති නිපාතමත්තං, ඉධ ඛො පනාති අත්ථො. ඉඞ්ඝ ත්වං, උපාලි, සඞ්ඝෙ විහරාහීති එත්ථ ඉඞ්ඝාති චොදනත්ථෙ නිපාතො. තෙන ථෙරං සඞ්ඝමජ්ඣෙ විහාරත්ථාය චොදෙති, නාස්ස අරඤ්ඤවාසං අනුජානාති. කස්මා? අරඤ්ඤසෙනාසනෙ වසතො කිරස්ස වාසධුරමෙව පූරිස්සති, න ගන්ථධුරං. සඞ්ඝමජ්ඣෙ වසන්තො පන ද්වෙ ධුරානි පූරෙත්වා අරහත්තං පාපුණිස්සති, විනයපිටකෙ ච පාමොක්ඛො භවිස්සති. අථස්සාහං පරිසමජ්ඣෙ පුබ්බපත්ථනං පුබ්බාභිනීහාරඤ්ච කථෙත්වා ඉමං භික්ඛුං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙස්සාමීති ඉමමත්ථං පස්සමානො සත්ථා ථෙරස්ස අරඤ්ඤවාසං නානුජානීති. දසමං උත්තානත්ථමෙවාති.

En la frase 'idha kho pana vo', la partícula 'vo' es meramente un expletivo; el sentido es 'idha kho pana' (aquí, ciertamente). En 'iṅgha tvaṃ, upāli, saṅghe viharāhī', la palabra 'iṅgha' es una partícula que indica exhortación. Con ella, exhorta al anciano a residir en medio de la Sangha y no le permite vivir en el bosque. ¿Por qué no se lo permitió? Se dice que, si vivía en un monasterio del bosque, solo cumpliría con el deber de la meditación (vāsadhura), pero no cumpliría con el deber del estudio (ganthadhura). En cambio, viviendo en medio de la Sangha, cumpliría ambos deberes, alcanzaría el estado de Arahant y llegaría a ser el principal en el Vinaya Piṭaka. Entonces, previendo esto, el Maestro pensó: 'En medio de la asamblea, relataré su aspiración y méritos pasados y situaré a este monje en el lugar supremo entre los conocedores del Vinaya'. Por esta razón, el Maestro no permitió al anciano vivir en el bosque. El décimo discurso es de significado evidente.

උපාලිවග්ගො පඤ්චමො.

El quinto capítulo: Upālivagga.

දුතියපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

Concluye la segunda sección de cincuenta discursos (Dutiyapaṇṇāsaka).

3. තතියපණ්ණාසකං

3. La tercera sección de cincuenta discursos (Tatiyapaṇṇāsaka).

(11) 1. සමණසඤ්ඤාවග්ගො

(11) 1. Capítulo sobre la Percepción del Asceta (Samaṇasaññāvaggo).

1. සමණසඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Samaṇasaññāsutta.

101. තතියස්ස [Pg.334] පඨමෙ සමණසඤ්ඤාති සමණානං උප්පජ්ජනකසඤ්ඤා. සන්තතකාරීති නිරන්තරකාරී. අබ්‍යාපජ්ඣොති නිද්දුක්ඛො. ඉදමත්ථංතිස්ස හොතීති ඉදමත්ථං ඉමෙ පච්චයාති එවමස්ස ජීවිතපරික්ඛාරෙසු හොති, පච්චවෙක්ඛිතපරිභොගං පරිභුඤ්ජතීති අත්ථො. දුතියං උත්තානත්ථමෙව.

101. En el primer sutta del tercer [paṇṇāsaka], 'percepción de samana' se refiere a la percepción que surge en los samanas (monjes). 'Obrar constantemente' significa obrar sin interrupción. 'Libre de aflicción' significa libre de sufrimiento. 'Esto tiene este propósito' significa que, respecto a los requisitos de la vida, para dicho monje ocurre: 'estos requisitos sirven para este propósito' (como eliminar el frío o el calor); el sentido es que consume los requisitos mediante el uso reflexivo. El segundo sutta tiene un significado evidente.

3. මිච්ඡත්තසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Micchatta Sutta.

103. තතියෙ විරාධනා හොතීති සග්ගතො මග්ගතො ච විරජ්ඣනං හොති. නො ආරාධනාති න සම්පාදනා න පරිපූරකාරිතා හොති. පහොතීති පවත්තති.

103. En el tercer [sutta], 'fracaso' significa que ocurre un fallo tanto respecto al cielo como al sendero. 'No logro' significa que no hay cumplimiento ni realización plena. 'Pahoti' significa que procede o se desarrolla.

4-5. බීජසුත්තාදිවණ්ණනා

4-5. Comentario al Bīja Sutta y otros.

104-105. චතුත්ථෙ යථාදිට්ඨි සමත්තං සමාදින්නන්ති දිට්ඨානුරූපෙන පරිපුණ්ණං සමාදින්නං සකලං ගහිතං. චෙතනාති තීසු ද්වාරෙසු නිබ්බත්තිතචෙතනාව ගහිතා. පත්ථනාති ‘‘එවරූපො සිය’’න්ති එවං පත්ථනා. පණිධීති ‘‘දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වා’’ති චිත්තට්ඨපනා. සඞ්ඛාරාති සම්පයුත්තකසඞ්ඛාරා. පඤ්චමෙ පුරෙචාරිකට්ඨෙන පුබ්බඞ්ගමා. අන්වදෙවාති තං අනුබන්ධමානමෙව.

104-105. En el cuarto [sutta], 'completado y asumido según la visión' significa algo tomado por completo y plenamente de acuerdo con la [falsa] visión. 'Volición' se refiere únicamente a la volición producida en las tres puertas [de acción]. 'Aspiración' es el deseo de esta manera: '¡Que yo sea de tal forma!'. 'Resolución' es la fijación del pensamiento: 'Seré un deva o tal tipo de deva'. 'Formaciones' son las formaciones mentales asociadas [con la falsa visión]. En el quinto [sutta], 'precursor' significa que tiene el sentido de preceder. 'Siguiendo' significa simplemente ir tras ello [la ignorancia].

6. නිජ්ජරසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Nijjara Sutta.

106. ඡට්ඨෙ නිජ්ජරවත්ථූනීති නිජ්ජරකාරණානි. මිච්ඡාදිට්ඨි නිජ්ජිණ්ණා හොතීති අයං හෙට්ඨා විපස්සනායපි නිජ්ජිණ්ණා එව පහීනා. කස්මා පුන ගහිතාති? අසමුච්ඡින්නත්තා. විපස්සනාය හි කිඤ්චාපි නිජ්ජිණ්ණා, න පන සමුච්ඡින්නා. මග්ගො පන උප්පජ්ජිත්වා තං සමුච්ඡින්දති, න පුන වුට්ඨාතුං දෙති. තස්මා පුන ගහිතා. එවං සබ්බපදෙසු යොජෙතබ්බො. එත්ථ ච සම්මාවිමුත්තිපච්චයා චතුසට්ඨි ධම්මා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. කතමෙ චතුසට්ඨි? සොතාපත්තිමග්ගක්ඛණෙ අධිමොක්ඛට්ඨෙන [Pg.335] සද්ධින්ද්‍රියං පරිපූරති, පග්ගහට්ඨෙන වීරියින්ද්‍රියං, උපට්ඨානට්ඨෙන සතින්ද්‍රියං, අවික්ඛෙපට්ඨෙන සමාධින්ද්‍රියං, දස්සනට්ඨෙන පඤ්ඤින්ද්‍රියං පරිපූරෙති, විජානනට්ඨෙන මනින්ද්‍රියං, අභිනන්දනට්ඨෙන සොමනස්සින්ද්‍රියං, පවත්තසන්තතිආධිපතෙය්‍යට්ඨෙන ජීවිතින්ද්‍රියං පරිපූරති…පෙ… අරහත්තඵලක්ඛණෙ අධිමොක්ඛට්ඨෙන සද්ධින්ද්‍රියං…පෙ… පවත්තසන්තතිආධිපතෙය්‍යට්ඨෙන ජීවිතින්ද්‍රියං පරිපූරතීති එවං චතූසු ච මග්ගෙසු චතූසු ච ඵලෙසු අට්ඨට්ඨ හුත්වා චතුසට්ඨි ධම්මා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

106. En el sexto [sutta], 'causas de desgaste' significa las causas para la eliminación. 'La falsa visión es desgastada' significa que esta ha sido desgastada o abandonada previamente incluso por la visión cabal (vipassanā). ¿Por qué se menciona de nuevo? Porque no ha sido erradicada por completo; esta es la respuesta. Pues, aunque sea desgastada por la visión cabal, no es erradicada totalmente. Sin embargo, el Sendero, al surgir, la erradica por completo y no permite que vuelva a aparecer. Por lo tanto, se menciona de nuevo. Así debe aplicarse el método en todos los términos. Y en este sexto sutta, sesenta y cuatro estados llegan a la plenitud del desarrollo. ¿Cuáles sesenta y cuatro? En el momento del sendero de entrada en la corriente (sotāpatti), la facultad de la fe se perfecciona en el sentido de convicción, la facultad de la energía en el sentido de sostén, la facultad de la atención en el sentido de presencia, la facultad de la concentración en el sentido de no distracción, la facultad de la sabiduría en el sentido de visión, la facultad de la mente en el sentido de conocimiento, la facultad de la alegría en el sentido de regocijo, y la facultad de la vida en el sentido de soberanía sobre la continuidad del proceso... así sucesivamente hasta el momento del fruto del arhat... habiendo ocho factores en cada uno de los cuatro senderos y cuatro frutos, los sesenta y cuatro estados llegan a la plenitud.

7. ධොවනාසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Dhovanā Sutta.

107. සත්තමෙ ධොවනන්ති අට්ඨිධොවනං. තස්මිඤ්හි ජනපදෙ මනුස්සා ඤාතකෙ මතෙ න ඣාපෙන්ති, ආවාටං පන ඛණිත්වා භූමියං නිදහන්ති. අථ නෙසං පූතිභූතානං අට්ඨීනි නීහරිත්වා ධොවිත්වා පටිපාටියා උස්සාපෙත්වා ගන්ධමාලෙහි පූජෙත්වා ඨපෙන්ති. නක්ඛත්තෙ පත්තෙ තානි අට්ඨීනි ගහෙත්වා රොදන්ති පරිදෙවන්ති, තතො නක්ඛත්තං කීළන්ති.

107. En el séptimo [sutta], 'lavado' se refiere al lavado de huesos. Pues en esa región (Dakkhina), las personas no incineran a sus parientes fallecidos, sino que cavan un foso y los entierran en la tierra. Luego, una vez descompuestos, extraen sus huesos, los lavan, los colocan en orden, los honran con perfumes y flores, y los guardan. Al llegar un festival, toman esos huesos y, llorando y lamentándose, celebran el festival.

8-10. තිකිච්ඡකසුත්තාදිවණ්ණනා

8-10. Comentario al Tikicchaka Sutta y otros.

108-110. අට්ඨමෙ විරෙචනන්ති දොසනීහරණභෙසජ්ජං. විරිත්තා හොතීති නීහටා හොති පනුදිතා. නවමෙ වමනන්ති වමනකරණභෙසජ්ජං. දසමෙ නිද්ධමනීයාති නිද්ධමිතබ්බා. නිද්ධන්තාති නිද්ධමිතා.

108-110. En el octavo [sutta], 'purgación' significa la medicina que extrae los humores. 'Purgado' significa extraído o eliminado. En el noveno, 'vómito' significa la medicina que provoca el vómito. En el décimo, 'lo que debe ser expulsado' son las cosas que deben ser desechadas. 'Expulsado' significa desechado.

11. පඨමඅසෙඛසුත්තවණ්ණනා

11. Comentario al primer Asekha Sutta.

111. එකාදසමෙ අඞ්ගපරිපූරණත්ථං සම්මාදිට්ඨියෙව සම්මාඤාණන්ති වුත්තා. එවමෙතෙ සබ්බෙපි අරහත්තඵලධම්මා අසෙඛා, අසෙඛස්ස පවත්තත්තා පච්චවෙක්ඛණඤාණම්පි අසෙඛන්ති වුත්තං.

111. En el undécimo [sutta], con el fin de completar los diez factores, a la misma visión correcta se le llama 'conocimiento correcto'. Así, todos estos son estados del fruto del arhat (asekha), por ocurrir en aquel que ya no requiere entrenamiento. Incluso el conocimiento de revisión (paccavekkhaṇa) es llamado 'asekha'.

12. දුතියඅසෙඛසුත්තවණ්ණනා

12. Comentario al segundo Asekha Sutta.

112. ද්වාදසමෙ අසෙඛියාති අසෙඛායෙව, අසෙඛසන්තකා වා. ඉමිනා සුත්තෙන ඛීණාසවොව කථිතොති.

112. En el duodécimo [sutta], 'asekiyā' significa aquellos que ya no requieren entrenamiento, o lo que pertenece a tales personas. Mediante este sutta, se habla únicamente de aquel que ha destruido las impurezas (khīṇāsava).

සමණසඤ්ඤාවග්ගො පඨමො.

Primero: El Vagga de la Percepción de Samana.

(12) 2. පච්චොරොහණිවග්ගො

(12) 2. El Vagga Paccorohaṇi.

1-2. අධම්මසුත්තද්වයවණ්ණනා

1-2. Comentario a los dos Adhamma Suttas.

113-114. දුතියස්ස [Pg.336] පඨමෙ පාටියෙක්කං පුච්ඡා ච විස්සජ්ජනා ච කතා. දුතියෙ එකතොව.

113-114. En el primer sutta del segundo [vagga], se realizan preguntas y respuestas por separado. En el segundo, se hacen de forma conjunta.

3. තතියඅධම්මසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al tercer Adhamma Sutta.

115. තතියෙ උද්දෙසං උද්දිසිත්වාති මාතිකං නික්ඛිපිත්වා. සත්ථු චෙව සංවණ්ණිතොති පඤ්චසු ඨානෙසු එතදග්ගෙ ඨපෙන්තෙන සත්ථාරා සංවණ්ණිතො. සම්භාවිතොති ගුණසම්භාවනාය සම්භාවිතො. පහොතීති සක්කොති. අතිසිත්වාති අතික්කමිත්වා. ජානං ජානාතීති ජානිතබ්බකං ජානාති. පස්සං පස්සතීති පස්සිතබ්බකං පස්සති. චක්ඛුභූතොති චක්ඛු විය භූතො ජාතො නිබ්බත්තො. ඤාණභූතොති ඤාණසභාවො. ධම්මභූතොති ධම්මසභාවො. බ්‍රහ්මභූතොති සෙට්ඨසභාවො. වත්තාති වත්තුං සමත්ථො. පවත්තාති පවත්තෙතුං සමත්ථො. අත්ථස්ස නින්නෙතාති අත්ථං නීහරිත්වා දස්සෙතා. යථා නො භගවාති යථා අම්හාකං භගවා බ්‍යාකරෙය්‍ය.

115. En el tercero, 'habiendo señalado la exposición' significa habiendo propuesto la matriz (mātika). 'Elogiado por el Maestro' significa que fue alabado por el Maestro al situarlo en la posición de 'el más destacado' (etadagga) en cinco aspectos. 'Honrado' significa honrado por la excelencia de sus cualidades. 'Pahoti' significa que es capaz. 'Atisitvā' significa habiendo sobrepasado. 'Conociendo, conoce' significa que conoce todo lo que debe ser conocido. 'Viendo, ve' significa que ve todo lo que debe ser visto. 'Convertido en ojo' significa que ha surgido o nacido como si fuera el ojo mismo. 'Convertido en conocimiento' significa que tiene la naturaleza del conocimiento. 'Convertido en Dhamma' significa que tiene la naturaleza de la enseñanza. 'Convertido en Brahma' significa que tiene una naturaleza sublime. 'Hablante' significa que es capaz de hablar. 'Capaz de explicar' significa capaz de exponer en detalle. 'Conductor del sentido' significa aquel que extrae y muestra el sentido de las Cuatro Nobles Verdades. 'Como nuestro Bienaventurado' significa tal como nuestro Bienaventurado lo explicaría.

4. අජිතසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Ajita Sutta.

116. චතුත්ථෙ අජිතොති එවංනාමකො. චිත්තට්ඨානසතානීති චිත්තුප්පාදසතානි. යෙහීති යෙහි චිත්තට්ඨානසතෙහි අනුයුඤ්ජියමානා. උපාරද්ධාව ජානන්ති උපාරද්ධස්මාති විරද්ධා නිග්ගහිතා එවං ජානන්ති ‘‘විරද්ධා මයං, නිග්ගහිතා මයං, ආරොපිතො නො දොසො’’ති. පණ්ඩිතවත්ථූනීති පණ්ඩිතභාවත්ථාය කාරණානි.

116. En el cuarto, 'Ajita' es el nombre de dicha persona. 'Cientos de estados mentales' se refiere a cientos de procesos de surgimiento del pensamiento. 'Por los cuales' significa por aquellos estados mentales en los que, al ser interrogados, se dan cuenta de que han fallado y han sido refutados. Así comprenden: 'hemos fallado, hemos sido derrotados, se ha señalado nuestra falta'. 'Temas de sabios' significa las causas para la condición de sabio.

5-6. සඞ්ගාරවසුත්තාදිවණ්ණනා

5-6. Comentario al Saṅgārava Sutta y otros.

117-118. පඤ්චමෙ ඔරිමං තීරන්ති ලොකියං ඔරිමතීරං. පාරිමං තීරන්ති ලොකුත්තරං පාරිමතීරං. පාරගාමිනොති නිබ්බානගාමිනො. තීරමෙවානුධාවතීති සක්කායදිට්ඨිතීරංයෙව අනුධාවති. ධම්මෙ ධම්මානුවත්තිනොති සම්මා අක්ඛාතෙ නවවිධෙ ලොකුත්තරධම්මෙ අනුධම්මවත්තිනො, තස්ස ධම්මස්සානුච්ඡවිකාය සහසීලාය පුබ්බභාගපටිපත්තියා පවත්තමානා. මච්චුධෙය්‍යං [Pg.337] සුදුත්තරන්ති මච්චුනො ඨානභූතං තෙභූමකවට්ටං සුදුත්තරං තරිත්වා. පාරමෙස්සන්තීති නිබ්බානං පාපුණිස්සන්ති.

117-118. En el quinto sutta, 'la orilla cercana' (orimaṃ tīraṃ) se refiere a lo mundano (lokiya). 'La otra orilla' (pārimaṃ tīraṃ) se refiere a lo supramundano (lokuttara). 'Los que van a la otra orilla' (pāragāmino) son aquellos que van al Nibbāna. 'Corre solo a lo largo de la orilla' (tīramevānudhāvati) significa que corre solo hacia la orilla de la visión de la identidad personal (sakkāyadiṭṭhi). 'Quienes practican el Dhamma de acuerdo con el Dhamma' (dhamme dhammānuvattino) son aquellos que actúan conforme al Dhamma supramundano de nueve clases bien proclamado; actúan con la práctica preliminar dotada de virtud apropiada para ese Dhamma. 'El reino de la muerte, tan difícil de cruzar' (maccudheyyaṃ suduttaraṃ) significa que habiendo cruzado el ciclo de existencia en los tres planos (tebhūmakavaṭṭa), que es el dominio de la muerte y extremadamente difícil de superar, 'llegarán a la otra orilla' (pāramessanti), es decir, alcanzarán el Nibbāna.

ඔකා අනොකමාගම්මාති වට්ටතො විවට්ටං ආගම්ම. විවෙකෙ යත්ථ දූරමන්ති යස්මිං කායචිත්තඋපධිවිවෙකෙ දුරභිරමං, තත්‍රාභිරතිමිච්ඡෙය්‍ය. හිත්වා කාමෙති දුවිධෙපි කාමෙ පහාය. අකිඤ්චනොති නිප්පලිබොධො. ආදානපටිනිස්සගෙති ගහණපටිනිස්සග්ගසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානෙ. අනුපාදාය යෙ රතාති චතූහි උපාදානෙහි කිඤ්චිපි අනුපාදියිත්වා යෙ අභිරතා. පරිනිබ්බුතාති තෙ අපච්චයපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතා නාමාති වෙදිතබ්බා. ඡට්ඨං භික්ඛූනං දෙසිතං.

"De la morada a la no morada" (okā anokamāgamma) significa habiendo llegado al Nibbāna, que es la cesación del ciclo (vivaṭṭa), partiendo del ciclo de la existencia (vaṭṭa). "En la reclusión donde es difícil deleitarse" (viveke yattha dūramaṃ) se refiere a que es difícil encontrar deleite en la reclusión del cuerpo, de la mente y de los sustratos (kāyacittaupadhiviveke); en ella se debería buscar el deleite. "Abandonando los deseos" (hitvā kāme) significa habiendo renunciado a ambos tipos de deseos (los objetos de deseo y las pasiones). "Sin posesiones" (akiñcano) significa estar libre de impedimentos. "En la renuncia al aferramiento" (ādānappaṭinissagge) se refiere al Nibbāna, que es definido como la renuncia al asimiento. "Aquellos que se deleitan en el no-asimiento" (anupādāya ye ratā) son los Arahants que se deleitan sin aferrarse a ningún objeto mediante los cuatro tipos de asimiento (upādāna). "Están totalmente extinguidos" (parinibbutā) significa que se debe entender que ellos han alcanzado el Parinibbāna mediante la extinción de las causas (apaccayaparinibbāna). El sexto sutta fue predicado a los monjes.

7-8. පච්චොරොහණීසුත්තද්වයවණ්ණනා

7-8. Explicación de los dos Suttas sobre la Ceremonia de Descenso (Paccorohaṇīsutta).

119-120. සත්තමෙ පච්චොරොහණීති පාපස්ස පච්චොරොහණං. පත්ථරිත්වාති සන්ථරිත්වා. අන්තරා ච වෙලං අන්තරා ච අග්‍යාගාරන්ති වාලිකාරාසිස්ස ච අග්ගිඅගාරස්ස ච අන්තරෙ. අට්ඨමං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දෙසිතං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

119-120. En el séptimo, "Paccorohaṇī" se refiere al descenso o alejamiento del mal. "Habiendo extendido" (pattharitvā) significa habiendo desplegado. "Entre la marca y el pabellón del fuego" (antarā ca velaṃ antarā ca agyāgāraṃ) significa en medio de un montón de arena y el pabellón del fuego sagrado. El octavo sutta fue predicado a la orden de monjes. El resto de los pasajes tiene un significado evidente en todas partes.

පච්චොරොහණිවග්ගො දුතියො.

Segundo Vagga: Paccorohaṇī.

(13) 3. පරිසුද්ධවග්ගවණ්ණනා

(13) 3. Explicación del Parisuddha Vagga.

123. තතියස්ස පඨමෙ පරිසුද්ධාති නිම්මලා. පරියොදාතාති පභස්සරා. දුතියාදීනි උත්තානත්ථානෙවාති.

123. En el primero del tercero, "puros" (parisuddhā) significa sin mancha. "Resplandecientes" (pariyodātā) significa brillantes. El segundo y los siguientes tienen un significado evidente.

පරිසුද්ධවග්ගො තතියො.

Tercer Vagga: Parisuddha.

(14) 4. සාධුවග්ගවණ්ණනා

(14) 4. Explicación del Sādhu Vagga.

134. චතුත්ථස්ස පඨමෙ සාධුන්ති භද්දකං සිලිට්ඨකං. දුතියාදීනි උත්තානත්ථානෙවාති. අරියමග්ගවග්ගො උත්තානත්ථොයෙවාති.

134. En el primero del cuarto, "bueno" (sādhu) significa auspicioso y suave. El segundo y los siguientes tienen un significado evidente. El Ariyamagga Vagga también tiene un significado evidente.

සාධුවග්ගො චතුත්ථො.

Cuarto Vagga: Sādhu.

තතියපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

Termina el tercer conjunto de cincuenta (Tatiyapaṇṇāsaka).

4. චතුත්ථපණ්ණාසකං

4. El cuarto conjunto de cincuenta (Catutthapaṇṇāsaka).

155. චතුත්ථස්ස [Pg.338] පඨමාදීනි උත්තානත්ථානෙවාති.

155. Los temas que comienzan con el primero del cuarto tienen un significado evidente.

8. කම්මනිදානසුත්තවණ්ණනා

8. Explicación del Kammanidāna Sutta.

174. අට්ඨමෙ ලොභහෙතුකම්පීති පාණාතිපාතස්ස ලොභො උපනිස්සයකොටියා හෙතු හොති දොසමොහසම්පයුත්තොපි. ඉමිනා උපායෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

174. En el octavo, "también por causa de la codicia" (lobhahetukampīti): la codicia actúa como una causa en el grado de condición de apoyo (upanissaya) para la destrucción de la vida, incluso cuando está asociada con el odio y la delusión. De esta manera debe entenderse el significado en todos los casos.

9. පරික්කමනසුත්තවණ්ණනා

9. Explicación del Parikkamana Sutta.

175. නවමෙ පරික්කමනං හොතීති පරිවජ්ජනං හොති.

175. En el noveno, "hay una desviación" (parikkamanaṃ hoti) significa que hay una evitación.

10. චුන්දසුත්තවණ්ණනා

10. Explicación del Cunda Sutta.

176. දසමෙ කම්මාරපුත්තස්සාති සුවණ්ණකාරපුත්තස්ස. කස්ස නො ත්වන්ති කස්ස නු ත්වං. පච්ඡාභූමකාති පච්ඡාභූමිවාසිකා. කමණ්ඩලුකාති කමණ්ඩලුධාරිනො. සෙවාලමාලිකාති සෙවාලමාලා විය ධාරෙන්ති. සෙවාලපටනිවාසිතාතිපි වුත්තමෙව. උදකොරොහකාති සායතතියකං උදකොරොහනානුයොගමනුයුත්තා. ආමසෙය්‍යාසීති හත්ථෙන පරිමජ්ජෙය්‍යාසි.

176. En el décimo, "hijo del herrero" (kammāraputtassa) se refiere al hijo de un orfebre. "¿De quién eres tú?" (kassa no tvaṃ) significa "¿de quién eres?". "De las tierras del oeste" (pacchābhūmakā) significa residentes de las tierras occidentales. "Portadores de vasijas de agua" (kamaṇḍalukā) son los que llevan recipientes de agua. "Los que llevan guirnaldas de algas" (sevālamālikā) se refiere a quienes las llevan como una corona; también se dice que visten con algas. "Bañistas" (udakorohakā) son aquellos dedicados a la práctica de descender al agua tres veces por la noche. "¿Tocaste?" (āmaseyyāsī) significa si acariciaste o frotaste con la mano.

11. ජාණුස්සොණිසුත්තවණ්ණනා

11. Explicación del Jāṇussoṇi Sutta.

177. එකාදසමෙ උපකප්පතූති පාපුණාතු. ඨානෙති ඔකාසෙ. නො අට්ඨානෙති නො අනොකාසෙ. නෙරයිකානං ආහාරො නාම තත්ථ නිබ්බත්තනකම්මමෙව. තෙනෙව හි තෙ තත්ථ යාපෙන්ති. තිරච්ඡානයොනිකානං පන තිණපණ්ණාදිවසෙන ආහාරො වෙදිතබ්බො. මනුස්සානං ඔදනකුම්මාසාදිවසෙන, දෙවානං සුධාභොජනාදිවසෙන, පෙත්තිවෙසයිකානං ඛෙළසිඞ්ඝාණිකාදිවසෙන. යං වා පනස්ස ඉතො අනුප්පවෙච්ඡන්තීති යං තස්ස මිත්තාදයො ඉතො දදන්තා අනුපවෙසෙන්ති. පෙත්තිවෙසයිකා එව හි පරදත්තූපජීවිනො හොන්ති, න අඤ්ඤෙසං පරෙහි දින්නං [Pg.339] උපකප්පති. දායකොපි අනිප්ඵලොති යං සන්ධාය තං දානං දින්නං, තස්ස උපකප්පතු වා මා වා, දායකෙන පන න සක්කා නිප්ඵලෙන භවිතුං, දායකො තස්ස දානස්ස විපාකං ලභතියෙව.

177. En el undécimo, "que sea de provecho" (upakappatu) significa que alcance el destino. "En el lugar adecuado" (ṭhāne) significa en la oportunidad u ocasión correcta. "No en el lugar inadecuado" (no aṭṭhāne) significa no en lo que no es una oportunidad. El alimento de los seres infernales es simplemente el kamma que los hace nacer allí; por medio de este kamma ellos subsisten. Para los que están en el reino animal, el alimento debe entenderse como hierba, hojas, etc. Para los humanos, como arroz cocido, gachas, etc.; para los devas, como ambrosía (sudhābhojana), etc.; y para los seres en el reino de los espíritus (petas), como saliva, mucosidad, etc. "O lo que sea que le envíen desde aquí" (yaṃ vā panassa ito anuppavecchanti) se refiere a lo que sus amigos y otros le proporcionan al dar desde este mundo. Solo los espíritus que dependen de lo dado por otros (paradattūpajīvino) son los que reciben esto; a otros no les es de provecho lo dado por otros. "El donante tampoco carece de fruto" (dāyakopi anipphalo) significa que independientemente de si el don aprovecha o no a aquel por quien se dio, el donante no puede quedarse sin fruto; el donante ciertamente recibe el resultado de esa generosidad.

අට්ඨානෙපි භවං ගොතමො පරිකප්පං වදතීති අනොකාසෙ උප්පන්නෙපි තස්මිං ඤාතකෙ භවං ගොතමො දානස්ස ඵලං පරිකප්පෙතියෙව පඤ්ඤාපෙතියෙවාති පුච්ඡති. බ්‍රාහ්මණස්ස හි ‘‘එවං දින්නස්ස දානස්ස ඵලං දායකො න ලභතී’’ති ලද්ධි. අථස්ස භගවා පඤ්හං පටිජානිත්වා ‘‘දායකො නාම යත්ථ කත්ථචි පුඤ්ඤඵලූපජීවිට්ඨානෙ නිබ්බත්තො දානස්ස ඵලං ලභතියෙවා’’ති දස්සෙතුං ඉධ බ්‍රාහ්මණාතිආදිමාහ. සො තත්ථ ලාභී හොතීති සො තත්ථ හත්ථියොනියං නිබ්බත්තොපි මඞ්ගලහත්ථිට්ඨානං පත්වා ලාභී හොති. අස්සාදීසුපි එසෙව නයො. සාධුවග්ගො උත්තානත්ථොයෙවාති.

"¿Incluso en un lugar inadecuado el Señor Gotama afirma una posibilidad?" (aṭṭhānepi bhavaṃ gotamo parikappaṃ vadati): pregunta si el Señor Gotama declara un fruto para la donación incluso cuando ese pariente ha nacido en un lugar inadecuado. El brahmán sostenía la visión de que "el donante no recibe el fruto de un don dado de tal manera". Entonces el Bienaventurado, aceptando la pregunta, dijo "Aquí, oh brahmán", etc., para mostrar que "un donante ciertamente recibe el fruto del don, habiendo nacido en cualquier lugar donde se viva de los frutos del mérito". "Él es un receptor allí" (so tattha lābhī hoti) significa que incluso habiendo nacido en una matriz de elefante, si llega a ser un elefante real auspicioso, se convierte en un receptor de atenciones. Lo mismo se aplica a los caballos y otros seres. El Sādhu Vagga tiene un significado evidente.

ජාණුස්සොණිවග්ගො දුතියො.

Segundo Vagga: Jāṇussoṇi.

චතුත්ථපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං.

Termina el cuarto conjunto de cincuenta.

(21) 1. කරජකායවග්ගො

(21) 1. Karajakāya Vagga.

211. පඤ්චමස්ස [Pg.340] පඨමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

211. En el primero del quinto y los siguientes, los significados son evidentes.

6. සංසප්පනීයසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Saṃsappanīya Sutta.

216. ඡට්ඨෙ සංසප්පනීයපරියායං වො, භික්ඛවෙ, ධම්මපරියායන්ති සංසප්පනස්ස කාරණං දෙසනාසඞ්ඛාතං ධම්මදෙසනං. සංසප්පතීති තං කම්මං කරොන්තො ආසප්පති පරිසප්පති විප්ඵන්දති. ජිම්හා ගතීති තෙන කම්මෙන යං ගතිං ගමිස්සති, සා ජිම්හා හොති. ජිම්හුපපත්තීති තස්ස යං ගතිං උපපජ්ජිස්සති, සාපි ජිම්හාව හොති. සංසප්පජාතිකාති සංසප්පනසභාවා. භූතා භූතස්ස උපපත්ති හොතීති භූතස්මා සභාවතො විජ්ජමානකම්මා සත්තස්ස නිබ්බත්ති හොති. ඵස්සා ඵුසන්තීති විපාකඵස්සා ඵුසන්ති.

216. En el sexto, "os enseñaré el método de los que se arrastran, el método del Dhamma" (saṃsappanīyapariyāyaṃ vo, bhikkhave, dhammapariyāyaṃ) se refiere a la enseñanza del Dhamma que expone la causa de arrastrarse o serpentear. "Se arrastra" (saṃsappati) significa que al realizar esa acción, el ser se desliza, se arrastra de un lado a otro y se agita. "Destino tortuoso" (jimhā gati) es el destino al que irá por esa acción; es un destino torcido. "Renacimiento tortuoso" (jimhupapatti) es el renacimiento que obtendrá; también es torcido. "Nacidos de lo tortuoso" (saṃsappajātikā) significa que tienen la naturaleza de arrastrarse. "De lo que ha llegado a ser, surge el renacimiento de un ser" (bhūtā bhūtassa upapatti hoti) significa que del kamma existente surge el nacimiento de un ser. "Los contactos lo tocan" (phassā phusanti) significa que los contactos resultantes (vipāka) lo alcanzan.

7-8. සඤ්චෙතනිකසුත්තද්වයවණ්ණනා

7-8. Explicación de los dos Suttas sobre la Voluntad (Sañcetanika).

217-218. සත්තමෙ සඤ්චෙතනිකානන්ති චෙතෙත්වා පකප්පෙත්වා කතානං. උපචිතානන්ති චිතානං වඩ්ඪිතානං. අප්පටිසංවෙදිත්වාති තෙසං කම්මානං විපාකං අවෙදියිත්වා. බ්‍යන්තීභාවන්ති විගතන්තභාවං තෙසං කම්මානං පරිච්ඡෙදපරිවටුමතාකරණං. තඤ්ච ඛො දිට්ඨෙව ධම්මෙති තඤ්ච ඛො විපාකං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං දිට්ඨෙව ධම්මෙ. උපපජ්ජන්ති උපපජ්ජවෙදනීයං අනන්තරෙ අත්තභාවෙ. අපරෙ වා පරියායෙති අපරපරියායවෙදනීයං පන සංසාරප්පවත්තෙ සති සහස්සිමෙපි අත්තභාවෙති. ඉමිනා ඉදං දස්සෙති ‘‘සංසාරප්පවත්තෙ පටිලද්ධවිපාකාරහකම්මෙ න විජ්ජති සො ජගතිප්පදෙසො, යත්ථ ඨිතො මුච්චෙය්‍ය පාපකම්මා’’ති. තිවිධාති තිප්පකාරා. කායකම්මන්තසන්දොසබ්‍යාපත්තීති කායකම්මන්තසඞ්ඛාතා විපත්ති. ඉමිනා නයෙන සබ්බපදානි වෙදිතබ්බානි. අට්ඨමෙ අපණ්ණකො මණීති සමන්තතො චතුරස්සො පාසකො.

217-218. En el séptimo [sutta], 'sañcetanikānaṃ' se refiere a lo realizado tras haberlo pensado y planeado. 'Upacitānaṃ' significa lo que ha sido acumulado e incrementado. 'Appaṭisaṃveditvā' significa sin haber experimentado el resultado de esas acciones. 'Byantībhāvaṃ' significa el estado de cese o terminación de tales acciones, estableciendo su límite o conclusión. 'Tañca kho diṭṭheva dhamme' se refiere a que el resultado es experimentable en la vida presente, en esta misma existencia. 'Upapajja' se refiere a lo experimentable tras el renacimiento, en la existencia inmediata posterior. 'Apare vā pariyāye' se refiere a lo experimentable en sucesivas rondas, siempre que continúe el ciclo del saṃsāra, incluso después de mil existencias. Con esto, muestra este significado: 'En el ciclo del saṃsāra, no existe lugar alguno sobre la tierra donde, permaneciendo allí, uno pueda liberarse de las acciones malvadas cuyo resultado ha llegado el turno de recibir'. 'Tividhā' significa de tres tipos. 'Kāyakammantasandhosabyāpatti' significa la ruina o fracaso conocido como la conducta corporal corrupta. De esta manera deben entenderse todas las expresiones. En el octavo, 'apaṇṇako maṇi' es una piedra o dado que es cuadrado por todos sus lados.

9. කරජකායසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Karajakāya Sutta.

219. නවමෙ දුක්ඛස්සාති විපාකදුක්ඛස්ස, වට්ටදුක්ඛස්සෙව වා. ඉමස්මිං සුත්තෙ මණිඔපම්මං නත්ථි. එවං විගතාභිජ්ඣොති එවන්ති නිපාතමත්තං. යථා වා මෙත්තං [Pg.341] භාවෙන්තා විගතාභිජ්ඣා භවන්ති, එවං විගතාභිජ්ඣො. එවමස්ස විගතාභිජ්ඣතාදීහි නීවරණවික්ඛම්භනං දස්සෙත්වා ඉදානි අකුසලනිස්සරණානි කථෙන්තො මෙත්තාසහගතෙනාතිආදිමාහ. අප්පමාණන්ති අප්පමාණසත්තාරම්මණතාය චිණ්ණවසිතාය වා අප්පමාණං. පමාණකතං කම්මං නාම කාමාවචරකම්මං. න තං තත්‍රාවතිට්ඨතීති තං මහොඝො පරිත්තං උදකං විය අත්තනො ඔකාසං ගහෙත්වා ඨාතුං න සක්කොති, අථ ඛො නං ඔඝෙ පරිත්තං උදකං විය ඉදමෙව අප්පමාණං කම්මං අජ්ඣොත්ථරිත්වා අත්තනො විපාකං නිබ්බත්තෙති. දහරතග්ගෙති දහරකාලතො පට්ඨාය.

219. En el noveno [sutta], 'dukkhassa' se refiere al sufrimiento del resultado (vipāka-dukkha) o bien al sufrimiento de la rueda de renacimientos (vaṭṭa-dukkha). En este sutta no se encuentra el símil de la joya. En 'evaṃ vigatābhijjhoti', la palabra 'evaṃ' es solo una partícula. O bien, así como quienes cultivan la benevolencia carecen de codicia, del mismo modo este carece de codicia. Habiendo mostrado así la supresión de los obstáculos mediante la ausencia de codicia y otros estados, ahora, para exponer la liberación de lo perjudicial, dijo: 'con el corazón lleno de benevolencia', etc. 'Appamāṇaṃ' (inmensurable) se llama así porque toma como objeto a seres ilimitados o por haber alcanzado la maestría (vasī). La llamada 'acción limitada' (pamāṇakataṃ kammaṃ) es la acción del reino de los sentidos (kāmāvacarakammaṃ). 'Na taṃ tatrāvatiṭṭhati' significa que esa acción limitada no puede mantenerse firme ocupando su propio espacio, al igual que una pequeña cantidad de agua en un gran torrente; más bien, esta acción inmensurable, al igual que el torrente sobre el agua escasa, la sobrepasa y produce su propio resultado. 'Daharatagge' significa desde la infancia.

නායං කායො ආදායගමනියොති ඉමං කායං ගහෙත්වා පරලොකං ගන්තුං නාම න සක්කාති අත්ථො. චිත්තන්තරොති චිත්තකාරණො, අථ වා චිත්තෙනෙව අන්තරිකො. එකස්සෙව හි චුතිචිත්තස්ස අනන්තරා දුතියෙ පටිසන්ධිචිත්තෙ දෙවො නාම හොති, නෙරයිකො නාම හොති, තිරච්ඡානගතො නාම හොති. පුරිමනයෙපි චිත්තෙන කාරණභූතෙන දෙවො නෙරයිකො වා හොතීති අත්ථො. සබ්බං තං ඉධ වෙදනීයන්ති දිට්ඨධම්මවෙදනීයකොට්ඨාසවනෙතං වුත්තං. න තං අනුගං භවිස්සතීති මෙත්තාය උපපජ්ජවෙදනීයභාවස්ස උපච්ඡින්නත්තා උපපජ්ජවෙදනීයවසෙන න අනුගතං භවිස්සති. ඉදං සොතාපන්නසකදාගාමිඅරියපුග්ගලානං පච්චවෙක්ඛණං වෙදිතබ්බං. අනාගාමිතායාති ඣානානාගාමිතාය. ඉධපඤ්ඤස්සාති ඉමස්මිං සාසනෙ පඤ්ඤා ඉධපඤ්ඤා නාම, සාසනචරිතාය අරියපඤ්ඤාය ඨිතස්ස අරියසාවකස්සාති අත්ථො. උත්තරිවිමුත්තින්ති අරහත්තං. දසමං උත්තානත්ථමෙවාති.

'Nāyaṃ kāyo ādāyagamaniyo' significa que no es posible tomar este cuerpo y partir hacia el otro mundo. 'Cittantaro' significa causado por la mente, o bien, que sucede inmediatamente mediante la mente. Pues, inmediatamente después de una sola conciencia de muerte (cuticitta), en la segunda conciencia de renacimiento (paṭisandhicitta), uno se convierte en un deva, en un ser de los infiernos o en un animal. Según el método anterior, el significado es que mediante la mente como causa, uno se convierte en deva o en habitante del infierno. 'Sabbaṃ taṃ idha vedanīyaṃ' se dice refiriéndose a la clase de acciones cuyos resultados deben experimentarse en esta misma vida. 'Na taṃ anugaṃ bhavissati' significa que, debido al cese de la naturaleza de las acciones que maduran en el próximo renacimiento mediante la benevolencia, no habrá seguimiento en términos de resultados de renacimiento inmediato. Esto debe entenderse como la reflexión de los nobles discípulos que han entrado en la corriente (sotāpanna) o que retornan una sola vez (sakadāgāmi). 'Anāgāmitāya' significa por el estado de no-regreso alcanzado mediante el jhāna. 'Idhapaññassa' se refiere a la sabiduría dentro de esta Dispensación, llamada 'sabiduría de aquí'; se refiere al discípulo noble que posee la sabiduría noble que se practica en la Dispensación. 'Uttarivimuttiṃ' se refiere al estado de Arahant. El décimo [sutta] tiene un significado evidente.

කරජකායවග්ගො පඨමො.

El primer capítulo, el de Karajakāya.

(22) 2. සාමඤ්ඤවග්ගවණ්ණනා

(22) 2. Comentario al Capítulo sobre la Generalidad.

221. දුතියස්ස පඨමං ආදිං කත්වා සබ්බා පෙය්‍යාලතන්ති උත්තානත්ථායෙවාති.

221. Desde el primer sutta del segundo [capítulo] en adelante, todas las series de abreviaturas (peyyāla) tienen un significado evidente.

මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

Del Manorathapūraṇī, el comentario al Aṅguttara Nikāya.

දසකනිපාතස්ස සංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí concluye la explicación del Libro de los Dieces (Dasakanipāta).

. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

. Homenaje a Él, el Bendito, el Noble, el Perfectamente Iluminado.

අඞ්ගුත්තරනිකායෙ

En el Aṅguttara Nikāya.

එකාදසකනිපාත-අට්ඨකථා

Comentario al Libro de los Onces (Ekādasakanipāta).

1. නිස්සයවග්ගො

1. Capítulo sobre el Apoyo (Nissayavagga).

1-6. කිමත්ථියසුත්තාදිවණ්ණනා

1-6. Comentario al Kimatthiya Sutta y otros.

1-6. එකාදසකනිපාතස්ස [Pg.343] පඨමාදීනි හෙට්ඨා වුත්තනයානෙව. කෙවලඤ්චෙත්ථ ආදිතො පඤ්චසු නිබ්බිදාවිරාගං ද්විධා භින්දිත්වා එකාදසඞ්ගානි කතානි. ඡට්ඨෙ සික්ඛාපච්චක්ඛානං අධිකං.

1-6. Los primeros suttas y los siguientes del Libro de los Onces siguen el mismo método ya explicado anteriormente. Sin embargo, aquí, en los primeros cinco suttas, el desapego y la liberación del deseo (nibbidā y virāga) se han dividido en dos, estableciendo once factores. En el sexto, se añade el abandono del entrenamiento.

7-8. පඨමසඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. Comentario al primer Paṭhamasaññā Sutta y otros.

7-8. සත්තමෙ අත්ථෙන අත්ථොති අත්ථෙන සද්ධිමත්ථො. බ්‍යඤ්ජනෙන බ්‍යඤ්ජනන්ති බ්‍යඤ්ජනෙන සද්ධිං බ්‍යඤ්ජනං. සංසන්දිස්සතීති සම්පවත්තිස්සති. සමෙස්සතීති සමානං භවිස්සති. න විග්ගය්හිස්සතීති න විරජ්ඣිස්සති. අග්ගපදස්මින්ති නිබ්බානෙ. අට්ඨමෙ පච්චවෙක්ඛණා කථිතා.

7-8. En el séptimo [sutta], 'atthena attho' significa el significado junto con el significado. 'Byañjanena byañjanaṃ' significa la letra junto con la letra. 'Saṃsandissati' significa que fluirán juntos. 'Samessati' significa que serán iguales. 'Na viggayhissati' significa que no habrá contradicción. 'Aggapadasmiṃ' significa en el Nibbāna. En el octavo, se expone la reflexión.

9. සද්ධසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Saddha Sutta.

9. නවමෙ දොණියා බද්ධොති යවසස්සදොණියා සමීපෙ බද්ධො. අන්තරං කරිත්වාති අබ්භන්තරෙ කත්වා. ඣායතීති චින්තෙති. පජ්ඣායතීති ඉතො චිතො ච නානප්පකාරකං ඣායති. නිජ්ඣායතීති නිරන්තරවසෙන නිබද්ධං ඣායති. පථවිම්පි නිස්සාය ඣායතීති සමාපත්තියං සනිකන්තිකවසෙනෙතං වුත්තං. සමාපත්තියඤ්හි සනිකන්තිකත්තා එස ඛළුඞ්කො නාම කතො. ආපාදීසුපි එසෙව නයො.

9. En el noveno [sutta], 'doṇiyā baddho' significa atado cerca de un comedero de cebada. 'Antaraṃ karitvā' significa habiéndolo puesto dentro. 'Jhāyati' significa piensa o contempla. 'Pajjhāyati' significa contempla de diversas formas de aquí para allá. 'Nijjhāyati' significa contempla continuamente, sin interrupción. 'Pathavimpi nissāya jhāyati' se dice refiriéndose a quien tiene apego (nikanti) por el logro meditativo (samāpatti). Pues, debido al apego en el logro meditativo, a tal persona se le llama 'caballo inquieto' (khaḷuṅka). Este mismo método se aplica también al elemento agua y demás.

කථඤ්ච සද්ධ ආජානීයඣායිතං හොතීති කථං කාරණාකාරණං ජානන්තස්ස සින්ධවස්ස ඣායිතං හොති. යථා ඉණන්තිආදීසු ඉණසදිසං බන්ධනසදිසං ධනජානිසදිසං කලිසඞ්ඛාතමහාපරාධසදිසඤ්ච කත්වා අත්තනො අභිමුඛස්ස පතොදස්ස අජ්ඣොහරණසඞ්ඛාතං පතනං විපස්සතීති අත්ථො. නෙව පථවිං නිස්සාය ඣායතීති සමාපත්තිසුඛනිකන්තියා අභාවෙන පථවිආරම්මණාය [Pg.344] චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානසඤ්ඤාය න ඣායති, නියන්තියා අභාවෙනෙව සො ආජානීයො නාම හොතීති. ඣායති ච පනාති නිබ්බානාරම්මණාය ඵලසමාපත්තියා ඣායති. පථවියං පථවිසඤ්ඤා විභූතා හොතීති පථවාරම්මණෙ උප්පන්නා චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානසඤ්ඤා විභූතා පාකටා හොති. ‘‘විභූතා, භන්තෙ, රූපසඤ්ඤා අවිභූතා අට්ඨිකසඤ්ඤා’’ති ඉමස්මිඤ්හි සුත්තෙ සමතික්කමස්ස අත්ථිතාය විභූතතා වුත්තා, ඉධ පන විපස්සනාවසෙන අනිච්චදුක්ඛානත්තතො දිට්ඨත්තා විභූතා නාම ජාතා. ආපොසඤ්ඤාදීසුපි එසෙව නයො. එවමෙත්ථ හෙට්ඨා විය සමාපත්තිවසෙන සමතික්කමං අවත්වා විපස්සනාචාරවසෙන සමතික්කමො වුත්තො. එවං ඣායීති එවං විපස්සනාපටිපාටියා ආගන්ත්වා උප්පාදිතාය ඵලසමාපත්තියා ඣායන්තො.

¿Y cómo es la meditación del noble corcel? Se refiere a cómo medita el caballo de raza que conoce lo que es causa y lo que no lo es. Al igual que en el pasaje 'como una deuda', etc., habiendo considerado los obstáculos como semejantes a una deuda, a una atadura, a la pérdida de riqueza o a una gran ofensa llamada desgracia, ve la caída del látigo frente a él como un esfuerzo por liberarse; este es el significado. 'No medita dependiendo de la tierra' significa que no medita con la percepción de los cuatro o cinco jhanas que tienen la tierra como objeto, debido a la ausencia de deseo por la felicidad de las dhyanas; precisamente por esa falta de apego se le llama 'noble corcel'. 'Pero medita' significa que medita con la obtención del fruto (phalasamāpatti) teniendo el Nirvana como objeto. 'En la tierra, la percepción de la tierra se vuelve clara' significa que la percepción de los cuatro o cinco jhanas surgida en el objeto de la tierra se vuelve clara y manifiesta. Pues en este sutta 'vibhūtā, bhante, rūpasaññā' se dice que la claridad es por la superación, pero aquí ha surgido la claridad por haber visto la impermanencia, el sufrimiento y el no-yo mediante la visión cabal (vipassanā). El mismo método se aplica a la percepción del agua, etc. Así, en este noveno sutta, a diferencia de los anteriores, no se menciona la superación mediante las dhyanas (samāpatti), sino la superación mediante la práctica de la visión cabal. 'Así medita' significa que medita con la obtención del fruto producida tras seguir el orden de la visión cabal.

10. මොරනිවාපසුත්තවණ්ණනා

10. Explicación del Moranivāpa Sutta.

10. දසමෙ අච්චන්තනිට්ඨොති අන්තං අතීතත්තා අච්චන්තසඞ්ඛාතං අවිනාසධම්මං නිබ්බානං නිට්ඨා අස්සාති අච්චන්තනිට්ඨො. ඉමිනා නයෙන සෙසපදානි වෙදිතබ්බානි. ජනෙතස්මින්ති ජනිතස්මිං, පජායාති අත්ථො. යෙ ගොත්තපටිසාරිනොති යෙ ජනා තස්මිං ගොත්තෙ පටිසරන්ති ‘‘අහං ගොතමො, අහං කස්සපො’’ති, තෙසු ලොකෙ ගොත්තපටිසාරීසු ඛත්තියො සෙට්ඨො. අනුමතා මයාති මම සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සංසන්දෙත්වා දෙසිතා මයා අනුඤ්ඤාතා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

10. En el décimo sutta, 'accantaniṭṭho' significa que ha superado el fin (anta); aquel cuya meta final (niṭṭhā) es el Nirvana, que no tiene la naturaleza de la destrucción y se denomina 'absoluto' (accanta). De esta manera deben entenderse los demás términos. 'Janetasmiṃ' significa en la gente, en los seres vivos. 'Aquellos que valoran el linaje' son las personas que en esa población se refugian en su linaje diciendo 'yo soy Gautama, yo soy Kassapa'; entre tales personas que valoran el linaje en el mundo, el Khattiya (noble guerrero) es el mejor. 'Aprobado por mí' significa que ha sido enseñado por mí tras ser cotejado con mi conocimiento omnisciente, y ha sido autorizado. El resto tiene un significado evidente en todas partes.

නිස්සයවග්ගො පඨමො.

Primer capítulo, el Nissayavagga.

2. අනුස්සතිවග්ගො

2. Anussativagga (Capítulo de las Recordaciones).

1-2. මහානාමසුත්තද්වයවණ්ණනා

1-2. Explicación de los dos Mahānāma Suttas.

11-12. දුතියස්ස පඨමෙ නානාවිහාරෙහි විහරතන්ති ගිහීනං නිබද්ධො එකො විහාරො නාම නත්ථි, තස්මා අම්හාකං අනිබද්ධවිහාරෙන විහරන්තානං කෙන විහාරෙන කතරෙන නිබද්ධවිහාරෙන විහාතබ්බන්ති පුච්ඡති. ආරාධකොති සම්පාදකො පරිපූරකො. ධම්මසොතසමාපන්නො බුද්ධානුස්සතිං [Pg.345] භාවෙතීති ධම්මසොතසමාපන්නො හුත්වා බුද්ධානුස්සතිං භාවෙති. දුතියෙ ගිලානා වුට්ඨිතොති ගිලානො හුත්වා වුට්ඨිතො.

11-12. En el primero del segundo capítulo, 'viven con diversos modos de vida' significa que para los laicos no existe un solo modo de vida fijo; por lo tanto, pregunta: '¿con qué modo de vida, con cuál modo de vida constante, debemos vivir nosotros que no tenemos un modo de vida fijo?'. 'Ārādhako' significa el que cumple o perfecciona. 'Habiendo entrado en la corriente del Dhamma, cultiva la recordación del Buddha' significa que, tras convertirse en un seguidor de la corriente del Dhamma, desarrolla la práctica de recordar al Buddha. En el segundo sutta, 'recuperado de una enfermedad' significa que se ha levantado después de haber estado enfermo.

3. නන්දියසුත්තවණ්ණනා

3. Explicación del Nandiya Sutta.

13. තතියෙ කල්‍යාණමිත්තෙති සුමිත්තෙ. එවමෙත්ථ කල්‍යාණමිත්තවසෙන සඞ්ඝානුස්සති කථිතා. කබළීකාරාහාරභක්ඛානන්ති කාමාවචරදෙවානං. අසමයවිමුත්තොති අසමයවිමුත්තියා විමුත්තො ඛීණාසවො.

13. En el tercer sutta, 'en los buenos amigos' significa en los amigos nobles. Así, aquí se enseña la recordación de la Sangha mediante la influencia de los buenos amigos. 'Consumidores de comida sólida' se refiere a los devas de la esfera de los sentidos. 'Liberado en todo momento' (asamayavimutto) es el que ha sido liberado mediante la liberación del camino (maggavimutti), que es la liberación de las impurezas en cualquier momento; un Arahant.

4. සුභූතිසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Subhūti Sutta.

14. චතුත්ථෙ කො නාමායං සුභූතී භික්ඛූති ජානන්තොපි සත්ථා කථාසමුට්ඨාපනත්ථං පුච්ඡති. සුදත්තස්ස උපාසකස්ස පුත්තොති අනාථපිණ්ඩිකං සන්ධායාහ. අනාථපිණ්ඩිකස්ස හි පුත්තො අත්තනො චූළපිතු සන්තිකෙ පබ්බජිතො, අථ නං සුභූතිත්ථෙරො ආදාය සත්ථු සන්තිකං අගමාසි. සද්ධාපදානෙසූති සද්ධානං පුග්ගලානං අපදානෙසු ලක්ඛණෙසු.

14. En el cuarto sutta, el Maestro pregunta '¿quién es este monje llamado Subhūti?' a pesar de saberlo, para dar inicio a la conversación. 'Hijo del seguidor laico Sudatta' se refiere a Anāthapiṇḍika. Pues el hijo de Anāthapiṇḍika se ordenó en presencia de su tío paterno, y luego el élder Subhūti lo llevó ante el Maestro. 'En las historias de fe' significa en las características o marcas que son causa de fe en las personas.

5. මෙත්තසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Metta Sutta.

15. පඤ්චමෙ සුඛං සුපතීති යථා සෙසජනා සම්පරිවත්තමානා කාකච්ඡමානා දුක්ඛං සුපන්ති, එවං අසුපිත්වා සුඛං සුපති. නිද්දං ඔක්කමන්තොපි සමාපත්තිං සමාපන්නො විය හොති. සුඛං පටිබුජ්ඣතීති යථා අඤ්ඤෙ නිත්ථුනන්තා විජම්භමානා සම්පරිවත්තන්තා දුක්ඛං පටිබුජ්ඣන්ති, එවං අප්පටිබුජ්ඣිත්වා විකසමානං විය පදුමං සුඛං නිබ්බිකාරො පටිබුජ්ඣති. න පාපකං සුපිනං පස්සතීති සුපිනං පස්සන්තොපි භද්දකමෙව සුපිනං පස්සති, චෙතියං වන්දන්තො විය පූජං කරොන්තො විය ච ධම්මං සුණන්තො විය ච හොති. යථා පනඤ්ඤෙ අත්තානං චොරෙහි සම්පරිවාරිතං විය වාළෙහි උපද්දුතං විය පපාතෙ පතන්තං විය ච පස්සන්ති, න එවං පාපකං සුපිනං පස්සති.

15. En el quinto sutta, 'duerme felizmente' significa que, mientras otras personas duermen con sufrimiento, dándose vueltas y roncando como cuervos, él duerme felizmente sin tales agitaciones. Incluso al quedarse dormido, es como si entrara en una absorción meditativa. 'Despierta felizmente' significa que, así como otros despiertan con sufrimiento, gimiendo, desperezándose y dándose vueltas, él despierta felizmente, sin perturbaciones, como un loto que se abre. 'No tiene sueños malvados' significa que, aunque tenga sueños, solo tiene sueños buenos; es como si estuviera venerando una estupa, realizando una ofrenda o escuchando el Dhamma. Mientras que otros se ven a sí mismos rodeados por ladrones, atacados por bestias salvajes o cayendo por precipicios, él no tiene tales sueños malvados.

මනුස්සානං පියො හොතීති උරෙ ආමුක්කමුත්තාහාරො විය සීසෙ පිළන්ධිතමාලා විය ච මනුස්සානං පියො හොති මනාපො. අමනුස්සානං පියො හොතීති යථෙව මනුස්සානං, අමනුස්සානම්පි පියො හොති විසාඛත්ථෙරො විය. වත්ථු විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.258) මෙත්තාකම්මට්ඨානනිද්දෙසෙ විත්ථාරිතමෙව. දෙවතා රක්ඛන්තීති පුත්තමිව මාතාපිතරො දෙවතා රක්ඛන්ති. නාස්ස අග්ගි [Pg.346] වා විසං වා සත්ථං වා කමතීති මෙත්තාවිහාරිස්ස කායෙ උත්තරාය උපාසිකාය විය අග්ගි වා, සංයුත්තභාණකචූළසීවත්ථෙරස්සෙව විසං වා, සංකිච්චසාමණෙරස්සෙව සත්ථං වා න කමති නප්පවිසති, නාස්ස කායං විකොපෙතීති වුත්තං හොති. ධෙනුවත්ථුම්පි චෙත්ථ කථයන්ති. එකා කිර ධෙනු වච්ඡකස්ස ඛීරධාරං මුඤ්චමානා අට්ඨාසි. එකො ලුද්දකො ‘‘තං විජ්ඣිස්සාමී’’ති හත්ථෙන සම්පරිවත්තෙත්වා දීඝදණ්ඩං සත්තිං මුඤ්චි. සා තස්සා සරීරං ආහච්ච තාලපණ්ණං විය වට්ටමානා ගතා, නෙව උපචාරබලෙන න අප්පනාබලෙන, කෙවලං වච්ඡකෙ බලවහිතචිත්තතාය. එවං මහානුභාවා මෙත්තා.

'Es querido por los seres humanos' significa que es amado y apreciado por las personas, como un collar de perlas en el pecho o una guirnalda de flores en la cabeza. 'Es querido por los seres no humanos' significa que, al igual que por los humanos, también es amado por los espíritus (yakkhas), como el élder Visākha. La historia se detalla en el Visuddhimagga, en la sección sobre la meditación de la benevolencia. 'Las deidades lo protegen' significa que los dioses lo cuidan como los padres a un hijo. 'Ni el fuego, ni el veneno, ni las armas le afectan' significa que en el cuerpo de quien mora en la benevolencia, no penetra el fuego (como en el caso de la seguidora laica Uttarā), ni el veneno (como en el del élder Cūḷasīva), ni las armas (como en el del novicio Saṅkicca); no entran ni dañan su cuerpo; este es el significado. También relatan aquí la historia de una vaca. Se dice que una vaca se detuvo para dar leche a su ternero; un cazador, con la intención de matarla, lanzó una lanza con su mano. La lanza golpeó el cuerpo de la vaca y, en lugar de penetrar, cayó al suelo doblándose como una hoja de palma; esto no ocurrió por el poder de la concentración de acceso ni de la concentración plena, sino simplemente por la poderosa mente dirigida al bienestar del ternero. Así de gran poder tiene la benevolencia (mettā).

තුවටං චිත්තං සමාධියතීති මෙත්තාවිහාරිනො ඛිප්පමෙව චිත්තං සමාධියති, නත්ථි තස්ස දන්ධායිතත්තං. මුඛවණ්ණො විප්පසීදතීති බන්ධනා පවුත්තතාලපක්කං විය චස්ස විප්පසන්නවණ්ණං මුඛං හොති. අසම්මූළ්හො කාලං කරොතීති මෙත්තාවිහාරිනො සම්මොහමරණං නාම නත්ථි, අසම්මූළ්හො පන නිද්දං ඔක්කමන්තො විය කාලං කරොති. උත්තරි අප්පටිවිජ්ඣන්තොති මෙත්තාසමාපත්තිතො උත්තරි අරහත්තං අධිගන්තුං අසක්කොන්තො ඉතො චවිත්වා සුත්තප්පබුද්ධො විය බ්‍රහ්මලොකං උපපජ්ජතීති.

"La mente se concentra rápidamente" significa que la mente de quien mora en el amor universal se concentra muy pronto; no hay en él lentitud. "La complexión facial se aclara" significa que su rostro adquiere un color extremadamente radiante, como un fruto de palma maduro recién caído de su tallo. "Muere sin confusión" significa que para quien mora en el amor universal no existe la muerte con confusión; por el contrario, fallece sin confusión, como quien se queda dormido. "Si no penetra más allá" significa que, si es incapaz de alcanzar el estado de Arahant más allá de las absorciones del amor universal, al fallecer en este mundo renace en el mundo de Brahma, como quien despierta de un sueño.

6. අට්ඨකනාගරසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Aṭṭhakanāgara Sutta

16. ඡට්ඨෙ දසමොති ජාතිගොත්තවසෙන චෙව සාරපත්තකුලගණනාය ච දසමෙ ඨානෙ ගණීයති, තෙනස්ස දසමොත්වෙව නාමං ජාතං. අට්ඨකනාගරොති අට්ඨකනගරවාසී. කුක්කුටාරාමෙති කුක්කුටසෙට්ඨිනා කාරිතෙ ආරාමෙ.

16. En el sexto sutta, "el décimo" (dasama) se refiere a que es contado en la décima posición tanto por su linaje y clan como por el número de familias prominentes; por esta razón, ese fue el nombre que recibió. "Aṭṭhakanāgara" significa habitante de la ciudad de Aṭṭhaka. "En el Kukkuṭārāma" se refiere al monasterio cuya construcción fue encargada por el banquero Kukkuṭa.

තෙන භගවතා…පෙ… සම්මදක්ඛාතොති එත්ථ අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – යො සො භගවා සමතිංස පාරමියො පූරෙත්වා සබ්බකිලෙසෙ භඤ්ජිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, තෙන භගවතා තෙසං තෙසං සත්තානං ආසයානුසයං ජානතා, හත්ථතලෙ ඨපිතං ආමලකං විය සබ්බඤෙය්‍යධම්මෙ පස්සතා, අපිච පුබ්බෙනිවාසාදීහි ජානතා, දිබ්බෙන චක්ඛුනා පස්සතා, තීහි වා විජ්ජාහි ඡහි වා පන අභිඤ්ඤාහි ජානතා, සබ්බත්ථ අප්පටිහතෙන සමන්තචක්ඛුනා පස්සතා, සබ්බධම්මජානනසමත්ථාය පඤ්ඤාය ජානතා, සබ්බසත්තානං චක්ඛුවිසයාතීතානි තිරොකුට්ටාදිගතානි චාපි [Pg.347] රූපානි අතිවිසුද්ධෙන මංසචක්ඛුනා වා පස්සතා, අත්තහිතසාධිකාය සමාධිපදට්ඨානාය පටිවෙධපඤ්ඤාය ජානතා, පරහිතසාධිකාය කරුණාපදට්ඨානාය දෙසනාපඤ්ඤාය පස්සතා, අන්තරායිකධම්මෙ වා ජානතා, නිය්‍යානිකධම්මෙ පස්සතා, අරීනං හතත්තා අරහතා, සම්මා සාමං සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා සම්මාසම්බුද්ධෙනාති එවං චතුවෙසාරජ්ජවසෙන චතූහි කාරණෙහි ථොමිතෙන අත්ථි නු ඛො එකො ධම්මො අක්ඛාතොති.

En la frase "Por aquel Bienaventurado... bien declarado", este es el significado resumido: aquel Bienaventurado que, tras haber completado las treinta perfecciones y destruido todas las impurezas, alcanzó el supremo y perfecto despertar; por aquel Bienaventurado que conoce las inclinaciones y tendencias latentes de los diversos seres; que ve todas las cosas cognoscibles como si fueran un fruto de amalaka puesto en la palma de su mano; además, que conoce por medio del recuerdo de vidas pasadas y otros conocimientos; que ve con el ojo divino; que conoce por medio de las tres ciencias o de las seis facultades superiores; que ve con el "ojo universal" (samantacakkhu), sin obstrucción en ninguna parte; que conoce con la sabiduría capaz de comprender todos los fenómenos; que ve con un ojo físico extremadamente puro incluso las formas que están más allá del alcance de la vista o detrás de muros; que conoce con la sabiduría de la penetración que tiene como causa próxima la concentración para el propio beneficio; que ve con la sabiduría de la enseñanza que tiene como causa próxima la compasión para el beneficio de los demás; que conoce los estados que son obstáculos y ve los estados que conducen a la liberación; que es un Arahant por haber destruido a los enemigos de las impurezas y un Sammāsambuddha por haber comprendido por sí mismo todos los fenómenos. Así, por aquel Bienaventurado elogiado por estas cuatro razones mediante el poder de las cuatro clases de intrepidez, ¿existe acaso un único fenómeno (eko dhammo) que haya sido declarado?

අභිසඞ්ඛතන්ති කතං උප්පාදිතං. අභිසඤ්චෙතයිතන්ති චෙතයිතං කප්පයිතං. සො තත්ථ ඨිතොති සො තස්මිං සමථවිපස්සනාධම්මෙ ඨිතො. ධම්මරාගෙන ධම්මනන්දියාති පදද්වයෙනපි සමථවිපස්සනාසු ඡන්දරාගො වුත්තො. සමථවිපස්සනාසු හි සබ්බෙන සබ්බං ඡන්දරාගං පරියාදියිතුං සක්කොන්තො අරහා හොති, අසක්කොන්තො අනාගාමී හොති. සො සමථවිපස්සනාසු ඡන්දරාගස්ස අප්පහීනත්තා චතුත්ථජ්ඣානචෙතනාය සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තති. අයං ආචරියානං සමානත්ථකථා.

"Construido" (abhisaṅkhata) significa hecho o producido. "Intencionado" (abhisañcetayita) significa volitivo o planeado. "Él permanece allí" significa que permanece en esos estados de calma y visión clara. Mediante los dos términos "apego a la enseñanza" (dhammarāga) y "deleite en la enseñanza" (dhammanandi), se describe el deseo y el apego hacia la calma y la visión clara. Pues si uno es capaz de agotar por completo el deseo y el apego en la calma y la visión clara, se convierte en un Arahant; si no es capaz, se convierte en un Anāgāmī. Debido a que no ha abandonado el deseo y el apego en la calma y la visión clara, por medio de la voluntad asociada al cuarto jhāna, renace en las Moradas Puras (suddhāvāsa). Esta es la explicación unánime de los maestros.

විතණ්ඩවාදී පනාහ – ‘‘තෙනෙව ධම්මරාගෙනාති වචනතො අකුසලෙන සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තතී’’ති. සො ‘‘සුත්තං ආහරාහී’’ති වත්තබ්බො. අද්ධා අඤ්ඤං අපස්සන්තො ඉදමෙව ආහරිස්සති. තතො වත්තබ්බො ‘‘කිම්පනිදං සුත්තං නීතත්ථං, උදාහු නෙය්‍යත්ථ’’න්ති. අද්ධා ‘‘නීතත්ථ’’න්ති වක්ඛති. තතො වත්තබ්බො – එවං සන්තෙ අනාගාමිඵලත්ථිකෙන සමථවිපස්සනාසු ඡන්දරාගො කත්තබ්බො භවිස්සති, ඡන්දරාගෙ උප්පාදිතෙ අනාගාමිඵලං පටිලද්ධං භවිස්සති, මා ‘‘සුත්තං මෙ ලද්ධ’’න්ති යං වා තං වා දීපෙහි. පඤ්හං කථෙන්තෙන හි ආචරියස්ස සන්තිකෙ උග්ගහෙත්වා අත්ථරසං පටිවිජ්ඣිත්වා කථෙතුං වට්ටති. අකුසලෙන හි සග්ගෙ, කුසලෙන ච අපායෙ පටිසන්ධි නාම නත්ථි. වුත්තඤ්චෙතං භගවතා –

Pero el polemista dice: "Debido a las palabras 'por ese mismo apego a la enseñanza', el renacimiento en las Moradas Puras ocurre por medio de un estado innhábil". A él se le debe decir: "Presenta un sutta". Seguramente, al no encontrar otro, presentará este mismo. Entonces se le debe preguntar: "¿Es este sutta de sentido explícito o de sentido que requiere interpretación?". Seguramente dirá: "De sentido explícito". Entonces se le debe decir: "Siendo así, aquel que busca el fruto del no-retorno debería cultivar el deseo y el apego en la calma y la visión clara. Si se genera tal deseo y apego, se obtendrá el fruto del no-retorno". No digas simplemente "He encontrado un sutta" y señales cualquier cosa. Pues quien explica una cuestión debe aprenderla ante un maestro, penetrar el significado de la esencia y luego hablar. Pues no existe el renacimiento en los cielos por actos innhábiles, ni en los estados de privación por actos hábiles. Y esto fue dicho por el Bienaventurado:

‘‘න, භික්ඛවෙ, ලොභජෙන කම්මෙන, දොසජෙන කම්මෙන, මොහජෙන කම්මෙන දෙවා පඤ්ඤායන්ති, මනුස්සා පඤ්ඤායන්ති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි සුගතියො. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, ලොභජෙන කම්මෙන, දොසජෙන කම්මෙන, මොහජෙන කම්මෙන නිරයො පඤ්ඤායති, තිරච්ඡානයොනි පඤ්ඤායති, පෙත්තිවිසයො පඤ්ඤායති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි දුග්ගතියො’’ති (අ. නි. 6.39) –

"Monjes, no es por acciones nacidas de la codicia, del odio o del engaño que aparecen los dioses, los seres humanos o cualquier otro destino feliz. Por el contrario, monjes, es por acciones nacidas de la codicia, del odio o del engaño que aparece el infierno, el reino animal, el reino de los espíritus hambrientos o cualquier otro destino de sufrimiento".

එවං [Pg.348] සඤ්ඤාපෙතබ්බො. සචෙ සඤ්ජානාති, සඤ්ජානාතු. නො චෙ සඤ්ජානාති, ‘‘ගච්ඡ පාතොව විහාරං පවිසිත්වා යාගුං පිවා’’ති උය්‍යොජෙතබ්බො.

Así es como se le debe hacer comprender. Si lo entiende, que lo entienda. Si no lo entiende, se le debe despedir diciendo: "Vete, entra temprano al monasterio y bebe tu gachas (yāgu)".

අයං ඛො, ගහපති, එකධම්මො අක්ඛාතොති එකං ධම්මං පුච්ඡිතෙන ‘‘අයම්පි එකධම්මො අක්ඛාතො, අයම්පි එකධම්මො අක්ඛාතො’’ති එවං පුච්ඡාවසෙන කථිතත්තා එකාදසපි ධම්මා එකධම්මො නාම කතො. අමතුප්පත්තිඅත්ථෙන වා සබ්බෙපි එකධම්මොති වත්තුං වට්ටති.

"Este es, jefe de familia, un fenómeno que ha sido declarado": dado que se le preguntó por un solo fenómeno y el Venerable Ānanda respondió: "Este también es un fenómeno declarado", debido a la naturaleza de la pregunta, los once fenómenos se agrupan bajo el nombre de "un solo fenómeno". O bien, es apropiado llamar a todos ellos "un solo fenómeno" en el sentido de que producen el estado Inmortal.

නිධිමුඛං ගවෙසන්තොති නිධිං පරියෙසන්තො. සකිදෙවාති එකප්පයොගෙනෙව. කථං පන එකප්පයොගෙනෙව එකාදසන්නං නිධීනං අධිගමො හොතීති? ඉධෙකච්චො අරඤ්ඤෙ ජීවිතවුත්තිං ගවෙසමානො චරති. තමෙනං අඤ්ඤතරො අත්ථචරකො දිස්වා ‘‘කිං, භො, චරසී’’ති පුච්ඡති. සො ‘‘ජීවිතවුත්තිං පරියෙසාමී’’ති ආහ. ඉතරො ‘‘තෙන හි සම්ම ආගච්ඡ, එතං පාසාණං පවට්ටෙහී’’ති ආහ. සො තං පවට්ටෙත්වා උපරූපරිට්ඨිතා වා කුච්ඡියා කුච්ඡිං ආහච්ච ඨිතා වා එකාදස කුම්භියො පස්සති. එවං එකප්පයොගෙන එකාදසන්නං අධිගමො හොති.

"Buscando la entrada a un tesoro" significa buscando un tesoro oculto. "De una sola vez" significa con un único esfuerzo. Pero, ¿cómo se obtiene el hallazgo de once tesoros con un único esfuerzo? He aquí un ejemplo: alguien camina por el bosque buscando un medio de vida. Al verlo, un benefactor le pregunta: "Amigo, ¿por qué caminas así?". Él responde: "Busco un medio de vida". El otro le dice: "Entonces, amigo, ven aquí; voltea esta piedra". Él la voltea y ve once vasijas llenas de tesoros, ya sea colocadas una sobre otra o alineadas unas junto a otras. De la misma manera, con un único esfuerzo se produce el logro de los once fenómenos.

ආචරියධනං පරියෙසිස්සන්තීති අඤ්ඤතිත්ථියා හි යස්ස සන්තිකෙ සිප්පං උග්ගණ්හන්ති, තස්ස සිප්පුග්ගහණතො පුරෙ වා පච්ඡා වා අන්තරන්තරා වා ගෙහතො නීහරිත්වා ධනං දෙන්ති. යෙසං ගෙහෙ නත්ථි, තෙ ඤාතිසභාගතො පරියෙසන්ති. යෙසං තම්පි නත්ථි, තෙ සභාගතො පරියෙසන්ති. තථා අලභමානා භික්ඛම්පි චරිත්වා දෙන්තියෙව. තං සන්ධායෙතං වුත්තං.

«Buscarán riquezas para el maestro»: se refiere a los seguidores de otras escuelas, pues aquellos de quienes aprenden un arte, le entregan riquezas sacadas de su hogar, ya sea antes, después o durante el proceso de aprendizaje del arte. Aquellos que no tienen riquezas en sus hogares las buscan entre parientes de igual condición. Si tampoco cuentan con parientes así, las buscan entre personas de ideas afines. Si aun así no las obtienen, incluso mendigan para poder darlas. A este hecho se refiere lo dicho.

කිං පනාහන්ති බාහිරකා තාව අනිය්‍යානිකෙපි සාසනෙ සිප්පමත්තදායකස්ස ධනං පරියෙසන්ති, අහං පන එවංවිධෙ නිය්‍යානිකසාසනෙ එකාදසවිධං අමතුප්පත්තිපටිපදං දෙසෙන්තස්ස ආචරියස්ස පූජං කිං න කරිස්සාමි, කරිස්සාමියෙවාති වදති. පච්චෙකං දුස්සයුගෙන අච්ඡාදෙසීති එකමෙකස්ස භික්ඛුනො එකෙකං දුස්සයුගං අදාසීති අත්ථො. සමුදාචාරවචනං පනෙත්ථ එවරූපං හොති, තස්මා අච්ඡාදෙසීති වුත්තං. පඤ්චසතං විහාරන්ති පඤ්චසතග්ඝනිකං පණ්ණසාලං කාරෙසීති අත්ථො.

«Pero, ¿por qué yo no?»: Esto quiere decir: «Si los ajenos a la enseñanza buscan riquezas para dar a quien simplemente enseña un arte en una doctrina que no conduce a la liberación, ¿por qué yo no habría de rendir culto al maestro que enseña la práctica de once tipos que conduce al logro de lo Inmortal en esta doctrina que sí conduce a la liberación? Ciertamente lo haré». «Vistió a cada uno con un par de túnicas» significa que dio a cada uno de los monjes un par de telas para vestirse. Esta es una expresión de uso común en el mundo, por eso se dice «vistió». «Un monasterio de quinientos» significa que hizo construir cabañas de hojas por un valor de quinientas monedas.

7. ගොපාලසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Gopāla Sutta

17. සත්තමෙ තිස්සො කථා එකනාළිකා චතුරස්සා නිසින්නවත්තිකාති. තත්ථ පාළිං වත්වා එකෙකස්ස පදස්ස අත්ථකථනං එකනාළිකා නාම[Pg.349]. අපණ්ඩිතගොපාලකං දස්සෙත්වා, අපණ්ඩිතභික්ඛුං දස්සෙත්වා, පණ්ඩිතගොපාලකං දස්සෙත්වා, පණ්ඩිතභික්ඛුං දස්සෙත්වාති චතුක්කං බන්ධිත්වා කථනං චතුරස්සා නාම. අපණ්ඩිතගොපාලකං දස්සෙත්වා පරියොසානගමනං, අපණ්ඩිතභික්ඛුං දස්සෙත්වා පරියොසානගමනං, පණ්ඩිතගොපාලකං දස්සෙත්වා පරියොසානගමනං, පණ්ඩිතභික්ඛුං දස්සෙත්වා පරියොසානගමනන්ති අයං නිසින්නවත්තිකා නාම. අයං ඉධ සබ්බාචරියානං ආචිණ්ණා.

17. En el séptimo sutta, hay tres formas de exposición: ekanāḷikā, caturassā y nisinnavattikā. Allí, la explicación del significado de cada término tras citar el texto Pali se denomina ekanāḷikā. La exposición que se organiza en grupos de cuatro, mostrando al vaquero necio, al monje necio, al vaquero sabio y al monje sabio, se denomina caturassā. Mostrar al vaquero necio hasta llegar a la conclusión del tema, mostrar al monje necio hasta llegar a la conclusión, mostrar al vaquero sabio hasta la conclusión y mostrar al monje sabio hasta la conclusión, se denomina nisinnavattikā. Este último método es la práctica habitual de todos los maestros en este texto.

එකාදසහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහීති එකාදසහි අගුණකොට්ඨාසෙහි. ගොගණන්ති ගොමණ්ඩලං. පරිහරිතුන්ති පරිග්ගහෙත්වා විචරිතුං. ඵාතිං කාතුන්ති වඩ්ඪිං ආපාදෙතුං. ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. න රූපඤ්ඤූ හොතීති ගණනතො වා වණ්ණතො වා රූපං න ජානාති. ගණනතො න ජානාති නාම අත්තනො ගුන්නං සතං වා සහස්සං වාති සඞ්ඛ්‍යං න ජානාති, සො ගාවීසු හටාසු වා පලාතාසු වා ගොගණං ගණෙත්වා ‘‘අජ්ජ එත්තකා න දිස්සන්තී’’ති ද්වෙ තීණි ගාමන්තරානි වා අටවිං වා විචරන්තො න පරියෙසති. අඤ්ඤෙසං ගාවීසු අත්තනො ගොගණං පවිට්ඨාසුපි ගොගණං ගණෙත්වා ‘‘ඉමා එත්තිකා ගාවො න අම්හාක’’න්ති යට්ඨියා පොථෙත්වා න නීහරති. තස්ස නට්ඨා ගාවියො නට්ඨාව හොන්ති. පරගාවියො ගහෙත්වා චරති. ගොසාමිකා දිස්වා ‘‘අයං එත්තකං කාලං අම්හාකං ධෙනූ දුහී’’ති තජ්ජෙත්වා අත්තනො ගාවියො ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති. තස්ස ගොගණොපි පරිහායති, පඤ්ච ගොරසපරිභොගතොපි පරිබාහිරො හොති. වණ්ණතො න ජානාති නාම ‘‘එත්තිකා ගාවී සෙතා, එත්තිකා රත්තා, එත්තිකා කාළා, එත්තිකා ඔදාතා, එත්තිකා කබරා, එත්තිකා නීලා’’ති න ජානාති. සො ගාවීසු හටාසු වා පලාතාසු වා…පෙ… පඤ්චගොරසපරිභොගතොපි පරිබාහිරො හොති.

«Con once factores, monjes»: con once conjuntos de cualidades carentes de virtud. «Al rebaño»: al conjunto de las vacas. «Para cuidarlo»: para protegerlo y desplazarse con él. «Para acrecentarlo»: para lograr que se multipliquen y que aumenten los cinco productos derivados de la vaca. «Aquí»: en este mundo. «No conoce las formas»: no conoce a las vacas por su número ni por su apariencia física. «No conocer por el número» significa que no sabe si tiene cien o mil vacas; así, cuando las vacas se pierden o huyen, no cuenta el rebaño ni las busca recorriendo dos o tres aldeas o el bosque pensando: «Hoy no se ven tantas vacas». Incluso cuando el ganado de otros entra en su propio rebaño, no las cuenta ni las expulsa con el bastón pensando: «Estas vacas no son nuestras». Sus vacas perdidas permanecen perdidas. Al andar con vacas ajenas, los dueños, al verlo, lo amenazan diciendo: «Este hombre ha estado ordeñando nuestra vaca durante todo este tiempo», y se llevan sus vacas. Así, su rebaño disminuye y él se ve privado del disfrute de los cinco productos lácteos. «No conocer por la apariencia» significa que no sabe cuántas vacas son blancas, rojas, negras, claras, moteadas o azules. Si las vacas se pierden o huyen... (igual que antes) se ve privado del disfrute de los cinco productos lácteos.

න ලක්ඛණකුසලොති ගාවීනං සරීරෙ කතං ධනුසත්තිසූලාදිභෙදං ලක්ඛණං න ජානාති. සො ගාවීසු හටාසු වා පලාතාසු වා ‘‘අජ්ජ අසුකලක්ඛණා අසුකලක්ඛණා ච ගාවො න දිස්සන්තී’’ති…පෙ… පඤ්චගොරසපරිභොගතොපි පරිබාහිරො හොති.

«No es hábil en las marcas»: no conoce las marcas hechas en el cuerpo de las vacas, como las de arco, lanza o tridente. Si las vacas se pierden o huyen, al no poder identificar cuáles faltan hoy según sus marcas... se ve privado del disfrute de los cinco productos lácteos.

න ආසාටිකං හාරෙතාති ගුන්නං ඛාණුකණ්ටකාදීහි පහටට්ඨානෙසු වණො හොති. තත්ථ නීලමක්ඛිකා අණ්ඩකානි ඨපෙන්ති, තෙසං ආසාටිකාති නාමං. තානි දණ්ඩකෙන අපනෙත්වා භෙසජ්ජං දාතබ්බං හොති, බාලො ගොපාලකො තථා න කරොති. තෙන වුත්තං – ‘‘න ආසාටිකං හාරෙතා [Pg.350] හොතී’’ති. තස්ස ගුන්නං වණා වඩ්ඪන්ති, ගම්භීරා හොන්ති, පාණකා කුච්ඡිං පවිසන්ති, ගාවො ගෙලඤ්ඤාභිභූතා නෙව යාවදත්ථං තිණං ඛාදිතුං න පානීයං පාතුං සක්කොන්ති. තත්ථ ගුන්නං ඛීරං ඡිජ්ජති, ගොණානං ජවො හායති, උභයෙසම්පි ජීවිතන්තරායො හොති. එවමස්ස ගොගණොපි පරිහායති…පෙ… පඤ්චගොරසතොපි පරිබාහිරො හොති.

«No retira los huevos de mosca»: las vacas suelen tener heridas en los lugares donde han sido golpeadas por tocones o espinas. Allí, las moscas azules depositan sus huevos, llamados āsāṭikā. Estos deben ser retirados con un pequeño bastón y luego se debe aplicar medicina, pero el vaquero necio no lo hace. Por eso se dice: «No retira los huevos de mosca». En consecuencia, las heridas de las vacas crecen, se profundizan, los gusanos penetran en la carne y las vacas, abrumadas por la enfermedad, no pueden comer hierba ni beber agua a su voluntad. Entonces, la producción de leche cesa, la rapidez de los bueyes disminuye y hay peligro para la vida tanto del ganado como del dueño. De este modo, su rebaño disminuye y se ve privado de los cinco productos lácteos.

න වණං පටිච්ඡාදෙතා හොතීති ගුන්නං වුත්තනයෙනෙව සඤ්ජාතො වණො භෙසජ්ජං දත්වා වාකෙන වා චීරකෙන වා බන්ධිත්වා පටිච්ඡාදෙතබ්බො හොති. බාලගොපාලකො තං න කරොති. අථස්ස ගුන්නං වණෙහි යූසා පග්ඝරන්ති, තා අඤ්ඤමඤ්ඤං නිඝංසන්ති. තෙන අඤ්ඤෙසම්පි වණා ජායන්ති. එවං ගාවො ගෙලඤ්ඤාභිභූතා නෙව යාවදත්ථං තිණානි ඛාදිතුං…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

«No cubre la herida»: cuando una vaca tiene una herida producida de la manera mencionada, se debe aplicar medicina y cubrirla vendándola con fibras o trozos de tela. El vaquero necio no hace esto. Entonces, el pus supura de las heridas, las vacas se frotan unas con otras y, debido a ese roce, a las otras vacas también les surgen heridas. Así, las vacas, abrumadas por la enfermedad, no pueden comer hierba a su voluntad... y él se ve privado de los beneficios.

න ධූමං කත්තා හොතීති අන්තොවස්සෙ ඩංසමකසාදීනං උස්සන්නකාලෙ ගොගණෙ වජං පවිට්ඨෙ තත්ථ තත්ථ ධූමො කාතබ්බො හොති. අපණ්ඩිතගොපාලකො තං න කරොති, ගොගණො සබ්බරත්තිං ඩංසාදීහි උපද්දුතො නිද්දං අලභිත්වා පුනදිවසෙ අරඤ්ඤෙ තත්ථ තත්ථ රුක්ඛමූලාදීසු නිපජ්ජිත්වා නිද්දායති. නෙව යාවදත්ථං තිණානි ඛාදිතුං…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

«No hace humo»: durante la estación de lluvias, cuando los tábanos y mosquitos son abundantes, es necesario hacer humo en diversos lugares cuando el rebaño entra al corral. El vaquero necio no lo hace; el rebaño, acosado toda la noche por los tábanos y otros insectos, no consigue dormir. Al día siguiente, en el bosque, las vacas se echan a dormir bajo los árboles y en otros sitios, y no pueden comer hierba a su voluntad... y él se ve privado de los beneficios.

න තිත්ථං ජානාතීති තිත්ථම්පි සමන්ති වා විසමන්ති වා සගාහන්ති වා නිග්ගාහන්ති වා න ජානාති. සො අතිත්ථෙන ගාවියො ඔතාරෙති. තාසං විසමතිත්ථෙ පාසාණාදීනි අක්කමන්තීනං පාදා භිජ්ජන්ති. සගාහං ගම්භීරං තිත්ථං ඔතිණ්ණෙ කුම්භීලාදයො ගාවො ගණ්හන්ති, ‘‘අජ්ජ එත්තිකා ගාවො නට්ඨා, අජ්ජ එත්තිකා’’ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජන්ති. එවමස්ස ගො ගණොපි පරිහායති…පෙ… පඤ්චගොරසතොපි පරිබාහිරො හොති.

‘No conoce el vado’ significa que no sabe si el vado es uniforme o desigual, si tiene peligros como cocodrilos o si no los tiene. Él hace descender a las vacas por un lugar que no es un vado. Sus patas se rompen al pisar piedras y otros obstáculos en vados desiguales. En vados profundos y peligrosos, los cocodrilos y otros depredadores atrapan a las vacas; así se llega a decir: ‘Hoy se han perdido tantas vacas, hoy tantas’. De este modo, su hato de ganado disminuye... y queda excluido de los cinco productos de la vaca.

න පීතං ජානාතීති පීතම්පි අපීතම්පි න ජානාති. ගොපාලකෙන හි ‘‘ඉමාය ගාවියා පීතං, ඉමාය න පීතං, ඉමාය පානීයතිත්ථෙ ඔකාසො ලද්ධො, ඉමාය න ලද්ධො’’ති එවං පීතාපීතං ජානිතබ්බං හොති. අයං පන දිවසභාගෙ අරඤ්ඤෙ ගොගණං රක්ඛිත්වා ‘‘පානීයං පායෙස්සාමී’’ති නදිං වා තළාකං වා ඔගාහෙත්වා ගච්ඡති. තත්ථ මහාඋසභා ච අනුසභා ච බලවගාවියො ච දුබ්බලානි චෙව මහල්ලකානි ච ගොරූපානි සිඞ්ගෙහි [Pg.351] වා ඵාසුකාහි වා පහරිත්වා අත්තනො ඔකාසං කත්වා ඌරුප්පමාණං උදකං පවිසිත්වා යථාකාමං පිවන්ති. අවසෙසා ඔකාසං අලභමානා තීරෙ ඨත්වා කලලමිස්සකං උදකං පිවන්ති වා අපීතා එව වා හොන්ති. අථ සො ගොපාලකො පිට්ඨියං පහරිත්වා පුන අරඤ්ඤං පවෙසෙති. තත්ථ අපීතා ගාවියො පිපාසාය සුස්සමානා යාවදත්ථං තිණානි ඛාදිතුං න සක්කොන්ති. තත්ථ ගුන්නං ඛීරං ඡිජ්ජති. ගොණානං ජවො හායති…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

‘No conoce lo que se ha bebido’ significa que no sabe quién ha bebido y quién no. Un boyero debe saber: ‘Esta vaca ha bebido, esta no; esta ha tenido oportunidad en el abrevadero, esta no’. Sin embargo, este boyero ignorante, tras cuidar el hato en el bosque durante el día, los lleva a un río o estanque pensando: ‘Les daré de beber’. Allí, los grandes bueyes, los toros secundarios y las vacas fuertes, golpeando con sus cuernos o flancos a los ejemplares débiles y viejos, se abren paso, entran en el agua hasta la altura del vientre y beben a su voluntad. Los restantes, al no encontrar lugar, permanecen en la orilla y beben agua mezclada con lodo o no beben nada. Entonces, el boyero los golpea en el lomo y los hace entrar de nuevo en el bosque. Allí, las vacas que no han bebido, consumidas por la sed, no pueden comer hierba a su antojo. Debido a esto, la leche de las vacas se interrumpe y la rapidez de los bueyes disminuye... y queda excluido de los beneficios.

න වීථිං ජානාතීති ‘‘අයං මග්ගො සමො ඛෙමො, අයං විසමො සාසඞ්කො සප්පටිභයො’’ති න ජානාති. සො සමං ඛෙමං මග්ගං වජ්ජෙත්වා ගොගණං ඉතරමග්ගං පටිපාදෙති. තත්ථ ගාවො සීහබ්‍යග්ඝාදීනං ගන්ධෙන චොරපරිස්සයෙන ච අභිභූතා භන්තමිගසප්පටිභාගා ගීවං උක්ඛිපිත්වා තිට්ඨන්ති, නෙව යාවදත්ථං තිණානි ඛාදන්ති, න පානීයං පිවන්ති. තත්ථ ගුන්නං ඛීරං ඡිජ්ජති…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

‘No conoce el camino’ significa que no sabe: ‘Este camino es llano y seguro; este es desigual, sospechoso y temible’. Él, evitando el camino llano y seguro, conduce al hato por el camino opuesto. Allí, las vacas, abrumadas por el olor de leones, tigres y otros depredadores, y por el peligro de los ladrones, se asemejan a ciervos asustados y permanecen con el cuello erguido; no comen hierba a su antojo ni beben agua. Debido a esto, la leche de las vacas se interrumpe... y queda excluido de los beneficios.

න ගොචරකුසලො හොතීති ගොපාලකෙන හි ගොචරකුසලෙන භවිතබ්බං, පඤ්චාහිකචාරො වා සත්තාහිකචාරො වා ජානිතබ්බො. එකදිසාය ගොගණං චාරෙත්වා පුනදිවසෙ තත්ථ න චාරෙතබ්බො. මහතා හි ගොගණෙන චිණ්ණට්ඨානං භෙරිතලං විය සුද්ධං හොති නිත්තිණං, උදකම්පි ආලුලීයති. තස්මා පඤ්චමෙ වා සත්තමෙ වා දිවසෙ පුන තත්ථ චාරෙතුං වට්ටති. එත්තකෙන හි තිණම්පි පටිවිරුහති, උදකම්පි පසීදති, අයං පන ඉමං පඤ්චාහිකචාරං වා සත්තාහිකචාරං වා න ජානාති, දිවසෙ දිවසෙ රක්ඛිතට්ඨානෙයෙව රක්ඛති. අථස්ස ගොගණො හරිතතිණං න ලභති, සුක්ඛතිණං ඛාදන්තො කලලමිස්සකං උදකං පිවති. තත්ථ ගුන්නං ඛීරං ඡිජ්ජති…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

‘No es experto en los pastos’ significa que un boyero debe ser hábil en los lugares de pastoreo; debe conocer el ciclo de rotación de cinco o siete días. Tras haber hecho pastar al hato en una dirección, no debe llevarlo allí al día siguiente. Pues un lugar ya recorrido por un gran hato de ganado queda limpio como la superficie de un tambor, sin hierba, y el agua se enturbia. Por lo tanto, conviene volver a pastar allí recién al quinto o séptimo día. En ese tiempo, la hierba vuelve a brotar y el agua se aclara. Pero este boyero no conoce este ciclo de cinco o siete días y los cuida cada día en el mismo lugar ya pastado. Entonces, su ganado no obtiene hierba verde; comiendo hierba seca, beben agua mezclada con lodo. Debido a esto, la leche de las vacas se interrumpe... y queda excluido de los beneficios.

අනවසෙසදොහී ච හොතීති පණ්ඩිතගොපාලකෙන හි යාව වච්ඡකස්ස මංසලොහිතං සණ්ඨාති, තාව එකං ද්වෙ ථනෙ ඨපෙත්වා සාවසෙසදොහිනා භවිතබ්බං. අයං වච්ඡකස්ස කිඤ්චි අනවසෙසෙත්වා දුහති. ඛීරපකො වච්ඡො ඛීරපිපාසාය සුස්සති, සණ්ඨාතුං අසක්කොන්තො කම්පමානො මාතු පුරතො පතිත්වා කාලං කරොන්ති. මාතා පුත්තකං දිස්වා, ‘‘මය්හං පුත්තකො අත්තනො මාතුඛීරං පාතුං න ලභතී’’ති [Pg.352] පුත්තසොකෙන නෙව යාවදත්ථං තිණානි ඛාදිතුං න පානීයං පාතුං සක්කොති, ථනෙසු ඛීරං ඡිජ්ජති. එවමස්ස ගොගණොපි පරිහායති…පෙ… පඤ්චගොරසතොපි පරිබාහිරො හොති.

‘Ordeña sin dejar remanente’ significa que un boyero sabio, mientras el ternero desarrolla carne y sangre, debe ordeñar dejando una o dos ubres sin tocar. Este boyero ordeña sin dejar nada para el ternero. El ternero, que se alimenta de leche, se consume por la sed de leche y, al no poder sostenerse, cae temblando ante su madre y muere. La madre, al ver a su cría y pensar: ‘Mi pequeño no ha podido beber la leche de su propia madre’, por el dolor hacia su hijo, no puede comer hierba ni beber agua a su antojo; la leche se interrumpe en sus ubres. De este modo, su hato de ganado disminuye... y queda excluido de los cinco productos de la vaca.

ගුන්නං පිතිට්ඨානං කරොන්තීති ගොපිතරො. ගාවො පරිණායන්ති යථාරුචිං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තීති ගොපරිණායකා. තෙ න අතිරෙකපූජායාති පණ්ඩිතො හි ගොපාලකො එවරූපෙ උසභෙ අතිරෙකපූජාය පූජෙති, පණීතං ගොභත්තං දෙති, ගන්ධපඤ්චඞ්ගුලිකෙහි මණ්ඩෙති, මාලං පිළන්ධෙති, සිඞ්ගෙසු සුවණ්ණරජතකොසකෙ ච ධාරෙති, රත්තිං දීපං ජාලෙත්වා චෙලවිතානස්ස හෙට්ඨා සයාපෙති. අයං පන තතො එකසක්කාරම්පි න කරොති. උසභා අතිරෙකපූජං අලභමානා ගොගණං න රක්ඛන්ති, පරිස්සයං න වාරෙන්ති. එවමස්ස ගොගණොපි පරිහායති…පෙ… පඤ්චගොරසතොපි පරිබාහිරො හොති.

‘Son los que establecen el fundamento de las vacas’, por eso se les llama gopitaro. ‘Guían a las vacas llevándolas según su voluntad’, por eso se les llama gopariṇāyakā. ‘No les rinde honores especiales’: un boyero sabio honra a tales bueyes con un respeto superior; les da alimento selecto, los adorna con marcas de perfume hechas con los cinco dedos, les pone guirnaldas, coloca fundas de oro y plata en sus cuernos, y por la noche enciende una lámpara y los hace dormir bajo un dosel de tela. Este boyero, en cambio, no les rinde ni un solo honor. Los bueyes, al no recibir este trato especial, no protegen al hato ni alejan los peligros. De este modo, su hato de ganado disminuye... y queda excluido de los cinco productos de la vaca.

ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. න රූපඤ්ඤූ හොතීති ‘‘චත්තාරි මහාභූතානි චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදායරූප’’න්ති එවං වුත්තං රූපං ද්වීහාකාරෙහි න ජානාති ගණනතො වා සමුට්ඨානතො වා. ගණනතො න ජානාති නාම – ‘‘චක්ඛායතනං සොතායතනං ඝානායතනං ජිව්හාකායරූපසද්දගන්ධරසඵොට්ඨබ්බායතනං, ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස ලහුතා, මුදුතා, කම්මඤ්ඤතා, උපචයො, සන්තති, ජරතා, රූපස්ස අනිච්චතා, කබළීකාරො ආහාරො’’ති (ධ. ස. 657-665) එවං පාළියා ආගතා පඤ්චවීසති රූපකොට්ඨාසාති න ජානාති. සෙය්‍යථාපි සො ගොපාලකො ගණනතො ගුන්නං රූපං න ජානාති, තථූපමො අයං භික්ඛු. සො ගණනතො රූපං අජානන්තො රූපං පරිග්ගහෙත්වා අරූපං වවත්ථපෙත්වා රූපාරූපං පරිග්ගහෙත්වා පච්චයං සල්ලක්ඛෙත්වා ලක්ඛණං ආරොපෙත්වා කම්මට්ඨානං මත්ථකං පාපෙතුං න සක්කොති. සො යථා තස්ස ගොපාලකස්ස ගොගණො න වඩ්ඪති, එවං ඉමස්මිං සාසනෙ සීලසමාධිවිපස්සනාමග්ගඵලනිබ්බානෙහි න වඩ්ඪති. යථා ච සො ගොපාලකො පඤ්චහි ගොරසෙහි පරිබාහිරො හොති, එවමෙවායං අසෙඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන අසෙඛෙන සමාධිපඤ්ඤාවිමුත්ති විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙනාති පඤ්චහි ධම්මක්ඛන්ධෙහි පරිබාහිරො හොති.

"Aquí" significa en esta dispensación. "No conoce la materialidad" significa que no comprende la materialidad descrita como los cuatro grandes elementos y la materialidad derivada de estos, ya sea por su número o por su origen. No conocer por número significa que no conoce los veinticinco grupos de materialidad mencionados en el Canon (Dhammasaṅgaṇī), tales como: la base del ojo, del oído, de la nariz, de la lengua, del cuerpo; la base de la forma, del sonido, del olor, del sabor, de lo tangible; la facultad femenina, la facultad masculina, la facultad de la vida; la expresión corporal, la expresión verbal, el elemento del espacio, la ligereza de la materialidad, la maleabilidad, la adaptabilidad, la acumulación, la continuidad, la vejez, la impermanencia de la materialidad y el nutriente físico. Al igual que un boyero que no conoce el número de sus vacas, así es este monje. Al no conocer la materialidad por su número, no es capaz de definir la materialidad, discernir la mentalidad, comprender las causas, aplicar las características (de impermanencia, etc.) y llevar su meditación a la culminación. Así como el ganado de aquel boyero no prospera, así este monje no crece en esta dispensación a través de la virtud, la concentración, la visión cabal, el sendero, el fruto y el Nibbāna. Y así como el boyero queda privado de los cinco productos lácteos, este monje queda privado de los cinco grupos de la enseñanza de un Arahant: la virtud, la concentración, la sabiduría, la liberación y el conocimiento y visión de la liberación.

සමුට්ඨානතො [Pg.353] න ජානාති නාම – ‘‘එත්තකං රූපං එකසමුට්ඨානං, එත්තකං ද්විසමුට්ඨානං, එත්තකං තිසමුට්ඨානං, එත්තකං චතුසමුට්ඨානං, එත්තකං නකුතොචි සමුට්ඨාතී’’ති න ජානාති. සෙය්‍යථාපි සො ගොපාලකො වණ්ණතො ගුන්නං රූපං න ජානාති, තථූපමො අයං භික්ඛු. සො සමුට්ඨානතො රූපං අජානන්තො රූපං පරිග්ගහෙත්වා…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

"No conocer por su origen" significa que no comprende: "esta cantidad de materialidad surge de una sola causa, esta de dos, esta de tres, esta de cuatro, y esta no surge de ninguna causa". Al igual que un boyero que no reconoce a sus vacas por su color o apariencia, así es este monje. Al no conocer la materialidad por su origen, tras intentar definir la materialidad... (etc.), queda excluido de los logros espirituales.

න ලක්ඛණකුසලො හොතීති ‘‘කම්මලක්ඛණො බාලො, කම්මලක්ඛණො පණ්ඩිතො’’ති එවං වුත්තං කුසලාකුසලකම්මං පණ්ඩිතබාලලක්ඛණන්ති න ජානාති. සො එවං අජානන්තො බාලෙ වජ්ජෙත්වා පණ්ඩිතෙ න සෙවති. බාලෙ වජ්ජෙත්වා පණ්ඩිතෙ අසෙවන්තො කප්පියාකප්පියං කුසලාකුසලං සාවජ්ජානවජ්ජං ගරුකලහුකං සතෙකිච්ඡාතෙකිච්ඡං කාරණාකාරණං න ජානාති. තං අජානන්තො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති. සො යථා තස්ස ගොපාලකස්ස ගොගණො න වඩ්ඪති, එවං ඉමස්මිං සාසනෙ යථාවුත්තෙහි සීලාදීහි න වඩ්ඪති. සො ගොපාලකො විය ච පඤ්චහි ගොරසෙහි, පඤ්චහි ධම්මක්ඛන්ධෙහි පරිබාහිරො හොති.

"No ser experto en las características" significa que no reconoce que las acciones hábiles e inhábiles son las marcas que distinguen al sabio del necio, según se ha dicho: "el necio se reconoce por sus acciones, el sabio se reconoce por sus acciones". Al no saber esto, no evita a los necios ni se asocia con los sabios. Al no asociarse con los sabios, no discierne lo que es permitido de lo que no, lo hábil de lo inhábil, lo censurable de lo irreprochable, las ofensas graves de las leves, las ofensas curables de las incurables, ni lo que es causa de lo que no lo es. Al ignorar esto, no es capaz de tomar un objeto de meditación y desarrollarlo. Así como el ganado de aquel boyero no prospera, este monje no crece en esta dispensación en la virtud y demás cualidades; queda excluido de los cinco grupos de la enseñanza, tal como el boyero queda privado de los cinco productos lácteos.

න ආසාටිකං හාරෙතා හොතීති ‘‘උප්පන්නං කාමවිතක්ක’’න්ති එවං වුත්තෙ කාමවිතක්කාදයො න විනොදෙති. සො ඉමං අකුසලවිතක්කං ආසාටිකං අහාරෙත්වා විතක්කවසිකො හුත්වා විචරන්තො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති. සො යථා තස්ස ගොපාලකස්ස…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

"No elimina los huevos de mosca (impurezas)" significa que, ante el surgimiento de pensamientos de deseo sensorial y otros similares, no los disipa. Al no eliminar estos pensamientos insanos que son como parásitos, vive bajo el dominio de sus pensamientos y no es capaz de tomar un objeto de meditación y desarrollarlo. Él, al igual que aquel boyero... (etc.), queda excluido de los logros espirituales.

න වණං පටිච්ඡාදෙතා හොතීති ‘‘චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නිමිත්තග්ගාහී හොතී’’තිආදිනා නයෙන සබ්බාරම්මණෙසු නිමිත්තං ගණ්හන්තො යථා සො ගොපාලකො වණං න පටිච්ඡාදෙති, එවං සංවරං න සම්පාදෙති. සො විවටද්වාරො විචරන්තො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

"No sabe cubrir la herida" significa que, al ver una forma con el ojo, se deja llevar por sus señales y características externas. Del mismo modo que el boyero no cubre las heridas de sus vacas, este monje no practica el control de los sentidos en relación con todos los objetos. Al vivir con las puertas de sus sentidos abiertas, no es capaz de tomar un objeto de meditación y desarrollarlo... (etc.), y queda excluido.

න ධූමං කත්තා හොතීති සො ගොපාලකො ධූමං විය ධම්මදෙසනාධූමං න කරොති, ධම්මකථං වා සරභඤ්ඤං වා උපනිසින්නකකථං වා අනුමොදනං වා න කරොති, තතො නං මනුස්සා ‘‘බහුස්සුතො ගුණවා’’ති න ජානන්ති. තෙ ගුණාගුණං අජානන්තො චතූහි පච්චයෙහි සඞ්ගහං න කරොන්ති. සො පච්චයෙහි කිලමමානො බුද්ධවචනං සජ්ඣායං කාතුං වත්තපටිවත්තං පූරෙතුං කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

"No sabe producir humo" significa que, así como el boyero no hace humo para proteger al ganado, este monje no produce el "humo" de la enseñanza del Dhamma. No ofrece discursos sobre el Dhamma, no recita con entonación, no instruye a quienes se le acercan ni ofrece palabras de regocijo (anumodana). Debido a esto, las personas no lo reconocen como alguien instruido o virtuoso. Al no conocer sus virtudes, no lo asisten con los cuatro requisitos. Al verse agobiado por la falta de requisitos, no es capaz de recitar la palabra del Buda, cumplir con sus deberes y obligaciones, ni tomar un objeto de meditación para desarrollarlo... (etc.), y queda excluido.

න [Pg.354] තිත්ථං ජානාතීති තිත්ථභූතෙ බහුස්සුතභික්ඛූ න උපසඞ්කමති. අනුපසඞ්කමන්තො ‘‘ඉදං, භන්තෙ, බ්‍යඤ්ජනං කථං රොපෙතබ්බං? ඉමස්ස භාසිතස්ස කො අත්ථො? ඉමස්මිං ඨානෙ පාළි කිං වදති? ඉමස්මිං ඨානෙ අත්ථො කිං දීපෙතී’’ති එවං න පරිපුච්ඡති න පරිපඤ්හති, න ජානාපෙතීති අත්ථො. තස්ස තෙ එවං අපරිපුච්ඡිතා අවිවටඤ්චෙව න විවරන්ති, භාජෙත්වා න දස්සෙන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච න උත්තානිං කරොන්ති, අපාකටං න පාකටං කරොන්ති. අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසූති අනෙකවිධාසු කඞ්ඛාසු එකකඞ්ඛම්පි න පටිවිනොදෙන්ති. කඞ්ඛායෙව හි කඞ්ඛාඨානියා ධම්මා නාම. තත්ථ එකං කඞ්ඛම්පි න නීහරන්තීති අත්ථො. සො එවං බහුස්සුතතිත්ථං අනුපසඞ්කමිත්වා සකඞ්ඛො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති. යථා වා සො ගොපාලකො තිත්ථං න ජානාති, එවං අයම්පි භික්ඛු ධම්මතිත්ථං න ජානාති. අජානන්තො අවිසයෙ පඤ්හං පුච්ඡති, ආභිධම්මිකං උපසඞ්කමිත්වා කප්පියාකප්පියං පුච්ඡති, විනයධරං උපසඞ්කමිත්වා රූපාරූපපරිච්ඡෙදං පුච්ඡති. තෙ අවිසයෙ පුට්ඨා කථෙතුං න සක්කොන්ති. සො අත්තනා සකඞ්ඛො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

"No conoce el vado" significa que no se acerca a los monjes eruditos que son como vados (puntos de cruce). Al no acercarse a ellos, no pregunta ni inquiere: "Venerable señor, ¿cómo debe entenderse esta frase? ¿Cuál es el significado de esta enseñanza? ¿Qué dice el texto original en este punto? ¿Qué sentido muestra aquí?". Esto significa que no busca clarificar sus dudas. Por no haber preguntado, aquellos eruditos no le revelan lo oculto, no le explican el Dhamma detalladamente, no aclaran lo que es confuso ni disipan sus dudas sobre los diversos puntos de la enseñanza. Al no acudir al "vado" de los instruidos, permanece lleno de dudas y no puede desarrollar su meditación. Alternativamente, así como el boyero no conoce el vado para cruzar el río, este monje no conoce el vado del Dhamma. Por ignorancia, pregunta sobre temas fuera de su lugar: se acerca a un experto en Abhidhamma para preguntar sobre lo permitido y prohibido (Vinaya), o se acerca a un experto en Vinaya para preguntar sobre la distinción entre la materialidad y la mentalidad. Al ser consultados sobre temas ajenos a su especialidad, ellos no pueden responderle. Así, lleno de dudas, no es capaz de desarrollar su meditación... (etc.), y queda excluido.

න පීතං ජානාතීති යථා සො ගොපාලකො පීතාපීතං න ජානාති, එවං ධම්මූපසඤ්හිතං පාමොජ්ජං න ජානාති න ලභති. සවනමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං නිස්සාය ආනිසංසං න වින්දති, ධම්මස්සවනග්ගං ගන්ත්වා සක්කච්චං න සුණාති, නිසින්නො නිද්දායති, කථං කථෙති, අඤ්ඤවිහිතකො හොති. සො සක්කච්චං ධම්මං අස්සුණන්තො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

«No sabe lo que ha sido bebido»: así como aquel pastor no sabe si el ganado ha bebido o no, de la misma manera, el monje no conoce ni obtiene el júbilo asociado con el Dhamma. No obtiene el beneficio basado en el fundamento de la acción meritoria consistente en la escucha del Dhamma. Habiendo ido al salón de escucha del Dhamma, no escucha con respeto; sentado, dormita, habla o tiene la mente distraída. Al no escuchar el Dhamma con respeto, no es capaz de tomar un objeto de meditación y desarrollarlo... permanece como un extraño.

න වීථිං ජානාතීති සො ගොපාලකො මග්ගාමග්ගං විය ‘‘අයං ලොකියො, අයං ලොකුත්තරො’’ති අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං යථාභූතං නප්පජානාති. අජානන්තො ලොකියමග්ගෙ අභිනිවිසිත්වා ලොකුත්තරං නිබ්බත්තෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

«No conoce el camino»: así como aquel pastor no conoce el camino correcto del incorrecto, de la misma manera, no comprende verdaderamente el Noble Camino Octuple como «esto es mundano, esto es supramundano». Al no conocerlo, estando apegado al camino mundano, no es capaz de producir el supramundano... permanece como un extraño.

න ගොචරකුසලො හොතීති සො ගොපාලකො පඤ්චාහිකසත්තාහිකචාරෙ විය චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ ‘‘ඉමෙ ලොකියා, ඉමෙ ලොකුත්තරා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. අජානන්තො සුඛුමට්ඨානෙසු අත්තනො ඤාණං චරාපෙත්වා ලොකියසතිපට්ඨානෙ අභිනිවිසිත්වා ලොකුත්තරං නිබ්බත්තෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

«No es hábil en los pastizales»: así como aquel pastor no conoce la rotación de cinco o siete días, de la misma manera, no comprende verdaderamente los cuatro fundamentos de la atención plena como «estos son mundanos, estos son supramundanos». Al no conocerlo, sin aplicar su conocimiento en los temas sutiles y estando apegado a los fundamentos de la atención mundanos, no es capaz de producir lo supramundano... permanece como un extraño.

අනවසෙසදොහී [Pg.355] හොතීති පටිග්ගහණෙ මත්තං අජානන්තො අනවසෙසං දුහති. නිද්දෙසවාරෙ පනස්ස අභිහට්ඨුං පවාරෙන්තීති අභිහරිත්වා පවාරෙන්ති. එත්ථ ද්වෙ අභිහාරා වාචාභිහාරො ච, පච්චයාභිහාරො ච. වාචාභිහාරො නාම මනුස්සා භික්ඛුස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘වදෙය්‍යාථ, භන්තෙ, යෙනත්ථො’’ති පවාරෙන්ති. පච්චයාභිහාරො නාම වත්ථාදීනි වා සප්පිනවනීතඵාණිතාදීනි වා ගහෙත්වා භික්ඛුස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘ගණ්හථ, භන්තෙ, යාවතකෙන අත්ථො’’ති වදන්ති. තත්‍ර භික්ඛු මත්තං න ජානාතීති භික්ඛු තෙසු පච්චයෙසු පමාණං න ජානාති. ‘‘දායකස්ස වසො වෙදිතබ්බො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසො වෙදිතබ්බො, අත්තනො ථාමො වෙදිතබ්බො’’ති ඉමිනා නයෙන පමාණයුත්තකං අග්ගහෙත්වා යං ආහරන්ති, තං සබ්බං ගණ්හාතීති අත්ථො. මනුස්සා විප්පටිසාරිනො න පුන අභිහරිත්වා පවාරෙන්ති. සො පච්චයෙහි කිලමන්තො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති.

«Ordeña sin dejar nada»: significa que, al no conocer la moderación al recibir, lo extrae todo. En la sección de la explicación, «ofrecen trayendo ante él» significa que traen las ofrendas y lo invitan. Aquí hay dos tipos de ofrecimientos: el ofrecimiento por palabra y el ofrecimiento por requisitos. El ofrecimiento por palabra consiste en que las personas se acercan al monje y lo invitan diciendo: «Venerable señor, diga lo que necesite». El ofrecimiento por requisitos consiste en tomar telas, etc., o mantequilla clarificada, mantequilla fresca, melaza, etc., y yendo ante el monje le dicen: «Tome, venerable señor, tanto como necesite». En ese caso, «el monje no conoce el límite» significa que el monje no conoce la medida respecto a esos requisitos. Debería conocerse la capacidad del donante, el valor del objeto de donación y la propia capacidad; pero al no tomar la medida adecuada según este método, toma todo lo que le traen. Esto significa que las personas, sintiéndose insatisfechas, no vuelven a ofrecerle nada. Él, fatigado por los requisitos, no es capaz de tomar un objeto de meditación y desarrollarlo... permanece como un extraño.

තෙ න අතිරෙකපූජාය පූජෙතා හොතීති සො ගොපාලකො මහාඋසභෙ විය ථෙරෙ භික්ඛූ ඉමාය ආවි චෙව රහො ච මෙත්තාකායකම්මාදිකාය අතිරෙකපූජාය න පූජෙති. තතො ථෙරා ‘‘ඉමෙ අම්හෙසු ගරුචිත්තීකාරං න කරොන්තී’’ති නවකෙ භික්ඛූ ද්වීහි සඞ්ගහෙහි න සඞ්ගණ්හන්ති, නෙව ධම්මසඞ්ගහෙන සඞ්ගණ්හන්ති, න ආමිසසඞ්ගහෙන, චීවරෙන වා පත්තෙන වා පත්තපරියාපන්නෙන වා වසනට්ඨානෙන වා කිලමන්තෙපි නප්පටිජග්ගන්ති, පාළිං වා අට්ඨකථං වා ධම්මකථාබන්ධං වා ගුළ්හගන්ථං වා න සික්ඛාපෙන්ති. නවකා ථෙරානං සන්තිකා සබ්බසො ඉමෙ ද්වෙ සඞ්ගහෙ අලභමානා ඉමස්මිං සාසනෙ පතිට්ඨාතුං න සක්කොන්ති. යථා තස්ස ගොපාලකස්ස ගොගණො න වඩ්ඪති, එවං සීලාදීහි න වඩ්ඪන්ති. යථා ච සො ගොපාලකො පඤ්චහි ගොරසෙහි, එවං පඤ්චහි ධම්මක්ඛන්ධෙහි පරිබාහිරා හොන්ති. සුක්කපක්ඛො කණ්හපක්ඛෙ වුත්තවිපල්ලාසවසෙන යොජෙත්වා වෙදිතබ්බො.

«No los honra con una veneración especial»: así como aquel pastor no honra a los grandes toros, de la misma manera, no honra a los monjes ancianos con esta veneración especial consistente en acciones corporales de amor benevolente, tanto en público como en privado. Debido a esto, los ancianos, pensando: «Estos no nos muestran respeto ni consideración», no asisten a los monjes nuevos con los dos tipos de apoyo: ni con el apoyo del Dhamma ni con el apoyo material; no los asisten con mantos, cuencos, comida o alojamiento cuando están fatigados; tampoco les enseñan el Canon, los Comentarios, los discursos de Dhamma ni los textos profundos. Los monjes nuevos, al no obtener estos dos tipos de apoyo de ninguna manera por parte de los ancianos, no son capaces de establecerse en esta Dispensación. Así como el rebaño de aquel pastor no prospera, de la misma manera ellos no crecen en virtud, etc. Y así como aquel pastor queda excluido de los cinco productos lácteos, ellos quedan excluidos de los cinco agregados del Dhamma. Lo referente a la sección favorable debe entenderse aplicándolo por inversión de lo dicho en la sección desfavorable.

අනුස්සතිවග්ගො දුතියො.

Segundo Capítulo sobre los Recuerdos.

මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

Del Manorathapūraṇī, el Comentario al Aṅguttara Nikāya.

එකාදසකනිපාතස්ස සංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí concluye la explicación del Libro de los Onces.

නිගමනකථා

Palabras de Conclusión

එත්තාවතා [Pg.356] ච –

Y hasta este punto —

ආයාචිතො සුමතිනා ථෙරෙන භදන්තජොතිපාලෙන;

කඤ්චිපුරාදීසු මයා පුබ්බෙ සද්ධිං වසන්තෙන.

Habiendo sido solicitado por el sabio Thera, el Venerable Jotipāla, quien anteriormente residió conmigo en lugares como Kañcipura.

වරතම්බපණ්ණිදීපෙ මහාවිහාරම්හි වසනකාලෙපි;

පාකං ගතෙ විය දුමෙ වලඤ්ජමානම්හි සද්ධම්මෙ.

Incluso durante el tiempo de residencia en el Mahāvihāra, en la excelente isla de Tambapaṇṇi, cuando el Verdadero Dhamma estaba en peligro de decaer, como árboles que se rompen al ser azotados por el viento.

පාරං පිටකත්තයසාගරස්ස ගන්ත්වා ඨිතෙන සුමතිනා;

පරිසුද්ධාජීවෙනාභියාචිතො ජීවකෙනාපි.

Habiendo sido solicitado también por Jīvaka, de vida pura y gran sabiduría, quien ha cruzado hasta la otra orilla del océano de los Tres Pitakas.

ධම්මකථාය නිපුණපරමනිකායස්සට්ඨකථං ආරද්ධො;

යමහං චිරකාලට්ඨිතිමිච්ඡන්තො සාසනවරස්ස.

Deseando la larga duración de la excelente Dispensación, emprendí la redacción de este comentario del gran Nikāya llamado Aṅguttara, el cual ha sido minuciosamente examinado por innumerables expertos en la enseñanza del Dhamma.

සා හි මහාඅට්ඨකථාය සාරමාදාය නිට්ඨිතා එසා;

චතුනවුතිපරිමාණාය පාළියා භාණවාරෙහි.

Pues este nuevo comentario, habiendo tomado la esencia del Gran Comentario, ha sido completado con una extensión de noventa y cuatro bhāṇavāras de texto Pāḷi.

සබ්බාගමසංවණ්ණනමනොරථො පූරිතො ච මෙ යස්මා;

එතාය මනොරථපූරණීති නාමං තතො අස්සා.

Y dado que, con esta obra, se ha cumplido mi anhelo de explicar todos los Agamas, de ahí que su nombre sea Manorathapūraṇī.

එකූනසට්ඨිමත්තො විසුද්ධිමග්ගොපි භාණවාරෙහි;

අත්ථප්පකාසනත්ථාය ආගමානං කතො යස්මා.

Puesto que también compuse el Visuddhimagga, con una extensión aproximada de cincuenta y nueve bhāṇavāras, con el fin de esclarecer el significado de los Agamas.

තස්මා තෙන සහායං ගාථාගණනානයෙන අට්ඨකථා;

තීහාධිකදියඩ්ඪසතං විඤ්ඤෙය්‍යා භාණවාරානං.

Por lo tanto, junto con aquel Visuddhimagga, debe entenderse que este comentario, según el método de conteo de versos, consta de doscientos bhāṇavāras y medio, más tres bhāṇavāras adicionales.

තීහාධිකදියඩ්ඪසතප්පමාණමිති භාණවාරතො එසා;

සමයං පකාසයන්තී මහාවිහාරාධිවාසීනං.

Con esta extensión de doscientos cincuenta y tres bhāṇavāras, esta obra expone la doctrina de los nobles ancianos que residen en el Mahāvihāra.

මූලට්ඨකථාසාරං ආදාය මයා ඉමං කරොන්තෙන;

යං පුඤ්ඤමුපචිතං තෙන හොතු ලොකො සදා සුඛිතොති.

Que, por el mérito acumulado por mí al realizar esta obra tomando la esencia del comentario original, ¡que todo el mundo sea siempre feliz!

පරමවිසුද්ධසද්ධාබුද්ධිවීරියප්පටිමණ්ඩිතෙන [Pg.357] සීලාචාරජ්ජවමද්දවාදිගුණසමුදයසමුදිතෙන සකසමයසමයන්තරගහනජ්ඣොගාහනසමත්ථෙන පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියසමන්නාගතෙන තිපිටකපරියත්තිප්පභෙදෙ සාට්ඨකථෙ සත්ථු සාසනෙ අප්පටිහතඤාණප්පභාවෙන මහාවෙය්‍යාකරණෙන කරණසම්පත්තිජනිතසුඛවිනිග්ගතමධුරොදාරවචනලාවණ්ණයුත්තෙන යුත්තමුත්තවාදිනා වාදීවරෙන මහාකවිනා පභින්නපටිසම්භිදාපරිවාරෙ ඡළභිඤ්ඤාදිප්පභෙදගුණප්පටිමණ්ඩිතෙ උත්තරිමනුස්සධම්මෙ සුප්පතිට්ඨිතබුද්ධීනං ථෙරානං ථෙරවංසප්පදීපානං මහාවිහාරවාසීනං වංසාලඞ්කාරභූතෙන සුවිපුලවිසුද්ධබුද්ධිනා බුද්ධඝොසොති ගරූහි ගහිතනාමධෙය්‍යෙන ථෙරෙන කතා අයං මනොරථපූරණී නාම අඞ්ගුත්තරනිකායට්ඨකථා –

Este Comentario al Anguttara Nikaya, titulado Manorathapurani, fue compuesto por el Anciano a quien sus maestros otorgaron el nombre de Buddhaghosa; quien está adornado con una fe, sabiduría y energía sumamente puras; dotado de un conjunto de virtudes como la moralidad, la rectitud y la gentileza; capaz de profundizar en la comprensión de las doctrinas propias y ajenas; poseedor de una sabiduría lúcida; dotado del poder de un conocimiento sin obstáculos en la enseñanza del Maestro, que comprende las divisiones del Tipitaka junto con sus comentarios; gran gramático; poseedor de la belleza de un habla dulce y noble que fluye con facilidad gracias a su perfecta articulación; orador que se expresa con propiedad y libertad; orador supremo y gran poeta; ornamento del linaje de los Ancianos que residen en el Mahavihara —quienes son luces de la tradición de los Ancianos y cuyas mentes están firmemente establecidas en los estados supra-humanos, adornadas con las virtudes de los seis conocimientos superiores y los conocimientos analíticos—, poseyendo él mismo una sabiduría sumamente vasta y pura.

තාව තිට්ඨතු ලොකස්මිං, ලොකනිත්ථරණෙසිනං;

දස්සෙන්තී කුලපුත්තානං, නයං චිත්තවිසුද්ධියා.

Que esta obra permanezca en el mundo mientras muestre el método para la purificación de la mente a los hijos de noble cuna que buscan la liberación del mundo.

යාව බුද්ධොති නාමම්පි, සුද්ධචිත්තස්ස තාදිනො;

ලොකම්හි ලොකජෙට්ඨස්ස, පවත්තති මහෙසිනොති.

Por tanto tiempo como el nombre de 'Buda' del Gran Sabio —el supremo del mundo, de corazón puro y firme ecuanimidad— persista en el mundo.

මනොරථපූරණී නාම

Llamada Manorathapurani,

අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථා සබ්බාකාරෙන නිට්ඨිතා.

el Comentario al Anguttara Nikaya ha concluido en todos sus aspectos.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
1 . නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. . Homenaje a aquel Bienaventurado, el Digno, el Completamente Despierto por sí mismo. අඞ්ගුත්තරනිකායෙ En el Anguttara Nikaya. අට්ඨකනිපාත-අට්ඨකථා Comentario al Libro de los Ochos (Atthaka Nipata). 1. පඨමපණ්ණාසකං 1. Los Primeros Cincuenta (Suttas). 1. මෙත්තාවග්ගො 1. Capítulo sobre la Bondad Amorosa (Mettavagga). 1. මෙත්තාසුත්තවණ්ණනා 1. Explicación del Metta Sutta. 1. අට්ඨකනිපාතස්ස [Pg.193] පඨමෙ ආසෙවිතායාති ආදරෙන සෙවිතාය. භාවිතායාති වඩ්ඪිතාය. බහුලීකතායාති පුනප්පුනං කතාය. යානිකතායාති යුත්තයානසදිසකතාය. වත්ථුකතායාති පතිට්ඨානට්ඨෙන වත්ථු විය කතාය. අනුට්ඨිතායාති පච්චුපට්ඨිතාය. පරිචිතායාති සමන්තතො චිතාය උපචිතාය. සුසමාරද්ධායාති සුට්ඨු සමාරද්ධාය සුකතාය. ආනිසංසාති ගුණා. සුඛං සුපතීතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං එකාදසකනිපාතෙ වක්ඛාම. 1. En el primer sutta del Libro de los Ochos, 'āsevitāya' significa frecuentado con respeto y diligencia. 'Bhāvitāyāti' significa desarrollado o incrementado. 'Bahulīkatāyāti' significa realizado repetidamente. 'Yānikatāyāti' significa hecho como un vehículo bien uncido. 'Vatthukatāyāti' significa hecho como un fundamento, en el sentido de ser una base firme. 'Anuṭṭhitāyāti' significa establecido o presente repetidamente ante el objeto. 'Paricitāyāti' significa cultivado o acumulado por todos los flancos. 'Susamāraddhāyāti' significa bien emprendido y bien ejecutado. 'Ānisaṃsā' son los beneficios o cualidades meritorias. Lo que debe decirse con respecto a las palabras 'duerme felizmente', etc., lo expondremos en el Libro de los Onces (Ekadasaka Nipata). අප්පමාණන්ති ඵරණවසෙන අප්පමාණං. තනූ සංයොජනා හොන්ති, පස්සතො උපධික්ඛයන්ති මෙත්තාපදට්ඨානාය විපස්සනාය අනුක්කමෙන උපධික්ඛයසඞ්ඛාතං අරහත්තං පත්තස්ස දස සංයොජනා පහීයන්තීති අත්ථො. අථ වා තනූ සංයොජනා හොන්තීති පටිඝඤ්චෙව පටිඝසම්පයුත්තසංයොජනා ච තනුකා හොන්ති. පස්සතො උපධික්ඛයන්ති තෙසංයෙව කිලෙසූපධීනං ඛයසඞ්ඛාතං මෙත්තං අධිගමවසෙන පස්සන්තස්ස. කුසලී තෙන හොතීති තෙන මෙත්තායනෙන කුසලො හොති. සත්තසණ්ඩන්ති සත්තසඞ්ඛාතෙන සණ්ඩෙන සමන්නාගතං, සත්තභරිතන්ති අත්ථො. විජෙත්වාති අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන ධම්මෙනෙව විජිනිත්වා. රාජිසයොති ඉසිසදිසා ධම්මිකරාජානො. යජමානාති දානානි දදමානා. අනුපරියගාති විචරිංසු. 'Appamāṇanti' significa inconmensurable por medio de la difusión. 'Los grilletes se vuelven tenues, para quien ve, los fundamentos de la existencia se agotan' (tanū saṃyojanā honti, passato upadhikkhayanti) significa que para quien ha alcanzado el estado de Arahant, definido por el agotamiento de los fundamentos (upadhi) a través de la visión cabal precedida por la bondad amorosa, los diez grilletes son abandonados. O bien, 'los grilletes se vuelven tenues' significa que la aversión y los grilletes asociados con ella se debilitan. 'Para quien ve, los fundamentos de la existencia se agotan' se refiere a quien, mediante el logro de la bondad amorosa, ve el agotamiento de dichas impurezas. 'Por ello es virtuoso' (kusalī tena hotīti) significa que es virtuoso mediante ese desarrollo de la bondad amorosa. 'Sattasaṇḍanti' significa dotado de una multitud denominada 'seres'; el significado es que está lleno de seres. 'Vijetvāti' significa habiendo vencido sin vara y sin armas, solo mediante el Dhamma. 'Rājisayoti' son los reyes dhármicos que son como sabios. 'Yajamānāti' significa dando donaciones. 'Anupariyagāti' significa que recorrieron o deambularon. අස්සමෙධන්තිආදීසු පොරාණකරාජකාලෙ කිර සස්සමෙධං, පුරිසමෙධං, සම්මාපාසං, වාචාපෙය්‍යන්ති චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනි අහෙසුං, යෙහි රාජානො [Pg.194] ලොකං සඞ්ගණ්හිංසු. තත්ථ නිප්ඵන්නසස්සතො දසමභාගග්ගහණං සස්සමෙධං නාම, සස්සසම්පාදනෙ මෙධාවිතාති අත්ථො. මහායොධානං ඡමාසිකං භත්තවෙතනානුප්පදානං පුරිසමෙධං නාම, පුරිසසඞ්ගණ්හනෙ මෙධාවිතාති අත්ථො. දලිද්දමනුස්සානං හත්ථතො ලෙඛං ගහෙත්වා තීණි වස්සානි විනා වඩ්ඪියා සහස්සද්විසහස්සමත්තධනානුප්පදානං සම්මාපාසං නාම. තඤ්හි සම්මා මනුස්සෙ පාසෙති හදයෙ බන්ධිත්වා විය ඨපෙති, තස්මා සම්මාපාසන්ති වුච්චති. ‘‘තාත, මාතුලා’’තිආදිනා නයෙන පන සණ්හවාචාභණනං වාචාපෙය්‍යං නාම, පියවාචාති අත්ථො. එවං චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි සඞ්ගහිතං රට්ඨං ඉද්ධඤ්චෙව හොති, ඵීතඤ්ච, බහුඅන්නපානං, ඛෙමං, නිරබ්බුදං. මනුස්සා මුදා මොදමානා උරෙ පුත්තෙ නච්චෙන්තා අපාරුතඝරා විහරන්ති. ඉදං ඝරද්වාරෙසු අග්ගළානං අභාවතො නිරග්ගළන්ති වුච්චති. අයං පොරාණිකා පවෙණි. En 'Assamedha', etc., se cuenta que en los tiempos de los reyes antiguos existían cuatro bases de benevolencia (sangahavatthu): sassamedha, purisamedha, sammāpāsa y vācāpeyya, mediante las cuales los reyes favorecían al mundo. De estas, tomar la décima parte de la cosecha producida se llama 'sassamedha', lo que significa sabiduría en asegurar la producción de cultivos. Dar raciones de comida y salarios por seis meses a los grandes guerreros se llama 'purisamedha', lo que significa sabiduría en favorecer a los hombres. Tomar un pagaré de los pobres y entregarles una suma de mil o dos mil monedas sin cobrar intereses por tres años se llama 'sammāpāsa'; pues esto vincula adecuadamente a las personas como si las ligara al corazón, por lo cual se denomina 'sammāpāsa'. Hablar con palabras suaves dirigiéndose a ellos como 'padre' o 'tío', etc., se llama 'vācāpeyya', que significa palabras amables. Así, el reino favorecido por estas cuatro bases de benevolencia se vuelve próspero, floreciente, con abundancia de comida y bebida, seguro y libre de disturbios. La gente, regocijándose con alegría, hace bailar a sus hijos en su pecho y vive con las casas abiertas; esto se llama 'niraggaḷa' (sin cerrojos) por la ausencia de cerrojos en las puertas de las casas. Esta es la tradición antigua. අපරභාගෙ පන ඔක්කාකරාජකාලෙ බ්‍රාහ්මණා ඉමානි චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනි ඉමඤ්ච රට්ඨසම්පත්තිං පරිවත්තෙත්වා උද්ධංමූලකං කත්වා අස්සමෙධං පුරිසමෙධන්තිආදිකෙ පඤ්ච යඤ්ඤෙ නාම අකංසු. තෙසු අස්සමෙත්ථ මෙධන්ති වධෙන්තීති අස්සමෙධො. ද්වීහි පරියඤ්ඤෙහි යජිතබ්බස්ස එකවීසතියූපස්ස එකස්මිං පච්ඡිමදිවසෙයෙව සත්තනවුතිපඤ්චපසුසතඝාතභිංසනස්ස ඨපෙත්වා භූමිඤ්ච පුරිසෙ ච අවසෙසසබ්බවිභවදක්ඛිණස්ස යඤ්ඤස්සෙතං අධිවචනං. පුරිසමෙත්ථ මෙධන්තීති පුරිසමෙධො. චතූහි පරියඤ්ඤෙහි යජිතබ්බස්ස සද්ධිං භූමියා අස්සමෙධෙ වුත්තවිභවදක්ඛිණස්ස යඤ්ඤස්සෙතං අධිවචනං. සම්මමෙත්ථ පාසන්තීති සම්මාපාසො. දිවසෙ දිවසෙ යුගච්ඡිග්ගළෙ පවෙසනදණ්ඩකසඞ්ඛාතං සම්මං ඛිපිත්වා තස්ස පතිතොකාසෙ වෙදිං කත්වා සංහාරිමෙහි යූපාදීහි සරස්සතීනදියා නිමුග්ගොකාසතො පභුති පටිලොමං ගච්ඡන්තෙන යජිතබ්බස්ස සත්‍රයාගස්සෙතං අධිවචනං. වාජමෙත්ථ පිවන්තීති වාජපෙය්‍යො. එකෙන පරියඤ්ඤෙන සත්තරසහි පසූහි යජිතබ්බස්ස බෙලුවයූපස්ස සත්තරසකදක්ඛිණස්ස යඤ්ඤස්සෙතං අධිවචනං. නත්ථි එත්ථ අග්ගළාති නිරග්ගළො. නවහි පරියඤ්ඤෙහි යජිතබ්බස්ස සද්ධිං භූමියා ච පුරිසෙහි ච අස්සමෙධෙ වුත්තවිභවදක්ඛිණස්ස සබ්බමෙධපරියායනාමස්ස අස්සමෙධවිකප්පස්සෙතං අධිවචනං. Sin embargo, en tiempos posteriores, durante el reinado del rey Okkaka, los brahmanas alteraron estas cuatro bases de benevolencia y esta prosperidad del reino, dándoles un giro perverso, y realizaron cinco tipos de sacrificios sangrientos llamados 'assamedha', 'purisamedha', etc. De ellos, 'assamedha' es aquel donde se mata (medhanti) a un caballo. Este es el nombre de un sacrificio que requiere veintiún postes, con ritos preliminares y finales, donde en el último día ocurre la matanza aterradora de quinientos noventa y siete animales, y excluyendo la tierra y a los hombres, se entrega todo el resto de la riqueza como ofrenda. 'Purisamedha' es donde se mata a un hombre; es el nombre del sacrificio realizado junto con la tierra y la riqueza mencionada en el assamedha. 'Sammāpāsa' es donde se lanza (pāsanti) un gran perno de madera (samma); es el nombre de un sacrificio de muchos días en el que se lanza el perno de madera del yugo cada día, se construye un altar donde cae, y se avanza contra la corriente del río Sarasvati desde el lugar donde se sumerge. 'Vājapeyyo' es donde se bebe (pivanti) una bebida consagrada; es el nombre del sacrificio con diecisiete animales y un poste de madera de membrillo de Bengala (beluva), con diecisiete ofrendas. 'Niraggaḷa' es aquel donde no hay cerrojos o restricciones; es el nombre de una variante del assamedha donde, junto con la tierra y los hombres, se entrega toda la riqueza, implicando la matanza de todos los seres. කලම්පි [Pg.195] තෙ නානුභවන්ති සොළසින්ති තෙ සබ්බෙපි මහායාගා එකස්ස මෙත්තාචිත්තස්ස විපාකමහන්තතාය සොළසිං කලං න අග්ඝන්ති, සොළසමං භාගං න පාපුණන්තීති අත්ථො. න ජිනාතීති න අත්තනා පරස්ස ජානිං කරොති. න ජාපයෙති න පරෙන පරස්ස ජානිං කාරෙති. මෙත්තංසොති මෙත්තායමානචිත්තකොට්ඨාසො හුත්වා. සබ්බභූතානන්ති සබ්බසත්තෙසු. වෙරං තස්ස න කෙනචීති තස්ස කෙනචි සද්ධිං අකුසලවෙරං වා පුග්ගලවෙරං වා නත්ථි. 'No valen ni una decimosexta parte' (kalampi te nānubhavanti soḷasinti) significa que todos esos grandes sacrificios, debido a la magnitud del fruto de un solo momento de mente de bondad amorosa, no valen ni una decimosexta parte, es decir, no alcanzan esa fracción. 'No conquista' (na jinātīti) significa que él mismo no causa pérdida o daño a otro. 'No hace que se conquiste' (na jāpayeti) significa que no hace que otro cause daño a un tercero. 'Mettaṃsoti' significa poseer una porción de mente establecida en la bondad amorosa. 'Hacia todos los seres' (sabbabhūtānanti). 'No tiene enemistad con nadie' (veraṃ tassa na kenacīti) significa que para esa persona no existe enemistad de impurezas ni enemistad personal con nadie. 2. පඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා 2. Explicación de los Cincuenta Suttas. 2. දුතියෙ ආදිබ්‍රහ්මචරියිකායාති මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස ආදිභූතාය. පඤ්ඤායාති විපස්සනාය. ගරුට්ඨානියන්ති ගාරවුප්පත්තිපච්චයභූතං ගරුභාවනීයං. තිබ්බන්ති බහලං. පරිපුච්ඡතීති අත්ථපාළිඅනුසන්ධිපුබ්බාපරං පුච්ඡති. පරිපඤ්හතීති පඤ්හං කරොති, ඉදඤ්චිදඤ්ච පටිපුච්ඡිස්සාමීති විතක්කෙති. ද්වයෙනාති දුවිධෙන. අනානාකථිකොති අනානත්තකථිකො හොති. අතිරච්ඡානකථිකොති නානාවිධං තිරච්ඡානකථං න කථෙති. අරියං වා තුණ්හීභාවන්ති අරියතුණ්හීභාවො නාම චතුත්ථජ්ඣානං, සෙසකම්මට්ඨානමනසිකාරොපි වට්ටති. ජානං ජානාතීති ජානිතබ්බකං ජානාති. පස්සං පස්සතීති පස්සිතබ්බකං පස්සති. පියත්තායාති පියභාවත්ථාය. ගරුත්තායාති ගරුභාවත්ථාය. භාවනායාති භාවනත්ථාය ගුණසම්භාවනාය වා. සාමඤ්ඤායාති සමණධම්මත්ථාය. එකීභාවායාති නිරන්තරභාවත්ථාය. 2. En el segundo [Sutta], 'ādibrahmacariyikāyāti' significa aquello que es el comienzo de la vida santa del Sendero (magga-brahmacariya). 'Paññāyāti' se refiere a la sabiduría de la visión cabal (vipassanā). 'Garuṭṭhāniyanti' significa digno de respeto, aquello que es causa de la surgencia de la reverencia y que debe ser cultivado con estima. 'Tibbanti' significa fuerte o intenso. 'Paripucchatīti' indica que pregunta sobre el significado, la secuencia del texto pali y el orden anterior y posterior. 'Paripañhatīti' significa que formula preguntas, pensando: 'preguntaré esto y aquello'. 'Dvayenāti' significa de dos tipos. 'Anānākathikoti' significa que no tiene una charla de diversos temas. 'Atiracchānakathikoti' significa que no dice diversos tipos de charlas mundanas (tiracchānakathā). 'Ariyaṃ vā tuṇhībhāvanti': el llamado silencio noble es el cuarto jhana; la atención en otros objetos de meditación (kammaṭṭhāna) también es apropiada. 'Jānaṃ jānātīti' significa que conoce lo que debe ser conocido. 'Passaṃ passatīti' significa que ve lo que debe ser visto. 'Piyattāyāti' significa con el propósito de ser querido. 'Garuttāyāti' significa con el propósito de ser respetado. 'Bhāvanāyāti' significa con el propósito del desarrollo o para honrar con virtudes. 'Sāmaññāyāti' significa con el propósito del deber del asceta (samaṇadhamma). 'Ekībhāvāyāti' significa con el propósito de un estado de continuidad ininterrumpida. 3-4. අප්පියසුත්තද්වයවණ්ණනා 3-4. Comentario sobre los dos Suttas de lo no querido (Appiya Sutta). 3-4. තතියෙ අප්පියපසංසීති අප්පියජනස්ස පසංසකො වණ්ණභාණී. පියගරහීති පියජනස්ස නින්දකො ගරහකො. චතුත්ථෙ අනවඤ්ඤත්තිකාමොති ‘‘අහො වත මං අඤ්ඤෙන අවජානෙය්‍යු’’න්ති අනවජානනකාමො. අකාලඤ්ඤූති කථාකාලං න ජානාති, අකාලෙ කථෙති. අසුචීති අසුචීහි කායකම්මාදීහි සමන්නාගතො. 3-4. En el tercero, 'appiyapasaṃsī' significa alguien que alaba y habla bien de la persona que no es querida. 'Piyagarahī' significa alguien que censura y desprecia a la persona querida. En el cuarto, 'anavaññattikāmoti' significa desear que los demás no lo menosprecien, pensando: '¡oh, que otros no me desprecien!'. 'Akālaññū' significa que no conoce el momento adecuado para hablar, habla en un momento inoportuno. 'Asucī' significa que posee acciones corporales impuras, etc. 5. පඨමලොකධම්මසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario sobre el primer Sutta de las condiciones mundanas (Paṭhamalokadhamma Sutta). 5. පඤ්චමෙ ලොකස්ස ධම්මාති ලොකධම්මා. එතෙහි මුත්තා නාම නත්ථි, බුද්ධානම්පි හොන්ති. තෙනෙවාහ – ලොකං අනුපරිවත්තන්තීති අනුබන්ධන්ති නප්පජහන්ති[Pg.196], ලොකතො න නිවත්තන්තීති අත්ථො. ලොකො ච අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තතීති අයඤ්ච ලොකො එතෙ අනුබන්ධති න පජහති, තෙහි ධම්මෙහි න නිවත්තතීති අත්ථො. 5. En el quinto, 'lokassa dhammā' (fenómenos del mundo) son los 'lokadhammā' (condiciones mundanas). No existe ningún ser liberado de estas ocho condiciones mundanas; incluso ocurren para los Budas. Por eso se dice: 'lokaṃ anuparivattantīti', significando que siguen al mundo, no lo abandonan ni se apartan del mundo de los seres. 'Loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattatīti' significa que este mundo sigue a estas ocho condiciones, no las abandona ni se aparta de estos fenómenos. ලාභො අලාභොති ලාභෙ ආගතෙ අලාභො ආගතොයෙවාති වෙදිතබ්බො. අයසාදීසුපි එසෙව නයො. අවෙක්ඛති විපරිණාමධම්මෙති ‘‘විපරිණාමධම්මා ඉමෙ’’ති එවං අවෙක්ඛති. විධූපිතාති විධමිතා විද්ධංසිතා. පදඤ්ච ඤත්වාති නිබ්බානපදං ජානිත්වා. සම්මප්පජානාති භවස්ස පාරගූති භවස්ස පාරං ගතො නිප්ඵත්තිං මත්ථකං පත්තො, නිබ්බානපදං ඤත්වාව තං පාරං ගතභාවං සම්මප්පජානාතීති. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතං. 'Lābho alābhoti': se debe entender que cuando llega la ganancia, la pérdida también ha llegado. Lo mismo ocurre con el prestigio (ayasa), etc. 'Avekkhati vipariṇāmadhammeti' significa que reflexiona: 'estas cosas tienen la naturaleza del cambio'. 'Vidhūpitā' significa destruidas o aniquiladas. 'Padañca ñatvāti' significa habiendo conocido el Nibbāna a través del conocimiento del Sendero y el Fruto. 'Sammappajānāti bhavassa pāragūti' significa que ha ido a la otra orilla de la existencia, alcanzando la culminación y el final; conociendo el Nibbāna, comprende plenamente el estado de haber llegado a esa orilla. En este sutta se explica el ciclo del renacimiento y su cesación (vaṭṭavivaṭṭaṃ). 6. දුතියලොකධම්මසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario sobre el segundo Sutta de las condiciones mundanas (Dutiyalokadhamma Sutta). 6. ඡට්ඨෙ කො විසෙසොති කිං විසෙසකාරණං. කො අධිප්පයාසොති කො අධිකප්පයොගො. පරියාදායාති ගහෙත්වා පරිනිට්ඨපෙත්වා. ඉධාපි වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතං. 6. En el sexto, 'ko viseso' significa ¿cuál es la razón de la distinción? 'Ko adhippayāso' significa ¿cuál es el propósito o aplicación intensa? 'Pariyādāyāti' significa habiendo tomado o completado. En este sutta también se explica únicamente el ciclo y su cesación. 7. දෙවදත්තවිපත්තිසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario sobre el Sutta del fracaso de Devadatta (Devadattavipatti Sutta). 7. සත්තමෙ අචිරපක්කන්තෙති සඞ්ඝං භින්දිත්වා න චිරපක්කන්තෙ. ආරබ්භාති ආගම්ම පටිච්ච සන්ධාය. අත්තවිපත්තින්ති අත්තනො විපත්තිං විපන්නාකාරං. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. අභිභුය්‍යාති අභිභවිත්වා මද්දිත්වා. 7. En el séptimo, 'acirapakkanteti' significa no mucho después de haberse marchado habiendo dividido a la Sangha. 'Ārabbhāti' significa con respecto a, debido a, o refiriéndose a. 'Attavipattinti' significa el propio fracaso o estado de decadencia. En los términos restantes se aplica el mismo método. 'Abhibhuyyāti' significa habiendo superado o subyugado. 8. උත්තරවිපත්තිසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario sobre el Sutta del fracaso de Uttara (Uttaravipatti Sutta). 8. අට්ඨමෙ වටජාලිකායන්ති එවංනාමකෙ විහාරෙ. සො කිර වටවනෙ නිවිට්ඨත්තා වටජාලිකාති සඞ්ඛං ගතො. පාතුරහොසීති ඉමමත්ථං දෙවරඤ්ඤො ආරොචෙස්සාමීති ගන්ත්වා පාකටො අහොසි. ආදිබ්‍රහ්මචරියකොති සික්ඛත්තයසඞ්ගහස්ස සකලසාසනබ්‍රහ්මචරියස්ස ආදිභූතො. 8. En el octavo, 'vaṭajālikāyanti' se refiere a un monasterio con ese nombre. Se dice que recibió el nombre de Vaṭajālikā por estar situado en un bosque de banianos (vaṭavana). 'Pāturahosīti': habiendo ido con el pensamiento 'informaré de este asunto al rey de los devas', se hizo manifiesto. 'Ādibrahmacariyakoti' significa aquello que es el origen de la vida santa de toda la dispensación, la cual se resume en los tres entrenamientos (sikkhā). 9. නන්දසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario sobre el Sutta de Nanda (Nanda Sutta). 9. නවමෙ කුලපුත්තොති ජාතිකුලපුත්තො. බලවාති ථාමසම්පන්නො. පාසාදිකොති රූපසම්පත්තියා පසාදජනකො. තිබ්බරාගොති බහලරාගො. කිමඤ්ඤත්‍රාතිආදීසු අයමත්ථො – කිං අඤ්ඤෙන කාරණෙන [Pg.197] කථිතෙන, අයං නන්දො ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ ජාගරියමනුයුත්තො සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො, යෙහි නන්දො සක්කොති පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං. සචෙ ඉමෙහි කාරණෙහි සමන්නාගතො නාභවිස්ස, න සක්කුණෙය්‍යාති. ඉතිහ තත්ථාති එවං තත්ථ. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටමෙව කථිතං. 9. En el noveno, 'kulaputto' es un hijo de buena familia. 'Balavā' significa dotado de fuerza. 'Pāsādiko' significa que inspira serenidad debido a su perfección física. 'Tibbarāgoti' significa que tiene una pasión intensa. En pasajes como 'kimaññatrā', el significado es: ¿qué utilidad tendría mencionar otra causa? Este Nanda es alguien que guarda las puertas de sus facultades, conoce la moderación en la comida, está dedicado a la vigilia y posee atención plena y clara comprensión. Por estas razones, Nanda es capaz de llevar una vida santa completa y pura. Si no poseyera estas cualidades, no sería capaz. 'Itiha tatthāti' significa así allí. En este sutta se explica únicamente el ciclo (vaṭṭa). 10. කාරණ්ඩවසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario sobre el Sutta de los desperdicios (Kāraṇḍava Sutta). 10. දසමෙ අඤ්ඤෙනාඤ්ඤං පටිචරතීති අඤ්ඤෙන කාරණෙන වචනෙන වා අඤ්ඤං කාරණං වචනං වා පටිච්ඡාදෙති. බහිද්ධා කථං අපනාමෙතීති බාහිරතො අඤ්ඤං ආගන්තුකකථං ඔතාරෙති. අපනෙය්‍යෙසොති අපනෙය්‍යො නීහරිතබ්බො එස. සමණදූසීති සමණදූසකො. සමණපලාපොති වීහීසු වීහිපලාපො විය නිස්සාරතාය සමණෙසු සමණපලාපො. සමණකාරණ්ඩවොති සමණකචවරො. බහිද්ධා නාසෙන්තීති බහි නීහරන්ති. යවකරණෙති යවඛෙත්තෙ. ඵුණමානස්සාති උච්චෙ ඨානෙ ඨත්වා මහාවාතෙ ඔපුනියමානස්ස. අපසම්මජ්ජන්තීති සාරධඤ්ඤානං එකතො දුබ්බලධඤ්ඤානං එකතො කරණත්ථං පුනප්පුනං අපසම්මජ්ජන්ති, අපසම්මජ්ජනිසඞ්ඛාතෙන වාතග්ගාහිනා සුප්පෙන වා වත්ථෙන වා නීහරන්ති. දද්දරන්ති දද්දරසද්දං. 10. En el décimo, 'aññenāññaṃ paṭicaratīti' significa que oculta una razón o palabra mediante otra razón o palabra. 'Bahiddhā kathaṃ apanāmetīti' significa que introduce otra charla externa o ajena. 'Apaneyyesoti' significa que este debe ser retirado o expulsado. 'Samaṇadūsī' es un corruptor de monjes. 'Samaṇapalāpoti' es un monje que es como la cáscara del grano entre los granos; por carecer de esencia entre los monjes, es un monje-cáscara. 'Samaṇakāraṇḍavoti' es un monje que es como basura. 'Bahiddhā nāsentīti' significa que lo expulsan fuera. 'Yavakaraṇeti' significa en un campo de cebada. 'Phuṇamānassāti' se refiere a ser aventado por un gran viento mientras se está en un lugar elevado. 'Apasammajjantīti' significa que barren o limpian repetidamente para separar los granos con esencia a un lado y los granos débiles al otro; los expulsan con un bieldo que atrapa el viento o con una tela. 'Daddaranti' es el sonido 'daddara' [de algo vacío]. සංවාසායන්ති සංවාසෙන අයං. විජානාථාති ජානෙය්‍යාථ. සන්තවාචොති සණ්හවාචො. ජනවතීති ජනමජ්ඣෙ. රහො කරොති කරණන්ති කරණං වුච්චති පාපකම්මං, තං රහො පටිච්ඡන්නො හුත්වා කරොති. සංසප්පී ච මුසාවාදීති සංසප්පිත්වා මුසාවාදී, මුසා භණන්තො සංසප්පති ඵන්දතීති අත්ථො. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටමෙව කථෙත්වා ගාථාසු වට්ටවිවට්ටං කථිතන්ති. 'Saṃvāsāyanti' significa a través de la convivencia. 'Vijānāthāti' significa que deben conocerlo. 'Santavācoti' significa que tiene palabras suaves. 'Janavatīti' significa en medio de la gente. En el pasaje 'raho karoti karaṇanti', el acto (karaṇa) se refiere a las malas acciones; las realiza estando oculto en secreto. 'Saṃsappī ca musāvādī' significa que es un mentiroso que vacila; al decir falsedades, se agita y tiembla. Este es el significado. En este sutta, tras explicar el ciclo (vaṭṭa), en las estrofas se explica tanto el ciclo como su cesación (vaṭṭavivaṭṭa). මෙත්තාවග්ගො පඨමො. Primer capítulo: Mettāvagga (Capítulo sobre la benevolencia). 2. මහාවග්ගො 2. Mahāvagga (El Gran Capítulo). 1. වෙරඤ්ජසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario sobre el Sutta de Verañja (Verañja Sutta). 11. දුතියස්ස පඨමෙ අභිවාදෙතීති එවමාදීනි න සමණො ගොතමොති එත්ථ වුත්තනකාරෙන යොජෙත්වා එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො [Pg.198] ‘‘න වන්දති නාසනා වුට්ඨාති, නාපි ‘ඉධ භොන්තො නිසීදන්තූ’ති එවං ආසනෙන වා නිමන්තෙතී’’ති. එත්ථ හි වා-සද්දො විභාවනෙ නාම අත්ථෙ ‘‘රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’තිආදීසු විය. එවං වත්වා අථ අත්තනො අභිවාදනාදීනි අකරොන්තං භගවන්තං දිස්වා ආහ – තයිදං, භො ගොතම, තථෙවාති. යං තං මයා සුතං, තං තථෙව, තං සවනඤ්ච මෙ දස්සනඤ්ච සංසන්දති සමෙති, අත්ථතො එකීභාවං ගච්ඡති. න හි භවං ගොතමො…පෙ… ආසනෙන වා නිමන්තෙතීති. එවං අත්තනා සුතං දිට්ඨෙන නිගමෙත්වා නින්දන්තො ආහ – තයිදං, භො ගොතම, න සම්පන්නමෙවාති තං අභිවාදනාදීනං අකරණං අයුත්තමෙවාති. 11. En el primer sutta del segundo vagga, las palabras que comienzan con 'saluda' (abhivādeti) deben entenderse en conexión con la partícula negativa 'na' mencionada en la frase 'el asceta Gotama no...', de la siguiente manera: 'él no rinde homenaje, no se levanta de su asiento, ni ofrece un asiento diciendo: "Señores, siéntense aquí"'. Pues aquí la palabra 'vā' (o) tiene el sentido de aclaración (vibhāvana), como en la expresión 'la forma es permanente o impermanente'. Habiendo hablado así, al ver que el Bienaventurado no le rendía homenaje ni realizaba otros actos de cortesía, el Brahmin dijo: 'Venerable Gotama, esto es exactamente como escuché'. Lo que escuché es exactamente así; lo que oí y lo que veo coinciden y concuerdan, llegando a ser una sola cosa en significado: 'Pues el venerable Gotama no... rinde homenaje ni ofrece un asiento'. De este modo, concluyendo lo escuchado a través de lo visto, dijo con reproche: 'Venerable Gotama, esto no es en absoluto apropiado (na sampannameva)', refiriéndose a que no realizar el homenaje y otros actos de cortesía es ciertamente incorrecto. අථස්ස භගවා අත්තුක්කංසනපරවම්භනදොසං අනුපගම්ම කරුණාසීතලෙන හදයෙන තං අඤ්ඤාණං විධමිත්වා යුත්තභාවං දස්සෙතුකාමො නාහං තං බ්‍රාහ්මණාතිආදිමාහ. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපත්ථො – අහං, බ්‍රාහ්මණ, අප්පටිහතෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණචක්ඛුනා ඔලොකෙන්තොපි තං පුග්ගලං එතස්මිං සදෙවකාදිභෙදෙ ලොකෙ න පස්සාමි, යමහං අභිවාදෙය්‍යං වා පච්චුට්ඨෙය්‍යං වා ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍යං. අනච්ඡරියං වා එතං, ස්වාහං අජ්ජ සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො එවරූපං නිපච්චාකාරාරහං පුග්ගලං න පස්සාමි. අපිච ඛො යදාපාහං සම්පතිජාතොව උත්තරෙන මුඛො සත්තපදවීතිහාරෙන ගන්ත්වා සකලං දසසහස්සිලොකධාතුං ඔලොකෙසිං, තදාපි එතස්මිං සදෙවකාදිභෙදෙ ලොකෙ තං පුග්ගලං න පස්සාමි, යමහං එවරූපං නිපච්චකාරං කරෙය්‍යං. අථ ඛො මං සොළසකප්පසහස්සායුකො ඛීණාසවමහාබ්‍රහ්මාපි අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘ත්වං ලොකෙ මහාපුරිසො, ත්වං සදෙවකස්ස ලොකස්ස අග්ගො ච ජෙට්ඨො ච සෙට්ඨො ච, නත්ථි තයා උත්තරිතරො’’ති සඤ්ජාතසොමනස්සො පතිමානෙසි. තදාපි චාහං අත්තනා උත්තරිතරං අපස්සන්තො ආසභිං වාචං නිච්ඡාරෙසිං – ‘‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්ස, ජෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්ස, සෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්සා’’ති. එවං සම්පතිජාතස්සාපි මය්හං අභිවාදනාදිරහො පුග්ගලො නත්ථි, ස්වාහං ඉදානි සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො කං අභිවාදෙය්‍යං. තස්මා ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, මා තථාගතා එවරූපං පරමනිපච්චකාරං පත්ථයි. යඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, තථාගතො අභිවාදෙය්‍ය වා…පෙ… ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍ය, මුද්ධාපි තස්ස පුග්ගලස්ස රත්තිපරියොසානෙ පරිපාකසිථිලබන්ධනං වණ්ටා මුත්තතාලඵලං විය ගීවතො ඡිජ්ජිත්වා සහසාව භූමියං නිපතෙය්‍ය. Entonces el Bienaventurado, sin caer en el error de alabarse a sí mismo ni despreciar a otros, con el corazón refrescado por la compasión, deseando disipar la ignorancia de aquel Brahmin y mostrar lo que es apropiado, dijo: 'Brahmin, yo no veo a tal persona...'. Aquí está el significado resumido: 'Brahmin, incluso observando con el ojo de la omnisciencia, que no tiene obstáculos, no veo en este mundo —incluyendo a los devas— a ninguna persona a quien deba rendir homenaje, ante quien deba levantarme o a quien deba ofrecer un asiento. Esto no es de extrañar, puesto que hoy he alcanzado la omnisciencia y no veo a tal persona digna de esos actos de respeto. Es más, incluso cuando acababa de nacer, dirigiéndome hacia el norte y habiendo dado siete pasos mientras observaba los diez mil sistemas de mundos, tampoco vi en este mundo de devas y hombres a persona alguna a quien debiera rendir tal tipo de respeto. Por el contrario, incluso un Gran Brahma de dieciséis mil eones de vida, que era un Arahant, unió sus palmas en señal de respeto y, lleno de alegría, me honró diciendo: "Tú eres el Gran Hombre en el mundo; tú eres el más excelso, el mayor y el mejor para el mundo con sus devas; no hay nadie superior a ti". En aquel momento, al no ver a nadie superior a mí mismo, pronuncié estas nobles palabras: "Yo soy el más excelso del mundo, yo soy el mayor del mundo, yo soy el mejor del mundo". Si incluso recién nacido no había persona digna de recibir mi homenaje, ¿a quién habría de rendir homenaje ahora que he alcanzado la omnisciencia? Por lo tanto, Brahmin, no esperes del Tathāgata tal forma de profundo respeto. Pues, Brahmin, si el Tathāgata rindiera homenaje u ofreciera un asiento a alguien, la cabeza de esa persona se desprendería del cuello al final de la noche y caería repentinamente al suelo, como un fruto de palma maduro cuyo tallo se ha debilitado y se desprende de su rama'. එවං [Pg.199] වුත්තෙපි බ්‍රාහ්මණො දුප්පඤ්ඤතාය තථාගතස්ස ලොකජෙට්ඨභාවං අසල්ලක්ඛෙන්තො කෙවලං තං වචනං අසහමානො ආහ – අරසරූපො භවං ගොතමොති. අයං කිරස්ස අධිප්පායො – යං ලොකෙ අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මසාමීචිකම්මං ‘‘සාමග්ගිරසො’’ති වුච්චති, තං භොතො ගොතමස්ස නත්ථි. තස්මා අරසරූපො භවං ගොතමො, අරසජාතිකො අරසසභාවොති. අථස්ස භගවා චිත්තමුදුභාවජනනත්ථං උජුවිපච්චනීකභාවං පරිහරන්තො අඤ්ඤථා තස්ස වචනස්ස අත්ථං අත්තනි සන්දස්සෙන්තො අත්ථි ඛ්වෙස, බ්‍රාහ්මණ, පරියායොතිආදිමාහ. A pesar de habérsele dicho esto, el Brahmin, debido a su falta de sabiduría, no percibió que el Tathāgata es el más excelso del mundo. Incapaz de soportar aquellas palabras, dijo: 'El señor Gotama carece de gusto (arasarūpo)'. Se dice que su intención era esta: en el mundo, a los actos de rendir homenaje, levantarse en señal de respeto, unir las palmas y el comportamiento cortés se les llama 'la esencia de la concordia' (sāmaggiraso); el señor Gotama carece de ello. Por lo tanto, dijo: 'El señor Gotama carece de gusto, es alguien sin esa cualidad, alguien de naturaleza insípida'. Entonces, para suavizar la mente de aquel Brahmin y evitando una confrontación directa, el Bienaventurado, mostrando en sí mismo el significado de aquellas palabras de una manera distinta a la del Brahmin, dijo: 'Ciertamente existe una forma (pariyāya), Brahmin, por la cual se podría decir tal cosa', y así sucesivamente. තත්ථ අත්ථි ඛ්වෙසාති අත්ථි ඛො එස. පරියායොති කාරණං. ඉදං වුත්තං හොති – අත්ථි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එතං කාරණං, යෙන කාරණෙන මං ‘‘අරසරූපො භවං ගොතමො’’ති වදමානො පුග්ගලො සම්මා වදෙය්‍ය, අවිතථවාදීති සඞ්ඛං ගච්ඡෙය්‍ය. කතමො පන සොති? යෙ තෙ, බ්‍රාහ්මණ, රූපරසා…පෙ… ඵොට්ඨබ්බරසා, තෙ තථාගතස්ස පහීනාති. කිං වුත්තං හොති? යෙ තෙ ජාතිවසෙන වා උපපත්තිවසෙන වා සෙට්ඨසම්මතානම්පි පුථුජ්ජනානං රූපාරම්මණාදීනි අස්සාදෙන්තානං අභිනන්දන්තානං රජ්ජන්තානං උප්පජ්ජන්ති කාමසුඛස්සාදසඞ්ඛාතා රූපරසා, සද්දරසා, ගන්ධරසා, රසරසා, ඵොට්ඨබ්බරසා, යෙ ඉමං ලොකං ගීවාය බන්ධිත්වා විය ආවිඤ්ඡන්ති, වත්ථාරම්මණාදිසාමග්ගියඤ්ච උප්පන්නත්තා සාමග්ගිරසාති වුච්චන්ති. තෙ සබ්බෙපි තථාගතස්ස පහීනා. ‘‘මය්හං පහීනා’’ති වත්තබ්බෙපි මමාකාරෙන අත්තානං අනුක්ඛිපන්තො ධම්මං දෙසෙති, දෙසනාවිලාසො වා එස තථාගතස්ස. En ese pasaje, 'atthi khvesa' significa 'ciertamente existe esto'. 'Pariyāyo' significa 'razón' o 'motivo'. Lo que se quiere decir es lo siguiente: 'Brahmin, ciertamente existe ese motivo por el cual una persona que diga: "El señor Gotama carece de gusto", estaría hablando correctamente y sería considerada alguien que dice la verdad'. ¿Y cuál es ese motivo? 'Brahmin, los gustos por las formas... y por los contactos tangibles han sido abandonados por el Tathāgata'. ¿Qué quiere decir esto? Aquellos gustos por las formas y demás objetos, que surgen en los seres comunes (incluso en aquellos considerados nobles por nacimiento o posición) que disfrutan, se deleitan y se apegan a los objetos de los sentidos, y que se definen como el deleite en los placeres sensuales (kāmasukhassāda) —los cuales arrastran a este mundo como si lo llevaran atado por el cuello—, son llamados 'sāmaggirasa' porque surgen de la unión (sāmaggi) de la facultad sensorial, el objeto y la conciencia. Todos ellos han sido abandonados por el Tathāgata. Aunque el Buda podría haber dicho 'han sido abandonados por mí', enseña el Dhamma sin ensalzarse a sí mismo mediante el uso del pronombre personal, lo cual es una muestra de la elegancia y la perfección de la enseñanza del Tathāgata. තත්ථ පහීනාති චිත්තසන්තානතො විගතා, පජහිතා වා. එතස්මිං පනත්ථෙ කරණෙ සාමිවචනං දට්ඨබ්බං. අරියමග්ගසත්ථෙන උච්ඡින්නං තණ්හාවිජ්ජාමයං මූලං එතෙසන්ති උච්ඡින්නමූලා. තාලවත්ථු විය නෙසං වත්ථු කතන්ති තාලාවත්ථුකතා. යථා හි තාලරුක්ඛං සමූලං උද්ධරිත්වා තස්ස වත්ථුමත්තෙ තස්මිං පදෙසෙ කතෙ න පුන තස්ස තාලස්ස උප්පත්ති පඤ්ඤායති, එවං අරියමග්ගසත්ථෙන සමූලෙ රූපාදිරසෙ උද්ධරිත්වා තෙසං පුබ්බෙ උප්පන්නපුබ්බභාවෙන වත්ථුමත්තෙ චිත්තසන්තානෙ කතෙ සබ්බෙපි තෙ තාලාවත්ථුකතාති වුච්චන්ති. අවිරුළ්හිධම්මත්තා වා මත්ථකච්ඡින්නතාලො විය කතාති තාලාවත්ථුකතා. යස්මා පන එවං තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා හොන්ති[Pg.200], යථා නෙසං පච්ඡාභාවො න හොති, තථා කතා හොන්ති. තස්මා ආහ – අනභාවංකතාති. ආයතිං අනුප්පාදධම්මාති අනාගතෙ අනුප්පජ්ජනකසභාවා. En este contexto, 'abandonadas' (pahīnā) significa que han desaparecido del flujo mental o que han sido renunciadas. En este sentido, el caso genitivo debe entenderse en el sentido instrumental. Se denominan 'con la raíz cortada' (ucchinnamūlā) porque su raíz, compuesta de deseo e ignorancia, ha sido cortada con el arma del Noble Sendero. Se dice que han sido 'hechas como el sitio de una palmera' (tālāvatthukatā) porque su fundamento ha sido tratado como el lugar donde estuvo una palmera. Así como cuando una palmera es arrancada de raíz en un lugar, su base queda allí y la palmera no vuelve a crecer, de la misma manera, cuando los sabores de las formas, etc., son arrancados de raíz con el arma del Noble Sendero, y solo queda su base en el flujo mental debido a que existieron previamente, se dice que todos ellos han sido 'hechos como el sitio de una palmera'. O bien, debido a su naturaleza de no crecimiento, han sido hechos como una palmera con la copa cortada; por eso se llaman 'hechas como el sitio de una palmera'. Dado que han sido hechas como el sitio de una palmera, se dice que han sido 'reducidas a la inexistencia' (anabhāvaṃkatā), lo que significa que han sido tratadas de tal modo que no vuelvan a surgir posteriormente. Por lo tanto, dice: 'reducidas a la inexistencia'. 'De naturaleza no sujeta a surgir en el futuro' (āyatiṃ anuppādadhammā) significa que tienen la naturaleza de no volver a aparecer en el futuro. නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසීති යඤ්ච ඛො ත්වං සන්ධාය වදෙසි, සො පරියායො න හොති. නනු ච එවං වුත්තෙ යො බ්‍රාහ්මණෙන වුත්තො සාමග්ගිරසො, තස්ස අත්තනි විජ්ජමානතා අනුඤ්ඤාතා හොතීති? න හොති. යො හි නං සාමග්ගිරසං කාතුං භබ්බො හුත්වා න කරොති, සො තදභාවෙන අරසරූපොති වත්තබ්බතං අරහති. භගවා පන අභබ්බොව එතං කාතුං, තෙනස්ස කාරණෙ අභබ්බතං පකාසෙන්තො ආහ – ‘‘නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසී’’ති. යං පරියායං සන්ධාය ත්වං මං ‘‘අරසරූපො’’ති වදෙසි, සො අම්හෙසු නෙව වත්තබ්බොති. 'Pero no en el sentido que tú dices' significa que el motivo al que te refieres no es aplicable. ¿No es cierto que, al decir esto, se admite que el 'sabor de la armonía' (sāmaggiraso) mencionado por el brahmán existe en uno mismo? No es así. Pues aquel que, siendo capaz de mostrar ese sabor de armonía, no lo hace, merece ser llamado 'falto de sabor' (arasarūpo) por esa ausencia. Sin embargo, el Bienaventurado es incapaz de hacer tal cosa; por lo tanto, expresando su incapacidad para realizar tales actos, dijo: 'Pero no en el sentido que tú dices'. El sentido con el que me llamas 'falto de sabor' no debe aplicarse a nosotros; tal es la intención. එවං බ්‍රාහ්මණො අත්තනා අධිප්පෙතං අරසරූපතං ආරොපෙතුං අසක්කොන්තො අථාපරං නිබ්භොගො භවන්තිආදිමාහ. සබ්බපරියායෙසු චෙත්ථ වුත්තනයෙනෙව යොජනාක්කමං විදිත්වා සන්ධායභාසිතමත්ථං එවං වෙදිතබ්බං – බ්‍රාහ්මණො තදෙව වයොවුද්ධානං අභිවාදනාදිකම්මං ලොකෙ ‘‘සාමග්ගිපරිභොගො’’ති මඤ්ඤමානො තදභාවෙන ච භගවන්තං ‘‘නිබ්භොගො’’තිආදිමාහ. භගවා ච ය්වායං රූපාදීසු සත්තානං ඡන්දරාගපරිභොගො, තදභාවං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි. Así, el brahmán, incapaz de imponer su propia idea de 'falta de sabor', dijo lo siguiente: 'Usted no tiene disfrute' (nibbhogo), etc. En todos estos casos, siguiendo el método ya mencionado, se debe conocer el orden de la conexión y comprender el significado de lo que se dijo con una intención específica: el brahmán, considerando en el mundo que los actos de saludo y demás hacia los mayores son el 'disfrute de la armonía', llamó al Bienaventurado 'falto de disfrute' debido a la ausencia de estos. El Bienaventurado, viendo en sí mismo la ausencia de aquel 'disfrute del deseo y el apego' que los seres tienen por las formas y demás, aceptó el término bajo otro sentido. පුන බ්‍රාහ්මණො යං ලොකෙ වයොවුද්ධානං අභිවාදනාදිකුලසමුදාචාරකම්මං ලොකියා කරොන්ති, තස්ස අකිරියං සම්පස්සමානො භගවන්තං අකිරියවාදොති ආහ. භගවා පන යස්මා කායදුච්චරිතාදීනං අකිරියං වදති, තස්මා තං අකිරියවාදිතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි. තත්ථ ඨපෙත්වා කායදුච්චරිතාදීනි අවසෙසා අකුසලා ධම්මා අනෙකවිහිතා පාපකා අකුසලා ධම්මාති වෙදිතබ්බා. Nuevamente, el brahmán, al ver que el Bienaventurado no realizaba los actos de saludo y comportamiento social tradicional que la gente del mundo rinde a los mayores, lo llamó 'defensor de la no-acción' (akiriyavādo). El Bienaventurado, sin embargo, dado que enseña la no-acción de las malas conductas corporales y demás, viendo en sí mismo esa enseñanza de la no-acción, aceptó el término bajo otro sentido. En ese contexto, debe entenderse que, aparte de las malas conductas corporales y demás, los restantes estados perjudiciales son diversos tipos de estados malvados e insalubres. පුන බ්‍රාහ්මණො තදෙව අභිවාදනාදිකම්මං භගවති අපස්සන්තො ‘‘ඉමං ආගම්ම අයං ලොකතන්ති ලොකපවෙණී උච්ඡිජ්ජතී’’ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං උච්ඡෙදවාදොති ආහ. භගවා පන යස්මා පඤ්චකාමගුණිකරාගස්ස චෙව අකුසලචිත්තද්වයසම්පයුත්තස්ස ච දොසස්ස අනාගාමිමග්ගෙන උච්ඡෙදං වදති, සබ්බාකුසලසම්භවස්ස පන මොහස්ස අරහත්තමග්ගෙන උච්ඡෙදං [Pg.201] වදති, ඨපෙත්වා තෙ තයො අවසෙසානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං යථානුරූපං චතූහි මග්ගෙහි උච්ඡෙදං වදති, තස්මා තං උච්ඡෙදවාදං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි. Nuevamente, el brahmán, al no ver en el Bienaventurado esos mismos actos de saludo y respeto, pensando: 'Debido a esto, este hombre corta la tradición del mundo y el linaje social', llamó al Bienaventurado 'nihilista' (ucchedavādo). El Bienaventurado, sin embargo, enseña la aniquilación del deseo por los cinco placeres sensoriales y del odio asociado con los dos estados mentales insalubres mediante el Sendero del No-Retorno, y enseña la aniquilación del engaño, origen de todo lo insalubre, mediante el Sendero del Arhat. A excepción de estos tres, enseña la aniquilación de los restantes estados malvados e insalubres mediante los cuatro senderos según corresponda. Por lo tanto, viendo en sí mismo esa enseñanza de la aniquilación, aceptó el término bajo otro sentido. පුන බ්‍රාහ්මණො ‘‘ජිගුච්ඡති මඤ්ඤෙ සමණො ගොතමො ඉදං වයොවුද්ධානං අභිවාදනාදිකුලසමුදාචාරකම්මං, තෙන තං න කරොතී’’ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං ජෙගුච්ඡීති ආහ. භගවා පන යස්මා ජිගුච්ඡති කායදුච්චරිතාදීහි, යානි කායවචීමනොදුච්චරිතානි චෙව යාව ච අකුසලානං ලාමකධම්මානං සමාපත්ති සමාපජ්ජනා සමඞ්ගිභාවො, තං සබ්බම්පි ගූථං විය මණ්ඩනකජාතිකො පුරිසො ජිගුච්ඡති හිරීයති, තස්මා තං ජෙගුච්ඡිතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි. තත්ථ කායදුච්චරිතෙනාතිආදි කරණවචනං උපයොගත්ථෙ දට්ඨබ්බං. Nuevamente, el brahmán, pensando: 'Parece que el asceta Gotama detesta estos actos de saludo y comportamiento social tradicional hacia los mayores, y por eso no los realiza', llamó al Bienaventurado 'detestable' (jegucchī). Sin embargo, el Bienaventurado detesta las malas conductas corporales y demás; así como un hombre que gusta de la limpieza detesta el excremento, él detesta y se avergüenza de todas las malas conductas de cuerpo, palabra y mente, así como de la obtención, la práctica y la posesión de estados malvados e insalubres. Por lo tanto, viendo en sí mismo esa cualidad de detestar lo impuro, aceptó el término bajo otro sentido. En ese pasaje, el caso instrumental en 'por la mala conducta corporal', etc., debe entenderse en sentido acusativo. පුන බ්‍රාහ්මණො තදෙව අභිවාදනාදිකම්මං භගවති අපස්සන්තො ‘‘අයං ඉදං ලොකජෙට්ඨකකම්මං විනෙති විනාසෙති, අථ වා යස්මා එතං සාමීචිකම්මං න කරොති, තස්මා අයං විනෙතබ්බො නිග්ගණ්හිතබ්බො’’ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං වෙනයිකොති ආහ. තත්‍රායං පදත්ථො – විනයතීති විනයො, විනාසෙතීති වුත්තං හොති. විනයො එව වෙනයිකො. විනයං වා අරහතීති වෙනයිකො, නිග්ගහං අරහතීති වුත්තං හොති. භගවා පන යස්මා රාගාදීනං විනයාය වූපසමාය ධම්මං දෙසෙති, තස්මා වෙනයිකො හොති. අයමෙව චෙත්ථ පදත්ථො – විනයාය ධම්මං දෙසෙතීති වෙනයිකො. විචිත්‍රා හි තද්ධිතවුත්ති. ස්වායං තං වෙනයිකභාවං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි. Nuevamente, el brahmán, al no ver en el Bienaventurado esos mismos actos de saludo y respeto, pensando: 'Este hombre elimina y destruye esta práctica de los mayores en el mundo', o bien, 'Dado que no realiza este acto de cortesía, debe ser disciplinado y reprendido', llamó al Bienaventurado 'disciplinador' (venayiko). En cuanto a lo dicho por el brahmán, este es el significado de las palabras: 'venaya' significa destruir, por lo tanto, se dice que es quien destruye. Un 'venayiko' es precisamente uno que destruye. O bien, se llama 'venayiko' a quien merece ser disciplinado, es decir, quien merece ser reprendido. El Bienaventurado, por su parte, es 'venayiko' porque enseña el Dhamma para la eliminación (vinaya) y el apaciguamiento del deseo y demás pasiones. Este es el único significado de la palabra en la declaración del Bienaventurado: se le llama 'venayiko' porque enseña el Dhamma para la eliminación. Ciertamente, las formaciones de los sufijos taddhita son diversas. Así, viendo en sí mismo esa condición de disciplinador en el sentido de enseñar la eliminación de las pasiones, aceptó el término bajo otro sentido. පුන බ්‍රාහ්මණො යස්මා අභිවාදනාදීනි සාමීචිකම්මානි කරොන්තා වයොවුද්ධෙ තොසෙන්ති හාසෙන්ති, අකරොන්තා පන තාපෙන්ති විහෙසෙන්ති දොමනස්සං නෙසං උප්පාදෙන්ති, භගවා ච තානි න කරොති, තස්මා ‘‘අයං වයොවුද්ධෙ තපතී’’ති මඤ්ඤමානො සප්පුරිසාචාරවිරහිතත්තා වා ‘‘කපණපුරිසො අය’’න්ති මඤ්ඤමානො භගවන්තං තපස්සීති ආහ. තත්‍රායං පදත්ථො – තපතීති තපො, රොසෙති විහෙසෙතීති අත්ථො. සාමීචිකම්මාකරණස්සෙතං අධිවචනං. තපො අස්ස අත්ථීති තපස්සී. දුතියෙ අත්ථවිකප්පෙ බ්‍යඤ්ජනානි අවිචාරෙත්වා ලොකෙ කපණපුරිසො තපස්සීති [Pg.202] වුච්චති. භගවා පන යෙ අකුසලා ධම්මා ලොකං තපනතො තපනීයානි වුච්චන්ති, තෙසං පහීනත්තා යස්මා තපස්සීති සඞ්ඛං ගතො. තස්මා තං තපස්සිතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි. තත්‍රායං වචනත්ථො – තපන්තීති තපා, අකුසලධම්මානමෙතං අධිවචනං. තෙ තපෙ අස්සි නිරස්සි පහාසි විද්ධංසීති තපස්සී. De nuevo, dado que el brahmán pensaba: «Aquellos que realizan actos de respeto, como el saludo y otros servicios, complacen a los mayores; pero quienes no los realizan los afligen, los vejan y les causan pesadumbre. Y puesto que el Bienaventurado no los realiza, este hombre aflige (tapati) a los mayores», o bien considerándolo un «hombre miserable» por carecer de la conducta de los virtuosos, llamó al Bienaventurado «tapassī» (afligidor/asceta). En este contexto, el significado es el siguiente: lo que aflige es «tapo», con el sentido de irritar o vejar. Este es un término para referirse a la omisión de los actos de respeto. Aquel que posee tal [acción de] aflicción es un «tapassī». En la segunda interpretación del significado, sin examinar minuciosamente las palabras, en el mundo se llama «tapassī» a un hombre miserable. El Bienaventurado, sin embargo, ha alcanzado la denominación de «tapassī» porque aquellos estados perjudiciales (akusala dhammā) que, por quemar al mundo, se llaman «quemantes» (tapanīyā), han sido por Él abandonados. Por lo tanto, viendo en sí mismo esa cualidad de haber quemado [las impurezas], aceptó el término bajo otro sentido. Aquí la etimología es: lo que quema son «tapā», un nombre para los estados perjudiciales. Aquel que ha expulsado, eliminado, abandonado y destruido tales «tapā» es un «tapassī». පුන බ්‍රාහ්මණො තං අභිවාදනාදිකම්මං දෙවලොකගබ්භසම්පත්තියා දෙවලොකපටිසන්ධිපටිලාභාය සංවත්තතීති මඤ්ඤමානො භගවති චස්ස අභාවං දිස්වා භගවන්තං අපගබ්භොති ආහ. කොධවසෙන වා භගවතො මාතුකුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිග්ගහණෙ දොසං දස්සෙන්තොපි එවමාහ. තත්‍රායං වචනත්ථො – ගබ්භතො අපගතොති අපගබ්භො, අභබ්බො දෙවලොකූපපත්තිං පාපුණිතුන්ති අධිප්පායො. හීනො වා ගබ්භො අස්සාති අපගබ්භො. දෙවලොකගබ්භපරිබාහිරත්තා ආයතිං හීනගබ්භපටිලාභභාගීති. හීනො වාස්ස මාතුකුච්ඡිස්මිං ගබ්භවාසො අහොසීති අධිප්පායො. භගවතො පන යස්මා ආයතිං ගබ්භසෙය්‍යා අපගතා, තස්මා සො තං අපගබ්භතං අත්තනි සම්පස්සමානො අපරං පරියායමනුජානි. තත්‍ර ච යස්ස ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ආයතිං ගබ්භසෙය්‍යා පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති පහීනාති එතෙසං පදානං එවමත්ථො දට්ඨබ්බො – ‘‘බ්‍රාහ්මණ, යස්ස පුග්ගලස්ස අනාගතෙ ගබ්භසෙය්‍යා පුනබ්භවෙ ච අභිනිබ්බත්ති අනුත්තරෙන මග්ගෙන විහතකාරණත්තා පහීනා. ගබ්භසෙය්‍යාගහණෙන චෙත්ථ ජලාබුජයොනි ගහිතා, පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තිග්ගහණෙන ඉතරා තිස්සො’’පි. Además, el brahmán, pensando que los actos de respeto y servicios conducen a la perfección de la matriz en el mundo celestial o a obtener el renacimiento en el reino de los devas, y viendo la ausencia de tales actos en el Bienaventurado, lo llamó «apagabbho» (sin matriz/sin renacimiento). O bien, movido por el enojo, dijo esto señalando un defecto en la concepción del Bienaventurado en el vientre materno. Aquí el significado etimológico es: «apagabbho» es aquel que se ha alejado de la matriz, con la intención de decir que es incapaz de alcanzar el renacimiento celestial. O bien, que posee una «matriz inferior», significando que, al estar excluido de la matriz celestial, será en el futuro partícipe de un renacimiento degradado. O que su permanencia en el vientre materno fue inferior. Sin embargo, para el Bienaventurado el «lecho en la matriz» ha cesado para el futuro; por lo tanto, viendo en sí mismo esa condición de estar libre de matriz, aceptó el término bajo otro sentido. En la frase: «Brahmán, aquel para quien el lecho en la matriz y el renacimiento en una nueva existencia han sido abandonados», el sentido de estas palabras debe entenderse así: «Brahmán, para aquella persona cuya entrada en la matriz en el futuro y cuya aparición en una nueva existencia han sido abandonadas mediante el Sendero Supremo, por haber sido destruidas sus causas». Con el término «lecho en la matriz» se refiere aquí al modo de nacimiento vivíparo (jalābuja), y con «renacimiento en una nueva existencia» se incluyen también los otros tres modos de nacimiento. අපිච ගබ්භස්ස සෙය්‍යා ගබ්භසෙය්‍යා. පුනබ්භවො එව අභිනිබ්බත්ති පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. යථා ච විඤ්ඤාණට්ඨිතීති වුත්තෙපි න විඤ්ඤාණතො අඤ්ඤා ඨිති අත්ථි, එවමිධාපි න ගබ්භතො අඤ්ඤා සෙය්‍යා වෙදිතබ්බා. අභිනිබ්බත්ති ච නාම යස්මා පුනබ්භවභූතාපි අපුනබ්භවභූතාපි අත්ථි, ඉධ ච පුනබ්භවභූතා අධිප්පෙතා, තස්මා වුත්තං – ‘‘පුනබ්භවො එව අභිනිබ්බත්ති පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තී’’ති. Asimismo, «gabbhaseyyā» es el lecho del feto. «Punabbhavābhinibbatti» es la manifestación que es en sí misma un nuevo devenir. Así debe entenderse el significado aquí. Tal como al decir «estación de la conciencia» (viññāṇaṭṭhiti) no existe una estación distinta de la conciencia misma, así también aquí no debe entenderse un lecho distinto del feto. Y puesto que la «manifestación» (abhinibbatti) puede ser tanto una que constituye un nuevo devenir como una que no lo es, aquí se refiere específicamente a la que constituye un nuevo devenir; por eso se dice: «la manifestación que es el nuevo devenir es punabbhavābhinibbatti». එවං ආගතකාලතො පට්ඨාය අරසරූපතාදීහි අට්ඨහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසන්තම්පි බ්‍රාහ්මණං භගවා ධම්මිස්සරො ධම්මරාජා ධම්මසාමී තථාගතො අනුකම්පාය සීතලෙනෙව චක්ඛුනා බ්‍රාහ්මණං ඔලෙකෙන්තො යං ධම්මධාතුං පටිවිජ්ඣිත්වා දෙසනාවිලාසප්පත්තා නාම හොති, තස්සා [Pg.203] ධම්මධාතුයා සුප්පටිවිද්ධත්තා විගතවලාහකෙ නභෙ පුණ්ණචන්දො විය ච සරදකාලෙ සූරියො විය ච බ්‍රාහ්මණස්ස හදයන්ධකාරං විධමෙන්තො තානියෙව අක්කොසවත්ථූනි තෙන තෙන පරියායෙන අඤ්ඤථා දස්සෙත්වා පුනපි අත්තනො කරුණාවිප්ඵාරං අට්ඨහි ලොකධම්මෙහි අකම්පියභාවෙන පටිලද්ධතාදිගුණලක්ඛණං පථවිසමචිත්තතං අකුප්පධම්මතඤ්ච පකාසෙන්තො ‘‘අයං බ්‍රාහ්මණො කෙවලං පලිතසිරඛණ්ඩදන්තවලිත්තචතාදීහි අත්තනො වුද්ධභාවං සල්ලක්ඛෙති, නො ච ඛො ජානාති අත්තානං ජාතියා අනුගතං ජරාය අනුසටං බ්‍යාධිනො අධිභූතං මරණෙන අබ්භාහතං අජ්ජ මරිත්වා පුන ස්වෙව උත්තානසෙය්‍යදාරකභාවගමනීයං. මහන්තෙන ඛො පන උස්සාහෙන මම සන්තිකං ආගතො, තදස්ස ආගමනං සාත්ථකං හොතූ’’ති චින්තෙත්වා ඉමස්මිං ලොකෙ අත්තනො අප්පටිසමං පුරෙජාතභාවං දස්සෙන්තො සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණාතිආදිනා නයෙන බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙසි. Así, aunque el brahmán lo injuriaba desde el momento de su llegada con las ocho bases de insulto —como la de carecer de gusto y otras— el Bienaventurado, el Soberano del Dhamma, el Rey del Dhamma, el Señor del Dhamma, el Tathāgata, mirando al brahmán con ojos llenos de una compasión refrescante, habiendo penetrado el elemento de la verdad (dhammadhātu) por el cual se dice que alcanzó la perfección en la enseñanza, y debido a esa perfecta penetración, como la luna llena en un cielo despejado de nubes o como el sol en la estación otoñal, disipó la oscuridad de la ignorancia en el corazón del brahmán. Mostrando esos mismos motivos de injuria desde otra perspectiva y bajo otro sentido, manifestó una vez más la expansión de su compasión, la característica de la cualidad de «tādi» (ecuanimidad) obtenida por ser inconmovible ante los ocho vientos mundanos, una mente semejante a la tierra y una naturaleza libre de ira. Pensando: «Este brahmán solo percibe su vejez por su cabeza canosa, sus dientes rotos y su piel arrugada, pero no comprende que está perseguido por el nacimiento, seguido por la vejez, agobiado por la enfermedad y golpeado por la muerte; que muriendo hoy, mañana mismo podría volver a la condición de un niño que yace de espaldas. Ha venido a mi presencia con gran esfuerzo, que su venida sea provechosa»; y deseando mostrar su inigualable primogenitura en este mundo, extendió su enseñanza al brahmán con el método que comienza: «Es como si, brahmán...». තත්ථ සෙය්‍යථාපීතිආදීනං හෙට්ඨා වුතනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව හි තෙ කුක්කුටපොතකා පක්ඛෙ විධුනන්තා තංඛණානුරූපං විරවන්තා නික්ඛමන්ති. එවං නික්ඛමන්තානඤ්ච තෙසං යො පඨමතරං නික්ඛමති, සො ජෙට්ඨොති වුච්චති. තස්මා භගවා තාය උපමාය අත්තනො ජෙට්ඨභාවං සාධෙතුකාමො බ්‍රාහ්මණං පුච්ඡති – යො නු ඛො තෙසං කුක්කුටච්ඡාපොතකානං…පෙ… කින්ති ස්වාස්ස වචනීයොති. තත්ථ කුක්කුටච්ඡාපකානන්ති කුක්කුටපොතකානං. කින්ති ස්වාස්ස වචනීයොති සො කින්ති වචනීයො අස්ස, කිං වත්තබ්බො භවෙය්‍ය ජෙට්ඨො වා කනිට්ඨො වාති. En ese pasaje, el significado de las palabras «Es como si, brahmán», y las siguientes, debe entenderse según el método ya explicado anteriormente. Sin embargo, esta es la distinción: tal como se describió antes, aquellos polluelos salen sacudiendo las alas y piando según el momento. Entre los que salen así, aquel que sale primero es llamado «el mayor» (jeṭṭho). Por lo tanto, el Bienaventurado, deseando establecer su propia condición de mayor mediante ese símil, pregunta al brahmán: «¿Cuál de esos polluelos... cómo debería ser llamado?». En este contexto, «kukkuṭacchāpakānaṃ» se refiere a los polluelos de gallina. «Kinti svāssa vacanīyo» significa: ¿cómo debería ser llamado él?, ¿qué debería decirse: que es el mayor o el menor?». ‘‘ජෙට්ඨො’’තිස්ස, භො ගොතම, වචනීයොති, භො ගොතම, සො ජෙට්ඨො ඉති අස්ස වචනීයො. කස්මාති චෙ? සො හි නෙසං ජෙට්ඨොති, යස්මා සො නෙසං වුද්ධතරොති අත්ථො. අථස්ස භගවා ඔපම්මං සම්පටිපාදෙන්තො එවමෙව ඛොති ආහ, යථා සො කුක්කුටපොතකො, එවං අහම්පි. අවිජ්ජාගතාය පජායාති අවිජ්ජා වුච්චති අඤ්ඤාණං, තත්ථ ගතාය. පජායාති සත්තධිවචනමෙතං, අවිජ්ජාකොසස්ස අන්තො පවිට්ඨෙසු සත්තෙසූපි වුත්තං හොති. අණ්ඩභූතායාති අණ්ඩෙ භූතාය පජාතාය සඤ්ජාතාය. යථා හි අණ්ඩෙ නිබ්බත්තා එකච්චෙ සත්තා අණ්ඩභූතාති වුච්චන්ති, එවමයං [Pg.204] සබ්බාපි පජා අවිජ්ජණ්ඩකොසෙ නිබ්බත්තත්තා අණ්ඩභූතාති වුච්චති. පරියොනද්ධායාති තෙන අවිජ්ජණ්ඩකොසෙන සමන්තතො ඔනද්ධාය බද්ධාය වෙඨිතාය. අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වාති තං අවිජ්ජාමයං අණ්ඩකොසං භින්දිත්වා. එකොව ලොකෙති සකලෙපි ලොකසන්නිවාසෙ අහමෙව එකො අදුතියො. අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති උත්තරරහිතං සබ්බසෙට්ඨං සම්මා සාමඤ්ච බොධිං, අථ වා පසත්ථං සුන්දරඤ්ච බොධිං. අරහත්තමග්ගඤාණස්සෙතං නාමං, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්සාපි නාමමෙව. උභයම්පි වට්ටති. අඤ්ඤෙසං අරහත්තමග්ගො අනුත්තරා බොධි හොති, න හොතීති? න හොති. කස්මා? අසබ්බගුණදායකත්තා. තෙසඤ්හි කස්සචි අරහත්තමග්ගො අරහත්තඵලමෙව දෙති, කස්සචි තිස්සො විජ්ජා, කස්සචි ඡ අභිඤ්ඤා, කස්සචි චතස්සො පටිසම්භිදා, කස්සචි සාවකපාරමිඤාණං. පච්චෙකබුද්ධානම්පි පච්චෙකබොධිඤාණමෙව දෙති, බුද්ධානං පන සබ්බගුණසම්පත්තිං දෙති අභිසෙකො විය රඤ්ඤො සබ්බලොකිස්සරභාවං. තස්මා අඤ්ඤස්ස කස්සචිපි අනුත්තරා බොධි න හොතීති. අභිසම්බුද්ධොති අබ්භඤ්ඤාසිං පටිවිජ්ඣිං, පත්තොම්හි අධිගතොම්හීති වුත්තං හොති. «En verdad, brahmana, si se dijera que Gotama es el mayor, se diría con razón». Si preguntas: «¿Por qué el primer polluelo en nacer debe ser llamado el mayor?», es porque él es el mayor entre ellos, en el sentido de que es el de más edad. Entonces el Bienaventurado, completando el símil, dijo: «Exactamente así». Al igual que aquel polluelo llega a ser contado como el mayor, así también yo. En la expresión «entre los seres sumidos en la ignorancia», ignorancia (avijjā) significa falta de conocimiento. «Entre los seres» se refiere a los seres que han entrado en el interior de la cáscara de la ignorancia. «Convertidos en huevos» significa haber surgido o nacido dentro del huevo; así como algunos seres nacidos en un huevo son llamados «criaturas en forma de huevo», toda esta generación de seres es llamada así por haber surgido en la cáscara del huevo de la ignorancia. «Envuelta» significa rodeada, atada y cubierta por completo por esa cáscara de la ignorancia. «Habiendo roto la cáscara de la ignorancia» significa haber quebrado esa cáscara hecha de ignorancia. «Solo en el mundo» indica que en todo el universo de seres, soy el único, sin igual. «Habiendo despertado al insuperable y perfecto despertar» se refiere al conocimiento del sendero del Arhatship (arahattamagga), el cual es supremo, el más excelente de todos, correcto y comprendido por uno mismo; o bien, un despertar loable y sublime. Este es el nombre del conocimiento del sendero del Arhatship, y también se aplica al conocimiento de la omnisciencia; ambos términos son adecuados. ¿Acaso el sendero del Arhat de otros no es un despertar insuperable? No, no lo es. ¿Por qué? Porque no otorga todas las virtudes. Ciertamente, para algunos discípulos el sendero del Arhat solo otorga el fruto del Arhatship, para otros las tres ciencias, para otros las seis facultades superiores, para otros las cuatro discriminaciones analíticas, o la perfección del conocimiento de un discípulo. El sendero del Arhat de los Paccekabuddhas solo otorga el conocimiento de su propio despertar. Sin embargo, el sendero del Arhat de los Budas otorga la plenitud de todas las virtudes, tal como la consagración de un rey otorga la soberanía sobre todo el mundo. Por tanto, para ningún otro ser el despertar es insuperable. «Habiendo despertado» significa: he comprendido con sabiduría superior, he penetrado, he alcanzado y he obtenido. ඉදානි යදෙතං භගවතා ‘‘එවමෙව ඛො’’තිආදිනා නයෙන වුත්තං ඔපම්මසම්පටිපාදනං, තං එවං අත්ථෙන සංසන්දිත්වා වෙදිතබ්බං – යථා හි තස්සා කුක්කුටියා අත්තනො අණ්ඩෙසු අධිසයනාදිතිවිධකිරියාකරණං, එවං බොධිපල්ලඞ්කෙ නිසින්නස්ස බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො අත්තනො සන්තානෙ අනිච්චං, දුක්ඛං, අනත්තාති තිවිධානුපස්සනාකරණං. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාසම්පාදනෙන අණ්ඩානං අපූතිභාවො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණස්ස අපරිහානි. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන අණ්ඩානං අල්ලසිනෙහපරියාදානං විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන භවත්තයානුගතනිකන්තිසිනෙහපරියාදානං. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන අණ්ඩකපාලානං තනුභාවො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන අවිජ්ජණ්ඩකොසස්ස තනුභාවො, කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන කුක්කුටපොතකස්ස පාදනඛතුණ්ඩකානං ථද්ධඛරභාවො විය බොධිසත්තභූතස්ස භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණස්ස තික්ඛඛරවිප්පසන්නසූරභාවො. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන කුක්කුටපොතකස්ස පරිණාමකාලො විය බොධිසත්තභූතස්ස [Pg.205] භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණස්ස පරිණාමකාලො වඩ්ඪිකාලො ගබ්භග්ගහණකාලො. කුක්කුටියා තිවිධකිරියාකරණෙන කුක්කුටපොතකස්ස පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා පක්ඛෙ පප්ඵොටෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිදාකාලො විය භගවතො තිවිධානුපස්සනාසම්පාදනෙන විපස්සනාඤාණගබ්භං ගණ්හාපෙත්වා අනුපුබ්බාධිගතෙන අරහත්තමග්ගෙන අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා අභිඤ්ඤාපක්ඛෙ පප්ඵොටෙත්වා සොත්ථිනා සකලබුද්ධගුණසච්ඡිකතකාලො වෙදිතබ්බො. Ahora, la explicación del símil dada por el Bienaventurado mediante el método de «exactamente así», debe entenderse correlacionando el significado de la siguiente manera: Así como el acto de la gallina de realizar las tres acciones sobre sus huevos, como empollandolos, así debe entenderse la práctica de las tres contemplaciones —impermanencia, sufrimiento y no-ser— por parte del Bienaventurado, quien en su naturaleza de Bodhisatta estuvo sentado en el trono de la iluminación. Así como el estado no putrefacto de los huevos por completar las tres acciones de la gallina, así debe entenderse la no declinación del conocimiento de introspección (vipassanāñāṇa) del Bienaventurado por completar las tres contemplaciones. Así como el agotamiento de la humedad de los huevos, así debe entenderse el agotamiento de la «humedad» del apego y el deseo que persiguen los tres planos de existencia. Así como el adelgazamiento de las cáscaras de los huevos, así debe entenderse el adelgazamiento de la cáscara de la ignorancia. Así como la dureza y firmeza de las garras y el pico del polluelo, así debe entenderse el carácter agudo, firme, claro y valiente del conocimiento de introspección. Así como el tiempo de maduración del polluelo, así debe entenderse el tiempo de madurez, crecimiento y el momento de concebir el fruto del sendero del conocimiento de introspección. Así como el momento en que el polluelo, rompiendo la cáscara con la punta de sus garras o su pico y sacudiendo sus alas, emerge sano y salvo, así debe entenderse el momento en que el Bienaventurado, tras haber madurado el fruto del conocimiento de introspección, rompió la cáscara de la ignorancia con el sendero del Arhat alcanzado gradualmente y, sacudiendo las alas de las facultades superiores (abhiññā), realizó a salvo todas las virtudes de un Buda. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, ජෙට්ඨො සෙට්ඨො ලොකස්සාති, බ්‍රාහ්මණ, යථා තෙසං කුක්කුටපොතකානං පඨමතරං අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා අභිනිබ්බත්තො කුක්කුටපොතකො ජෙට්ඨො හොති, එවං අවිජ්ජාගතාය පජාය තං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා පඨමතරං අරියාය ජාතියා ජාතත්තා අහඤ්හි ජෙට්ඨො වුද්ධතමොති සඞ්ඛං ගතො, සබ්බගුණෙහි පන අප්පටිසමත්තා සෙට්ඨොති. «Ciertamente, brahmana, soy el mayor y el superior en el mundo». Brahmana, así como entre esos polluelos aquel que rompe primero la cáscara y nace es el mayor, del mismo modo, entre los seres sumidos en la ignorancia, por haber roto primero esa cáscara de la ignorancia y haber nacido a través del noble nacimiento, soy yo quien ha llegado a ser contado como el mayor, el de más edad. Y por ser inigualable en todas las virtudes, soy el superior. එවං භගවා අත්තනො අනුත්තරං ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං බ්‍රාහ්මණස්ස පකාසෙත්වා ඉදානි යාය පටිපදාය තං අධිගතො, තං පටිපදං පුබ්බභාගතො පභුති දස්සෙතුං ආරද්ධං ඛො පන මෙ, බ්‍රාහ්මණාතිආදිමාහ. තත්ථ ආරද්ධං ඛො පන මෙ, බ්‍රාහ්මණ, වීරියං අහොසීති, බ්‍රාහ්මණ, න මයා අයං අනුත්තරො ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවො කුසීතෙන මුට්ඨස්සතිනා සාරද්ධකායෙන වික්ඛිත්තචිතෙන අධිගතො, අපිච ඛො තදධිගමාය ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං අහොසි. බොධිමණ්ඩෙ නිසින්නෙන මයා චතුසම්මප්පධානභෙදං වීරියං ආරද්ධං අහොසි, පග්ගහිතං අසිථිලප්පවත්තිතං. ආරද්ධත්තායෙව ච මෙ තං අසල්ලීනං අහොසි. න කෙවලඤ්ච වීරියමෙව, සතිපි මෙ ආරම්මණාභිමුඛභාවෙන උපට්ඨිතා අහොසි, උපට්ඨිතත්තායෙව ච අසම්මුට්ඨා. පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධොති කායචිත්තප්පස්සද්ධිවසෙන කායොපි මෙ පස්සද්ධො අහොසි. තත්ථ යස්මා නාමකායෙ පස්සද්ධෙ රූපකායොපි පස්සද්ධොයෙව හොති, තස්මා ‘‘නාමකායො රූපකායො’’ති අවිසෙසෙත්වාව ‘‘පස්සද්ධො කායො’’ති වුත්තං. අසාරද්ධොති සො ච ඛො පස්සද්ධත්තායෙව අසාරද්ධො, විගතදරථොති වුත්තං හොති[Pg.206]. සමාහිතං චිත්තං එකග්ගන්ති චිත්තම්පි මෙ සම්මා ආහිතං සුට්ඨු ඨපිතං අප්පිතං විය අහොසි, සමාහිතත්තා එව ච එකග්ගං අචලං නිප්ඵන්දනන්ති. එත්තාවතා ඣානස්ස පුබ්බභාගපටිපදා කථිතා හොති. Habiendo manifestado al brahmán su inigualable condición de ser el más antiguo y el más excelente, el Bendito dijo: 'Ciertamente, oh brahmán, mi energía fue emprendida...', con el fin de mostrar la práctica por la cual alcanzó dicha condición, comenzando desde las etapas preliminares. Al respecto, 'mi energía fue emprendida, oh brahmán', significa: 'Oh brahmán, no alcancé esta inigualable condición de ser el más antiguo y excelente mediante la pereza, la falta de atención plena, un cuerpo agitado o una mente distraída; por el contrario, para alcanzarla, mi energía fue emprendida'. Sentado en el trono de la iluminación (bodhimaṇḍe), emprendí una energía consistente en los cuatro tipos de esfuerzo correcto; fue una energía sostenida y aplicada sin flaqueza. Debido a que fue emprendida, esa energía mía fue firme. Y no solo la energía, sino que mi atención plena también se estableció al estar dirigida hacia el objeto, y por estar así establecida, fue libre de confusión. En cuanto a 'el cuerpo estaba tranquilo y no agitado', significa que, por el poder de la tranquilidad corporal y mental, mi cuerpo físico se volvió sereno. Al respecto, dado que cuando el cuerpo mental (nāmakāya) está tranquilo, el cuerpo físico (rūpakāya) también lo está, se dice 'el cuerpo estaba tranquilo' sin hacer distinción entre ambos. 'No agitado' significa que, debido a esa misma tranquilidad, el cuerpo estaba libre de agitación, es decir, desprovisto de angustia. 'La mente estaba concentrada y unificada' significa que mi mente fue bien establecida y fijada, como si estuviera absorta; por estar así concentrada, se mantuvo unificada, inmóvil y sin vacilación. Con esto queda explicada la práctica preliminar para el jhana. ඉදානි ඉමාය පටිපදාය අධිගතං පඨමජ්ඣානං ආදිං කත්වා විජ්ජාත්තයපරියොසානං විසෙසං දස්සෙන්තො සො ඛො අහන්තිආදිමාහ. තත්ථ යං යාව විනිච්ඡයනයෙන වත්තබ්බං සියා, තං විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.69) වුත්තමෙව. Ahora, para mostrar la distinción obtenida mediante esta práctica, comenzando por el primer jhana y culminando en el triple conocimiento (vijjāttaya), el Bendito dijo: 'Ese yo, ciertamente...'. En ese pasaje, cualquier explicación que deba darse mediante el método de análisis ya ha sido expuesta por mí en el Visuddhimagga. අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණාතිආදීසු පන විජ්ජාති විදිතකරණට්ඨෙන විජ්ජා. කිං විදිතං කරොති? පුබ්බෙනිවාසං. අවිජ්ජාති තස්සෙව පුබ්බෙනිවාසස්ස අවිදිතකරණට්ඨෙන තප්පටිච්ඡාදකමොහො. තමොති ස්වෙව මොහො තප්පටිච්ඡාදකට්ඨෙන තමො නාම. ආලොකොති සා එව විජ්ජා ඔභාසකරණට්ඨෙන ආලොකොති. එත්ථ ච විජ්ජා අධිගතාති අත්ථො, සෙසං පසංසාවචනං. යොජනා පනෙත්ථ – අයං ඛො මෙ විජ්ජා අධිගතා, තස්ස මෙ අධිගතවිජ්ජස්ස අවිජ්ජා විහතා, විනට්ඨාති අත්ථො. කස්මා? යස්මා විජ්ජා උප්පන්නා. එස නයො ඉතරස්මිම්පි පදද්වයෙ. යථා තන්ති එත්ථ තන්ති නිපාතමත්තං. සතියා අවිප්පවාසෙන අප්පමත්තස්ස වීරියාතාපෙන ආතාපිනො කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛාතාය පහිතත්තස්ස පෙසිතත්තස්සාති අත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – යථා අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො අවිජ්ජා විහඤ්ඤෙය්‍ය, විජ්ජා උප්පජ්ජෙය්‍ය තමො විහඤ්ඤෙය්‍ය, ආලොකො උප්පජ්ජෙය්‍ය, එවමෙව මම අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා, තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො. එතස්ස මෙ පධානානුයොගස්ස අනුරූපමෙව ඵලං ලද්ධන්ති. En las palabras 'esto, ciertamente, oh brahmán', el término 'conocimiento' (vijjā) se llama así en el sentido de hacer conocido. ¿Qué hace conocido? Las existencias pasadas. 'Ignorancia' (avijjā) es el engaño que oculta esas mismas existencias pasadas por no permitir que sean conocidas. 'Oscuridad' (tamo) es ese mismo engaño en su función de encubrimiento. 'Luz' (āloko) es ese mismo conocimiento en su función de iluminar. En este contexto, 'el conocimiento fue alcanzado' es el significado esencial; el resto son palabras de elogio. La conexión gramatical es la siguiente: 'Este conocimiento ha sido alcanzado por mí; para mí, que he alcanzado este conocimiento, la ignorancia ha sido eliminada y destruida'. ¿Por qué? Porque el conocimiento ha surgido. Este mismo método debe aplicarse a los otros dos pares de términos. En la expresión 'yathā taṃ', la palabra 'taṃ' es meramente una partícula. El significado de 'esforzado' (ātāpino) y 'resuelto' (pahitattassa) se refiere a alguien que es diligente por no separarse de la atención plena, que posee una energía que quema las impurezas y que ha dirigido su mente hacia el Nibbana sin preocuparse por su cuerpo ni por su vida. Lo que se quiere decir es lo siguiente: así como para alguien que vive diligente, esforzado y resuelto, la ignorancia se destruiría, el conocimiento surgiría, la oscuridad se disiparía y la luz aparecería; exactamente de la misma manera, mi ignorancia fue eliminada, el conocimiento surgió, la oscuridad se disipó y la luz apareció. He obtenido el fruto que corresponde a mi dedicación en el esfuerzo. අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණ, පඨමා අභිනිබ්භිදා අහොසි කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව අණ්ඩකොසම්හාති අයං ඛො මම, බ්‍රාහ්මණ, පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන පුබ්බෙ නිවුත්ථඛන්ධප්පටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා පඨමා අභිනිබ්භිදා පඨමා නික්ඛන්ති පඨමා අරියාජාති අහොසි කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව මුඛතුණ්ඩකෙන වා පාදනඛසිඛාය වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තම්හා අණ්ඩකොසම්හා අභිනිබ්භිදා නික්ඛන්ති කුක්කුටනිකායෙ පච්චාජාතීති. අයං තාව පුබ්බෙනිවාසකථායං නයො. 'Esta fue, oh brahmán, mi primera eclosión, como la de un polluelo que sale de la cáscara del huevo'. Esto significa: Oh brahmán, habiendo roto la cáscara de la ignorancia que ocultaba los agregados habitados en el pasado, mediante el pico del conocimiento del recuerdo de las existencias pasadas, ocurrió mi primera eclosión, mi primer surgimiento, mi primer nacimiento como un Noble (ariya). Es como cuando un polluelo rompe la cáscara del huevo con la punta de su pico o con la punta de sus garras y sale de dicha cáscara; esa es su eclosión y su nacimiento en el grupo de las aves. Este es el método respecto al conocimiento de las existencias pasadas. චුතුපපාතකථාය [Pg.207] පන විජ්ජාති දිබ්බචක්ඛුඤාණවිජ්ජා. අවිජ්ජාති චුතුපපාතප්පටිච්ඡාදිකා අවිජ්ජා. යථා පන පුබ්බෙනිවාසකථායං ‘‘පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන පුබ්බෙ නිවුත්ථක්ඛන්ධප්පටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා’’ති වුත්තං, එවමිධ ‘‘චුතුපපාතඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන චුතුපපාතප්පටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා’’ති වත්තබ්බං. En cuanto al conocimiento de la muerte y el renacimiento (cutūpapāta), 'conocimiento' (vijjā) se refiere al conocimiento del ojo divino. 'Ignorancia' (avijjā) es aquella que oculta la muerte y el renacimiento de los seres. Así como en el caso de las existencias pasadas se dijo 'habiendo roto la cáscara de la ignorancia que ocultaba los agregados habitados en el pasado mediante el pico del conocimiento del recuerdo de las existencias pasadas', aquí debe decirse 'habiendo roto la cáscara de la ignorancia que ocultaba la muerte y el renacimiento mediante el pico del conocimiento de la muerte y el renacimiento'. යං පනෙතං පච්චවෙක්ඛණඤාණපරිග්ගහිතං ආසවානං ඛයඤාණාධිගමං බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සෙන්තො අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණ, තතියා විජ්ජාතිආදිමාහ, තත්ථ විජ්ජාති අරහත්තමග්ගවිජ්ජා. අවිජ්ජාති චතුසච්චප්පටිච්ඡාදිකා අවිජ්ජා. අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණ, තතියා අභිනිබ්භිදා අහොසීති එත්ථ අයං ඛො මම, බ්‍රාහ්මණ, ආසවානං ඛයඤාණමුඛතුණ්ඩකෙන චතුසච්චපටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තතියා අභිනිබ්භිදා තතියා නික්ඛන්ති තතියා අරියජාති අහොසි කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව මුඛතුණ්ඩකෙන වා පාදනඛසිඛාය වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තම්හා අණ්ඩකොසම්හා අභිනිබ්භිදා නික්ඛන්ති කුක්කුටනිකායෙ පච්චාජාතීති. Para mostrar al brahmán el logro del conocimiento de la destrucción de los influjos (āsavā), el cual está comprendido por el conocimiento de revisión (paccavekkhaṇa), el Bendito dijo: 'Este, ciertamente, oh brahmán, fue mi tercer conocimiento...'. Aquí, 'conocimiento' (vijjā) es el conocimiento del sendero del Arhat. 'Ignorancia' (avijjā) es la que oculta las Cuatro Nobles Verdades. En la frase 'esta fue, oh brahmán, mi tercera eclosión', el significado es: Oh brahmán, habiendo roto la cáscara de la ignorancia que oculta las Cuatro Verdades mediante el pico del conocimiento de la destrucción de los influjos, ocurrió mi tercera eclosión, mi tercera salida, mi tercer nacimiento noble. Es como cuando un polluelo rompe la cáscara del huevo con su pico o sus garras y sale del huevo; esa es su eclosión y su nacimiento entre sus semejantes. එත්තාවතා කිං දස්සෙසීති? සො හි, බ්‍රාහ්මණ, කුක්කුටච්ඡාපකො අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තතො නික්ඛමන්තො සකිමෙව ජායති, අහං පන පුබ්බෙනිවුත්ථක්ඛන්ධප්පටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං භින්දිත්වා පඨමං තාව පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණවිජ්ජාය ජාතො. තතො සත්තානං චුතිපටිසන්ධිප්පටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා දුතියං දිබ්බචක්ඛුඤාණවිජ්ජාය ජාතො, පුන චතුසච්චප්පටිච්ඡාදකං අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා තතියං ආසවානං ඛයඤාණවිජ්ජාය ජාතො. එවං තීහි විජ්ජාහි තික්ඛත්තුං ජාතොම්හි. සා ච මෙ ජාති අරියා සුපරිසුද්ධාති ඉදං දස්සෙති. එවංදස්සෙන්තො ච පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන අතීතංසඤාණං, දිබ්බචක්ඛුනා පච්චුප්පන්නානාගතංසඤාණං, ආසවක්ඛයෙන සකලලොකියලොකුත්තරගුණන්ති එවං තීහි විජ්ජාහි සබ්බෙපි සබ්බඤ්ඤුගුණෙ පකාසෙත්වා අත්තනො අරියාය ජාතියා ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සෙසි. ¿Qué muestra con esta medida? 'Ciertamente, oh brahmán, aquel polluelo nace una sola vez al romper la cáscara del huevo y salir de ella. Yo, por el contrario, habiendo roto la cáscara de la ignorancia que ocultaba los agregados habitados anteriormente, nací primero mediante el conocimiento de la rememoración de las existencias pasadas. Luego, habiendo roto la cáscara de la ignorancia que ocultaba la muerte y el renacimiento de los seres, nací por segunda vez mediante el conocimiento del ojo divino. De nuevo, habiendo roto la cáscara de la ignorancia que ocultaba las Cuatro Nobles Verdades, nací por tercera vez mediante el conocimiento de la destrucción de las impurezas. De este modo, mediante los tres conocimientos, he nacido tres veces. Y este nacimiento mío es noble y purísimo'. Esto es lo que muestra. Y al mostrarlo así, manifiesta el conocimiento del pasado mediante el conocimiento de las existencias pasadas; el conocimiento del presente y del futuro mediante el ojo divino; y mediante la destrucción de las impurezas, manifiesta todas las cualidades mundanas y supramundanas. Así, por medio de estos tres conocimientos, revelando todas las cualidades de la omnisciencia, mostró al brahmán su primacía y excelencia en virtud de su noble nacimiento. එවං වුත්තෙ වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණොති එවං භගවතා ලොකානුකම්පකෙන බ්‍රාහ්මණං අනුකම්පමානෙන නිගුහිතබ්බෙපි අත්තනො අරියාය ජාතියා ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවෙ විජ්ජාත්තයපකාසිකාය ධම්මදෙසනාය වුත්තෙ පීතිවිප්ඵාරපරිපුණ්ණගත්තචිත්තො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො තං භගවතො අරියාය ජාතියා ජෙට්ඨසෙට්ඨභාවං විදිත්වා ‘‘ඊදිසං නාමාහං සබ්බලොකජෙට්ඨං [Pg.208] සබ්බගුණසමන්නාගතං සබ්බඤ්ඤුං ‘අඤ්ඤෙසං අභිවාදනාදිකම්මං න කරොතී’ති අවචං, ධිරත්ථු වත, භො, අඤ්ඤාණ’’න්ති අත්තානං ගරහිත්වා ‘‘අයං දානි ලොකෙ අරියාය ජාතියා පුරෙජාතට්ඨෙන ජෙට්ඨො, සබ්බගුණෙහි අප්පටිසමට්ඨෙන සෙට්ඨො’’ති නිට්ඨං ගන්ත්වා භගවන්තං එතදවොච – ජෙට්ඨො භවං ගොතමො සෙට්ඨො භවං ගොතමොති. එවඤ්ච පන වත්වා පුන තං භගවතො ධම්මදෙසනං අබ්භනුමොදමානො අභික්කන්තං භො ගොතමාතිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙවාති. Cuando se dijo esto, el brahmán Verañja: habiendo el Bienaventurado, por compasión hacia el mundo y por compasión hacia el brahmán, expuesto su estado de primacía y excelencia a través de su noble nacimiento mediante la enseñanza del Dharma que manifiesta los tres conocimientos —aunque tal estado fuera algo digno de mantenerse oculto—, el brahmán Verañja, con el cuerpo y la mente colmados por la expansión de la alegría, reconoció aquel estado de primacía y excelencia del Bienaventurado por su noble nacimiento. Pensó: 'Ciertamente, hablé así de alguien que es el mayor de todo el mundo, dotado de todas las cualidades y omnisciente, diciendo: «Él no realiza actos como el saludo a los demás». ¡Maldita sea, en verdad, oh señores, la ignorancia!', y tras reprocharse a sí mismo, llegó a la conclusión: 'Él es ahora el mayor en el mundo por haber nacido primero en virtud de su noble nacimiento, y es el mejor por no tener igual en todas las cualidades'. Entonces se dirigió al Bienaventurado diciendo: 'El señor Gautama es el mayor; el señor Gautama es el mejor'. Habiendo dicho esto, y regocijándose profundamente en la enseñanza del Dharma del Bienaventurado, pronunció las palabras que comienzan con: '¡Maravilloso, oh Gautama!'. El significado de esto es el mismo que se ha explicado anteriormente. Así concluye el comentario al primer Sutta. 2. සීහසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Sīha Sutta 12. දුතියෙ අභිඤ්ඤාතාති ඤාතා පඤ්ඤාතා පාකටා. සන්ථාගාරෙති මහාජනස්ස විස්සමනත්ථාය කතෙ අගාරෙ. සා කිර සන්ථාගාරසාලා නගරමජ්ඣෙ අහොසි, චතූසු ඨානෙසු ඨිතානං පඤ්ඤායති, චතූහි දිසාහි ආගතමනුස්සා පඨමං තත්ථ විස්සමිත්වා පච්ඡා අත්තනො අත්තනො ඵාසුකට්ඨානං ගච්ඡන්ති. රාජකුලානං රජ්ජකිච්චසන්ථරණත්ථාය කතං අගාරන්තිපි වදන්තියෙව. තත්ථ හි නිසීදිත්වා ලිච්ඡවිරාජානො රජ්ජකිච්චං සන්ථරන්ති කරොන්ති විචාරෙන්ති. සන්නිසින්නාති තෙසං නිසීදනත්ථඤ්ඤෙව පඤ්ඤත්තෙසු මහාරහවරපච්චත්ථරණෙසු සමුස්සිතසෙතච්ඡත්තෙසු ආසනෙසු සන්නිසින්නා. අනෙකපරියායෙන බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසන්තීති රාජකුලෙ කිච්චඤ්චෙව ලොකත්ථචරියඤ්ච විචාරෙත්වා අනෙකෙහි කාරණෙහි බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසන්ති කථෙන්ති දීපෙන්ති. පණ්ඩිතා හි තෙ රාජානො සද්ධා පසන්නා සොතාපන්නාපි සකදාගාමිනොපි අනාගාමිනොපි අරියසාවකා, තෙ සබ්බෙපි ලොකියජටං ඡින්දිත්වා බුද්ධාදීනං තිණ්ණං රතනානං වණ්ණං භාසන්ති. තත්ථ තිවිධො බුද්ධවණ්ණො නාම චරියවණ්ණො, සරීරවණ්ණො, ගුණවණ්ණොති. තත්‍රිමෙ රාජානො චරියාය වණ්ණං ආරභිංසු – ‘‘දුක්කරං වත කතං සම්මාසම්බුද්ධෙන කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛෙය්‍යානි දස පාරමියො, දස උපපාරමියො, දස පරමත්ථපාරමියොති සමත්තිංස පාරමියො පූරෙන්තෙන, ඤාතත්ථචරියං, ලොකත්ථචරියං, බුද්ධචරියං මත්ථකං පාපෙත්වා පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජන්තෙනා’’ති අඩ්ඪච්ඡක්කෙහි ජාතකසතෙහි බුද්ධවණ්ණං කථෙන්තා තුසිතභවනං පාපෙත්වා ඨපයිංසු. 12. En el segundo [discurso], 'reconocidos' (abhiññātā) significa conocidos, famosos y célebres. 'En la sala de asambleas' (santhāgāre) se refiere a un edificio construido para el descanso de la multitud. Se dice que esa sala de asambleas estaba en el centro de la ciudad y era visible para quienes estaban en los cuatro puntos cardinales. Las personas que llegaban de las cuatro direcciones descansaban allí primero y luego se dirigían a sus respectivos lugares de conveniencia. También dicen que era un edificio construido para deliberar sobre los asuntos del reino de las familias reales. De hecho, sentados allí, los reyes Licchavi deliberaban, realizaban y administraban los asuntos del reino. 'Sentados juntos' (sannisinnā) significa que estaban bien sentados en asientos provistos de excelentes alfombras de gran valor, dignas de personas nobles, y bajo sombrillas blancas desplegadas. 'Hablaron de las alabanzas del Buda de diversas maneras' significa que, tras deliberar sobre sus deberes en la corte real y sobre las acciones para el beneficio del mundo, alababan, relataban y manifestaban las virtudes del Buda por múltiples razones. En efecto, esos reyes eran sabios, poseían fe, eran devotos y eran discípulos nobles, ya fueran Sotāpannas, Sakadāgāmins o Anāgāmins. Todos ellos, habiendo cortado los enredos del mundo, proclamaban las virtudes de las tres joyas. Entre ellas, la alabanza al Buda es de tres tipos: alabanza a su conducta (cariya), alabanza a su cuerpo (sarīra) y alabanza a sus cualidades (guṇa). De estas, los reyes comenzaron con la alabanza a su conducta: '¡Ciertamente, qué difícil es lo que hizo el Perfectamente Iluminado!', y relataron las alabanzas del Buda a través de los quinientos cincuenta Jatakas, mencionando cómo cumplió las treinta perfecciones —diez perfecciones, diez perfecciones menores y diez perfecciones supremas— durante cuatro asankheyyas y cien mil eones, llevando a su culminación la práctica por el bien de sus parientes, la práctica por el bien del mundo y la práctica por la Budeidad, y realizando las cinco grandes renuncias hasta llegar al cielo Tusita. ධම්මස්ස [Pg.209] වණ්ණං භාසන්තා පන ‘‘තෙන භගවතා ධම්මො දෙසිතො, නිකායතො පඤ්ච නිකායා, පිටකතො තීණි පිටකානි, අඞ්ගතො නව අඞ්ගානි, ඛන්ධතො චතුරාසීතිධම්මක්ඛන්ධසහස්සානී’’ති කොට්ඨාසවසෙන ධම්මගුණං කථයිංසු. Al proclamar las alabanzas del Dharma, relataron las virtudes del Dharma según sus divisiones: 'El Dharma enseñado por el Bienaventurado consiste en cinco Nikayas por su clasificación, tres Pitakas por sus colecciones, nueve divisiones por sus miembros y ochenta y cuatro mil grupos de enseñanzas (dhammakkhandha) por sus secciones'. සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසන්තා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා ‘‘පටිලද්ධසද්ධා කුලපුත්තා භොගක්ඛන්ධඤ්චෙව ඤාතිපරිවට්ටඤ්ච පහාය සෙතච්ඡත්තං ඔපරජ්ජං සෙනාපතිසෙට්ඨිභණ්ඩාගාරිකට්ඨානන්තරාදීනි අගණෙත්වා නික්ඛම්ම සත්ථු වරසාසනෙ පබ්බජන්ති. සෙතච්ඡත්තං පහාය පබ්බජිතානං භද්දියරාජමහාකප්පිනපුක්කුසාතිආදීනං රාජපබ්බජිතානංයෙව බුද්ධකාලෙ අසීතිසහස්සානි අහෙසුං. අනෙකකොටිසතං ධනං පහාය පබ්බජිතානං පන යසකුලපුත්තසොණසෙට්ඨිපුත්තරට්ඨපාලකුලපුත්තාදීනං පරිච්ඡෙදො නත්ථි. එවරූපා ච එවරූපා ච කුලපුත්තා සත්ථු සාසනෙ පබ්බජන්තී’’ති පබ්බජ්ජාසඞ්ඛෙපවසෙන සඞ්ඝගුණෙ කථයිංසු. Al proclamar las alabanzas de la Sangha, relataron las virtudes de la Sangha mediante el resumen de la vida monástica: 'Habiendo escuchado la enseñanza del Maestro, los hijos de buena familia que obtuvieron fe, abandonando sus riquezas y su círculo de parientes, renunciaron a la sombrilla blanca, al cargo de virrey y a posiciones como general, tesorero o jefe de almacén, y sin darles importancia, se retiraron del hogar para ordenarse en la excelente enseñanza del Maestro. Solo entre aquellos de linaje real que se ordenaron renunciando a la sombrilla blanca, como el rey Bhaddiya, el rey Mahākappina y el rey Pukkusāti, hubo ochenta y cuatro mil en tiempos del Buda. En cuanto a aquellos de familias nobles como el joven Yasa, el hijo del tesorero Soṇa y el joven Raṭṭhapāla, que se ordenaron tras renunciar a cientos de millones en riquezas, no existe límite en su número. Tales hijos de buena familia se ordenan en la enseñanza del Maestro'. සීහො සෙනාපතීති එවංනාමකො සෙනාය අධිපති. වෙසාලියඤ්හි සත්ත සහස්සානි සත්ත සතානි සත්ත ච රාජානො. තෙ සබ්බෙපි සන්නිපතිත්වා සබ්බෙසං මනං ගහෙත්වා ‘‘රට්ඨං විචාරෙතුං සමත්ථං එකං විචිනථා’’ති විචිනන්තා සීහං රාජකුමාරං දිස්වා ‘‘අයං සක්ඛිස්සතී’’ති සන්නිට්ඨානං කත්වා තස්ස රත්තමණිවණ්ණං කම්බලපරියොනද්ධං සෙනාපතිච්ඡත්තං අදංසු. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘සීහො සෙනාපතී’’ති. නිගණ්ඨසාවකොති නිගණ්ඨස්ස නාටපුත්තස්ස පච්චයදායකො උපට්ඨාකො. ජම්බුදීපතලස්මිඤ්හි තයො ජනා නිගණ්ඨානං අග්ගුපට්ඨාකා – නාළන්දායං, උපාලි ගහපති, කපිලපුරෙ වප්පො සක්කො, වෙසාලියං අයං සීහො සෙනාපතීති. නිසින්නො හොතීති සෙසරාජූනං පරිසාය අන්තරන්තරෙ ආසනානි පඤ්ඤාපයිංසු, සීහස්ස පන මජ්ඣෙ ඨානෙති තස්මිං පඤ්ඤත්තෙ මහාරහෙ රාජාසනෙ නිසින්නො හොති. නිස්සංසයන්ති නිබ්බිචිකිච්ඡං අද්ධා එකංසෙන, න හෙතෙ යස්ස වා තස්ස වා අප්පෙසක්ඛස්ස එවං අනෙකසතෙහි කාරණෙහි වණ්ණං භාසන්ති. «Sīho senāpati» significa el jefe del ejército con ese nombre. En Vesāli había siete mil setecientos siete reyes Licchavi. Todos ellos, tras haberse reunido y habiendo captado la opinión de todos para buscar a alguien capaz de administrar el reino, vieron al príncipe Sīha y, decidiendo que «él sería capaz», le otorgaron el parasol de general cubierto con una manta de color de rubí rojo. Refiriéndose a esto se dijo: «Sīho el general». «Discípulo de los Niganṭhas» significa un donante de requisitos y servidor del Niganṭha Nāṭaputta. En la superficie de Jambudīpa había tres personas que eran los principales servidores de los Niganṭhas: en Nāḷandā, el jefe de hogar Upāli; en Kapilapura, Vappa el Sakya; y en Vesāli, este general Sīha. «Estaba sentado» significa que se dispusieron asientos en medio de la asamblea de los demás reyes, pero para el general Sīha prepararon un asiento en el lugar central; él estaba sentado en ese trono real preparado, digno de los nobles. «Sin duda» significa ciertamente y sin vacilación; pues estos reyes Licchavi no elogiarían de tal manera, con cientos de razones, a cualquier persona que tuviera poco mérito. යෙන නිගණ්ඨො නාටපුත්තො තෙනුපසඞ්කමීති නිගණ්ඨො කිර නාටපුත්තො ‘‘සචායං සීහො කස්සචිදෙව සමණස්ස ගොතමස්ස වණ්ණං කථෙන්තස්ස සුත්වා සමණං ගොතමං දස්සනාය උපසඞ්කමිස්සති, මය්හං පරිහානි භවිස්සතී’’ති [Pg.210] චින්තෙත්වා පඨමතරංයෙව සීහං සෙනාපතිං එතදවොච – ‘‘සෙනාපති ඉමස්මිං ලොකෙ ‘අහං බුද්ධො අහං බුද්ධො’ති බහූ විචරන්ති. සචෙ ත්වං කස්සචි දස්සනාය උපසඞ්කමිතුකාමො අහොසි, මං පුච්ඡෙය්‍යාසි. අහං තෙ යුත්තට්ඨානං පෙසෙස්සාමි, අයුත්තට්ඨානතො නිවාරෙස්සාමී’’ති. සො තං කථං අනුස්සරිත්වා ‘‘සචෙ මං පෙසෙස්සති, ගමිස්සාමි. නො චෙ, න ගමිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා යෙන නිගණ්ඨො නාටපුත්තො, තෙනුපසඞ්කමි. «Se acercó a donde estaba el Niganṭha Nāṭaputta» se refiere a que el Niganṭha Nāṭaputta, pensando: «Si este Sīha, al escuchar a alguien elogiar al asceta Gotama, se acerca a ver al asceta Gotama, habrá pérdida para mí», le dijo previamente al general Sīha: «General, en este mundo muchos andan diciendo: “Yo soy un Buda, yo soy un Buda”. Si deseas acercarte a ver a alguien, pregúntame; yo te enviaré al lugar adecuado y te apartaré del lugar inadecuado». Recordando aquellas palabras y pensando: «Si él me envía, iré; de lo contrario, no iré», el general se acercó a donde estaba el Niganṭha Nāṭaputta. අථස්ස වචනං සුත්වා නිගණ්ඨො මහාපබ්බතෙන විය බලවසොකෙන ඔත්ථටො ‘‘යත්ථ දානිස්සාහං ගමනං න ඉච්ඡාමි, තත්ථෙව ගන්තුකාමො ජාතො, හතොහමස්මී’’ති අනත්තමනො හුත්වා ‘‘පටිබාහනුපායමස්ස කරිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා කිං පන ත්වන්තිආදිමාහ. එවං වදන්තො විචරන්තං ගොණං දණ්ඩෙන පහරන්තො විය ජලමානං පදීපං නිබ්බාපෙන්තො විය භත්තභරිතං පත්තං නික්කුජ්ජන්තො විය ච සීහස්ස උප්පන්නපීතිං විනාසෙසි. ගමියාභිසඞ්ඛාරොති හත්ථියානාදීනං යොජාපනගන්ධමාලාදිග්ගහණවසෙන පවත්තො පයොගො. සො පටිප්පස්සම්භීති සො වූපසන්තො. Entonces, tras escuchar sus palabras, el Niganṭha se sintió abrumado por un profundo pesar, como si fuera aplastado por una gran montaña, y disgustado pensó: «Donde ahora no deseo que vaya, allí mismo ha nacido su deseo de ir; estoy arruinado», y decidiendo que «pondría un medio de impedimento», dijo las palabras comenzando con «¿Pero por qué tú...?». Al hablar así, el Niganṭha destruyó el gozo surgido en el general Sīha, como quien golpea con un palo a un buey que deambula, como quien apaga una lámpara encendida o como quien vuelca un cuenco lleno de comida. «Los preparativos para la partida» se refiere al esfuerzo realizado para preparar carruajes de elefantes y otros medios de transporte, así como para tomar perfumes, guirnaldas y demás. «Eso se calmó» significa que dicho esfuerzo cesó. දුතියම්පි ඛොති දුතියවාරම්පි. ඉමස්මිඤ්ච වාරෙ බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසන්තා තුසිතභවනතො පට්ඨාය යාව මහාබොධිපල්ලඞ්කා දසබලස්ස හෙට්ඨා පාදතලෙහි උපරි කෙසග්ගෙහි පරිච්ඡින්දිත්වා ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභානං වසෙන සරීරවණ්ණං කථයිංසු. ධම්මස්ස වණ්ණං භාසන්තා ‘‘එකපදෙපි එකබ්‍යඤ්ජනෙපි අවඛලිතං නාම නත්ථී’’ති සුකථිතවසෙනෙව ධම්මගුණං කථයිංසු. සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසන්තා ‘‘එවරූපං යසසිරිවිභවං පහාය සත්ථු සාසනෙ පබ්බජිතා න කොසජ්ජපකතිකා හොන්ති, තෙරසසු පන ධුතඞ්ගගුණෙසු පරිපූරකාරිනො හුත්වා සත්තසු අනුපස්සනාසු කම්මං කරොන්ති, අට්ඨතිංසාරම්මණවිභත්තියො වළඤ්ජෙන්තී’’ති පටිපදාවසෙන සඞ්ඝගුණෙ කථයිංසු. «Por segunda vez» significa en la segunda ocasión. En esta vez, al elogiar las cualidades del Buda, los príncipes Licchavi describieron la excelencia de su cuerpo físico basándose en las treinta y dos marcas de un gran hombre, las ochenta marcas menores y el aura de una braza, delimitando al Poseedor de las Diez Fuerzas desde las plantas de los pies abajo hasta las puntas del cabello arriba, comenzando desde su descenso del cielo Tusita hasta el trono del Gran Bodhi. Al elogiar el Dhamma, hablaron de sus cualidades basadas en que ha sido «bien proclamado», afirmando que «no hay error ni siquiera en una sola palabra o sílaba». Al elogiar al Saṅgha, describieron sus cualidades basándose en su práctica, diciendo que «quienes han renunciado a tal gloria y riqueza para ordenarse en la enseñanza del Maestro no son perezosos por naturaleza, sino que cumplen plenamente las trece prácticas ascéticas (dhutaṅga), se esfuerzan en las siete contemplaciones y hacen uso de las treinta y ocho variedades de objetos de meditación». තතියවාරෙ පන බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසමානා ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’ති සුත්තන්තපරියායෙනෙව බුද්ධගුණෙ කථයිංසු, ‘‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො’’තිආදිනා සුත්තන්තපරියායෙනෙව ධම්මගුණෙ, ‘‘සුප්පටිපන්නො භගවතො [Pg.211] සාවකසඞ්ඝො’’තිආදිනා සුත්තන්තපරියායෙනෙව සඞ්ඝගුණෙ ච කථයිංසු. තතො සීහො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙසඤ්ච ලිච්ඡවිරාජකුමාරානං තතියදිවසතො පට්ඨාය බුද්ධධම්මසඞ්ඝගුණෙ කථෙන්තානං මුඛං නප්පහොති, අද්ධා අනොමගුණෙන සමන්නාගතා සො භගවා, ඉමං දානි උප්පන්නං පීතිං අවිජහිත්වාව අහං අජ්ජ සම්මාසම්බුද්ධං පස්සිස්සාමී’’ති. අථස්ස ‘‘කිං හි මෙ කරිස්සන්ති නිගණ්ඨා’’ති විතක්කො උදපාදි. තත්ථ කිං හි මෙ කරිස්සන්තීති කිං නාම මය්හං නිගණ්ඨා කරිස්සන්ති. අපලොකිතා වා අනපලොකිතා වාති ආපුච්ඡිතා වා අනාපුච්ඡිතා වා. න හි මෙ තෙ ආපුච්ඡිතා යානවාහනසම්පත්තිං, න ච ඉස්සරියවිසෙසං දස්සන්ති, නාපි අනාපුච්ඡිතා හරිස්සන්ති, අඵලං එතෙසං ආපුච්ඡනන්ති අධිප්පායො. En la tercera ocasión, elogiaron las cualidades del Buda mediante el método de los discursos (suttanta): «Así es el Bienaventurado...»; las cualidades del Dhamma mediante el mismo método: «El Dhamma ha sido bien proclamado por el Bienaventurado...»; y las cualidades del Saṅgha: «El Saṅgha de discípulos del Bienaventurado ha practicado bien...». Entonces Sīha pensó: «Para estos príncipes Licchavi que han estado hablando de las cualidades del Buda, del Dhamma y del Saṅgha desde hace tres días, sus bocas no bastan; ciertamente, el Bienaventurado posee cualidades impecables. Sin abandonar este gozo que ha surgido, hoy veré al Buda Perfectamente Iluminado». Tras esto, surgió en él el pensamiento: «¿Qué podrán hacerme realmente los Niganṭhas?». Aquí, «¿qué me harán?» significa ¿qué poder tienen sobre mí? Ya sea con permiso o sin él, habiéndoles consultado o no, el sentido es que, si les consulto, no me otorgarán excelencia en transportes ni distinciones de poder, ni me las quitarán si no lo hago; por lo tanto, consultarles carece de fruto. වෙසාලියා නිය්‍යාසීති යථා හි ගිම්හකාලෙ දෙවෙ වුට්ඨෙ උදකං සන්දමානං නදිං ඔතරිත්වා ථොකමෙව ගන්ත්වා තිට්ඨති නප්පවත්තති, එවං සීහස්ස පඨමදිවසෙ ‘‘දසබලං පස්සිස්සාමී’’ති උප්පන්නාය පීතියා නිගණ්ඨෙන පටිබාහිතකාලො. යථාපි දුතියදිවසෙ දෙවෙ වුට්ඨෙ උදකං සන්දමානං නදිං ඔතරිත්වා ථොකං ගන්ත්වා වාලිකාපුඤ්ජං පහරිත්වා අප්පවත්තං හොති, එවං සීහස්ස දුතියදිවසෙ ‘‘දසබලං පස්සිස්සාමී’’ති උප්පන්නාය පීතියා නිගණ්ඨෙන පටිබාහිතකාලො. යථා තතියදිවසෙ දෙවෙ වුට්ඨෙ උදකං සන්දමානං නදිං ඔතරිත්වා පුරාණපණ්ණසුක්ඛදණ්ඩකට්ඨකචවරාදීනි පරිකඩ්ඪන්තං වාලිකාපුඤ්ජං භින්දිත්වා සමුද්දනින්නමෙව හොති, එවං සීහො තතියදිවසෙ තිණ්ණං වත්ථූනං ගුණකථං සුත්වා උප්පන්නෙ පීතිපාමොජ්ජෙ ‘‘අඵලා නිගණ්ඨා නිප්ඵලා නිගණ්ඨා, කිං මෙ ඉමෙ කරිස්සන්ති, ගමිස්සාමහං සත්ථුසන්තික’’න්ති මනං අභිනීහරිත්වා වෙසාලියා නිය්‍යාසි. නිය්‍යන්තො ච ‘‘චිරස්සාහං දසබලස්ස සන්තිකං ගන්තුකාමො ජාතො, න ඛො පන මෙ යුත්තං අඤ්ඤාතකවෙසෙන ගන්තු’’න්ති ‘‘යෙකෙචි දසබලස්ස සන්තිකං ගන්තුකාමා, සබ්බෙ නික්ඛමන්තූ’’ති ඝොසනං කාරෙත්වා පඤ්චරථසතානි යොජාපෙත්වා උත්තමරථෙ ඨිතො තෙහි චෙව පඤ්චහි රථසතෙහි මහතියා ච පරිසාය පරිවුතො ගන්ධපුප්ඵචුණ්ණවාසාදීනි ගාහාපෙත්වා නිය්‍යාසි. දිවා දිවස්සාති දිවසස්ස ච දිවා, මජ්ඣන්හිකෙ අතික්කන්තමත්තෙ. En cuanto a 'Vesāliyā niyyāsī' (Salió de Vesālī), diré los detalles. Al igual que en la estación calurosa, cuando llueve, el agua que fluye hacia el río se detiene tras avanzar solo un poco y no sigue fluyendo; así debe considerarse el momento en que el Nigaṇṭha impidió la alegría surgida en el general Sīha el primer día al pensar: 'Veré al Poseedor de los Diez Poderes'. Así como el segundo día, cuando llueve, el agua que fluye hacia el río avanza un poco pero se detiene al chocar con un montón de arena; así debe considerarse el momento en que el Nigaṇṭha impidió la alegría surgida en el general Sīha el segundo día al pensar: 'Veré al Poseedor de los Diez Poderes'. Así como el tercer día, cuando llueve, el agua que fluye hacia el río arrastra hojas viejas, ramas secas, madera y basura, rompe el montón de arena y se dirige directamente hacia el océano; así también el general Sīha, el tercer día, habiendo escuchado las alabanzas de las virtudes de las Tres Joyas y habiendo surgido en él alegría y regocijo, pensó: 'Los Nigaṇṭhas son inútiles, los Nigaṇṭhas no tienen fruto. ¿Qué harán estos por mí? Iré a la presencia del Maestro'. Habiendo tomado esta resolución, salió de Vesālī. Al partir, pensó: 'Desde hace mucho tiempo he deseado ir a la presencia del Poseedor de los Diez Poderes, pero no es apropiado que vaya de incógnito'. Hizo proclamar: 'Quien desee ir a la presencia del Poseedor de los Diez Poderes, que salgan todos'. Hizo preparar quinientos carros y, montado en el carro principal, rodeado por esos quinientos carros y por una gran multitud, habiendo hecho llevar perfumes, flores, polvos aromáticos y demás, partió. 'Divā divassā' significa en pleno día, justo cuando el mediodía acababa de pasar. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති ආරාමං පවිසන්තො දූරතොව අසීති-අනුබ්‍යඤ්ජන-බ්‍යාමප්පභා-ද්වත්තිංස-මහාපුරිසලක්ඛණානි ඡබ්බණ්ණඝනබුද්ධරස්මියො ච දිස්වා ‘‘එවරූපං නාම පුරිසං එවං ආසන්නෙ වසන්තං එත්තකං කාලං නාද්දසං, වඤ්චිතො [Pg.212] වතම්හි, අලාභා වත මෙ’’ති චින්තෙත්වා මහානිධිං දිස්වා දලිද්දපුරිසො විය සඤ්ජාතපීතිපාමොජ්ජො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොන්තීති භොතා ගොතමෙන වුත්තකාරණස්ස අනුකාරණං කථෙන්ති. කාරණවචනො හෙත්ථ ධම්මසද්දො ‘‘හෙතුම්හි ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා’’තිආදීසු (විභ. 720) විය. කාරණන්ති චෙත්ථ තථාපවත්තස්ස සද්දස්ස අත්ථො අධිප්පෙතො තස්ස පවත්තිහෙතුභාවතො. අත්ථප්පයුත්තො හි සද්දප්පයොගො. අනුකාරණන්ති එසො එව පරෙහි තථා වුච්චමානො. සහධම්මිකො වාදානුවාදොති. පරෙහි වුත්තකාරණෙහි සකාරණො හුත්වා තුම්හාකං වාදො වා තතො පරං තස්ස අනුවාදො වා කොචි අප්පමත්තකොපි විඤ්ඤූහි ගරහිතබ්බං ඨානං කාරණං න ආගච්ඡති. ඉදං වුත්තං හොති – කිං සබ්බාකාරෙනපි තව වාදෙ ගාරය්හං කාරණං නත්ථීති. අනබ්භක්ඛාතුකාමාති න අභූතෙන වත්තුකාමා. අත්ථි සීහපරියායොතිආදීනං අත්ථො වෙරඤ්ජකණ්ඩෙ ආගතනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. පරමෙන අස්සාසෙනාති චතුමග්ගචතුඵලසඞ්ඛාතෙන උත්තමෙන. අස්සාසාය ධම්මං දෙසෙමීති අස්සාසනත්ථාය සන්ථම්භනත්ථාය ධම්මං දෙසෙමි. ඉති භගවා අට්ඨහඞ්ගෙහි සීහස්ස සෙනාපතිස්ස ධම්මං දෙසෙසි. En cuanto a 'Yena bhagavā tenupasaṅkamī' (Se acercó a donde estaba el Bendito), al entrar en el monasterio, vio desde lejos los ochenta signos menores, el aura de una braza, las treinta y dos marcas del gran hombre y los densos rayos búdicos de seis colores. Pensó: 'Ciertamente nunca antes había visto a un hombre de tal naturaleza viviendo tan cerca durante tanto tiempo. He sido engañado, qué gran pérdida para mí'. Como un hombre pobre que encuentra un gran tesoro, sintió un intenso gozo y regocijo, y se acercó a donde estaba el Bendito. 'Dhammassa cānudhammaṃ byākaronti' significa que explican la razón secundaria de la razón expuesta por el honorable Gotama. Aquí, la palabra 'Dhamma' se usa en el sentido de causa (razón), como en 'el conocimiento de la causa es Dhamma-paṭisambhidā'. 'Causa' aquí se refiere al significado de las palabras pronunciadas de tal manera, por ser la causa de su origen. Pues el uso de las palabras está vinculado al significado. 'Anudhamma' es esa misma explicación expresada por otros. 'Sahadhammiko vādānuvado': habiendo tenido razones propias basadas en las razones expuestas por otros, su argumento o cualquier réplica posterior, por mínima que sea, no da lugar a reproche por parte de los sabios. Esto significa: '¿No hay motivo de reproche en tu argumento en ningún aspecto?'. 'Anabbhakkhātukāmā' significa que no desean hablar falsamente. El significado de 'Atthi sīhapariyāyo', etc., debe entenderse según el método del Verañjakaṇḍa. 'Paramena assāsenā' significa con el alivio supremo, consistente en los cuatro senderos y los cuatro frutos. 'Assāsāya dhammaṃ desemī' significa predico el Dhamma para dar alivio y para fortalecer la fe. Así, el Bendito predicó el Dhamma al general Sīha con ocho factores. අනුවිච්චකාරන්ති අනුවිදිත්වා චින්තෙත්වා තුලයිත්වා කත්තබ්බං කරොහීති වුත්තං හොති. සාධු හොතීති සුන්දරො හොති. තුම්හාදිසස්මිඤ්හි මං දිස්වා මං සරණං ගච්ඡන්තෙ නිගණ්ඨං දිස්වා නිගණ්ඨං සරණං ගච්ඡන්තෙ ‘‘කිං අයං සීහො දිට්ඨදිට්ඨමෙව සරණං ගච්ඡතී’’ති ගරහා උප්පජ්ජති, තස්මා අනුවිච්චකාරො තුම්හාදිසානං සාධූති දස්සෙති. පටාකං පරිහරෙය්‍යුන්ති තෙ කිර එවරූපං සාවකං ලභිත්වා ‘‘අසුකො නාම රාජා වා රාජමහාමත්තො වා සෙට්ඨි වා අම්හාකං සරණං ගතො සාවකො ජාතො’’ති පටාකං උක්ඛිපිත්වා නගරෙ ඝොසෙන්තා ආහිණ්ඩන්ති. කස්මා? එවං නො මහන්තභාවො ආවිභවිස්සතීති ච. සචෙ පනස්ස ‘‘කිමහං එතෙසං සරණං ගතො’’ති විප්පටිසාරො උප්පජ්ජෙය්‍ය, තම්පි සො ‘‘එතෙසං මෙ සරණගතභාවං බහූ ජානන්ති, දුක්ඛං ඉදානි පටිනිවත්තිතු’’න්ති විනොදෙත්වා න පටික්කමිස්සතීති ච. තෙනාහ – ‘‘පටාකං පරිහරෙය්‍යු’’න්ති. ඔපානභූතන්ති පටියත්තඋදපානො විය ඨිතං. කුලන්ති තව නිවෙසනං. දාතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යාසීති පුබ්බෙ දසපි වීසතිපි සට්ඨිපි ජනෙ ආගතෙ දිස්වා [Pg.213] නත්ථීති අවත්වා දෙසි, ඉදානි මං සරණං ගතකාරණමත්තෙනෙව මා ඉමෙසං දෙය්‍යධම්මං උපච්ඡින්දි. සම්පත්තානඤ්හි දාතබ්බමෙවාති ඔවදි. සුතං මෙතං, භන්තෙති කුතො සුතන්ති? නිගණ්ඨානං සන්තිකා. තෙ කිර කුලඝරෙසු එවං පකාසෙන්ති ‘‘මයං යස්ස කස්සචි සම්පත්තස්ස දාතබ්බන්ති වදාම, සමණො පන ගොතමො ‘මය්හමෙව දානං දාතබ්බං නාඤ්ඤෙසං, මය්හමෙව සාවකානං දානං දාතබ්බං, නාඤ්ඤෙසං සාවකානං, මය්හමෙව දින්නං දානං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙසං, මය්හමෙව සාවකානං දින්නං මහප්ඵලං, නාඤ්ඤෙස’න්ති එවං වදතී’’ති. තං සන්ධාය අයං ‘‘සුතං මෙත’’න්ති ආහ. En cuanto a 'Anuviccakāraṃ' (Actuar tras investigar), significa: 'Actúa después de haber conocido, reflexionado y sopesado con sabiduría lo que debe hacerse'. 'Sādhu hotī' significa 'Es bueno'. Pues para personas prominentes como tú, al verme y refugiarse en mí, después de haber visto a un Nigaṇṭha y haberse refugiado en él, podría surgir el reproche: '¿Por qué este general Sīha se refugia en cualquiera que ve?'. Por lo tanto, muestra que actuar tras investigar es bueno para personas como tú. 'Paṭākaṃ parihareyyuṃ' significa que, según se dice, esos Nigaṇṭhas, al obtener un discípulo así, levantan estandartes y recorren la ciudad proclamando: 'Tal rey, o gran ministro, o banquero se ha refugiado en nosotros y se ha convertido en nuestro discípulo'. ¿Por qué lo hacen? Con la idea de que 'así nuestra grandeza será evidente'. Y también pensando que si surgiera en él el remordimiento: '¿Por qué me he refugiado en estos?', él desestimaría ese pensamiento diciendo: 'Muchos saben que me he refugiado en ellos; ahora es difícil retractarse', y así no se apartaría. Por eso dijo: 'Llevarían estandartes'. 'Opānabhūtaṃ' significa establecido como un pozo de agua preparado para todos. 'Kulaṃ' se refiere a tu hogar. 'Dātabbaṃ maññeyyāsi' significa: 'Antes, al ver a diez, veinte o sesenta Nigaṇṭhas que llegaban, no decías que no había nada y les dabas limosna. Ahora, no interrumpas las ofrendas a ellos solo por el hecho de haberte refugiado en mí'. Lo exhortó diciendo que ciertamente debe darse a quienes llegan. En cuanto a 'Sutaṃ metaṃ bhante', la pregunta es: ¿De quién lo escuchaste? La respuesta es: Lo escuchó de los Nigaṇṭhas. Se dice que ellos declaran en las casas de los laicos: 'Nosotros decimos que se debe dar a cualquiera que llegue, pero el asceta Gotama dice: «Solo se me debe dar a mí y no a otros; solo se debe dar a mis discípulos y no a los discípulos de otros; solo la limosna dada a mí tiene gran fruto, no la dada a otros; solo la limosna dada a mis discípulos tiene gran fruto, no la dada a otros»'. Refiriéndose a lo que ellos declaran en las casas de los laicos, el general Sīha dijo: 'He oído esto, Señor'. අනුපුබ්බිං කථන්ති දානානන්තරං සීලං, සීලානන්තරං සග්ගං, සග්ගානන්තරං මග්ගන්ති එවං අනුපටිපාටිකථං. තත්ථ දානකථන්ති ඉදං දානං නාම සුඛානං නිදානං, සම්පත්තීනං මූලං, භොගානං පතිට්ඨා, විසමගතස්ස තාණං ලෙණං ගති පරායණං, ඉධලොකපරලොකෙසු දානසදිසො අවස්සයො පතිට්ඨා ආරම්මණං තාණං ලෙණං ගති පරායණං නත්ථි. ඉදඤ්හි අවස්සයට්ඨෙන රතනමයසීහාසනසදිසං, පතිට්ඨානට්ඨෙන මහාපථවීසදිසං, ආරම්මණට්ඨෙන ආලම්බනරජ්ජුසදිසං. ඉදඤ්හි දුක්ඛනිත්ථරණට්ඨෙන නාවා, සමස්සාසනට්ඨෙන සඞ්ගාමසූරො, භයපරිත්තාණට්ඨෙන සුසඞ්ඛතනගරං, මච්ඡෙරමලාදීහි අනුපලිත්තට්ඨෙන පදුමං, තෙසං නිදහනට්ඨෙන අග්ගි, දුරාසදට්ඨෙන ආසිවිසො, අසන්තාසනට්ඨෙන සීහො, බලවන්තට්ඨෙන හත්ථී, අභිමඞ්ගලසම්මතට්ඨෙන සෙතවසභො, ඛෙමන්තභූමිසම්පාපනට්ඨෙන වලාහකො අස්සරාජා. දානං නාමෙතං මයා ගතමග්ගො, මය්හෙසො වංසො, මයා දස පාරමියො පූරෙන්තෙන වෙලාමමහායඤ්ඤො, මහාගොවින්දමහායඤ්ඤො, මහාසුදස්සනමහායඤ්ඤො, වෙස්සන්තරමහායඤ්ඤොති, අනෙකමහායඤ්ඤා පවත්තිතා, සසභූතෙන ජලිතඅග්ගික්ඛන්ධෙ අත්තානං නිය්‍යාදෙන්තෙන සම්පත්තයාචකානං චිත්තං ගහිතං. දානඤ්හි ලොකෙ සක්කසම්පත්තිං දෙති මාරසම්පත්තිං බ්‍රහ්මසම්පත්තිං, චක්කවත්තිසම්පත්තිං, සාවකපාරමීඤාණං, පච්චෙකබොධිඤාණං, අභිසම්බොධිඤාණං දෙතීති එවමාදිදානගුණප්පටිසංයුත්තං කථං. «Discurso gradual» (Anupubbi katha) significa hablar en orden sucesivo: sobre la moralidad después de la generosidad, sobre el cielo después de la moralidad, y sobre el camino después del cielo. En esto, el discurso sobre la generosidad (dāna) se explica así: la generosidad es la fuente de la felicidad, la raíz de los logros, el fundamento de las posesiones, el refugio, el abrigo, el destino y el amparo de aquel que ha caído en la desgracia. En este mundo y en el siguiente, no existe apoyo, fundamento, objeto mental, refugio, abrigo, destino o amparo comparable a la generosidad. Pues, en el sentido de ser un apoyo, es como un trono de león hecho de gemas; en el sentido de ser un fundamento, es como la gran tierra; en el sentido de ser un objeto al cual aferrarse, es como una cuerda de amarre. Además, es como un barco para cruzar el sufrimiento, como un valiente guerrero en la batalla para dar consuelo, como una ciudad bien fortificada para proteger del miedo, como un loto por no estar manchado por la suciedad de la tacañería y otras impurezas, como el fuego por quemar esas impurezas, como una cobra por ser difícil de atacar, como un león por no conocer el miedo, como un elefante por su gran fuerza, como un toro blanco considerado sumamente auspicioso, y como el rey de los caballos Valāhaka por conducir al terreno de la seguridad. Esta generosidad es el camino por el que he transitado; es mi linaje. Mientras cumplía las diez perfecciones (pāramīs), realicé grandes sacrificios como el de Velāma, Mahāgovinda, Mahāsudassana y Vessantara. Como el rey liebre (Sasa), entregué mi propio cuerpo en una hoguera ardiente, capturando el corazón de los mendigos que se acercaron (Sakka disfrazado). Ciertamente, la generosidad otorga en el mundo la fortuna de Sakka, la fortuna de Mara, la fortuna de Brahma, la fortuna de un monarca universal, el conocimiento de la perfección de un discípulo, el conocimiento de un Buda privado y el conocimiento del supremo despertar. Así es el discurso relacionado con las virtudes de la generosidad. යස්මා පන දානං දෙන්තො සීලං සමාදාතුං සක්කොති, තස්මා තදනන්තරං සීලකථං කථෙසි. සීලකථන්ති සීලං නාමෙතං අවස්සයො පතිට්ඨා ආරම්මණං තාණං ලෙණං ගති පරායණං. සීලං නාමෙතං මම වංසො[Pg.214], අහං සඞ්ඛපාලනාගරාජකාලෙ භූරිදත්තනාගරාජකාලෙ චම්පෙය්‍යනාගරාජකාලෙ සීලවරාජකාලෙ මාතුපොසකහත්ථිරාජකාලෙ ඡද්දන්තහත්ථිරාජකාලෙති අනන්තෙසු අත්තභාවෙසු සීලං පරිපූරෙසිං. ඉධලොකපරලොකසම්පත්තීනඤ්හි සීලසදිසො අවස්සයො පතිට්ඨා ආරම්මණං තාණං ලෙණං ගති පරායණං නත්ථි, සීලාලඞ්කාරසදිසො අලඞ්කාරො නත්ථි, සීලපුප්ඵසදිසං පුප්ඵං නත්ථි, සීලගන්ධසදිසො ගන්ධො නත්ථි. සීලාලඞ්කාරෙන හි අලඞ්කතං සීලගන්ධානුලිත්තං සදෙවකොපි ලොකො ඔලොකෙන්තො තිත්තිං න ගච්ඡතීති එවමාදිසීලගුණප්පටිසංයුත්තං කථං. Puesto que quien practica la generosidad es capaz de emprender la moralidad (sīla), el Buda enseñó el discurso sobre la moralidad inmediatamente después. En el discurso sobre la moralidad, esta se define como el apoyo, el fundamento, el objeto, el refugio, el abrigo, el destino y el amparo. La moralidad es mi linaje; la perfeccioné en innumerables existencias, como cuando fui el rey naga Saṅkhapāla, el rey naga Bhūridatta, el rey naga Campeyya, el rey Sīlava, el rey elefante Mātuposaka y el rey elefante Chaddanta. Para los logros en este mundo y en el siguiente, no existe apoyo, fundamento, objeto, refugio, abrigo, destino o amparo igual a la moralidad. No hay ornamento igual al ornamento de la moralidad, ni flor igual a la flor de la moralidad, ni fragancia igual a la fragancia de la moralidad. De hecho, el mundo entero, incluidos los dioses, no se cansa de contemplar a una persona adornada con el ornamento de la moralidad y ungida con su fragancia. Así es el discurso relacionado con las virtudes de la moralidad. ‘‘ඉදං පන සීලං නිස්සාය අයං සග්ගො ලබ්භතී’’ති දස්සෙතුං සීලානන්තරං සග්ගකථං කථෙසි. සග්ගකථන්ති ‘‘අයං සග්ගො නාම ඉට්ඨො කන්තො මනාපො, නිච්චමෙත්ථ කීළා, නිච්චං සම්පත්තියො ලබ්භන්ති, චාතුමහාරාජිකා දෙවා නවුතිවස්සසතසහස්සානි දිබ්බසුඛං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්ති, තාවතිංසා තිස්සො ච වස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානී’’ති එවමාදිසග්ගගුණප්පටිසංයුත්තං කථං. සග්ගසම්පත්තිං කථයන්තානඤ්හි බුද්ධානං මුඛං නප්පහොති. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘අනෙකපරියායෙන ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, සග්ගකථං කථෙය්‍ය’’න්තිආදි (ම. නි. 3.255). Para mostrar que «dependiendo de esta moralidad se alcanza el cielo», enseñó el discurso sobre el cielo (sagga) después de la moralidad. «Discurso sobre el cielo» significa: «Este cielo es deseable, encantador y placentero; allí siempre hay regocijo y siempre se obtienen logros. Los dioses de los Cuatro Grandes Reyes disfrutan de la felicidad y fortuna celestiales durante novecientos mil años; los de Tāvatiṃsa durante treinta y seis millones de años». Así es el discurso relacionado con las virtudes del cielo. Ciertamente, las bocas de los Budas no son suficientes para describir plenamente la fortuna celestial. Por eso se dijo: «Monjes, de muchas maneras podría relatar el discurso sobre el cielo». එවං සග්ගකථාය පලොභෙත්වා පන හත්ථිං අලඞ්කරිත්වා තස්ස සොණ්ඩං ඡින්දන්තො විය ‘‘අයම්පි සග්ගො අනිච්චො අද්ධුවො, න එත්ථ ඡන්දරාගො කත්තබ්බො’’ති දස්සනත්ථං ‘‘අප්පස්සාදා කාමා බහුදුක්ඛා බහුපායාසා, ආදීනවො එත්ථ භිය්‍යො’’තිආදිනා (ම. නි. 1.235-236; 2.42) නයෙන කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං කථෙසි. තත්ථ ආදීනවොති දොසො. ඔකාරොති අවකාරො ලාමකභාවො. සංකිලෙසොති තෙහි සත්තානං සංසාරෙ සංකිලිස්සනං. යථාහ – ‘‘සංකිලිස්සන්ති වත, භො, සත්තා’’ති (ම. නි. 2.351). Después de haberlos atraído con el discurso sobre el cielo, como quien adorna a un elefante para luego cortarle la trompa, mostró que «incluso este cielo es impermanente e inestable, y no se debe cultivar apego allí». Para evidenciar esto, enseñó el peligro (ādīnava), la bajeza y la impureza de los placeres sensoriales mediante el método de: «Los placeres sensoriales brindan poco deleite, mucho sufrimiento y mucha desesperación; el peligro aquí es mayor». En este contexto, «ādīnava» significa falta o defecto. «Okāra» significa bajeza o estado inferior. «Saṃkilesa» se refiere a la impureza de los seres a través de esos placeres en el ciclo de nacimientos (saṃsāra). Como se dijo: «¡Ay, señores, los seres están corrompidos!». එවං කාමාදීනවෙන තජ්ජෙත්වා නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසි. කල්ලචිත්තන්ති අරොගචිත්තං. සාමුක්කංසිකාති සාමං උක්කංසිකා අත්තනායෙව උද්ධරිත්වා ගහිතා, සයම්භුඤාණෙන දිට්ඨා අසාධාරණා අඤ්ඤෙසන්ති අත්ථො. කා පන සාති? අරියසච්චදෙසනා. තෙනෙවාහ – දුක්ඛං සමුදයං නිරොධං මග්ගන්ති. විරජං වීතමලන්ති රාගරජාදීනං අභාවා විරජං, රාගමලාදීනං [Pg.215] විගතත්තා වීතමලං. ධම්මචක්ඛුන්ති ඉධ සොතාපත්තිමග්ගො අධිප්පෙතො. තස්ස උප්පත්තිආකාරදස්සනත්ථං යංකිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්මන්ති ආහ. තඤ්හි නිරොධං ආරම්මණං කත්වා කිච්චවසෙන එවං සබ්බසඞ්ඛතං පටිවිජ්ඣන්තං උප්පජ්ජති. දිට්ඨො අරියසච්චධම්මො එතෙනාති දිට්ඨධම්මො. එස නයො සෙසෙසුපි. තිණ්ණා විචිකිච්ඡා අනෙනාති තිණ්ණවිචිකිච්ඡො. විගතා කථංකථා අස්සාති විගතකථංකථො. විසාරජ්ජං පත්තොති වෙසාරජ්ජප්පත්තො. කත්ථ? සත්ථුසාසනෙ. නාස්ස පරො පච්චයො, න පරං සද්ධාය එත්ථ වත්තතීති අපරප්පච්චයො. Habiéndolos intimidado con el peligro de los placeres sensoriales, reveló los beneficios de la renuncia (nekkhamma). «Mente preparada» (kallacitta) significa una mente sana, libre de las enfermedades de las impurezas. «Exaltada» (sāmukkaṃsikā) significa una enseñanza extraída y tomada por el propio Buda, vista por su conocimiento omnisciente (sayambhūñāṇa) y no compartida con otros. ¿Cuál es esa enseñanza? El discurso sobre las Cuatro Nobles Verdades. Por eso se dijo: «el sufrimiento, el origen, el cese y el camino». «Libre de polvo, libre de manchas» significa «libre de polvo» por la ausencia del polvo de la pasión y otras manchas, y «libre de manchas» por haber desaparecido la suciedad de la pasión y similares. «Ojo del Dhamma» (dhammacakkhu) se refiere aquí al sendero de la entrada en la corriente (sotāpattimagga). Para mostrar el modo en que surge, dijo: «Cualquier cosa que tenga la naturaleza de originarse, toda ella tiene la naturaleza de cesar». Pues ese conocimiento surge comprendiendo toda la realidad condicionada, tomando el cese (Nirvana) como objeto mental mediante su función. Aquel que ha visto la doctrina de las Nobles Verdades es quien ha visto el Dhamma. Este mismo principio se aplica a los demás términos. Aquel que ha cruzado la duda es quien ha superado toda incertidumbre. Aquel cuya vacilación ha desaparecido es quien ya no se pregunta «¿es así o no?». Aquel que ha alcanzado la intrepidez es quien ha obtenido confianza plena en la enseñanza del Maestro. «No depende de otro» significa que no necesita que otro lo guíe en la fe, pues en esta enseñanza ya no procede basándose únicamente en la fe en otros. පවත්තමංසන්ති පකතියා පවත්තං කප්පියමංසං මූලං ගහෙත්වා අන්තරාපණෙ පරියෙසාහීති අධිප්පායො. සම්බහුලා නිගණ්ඨාති පඤ්චසතමත්තා නිගණ්ඨා. ථූලං පසුන්ති ථූලං මහාසරීරං ගොකණ්ණමහිංසසූකරසඞ්ඛාතං පසුං. උද්දිස්සකතන්ති අත්තානං උද්දිසිත්වා කතං, මාරිතන්ති අත්ථො. පටිච්චකම්මන්ති ස්වායං තං මංසං පටිච්ච තං පාණවධකම්මං ඵුසති. තඤ්හි අකුසලං උපඩ්ඪං දායකස්ස, උපඩ්ඪං පටිග්ගාහකස්ස හොතීති නෙසං ලද්ධි. අපරො නයො – පටිච්චකම්මන්ති අත්තානං පටිච්චකතං. අථ වා පටිච්චකම්මන්ති නිමිත්තකම්මස්සෙතං අධිවචනං, තං පටිච්චකම්මං එත්ථ අත්ථීති මංසම්පි පටිච්චකම්මන්ති වුත්තං. උපකණ්ණකෙති කණ්ණමූලෙ. අලන්ති පටික්ඛෙපවචනං, කිං ඉමිනාති අත්ථො. න ච පනෙතෙති එතෙ ආයස්මන්තො දීඝරත්තං අවණ්ණකාමා හුත්වා අවණ්ණං භාසන්තාපි අබ්භාචික්ඛන්තා න ජිරිදන්ති, අබ්භක්ඛානස්ස අන්තං න ගච්ඡන්තීති අත්ථො. අථ වා ලජ්ජනත්ථෙ ඉදං ජිරිදන්තීති පදං දට්ඨබ්බං, න ලජ්ජන්තීති අත්ථො. «Pavattamaṃsaṃ» significa carne permitida que surge naturalmente, habiéndose tomado el precio y buscándola en el mercado central; tal es la intención (del General Sīha). «Sambahulā nigaṇṭhā» se refiere a unos quinientos Niganthas. «Thūlaṃ pasuṃ» significa un animal de cuerpo grande y robusto, específicamente reses, búfalos o cerdos. «Uddissakataṃ» significa matado con la intención deliberada para uno mismo. «Paṭiccakammaṃ» implica que el asceta Gotama, debido a esa carne, incurre en el acto de matar a ese ser; pues según su doctrina, esa acción perjudicial (akusala) pertenece mitad al donante y mitad al receptor. Otra explicación: «paṭiccakammaṃ» es lo realizado con respecto a uno mismo. O bien, «paṭiccakammaṃ» es un sinónimo de un acto causado por un motivo; debido a que existe un acto causado por un motivo en relación con esa carne, se dice que la carne es «paṭiccakammaṃ». «Upakaṇṇake» significa cerca del oído. «Alaṃ» es una palabra de rechazo, con el sentido de «¿qué se gana con esto?». «Na ca panetete» significa que estos venerables, deseando el desprestigio por largo tiempo, incluso cuando hablan mal y calumnian, no se detienen; es decir, no llegan al fin de su calumnia. Alternativamente, el término «jiridanti» debe entenderse en el sentido de avergonzarse; es decir, no se avergüenzan. 3. අස්සාජානීයසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Assājānīya Sutta 13. තතියෙ අඞ්ගෙහීති ගුණඞ්ගෙහි. තස්සං දිසායං ජාතො හොතීති තස්සං සින්ධුනදීතීරදිසායං ජාතො හොති. අඤ්ඤෙපි භද්‍රා අස්සාජානීයා තත්ථෙව ජායන්ති. අල්ලං වා සුක්ඛං වාති අල්ලතිණං වා සුක්ඛතිණං වා. නාඤ්ඤෙ අස්සෙ උබ්බෙජෙතාති අඤ්ඤෙ අස්සෙ න උබ්බෙජෙති න පහරති න ඩංසති න කලහං කරොති. සාඨෙය්‍යානීති සඨභාවො. කූටෙය්‍යානීති කූටභාවො. ජිම්හෙය්‍යානීති ජිම්හභාවො. වඞ්කෙය්‍යානීති වඞ්කභාවා. ඉච්චස්ස චතූහිපි පදෙහි අසික්ඛිතභාවොව කථිතො[Pg.216]. වාහීති වහනසභාවො දින්නොවාදපටිකරො. යාව ජීවිතමරණපරියාදානාති යාව ජීවිතස්ස මරණෙන පරියොසානා. සක්කච්චං පරිභුඤ්ජතීති අමතං විය පච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභුඤ්ජති. පුරිසථාමෙනාතිආදීසු ඤාණථාමාදයො කථිතා. සණ්ඨානන්ති ඔසක්කනං පටිප්පස්සද්ධි. 13. En el tercer sutta, «aṅgehi» significa con cualidades de virtud. «Tassaṃ disāyaṃ jāto hoti» significa que ha nacido en la región de las riberas del río Indo (Sindhu). Otros caballos de raza noble también nacen precisamente en ese mismo lugar. «Allaṃ vā sukkhaṃ vā» se refiere a la hierba fresca o seca. «Nāññe asse ubbejetā» significa que no asusta a otros caballos, no los golpea, no los muerde ni causa conflictos. «Sāṭheyyāni» es la condición de ser engañoso. «Kūṭeyyānī» es la condición de ser fraudulento. «Jimheyyānī» es la condición de ser retorcido. «Vaṅkeyyānī» es la condición de ser curvo (deshonesto). Con estos cuatro términos se describe únicamente su estado de falta de entrenamiento. «Vāhī» se refiere a su naturaleza de llevar la carga y ser obediente a la instrucción recibida. «Yāva jīvitamaraṇapariyādānā» significa hasta el final de la vida por la muerte. «Sakkaccaṃ paribhuñjati» significa que lo consume con cuidado, reflexionando como si fuera el néctar de la inmortalidad. En términos como «purisathāmena», se mencionan el poder de la sabiduría y otros similares. «Saṇṭhānaṃ» significa el cese del retroceso o la pacificación. 4. අස්සඛළුඞ්කසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Assakhaḷuṅka Sutta 14. චතුත්ථෙ ‘‘පෙහී’’ති වුත්තොති ‘‘ගච්ඡා’’ති වුත්තො. පිට්ඨිතො රථං පවත්තෙතීති ඛන්ධට්ඨිකෙන යුගං උප්පීළිත්වා පච්ඡිමභාගෙන රථං පවට්ටෙන්තො ඔසක්කති. පච්ඡා ලඞ්ඝති, කුබ්බරං හනතීති ද්වෙ පච්ඡිමපාදෙ උක්ඛිපිත්වා තෙහි පහරිත්වා රථකුබ්බරං භින්දති. තිදණ්ඩං භඤ්ජතීති රථස්ස පුරතො තයො දණ්ඩකා හොන්ති, තෙ භඤ්ජති. රථීසාය සත්ථිං උස්සජ්ජිත්වාති සීසං නාමෙත්වා යුගං භූමියං පාතෙත්වා සත්ථිනා රථීසං පහරිත්වා. අජ්ඣොමද්දතීති ද්වීහි පුරිමපාදෙහි ඊසං මද්දන්තො තිට්ඨති. උබ්බටුමං රථං කරොතීති ථලං වා කණ්ඩකට්ඨානං වා රථං ආරොපෙති. අනාදියිත්වාති අමනසිකත්වා අගණිත්වා. මුඛාධානන්ති මුඛඨපනත්ථාය දින්නං අයසඞ්ඛලිකං. ඛීලට්ඨායීති චත්තාරො පාදෙ ථම්භෙ විය නිච්චලං ඨපෙත්වා ඛීලට්ඨානසදිසෙන ඨානෙන තිට්ඨති. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටමෙව කථිතං. 14. En el cuarto sutta, cuando se dice «pehī», se refiere a que se le ordena «¡ve!». «Piṭṭhito rathaṃ pavatteti» significa que, presionando el yugo con el hueso del hombro, hace retroceder el carro moviéndolo por la parte posterior. «Pacchā laṅghati, kubbaraṃ hanati» significa que levanta las dos patas traseras y, golpeando con ellas, rompe la llanta de la rueda del carro. «Tidaṇḍaṃ bhañjati» significa que rompe los tres listones de madera que están al frente del carro. «Rathīsāya satthiṃ ussajjitvā» significa que baja la cabeza, deja caer el yugo al suelo y golpea el eje del carro con el muslo. «Ajjhomaddati» significa que permanece presionando el eje con las dos patas delanteras. «Ubbaṭumaṃ rathaṃ karoti» significa que sube el carro a un terreno elevado o a un lugar lleno de espinas. «Anādiyitvā» significa sin prestar atención ni considerar. «Mukhādhānaṃ» es la cadena de hierro que se coloca para sujetar el bocado. «Khīlaṭṭhāyī» significa que coloca las cuatro patas firmes como postes y se queda parado de forma inamovible. En este sutta se enseña únicamente sobre el ciclo de sufrimientos (vaṭṭa). 5. මලසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Mala Sutta 15. පඤ්චමෙ අසජ්ඣායමලාති උග්ගහිතමන්තානං අසජ්ඣායකරණං මලං නාම හොති. අනුට්ඨානමලා ඝරාති උට්ඨානවීරියාභාවො ඝරානං මලං නාම. වණ්ණස්සාති සරීරවණ්ණස්ස. රක්ඛතොති යංකිඤ්චි අත්තනො සන්තකං රක්ඛන්තස්ස. අවිජ්ජා පරමං මලන්ති තතො සෙසාකුසලධම්මමලතො අට්ඨසු ඨානෙසු අඤ්ඤාණභූතා වට්ටමූලසඞ්ඛාතා බහලන්ධකාරඅවිජ්ජා පරමං මලං. තතො හි මලතරං නාම නත්ථි. ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ වට්ටමෙව කථිතං. 15. En el quinto sutta, «asajjhāyamalā» significa que la falta de recitación de los mantras aprendidos constituye una mancha. «Anuṭṭhānamalā gharā» significa que la falta de esfuerzo y diligencia es la mancha de los hogares. «Vaṇṇassā» se refiere a la complexión del cuerpo. «Rakkhato» se refiere a quien protege cualquier posesión propia. «Avijjā paramaṃ malaṃ» indica que, por encima de las manchas de los demás estados perjudiciales, la ignorancia (avijjā), que consiste en el desconocimiento en ocho aspectos y es la oscuridad profunda llamada raíz del ciclo (vaṭṭa), es la mancha suprema. En verdad, no existe mancha más densa que la ignorancia. También en este sutta se enseña sobre el ciclo de sufrimientos (vaṭṭa). 6. දූතෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Dūteyya Sutta 16. ඡට්ඨෙ දූතෙය්‍යන්ති දූතකම්මං. ගන්තුමරහතීති තං දූතෙය්‍යසඞ්ඛාතං සාසනං ධාරෙත්වා හරිතුං අරහති. සොතාති යො තං අස්ස සාසනං දෙති[Pg.217], තස්ස සොතා. සාවෙතාති තං උග්ගණ්හිත්වා ‘‘ඉදං නාම තුම්හෙහි වුත්ත’’න්ති පටිසාවෙතා. උග්ගහෙතාති සුග්ගහිතං කත්වා උග්ගහෙතා. ධාරෙතාති සුධාරිතං කත්වා ධාරෙතා. විඤ්ඤාති අත්ථානත්ථස්ස අත්ථං ජානිතා. විඤ්ඤාපෙතාති පරං විජානාපෙතා. සහිතා සහිතස්සාති ඉදං සහිතං, ඉදං අසහිතන්ති එවං සහිතාසහිතස්ස කුසලො, උපගතානුපගතෙසු ඡෙකො සාසනං ආරොචෙන්තො සහිතං සල්ලක්ඛෙත්වා ආරොචෙති. න බ්‍යථතීති වෙධති න ඡම්භති. අසන්දිද්ධන්ති නිස්සන්දෙහං විගතසංසයං. පුච්ඡිතොති පඤ්හත්ථාය පුච්ඡිතො. 16. En el sexto sutta, «dūteyyaṃ» significa la labor de un mensajero. «Gantumarahati» significa que es apto para llevar y entregar ese mensaje en su función de mensajero. «Sotā» es aquel que escucha a quien le entrega el mensaje. «Sāvetā» es quien, habiendo aprendido el mensaje, lo repite diciendo: «esto es lo que habéis dicho». «Uggahetā» es quien lo aprende bien. «Dhāretā» es quien lo retiene bien tras haberlo aprendido. «Viññātā» es quien comprende por sí mismo el significado de lo que es beneficioso o perjudicial. «Viññāpetā» es quien hace que otros comprendan. «Sahitāsahitassa» significa que es hábil en distinguir si un mensaje es coherente o incoherente; es experto en lo que conduce o no al bienestar, y al entregar el mensaje, lo hace tras haber discernido el significado beneficioso. «Na byathati» significa que no tiembla ni se agita. «Asandiddhaṃ» significa sin duda y con la incertidumbre disipada. «Pucchito» significa cuando es interrogado con el propósito de resolver una duda. 7-8. බන්ධනසුත්තද්වයවණ්ණනා 7-8. Comentario a los dos suttas sobre las ataduras (Bandhana Sutta) 17-18. සත්තමෙ රුණ්ණෙනාති රුදිතෙන. ආකප්පෙනාති නිවාසනපාරුපනාදිනා විධානෙන. වනභඞ්ගෙනාති වනතො භඤ්ජිත්වා ආහටෙන පුප්ඵඵලාදිපණ්ණාකාරෙන. අට්ඨමෙපි එසෙව නයො. 17-18. En el séptimo sutta, «ruṇṇena» significa mediante el llanto. «Ākappena» se refiere a la disposición del vestir y el arreglo personal. «Vanabhaṅgena» se refiere a las ofrendas de flores y frutos traídos del bosque. En el octavo sutta se aplica el mismo método. 9. පහාරාදසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Pahārāda Sutta 19. නවමෙ පහාරාදොති එවංනාමකො. අසුරින්දොති අසුරජෙට්ඨකො. අසුරෙසු හි වෙපචිත්ති රාහු පහාරාදොති ඉමෙ තයො ජෙට්ඨකා. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති දසබලස්ස අභිසම්බුද්ධදිවසතො පට්ඨාය ‘‘අජ්ජ ගමිස්සාමි ස්වෙ ගමිස්සාමී’’ති එකාදස වස්සානි අතික්කමිත්වා ද්වාදසමෙ වස්සෙ සත්ථු වෙරඤ්ජායං වසනකාලෙ ‘‘සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා ‘‘මම ‘අජ්ජ ස්වෙ’ති ද්වාදස වස්සානි ජාතානි, හන්දාහං ඉදානෙව ගච්ඡාමී’’ති තඞ්ඛණංයෙව අසුරගණපරිවුතො අසුරභවනා නික්ඛමිත්වා දිවා දිවස්ස යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, එකමන්තං අට්ඨාසීති සො කිර ‘‘තථාගතං පඤ්හං පුච්ඡිත්වා එව ධම්මං සුණිස්සාමී’’ති ආගතො, තථාගතස්ස පන දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය බුද්ධගාරවෙන පුච්ඡිතුං අසක්කොන්තො අපි සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. තතො සත්ථා චින්තෙසි – ‘‘අයං පහාරාදො මයි අකථෙන්තෙ පඨමතරං කථෙතුං න සක්ඛිස්සති, චිණ්ණවසිට්ඨානෙයෙව නං කථාසමුට්ඨාපනත්ථං එකං පඤ්හං පුච්ඡිස්සාමී’’ති. 19. En el noveno sutta, 'Pahārādo' es el nombre de un individuo. 'Asurindo' se refiere al jefe de los asuras. Pues, ciertamente, entre los asuras, estos tres son los jefes: Vepacitti, Rāhu y Pahārāda. 'Yena bhagavā tenupasaṅkamī' (hacia donde estaba el Bienaventurado se acercó): desde el día de la iluminación del Poseedor de las Diez Fuerzas, pensando 'iré hoy, iré mañana', transcurrieron once años. En el duodécimo año, cuando el Maestro residía en Verañjā, generó el pensamiento: 'Iré a la presencia del Completamente Iluminado'. Pensando: 'Han pasado doce años desde que decía "hoy" o "mañana", iré ahora mismo', en ese mismo instante, rodeado por una multitud de asuras, salió de la morada de los asuras y, en pleno día, se acercó a donde estaba el Bienaventurado y se mantuvo a un lado. Se dice que vino con la intención de que 'solo después de haberle planteado una pregunta al Tathāgata, escucharé el Dhamma'. Sin embargo, desde el momento en que vio al Tathāgata, debido a su profundo respeto por el Buda, no fue capaz de formular la pregunta y, tras saludar al Maestro, permaneció a un lado. Entonces el Maestro pensó: 'Este Pahārāda no podrá hablar primero si yo no le hablo; le haré una pregunta para iniciar la conversación en un tema que le sea familiar'. අථ [Pg.218] නං පුච්ඡන්තො අපි පන පහාරාදාතිආදිමාහ. තත්ථ අභිරමන්තීති රතිං වින්දන්ති, අනුක්කණ්ඨමානා වසන්තීති අත්ථො. සො ‘‘පරිචිණ්ණට්ඨානෙයෙව මං භගවා පුච්ඡතී’’ති අත්තමනො හුත්වා අභිරමන්ති, භන්තෙති ආහ. අනුපුබ්බනින්නොතිආදීනි සබ්බානි අනුපටිපාටියා නින්නභාවස්ස වෙවචනානි. න ආයතකෙනෙව පපාතොති න ඡින්නතටමහාසොබ්භො විය ආදිතොව පපාතො. සො හි තීරතො පට්ඨාය එකඞ්ගුලද්වඞ්ගුලවිදත්ථිරතනයට්ඨිඋසභඅඩ්ඪගාවුතගාවුතඅඩ්ඪයොජනාදිවසෙන ගම්භීරො හුත්වා ගච්ඡන්තො සිනෙරුපාදමූලෙ චතුරාසීතියොජනසහස්සගම්භීරො හුත්වා ඨිතොති දස්සෙති. Entonces, al interrogarlo, comenzó diciendo: 'Pero, Pahārāda...', etc. Allí, 'se deleitan' (abhiramantī) significa que encuentran placer, que viven sin descontento. Él, complacido al pensar 'el Bienaventurado me pregunta sobre algo que conozco bien', dijo: 'Se deleitan, Señor'. 'Inclinación gradual' (anupubbaninno), etc., son todos sinónimos de una pendiente sucesiva. 'No como un precipicio abrupto' (na āyatakeneva papāto) significa que no es un descenso repentino como un gran abismo de bordes cortados. Pues muestra que, comenzando desde la orilla, el océano se vuelve profundo gradualmente —por una pulgada, dos pulgadas, un palmo, un codo, un báculo, un usabha, medio gāvuta, un gāvuta, media yojana, etc.— hasta alcanzar una profundidad de ochenta y cuatro mil yojanas en la base del monte Sineru. ඨිතධම්මොති ඨිතසභාවො. කුණපෙනාති යෙන කෙනචි හත්ථිඅස්සාදීනං කළෙවරෙන. ථලං උස්සාරෙතීති හත්ථෙන ගහෙත්වා විය වීචිපහාරෙනෙව ථලං ඛිපති. 'De naturaleza estable' (ṭhitadhammo) significa de condición fija. 'Con un cadáver' (kuṇapena) se refiere al cuerpo muerto de cualquier animal, como elefantes o caballos. 'Lo arroja a tierra' (thalaṃ ussāreti) significa que, como si lo tomara con la mano, lo lanza a la orilla únicamente mediante el golpe de las olas. ගඞ්ගායමුනාති ඉධ ඨත්වා ඉමාසං නදීනං උප්පත්තිකථං කථෙතුං වට්ටති. අයං තාව ජම්බුදීපො දසසහස්සයොජනපරිමාණො, තත්ථ චතුසහස්සයොජනපරිමාණො පදෙසො උදකෙන අජ්ඣොත්ථටො මහාසමුද්දොති සඞ්ඛං ගතො, තිසහස්සයොජනප්පමාණෙ මනුස්සා වසන්ති, තිසහස්සයොජනප්පමාණෙ හිමවා පතිට්ඨිතො උබ්බෙධෙන පඤ්චයොජනසතිකො චතුරාසීතිකූටසහස්සපටිමණ්ඩිතො සමන්තතො සන්දමානපඤ්චසතනදීවිචිත්තො, යත්ථ ආයාමවිත්ථාරෙන ච ගම්භීරතො ච පණ්ණාසපණ්ණාසයොජනා දියඩ්ඪයොජනසතපරිමණ්ඩලා අනොතත්තදහො කණ්ණමුණ්ඩදහො රථකාරදහො ඡද්දන්තදහො කුණාලදහො මන්දාකිනිදහො සීහප්පපාතදහොති සත්ත මහාසරා පතිට්ඨහන්ති. 'Gaṅgā, Yamunā', etc.: situándose aquí, es apropiado relatar el origen de estos ríos. Este Jambudīpa tiene una extensión de diez mil yojanas; de ellas, una región de cuatro mil yojanas está cubierta por agua y se conoce como el gran océano; en una región de tres mil yojanas habitan los seres humanos; y en una región de tres mil yojanas se asienta el Himavā [Himalaya], que tiene quinientas yojanas de altura, está adornado con ochenta y cuatro mil picos y embellecido por quinientos ríos que fluyen a su alrededor. Allí se encuentran siete grandes lagos: Anotatta, Kaṇṇamuṇḍa, Rathakāra, Chaddanta, Kuṇāla, Mandākinī y Sīhappapāta, cada uno de los cuales tiene cincuenta yojanas de longitud, anchura y profundidad, y una circunferencia de ciento cincuenta yojanas. තෙසු අනොතත්තො සුදස්සනකූටං චිත්තකූටං කාළකූටං ගන්ධමාදනකූටං කෙලාසකූටන්ති ඉමෙහි පඤ්චහි පබ්බතෙහි පරික්ඛිත්තො. තත්ථ සුදස්සනකූටං සොවණ්ණමයං ද්වියොජනසතුබ්බෙධං අන්තොවඞ්කං කාකමුඛසණ්ඨානං තමෙව සරං පටිච්ඡාදෙත්වා තිට්ඨති, චිත්තකූටං සබ්බරතනමයං, කාළකූටං අඤ්ජනමයං, ගන්ධමාදනකූටං සානුමයං අබ්භන්තරෙ මුග්ගවණ්ණං, මූලගන්ධො සාරගන්ධො ඵෙග්ගුගන්ධො තචගන්ධො පපටිකාගන්ධො රසගන්ධො පත්තගන්ධො පුප්ඵගන්ධො ඵලගන්ධො [Pg.219] ගන්ධගන්ධොති ඉමෙහි දසහි ගන්ධෙහි උස්සන්නං, නානප්පකාරඔසධසඤ්ඡන්නං කාළපක්ඛඋපොසථදිවසෙ ආදිත්තමිව අඞ්ගාරං ජලන්තං තිට්ඨති, කෙලාසකූටං රජතමයං. සබ්බානි සුදස්සනෙන සමානුබ්බෙධසණ්ඨානානි තමෙව සරං පටිච්ඡාදෙත්වා ඨිතානි. තානි සබ්බානි දෙවානුභාවෙන නාගානුභාවෙන ච වස්සන්ති, නදියො චෙතෙසු සන්දන්ති. තං සබ්බම්පි උදකං අනොතත්තමෙව පවිසති. චන්දිමසූරියා දක්ඛිණෙන වා උත්තරෙන වා ගච්ඡන්තා පබ්බතන්තරෙන තත්ථ ඔභාසං කරොන්ති, උජුං ගච්ඡන්තා න කරොන්ති. තෙනෙවස්ස අනොතත්තො තිසඞ්ඛා උදපාදි. Entre ellos, el lago Anotatta está rodeado por estas cinco montañas: Sudassana, Cittakūṭa, Kāḷakūṭa, Gandhamādana y Kelāsa. Allí, el pico Sudassana es de oro, tiene doscientas yojanas de altura, es curvo hacia adentro con la forma del pico de un cuervo, y permanece cubriendo el lago. El pico Cittakūṭa es de todo tipo de joyas. El pico Kāḷakūṭa es de colirio [azabache]. El pico Gandhamādana es de mesetas y su interior tiene el color del frijol mungo; abunda en diez tipos de fragancias: fragancia de raíces, de duramen, de albura, de corteza, de escamas de corteza, de resina, de hojas, de flores, de frutos y de perfumes diversos; está cubierto de varios tipos de plantas medicinales y, en los días de observancia (uposatha) de la quincena oscura, brilla como carbones encendidos. El pico Kelāsa es de plata. Todos ellos tienen la misma altura y forma que el Sudassana y permanecen cubriendo el lago. Todos ellos emiten lluvia por el poder de los devas y los nāgas, y los ríos fluyen desde ellos. Toda esa agua entra únicamente en el lago Anotatta. La luna y el sol, al desplazarse por sus cursos sur o norte, iluminan el lugar a través del espacio entre las montañas; cuando se mueven directamente por encima, no lo iluminan. Por esta razón, surgió el nombre 'Anotatta' [No calentado]. තත්ථ මනොහරසිලාතලානි නිම්මච්ඡකච්ඡපානි ඵලිකසදිසනිම්මලොදකානි න්හානතිත්ථානි සුපටියත්තානි හොන්ති, යෙසු බුද්ධා ඛීණාසවා ච පච්චෙකබුද්ධා ච ඉද්ධිමන්තා ච ඉසයො න්හායන්ති, දෙවයක්ඛාදයො උදකකීළං කීළන්ති. Allí hay llanuras de piedra encantadoras, sin peces ni tortugas, con aguas puras como el cristal y lugares de baño bien dispuestos, donde se bañan los Budas, los que han destruido las impurezas (arahants), los Paccekabuddhas y los ermitaños dotados de poderes psíquicos; y donde los devas, yakkhas y otros juegan juegos acuáticos. තස්ස චතූසු පස්සෙසු සීහමුඛං, හත්ථිමුඛං, අස්සමුඛං, උසභමුඛන්ති චත්තාරි මුඛානි හොන්ති, යෙහි චතස්සො නදියො සන්දන්ති. සීහමුඛෙන නික්ඛන්තනදීතීරෙ සීහා බහුතරා හොන්ති, හත්ථිමුඛාදීහි හත්ථිඅස්සඋසභා. පුරත්ථිමදිසතො නික්ඛන්තනදී අනොතත්තං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා ඉතරා තිස්සො නදියො අනුපගම්ම පාචීනහිමවන්තෙනෙව අමනුස්සපථං ගන්ත්වා මහාසමුද්දං පවිසති. පච්ඡිමදිසතො ච උත්තරදිසතො ච නික්ඛන්තනදියොපි තථෙව පදක්ඛිණං කත්වා පච්ඡිමහිමවන්තෙනෙව උත්තරහිමවන්තෙනෙව ච අමනුස්සපථං ගන්ත්වා මහාසමුද්දං පවිසන්ති. දක්ඛිණමුඛතො නික්ඛන්තනදී පන තං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා උත්තරෙන උජුකං පාසාණපිට්ඨෙනෙව සට්ඨි යොජනානි ගන්ත්වා පබ්බතං පහරිත්වා උට්ඨාය පරික්ඛෙපෙන තිගාවුතප්පමාණා උදකධාරා හුත්වා ආකාසෙන සට්ඨි යොජනානි ගන්ත්වා තියග්ගළෙ නාම පාසාණෙ පතිතා, පාසාණො උදකධාරාවෙගෙන භින්නො. තත්ථ පඤ්ඤාසයොජනප්පමාණා තියග්ගළා නාම මහාපොක්ඛරණී ජාතා, පොක්ඛරණියා කූලං භින්දිත්වා පාසාණං පවිසිත්වා සට්ඨි යොජනානි ගතා. තතො ඝනපථවිං භින්දිත්වා උම්මඞ්ගෙන සට්ඨි යොජනානි ගන්ත්වා ගිඤ්ඣං නාම තිරච්ඡානපබ්බතං පහරිත්වා හත්ථතලෙ පඤ්චඞ්ගුලිසදිසා පඤ්ච ධාරා හුත්වා පවත්තති. සා [Pg.220] තික්ඛත්තුං අනොතත්තං පදක්ඛිණං කත්වා ගතට්ඨානෙ ආවත්තගඞ්ගාති වුච්චති. උජුකං පාසාණපිට්ඨෙන සට්ඨි යොජනානි ගතට්ඨානෙ කණ්හගඞ්ගා, ආකාසෙන සට්ඨි යොජනානි ගතට්ඨානෙ ආකාසගඞ්ගා, තියග්ගළපාසාණෙ පඤ්ඤාසයොජනොකාසෙ ඨිතා තියග්ගළපොක්ඛරණී, කූලං භින්දිත්වා පාසාණං පවිසිත්වා සට්ඨි යොජනානි ගතට්ඨානෙ බහලගඞ්ගාති, උමඞ්ගෙන සට්ඨි යොජනානි ගතට්ඨානෙ උමඞ්ගගඞ්ගාති වුච්චති. විඤ්ඣං නාම තිරච්ඡානපබ්බතං පහරිත්වා පඤ්ච ධාරා හුත්වා පවත්තනට්ඨානෙ පන ගඞ්ගා, යමුනා, අචිරවතී, සරභූ, මහීති පඤ්ච සඞ්ඛං ගතා. එවමෙතා පඤ්ච මහානදියො හිමවන්තතො පවත්තන්තීති වෙදිතබ්බා. En sus cuatro lados hay cuatro aberturas: la boca del león, la boca del elefante, la boca del caballo y la boca del toro, por las cuales fluyen cuatro ríos. En las orillas del río que sale por la boca del león hay muchos leones; en las de los que salen por la boca del elefante y las demás, abundan los elefantes, caballos y toros. El río que sale por el lado oriental, tras rodear el Anotatta tres veces en sentido horario, se dirige a través del Himalaya oriental por el camino de los seres no humanos y entra en el gran océano, sin encontrarse con los otros tres ríos. Asimismo, los ríos que salen por el lado occidental y el lado norte, tras rodear el lago tres veces en sentido horario, atraviesan el Himalaya occidental y el Himalaya septentrional respectivamente por el camino de los seres no humanos y entran en el gran océano. En cuanto al río que sale por la boca del sur, tras rodear el lago tres veces en sentido horario, fluye directamente hacia el norte sobre una superficie de piedra por sesenta yojanas, golpea la montaña, asciende y se convierte en una corriente de agua de tres gāvutas de ancho, viaja sesenta yojanas por el aire y cae sobre una roca llamada Tiyaggaḷa; la roca se quiebra por la fuerza de la corriente de agua. Allí se formó un gran estanque llamado Tiyaggaḷā, de cincuenta yojanas de extensión; rompiendo la orilla del estanque, el agua penetra en la roca y recorre sesenta yojanas. Luego, perforando la tierra firme, avanza sesenta yojanas por un túnel subterráneo y, tras golpear la cordillera transversal llamada Viñjha, se divide en cinco corrientes similares a los cinco dedos de una mano. Al tramo que recorre rodeando el Anotatta tres veces se le llama Āvattagaṅgā. Al tramo que recorre sesenta yojanas directamente sobre la superficie de piedra se le llama Kaṇhagaṅgā. Al tramo que recorre sesenta yojanas por el aire se le llama Ākāsagaṅgā. El agua que permanece en el espacio de cincuenta yojanas en la roca Tiyaggaḷa se llama Tiyaggaḷapokkharaṇī. Al tramo que, tras romper la orilla y entrar en la roca, recorre sesenta yojanas se le llama Bahalagaṅgā. Al tramo que recorre sesenta yojanas por el túnel subterráneo se le llama Umaṅgagaṅgā. Por último, en el lugar donde, tras golpear la cordillera de Viñjha, fluye dividida en cinco corrientes, se conoce por los nombres de cinco ríos: Gaṅgā, Yamunā, Aciravatī, Sarabhū y Mahī. Así debe entenderse que estos cinco grandes ríos fluyen desde el Himalaya. සවන්තියොති යා කාචි සවමානා ගච්ඡන්තී මහානදියො වා කුන්නදියො වා. අප්පෙන්තීති අල්ලීයන්ති ඔසරන්ති. ධාරාති වුට්ඨිධාරා. පූරත්තන්ති පුණ්ණභාවො. මහාසමුද්දස්ස හි අයං ධම්මතා – ‘‘ඉමස්මිං කාලෙ දෙවො මන්දො ජාතො, ජාලක්ඛිපාදීනි ආදාය මච්ඡකච්ඡපෙ ගණ්හිස්සාමා’’ති වා ‘‘ඉමස්මිං කාලෙ මහන්තා වුට්ඨි, ලභිස්සාම නු ඛො පිට්ඨිපසාරණට්ඨාන’’න්ති වා වත්තුං න සක්කා. පඨමකප්පිකකාලතො පට්ඨාය හි යං සිනෙරුමෙඛලං ආහච්ච උදකං ඨිතං, තතො එකඞ්ගුලමත්තම්පි උදකං නෙව හෙට්ඨා ඔසීදති, න උද්ධං උත්තරති. එකරසොති අසම්භින්නරසො. ‘Savantiyo’ se refiere a cualquier río, grande o pequeño, que fluye y avanza. ‘Appentī’ significa que se unen o desembocan. ‘Dhārā’ se refiere a las corrientes de lluvia. ‘Pūrattaṃ’ significa el estado de plenitud. Pues esta es la naturaleza del gran océano: no se puede decir ‘en este momento la lluvia es escasa, tomaré las redes y demás y atraparé peces y tortugas’, ni tampoco ‘en este momento la lluvia es abundante, ¿acaso encontraremos un lugar donde extender la espalda para descansar?’. Pues desde el tiempo del primer eón, el agua que permanece golpeando la falda del monte Sineru no desciende ni asciende ni siquiera la medida de un dedo. ‘Ekaraso’ significa que tiene un sabor puro y sin mezcla. මුත්තාති ඛුද්දකමහන්තවට්ටදීඝාදිභෙදා අනෙකවිධා. මණීති රත්තනීලාදිභෙදො අනෙකවිධො. වෙළුරියොති වංසවණ්ණසිරීසපුප්ඵවණ්ණාදිභෙදො අනෙකවිධො. සඞ්ඛොති දක්ඛිණාවට්ටතම්බකුච්ඡිකධමනසඞ්ඛාදිභෙදො අනෙකවිධො. සිලාති සෙතකාළමුග්ගවණ්ණාදිභෙදො අනෙකවිධා. පවාළන්ති ඛුද්දකමහන්තරත්තඝනරත්තාදිභෙදං අනෙකවිධං. මසාරගල්ලන්ති කබරමණි. නාගාති ඌමිපිට්ඨවාසිනොපි විමානට්ඨකා නාගාපි. ‘Muttā’ son las perlas de diversos tipos, distinguiéndose por ser pequeñas, grandes, redondas, alargadas, etc. ‘Maṇī’ son las piedras preciosas de muchos tipos, como rubíes, zafiros, etc. ‘Veḷuriyo’ es el lapislázuli de diversos tipos, con colores como el del brote de bambú o de la flor de sirīsa. ‘Saṅkho’ son las caracolas de muchos tipos, como las que giran a la derecha, las de vientre rojizo o las que se usan como trompetas. ‘Silā’ son los cristales o cuarzos de diversos tipos, con colores blancos, negros o del color del frijol mungo. ‘Pavāḷanti’ es el coral de muchos tipos, pequeño, grande, rojo claro o rojo intenso. ‘Masāragalla’ es una gema veteada. ‘Nāgā’ se refiere tanto a los que habitan sobre las olas como a los que moran en palacios celestiales. අට්ඨ පහාරාදාති සත්ථා අට්ඨපි ධම්මෙ වත්තුං සක්කොති, සොළසපි බාත්තිංසපි චතුසට්ඨිපි සහස්සම්පි, පහාරාදෙන පන අට්ඨ කථිතා, අහම්පි තෙහෙව සරික්ඛකෙ කත්වා කථෙස්සාමීති චින්තෙත්වා එවමාහ. අනුපුබ්බසික්ඛාතිආදීසු අනුපුබ්බසික්ඛාය තිස්සො සික්ඛා ගහිතා, අනුපුබ්බකිරියාය තෙරස ධුතඞ්ගානි, අනුපුබ්බපටිපදාය සත්ත අනුපස්සනා අට්ඨාරස මහාවිපස්සනා අට්ඨතිංස ආරම්මණවිභත්තියො සත්තතිංස බොධපක්ඛියධම්මා[Pg.221]. න ආයතකෙනෙව අඤ්ඤාපටිවෙධොති මණ්ඩූකස්ස උප්පතිත්වා ගමනං විය ආදිතොව සීලපූරණාදිං අකත්වා අරහත්තප්පටිවෙධො නාම නත්ථි, පටිපාටියා පන සීලසමාධිපඤ්ඤායො පූරෙත්වාව සක්කා අරහත්තං පත්තුන්ති අත්ථො. Respecto a ‘ocho, Pahārāda’, el Maestro es capaz de exponer ocho maravillas, o dieciséis, treinta y dos, sesenta y cuatro, cien o incluso mil; sin embargo, como el asura Pahārāda mencionó ocho, Él pensó: ‘Yo también enseñaré estableciendo una similitud con esas mismas ocho maravillas del océano’, y así habló. En cuanto a ‘la instrucción gradual’ y demás, a través de la instrucción gradual se adoptan las tres enseñanzas (sikkhā); a través de la práctica gradual, los trece factores ascéticos (dhutaṅga); a través del sendero gradual, las siete contemplaciones (anupassanā), las dieciocho grandes visiones profundas (mahāvipassanā), las treinta y ocho distinciones de los objetos y los treinta y siete factores de la iluminación (bodhipakkhiyadhamma). ‘No hay una penetración repentina del conocimiento final’ significa que, al igual que el salto de una rana, no existe tal cosa como la penetración del fruto del arhat sin haber cumplido primero la virtud y demás desde el comienzo; por el contrario, el significado es que solo es posible alcanzar el estado de arhat tras haber completado gradualmente la virtud, la concentración y la sabiduría. ආරකාවාති දූරෙයෙව. න තෙන නිබ්බානධාතුයා ඌනත්තං වා පූරත්තං වාති අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙපි කප්පෙ බුද්ධෙසු අනුප්පන්නෙසු එකසත්තොපි පරිනිබ්බාතුං න සක්කොති, තදාපි ‘‘තුච්ඡා නිබ්බානධාතූ’’ති න සක්කා වත්තුං. බුද්ධකාලෙ ච පන එකෙකස්මිං සමාගමෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යාපි සත්තා අමතං ආරාධෙන්ති, තදාපි න සක්කා වත්තුං – ‘‘පූරා නිබ්බානධාතූ’’ති. ‘Ārakā’ significa ‘muy lejos’. ‘Ni por ello la esencia del Nibbāna disminuye o se llena’ significa que, incluso si durante eones incalculables no surgieran budas y ni un solo ser pudiera alcanzar el parinibbāna, aun así no podría decirse: ‘la esencia del Nibbāna está vacía’. Y por otro lado, cuando en el tiempo de un buda, en cada asamblea, seres incalculables alcanzan el Néctar, tampoco entonces podría decirse: ‘la esencia del Nibbāna está llena’. 10. උපොසථසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Uposatha Sutta. 20. දසමෙ නිසින්නො හොතීති උපොසථකරණත්ථාය උපාසිකාය රතනපාසාදෙ නිසින්නො. නිසජ්ජ පන භික්ඛූනං චිත්තානි ඔලොකෙන්තො එකං දුස්සීලපුග්ගලං දිස්වා ‘‘සචාහං ඉමස්මිං පුග්ගලෙ නිසින්නෙයෙව පාතිමොක්ඛං උද්දිසිස්සාමි, සත්තධා තස්ස මුද්ධා ඵලිස්සතී’’ති තස්ස අනුකම්පාය තුණ්හීයෙව අහොසි. අභික්කන්තාති අතික්කන්තා පරික්ඛීණා. උද්ධස්තෙ අරුණෙති උග්ගතෙ අරුණසීසෙ. නන්දිමුඛියාති තුට්ඨමුඛියා. අපරිසුද්ධා, ආනන්ද, පරිසාති ‘‘අසුකපුග්ගලො අපරිසුද්ධො’’ති අවත්වා ‘‘අපරිසුද්ධා, ආනන්ද, පරිසා’’ති ආහ. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 20. En el décimo sutta, 'estaba sentado' (nisinno hoti) significa que estaba sentado en el palacio de joyas de la devota Visākhā con el propósito de realizar el Uposatha. Sin embargo, al observar las mentes de los monjes después de haberse sentado, vio a una persona inmoral (dussīla) y pensó: 'Si recito el Pātimokkha mientras esta persona está sentada aquí, su cabeza se partirá en siete pedazos'. Por compasión hacia él, permaneció en silencio. 'Abhikkantā' significa transcurrida o agotada. 'Uddhaste aruṇe' significa al salir el primer rayo del alba. 'Nandimukhiyā' significa con el rostro alegre o satisfecho. Respecto a 'la asamblea es impura, Ānanda' (aparisuddhā, ānanda, parisā), lo dijo sin mencionar 'tal persona es impura'. El resto de la explicación es evidente en todos los pasajes. මහාවග්ගො දුතියො. El Segundo Gran Vagga (Mahāvaggo). 3. ගහපතිවග්ගො 3. Vagga de los Jefes de Familia (Gahapativaggo). 1. පඨමඋග්ගසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Primer Ugga Sutta. 21. තතියස්ස පඨමෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදීති තස්ස කිර ඝරෙ පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං පඤ්ච ආසනසතානි නිච්චං පඤ්ඤත්තානෙව හොන්ති, තෙසු අඤ්ඤතරස්මිං ආසනෙ නිසීදි. තං සුණාහීති තෙ සුණාහි, තං වා අට්ඨවිධං අච්ඡරියධම්මං සුණාහි. චිත්තං පසීදීති ‘‘බුද්ධො නු ඛො න බුද්ධො නු ඛො’’ති විතක්කමත්තම්පි න උප්පජ්ජි, අයමෙව බුද්ධොති චිත්තුප්පාදො පසන්නො අනාවිලො අහොසි. සකානි වා ඤාතිකුලානීති අත්තනො යාපනමත්තං ධනං [Pg.222] ගහෙත්වා ඤාතිඝරානි ගච්ඡතු. කස්ස වො දම්මීති කතරපුරිසස්ස තුම්හෙ දදාමි, ආරොචෙථ මෙ අත්තනො අධිප්පායං. අප්පටිවිභත්තාති ‘‘එත්තකං දස්සාමි එත්තකං න දස්සාමි, ඉදං දස්සාමි ඉදං න දස්සාමී’’ති චිත්තං උප්පාදෙන්තෙන හි පටිවිභත්තා නාම හොති, මය්හං පන න එවං. අථ ඛො සඞ්ඝිකා විය ගණසන්තකා විය ච සීලවන්තෙහි සද්ධිං සාධාරණායෙව. සක්කච්චංයෙව පයිරුපාසාමීති සහත්ථා උපට්ඨහාමි, චිත්තීකාරෙන උපසඞ්කමාමි. 21. En el primer sutta del tercer vagga, sobre la frase 'se sentó en el asiento preparado' (paññatte āsane nisīdi), se debe conocer la siguiente decisión: se dice que en la casa de ese jefe de familia Ugga, siempre había quinientos asientos preparados para quinientos monjes; él se sentó en uno de esos asientos. 'Escucha eso' (taṃ suṇāhi) significa escucha esas ocho cualidades maravillosas. 'La mente se aclaró' (cittaṃ pasīdi) significa que no surgió ni siquiera un rastro de duda como: '¿Será el Buda o no será el Buda?'; su estado mental fue de serenidad y sin turbación, pensando: 'Este mismo es el Buda'. 'O a sus propias familias' (sakāni vā ñātikulānīti) significa que, habiendo tomado solo la riqueza suficiente para su sustento, pueden ir a las casas de sus parientes. '¿A quién de vosotros os daré?' (kassa vo dammi) significa '¿a qué hombre os entregaré? Informadme de vuestro deseo'. Se dice que es 'sin distinción' (appaṭivibhattā) cuando alguien genera el pensamiento: 'Daré tanto, pero no daré tanto; daré esto, pero no daré aquello'; sin embargo, para mí no es así. Más bien, mis bienes son compartidos con los virtuosos, tal como si fueran propiedad de la Sangha o de un grupo. 'Le sirvo con esmero' (sakkaccaṃyeva payirupāsāmi) significa que lo asisto con mis propias manos y me acerco con profunda veneración. අනච්ඡරියං ඛො පන මං, භන්තෙති, භන්තෙ, යං මං දෙවතා උපසඞ්කමිත්වා එවං ආරොචෙන්ති, ඉදං න අච්ඡරියං. යං පනාහං තතොනිදානං චිත්තස්ස උණ්ණතිං නාභිජානාමි, තං එව අච්ඡරියන්ති වදති. සාධු සාධු, භික්ඛූති එත්ථ කිඤ්චාපි භික්ඛුං ආමන්තෙති, උපාසකස්සෙව පන වෙය්‍යාකරණසම්පහංසනෙ එස සාධුකාරොති වෙදිතබ්බො. 'No es algo maravilloso para mí, venerable señor' (anacchariyaṃ kho pana maṃ, bhante) significa: venerable señor, que las deidades se acerquen a mí y me informen de tales cosas, no es algo maravilloso. Pero el hecho de que no reconozca ninguna altivez (uṇṇati) en mi mente debido a esa información de las deidades, eso es precisamente lo que describe como maravilloso. En la frase 'bien, bien, monje' (sādhu sādhu, bhikkhūti), aunque se dirige al monje, debe entenderse que este elogio es por la declaración y el regocijo del devoto Ugga. 2. දුතියඋග්ගසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Segundo Ugga Sutta. 22. දුතියෙ නාගවනෙති තස්ස කිර සෙට්ඨිනො නාගවනං නාම උය්‍යානං, සො තත්ථ පුරෙභත්තං ගන්ධමාලාදීනි ගාහාපෙත්වා උය්‍යානකීළිකං කීළිතුකාමො ගන්ත්වා පරිචාරියමානො භගවන්තං අද්දස. සහ දස්සනෙනෙවස්ස පුරිමනයෙනෙව චිත්තං පසීදි, සුරාපානෙන ච උප්පන්නමන්දො තඞ්ඛණංයෙව පහීයි. තං සන්ධායෙවමාහ. ඔණොජෙසින්ති උදකං හත්ථෙ පාතෙත්වා අදාසිං. අසුකොති අමුකො. සමචිත්තොව දෙමීති ‘‘ඉමස්ස ථොකං, ඉමස්ස බහුක’’න්ති එවං චිත්තනානත්තං න කරොමි, දෙය්‍යධම්මං පන එකසදිසං කරොමීති දස්සෙති. ආරොචෙන්තීති ආකාසෙ ඨත්වා ආරොචෙන්ති. නත්ථි තං සංයොජනන්ති ඉමිනා උපාසකො අත්තනො අනාගාමිඵලං බ්‍යාකරොති. 22. En el segundo sutta, 'en el Bosque de los Nāgas' (nāgavaneti): se dice que ese comerciante tenía un jardín llamado Nāgavana; él fue allí antes del almuerzo, habiendo hecho llevar perfumes, guirnaldas y demás, con el deseo de divertirse en el jardín, y mientras se deleitaba, vio al Bienaventurado. Tan pronto como lo vio, su mente se aclaró de la misma manera que antes, y la embriaguez causada por el consumo de licor desapareció en ese mismo instante. Refiriéndose a esto, dijo tales palabras. 'Hice la ofrenda' (oṇojesiṃ) significa que vertió agua en la mano y lo entregó. 'Tal persona' (asuko) significa fulano de tal. 'Doy con una mente equitativa' (samacittova demi) muestra que no hace distinción mental diciendo 'poco para este, mucho para aquel', sino que entrega los objetos de donación de manera igualitaria. 'Informan' (ārocenti) significa que las deidades informan permaneciendo en el aire. Con la frase 'no existe ese vínculo' (natthi taṃ saṃyojanaṃ), el devoto declara su propio logro del fruto de No Retorno (anāgāmiphala). 3. පඨමහත්ථකසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Primer Hatthaka Sutta. 23. තතියෙ හත්ථකො ආළවකොති භගවතා ආළවකයක්ඛස්ස හත්ථතො හත්ථෙහි සම්පටිච්ඡිතත්තා හත්ථකොති ලද්ධනාමො රාජකුමාරො. සීලවාති පඤ්චසීලදසසීලෙන සීලවා. චාගවාති චාගසම්පන්නො. කච්චිත්ථ, භන්තෙති, භන්තෙ, කච්චි එත්ථ භගවතො බ්‍යාකරණට්ඨානෙ. අප්පිච්ඡොති අධිගමප්පිච්ඡතාය අප්පිච්ඡො. 23. En el tercer sutta, 'Hatthaka Āḷavaka': es el príncipe que recibió ese nombre porque fue tomado por las manos del Bienaventurado de las manos del yakka Āḷavaka. 'Virtuoso' (sīlavā) significa que posee las cinco o diez virtudes. 'Generoso' (cāgavā) significa dotado de generosidad. '¿Acaso aquí, venerable señor?' (kaccittha, bhante) se refiere a la declaración del Bienaventurado en este contexto. 'De pocos deseos' (appiccho) significa que posee pocos deseos debido a no querer ostentar los logros alcanzados (magga-phala). 4. දුතියහත්ථකසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Segundo Hatthaka Sutta. 24. චතුත්ථෙ [Pg.223] පඤ්චමත්තෙහි උපාසකසතෙහීති සොතාපන්නසකදාගාමීනංයෙව අරියසාවකඋපාසකානං පඤ්චහි සතෙහි පරිවුතො භුත්තපාතරාසො ගන්ධමාලවිලෙපෙනචුණ්ණානි ගහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. සඞ්ගහවත්ථූනීති සඞ්ගණ්හනකාරණානි. තෙහාහන්ති තෙහි අහං. තං දානෙන සඞ්ගණ්හාමීති නඞ්ගලබලිබද්දභත්තබීජාදීනි චෙව ගන්ධමාලමූලාදීනි ච දත්වා සඞ්ගණ්හාමි. පෙය්‍යවජ්ජෙනාති අම්ම, තාත, භාතර, භගිනීතිආදිකෙන කණ්ණසුඛෙන මුදුකෙන පියවචනෙන සඞ්ගණ්හාමි. අත්ථචරියායාති ‘‘ඉමස්ස දානෙන වා පියවචනෙන වා කිච්චං නත්ථි, අත්ථචරියාය සඞ්ගණ්හිතබ්බයුත්තකො අය’’න්ති ඤත්වා උප්පන්නකිච්චනිත්ථරණසඞ්ඛාතාය අත්ථචරියාය සඞ්ගණ්හාමි. සමානත්තතායාති ‘‘ඉමස්ස දානාදීහි කිච්චං නත්ථි, සමානත්තතාය සඞ්ගණ්හිතබ්බො අය’’න්ති එකතො ඛාදනපිවනනිසජ්ජාදීහි අත්තනා සමානං කත්වා සඞ්ගණ්හාමි. දලිද්දස්ස ඛො නො තථා සොතබ්බං මඤ්ඤන්තීති දලිද්දස්ස කිඤ්චි දාතුං වා කාතුං වා අසක්කොන්තස්ස, යථා දලිද්දස්ස නො තථා සොතබ්බං මඤ්ඤන්ති, මම පන සොතබ්බං මඤ්ඤන්ති, දින්නොවාදෙ තිට්ඨන්ති, න මෙ අනුසාසනිං අතික්කමිතබ්බං මඤ්ඤන්ති. යොනි ඛො ත්‍යායන්ති උපායො ඛො තෙ අයං. ඉමෙසු පන ද්වීසුපි සුත්තෙසු සත්ථාරා සීලචාගපඤ්ඤා මිස්සකා කථිතාති වෙදිතබ්බා. 24. En el cuarto sutta, 'acompañado por unos quinientos devotos' (pañcamattehi upāsakasatehīti): significa que estaba rodeado por quinientos devotos que eran discípulos nobles (Ariya Sāvaka), exclusivamente Sotāpannas y Sakadāgāmīs. Habiendo desayunado y tomado perfumes, flores y polvos aromáticos, se acercó a donde estaba el Bienaventurado. 'Bases de apoyo' (saṅgahavatthūni) significa las causas para ganarse a los demás. 'Con ellas yo' (tehāhaṃ) significa con esas cuatro bases. 'Los apoyo con dádivas' (taṃ dānena saṅgaṇhāmi) significa que los apoyo entregándoles arados, bueyes, comida, semillas y demás, así como perfumes y guirnaldas. 'Con palabras amables' (peyyavajjenā) significa que los atraigo con palabras agradables al oído, suaves y afectuosas, llamándolos 'madre, padre, hermano, hermana', etc. 'Con conducta beneficiosa' (atthacariyāyā) significa que, al discernir que 'esta persona no necesita dádivas ni palabras amables, sino que debe ser apoyada con una acción beneficiosa', lo apoyo mediante la ayuda en sus tareas necesarias. 'Con imparcialidad' (samānattatāyā) significa que, al discernir que 'esta persona debe ser apoyada con un trato igualitario', lo apoyo tratándolo como a un igual, comiendo, bebiendo y sentándose juntos. 'No consideran que se deba escuchar al pobre' (daliddassa kho no tathā sotabbaṃ maññantīti): así como se piensa que no se debe escuchar la palabra de un hombre pobre que no puede dar ni hacer nada, en mi caso consideran que deben escucharme, se mantienen en mis consejos y no consideran que deban transgredir mi instrucción. 'Ese es tu método' (yoni kho tyāyaṃ) significa que este es el medio adecuado para ti. Además, debe entenderse que en estos dos suttas, el Maestro enseñó una mezcla de moralidad, generosidad y sabiduría. 5-6. මහානාමසුත්තාදිවණ්ණනා 5-6. Comentario al Mahānāma Sutta y otros. 25-26. පඤ්චමෙ අත්ථූපපරික්ඛිතා හොතීති අත්ථානත්ථං කාරණාකාරණං උපපරික්ඛිතා හොති. ඡට්ඨෙ සද්ධාසීලචාගා මිස්සකා කථිතා. 25-26. En el quinto, 'es alguien que examina el significado' (atthūpaparikkhitā hotīti) significa que examina lo que es beneficioso y lo que no lo es, lo que es causa y lo que no lo es. En el sexto, se exponen de forma combinada la fe, la moralidad y la generosidad. 7. පඨමබලසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Primer Bala Sutta. 27. සත්තමෙ උජ්ඣත්තිබලාති උජ්ඣානබලා. බාලානඤ්හි ‘‘යං අසුකො ඉදඤ්චිදඤ්ච ආහ, මං සො ආහ, න අඤ්ඤ’’න්ති එවං උජ්ඣානමෙව බලං. නිජ්ඣත්තිබලාති ‘‘න ඉදං එවං, එවං නාමෙත’’න්ති අත්ථානත්ථනිජ්ඣාපනංයෙව බලං. පටිසඞ්ඛානබලාති පච්චවෙක්ඛණබලා. ඛන්තිබලාති අධිවාසනබලා. 27. En el séptimo [sutta], «ujjhattibalā» (el poder de la crítica) significa el poder del resentimiento. Pues, para los necios, pensar: «Esa persona dijo tal y tal cosa, me lo dijo a mí, no a otro», esa misma actitud crítica es su fuerza. «Nijjhattibalā» (el poder del convencimiento) significa [pensar]: «Esto no es así; es ciertamente de esta manera», siendo la fuerza de discernir lo que es beneficioso de lo que no lo es. «Paṭisaṅkhānabalā» significa el poder de la reflexión. «Khantibalā» significa el poder de la paciencia o la tolerancia. 8. දුතියබලසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Segundo Sutta sobre los Poderes 28. අට්ඨමෙ [Pg.224] බලානීති ඤාණබලානි. ආසවානං ඛයං පටිජානාතීති අරහත්තං පටිජානාති. අනිච්චතොති හුත්වා අභාවාකාරෙන. යථාභූතන්ති යථාසභාවතො. සම්මප්පඤ්ඤායාති සහවිපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤාය. අඞ්ගාරකාසූපමාති සන්තාපනට්ඨෙන අඞ්ගාරකාසුයා උපමිතා ඉමෙ කාමාති. විවෙකනින්නන්ති ඵලසමාපත්තිවසෙන නිබ්බානනින්නං. විවෙකට්ඨන්ති කිලෙසෙහි වජ්ජිතං දූරීභූතං වා. නෙක්ඛම්මාභිරතන්ති පබ්බජ්ජාභිරතං. බ්‍යන්තිභූතන්ති විගතන්තභූතං එකදෙසෙනාපි අනල්ලීනං විසංයුත්තං විසංසට්ඨං. ආසවට්ඨානියෙහීති සම්පයොගවසෙන ආසවානං කාරණභූතෙහි, කිලෙසධම්මෙහීති අත්ථො. අථ වා බ්‍යන්තිභූතන්ති විගතවායන්ති අත්ථො. කුතො? සබ්බසො ආසවට්ඨානියෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙහි තෙභූමකධම්මෙහීති අත්ථො. ඉමස්මිං සුත්තෙ අරියමග්ගො ලොකියලොකුත්තරො කථිතො. 28. En el octavo [sutta], «poderes» se refiere a los poderes del conocimiento. «Declara la destrucción de las eflorescencias» significa que declara el estado de Arahat. «Como impermanentes» significa bajo el modo de la no existencia tras haber surgido. «Tal como es» significa según su naturaleza real. «Con la recta sabiduría» significa con la sabiduría del Sendero junto con la visión cabal. «Como un foso de brasas ardientes» significa que estos placeres sensuales son comparados a un foso de brasas debido a su naturaleza de causar tormento. «Inclinado hacia el aislamiento» significa inclinado hacia el Nibbāna mediante el logro del fruto. «Situado en el aislamiento» significa libre o distante de las impurezas (kilesas). «Deleitándose en la renuncia» significa deleitándose en la vida monástica. «Habiendo llegado a su fin» (byantibhūtaṃ) significa haber llegado al estado en que la sed ha desaparecido, no estar apegado ni siquiera en parte, estar desvinculado y separado. «De los estados que fomentan las eflorescencias» significa de las impurezas que son la causa de las eflorescencias por vía de asociación; tal es el significado. O bien, «byantibhūtaṃ» significa libre de la sed. ¿De qué? De todos los estados que fomentan las eflorescencias, es decir, de todos los fenómenos de los tres planos de existencia. En este sutta, se explica el Noble Sendero tanto en su aspecto mundano como supramundano. 9. අක්ඛණසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Sutta sobre las Oportunidades Inoportunas 29. නවමෙ ඛණෙ කිච්චානි කරොතීති ඛණකිච්චො, ඔකාසං ලභිත්වාව කිච්චානි කරොතීති අත්ථො. ධම්මොති චතුසච්චධම්මො. ඔපසමිකොති කිලෙසූපසමාවහො. පරිනිබ්බායිකොති කිලෙසපරිනිබ්බානකරො. චතුමග්ගඤාණසඞ්ඛාතං සම්බොධිං ගච්ඡති සම්පාපුණාතීති සම්බොධගාමී. දීඝායුකං දෙවනිකායන්ති ඉදං අසඤ්ඤං දෙවනිකායං සන්ධාය වුත්තං. අවිඤ්ඤාතාරෙසූති අතිවිය අවිඤ්ඤූසු. 29. En el noveno [sutta], «khaṇakicco» se refiere a quien realiza sus deberes en el momento oportuno, es decir, aquel que cumple sus tareas solo tras haber obtenido la oportunidad. «Dhamma» es el Dhamma de las Cuatro Nobles Verdades. «Conducente a la paz» significa que trae la pacificación de las impurezas. «Conducente al Nibbāna final» significa que efectúa la extinción de las impurezas. «Conducente a la iluminación» significa que alcanza la iluminación conocida como el conocimiento de los cuatro senderos. «Una orden de dioses de larga vida» se dice en referencia a la orden de los seres sin percepción (asañña). «Entre los que no comprenden» significa entre aquellos que son sumamente ignorantes de las Cuatro Nobles Verdades. සුප්පවෙදිතෙති සුකථිතෙ. අන්තරායිකාති අන්තරායකරා. ඛණො වෙ මා උපච්චගාති අයං ලද්ධො ඛණො මා අතික්කමි. ඉධ චෙව නං විරාධෙතීති සචෙ කොචි පමත්තචාරී ඉධ ඉමං ඛණං ලභිත්වාපි සද්ධම්මස්ස නියාමතං අරියමග්ගං විරාධෙති න සම්පාදෙති. අතීතත්ථොති හාපිතත්ථො. චිරත්තං අනුතපිස්සතීති චිරරත්තං සොචිස්සති. යථා හි ‘‘අසුකට්ඨානෙ භණ්ඩං සමුප්පන්න’’න්ති සුත්වා එකො වාණිජො න ගච්ඡෙය්‍ය, අඤ්ඤෙ ගන්ත්වා ගණ්හෙය්‍යුං, තෙසං තං අට්ඨගුණම්පි දසගුණම්පි භවෙය්‍ය. අථ ඉතරො ‘‘මම අත්ථො අතික්කන්තො’’ති අනුතපෙය්‍ය, එවං යො ඉධ ඛණං ලභිත්වා අප්පටිපජ්ජන්තො සද්ධම්මස්ස නියාමතං විරාධෙති, සො අයං වාණිජොව අතීතත්ථො [Pg.225] චිරං අනුතපිස්සති සොචිස්සති. කිඤ්ච භිය්‍යො අවිජ්ජානිවුතොති තථා. පච්චවිදුන්ති පටිවිජ්ඣිංසු. සංවරාති සීලසංවරා. මාරධෙය්‍යපරානුගෙති මාරධෙය්‍යසඞ්ඛාතං සංසාරං අනුගතෙ. පාරඞ්ගතාති නිබ්බානං ගතා. යෙ පත්තා ආසවක්ඛයන්ති යෙ අරහත්තං පත්තා. එවමිධ ගාථාසු වට්ටවිවට්ටං කථිතං. «Bien proclamado» significa bien expuesto. «Obstaculizadores» significa que causan obstáculos. «Que no pase de largo el momento oportuno» significa que esta oportunidad obtenida [del surgimiento de un Buda] no debe dejarse pasar. «Si aquí mismo lo pierde» significa que si alguien de conducta negligente, a pesar de haber obtenido esta oportunidad en esta Dispensación, pierde el Noble Sendero —la fijeza en el Verdadero Dhamma— y no lo consuma. «Habiendo perdido el beneficio» (atītattho) significa con el beneficio arruinado. «Se lamentará por largo tiempo» significa que sufrirá durante mucho tiempo. Así como al oír que «ha surgido mercancía en tal lugar», un comerciante negligente no fuera, mientras que otros comerciantes hábiles fueran y la tomaran, y para ellos esa mercancía se multiplicara ocho o diez veces; entonces el otro se lamentaría pensando: «Mi beneficio se ha pasado». De igual modo, quien habiendo obtenido la oportunidad aquí no practica y pierde la fijeza del Verdadero Dhamma, ese, como aquel comerciante, habiendo perdido el beneficio, se lamentará y sufrirá por largo tiempo. Además, «obstruido por la ignorancia» se refiere a lo mismo. «Comprendieron» significa que penetraron [la verdad]. «Restricciones» son las restricciones de la moralidad (sīlasaṃvara). «Siguiendo el dominio de Mara» significa que siguen el ciclo de nacimientos y muertes (saṃsāra) llamado dominio de Mara. «Han cruzado a la otra orilla» significa que han ido al Nibbāna. «Quienes han alcanzado la destrucción de las eflorescencias» significa quienes han alcanzado el estado de Arahat. Así, en estos versos se explica tanto el ciclo del sufrimiento como el cese del ciclo. 10. අනුරුද්ධමහාවිතක්කසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Sutta sobre el Gran Pensamiento de Anuruddha 30. දසමෙ චෙතීසූති චෙතිනාමකානං රාජූනං නිවාසට්ඨානත්තා එවංලද්ධවොහාරෙ රට්ඨෙ. පාචීනවංසදායෙති දසබලස්ස වසනට්ඨානතො පාචීනදිසාය ඨිතෙ වංසදායෙ නීලොභාසෙහි වෙළූහි සඤ්ඡන්නෙ අරඤ්ඤෙ. එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදීති ථෙරො කිර පබ්බජිත්වා පඨමඅන්තොවස්සම්හියෙව සමාපත්තිලාභී හුත්වා සහස්සලොකධාතුදස්සනසමත්ථං දිබ්බචක්ඛුඤාණං උප්පාදෙසි. සො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා එවමාහ – ‘‘ඉධාහං, ආවුසො සාරිපුත්ත, දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සහස්සලොකං ඔලොකෙමි. ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ගං. අථ ච පන මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං න විමුච්චතී’’ති. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘යං ඛො තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති ‘අහං දිබ්බෙන චක්ඛුනා…පෙ… ඔලොකෙමී’ති, ඉදං තෙ මානස්මිං. යම්පි තෙ, ආවුසො, අනුරුද්ධ එවං හොති ‘ආරද්ධං ඛො පන මෙ වීරියං…පෙ… එකග්ග’න්ති, ඉදං තෙ උද්ධච්චස්මිං. යම්පි තෙ, ආවුසො අනුරුද්ධ, එවං හොති ‘අථ ච පන මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං න විමුච්චතී’ති, ඉදං තෙ කුක්කුච්චස්මිං. සාධු වතායස්මා අනුරුද්ධො ඉමෙ තයො ධම්මෙ පහාය ඉමෙ තයො ධම්මෙ අමනසිකරිත්වා අමතාය ධාතුයා චිත්තං උපසංහරතූ’’ති එවමස්ස ථෙරො කම්මට්ඨානං කථෙසි. සො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා සත්ථාරං ආපුච්ඡිත්වා චෙතිරට්ඨං ගන්ත්වා සමණධම්මං කරොන්තො අට්ඨමාසං චඞ්කමෙන වීතිනාමෙසි. සො පධානවෙගනිම්මථිතත්තා කිලන්තකායො එකස්ස වෙළුගුම්බස්ස හෙට්ඨා නිසීදි. අථස්සායං එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි, එස මහාපුරිසවිතක්කො උප්පජ්ජීති අත්ථො. 30. En el décimo [sutta], «en el país de los Cetis» se refiere al reino que recibió tal nombre por ser el lugar de residencia de los reyes llamados Ceti. «En el Bosque del Bambú Oriental» se refiere al bosque situado al este de la residencia del Poseedor de los Diez Poderes, un bosque cubierto de bambúes de color verde oscuro. «Surgió tal reflexión en su mente» significa que el venerable [Anuruddha], tras ordenarse y durante su primer retiro de lluvia, habiendo obtenido los logros meditativos, desarrolló el conocimiento del ojo divino capaz de ver mil sistemas de mundos. Él fue ante el venerable Sāriputta y le dijo: «Amigo Sāriputta, aquí, con el ojo divino puro que trasciende la visión humana, veo mil mundos. Mi energía es firme y no decae, mi atención está establecida y no se confunde, mi cuerpo está tranquilo y sin tensión, y mi mente está concentrada y enfocada. Sin embargo, mi mente no se libera de las eflorescencias por falta de desapego». Entonces el venerable Sāriputta le dijo: «Amigo Anuruddha, cuando piensas: ‘Veo mil mundos con el ojo divino...’, esto es parte de tu orgullo (māna). Amigo Anuruddha, cuando piensas: ‘Mi energía es firme... y mi mente está enfocada’, esto es parte de tu agitación (uddhacca). Amigo Anuruddha, cuando piensas: ‘Sin embargo, mi mente no se libera de las eflorescencias por falta de desapego’, esto es parte de tu preocupación (kukkucca). Sería bueno que el venerable Anuruddha abandonara estos tres estados y, dejando de prestarles atención, dirigiera su mente hacia el elemento inmortal (Nibbāna)». De esta manera, el venerable Sāriputta le expuso el tema de meditación. Él, tras tomar el tema de meditación y pedir permiso al Maestro, partió hacia el reino de los Cetis y, practicando los deberes de un asceta, pasó medio mes en meditación caminando. Con el cuerpo fatigado por la intensidad del esfuerzo, se sentó bajo un matorral de bambú. Entonces surgió en su mente esta reflexión: «Este es el pensamiento de un gran hombre que surge», tal es el significado. අප්පිච්ඡස්සාති [Pg.226] එත්ථ පච්චයප්පිච්ඡො, අධිගමප්පිච්ඡො, පරියත්තිඅප්පිච්ඡො, ධුතඞ්ගප්පිච්ඡොති චත්තාරො අප්පිච්ඡා. තත්ථ පච්චයප්පිච්ඡො බහුං දෙන්තෙ අප්පං ගණ්හාති, අප්පං දෙන්තෙ අප්පතරං ගණ්හාති, න අනවසෙසග්ගාහී හොති. අධිගමප්පිච්ඡො මජ්ඣන්තිකත්ථෙරො විය අත්තනො අධිගමං අඤ්ඤෙසං ජානිතුං න දෙති. පරියත්තිඅප්පිච්ඡො තෙපිටකොපි සමානො න බහුස්සුතභාවං ජානාපෙතුකාමො හොති සාකෙතතිස්සත්ථෙරො විය. ධුතඞ්ගප්පිච්ඡො ධුතඞ්ගපරිහරණභාවං අඤ්ඤෙසං ජානිතුං න දෙති ද්වෙභාතිකත්ථෙරෙසු ජෙට්ඨත්ථෙරො විය. වත්ථු විසුද්ධිමග්ගෙ කථිතං. අයං ධම්මොති එවං සන්තගුණනිගුහනෙන ච පටිග්ගහණෙ මත්තඤ්ඤුතාය ච අප්පිච්ඡස්ස පුග්ගලස්ස අයං නවලොකුත්තරධම්මො සම්පජ්ජති, නො මහිච්ඡස්ස. එවං සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බං. Respecto a 'de pocos deseos' (appicchassa), existen cuatro tipos: el de pocos deseos respecto a los requisitos, el de pocos deseos respecto a los logros, el de pocos deseos respecto al aprendizaje y el de pocos deseos respecto a las prácticas ascéticas. Entre estos, el de pocos deseos respecto a los requisitos toma poco cuando se le da mucho, y toma aún menos cuando se le da poco; no lo toma todo sin dejar nada. El de pocos deseos respecto a los logros, al igual que el Venerable Majjhantika, no permite que otros conozcan sus propios logros. El de pocos deseos respecto al aprendizaje, aunque sea un conocedor del Tipitaka, no desea dar a conocer que posee un gran conocimiento, tal como el Venerable Sāketatissa. El de pocos deseos respecto a las prácticas ascéticas no permite que otros conozcan su práctica de los dhutangas, como el hermano mayor de los dos hermanos. Esta historia se narra en el Visuddhimagga. 'Este Dhamma' se refiere a que, mediante la ocultación de las propias virtudes y la moderación en la recepción, este Dhamma supramundano de nueve niveles se manifiesta en la persona de pocos deseos, no así en la de grandes deseos. Esto mismo debe aplicarse en todos los casos. සන්තුට්ඨස්සාති චතූසු පච්චයෙසු තීහි සන්තොසෙහි සන්තුට්ඨස්ස. පවිවිත්තස්සාති කායචිත්තඋපධිවිවෙකෙහි විවිත්තස්ස. තත්ථ කායවිවෙකො නාම ගණසඞ්ගණිකං විනොදෙත්වා ආරම්භවත්ථුවසෙන එකීභාවො. එකීභාවමත්තෙනෙව කම්මං න නිප්ඵජ්ජතීති කසිණපරිකම්මං කත්වා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙති, අයං චිත්තවිවෙකො නාම. සමාපත්තිමත්තෙනෙව කම්මං න නිප්ඵජ්ජතීති ඣානං පාදකං කත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසිත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණාති, අයං සබ්බාකාරතො උපධිවිවෙකො නාම. තෙනාහ භගවා – ‘‘කායවිවෙකො ච විවෙකට්ඨකායානං නෙක්ඛම්මාභිරතානං, චිත්තවිවෙකො ච පරිසුද්ධචිත්තානං පරමවොදානප්පත්තානං, උපධිවිවෙකො ච නිරුපධීනං පුග්ගලානං විසඞ්ඛාරගතාන’’න්ති (මහානි. 7, 49). 'Del que está contento' (santuṭṭhassa) significa estar satisfecho con las tres formas de contento respecto a los cuatro requisitos. 'Del que está recluido' (pavivittassā) se refiere a quien está recluido mediante la reclusión del cuerpo, de la mente y de los sustratos. De estas, la 'reclusión del cuerpo' (kāyaviveka) consiste en abandonar la distracción de la compañía del grupo y permanecer en soledad basándose en los ocho motivos de esfuerzo. Reflexionando que el deber monástico no se completa solo con la soledad física, realiza la práctica preliminar de los kasiṇas y alcanza las ocho absorciones; esto se denomina 'reclusión de la mente' (cittaviveka). Reflexionando que el deber no se completa solo con las absorciones, utiliza el jhāna como base, contempla las formaciones y alcanza el estado de Arahat junto con las discriminaciones analíticas (paṭisambhidā); esto se denomina 'reclusión de los sustratos' (upadhiviveka) en todos sus aspectos. Por ello, el Bienaventurado dijo: 'La reclusión del cuerpo es para quienes tienen el cuerpo recluido y se deleitan en la renuncia; la reclusión de la mente es para quienes tienen la mente pura y han alcanzado la pureza suprema; y la reclusión de los sustratos es para los individuos sin sustratos que han trascendido las formaciones'. සඞ්ගණිකාරාමස්සාති ගණසඞ්ගණිකාය චෙව කිලෙසසඞ්ගණිකාය ච රතස්ස. ආරද්ධවීරියස්සාති කායිකචෙතසිකවීරියවසෙන ආරද්ධවීරියස්ස. උපට්ඨිතස්සතිස්සාති චතුසතිපට්ඨානවසෙන උපට්ඨිතස්සතිස්ස. සමාහිතස්සාති එකග්ගචිත්තස්ස. පඤ්ඤවතොති කම්මස්සකතපඤ්ඤාය පඤ්ඤවතො. 'Del que se deleita en la compañía' (saṅgaṇikārāmassa) se refiere a quien se complace tanto en la compañía de los grupos como en la compañía de las impurezas (kilesas). 'Del que ha esforzado su energía' (āraddhavīriyassa) se refiere a quien ha aplicado su energía física y mental. 'Del que tiene la atención establecida' (upaṭṭhitassatissa) es quien posee atención firme mediante los cuatro fundamentos de la atención. 'Del que está concentrado' (samāhitassā) se refiere a quien tiene la mente unificada. 'Del que posee sabiduría' (paññavato) se refiere a quien es sabio mediante el conocimiento de que las acciones son propiedad de uno mismo (kammassakatā-paññā). සාධු සාධූති ථෙරස්ස විතක්කං සම්පහංසෙන්තො එවමාහ. ඉමං අට්ඨමන්ති සත්ත නිධී ලද්ධපුරිසස්ස අට්ඨමං දෙන්තො විය, සත්ත මණිරතනානි, සත්ත හත්ථිරතනානි, සත්ත අස්සරතනානි ලද්ධපුරිසස්ස අට්ඨමං දෙන්තො විය සත්ත මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙත්වා ඨිතස්ස අට්ඨමං ආචික්ඛන්තො එවමාහ. නිප්පපඤ්චාරාමස්සාති [Pg.227] තණ්හාමානදිට්ඨිපපඤ්චරහිතත්තා නිප්පපඤ්චසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානපදෙ අභිරතස්ස. ඉතරං තස්සෙව වෙවචනං. පපඤ්චාරාමස්සාති යථාවුත්තෙසු පපඤ්චෙසු අභිරතස්ස. ඉතරං තස්සෙව වෙවචනං. Diciendo '¡Bien, bien!' (Sādhu sādhu), el Buda habló para regocijar el pensamiento del Venerable Anuruddha. Al decir 'Este octavo', es como si se le diera un octavo caldero de oro a un hombre que ya ha encontrado siete; o como si se le diera una octava joya, elefante o caballo real a quien ya obtuvo siete. Así, a Anuruddha, que permanecía habiendo reflexionado sobre los siete pensamientos de un Gran Hombre, el Buda le enseñó el octavo pensamiento de un Gran Hombre. 'Del que se deleita en la no proliferación' (nippapañcārāmassa) se refiere a quien se deleita profundamente en el estado del Nibbāna, llamado no proliferación por estar libre de las proliferaciones del deseo, el orgullo y los puntos de vista. El otro término (nippapañcaratano) es un sinónimo de este. 'Del que se deleita en la proliferación' (papañcārāmassa) se refiere a quien se complace en las proliferaciones antes mencionadas. El otro término (papañcarati) es un sinónimo de este. යතොති යදා. තතොති තදා. නානාරත්තානන්ති නිලපීතලොහිතොදාතවණ්ණෙහි නානාරජනෙහි රත්තානං. පංසුකූලන්ති තෙවීසතියා ඛෙත්තෙසු ඨිතපංසුකූලචීවරං. ඛායිස්සතීති යථා තස්ස පුබ්බණ්හසමයාදීසු යස්මිං සමයෙ යං ඉච්ඡති, තස්මිං සමයෙ තං පාරුපන්තස්ස සො දුස්සකරණ්ඩකො මනාපො හුත්වා ඛායති, එවං තුය්හම්පි චීවරසන්තොසමහාඅරියවංසෙන තුට්ඨස්ස විහරතො පංසුකූලචීවරං ඛායිස්සති උපට්ඨහිස්සති. රතියාති රතිඅත්ථාය. අපරිතස්සායාති තණ්හාදිට්ඨිපරිතස්සනාහි අපරිතස්සනත්ථාය. ඵාසුවිහාරායාති සුඛවිහාරත්ථාය. ඔක්කමනාය නිබ්බානස්සාති අමතං නිබ්බානං ඔතරණත්ථාය. 'Donde' (yato) significa en el momento en que. 'Allí' (tato) significa en aquel momento. 'Teñidos de diversos colores' (nānārattānaṃ) se refiere a lo que ha sido teñido con diversos tintes como el azul, amarillo, rojo o blanco. 'Manto de trapos' (paṃsukūlaṃ) se refiere a los mantos hechos de harapos recogidos en los veintitrés lugares propicios. 'Aparecerá' (khāyissatī) significa que, así como para un hombre un cofre de finas telas le resulta agradable cuando elige y viste lo que desea por la mañana u otros momentos, del mismo modo, para ti que vives satisfecho mediante el noble linaje (ariyavaṃsa) del contento con los mantos, el manto de trapos se manifestará y aparecerá como algo deleitable. 'Para el deleite' (ratiyā) significa con el propósito del regocijo. 'Para la ausencia de ansiedad' (aparitassāya) significa con el propósito de no verse afligido por el ansia o los puntos de vista. 'Para vivir con bienestar' (phāsuvihārāya) significa para el propósito de una morada placentera. 'Para la entrada al Nibbāna' (okkamanāya nibbānassa) significa para el propósito de penetrar en el Nibbāna, el estado inmortal. පිණ්ඩියාලොපභොජනන්ති ගාමනිගමරාජධානීසු ජඞ්ඝාබලං නිස්සාය ඝරපටිපාටියා චරන්තෙන ලද්ධපිණ්ඩියාලොපභොජනං. ඛායිස්සතීති තස්ස ගහපතිනො නානග්ගරසභොජනං විය උපට්ඨහිස්සති. සන්තුට්ඨස්ස විහරතොති පිණ්ඩපාතසන්තොසමහාඅරියවංසෙන සන්තුට්ඨස්ස විහරතො. රුක්ඛමූලසෙනාසනං ඛායිස්සතීති තස්ස ගහපතිනො තෙභූමකපාසාදෙ ගන්ධකුසුමවාසසුගන්ධං කූටාගාරං විය රුක්ඛමූලං උපට්ඨහිස්සති. සන්තුට්ඨස්සාති සෙනාසනසන්තොසමහාඅරියවංසෙන සන්තුට්ඨස්ස. තිණසන්ථාරකොති තිණෙහි වා පණ්ණෙහි වා භූමියං වා ඵලකපාසාණතලානි වා අඤ්ඤතරස්මිං සන්ථතසන්ථතො. පූතිමුත්තන්ති යංකිඤ්චි මුත්තං. තඞ්ඛණෙ ගහිතම්පි පූතිමුත්තමෙව වුච්චති දුග්ගන්ධත්තා. සන්තුට්ඨස්ස විහරතොති ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරසන්තොසෙන සන්තුට්ඨස්ස විහරතො. 'Comida de limosna' (piṇḍiyālopabhojanaṃ) se refiere al alimento recibido en trozos al recorrer las casas en aldeas, pueblos o ciudades reales, dependiendo de la fuerza de las propias piernas. 'Aparecerá' (khāyissatī) significa que se le manifestará como la comida de diversos y excelentes sabores de un jefe de familia. 'Para el que vive contento' (santuṭṭhassa viharato) se refiere a quien vive satisfecho mediante el noble linaje del contento con la comida de limosna. 'El alojamiento al pie de un árbol le aparecerá' (rukkhamūlasenāsanaṃ khāyissatīti) significa que la base de un árbol se le manifestará como una cámara alta de un palacio de tres niveles de un jefe de familia, perfumada con inciensos y flores. 'Del que está contento' (santuṭṭhassa) se refiere a quien está satisfecho mediante el noble linaje del contento con el alojamiento. 'Lecho de hierba' (tiṇasanthārako) es un lecho extendido con hierbas, hojas, o sobre el suelo, o sobre una tabla de madera o una losa de piedra. 'Orina fermentada' (pūtimuttaṃ) se refiere a cualquier tipo de orina; se le llama 'orina putrefacta' por su mal olor, incluso si se toma al instante. 'Para el que vive contento' (santuṭṭhassa viharato) se refiere a quien vive satisfecho con el contento respecto a las medicinas y requisitos para los enfermos. ඉති භගවා චතූසු ඨානෙසු අරහත්තං පක්ඛිපන්තො කම්මට්ඨානං කථෙත්වා ‘‘කතරසෙනාසනෙ නු ඛො වසන්තස්ස කම්මට්ඨානං සප්පායං භවිස්සතී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘තස්මිඤ්ඤෙව වසන්තස්සා’’ති ඤත්වා තෙන හි ත්වං, අනුරුද්ධාතිආදිමාහ. පවිවිත්තස්ස විහරතොති තීහි විවෙකෙහි විවිත්තස්ස විහරන්තස්ස. උය්‍යොජනිකපටිසංයුත්තන්ති උය්‍යොජනිකෙහෙව වචනෙහි පටිසංයුත්තං, තෙසං උපට්ඨානගමනකංයෙවාති අත්ථො. පපඤ්චනිරොධෙති නිබ්බානපදෙ[Pg.228]. පක්ඛන්දතීති ආරම්මණකරණවසෙන පක්ඛන්දති. පසීදතීතිආදීසුපි ආරම්මණවසෙනෙව පසීදනසන්තිට්ඨනමුච්චනා වෙදිතබ්බා. ඉති භගවා චෙතිරට්ඨෙ පාචීනවංසදායෙ ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස කථිතෙ අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කෙ පුන භෙසකළාවනමහාවිහාරෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස විත්ථාරෙන කථෙසි. Así, el Bienaventurado, incorporando el fruto de la santidad (arahattaphala) en cuatro instancias, habiendo expuesto el tema de meditación (kammaṭṭhāna), reflexionó: «¿En qué residencia sería adecuado el tema de meditación para Anuruddha?». Comprendiendo que sería adecuado mientras residiera en ese mismo soto de bambúes llamado Pācīnavaṃsa, dijo: «Por lo tanto, tú, Anuruddha», etc. «Para quien vive retirado» (pavivittassa viharato) se refiere a quien vive apartado por medio de los tres tipos de retiro (viveka). «Vinculado a la exhortación» (uyyojanikappaṭisaṃyuttaṃ) significa aquello que está conectado con palabras de aliento y reproche; el sentido es que se refiere únicamente al acto de servir y acudir ante esas personas (como reyes, etc.). «En el cese de la proliferación» (papañcanirodhe) se refiere al estado del Nibbāna. «Se adentra» (pakkhandati) significa que entra plenamente por medio de la atención al objeto. En «se regocija» (pasīdati), etc., también debe entenderse la claridad, la estabilidad y la inclinación únicamente por el poder del objeto. Así, el Bienaventurado, tras haber expuesto al venerable Anuruddha en el soto de Pācīnavaṃsa del país de Ceti los ocho pensamientos del gran hombre, de nuevo, residiendo en el Gran Monasterio del Bosque de Bhesakaḷā, los expuso en detalle a la comunidad de monjes. මනොමයෙනාති මනෙන නිබ්බත්තිතකායොපි මනොමයොති වුච්චති මනෙන ගතකායොපි, ඉධ මනෙන ගතකායං සන්ධායෙවමාහ. යථා මෙ අහු සඞ්කප්පොති යථා මය්හං විතක්කො අහොසි, තතො උත්තරි අට්ඨමං මහාපුරිසවිතක්කං දස්සෙන්තො තතො උත්තරිං දෙසයි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. «Hecho de mente» (manomayenāti): un cuerpo producido por la mente se llama «hecho de mente», y un cuerpo que se mueve por la mente también se llama «hecho de mente»; aquí se refiere a esto último, el cuerpo que se mueve por la mente. «Tal como fue mi pensamiento» (yathā me ahu saṅkappo) significa tal como fue mi reflexión. Deseando mostrar el octavo pensamiento del gran hombre, que es superior a su propio pensamiento, el Buda enseñó «más allá de aquello» (tato uttariṃ). El resto del texto es claro en todas partes. ගහපතිවග්ගො තතියො. Tercero: El Grupo de los Jefes de Familia (Gahapativagga). 4. දානවග්ගො 4. El Grupo de las Ofrendas (Dānavagga). 1. පඨමදානසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Primer Discurso sobre la Ofrenda. 31. චතුත්ථස්ස පඨමෙ ආසජ්ජ දානං දෙතීති පත්වා දානං දෙති. ආගතං දිස්වා තං මුහුත්තංයෙව නිසීදාපෙත්වා සක්කාරං කත්වා දානං දෙති, දස්සාමීති න කිලමෙති. භයාති ‘‘අයං අදායකො අකාරකො’’ති ගරහභයා, අපායභයා වා. අදාසි මෙති මය්හං පුබ්බෙ එස ඉදං නාම අදාසීති දෙති. දස්සති මෙති අනාගතෙ ඉදං නාම දස්සතීති දෙති. සාහු දානන්ති දානං නාම සාධු සුන්දරං බුද්ධාදීහි පණ්ඩිතෙහි පසත්ථන්ති දෙති. චිත්තාලඞ්කාරචිත්තපරික්ඛාරත්ථං දානං දෙතීති සමථවිපස්සනාචිත්තස්ස අලඞ්කාරත්ථඤ්චෙව පරික්ඛාරත්ථඤ්ච දෙති. දානඤ්හි චිත්තං මුදුං කරොති. යෙන ලද්ධො, සො ‘‘ලද්ධං මෙ’’ති මුදුචිත්තො හොති. යෙන දින්නං, සොපි ‘‘දින්නං මයා’’ති මුදුචිත්තො හොති. ඉති උභින්නං චිත්තං මුදුං කරොති. තෙනෙව ‘‘අදන්තදමන’’න්ති වුච්චති. යථාහ – 31. En el primer sutta de la cuarta sección, «da una ofrenda tras encontrarse» (āsajja dānaṃ detīti) significa que da la ofrenda cuando los destinatarios han llegado. Al ver a la persona que llega, la hace sentar en ese mismo instante, le rinde honores y le da la ofrenda; al decir «daré», no la hace esperar fatigosamente. «Por temor» (bhayāti) significa por temor al reproche, pensando: «esta persona no es generosa ni caritativa», o por temor a los estados de privación (apāya). «Me dio» (adāsi me) significa que da pensando: «esta persona me dio tal objeto en el pasado». «Me dará» (dassati me) significa que da pensando: «en el futuro me dará tal objeto». «Dar es bueno» (sāhu dānanti) significa que da pensando: «la ofrenda en sí misma es noble y excelente, elogiada por los sabios como el Buda y otros». «Da la ofrenda para el ornamento y el equipo de la mente» (cittālaṅkāracittaparikkhāratthaṃ dānaṃ detīti) significa que da con el propósito de ornamentar y fortalecer la mente dedicada a la tranquilidad (samatha) y la visión cabal (vipassanā). En verdad, la ofrenda suaviza la mente. Aquel que recibe la ofrenda tiene una mente suavizada pensando: «he recibido». Aquel que da también tiene una mente suavizada pensando: «yo he dado». Así, la ofrenda suaviza la mente de ambos. Por esta razón, se dice que es «la doma de los indómitos». Como se ha dicho: ‘‘අදන්තදමනං [Pg.229] දානං, අදානං දන්තදූසකං; දානෙන පියවාචාය, උන්නමන්ති නමන්ති චා’’ති. «La ofrenda es la doma de los indómitos, la falta de generosidad corrompe a los ya domados; mediante la ofrenda y las palabras amables, los seres se elevan y se inclinan (con respeto)». ඉමෙසු පන අට්ඨසු දානෙසු චිත්තාලඞ්කාරදානමෙව උත්තමන්ති. Entre estas ocho clases de ofrendas, la ofrenda para el ornamento de la mente es ciertamente la suprema. Aquí concluye la explicación del primer sutta. 2. දුතියදානසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Segundo Discurso sobre la Ofrenda. 32. දුතියෙ සද්ධාති යාය සද්ධාය දානං දෙති, සා සද්ධා. හිරියන්ති යාය හිරියා දානං දෙති, සාව අධිප්පෙතා. කුසලඤ්ච දානන්ති අනවජ්ජඤ්ච දානං. දිවියන්ති දිවඞ්ගමං. 32. En el segundo sutta, con el término «fe» (saddhā) se refiere a la fe mediante la cual se da la ofrenda. Con el término «vergüenza moral» (hiri), se refiere precisamente a la vergüenza por las malas acciones mediante la cual se da la ofrenda. «Ofrenda meritoria» (kusalañca dānaṃ) significa una ofrenda libre de culpa. «Celestial» (diviyaṃ) significa que conduce al mundo celestial. 3. දානවත්ථුසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Discurso sobre las Causas de la Ofrenda. 33. තතියෙ දානවත්ථූනීති දානකාරණානි. ඡන්දා දානං දෙතීති පෙමෙන දානං දෙති. දොසාති දොසෙන කුද්ධො හුත්වා යං අත්ථි, තං වෙගෙන ගණ්හිත්වා දෙති. මොහාති මොහෙන මූළ්හො දෙති. භයාති ගරහභයෙන වා අපායභයෙන වා, තස්ස තස්සෙව වා පන භයෙන දෙති. කුලවංසන්ති කුලපවෙණිං. 33. En el tercer sutta, «causas de la ofrenda» (dānavatthūnīti) son los motivos para dar. «Da por deseo» (chandā dānaṃ detīti) significa que da por afecto. «Por odio» (dosāti) significa que, estando airado, toma rápidamente lo que tiene y lo da. «Por delusión» (mohāti) significa que da estando confundido o por ignorancia. «Por miedo» (bhayāti) significa que da por temor al reproche, por temor a los estados de privación, o por temor a ese objeto o situación específica. «Linaje familiar» (kulavaṃsanti) se refiere a la tradición o costumbre de los ancestros. 4. ඛෙත්තසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Discurso sobre el Campo. 34. චතුත්ථෙ න මහප්ඵලං හොතීති ධඤ්ඤඵලෙන මහප්ඵලං න හොති. න මහස්සාදන්ති යම්පිස්ස ඵලං හොති, තස්ස අස්සාදො න මහා හොති මන්දස්සාදං න මධුරං. න ඵාතිසෙය්‍යන්ති සෙය්‍යාපිස්ස න හොති වුඩ්ඪි, තස්ස මහන්තං වීහිථම්භසන්නිවෙසං න හොතීති අත්ථො. උන්නාමනින්නාමීති ථලනින්නවසෙන විසමතලං. තත්ථ ථලෙ උදකං න සණ්ඨාති, නින්නෙ අතිබහු තිට්ඨති. පාසාණසක්ඛරිකන්ති පත්ථරිත්වා ඨිතපිට්ඨිපාසාණෙහි ච ඛුද්දකපාසාණෙහි ච සක්ඛරාහි ච සමන්නාගතං. ඌසරන්ති උබ්භින්නලොණං. න ච ගම්භීරසිතන්ති ථද්ධභූමිතාය ගම්භීරානුගතං, නඞ්ගලමග්ගං කත්වා කසිතුං න සක්කා හොති, උත්තානනඞ්ගලමග්ගමෙව හොති. න ආයසම්පන්නන්ති න උදකාගමනසම්පන්නං. න අපායසම්පන්නන්ති පච්ඡාභාගෙ උදකනිග්ගමනමග්ගසම්පන්නං න හොති. න මාතිකාසම්පන්නන්ති න ඛුද්දකමහන්තීහි උදකමාතිකාහි සම්පන්නං හොති[Pg.230]. න මරියාදසම්පන්නන්ති න කෙදාරමරියාදාහි සම්පන්නං. න මහප්ඵලන්තිආදීනි සබ්බානි විපාකඵලවසෙනෙව වෙදිතබ්බානි. 34. En el cuarto sutta, «no es de gran fruto» (na mahapphalaṃ hotīti) significa que no resulta en una gran cosecha de grano. «No es de gran deleite» (na mahassādanti) significa que el fruto que produce no tiene un gran sabor, sino un sabor pobre y no es dulce. «No tiene una excelencia próspera» (na phātiseyyanti) significa que no hay crecimiento excelente; el sentido es que no tiene una formación vigorosa de los tallos de arroz. «Con elevaciones y depresiones» (uṇṇāmaninnāmīti) significa que tiene una superficie irregular debido a terrenos altos y bajos. Allí, en las elevaciones, el agua no se retiene; en las depresiones, el agua se estanca en exceso. «Lleno de piedras y gravilla» (pāsāṇasakkharikanti) significa que está cubierto de losas de piedra extendidas y provisto de pequeñas piedras y grava. «Salino» (ūsaranti) significa que tiene salitre que brota. «Ni de surco profundo» (na ca gambhīrasitanti) significa que, debido a la dureza del terreno, no es posible arar siguiendo un surco profundo; solo hay surcos superficiales. «No provisto de entradas de agua» (na āyasampannanti) significa que carece de un flujo de entrada de agua adecuado. «No provisto de salidas de agua» (na apāyasampannanti) significa que carece de canales de drenaje. «No provisto de acequias» (na mātikāsampannanti) significa que no está provisto de canales de riego pequeños o grandes. «No provisto de linderos» (na mariyādasampannanti) significa que no tiene los diques o divisiones de los campos (terrazas). Todas estas expresiones, como «no es de gran fruto», deben entenderse precisamente en términos del fruto de la cosecha o, metafóricamente, del resultado kármico. සම්පන්නෙති පරිපුණ්ණෙ සම්පත්තියුත්තෙ. පවුත්තා බීජසම්පදාති සම්පන්නං බීජං රොපිතං. දෙවෙ සම්පාදයන්තම්හීති දෙවෙ සම්මා වස්සන්තෙ. අනීතිසම්පදා හොතීති කීටකිමිආදිපාණකඊතියා අභාවො එකා සම්පදා හොති. විරූළ්හීති වඩ්ඪි දුතියා සම්පදා හොති. වෙපුල්ලන්ති විපුලභාවො තතියා සම්පදා හොති. ඵලන්ති පරිපුණ්ණඵලං චතුත්ථී සම්පදා හොති. සම්පන්නසීලෙසූති පරිපුණ්ණසීලෙසු. භොජනසම්පදාති සම්පන්නං විවිධභොජනං. සම්පදානන්ති තිවිධං කුසලසම්පදං. උපනෙතීති සා භොජනසම්පදා උපනයති. කස්මා? සම්පන්නඤ්හිස්ස තං කතං, යස්මාස්ස තං කතකම්මං සම්පන්නං පරිපුණ්ණන්ති අත්ථො. සම්පන්නත්ථූධාති සම්පන්නො අත්ථු ඉධ. විජ්ජාචරණසම්පන්නොති තීහි විජ්ජාහි ච පඤ්චදසහි චරණධම්මෙහි ච සමන්නාගතො. ලද්ධාති එවරූපො පුග්ගලො චිත්තස්ස සම්පදං අවෙකල්ලපරිපුණ්ණභාවං ලභිත්වා. කරොති කම්මසම්පදන්ති පරිපුණ්ණකම්මං කරොති. ලභති චත්ථසම්පදන්ති අත්ථඤ්ච පරිපුණ්ණං ලභති. දිට්ඨිසම්පදන්ති විපස්සනාදිට්ඨිං. මග්ගසම්පදන්ති සොතාපත්තිමග්ගං. යාති සම්පන්නමානසොති පරිපුණ්ණචිත්තො හුත්වා අරහත්තං යාති. සා හොති සබ්බසම්පදාති සා සබ්බදුක්ඛෙහි විමුත්ති සබ්බසම්පදා නාම හොතීති. 'Sampanneti' significa aquello que está completo (paripuṇṇe) y dotado de perfección (sampattiyutte). 'Pavuttā bījasampadāti' se refiere a la siembra de una semilla perfecta. 'Deve sampādayantamhīti' significa cuando la lluvia cae correctamente (sammā vassante). 'Anītisampadā hotīti' indica que la ausencia de peligros como insectos, gusanos y otras plagas es un tipo de logro o perfección. 'Virūḷhīti' se refiere al crecimiento, que es el segundo logro. 'Vepullanti' es la abundancia o expansión, siendo el tercer logro. 'Phalanti' es el fruto completo, el cuarto logro. 'Sampannasīlesūti' se refiere a aquellos con una virtud perfecta (paripuṇṇasīlesu). 'Bhojanasampadāti' es la excelencia de los diversos alimentos. 'Sampadānanti' se refiere al triple logro del mérito (kusalasampada). 'Upanetīti' significa que dicha excelencia del alimento conduce a ello. ¿Por qué lo conduce? Porque la acción meritoria realizada por los virtuosos es completa; el significado es que su acción (katakamma) es perfecta y plena. 'Sampannatthūdhāti' significa que el propósito sea perfecto aquí. 'Vijjācaraṇasampannoti' es aquel dotado de los tres conocimientos (vijjā) y de los quince tipos de conducta (caraṇadhamma). 'Laddhāti' indica que tal persona, tras haber obtenido la perfección de la mente, que es un estado de plenitud sin deficiencias, 'karoti kammasampadanti' realiza una acción perfecta. 'Labhati catthasampadanti' significa que obtiene un beneficio completo. 'Diṭṭhisampadanti' se refiere a la visión de la introspección (vipassanādiṭṭhi). 'Maggasampadanti' se refiere al sendero de la entrada en la corriente (sotāpattimagga). 'Yāti sampannamānasoti' significa que, poseyendo una mente perfecta, alcanza el estado de Arahant. 'Sā hoti sabbasampadāti' significa que dicha liberación de todo sufrimiento se denomina el logro supremo o perfección total. 5. දානූපපත්තිසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Discurso sobre el Renacimiento por medio de la Generosidad 35. පඤ්චමෙ දානූපපත්තියොති දානපච්චයා උපපත්තියො. දහතීති ඨපෙති. අධිට්ඨාතීති තස්සෙව වෙවචනං. භාවෙතීති වඩ්ඪෙති. හීනෙ විමුත්තන්ති හීනෙසු පඤ්චසු කාමගුණෙසු විමුත්තං. උත්තරි අභාවිතන්ති තතො උත්තරිමග්ගඵලත්ථාය අභාවිතං. තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තතීති යං ඨානං පත්ථෙත්වා කුසලං කතං, තත්ථ නිබ්බත්තනත්ථාය සංවත්තති. වීතරාගස්සාති මග්ගෙන වා සමුච්ඡින්නරාගස්ස සමාපත්තියා වා වික්ඛම්භිතරාගස්ස. දානමත්තෙනෙව හි බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිතුං න සක්කා, දානං පන සමාධිවිපස්සනාචිත්තස්ස අලඞ්කාරපරිවාරං හොති. තතො දානෙන මුදුචිත්තො බ්‍රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තති. තෙන වුත්තං – ‘‘වීතරාගස්ස නො සරාගස්සා’’ති. 35. En el quinto sutta, 'dānūpapattiyoti' son los renacimientos que tienen como causa la generosidad. 'Dahatīti' significa establecer (ṭhapeti). 'Adhiṭṭhātīti' es un sinónimo de la palabra anterior. 'Bhāvetīti' significa desarrollar o aumentar. 'Hīne vimuttanti' significa que la mente está inclinada o liberada hacia los cinco bajos placeres de los sentidos. 'Uttari abhāvitanti' significa que no ha sido desarrollada más allá de eso para el propósito de los senderos y frutos. 'Tatrūpapattiyā saṃvattatīti' significa que conduce a renacer en aquel lugar por el cual se realizó el mérito con ese anhelo. 'Vītarāgassāti' se refiere a alguien cuyo deseo ha sido erradicado por el Sendero o suprimido por la concentración (samāpatti). Ciertamente, no es posible renacer en el mundo de Brahma únicamente por medio de la generosidad; sin embargo, la generosidad sirve como un adorno y un acompañamiento para la mente dedicada a la concentración y la introspección (samādhi-vipassanā). Por lo tanto, alguien que posee una mente suave gracias a la generosidad, tras desarrollar los estados sublimes (brahmavihāra), renace en el mundo de Brahma. Por esto se dijo: 'para quien está libre de deseo, no para quien posee deseo'. 6. පුඤ්ඤකිරියවත්ථුසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Discurso sobre las Bases de la Acción Meritoria 36. ඡට්ඨෙ [Pg.231] පුඤ්ඤකිරියානි ච තානි තෙසං තෙසං ආනිසංසානං වත්ථූනි චාති පුඤ්ඤකිරියවත්ථූනි. දානාදීනඤ්හි ලක්ඛණෙ චිත්තං ඨපෙත්වා ‘‘එවරූපං නාම අම්හෙහි දානං දාතබ්බං, සීලං රක්ඛිතබ්බං, භාවනා භාවෙතබ්බා’’ති සත්තා පුඤ්ඤානි කරොන්ති. දානමෙව දානමයං, දානචෙතනාසු වා පුරිමචෙතනාතො නිප්ඵන්නා සන්නිට්ඨාපකචෙතනා දානමයං සීලාදීහි සීලමයාදීනි විය. සෙසද්වයෙසුපි එසෙව නයො. පරිත්තං කතං හොතීති ථොකං මන්දං කතං හොති. නාභිසම්භොතීති න නිප්ඵජ්ජති. අකතං හොතීති භාවනායයොගොයෙව අනාරද්ධො හොතීති අත්ථො. මනුස්සදොභග්‍යන්ති මනුස්සෙසු සම්පත්තිරහිතං පඤ්චවිධං නීචකුලං. උපපජ්ජතීති පටිසන්ධිවසෙන උපගච්ඡති, තත්ථ නිබ්බත්තතීති අත්ථො. මත්තසො කතන්ති පමාණෙන කතං, ථොකං න බහු. මනුස්සසොභග්‍යන්ති මනුස්සෙසු සුභගභාවං තිවිධකුලසම්පත්තිං. අධිමත්තන්ති අධිකප්පමාණං බලවං වා. අධිගණ්හන්තීති අභිභවිත්වා ගණ්හන්ති, විසිට්ඨතරා ජෙට්ඨකා හොන්තීති අත්ථො. 36. En el sexto sutta, 'puññakiriyavatthūnīti' se refiere a aquellas acciones que son meritorias y que, al mismo tiempo, son las bases o causas de sus respectivos beneficios. Ciertamente, al establecer la mente en las características de la generosidad y otras virtudes, los seres realizan méritos pensando: 'Debemos dar tal tipo de ofrenda, debemos guardar la virtud y debemos desarrollar la meditación'. La generosidad misma se denomina 'dānamaya'. O también, entre las intenciones (cetana) que surgen antes, durante y después, la intención decisiva que surge de la intención inicial se llama 'dānamaya', de manera similar a cómo los objetos hechos de harina se llaman 'piṭṭhamaya'. El mismo principio se aplica a los otros dos términos (sīlamaya y bhāvanāmaya). 'Parittaṃ kataṃ hotīti' significa que se ha hecho poco o de manera débil. 'Nābhisambhotīti' significa que no llega a completarse o dar fruto. 'Akataṃ hotīti' significa que no se ha emprendido el esfuerzo en la práctica de la meditación. 'Manussadobhagyanti' se refiere a nacer en uno de los cinco tipos de familias bajas carentes de prosperidad entre los humanos. 'Upapajjatīti' significa que llega allí por medio del renacimiento; el significado es que nace en esa familia baja. 'Mattaso katanti' significa hecho con una medida limitada, un poco, no mucho. 'Manussasobhagyaṃ' es la condición de ser afortunado entre los humanos, el logro de nacer en los tres tipos de familias prósperas. 'Adhimattanti' significa en gran medida o con gran fuerza. 'Adhigaṇhantīti' significa que obtienen una posición tras sobresalir; el significado es que se convierten en líderes o jefes distinguidos. 7. සප්පුරිසදානසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Discurso sobre la Generosidad de la Persona Íntegra 37. සත්තමෙ සුචින්ති පරිසුද්ධං වණ්ණසම්පන්නං දෙති. පණීතන්ති රසූපපන්නං. කාලෙනාති යුත්තපත්තකාලෙන. කප්පියන්ති යං කප්පියං, තං දෙති. විචෙය්‍ය දෙතීති ‘‘ඉමස්ස දින්නං මහප්ඵලං භවිස්සති, ඉමස්ස න මහප්ඵල’’න්ති එවං පටිග්ගාහකපරියෙසනවසෙන දානං වා පණිධායවසෙන දානං වා විචිනිත්වා දෙති. 37. En el séptimo sutta, 'sucinti' significa que da un objeto puro y de color excelente. 'Paṇītanti' significa dotado de un sabor exquisito. 'Kālenāti' significa en el momento oportuno y adecuado. 'Kappiyanti' significa que da aquello que es permitido para los monjes. 'Viceyya detīti' significa que da tras haber discriminado o seleccionado, pensando: 'Lo dado a esta persona tendrá un gran fruto, lo dado a esta otra no'; así da seleccionando ya sea al receptor o basándose en la excelencia de la ofrenda. 8. සප්පුරිසසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Discurso sobre la Persona Íntegra 38. අට්ඨමෙ අත්ථායාති අත්ථත්ථාය. හිතාය සුඛායාති හිතත්ථාය සුඛත්ථාය. පුබ්බපෙතානන්ති පරලොකගතානං ඤාතීනං. ඉමස්මිං සුත්තෙ අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ චක්කවත්තිරාජානො බොධිසත්තා පච්චෙකබුද්ධා ලබ්භන්ති, බුද්ධකාලෙ බුද්ධා චෙව බුද්ධසාවකා ච. යථාවුත්තානඤ්හි එතෙසං අත්ථාය හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. බහුන්නං වත අත්ථාය, සප්පඤ්ඤො ඝරමාවසන්ති සප්පඤ්ඤො ඝරෙ වසන්තො බහූනං වත අත්ථාය හොති. පුබ්බෙති පඨමෙව. පුබ්බෙකතමනුස්සරන්ති [Pg.232] මාතාපිතූනං පුබ්බකාරගුණෙ අනුස්සරන්තො. සහධම්මෙනාති සකාරණෙන පච්චයපූජනෙන පූජෙති. අපචෙ බ්‍රහ්මචාරයොති බ්‍රහ්මචාරිනො අපචයති, නීචවුත්තිතං නෙසං ආපජ්ජති. පෙසලොති පියසීලො. 38. En el octavo sutta, 'atthāyāti' significa con el propósito del beneficio. 'Hitāya sukhāyāti' significa con el propósito del bienestar y la felicidad. 'Pubbapetānanti' se refiere a los familiares que han partido al otro mundo. En este sutta, cuando no ha surgido un Buddha, se recurre a los reyes universales (cakkavatti), a los Bodhisattas y a los Paccekabuddhas; en el tiempo de un Buddha, se recurre a los Buddhas y a sus discípulos. Ciertamente, estas personas mencionadas conducen al beneficio, bienestar y felicidad de los padres y otros familiares. 'Bahunnaṃ vata atthāya sappañño gharamāvasanti' significa que el sabio que vive en el hogar ciertamente existe para el beneficio de muchos. 'Pubbeti' significa primeramente. 'Pubbekatamanussaranti' significa recordando las cualidades de los favores realizados anteriormente por los padres. 'Sahadhammenāti' significa que rinde culto u ofrenda con una razón justa mediante el servicio con los requisitos. 'Apace brahmacārayoti' significa que respeta a quienes practican la vida santa, adoptando una actitud de humildad ante ellos. 'Pesalo' es aquel que posee una virtud amada. 9. අභිසන්දසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Discurso sobre las Corrientes [de Mérito] 39. නවමෙ දානානීති චෙතනාදානානි. අග්ගඤ්ඤානීතිආදීනං අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව. 39. En el noveno sutta, 'dānānīti' son los actos de generosidad basados en la intención (cetana). El significado de 'aggaññānīti' y otros términos ya ha sido explicado anteriormente en el comentario al Libro de los Cuatros (Catukka Nipāta). 10. දුච්චරිතවිපාකසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Discurso sobre los Resultados de la Mala Conducta 40. දසමෙ පාණාතිපාතොති පාණාතිපාතචෙතනා. සබ්බලහුසොති සබ්බලහුකො. අප්පායුකසංවත්තනිකොති තෙන පරිත්තකෙන කම්මවිපාකෙන අප්පායුකො හොති, දින්නමත්තාය වා පටිසන්ධියා විලීයති මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තමත්තෙ වා. එවරූපො හි න අඤ්ඤස්ස කස්සචි නිස්සන්දො, පාණාතිපාතස්සෙව ගතමග්ගො එසොති. භොගබ්‍යසනසංවත්තනිකොති යථා කාකණිකාමත්තම්පි හත්ථෙ න තිට්ඨති, එවං භොගබ්‍යසනං සංවත්තෙති. සපත්තවෙරසංවත්තනිකො හොතීති සහ සපත්තෙහි වෙරං සංවත්තෙති. තස්ස හි සපත්තා ච බහුකා හොන්ති. යො ච නං පස්සති, තස්මිං වෙරමෙව උප්පාදෙති න නිබ්බායති. එවරූපො හි පරස්ස රක්ඛිතගොපිතභණ්ඩෙ අපරාධස්ස නිස්සන්දො. 40. En el décimo sutta, 'pāṇātipāto' se refiere a la voluntad de matar. 'Sabbalahuso' significa el resultado más leve de todos los actos de matar. 'Appāyukasaṃvattaniko' significa que, debido a ese remanente mínimo del resultado del karma de matar, uno tiene una vida corta, o bien la vida se extingue apenas ocurre la reconexión (concepción) en el vientre materno o apenas se nace. De hecho, tal brevedad de vida no es el resultado de ningún otro karma; es el camino recorrido exclusivamente por el acto de matar. 'Bhogabyasanasaṃvattaniko' significa que, así como ni siquiera el valor de una pequeña moneda permanece en la mano, del mismo modo el acto conduce a la ruina de las riquezas. 'Sapattaverasaṃvattaniko hoti' significa que genera enemistad junto con adversarios. Pues, para quien comete tal acto, los enemigos son numerosos. Quienquiera que lo vea, solo surge enemistad hacia él y esta no se apacigua. De hecho, tal abundancia de enemigos es el resultado de la ofensa contra los bienes protegidos y custodiados de otros. අභූතබ්භක්ඛානසංවත්තනිකො හොතීති අභූතෙන අබ්භක්ඛානං සංවත්තෙති, යෙන කෙනචි කතං තස්සෙව උපරි පතති. මිත්තෙහි භෙදනසංවත්තනිකොති මිත්තෙහි භෙදං සංවත්තෙති. යං යං මිත්තං කරොති, සො සො භිජ්ජතියෙව. අමනාපසද්දසංවත්තනිකොති අමනාපසද්දං සංවත්තෙති. යා සා වාචා කණ්ටකා කක්කසා කටුකා අභිසජ්ජනී මම්මච්ඡෙදිකා, ගතගතට්ඨානෙ තමෙව සුණාති, මනාපසද්දසවනං නාම න ලභති. එවරූපො ඵරුසවාචාය ගතමග්ගො නාම. අනාදෙය්‍යවාචාසංවත්තනිකොති අග්ගහෙතබ්බවචනතං සංවත්තෙති, ‘‘ත්වං කස්මා කථෙසි, කො හි තව වචනං ගහෙස්සතී’’ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති. අයං සම්ඵප්පලාපස්ස ගතමග්ගො. උම්මත්තකසංවත්තනිකො හොතීති උම්මත්තකභාවං [Pg.233] සංවත්තෙති. තෙන හි මනුස්සො උම්මත්තො වා ඛිත්තචිත්තො වා එළමූගො වා හොති. අයං සුරාපානස්ස නිස්සන්දො. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටමෙව කථිතන්ති. 'Abhūtabbhakkhānasaṃvattaniko hoti' significa que conduce a falsas acusaciones mediante lo que no es real; la falta cometida por cualquier otro recae sobre el propio perpetrador de la mentira. 'Mittehi bhedanasaṃvattaniko' significa que provoca la división entre amigos. Cualquier amistad que entable, esa misma se rompe inevitablemente. 'Amanāpasaddasaṃvattaniko' significa que produce sonidos desagradables. Aquellas palabras que son como espinas, ásperas, amargas, hirientes y que cortan los afectos; en cualquier lugar a donde vaya, solo escucha tales sonidos y no obtiene lo que se llama la audición de sonidos agradables. Tal es el camino recorrido por el habla áspera. 'Anādeyyavācāsaṃvattaniko' significa que conduce a un estado donde sus palabras no son aceptadas; llega a ser alguien a quien se le dice: '¿Por qué hablas? ¿Quién va a aceptar tus palabras?'. Este es el camino recorrido por el habla fútil. 'Ummattakasaṃvattaniko hoti' significa que conduce a la locura. Por ello, el hombre se vuelve loco, o de mente perturbada, o balbuceante. Este es el resultado de beber licores. En este sutta, se ha hablado únicamente del ciclo de sufrimientos (vaṭṭa). දානවග්ගො චතුත්ථො. El cuarto capítulo: Dānavagga (Capítulo sobre la Generosidad). 5. උපොසථවග්ගො 5. Uposathavagga (Capítulo sobre el Uposatha). 4. වාසෙට්ඨසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Vāseṭṭha Sutta. 44. පඤ්චමස්ස චතුත්ථෙ ඉමෙ චෙපි, වාසෙට්ඨ, මහාසාලාති පුරතො ඨිතෙ ද්වෙ සාලරුක්ඛෙ දස්සෙන්තො පරිකප්පොපමං ආහ. ඉදං වුත්තං හොති – ඉමෙ තාව මහාසාලා අචෙතනා. සචෙ එතෙපි සචෙතනා හුත්වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසෙය්‍යුං, එතෙසම්පි සො උපොසථවාසො දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය අස්ස. භූතෙ පන වත්තබ්බමෙව නත්ථීති. 44. En el cuarto sutta del quinto capítulo, con las palabras 'ime cepi, vāseṭṭha, mahāsālā', el Buda, señalando dos grandes árboles Sal situados frente a él, presentó una metáfora hipotética. Lo que se quiere decir es esto: en primer lugar, estos grandes árboles Sal carecen de conciencia. Si incluso ellos tuvieran conciencia y observaran el Uposatha dotado de sus ocho factores, esa observancia del Uposatha sería para su beneficio y felicidad por largo tiempo. Siendo así en seres conscientes, no hay necesidad de decir más. 6. අනුරුද්ධසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Anuruddha Sutta. 46. ඡට්ඨෙ යෙනායස්මා අනුරුද්ධොති තා කිර දෙවතා අත්තනො සම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ‘‘කිං නු ඛො නිස්සාය අයං සම්පත්ති අම්හෙහි ලද්ධා’’ති ආවජ්ජමානා ථෙරං දිස්වා ‘‘මයං අම්හාකං අය්‍යස්ස පුබ්බෙ චක්කවත්තිරජ්ජං කරොන්තස්ස පාදපරිචාරිකා හුත්වා තෙන දින්නොවාදෙ ඨත්වා ඉමං සම්පත්තිං ලභිම්හ, ගච්ඡාම ථෙරං ආනෙත්වා ඉමං සම්පත්තිං අනුභවිස්සාමා’’ති දිවා යෙනායස්මා අනුරුද්ධො තෙනුපසඞ්කමිංසු. තීසු ඨානෙසූති තීසු කාරණෙසු. ඨානසො පටිලභාමාති ඛණෙනෙව ලභාම. සරන්ති වචනසද්දං වා ගීතසද්දං වා ආභරණසද්දං වා. පීතා අස්සූතිආදීනි නීලා තාව ජාතා, පීතා භවිතුං න සක්ඛිස්සන්තීතිආදිනා නයෙන චින්තෙත්වා විතක්කෙති. තාපි ‘‘ඉදානි අය්‍යො අම්හාකං පීතභාවං ඉච්ඡති, ඉදානි ලොහිතභාව’’න්ති තාදිසාව අහෙසුං. 46. En el sexto sutta, sobre 'yenāyasmā anuruddho': se dice que aquellas deidades, observando su propia magnificencia, reflexionaron: '¿En dependencia de qué hemos obtenido nosotras esta magnificencia?'. Al ver al venerable Anuruddha, pensaron: 'Anteriormente, cuando nuestro señor Anuruddha era un monarca universal, nosotras fuimos sus servidoras personales y, siguiendo sus instrucciones, obtuvimos esta magnificencia; vayamos, traigamos al venerable y disfrutemos de esta magnificencia'. Así, durante el día, se acercaron a donde estaba el venerable Anuruddha. 'Tīsu ṭhānesu' significa por tres razones. 'Ṭhānaso paṭilabhāma' significa que las obtenemos en un instante. 'Saranti' se refiere al sonido de la voz, del canto o de los ornamentos. Con respecto a 'pītā assu' y otros, Anuruddha reflexiona: 'Habiendo nacido azules, no podrán volverse amarillas', y así sucesivamente. Ellas, comprendiendo que el venerable deseaba verlas amarillas o rojas, se transformaron según su deseo. අච්ඡරං වාදෙසීති පාණිතලං වාදෙසි. පඤ්චඞ්ගිකස්සාති ආතතං, විතතං, ආතතවිතතං, ඝනං, සුසිරන්ති ඉමෙහි පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස. තත්ථ ආතතං නාම චම්මපරියොනද්ධෙසු භෙරිආදීසු එකතලතූරියං, විතතං නාම උභයතලං, ආතතවිතතං නාම සබ්බසො [Pg.234] පරියොනද්ධං, සුසිරං වංසාදි, ඝනං සම්මාදි. සුවිනීතස්සාති ආකඩ්ඪනසිථිලකරණාදීහි සමුච්ඡිතස්ස. සුප්පටිපතාළිතස්සාති පමාණෙ ඨිතභාවජානනත්ථං සුට්ඨු පටිපතාළිතස්ස. කුසලෙහි සුසමන්නාහතස්සාති යෙ වාදෙතුං කුසලා ඡෙකා, තෙහි වාදිතස්ස. වග්ගූති ඡෙකො සුන්දරො. රජනීයොති රඤ්ජෙතුං සමත්ථො. කමනීයොති කාමෙතබ්බයුත්තො. ඛමනීයොති වා පාඨො, දිවසම්පි සුය්‍යමානො ඛමතෙව, න නිබ්බින්දතීති අත්ථො. මදනීයොති මානමදපුරිසමදජනනො. ඉන්ද්‍රියානි ඔක්ඛිපීති ‘‘අසාරුප්පං ඉමා දෙවතා කරොන්තී’’ති ඉන්ද්‍රියානි හෙට්ඨා ඛිපි, න අක්ඛීනි උම්මීලෙත්වා ඔලොකෙසි. න ඛ්වය්‍යො අනුරුද්ධො සාදියතීති ‘‘මයං නච්චාම ගායාම, අය්‍යො පන අනුරුද්ධො න ඛො සාදියති, අක්ඛීනි උම්මීලෙත්වා න ඔලොකෙති, කිං මයං නච්චිත්වා වා ගායිත්වා වා කරිස්සාමා’’ති තත්ථෙව අන්තරධායිංසු. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති තාසං දෙවතානං ආනුභාවං දිස්වා ‘‘කතිහි නු ඛො ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො මනාපකායිකෙ දෙවලොකෙ නිබ්බත්තතී’’ති ඉමමත්ථං පුච්ඡිතුං උපසඞ්කමි. 'Accharaṃ vādesi' significa que golpearon las palmas de sus manos. 'Pañcaṅgikassa' se refiere a la música de cinco tipos de instrumentos: Ātata (tambor de una cara), Vitata (tambor de dos caras), Ātatavitata (tambor totalmente cubierto), Susira (instrumentos de viento) y Ghana (percusión de metal). De estos, 'ātata' son tambores de una sola cara como el bheri; 'vitata' son de dos caras; 'ātatavitata' son instrumentos completamente recubiertos de cuero; 'susira' son flautas y similares; 'ghana' son platillos y similares. 'Suvinītassa' significa bien afinado y ejecutado. 'Suppaṭipatāḷitassa' significa bien percutido para mantener el ritmo y tono adecuados. 'Kusalehi susamannāhatassā' significa ejecutado por expertos. 'Vaggū' significa hermoso y excelente. 'Rajanīyo' significa encantador. 'Kamanīyo' significa deseable. También existe la variante 'khamanīyo', que significa que aunque se escuche todo el día, resulta agradable y no causa hastío. 'Madanīyo' significa que provoca embriaguez de orgullo. 'Indriyāni okkhipī' significa que, al considerar que las deidades actuaban de forma inapropiada, Anuruddha bajó sus facultades sensoriales y no abrió los ojos para mirar. En 'na khvayyo anuruddho sādiyati', el sentido es: 'Nosotras cantamos y bailamos, pero el venerable no se complace ni nos mira; ¿qué ganamos con esto?'. Entonces, desaparecieron allí mismo. 'Yena bhagavā tenupasaṅkami' significa que, tras ver el poder de las deidades, Anuruddha se acercó al Bendito para preguntar: '¿Con cuántas cualidades debe contar una mujer para renacer en el reino celestial de los Manāpakāyikā?'. 9-10. ඉධලොකිකසුත්තද්වයවණ්ණනා 9-10. Comentario a los dos suttas sobre este mundo (Idhalokika). 49-50. නවමෙ අයං’ස ලොකො ආරද්ධො හොතීති අයමස්ස ලොකො ඉධලොකෙ කරණමත්තාය ආරද්ධත්තා පරිපුණ්ණත්තා ආරද්ධො හොති පරිපුණ්ණො. සොළසාකාරසම්පන්නාති සුත්තෙ වුත්තෙහි අට්ඨහි, ගාථාසු අට්ඨහීති සොළසහි ආකාරෙහි සමන්නාගතා, යානි වා අට්ඨඞ්ගානි පරම්පි තෙසු සමාදපෙතීති එවම්පි සොළසාකාරසම්පන්නාති එකෙ. සද්ධාසීලපඤ්ඤා පනෙත්ථ මිස්සිකා කථිතා. දසමං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කථිතං. සබ්බසුත්තෙසු පන යං න වුත්තං, තං හෙට්ඨා ආගතනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති. 49-50. En el noveno [sutta], la frase 'este mundo es emprendido' (ayaṃ loko āraddho hoti) significa que para ella, este mundo presente, debido a haber emprendido y completado los asuntos necesarios en este mundo, es emprendido y está completo. 'Dotada de dieciséis aspectos' significa que posee los ocho aspectos mencionados en el texto del sutta y los ocho aspectos mencionados en los versos, sumando así dieciséis aspectos; otros dicen que posee ocho cualidades y establece a otros también en esas mismas ocho, sumando dieciséis aspectos. Aquí se mencionan la fe, la virtud y la sabiduría de manera mixta. El décimo sutta fue dicho a la Sangha de monjes. Lo que no se ha mencionado específicamente en todos estos suttas es claro por el método explicado anteriormente. උපොසථවග්ගො පඤ්චමො. El quinto capítulo sobre el Uposatha. පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං. El primer grupo de cincuenta suttas ha concluido. 2. දුතියපණ්ණාසකං 2. El segundo grupo de cincuenta suttas. (6) 1. ගොතමීවග්ගො (6) 1. El capítulo de Gotamī. 1. ගොතමීසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Gotamī Sutta. 51. ඡට්ඨස්ස [Pg.235] පඨමෙ සක්කෙසු විහරතීති පඨමගමනෙන ගන්ත්වා විහරති. මහාපජාපතීති පුත්තපජාය චෙව ධීතුපජාය ච මහන්තත්තා එවංලද්ධනාමා. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති භගවා කපිලපුරං ගන්ත්වා පඨමමෙව නන්දං පබ්බාජෙසි, සත්තමෙ දිවසෙ රාහුලකුමාරං. චුම්බටකකලහෙ (දී. නි. අට්ඨ. 2.331; සං. නි. අට්ඨ. 1.1.37) පන උභයනගරවාසිකෙසු යුද්ධත්ථාය නික්ඛන්තෙසු සත්ථා ගන්ත්වා තෙ රාජානො සඤ්ඤාපෙත්වා අත්තදණ්ඩසුත්තං (සු. නි. 941 ආදයො; මහානි. 170 ආදයො) කථෙසි. රාජානො පසීදිත්වා අඩ්ඪතියසතෙ අඩ්ඪතියසතෙ කුමාරෙ අදංසු, තානි පඤ්ච කුමාරසතානි සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිංසු, අථ නෙසං පජාපතියො සාසනං පෙසෙත්වා අනභිරතිං උප්පාදයිංසු. සත්ථා තෙසං අනභිරතියා උප්පන්නභාවං ඤත්වා තෙ පඤ්චසතෙ දහරභික්ඛූ කුණාලදහං නෙත්වා අත්තනො කුණාලකාලෙ නිසින්නපුබ්බෙ පාසාණතලෙ නිසීදිත්වා කුණාලජාතකකථාය (ජා. 2.21.කුණාලජාතක) තෙසං අනභිරතිං විනොදෙත්වා සබ්බෙපි තෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි, පුන මහාවනං ආනෙත්වා අරහත්තඵලෙති. තෙසං චිත්තජානනත්ථං පුනපි පජාපතියො සාසනං පහිණිංසු. තෙ ‘‘අභබ්බා මයං ඝරාවාසස්සා’’ති පටිසාසනං පහිණිංසු. තා ‘‘න දානි අම්හාකං ඝරං ගන්තුං යුත්තං, මහාපජාපතියා සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙත්වා පබ්බජිස්සාමා’’ති පඤ්චසතාපි මහාපජාපතිං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අය්‍යෙ, අම්හාකං පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙථා’’ති ආහංසු. මහාපජාපතී තා ඉත්ථියො ගහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා රඤ්ඤො පරිනිබ්බුතකාලෙ උපසඞ්කමීතිපි වදන්තියෙව. 51. En el primero del sexto capítulo, 'moraba entre los Sakyas' significa que moraba allí tras haber llegado en su primer viaje. 'Mahāpajāpatī' es el nombre que recibió debido a la grandeza de su progenie, tanto de hijos como de hijas. 'Se acercó a donde estaba el Bendito': el Bendito, tras ir a Kapilavatthu, primero ordenó a Nanda y, al séptimo día, al príncipe Rāhula. Debido a la disputa por el soporte del agua, cuando los habitantes de ambas ciudades salieron a luchar, el Maestro fue allí, reconcilió a los reyes y predicó el Attadaṇḍa Sutta. Los reyes, con fe, entregaron cada uno doscientos cincuenta príncipes; esos quinientos príncipes se ordenaron ante el Maestro. Entonces sus esposas enviaron un mensaje provocando descontento en la vida monástica. El Maestro, conociendo su descontento, llevó a los quinientos jóvenes monjes al lago Kuṇāla, se sentó en la losa de piedra donde solía sentarse en su vida anterior como el ave Kuṇāla, disipó su descontento con el Kuṇālajātaka y los estableció a todos en el fruto de entrar en la corriente (sotāpatti). Luego, los llevó al Mahāvana y los estableció en el fruto del Arhatship. Para conocer sus mentes, las esposas enviaron otro mensaje. Ellos respondieron: 'No somos aptos para la vida de hogar'. Ellas pensaron: 'No es adecuado que volvamos a nuestros hogares; iremos ante Mahāpajāpatī Gotamī, obtendremos permiso para la ordenación y nos ordenaremos'. Las quinientas mujeres se acercaron a Mahāpajāpatī y dijeron: 'Noble señora, consíguenos el permiso para la ordenación'. Mahāpajāpatī llevó a esas mujeres y se acercó al Bendito. Se dice que se acercó después de la muerte del rey Suddhodana, bajo el paraguas blanco. අලං ගොතමි, මා තෙ රුච්චීති කස්මා පටික්ඛිපි, නනු සබ්බෙසම්පි බුද්ධානං චතස්සො පරිසා හොන්තීති? කාමං හොන්ති, කිලමෙත්වා පන අනෙකවාරං යාචිතෙ අනුඤ්ඤාතං පබ්බජ්ජං ‘‘දුක්ඛෙන ලද්ධා’’ති සම්මා පරිපාලෙස්සන්තීති ගරුං කත්වා අනුඤ්ඤාතුකාමො පටික්ඛිපි. පක්කාමීති පුන කපිලපුරමෙව පාවිසි. යථාභිරන්තං [Pg.236] විහරිත්වාති බොධනෙය්‍යසත්තානං උපනිස්සයං ඔලොකෙන්තො යථාජ්ඣාසයනෙ විහරිත්වා. චාරිකං පක්කාමීති මහාජනසඞ්ගහං කරොන්තො උත්තමාය බුද්ධසිරියා අනොපමෙන බුද්ධවිලාසෙන අතුරිතචාරිකං පක්කාමි. 'Basta, Gotamī, no desees esto', ¿por qué lo rechazó? ¿Acaso no tienen todos los Buddhas las cuatro asambleas? Ciertamente las tienen. Sin embargo, lo rechazó deseando otorgar el permiso con seriedad, pensando: 'Habiendo obtenido la ordenación con dificultad tras pedirlo muchas veces con esfuerzo, la preservarán correctamente'. 'Partió' significa que entró de nuevo en Kapilavatthu. 'Habiendo morado según su deseo' significa que moró observando el potencial (upanissaya) de los seres capaces de alcanzar la liberación. 'Partió en su viaje' significa que, realizando el bienestar de las masas con la suprema gloria de un Buddha y una belleza incomparable, emprendió un viaje pausado. සම්බහුලාහි සාකියානීහි සද්ධින්ති අන්තොනිවෙසනම්හියෙව දසබලං උද්දිස්ස පබ්බජ්ජාවෙසං ගහෙත්වා පඤ්චසතා සාකියානියො පබ්බජ්ජාවෙසංයෙව ගාහාපෙත්වා සබ්බාහිපි තාහි සම්බහුලාහි සාකියානීහි සද්ධිං. චාරිකං පක්කාමීති ගමනං අභිනීහරි. ගමනාභිනීහරණකාලෙ පන තා සුඛුමාලා රාජිත්ථියො පදසා ගන්තුං න සක්ඛිස්සන්තීති සාකියකොලියරාජානො සොවණ්ණසිවිකායො උපට්ඨාපයිංසු. තා පන ‘‘යානෙ ආරුය්හ ගච්ඡන්තීති සත්ථරි අගාරවො කතො හොතී’’ති එකපණ්ණාසයොජනිකං පදසාව පටිපජ්ජිංසු. රාජානොපි පුරතො ච පච්ඡතො ච ආරක්ඛං සංවිදහාපෙත්වා තණ්ඩුලසප්පිතෙලාදීනං සකටානි පූරාපෙත්වා ‘‘ගතට්ඨානෙ ගතට්ඨානෙ ආහාරං පටියාදෙථා’’ති පුරිසෙ පෙසයිංසු. සූනෙහි පාදෙහීති තාසඤ්හි සුඛුමාලත්තා පාදෙසු එකො ඵොටො උට්ඨෙති, එකො භිජ්ජති. උභො පාදා කතකට්ඨිසම්පරිකිණ්ණා විය හුත්වා උද්ධුමාතා ජාතා. තෙන වුත්තං – ‘‘සූනෙහි පාදෙහී’’ති. බහිද්වාරකොට්ඨකෙති ද්වාරකොට්ඨකතො බහි. කස්මා පනෙවං ඨිතාති? එවං කිරස්සා අහොසි – ‘‘අහං තථාගතෙන අනනුඤ්ඤාතා සයමෙව පබ්බජ්ජාවෙසං අග්ගහෙසිං, එවං ගහිතභාවො ච පන මෙ සකලජම්බුදීපෙ පාකටො ජාතො. සචෙ සත්ථා පබ්බජ්ජං අනුජානාති, ඉච්චෙතං කුසලං. සචෙ පන නානුජානිස්සති, මහතී ගරහා භවිස්සතී’’ති විහාරං පවිසිතුං අසක්කොන්තී රොදමානාව අට්ඨාසි. 'Junto con muchas mujeres Sakyas' significa que dentro del palacio real, por devoción al Poseedor de las Diez Fuerzas, tomaron los hábitos; las quinientas mujeres Sakyas hicieron lo mismo. 'Partió en su viaje' significa que iniciaron su marcha. En ese momento, los reyes Sakya y Koliya, pensando que las delicadas mujeres reales no podrían viajar a pie, prepararon palanquines de oro. Pero ellas, pensando 'sería una falta de respeto al Maestro ir en vehículos', recorrieron a pie el camino de cincuenta y una leguas. Los reyes ordenaron protección y enviaron suministros para preparar comida en el camino. 'Con los pies hinchados': debido a su delicadeza, les salieron ampollas; unas aparecían y otras se rompían. Sus pies se hincharon como si estuvieran cubiertos de semillas de kataka. 'Fuera del portal' significa fuera de la entrada de la puerta principal. Se dice que pensó: 'He tomado los hábitos por mi cuenta sin el permiso del Tathāgata, y este hecho es conocido en toda Jambudīpa. Si el Maestro permite la ordenación, sería bueno; si no, habrá una gran reprobación'. Al no atreverse a entrar al monasterio, permaneció allí llorando. කිං නු ත්වං ගොතමීති කිං නු රාජකුලානං විපත්ති උප්පන්නා, කෙන ත්වං කාරණෙන එවං විවණ්ණභාවං පත්තා, සූනෙහි පාදෙහි…පෙ… ඨිතාති. අඤ්ඤෙනපි පරියායෙනාති අඤ්ඤෙනපි කාරණෙන. බහුකාරා, භන්තෙතිආදිනා තස්සා ගුණං කථෙත්වා පුන පබ්බජ්ජං යාචන්තො එවමාහ. සත්ථාපි ‘‘ඉත්ථියො නාම පරිත්තපඤ්ඤා, එකයාචිතමත්තෙන පබ්බජ්ජාය අනුඤ්ඤාතාය න මම සාසනං ගරුං කත්වා ගණ්හිස්සන්තී’’ති තික්ඛත්තුං පටික්ඛිපිත්වා ඉදානි ගරුං කත්වා ගාහාපෙතුකාමතාය සචෙ, ආනන්ද, මහාපජාපතී ගොතමී [Pg.237] අට්ඨ ගරුධම්මෙ පටිග්ගණ්හාති, සාව’ස්සා හොතු උපසම්පදාතිආදිමාහ. තත්ථ සාවස්සාති සා එව අස්සා පබ්බජ්ජාපි උපසම්පදාපි හොතු. ¿Por qué estás así, Gotamī?, con esta pregunta el Buddha inquiere si ha ocurrido una desgracia en la familia real; ¿por qué razón has llegado a tal estado de descoloramiento y te encuentras con los pies hinchados y el cuerpo cubierto de polvo? Así habló. Incluso por otro método significa por otra razón. Venerable señor, ella es de gran ayuda, etc., tras relatar sus virtudes y solicitando de nuevo la ordenación, Ānanda dijo estas palabras. El Maestro también, considerando que las mujeres tienen una sabiduría limitada y que si se les permitiera la ordenación con solo pedirlo una vez no tomarían Su enseñanza con el debido respeto, después de rechazar la petición tres veces, deseando ahora que la acepten con seriedad, dijo: Si, Ānanda, Mahāpajāpatī Gotamī acepta las ocho reglas pesadas (garudhammas), que eso mismo constituya su ordenación. En ese pasaje, sāvassā significa que esa aceptación misma sea para ella tanto su renuncia inicial como su ordenación completa. තදහූපසම්පන්නස්සාති තංදිවසං උපසම්පන්නස්ස. අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං කත්තබ්බන්ති ඔමානාතිමානෙ අකත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන අභිවාදනං, ආසනා පච්චුට්ඨාය පච්චුග්ගමනවසෙන පච්චුට්ඨානං, දසනඛෙ සමොධානෙත්වා අඤ්ජලිකම්මං, ආසනපඤ්ඤාපනබීජනාදිකං අනුච්ඡවිකකම්මසඞ්ඛාතං සාමීචිකම්මඤ්ච කතබ්බං. අභික්ඛුකෙ ආවාසෙති යත්ථ වසන්තියා අනන්තරායෙන ඔවාදත්ථාය උපසඞ්කමනට්ඨානෙ ඔවාදදායකො ආචරියො නත්ථි, අයං අභික්ඛුකො ආවාසො නාම. එවරූපෙ ආවාසෙ වස්සං න උපගන්තබ්බං. අන්වඩ්ඪමාසන්ති අනුපොසථිකං. ඔවාදූපසඞ්කමනන්ති ඔවාදත්ථාය උපසඞ්කමනං. දිට්ඨෙනාති චක්ඛුනා දිට්ඨෙන. සුතෙනාති සොතෙන සුතෙන. පරිසඞ්කායාති දිට්ඨසුතවසෙන පරිසඞ්කිතෙන. ගරුධම්මන්ති ගරුකං සඞ්ඝාදිසෙසාපත්තිං. පක්ඛමානත්තන්ති අනූනානි පන්නරස දිවසානි මානත්තං. ඡසු ධම්මෙසූති විකාලභොජනච්ඡට්ඨෙසු සික්ඛාපදෙසු. සික්ඛිතසික්ඛායාති එකසික්ඛම්පි අඛණ්ඩං කත්වා පූරිතසික්ඛාය. අක්කොසිතබ්බො පරිභාසිතබ්බොති දසන්නං අක්කොසවත්ථූනං අඤ්ඤතරෙන අක්කොසවත්ථුනා න අක්කොසිතබ්බො, භයූපදංසනාය යාය කායචි පරිභාසාය න පරිභාසිතබ්බො. Del que se ordenó ese mismo día se refiere a quien ha recibido la ordenación completa en esa fecha. Se debe realizar el saludo, ponerse de pie, el gesto de manos juntas y el trato respetuoso significa que, sin orgullo ni arrogancia, se debe saludar con las cinco extremidades, ponerse de pie para recibir al monje, juntar las manos en añjali, y realizar el trato respetuoso consistente en preparar el asiento, abanicar, etc. En una residencia donde no hay monjes se refiere al lugar donde una monja reside y no hay un maestro que dé instrucciones en el lugar de visita para recibir enseñanza sin obstáculos; tal lugar se llama residencia sin monjes. En tal residencia no se debe pasar el retiro de lluvia. Cada medio mes significa en cada día de Uposatha. Ir para recibir instrucción significa acercarse con el fin de recibir enseñanza. Por lo visto significa visto con el ojo. Por lo oído significa oído con el oído. Por sospecha significa sospechado basándose en lo visto u oído. Regla pesada se refiere a la grave ofensa Saṅghādisesa. Mānatta de una quincena significa la disciplina de purificación durante quince días completos. En las seis reglas se refiere a los preceptos que terminan en la abstención de comer fuera de tiempo. Con el entrenamiento aprendido significa habiendo mantenido cada precepto íntegramente, completando el entrenamiento. No debe ser insultado ni increpado significa que no debe ser insultado con ninguno de los diez motivos de insulto, ni debe ser increpado con palabras ásperas para causar temor. ඔවටො භික්ඛුනීනං භික්ඛූසු වචනපථොති ඔවාදානුසාසනධම්මකථාසඞ්ඛාතො වචනපථො භික්ඛුනීනං භික්ඛූසු ඔවරිතො පිහිතො, න භික්ඛුනියා කොචි භික්ඛු ඔවදිතබ්බො අනුසාසිතබ්බො වා ‘‘භන්තෙ, පොරාණකත්ථෙරා ඉදං චීවරවත්තං පූරයිංසූ’’ති එවං පන පවෙණිවසෙන කථෙතුං වට්ටති. අනොවටො භික්ඛූනං භික්ඛුනීසු වචනපථොති භික්ඛූනං පන භික්ඛුනීසු වචනපථො අනිවාරිතො, යථාරුචි ඔවදිතුං අනුසාසිතුං ධම්මකථං කථෙතුන්ති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනෙසා ගරුධම්මකථා සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය (පාචි. අට්ඨ. 148) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. La vía de comunicación de las monjas hacia los monjes está cerrada significa que el camino de comunicación consistente en dar instrucciones, consejos o discursos de Dhamma está prohibido u obstruido para las monjas hacia los monjes; una monja no debe instruir ni aconsejar a ningún monje, aunque es apropiado hablar según la tradición diciendo: Venerable señor, los antiguos ancianos cumplieron con este deber del hábito. La vía de comunicación de los monjes hacia las monjas no está cerrada significa que el camino de comunicación de los monjes hacia las monjas no está prohibido para instruir, aconsejar o impartir discursos de Dhamma según deseen; este es el resumen aquí. El detalle de esta explicación sobre las reglas pesadas debe conocerse tal como se describe en el Samantapāsādikā, el comentario del Vinaya. ඉමෙ පන අට්ඨ ගරුධම්මෙ සත්ථු සන්තිකෙ උග්ගහෙත්වා ථෙරෙන අත්තනො ආරොචියමානෙ සුත්වාව මහාපජාපතියා තාව මහන්තං දොමනස්සං ඛණෙන [Pg.238] පටිප්පස්සම්භි, අනොතත්තදහතො ආභතෙන සීතුදකස්ස ඝටසතෙන මත්ථකෙ පරිසිත්තා විය විගතපරිළාහා අත්තමනා හුත්වා ගරුධම්මපටිග්ගහණෙන උප්පන්නපීතිපාමොජ්ජං ආවිකරොන්තී සෙය්‍යථාපි, භන්තෙතිආදිකං උදානං උදානෙසි. Al escuchar estas ocho reglas pesadas aprendidas en presencia del Maestro y relatadas por el Anciano Ānanda, el gran pesar de Mahāpajāpatī se calmó en un instante. Como si hubiera sido bañada en la cabeza con cien cántaros de agua fría traída del lago Anavatapta, quedó libre del ardor febril y, con el corazón complacido, manifestando el gozo y el júbilo surgidos por la aceptación de las reglas pesadas, profirió la exclamación que comienza con: Es como si, venerable señor... කුම්භත්ථෙනකෙහීති කුම්භෙ දීපං ජාලෙත්වා තෙන ආලොකෙන පරඝරෙ භණ්ඩං විචිනිත්වා ථෙනකචොරෙහි. සෙතට්ඨිකා නාම රොගජාතීති එකො පාණකො නාළමජ්ඣගතං කණ්ඩං විජ්ඣති, යෙන විද්ධා කණ්ඩා නික්ඛන්තම්පි සාලිසීසං ඛීරං ගහෙතුං න සක්කොති. මඤ්ජිට්ඨිකා නාම රොගජාතීති උච්ඡූනං අන්තොරත්තභාවො. Ladrones con cántaros se refiere a ladrones que, habiendo encendido una lámpara dentro de un cántaro, eligen los bienes en casa ajena con esa luz para robar. La enfermedad llamada moho blanco (setaṭṭhikā) es un insecto que perfora el interior del tallo, debido a lo cual, aunque el tallo crezca, la espiga de arroz no puede absorber la savia. La enfermedad llamada moho rojo (mañjiṭṭhikā) es el enrojecimiento interno de las cañas de azúcar. මහතො තළාකස්ස පටිකච්චෙව ආළින්ති ඉමිනා පන එතමත්ථං දස්සෙති – යථා මහතො තළාකස්ස පාළියා අබද්ධායපි කිඤ්චි උදකං තිට්ඨතෙව, පඨමමෙව බද්ධාය පන යං අබද්ධපච්චයා න තිට්ඨෙය්‍ය, තම්පි තිට්ඨෙය්‍ය, එවමෙව යෙ ඉමෙ අනුප්පන්නෙ වත්ථුස්මිං පටිකච්චෙව අනතික්කමනත්ථාය ගරුධම්මා පඤ්ඤත්තා, තෙසු අපඤ්ඤත්තෙසු මාතුගාමස්ස පබ්බජිතත්තා පඤ්ච වස්සසතානි සද්ධම්මො තිට්ඨෙය්‍ය. පටිකච්චෙව පඤ්ඤත්තත්තා පන අපරානිපි පඤ්ච වස්සසතානි ඨස්සතීති එවං පඨමං වුත්තවස්සසහස්සමෙව ඨස්සති. වස්සසහස්සන්ති චෙතං පටිසම්භිදාපභෙදප්පත්තඛීණාසවානං වසෙනෙව වුත්තං, තතො පන උත්තරිපි සුක්ඛවිපස්සකඛීණාසවවසෙන වස්සසහස්සං, අනාගාමිවසෙන වස්සසහස්සං, සකදාගාමිවසෙන වස්සසහස්සං, සොතාපන්නවසෙන වස්සසහස්සන්ති එවං පඤ්චවස්සසහස්සානි පටිවෙධසද්ධම්මො ඨස්සති. පරියත්තිධම්මොපි තානියෙව. න හි පරියත්තියා අසති පටිවෙධො අත්ථි, නාපි පරියත්තියා සති පටිවෙධො න හොති. ලිඞ්ගං පන පරියත්තියා අන්තරහිතායපි චිරං පවත්තිස්සතීති. Con la frase un dique construido de antemano para un gran estanque, se muestra este significado: así como en un gran estanque, aunque no se construya un dique, permanece algo de agua, pero si se construye el dique de antemano, el agua que de otro modo no se quedaría, permanecería; del mismo modo, estas reglas pesadas han sido prescritas de antemano para evitar la transgresión. Si no se hubieran prescrito, debido a la ordenación de las mujeres, el Verdadero Dhamma permanecería por quinientos años. Pero al haber sido prescritas de antemano, permanecerá por otros quinientos años; así, permanecerá por los mil años mencionados inicialmente. Este término mil años se refiere a los Arahants que han alcanzado las discriminaciones analíticas. Después de eso, durará mil años más por los Arahants de visión seca, mil años por los que no regresan, mil años por los que regresan una vez y mil años por los que han entrado en la corriente. De esta manera, el Dhamma de la realización permanecerá por cinco mil años. El Dhamma del estudio durará el mismo tiempo. Pues sin estudio no hay realización, pero habiendo estudio, la realización ciertamente ocurre. El aspecto exterior de la ordenación, sin embargo, continuará por mucho tiempo incluso después de que el estudio haya desaparecido. 2. ඔවාදසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Ovāda Sutta 52. දුතියෙ බහුස්සුතොති ඉධ සකලස්සපි බුද්ධවචනස්ස වසෙන බහුස්සුතභාවො වෙදිතබ්බො. ගරුධම්මන්ති කායසංසග්ගං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. භික්ඛුනොවාදකවිනිච්ඡයො පන සමන්තපාසාදිකාය (පාචි. අට්ඨ. 144 ආදයො) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. 52. En el segundo sutta, con el término 'bahussuto' debe entenderse el estado de gran conocimiento en virtud de todas las palabras del Buddha. 'Garudhamma' significa contacto corporal (kāyasaṃsagga). Este es el resumen aquí. La decisión sobre la exhortación a las monjas (bhikkhunis) debe entenderse de la misma manera que se explica en la Samantapāsādikā (comentario al Vinaya). 3. සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Saṃkhitta Sutta. 53. තතියෙ [Pg.239] සරාගායාති සරාගත්ථාය. විරාගායාති විරජ්ජනත්ථාය. සංයොගායාති වට්ටෙ සංයොගත්ථාය. විසංයොගායාති වට්ටෙ විසංයොගභාවත්ථාය. ආචයායාති වට්ටස්ස වඩ්ඪනත්ථාය. නො අපචයායාති න වට්ටවිද්ධංසනත්ථාය. දුබ්භරතායාති දුප්පොසනත්ථාය. නො සුභරතායාති න සුඛපොසනත්ථාය. ඉමස්මිං සුත්තෙ පඨමවාරෙන වට්ටං කථිතං, දුතියවාරෙන විවට්ටං කථිතං. ඉමිනා ච පන ඔවාදෙන ගොතමී අරහත්තං පත්තාති. 53. En el tercer sutta, 'sarāgāya' significa para el propósito de la pasión. 'Virāgāya' para el propósito del desapego. 'Saṃyogāya' para el propósito de la unión en el ciclo de la existencia (vaṭṭa). 'Visaṃyogāya' para el propósito del estado de desunión en el ciclo. 'Ācayāya' para el propósito del aumento del ciclo. 'No apacayāya' significa que no es para la destrucción del ciclo. 'Dubbharatāyā' para el propósito de ser difícil de mantener. 'No subharatāyā' para el propósito de no ser fácil de mantener. En este sutta, mediante el primer turno se explica el ciclo (vaṭṭa), y mediante el segundo turno se explica el cese del ciclo (vivaṭṭa). Y a través de esta exhortación, Gotamī alcanzó el estado de Arahant. Así concluye el comentario al tercer sutta. 4. දීඝජාණුසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Dīghajāṇu Sutta. 54. චතුත්ථෙ බ්‍යග්ඝපජ්ජාති ඉදමස්ස පවෙණි නාම වසෙන ආලපනං. තස්ස හි පුබ්බපුරිසා බ්‍යග්ඝපථෙ ජාතාති තස්මිං කුලෙ මනුස්සා බ්‍යග්ඝපජ්ජාති වුච්චන්ති. ඉස්සත්ථෙනාති ඉස්සාසකම්මෙන. තත්‍රුපායායාති ‘‘ඉමස්මිං කාලෙ ඉදං නාම කාතුං වට්ටතී’’ති ජානනෙ උපායභූතාය. වුද්ධසීලිනොති වඩ්ඪිතසීලා වුද්ධසමාචාරා. ආයන්ති ආගමනං. නාච්චොගාළ්හන්ති නාතිමහන්තං. නාතිහීනන්ති නාතිකසිරං. පරියාදායාති ගහෙත්වා ඛෙපෙත්වා. තත්ථ යස්ස වයතො දිගුණො ආයො, තස්ස වයො ආයං පරියාදාතුං න සක්කොති. 54. En el cuarto sutta, 'Byagghapajja' es una forma de dirigirse a este príncipe de los Koliyas llamado Dīghajāṇu según su linaje familiar. Sus antepasados nacieron en un camino frecuentado por tigres (byagghapathe); por lo tanto, las personas de esa familia son llamadas 'Byagghapajja'. 'Issatthena' significa mediante el arte de la arquería. 'Tatrupāyāya' significa mediante el conocimiento de que "en este momento, es apropiado hacer tal cosa", siendo un medio hábil para ello. 'Vuddhasīlino' se refiere a quienes tienen una virtud y conducta desarrolladas. 'Āyaṃ' significa ingresos (llegada de bienes). 'Nāccogāḷhaṃ' significa no excesivo. 'Nātihīnaṃ' significa no demasiado escaso. 'Pariyādāya' significa habiendo tomado y agotado. En ese contexto, para aquel cuyo ingreso es el doble que su gasto, el gasto no puede agotar el ingreso. ‘‘චතුධා විභජෙ භොගෙ, පණ්ඩිතො ඝරමාවසං; එකෙන භොගෙ භුඤ්ජෙය්‍ය, ද්වීහි කම්මං පයොජයෙ; චතුත්ථඤ්ච නිධාපෙය්‍ය, ආපදාසු භවිස්සතී’’ති. (දී. නි. 3.265) – “El sabio que vive en el hogar debe dividir sus bienes en cuatro partes: con una parte debe disfrutar de sus bienes, con dos debe llevar a cabo sus negocios, y debe guardar la cuarta parte pensando que le servirá en tiempos de infortunio”. එවං පටිපජ්ජතො පන වයො ආයං පරියාදාතුං න සක්කොතියෙව. Para quien actúa de esta manera, ciertamente el gasto no puede agotar el ingreso. උදුම්බරඛාදීවාති යථා උදුම්බරානි ඛාදිතුකාමෙන පක්කෙ උදුම්බරරුක්ඛෙ චාලිතෙ එකප්පහාරෙනෙව බහූනි ඵලානි පතන්ති, සො ඛාදිතබ්බයුත්තකානි ඛාදිත්වා ඉතරානි බහුතරානි පහාය ගච්ඡති, එවමෙවං යො ආයතො වයං බහුතරං කත්වා විප්පකිරන්තො භොගෙ පරිභුඤ්ජති, සො ‘‘උදුම්බරඛාදිකංවායං කුලපුත්තො භොගෙ ඛාදතී’’ති වුච්චති. අජෙට්ඨමරණන්ති [Pg.240] අනායකමරණං. සමං ජීවිකං කප්පෙතීති සම්මා ජීවිකං කප්පෙති. සමජීවිතාති සමජීවිතාය ජීවිතා. අපායමුඛානීති විනාසස්ස ඨානානි. 'Udumbarakhādī' significa que así como alguien que desea comer higos (frutos del árbol udumbara), al sacudir un árbol de higos maduros, muchos frutos caen a la vez; él come los que son aptos para ser comidos y se marcha dejando atrás muchísimos otros; de la misma manera, quien consume sus bienes haciendo que el gasto sea mucho mayor que el ingreso y dispersándolos, de ese hijo de familia se dice que "consume sus bienes como un comedor de higos". 'Ajeṭṭhamaraṇaṃ' significa una muerte sin guía (anāyakamaraṇaṃ). 'Samaṃ jīvikaṃ kappeti' significa que mantiene su vida correctamente. 'Samajīvitā' significa vivir con un medio de vida equilibrado. 'Apāyamukhāni' son las causas de la ruina o destrucción. උට්ඨාතා කම්මධෙය්‍යෙසූති කම්මකරණට්ඨානෙසු උට්ඨානවීරියසම්පන්නො. විධානවාති විදහනසම්පන්නො. සොත්ථානං සම්පරායිකන්ති සොත්ථිභූතං සම්පරායිකං. සච්චනාමෙනාති බුද්ධත්තායෙව බුද්ධොති එවං අවිතථනාමෙන. චාගො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතීති චාගො ච සෙසපුඤ්ඤඤ්ච පවඩ්ඪති. ඉමස්මිං සුත්තෙ සද්ධාදයො මිස්සකා කථිතා. පඤ්චමං උත්තානමෙව. 'Uṭṭhātā kammadheyyesu' significa dotado de esfuerzo y diligencia en los lugares donde se realiza el trabajo. 'Vidhānavā' significa dotado de capacidad de gestión y organización. 'Sotthānaṃ samparāyikaṃ' significa lo que es una causa de bienestar en la vida futura. 'Saccanāmena' se refiere al nombre 'Buddha', que es un nombre veraz debido precisamente a su propio despertar (buddhattā). 'Cāgo puññaṃ pavaḍḍhati' significa que tanto la generosidad como el resto de los méritos aumentan. En este sutta, se explican la fe y otras cualidades de forma mixta. El quinto sutta es de sentido evidente. 6. භයසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Bhaya Sutta. 56. ඡට්ඨෙ ගබ්භොති ගබ්භවාසො. දිට්ඨධම්මිකාපීති සන්දිට්ඨිකා ගබ්භවාසසදිසා පුනපි මනුස්සගබ්භා. සම්පරායිකාපීති ඨපෙත්වා මනුස්සගබ්භෙ සෙසගබ්භා. උභයං එතෙ කාමා පවුච්චන්තීති භයඤ්ච දුක්ඛඤ්ච, භයඤ්ච රොගො ච, භයඤ්ච ගණ්ඩො ච, භයඤ්ච සල්ලඤ්ච, භයඤ්ච සඞ්ගො ච, භයඤ්ච පඞ්කො ච, භයඤ්ච ගබ්භො චාති එවං උභයං එතෙ කාමා පවුච්චන්ති. සාතරූපෙනාති කාමසුඛෙන. පලිපථන්ති වට්ටපලිපථං. අතික්කම්මාති ඉමස්මිං ඨානෙ විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අස්ස භික්ඛුනො අරහත්තප්පත්තභාවො ගහිතො. එවරූපං පජං ජාතිජරූපෙතං තීසු භවෙසු ඵන්දමානං අවෙක්ඛතීති සුත්තෙ වට්ටං කථෙත්වා ගාථාසු විවට්ටං කථිතන්ති. සත්තමට්ඨමානි උත්තානත්ථානෙව. 56. En el sexto, 'gabbho' significa la estancia en el útero materno. 'Diṭṭhadhammikāpi' se refiere a lo visible que es similar a la estancia en el útero, y nuevamente a los úteros humanos. 'Samparāyikāpi' se refiere a los demás tipos de úteros, excluyendo los humanos. 'Ubhayaṃ ete kāmā pavuccanti' se refiere a: el miedo y el sufrimiento, el miedo y la enfermedad, el miedo y el absceso, el miedo y el dardo, el miedo y el apego, el miedo y el fango, y el miedo y el útero materno; así, estas dos clases son llamadas deseos sensoriales (kāma). 'Sātarūpena' significa mediante el placer de los sentidos. 'Palipathaṃ' es el camino del ciclo de la existencia (vaṭṭa). 'Atikkammā' significa habiendo cruzado; en este punto, tras haber desarrollado la visión cabal (vipassanā), se considera el estado de Arahant de ese monje. Así, tras haber expuesto el ciclo (vaṭṭa) en el sutta, se observa a los seres que poseen nacimiento y vejez, estremeciéndose en los tres mundos de existencia; y en los versos se explica el cese del ciclo (vivaṭṭa). El séptimo y el octavo son de sentido evidente. 9-10. පුග්ගලසුත්තද්වයවණ්ණනා 9-10. Comentario a los dos Puggala Suttas. 59-60. නවමෙ උජුභූතොති කායවඞ්කාදීනං අභාවෙන උජුකො. පඤ්ඤාසීලසමාහිතොති පඤ්ඤාය ච සීලෙන ච සමන්නාගතො. යජමානානන්ති දානං දදන්තානං. පුඤ්ඤපෙක්ඛානන්ති පුඤ්ඤං ඔලොකෙන්තානං ගවෙසන්තානං[Pg.241]. ඔපධිකන්ති උපධිවිපාකං, ඔපධිභූතං ඨානං අප්පමාණං. දසමෙ සමුක්කට්ඨොති උක්කට්ඨො උත්තමො. සත්තානන්ති සබ්බසත්තානං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 59-60. En el noveno, 'ujubhūto' significa recto debido a la ausencia de torpeza en el cuerpo, etc. 'Paññāsīlasamāhito' significa dotado de sabiduría y virtud. 'Yajamānānaṃ' significa de aquellos que ofrecen dádivas. 'Puññapekkhānaṃ' significa de aquellos que buscan y observan el mérito. 'Opadhikaṃ' se refiere a lo que tiene como fruto los agregados (upadhi); el estado de fundamento de la existencia (opadhibhūtaṃ) es inconmensurable. En el décimo, 'samukkaṭṭho' significa excelente, supremo. 'Sattānaṃ' significa de todos los seres. El resto, en todas partes, es de sentido evidente. Así concluye el comentario al décimo sutta. ගොතමීවග්ගො ඡට්ඨො. El Vagga de Gotamī es el sexto. (7) 2. භූමිචාලවග්ගො (7) 2. Bhūmicāla Vagga. 1. ඉච්ඡාසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Icchā Sutta. 61. සත්තමස්ස පඨමෙ පවිවිත්තස්සාති කායවිවෙකෙන විවිත්තස්ස. නිරායත්තවුත්තිනොති කත්ථචි අනායත්තවුත්තිනො විපස්සනාකම්මිකස්ස. ලාභායාති චතුපච්චයලාභාය. සොචී ච පරිදෙවී චාති සොකී ච පරිදෙවී ච. සොචිච්ච පරිදෙවිච්චාතිපි පාඨො. චුතො ච සද්ධම්මාති තංඛණංයෙව විපස්සනාසද්ධම්මා චුතො. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතං. 61. En el primero del séptimo vagga, 'pavivittassa' significa recluido mediante la reclusión corporal. 'Nirāyattavuttino' se refiere a aquel cuya conducta no depende de ningún objeto, un practicante de la visión cabal (vipassanā). 'Lābhāya' significa para la obtención de los cuatro requisitos. 'Socī ca paridevī ca' significa el afligido y el que se lamenta. También existe la variante de lectura 'socicca parideviccā'. 'Cuto ca saddhammā' significa que en ese mismo instante se ha desviado del buen Dhamma de la visión cabal. En este sutta se explica el ciclo (vaṭṭa) y el cese del ciclo (vivaṭṭa). 2. අලංසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Alaṃ Sutta. 62. දුතියෙ අලං අත්තනො අලං පරෙසන්ති අත්තනො ච පරෙසඤ්ච හිතපටිපත්තියං සමත්ථො පරියත්තො අනුච්ඡවිකො. ඛිප්පනිසන්තීති ඛිප්පං උපධාරෙති, ඛන්ධධාතුආයතනාදීසු කථියමානෙසු තෙ ධම්මෙ ඛිප්පං ජානාතීති අත්ථො. ඉමස්මිං සුත්තෙ සමථවිපස්සනා කථිතා. පුග්ගලජ්ඣාසයෙන පන දෙසනාවිලාසෙන චෙතං මත්ථකතො පට්ඨාය හෙට්ඨා ඔතරන්තං කථිතන්ති. 62. En el segundo, 'alaṃ attano alaṃ paresaṃ' significa capaz, competente y adecuado para la práctica del bienestar propio y ajeno. 'Khippanisantī' significa que reflexiona rápidamente; el sentido es que cuando se explican los agregados, los elementos y las bases sensoriales, comprende esas enseñanzas con rapidez. En este sutta se explican la calma y la visión cabal (samatha-vipassanā). De acuerdo con la inclinación del individuo y la elegancia de la enseñanza, se expuso descendiendo desde lo más alto hacia abajo. Así concluye el comentario al segundo sutta. 3. සංඛිත්තසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Saṃkhitta Sutta. 63. තතියෙ එවමෙවාති නික්කාරණෙනෙව. යථා වා අයං යාචති, එවමෙව. මොඝපුරිසාති මූළ්හපුරිසා තුච්ඡපුරිසා. අජ්ඣෙසන්තීති යාචන්ති. අනුබන්ධිතබ්බන්ති ඉරියාපථානුගමනෙන අනුබන්ධිතබ්බං මං න විජහිතබ්බං මඤ්ඤන්ති. ආජානනත්ථං අපසාදෙන්තො එවමාහ. එස කිර භික්ඛු ඔවාදෙ දින්නෙපි පමාදමෙව අනුයුඤ්ජති, ධම්මං සුත්වා තත්ථෙව වසති, සමණධම්මං කාතුං න ඉච්ඡති. තස්මා භගවා එවං අපසාදෙත්වා පුන යස්මා සො අරහත්තස්ස උපනිස්සයසම්පන්නො[Pg.242], තස්මා තං ඔවදන්තො තස්මාතිහ තෙ භික්ඛු එවං සික්ඛිතබ්බන්තිආදිමාහ. තත්ථ අජ්ඣත්තං මෙ චිත්තං ඨිතං භවිස්සති සුසණ්ඨිතං, න ච උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා චිත්තං පරියාදාය ඨස්සන්තීති ඉමිනා තාවස්ස ඔවාදෙන නියකජ්ඣත්තවසෙන චිත්තෙකග්ගතාමත්තො මූලසමාධි වුත්තො. 63. En el tercer sutta, 'así mismo' (evamevāti) significa simplemente sin causa. Tal como este [monje] pide, así mismo [actúa]. 'Hombres vanos' (moghapurisāti) se refiere a hombres necios y hombres vacíos de virtudes. 'Solicitan' (ajjhesantīti) significa que ruegan. 'Debe ser seguido' (anubandhitabbanti) indica que consideran que el Buddha debe ser seguido mediante el acompañamiento en sus posturas y que no debe ser abandonado. Censurándolo para que comprenda, el Bienaventurado dijo esto. Se dice que este monje, aun recibiendo consejos, se entrega únicamente a la negligencia; tras escuchar el Dhamma, permanece igual y no desea practicar la vida ascética. Por lo tanto, el Bienaventurado, tras censurarlo de esta manera, dado que el monje posee las condiciones de apoyo (upanissaya) para el estado de Arahat, le aconseja diciendo: 'Por lo tanto, monje, así es como debes entrenarte', etc. En ese pasaje, con las palabras 'mi mente estará establecida internamente y bien firme, y los estados perjudiciales y no saludables que surjan no se apoderarán de mi mente', mediante este consejo se describe primero la concentración fundamental (mūlasamādhi), que consiste meramente en la unificación de la mente a través de la propia interioridad. තතො ‘‘එත්තකෙනෙව සන්තුට්ඨිං අනාපජ්ජිත්වා එවං සො සමාධි වඩ්ඪෙතබ්බො’’ති දස්සෙතුං යතො ඛො තෙ භික්ඛු අජ්ඣත්තං චිත්තං ඨිතං හොති සුසණ්ඨිතං, න ච උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති, තතො තෙ භික්ඛු එවං සික්ඛිතබ්බං ‘‘මෙත්තා මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා භවිස්සති…පෙ… සුසමාරද්ධා’’ති එවමස්ස මෙත්තාවසෙන භාවනං වඩ්ඪෙත්වා පුන යතො ඛො තෙ භික්ඛු අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති බහුලීකතො, තතො ත්වං භික්ඛු ඉමං සමාධිං සවිතක්කසවිචාරම්පි භාවෙය්‍යාසීතිආදි වුත්තං. තස්සත්ථො – යදා තෙ භික්ඛු අයං මූලසමාධි එවං මෙත්තාවසෙන භාවිතො හොති, තදා ත්වං තාවතකෙනපි තුට්ඨිං අනාපජ්ජිත්වාව ඉමං මූලසමාධිං අඤ්ඤෙසුපි ආරම්මණෙසු චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානානි පාපයමානො ‘‘සවිතක්කසවිචාරම්පී’’තිආදිනා නයෙන භාවෙය්‍යාසීති. Luego, para mostrar que 'sin contentarse con solo este nivel de calma, se debe aumentar tal concentración', se dice: 'Cuando, monje, tu mente está establecida internamente... entonces, monje, debes entrenarte así: la liberación de la mente por el amor universal (mettā cetovimutti) será desarrollada... plenamente emprendida'. Habiendo incrementado así el desarrollo por medio del amor universal, se dice de nuevo: 'Cuando, monje, esta concentración esté así desarrollada y cultivada, entonces tú, monje, debes desarrollar esta misma concentración incluso con pensamiento aplicado y sostenido', etc. El significado es: cuando esta concentración fundamental ha sido desarrollada por medio del amor universal, entonces tú, sin quedar satisfecho solo con eso, debes desarrollar esta concentración fundamental llevándola a los cuatro y cinco jhanas en otros objetos, siguiendo el método de 'con pensamiento aplicado y sostenido', etc. එවං වත්වා ච පන අවසෙසබ්‍රහ්මවිහාරපුබ්බඞ්ගමම්පිස්ස අඤ්ඤෙසු ආරම්මණෙසු චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානභාවනං කරෙය්‍යාසීති දස්සෙන්තො යතො ඛො තෙ භික්ඛු අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති සුභාවිතො, තතො තෙ භික්ඛු එවං සික්ඛිතබ්බං ‘‘කරුණා මෙ චෙතොවිමුත්තී’’තිආදිමාහ. එවං මෙත්තාපුබ්බඞ්ගමං චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානභාවනං දස්සෙත්වා පුන කායානුපස්සනාදිපුබ්බඞ්ගමං දස්සෙතුං යතො ඛො තෙ භික්ඛු අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති සුභාවිතො, තතො තෙ භික්ඛු එවං සික්ඛිතබ්බං ‘‘කායෙ කායානුපස්සී’’තිආදිං වත්වා යතො ඛො තෙ භික්ඛු අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති සුභාවිතො, තතො ත්වං භික්ඛු යෙන යෙනෙව ගග්ඝසීතිආදිමාහ. තත්ථ ගග්ඝසීති ගමිස්සසි. ඵාසුංයෙවාති ඉමිනා අරහත්තං දස්සෙති. අරහත්තප්පත්තො හි සබ්බිරියාපථෙසු ඵාසු විහරති නාම. Habiendo dicho esto, mostrando que debe realizar el desarrollo de los cuatro y cinco jhanas en otros objetos precedidos por los demás estados sublimes (brahmavihāra), dijo: 'Cuando, monje, esta concentración esté así desarrollada y bien desarrollada, entonces, monje, debes entrenarte así: la liberación de la mente por la compasión (karuṇā)', etc. Tras mostrar el desarrollo de los jhanas precedidos por el amor universal, para mostrar el desarrollo de los jhanas precedidos por la contemplación del cuerpo (kāyānupassanā), etc., dijo: 'Cuando, monje, esta concentración esté así desarrollada... entonces debes entrenarte así: contemplando el cuerpo en el cuerpo', etc., y finalmente dijo: 'Cuando, monje, esta concentración esté así desarrollada... entonces, monje, dondequiera que vayas [irás con facilidad]'. Aquí, 'gagghasi' significa irás o llegarás. Con las palabras 'con facilidad' (phāsuṃyeva) se refiere al estado de Arahat. Pues quien ha alcanzado el estado de Arahat mora con bienestar y facilidad en todas las posturas. 4. ගයාසීසසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Gayāsīsa Sutta 64. චතුත්ථෙ [Pg.243] එතදවොචාති අත්තනො පධානභූමියං උප්පන්නං විතක්කං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරොචෙතුං – ‘‘පුබ්බාහං, භික්ඛවෙ’’තිආදිවචනං අවොච. ඔභාසන්ති දිබ්බචක්ඛුඤාණොභාසං. ඤාණදස්සනන්ති දිබ්බචක්ඛුභූතං ඤාණසඞ්ඛාතං දස්සනං. සන්නිවුත්ථපුබ්බන්ති එකතො වසිතපුබ්බං. ඉමස්මිං පන සුත්තෙ දිබ්බචක්ඛුඤාණං, ඉද්ධිවිධඤාණං, චෙතොපරියඤාණං, යථාකම්මුපගඤාණං, අනාගතංසඤාණං, පච්චුප්පන්නංසඤාණං, අතීතංසඤාණං, පුබ්බෙනිවාසඤාණන්ති ඉමානි තාව අට්ඨ ඤාණානි පාළියංයෙව ආගතානි, තෙහි පන සද්ධිං විපස්සනාඤාණානි චත්තාරි මග්ගඤාණානි, චත්තාරි ඵලඤාණානි, චත්තාරි පච්චවෙක්ඛණඤාණානි, චත්තාරි පටිසම්භිදාඤාණානි ඡ අසාධාරණඤාණානීති එතානි ඤාණානි සමොධානෙත්වා කථෙන්තෙන එවං ඉදං සුත්තං කථිතං නාම හොති. 64. En el cuarto sutta, 'esto dijo' (etadavocāti) se refiere a las palabras 'Anteriormente, monjes', etc., expresadas para informar a la comunidad de monjes sobre el pensamiento que surgió en su lugar de esfuerzo (padhānabhūmi). 'Luz' (obhāsanti) se refiere al resplandor del conocimiento del ojo divino. 'Conocimiento y visión' (ñāṇadassananti) es la visión que es el conocimiento del ojo divino. 'Haber vivido juntos' (sannivutthapubbanti) significa haber morado previamente en un mismo lugar. En este sutta, aparecen en el canon mismo estos ocho conocimientos: el conocimiento del ojo divino, el conocimiento de los poderes psíquicos, el conocimiento de la penetración en mentes ajenas, el conocimiento del destino según el kamma, el conocimiento del futuro, el conocimiento del presente, el conocimiento del pasado y el conocimiento del recuerdo de vidas pasadas. Al explicar este sutta integrando estos conocimientos con los nueve de la introspección, los cuatro del sendero, los cuatro del fruto, los cuatro de la revisión, los cuatro de la discriminación analítica y los seis conocimientos extraordinarios, se considera que el sutta ha sido plenamente expuesto. 5. අභිභායතනසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Abhibhāyatana Sutta 65. පඤ්චමෙ අභිභායතනානීති අභිභවනකාරණානි. කිං අභිභවන්ති? පච්චනීකධම්මෙපි ආරම්මණානිපි. තානි හි පටිපක්ඛභාවෙන පච්චනීකධම්මෙ අභිභවන්ති, පුග්ගලස්ස ඤාණුත්තරියතාය ආරම්මණානි. අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤීතිආදීසු පන අජ්ඣත්තරූපෙ පරිකම්මවසෙන අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී නාම හොති. අජ්ඣත්තඤ්හි නීලපරිකම්මං කරොන්තො කෙසෙ වා පිත්තෙ වා අක්ඛිතාරකාය වා කරොති. පීතපරිකම්මං කරොන්තො මෙදෙ වා ඡවියා වා හත්ථතලපාදතලෙසු වා අක්ඛීනං පීතට්ඨානෙ වා කරොති. ලොහිතපරිකම්මං කරොන්තො මංසෙ වා ලොහිතෙ වා ජිව්හාය වා අක්ඛීනං රත්තට්ඨානෙ වා කරොති. ඔදාතපරිකම්මං කරොන්තො අට්ඨිම්හි වා දන්තෙ වා නඛෙ වා අක්ඛීනං සෙතට්ඨානෙ වා කරොති. තං පන සුනීලකං සුපීතකං සුලොහිතකං සුඔදාතං න හොති, අවිසුද්ධමෙව හොති. 65. En el quinto sutta, 'bases de la maestría' (abhibhāyatanānīti) son las causas de la superación. ¿Qué superan? Superan tanto los estados opuestos como los objetos. Los superan por su naturaleza de antítesis y por la superioridad del conocimiento del individuo. En pasajes como 'percibiendo formas internamente', se refiere a percibir el signo del kasina en la forma interna mediante el poder de la preparación (parikamma). Al realizar la preparación del azul internamente, se hace en el cabello, la bilis o las pupilas. Al realizar la del amarillo, se hace en la grasa, la piel, las palmas, las plantas o en las partes amarillas de los ojos. Al realizar la del rojo, se hace en la carne, la sangre, la lengua o en las partes rojas de los ojos. Al realizar la del blanco, se hace en los huesos, los dientes, las uñas o en las partes blancas de los ojos. No obstante, esa forma interna no es nítidamente azul, amarilla, roja o blanca, sino que es impura [en comparación con los objetos externos]. එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති යස්සෙවං පරිකම්මං අජ්ඣත්තං උප්පන්නං හොති, නිමිත්තං පන බහිද්ධා, සො එවං අජ්ඣත්තං පරිකම්මස්ස බහිද්ධා ච අප්පනාය වසෙන ‘‘අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති වුච්චති. පරිත්තානීති අවඩ්ඪිතානි. සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානීති සුවණ්ණානි වා හොන්තු දුබ්බණ්ණානි වා, පරිත්තවසෙනෙව ඉදං අභිභායතනං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. තානි අභිභුය්‍යාති යථා නාම සම්පන්නග්ගහණිකො කටච්ඡුමත්තං භත්තං ලභිත්වා ‘‘කිං එත්ථ භුඤ්ජිතබ්බං [Pg.244] අත්ථී’’ති සංකඩ්ඪිත්වා එකකබළමෙව කරොති, එවමෙව ඤාණුත්තරිකො පුග්ගලො විසදඤාණො ‘‘කිමෙත්ථ පරිත්තකෙ ආරම්මණෙ සමාපජ්ජිතබ්බං අත්ථි, නායං මම භාරො’’ති තානි රූපානි අභිභවිත්වා සමාපජ්ජති, සහ නිමිත්තුප්පාදෙනෙවෙත්ථ අප්පනං පාපෙතීති අත්ථො. ජානාමි පස්සාමීති ඉමිනා පනස්ස ආභොගො කථිතො. සො ච ඛො සමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්ස, න අන්තොසමාපත්තියං. එවංසඤ්ඤී හොතීති ආභොගසඤ්ඤායපි ඣානසඤ්ඤායපි එවංසඤ්ඤී හොති. අභිභවනසඤ්ඤා හිස්ස අන්තොසමාපත්තියම්පි අත්ථි, ආභොගසඤ්ඤා පන සමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්සෙව. “Estando uno mismo [en posesi3n de la forma], ve las formas externamente”: esto se dice de aquel cuyo trabajo preliminar (parikamma) ha surgido internamente, pero el signo (nimitta) surge externamente; as3, por medio del trabajo preliminar interno y de la absorci3n (appan1) externa, se dice: “siendo consciente de la forma internamente, uno ve las formas externamente”. “Limitadas” significa no expandidas. “Bellas o feas”: ya sean bellas o feas, debe entenderse que esta base de maestr3a (abhibh1yatana) se describe solo en t1rminos de lo limitado. “Super1ndolas” (t1ni abhibhuyy1): as3 como alguien con gran capacidad digestiva, al recibir una peque1a cantidad de arroz, piensa “&qu1 hay aqu3 para comer?”, y junt1ndolo todo lo convierte en un solo bocado; del mismo modo, la persona de sabidur3a superior y clara piensa “&qu1 hay aqu3 en este objeto limitado en lo que valga la pena entrar en absorci3n? Esto no es una carga para m3”, y superando esas formas, entra en absorci3n. El sentido es que alcanza la absorci3n all3 mismo junto con el surgimiento del signo. Con “conozco, veo”, se describe su atenci3n (1bhoga). Y esta ocurre para quien ha salido de la absorci3n, no dentro de ella. “Tiene tal percepci3n”: tiene tal percepci3n tanto por la percepci3n de la atenci3n como por la percepci3n del jhana. Pues su percepci3n de superaci3n existe incluso dentro de la absorci3n, pero la percepci3n de la atenci3n existe solo para quien ha salido de la absorci3n. අප්පමාණානීති වඩ්ඪිතප්පමාණානි, මහන්තානීති අත්ථො. අභිභුය්‍යාති එත්ථ ච පන යථා මහග්ඝසො පුරිසො එකං භත්තවඩ්ඪිතකං ලභිත්වා ‘‘අඤ්ඤාපි හොතු, අඤ්ඤාපි හොතු, කිං එසා මය්හං කරිස්සතී’’ති න තං මහන්තතො පස්සති, එවමෙව ඤාණුත්තරො පුග්ගලො විසදඤාණො ‘‘කිං එත්ථ සමාපජ්ජිතබ්බං, නයිදං අප්පමාණං, න මය්හං චිත්තෙකග්ගතාකරණෙ භාරො අත්ථී’’ති අභිභවිත්වා සමාපජ්ජති, සහ නිමිත්තුප්පාදනෙවෙත්ථ අප්පනං පාපෙතීති අත්ථො. “Inmensas” significa de magnitud expandida, es decir, grandes. Y en “super1ndolas”, as3 como un hombre glot3n, al recibir una gran porci3n de comida, no la ve como algo grande, pensando “que venga otra y otra m1s, &qu1 me har1 esta?”, del mismo modo, la persona de sabidur3a superior y clara, pensando “&qu1 hay aqu3 en lo que entrar en absorci3n? Esto no es inmenso, no es una carga para lograr la unificaci3n de mi mente”, entra en absorci3n super1ndolas. El sentido es que alcanza la absorci3n all3 mismo junto con el surgimiento del signo. අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤීති අලාභිතාය වා අනත්ථිකතාය වා අජ්ඣත්තරූපෙ පරිකම්මසඤ්ඤාවිරහිතො. “Sin percibir la forma internamente” significa estar libre de la percepci3n del trabajo preliminar en las formas internas, ya sea por no haberlo obtenido o por no desearlo. එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති යස්ස පරිකම්මම්පි නිමිත්තම්පි බහිද්ධා උප්පන්නං, සො එවං බහිද්ධා පරිකම්මස්ස චෙව අප්පනාය ච වසෙන ‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති වුච්චති. සෙසමෙත්ථ චතුත්ථාභිභායතනෙ ච වුත්තනයමෙව. ඉමෙසු පන චතූසු පරිත්තං විතක්කචරිතවසෙන ආගතං, අප්පමාණං මොහචරිතවසෙන, සුවණ්ණං දොසචරිතවසෙන, දුබ්බණ්ණං රාගචරිතවසෙන. එතෙසඤ්හි එතානි සප්පායානි. සා ච නෙසං සප්පායතා විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.43) චරියනිද්දෙසෙ වුත්තා. “Estando uno mismo [en posesi3n de la forma], ve las formas externamente”: se dice de aquel cuyo trabajo preliminar y signo han surgido externamente; as3, por medio del trabajo preliminar y de la absorci3n externos, se dice: “no siendo consciente de la forma internamente, uno ve las formas externamente”. El resto es igual a lo dicho en la cuarta base de maestr3a. En estas cuatro, lo “limitado” se menciona para quienes tienen un temperamento especulativo (vitakka), lo “inmenso” para el temperamento deluso (moha), lo “bello” para el temperamento iracundo (dosa) y lo “feo” para el temperamento codicioso (r1ga). Pues estos objetos son adecuados para ellos. Su idoneidad ha sido explicada en el Visuddhimagga, en la secci3n sobre los temperamentos. පඤ්චමඅභිභායතනාදීසු නීලානීති සබ්බසඞ්ගාහිකවසෙන වුත්තං. නීලවණ්ණානීති වණ්ණවසෙන. නීලනිදස්සනානීති නිදස්සනවසෙන. අපඤ්ඤායමානවිවරානි අසම්භින්නවණ්ණානි එකනීලානෙව හුත්වා දිස්සන්තීති වුත්තං හොති. නීලනිභාසානීති [Pg.245] ඉදං පන ඔභාසවසෙන වුත්තං, නීලොභාසානි නීලප්පභායුත්තානීති අත්ථො. එතෙන නෙසං සුවිසුද්ධතං දස්සෙති. විසුද්ධවණ්ණවසෙනෙව හි ඉමානි අභිභායතනානි වුත්තානි. ‘‘නීලකසිණං උග්ගණ්හන්තො නීලස්මිං නිමිත්තං ගණ්හාති පුප්ඵස්මිං වා වත්ථස්මිං වා වණ්ණධාතුයා වා’’තිආදිකං පනෙත්ථ කසිණකරණඤ්ච පරිකම්මඤ්ච අප්පනාවිධානඤ්ච සබ්බං විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.55) විත්ථාරතො වුත්තමෙවාති. En la quinta base de maestr3a y las siguientes, “azules” se dice en un sentido inclusivo. “De color azul” se refiere al color. “De apariencia azul” se refiere a su manifestaci3n. Se quiere decir que aparecen como un azul s3lido, sin fisuras perceptibles y con colores no mezclados. “De resplandor azul” se dice en t1rminos de su brillo; el sentido es que tienen un resplandor azul, dotadas de una luz azul. Con esto muestra su extrema pureza. Pues estas bases de maestr3a se mencionan en t1rminos de colores puros. “Quien aprende el kasiṇa azul, capta el signo en lo azul, ya sea en una flor, en una tela o en un elemento de color”, etc.; todo esto, el modo de hacer el kasiṇa, el trabajo preliminar y el procedimiento de la absorci3n, se explica detalladamente en el Visuddhimagga. As3 termina la explicaci3n del quinto sutta. 6. විමොක්ඛසුත්තවණ්ණනා 6. Explicaci3n del Vimokkhasutta 66. විමොක්ඛාති කෙනට්ඨෙන විමොක්ඛා? අධිමුච්චනට්ඨෙන. කො පනායං අධිමුච්චනට්ඨො නාම? පච්චනීකධම්මෙහි ච සුට්ඨු මුච්චනට්ඨො, ආරම්මණෙ ච අභිරතිවසෙන සුට්ඨු මුච්චනට්ඨො, පිතුඅඞ්කෙ විස්සට්ඨඞ්ගපච්චඞ්ගස්ස දාරකස්ස සයනං විය අනිග්ගහිතභාවෙන නිරාසඞ්කතාය ආරම්මණෙ පවත්තීති වුත්තං හොති. අයං පනත්ථො පච්ඡිමෙ විමොක්ඛෙ නත්ථි, පුරිමෙසු විමොක්ඛෙසු අත්ථි. 66. “Liberaciones”: &en qu1 sentido son liberaciones? En el sentido de resoluci3n (adhimuccana). &Y qu1 es este sentido de resoluci3n? Es tanto el sentido de estar bien liberado de los estados adversos como el sentido de estar bien liberado en el objeto por medio del deleite. Se dice que ocurre en el objeto con total confianza y sin represi3n, como el sue1o de un ni1o con sus miembros relajados en el regazo de su padre. Este sentido no existe en la 1ltima liberaci3n, pero s3 en las anteriores. රූපී රූපානි පස්සතීති එත්ථ අජ්ඣත්තං කෙසාදීසු නීලකසිණාදිවසෙන උප්පාදිතං රූපජ්ඣානං රූපං, තදස්සත්ථීති රූපී. බහිද්ධාපි නීලකසිණාදීනි රූපානි ඣානචක්ඛුනා පස්සති. ඉමිනා අජ්ඣත්තබහිද්ධවත්ථුකෙසු කසිණෙසු උප්පාදිතජ්ඣානස්ස පුග්ගලස්ස චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානි දස්සිතානි. අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤීති අජ්ඣත්තං න රූපසඤ්ඤී, අත්තනො කෙසාදීසු අනුප්පාදිතරූපාවචරජ්ඣානොති අත්ථො. ඉමිනා බහිද්ධා පරිකම්මං කත්වා බහිද්ධාව උප්පාදිතජ්ඣානස්ස රූපාවචරජ්ඣානානි දස්සිතානි. “Poseyendo forma, ve las formas”: aqu3, “forma” es el jhana de la forma producido internamente en los cabellos, etc., por medio del kasiṇa azul, etc.; quien posee eso es “poseedor de forma”. Ve externamente las formas, como los kasiṇas azules, etc., con el ojo del jhana. Con esto se muestran los cuatro jhanas de la esfera de la forma de una persona que ha producido el jhana en kasiṇas basados en objetos internos y externos. “Sin percibir la forma internamente” significa que no tiene la percepci3n de la forma internamente; es decir, no ha producido el jhana de la esfera de la forma en sus propios cabellos, etc. Con esto se muestran los jhanas de la esfera de la forma de quien, habiendo realizado el trabajo preliminar externamente, ha producido el jhana solo externamente. සුභන්තෙව අධිමුත්තො හොතීති ඉමිනා සුවිසුද්ධෙසු නීලාදීසු වණ්ණකසිණෙසු ඣානානි දස්සිතානි. තත්ථ කිඤ්චාපි අන්තොඅප්පනාය ‘‘සුභ’’න්ති ආභොගො නත්ථි, යො පන සුවිසුද්ධං සුභං කසිණං ආරම්මණං කත්වා විහරති, සො යස්මා ‘‘සුභන්ති අධිමුත්තො හොතී’’ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති, තස්මා එවං දෙසනා කතා. පටිසම්භිදාමග්ගෙ පන – “Est1 resuelto solo en lo bello”: con esto se muestran los jhanas en los kasiṇas de colores como el azul, que son extremadamente puros. All3, aunque dentro de la absorci3n no existe la atenci3n de que “es bello”, dado que uno reside habiendo resuelto que el objeto del kasiṇa es extremadamente puro y bello, se llega a decir que “est1 resuelto en lo bello”. Por eso se ha hecho tal ense1anza. En el Paṩisambhid1magga, sin embargo... ‘‘කථං සුභන්තෙව අධිමුත්තො හොතීති විමොක්ඛො? ඉධ භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං …පෙ… විහරති. මෙත්තාය භාවිතත්තා සත්තා අප්පටිකූලා හොන්ති. කරුණාසහගතෙන…පෙ… මුදිතාසහගතෙන [Pg.246] …පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං…පෙ… විහරති. උපෙක්ඛාය භාවිතත්තා සත්තා අප්පටිකූලා හොන්ති. එවං සුභන්තෙව අධිමුත්තො හොතීති විමොක්ඛො’’ති (පටි. ම. 1.212) වුත්තං. Se ha dicho: «¿Cómo se produce la liberación llamada 'resuelto únicamente en lo bello'? Aquí, un monje reside habiendo impregnado una dirección con una mente acompañada de amor universal (mettā)... Debido a que el amor universal ha sido cultivado, los seres son percibidos como no repulsivos. [Similarmente] con una mente acompañada de compasión... alegría altruista... ecuanimidad, reside habiendo impregnado una dirección. Debido a que la ecuanimidad ha sido cultivada, los seres son percibidos como no repulsivos. Así es la liberación llamada 'resuelto únicamente en lo bello'». සබ්බසො රූපසඤ්ඤානන්තිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.276-277) වුත්තමෙව. අයං අට්ඨමො විමොක්ඛොති අයං චතුන්නං ඛන්ධානං සබ්බසො විස්සට්ඨත්තා විමුත්තත්තා අට්ඨමො උත්තමො විමොක්ඛො නාම. Lo que debe decirse sobre 'percepciones de la forma en todos los sentidos', etc., ya ha sido expuesto en el Visuddhimagga. 'Esta octava liberación' significa que debido al abandono y liberación total de los cuatro agregados, se denomina como la octava y suprema liberación. 7-8. අනරියවොහාරසුත්තවණ්ණනා 7-8. Comentario al Anariyavohāra Sutta 67-68. සත්තමෙ අනරියවොහාරාති න අරියකථා සදොසකථා. යාහි චෙතනාහි තෙ වොහාරෙ වොහරන්ති, තාසං එතං නාමං. අට්ඨමෙ වුත්තපටිපක්ඛනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. 67-68. En el séptimo discurso, 'expresiones no nobles' (anariyavohārā) se refiere al habla que no es propia de los nobles y que es defectuosa. Este nombre designa a las intenciones con las que se pronuncian tales expresiones. En el octavo discurso, el significado debe entenderse mediante el método opuesto a lo ya expuesto. 9. පරිසාසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Parisa Sutta 69. නවමෙ ඛත්තියපරිසාති ඛත්තියානං පරිසානං සන්නිපාතො සමාගමො. එස නයො සබ්බත්ථ. අනෙකසතං ඛත්තියපරිසන්ති බිම්බිසාරසමාගම-ඤාතිසමාගම-ලිච්ඡවිසමාගමාදිසදිසං, අඤ්ඤෙසු චක්කවාළෙසුපි ලබ්භතෙව. සල්ලපිතපුබ්බන්ති ආලාපසල්ලාපො කතපුබ්බො. සාකච්ඡාති ධම්මසාකච්ඡාපි සමාපජ්ජිතපුබ්බා. යාදිසකො තෙසං වණ්ණොති තෙ ඔදාතාපි හොන්ති කාළාපි මඞ්ගුරච්ඡවීපි, සත්ථා සුවණ්ණවණ්ණො. ඉදං පන සණ්ඨානං පටිච්ච කථිතං. සණ්ඨානම්පි ච කෙවලං තෙසං පඤ්ඤායතියෙව. න පන භගවා මිලක්ඛසදිසො හොති, නාපි ආමුත්තමණිකුණ්ඩලො, බුද්ධවෙසෙනෙව නිසීදති. තෙපි අත්තනො සමානසණ්ඨානමෙව පස්සන්ති. යාදිසකො තෙසං සරොති තෙ ඡින්නස්සරාපි හොන්ති ගග්ගස්සරාපි කාකස්සරාපි, සත්ථා බ්‍රහ්මස්සරොව. ඉදං පන භාසන්තරං සන්ධාය කථිතං. සචෙපි හි සත්ථා රාජාසනෙ නිසින්නො කථෙති, ‘‘අජ්ජ රාජා මධුරෙන කථෙතී’’ති නෙසං හොති. කථෙත්වා පක්කන්තෙ පන භගවති පුන රාජානං ආගතං දිස්වා ‘‘කො නු ඛො අය’’න්ති වීමංසා උප්පජ්ජති. තත්ථ කො නු ඛො අයන්ති ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ ඉදානෙව මාගධභාසාය සීහළභාසාය මධුරෙන ආකාරෙන කථෙන්තො කො නු ඛො අයං අන්තරහිතො, කිං දෙවො උදාහු [Pg.247] මනුස්සො’’ති එවං වීමංසන්තාපි න ජානන්තීති අත්ථො. කිමත්ථං පනෙවං අජානන්තානං ධම්මං දෙසෙතීති? වාසනත්ථාය. එවං සුතොපි හි ධම්මො අනාගතෙ පච්චයො හොතීති අනාගතං පටිච්ච දෙසෙති. අනෙකසතං බ්‍රාහ්මණපරිසන්තිආදිනං සොණදණ්ඩසමාගමාදිවසෙන චෙව අඤ්ඤචක්කවාළවසෙන ච සම්භවො වෙදිතබ්බො. 69. En el noveno, 'asamblea de nobles' (khattiyaparisā) es la reunión o congregación de personas de la casta guerrera. Este método se aplica a todos los términos. 'Una asamblea de nobles de muchos cientos' es similar a las asambleas del rey Bimbisara, de los parientes, de los Licchavis, etc.; esto también es posible en otros universos. 'Haber conversado previamente' significa haber entablado diálogo con anterioridad. 'Conversación' incluye también haber entablado una discusión sobre el Dhamma. 'Cualquiera sea su apariencia' significa que ellos pueden ser de tez clara, oscura o cobriza, mientras que el Maestro tiene la piel de color dorado. Sin embargo, esto se dice con respecto a la forma física. Su forma se les manifiesta únicamente como similar a la de ellos. Pero el Bienaventurado no se vuelve como un bárbaro ni lleva pendientes de joyas; se sienta con su apariencia búdica natural. Sin embargo, ellos ven solo una forma similar a la suya. 'Cualquiera sea su voz' significa que ellos pueden tener voces entrecortadas, roncas o graznantes, mientras que el Maestro posee una voz de Brahma. No obstante, esto se dice en referencia al idioma. De hecho, si el Maestro se sienta en un trono real y enseña, ellos piensan: 'Hoy el rey habla dulcemente'. Pero cuando el Bienaventurado se ha marchado tras hablar, surge la duda al ver venir de nuevo al rey: '¿Quién sería aquel?'. '¿Quién sería aquel?' significa que se preguntan: '¿Quién fue aquel que hace un momento hablaba aquí tan dulcemente en lengua magadhi o cingalesa y luego desapareció? ¿Sería un deva o un humano?'. No lo saben aunque indaguen. ¿Para qué propósito enseña el Dhamma a quienes no lo saben? Para establecer impresiones latentes (vāsanā). Pues incluso el Dhamma escuchado así se convierte en una condición para alcanzar los senderos y frutos en el futuro; enseña con vistas al futuro. La posibilidad de 'una asamblea de brahmanes de muchos cientos', etc., debe entenderse mediante las asambleas de Sonadanda y a través de otros universos. 10. භූමිචාලසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Bhūmicāla Sutta 70. දසමෙ නිසීදනන්ති ඉධ චම්මඛණ්ඩං අධිප්පෙතං. උදෙනං චෙතියන්ති උදෙනයක්ඛස්ස වසනට්ඨානෙ කතවිහාරො වුච්චති. ගොතමකාදීසුපි එසෙව නයො. භාවිතාති වඩ්ඪිතා. බහුලීකතාති පුනප්පුනං කතා. යානීකතාති යුත්තයානං විය කතා. වත්ථුකතාති පතිට්ඨානට්ඨෙන වත්ථු විය කතා. අනුට්ඨිතාති අධිට්ඨිතා. පරිචිතාති සමන්තතො චිතා සුවඩ්ඪිතා. සුසමාරද්ධාති සුට්ඨු සමාරද්ධා. 70. En el décimo, 'asiento' (nisīdanaṃ) se refiere aquí a una pieza de cuero. 'Santuario de Udena' se refiere al monasterio construido en el lugar de residencia del yakkha Udena. El mismo método se aplica a Gotamaka, etc. 'Cultivados' (bhāvitā) significa incrementados. 'Frecuentados' (bahulīkatā) significa realizados repetidamente. 'Convertidos en un vehículo' (yānīkatā) significa hechos como un vehículo uncido a caballos veloces. 'Convertidos en una base' (vatthukatā) significa establecidos firmemente como un fundamento. 'Persistidos' (anuṭṭhitā) significa determinados. 'Acumulados' (paricitā) significa bien incrementados por todas partes. 'Bien emprendidos' (susamāraddhā) significa correctamente iniciados. ඉති අනියමෙන කථෙත්වා පුන නියමෙත්වා දස්සෙන්තො තථාගතස්ස ඛොතිආදිමාහ. එත්ථ කප්පන්ති ආයුකප්පං. තස්මිං තස්මිං කාලෙ යං මනුස්සානං ආයුප්පමාණං, තං පරිපුණ්ණං කරොන්තො තිට්ඨෙය්‍ය. කප්පාවසෙසං වාති ‘‘අප්පං වා භිය්‍යො’’ති වුත්තවස්සසතතො අතිරෙකං වා. මහාසීවත්ථෙරො පනාහ – ‘‘බුද්ධානං අට්ඨානෙ ගජ්ජිතං නාම නත්ථි, පුනප්පුනං සමාපජ්ජිත්වා මරණන්තිකවෙදනං වික්ඛම්භෙන්තො භද්දකප්පමෙව තිට්ඨෙය්‍ය. කස්මා පන න ඨිතොති? උපාදින්නකසරීරං නාම ඛණ්ඩිච්චාදීහි අභිභුය්‍යති, බුද්ධා ච ඛණ්ඩිච්චාදිභාවං අප්පත්වා පඤ්චමෙ ආයුකොට්ඨාසෙ බහුජනස්ස පියමනාපකාලෙයෙව පරිනිබ්බායන්ති. බුද්ධානුබුද්ධෙසු ච මහාසාවකෙසු පරිනිබ්බුතෙසු එකකෙනෙව ඛාණුකෙන විය ඨාතබ්බං හොති දහරසාමණෙරපරිවාරෙන වා, තතො ‘අහො බුද්ධානං පරිසා’ති හීළෙතබ්බතං ආපජ්ජෙය්‍ය. තස්මා න ඨිතො’’ති. එවං වුත්තෙපි යො පන වුච්චති ‘‘ආයුකප්පො’’ති, ඉදමෙව අට්ඨකථාය නියාමිතං. Habiendo hablado así de manera general, para mostrarlo de forma específica, dijo 'del Tathāgata', etc. Aquí, 'un eón' (kappa) se refiere al eón de vida (āyukappa). Podría permanecer completando el tiempo de vida que tienen los seres humanos en esa época determinada. 'O el resto del eón' se refiere a un poco más de los cien años mencionados. El élder Mahasiva, sin embargo, dice: 'No existe tal cosa como un alarde vacío en los Budas; entrando repetidamente en la absorción y eliminando las sensaciones cercanas a la muerte, podría permanecer por todo un Bhadda-kappa'. ¿Por qué, entonces, no permaneció? Esta es la pregunta. El cuerpo físico (upādinnakasarīra) es oprimido por la rotura de dientes, etc. Los Budas, sin llegar a ese estado de decrepitud, alcanzan el Parinibbāna en la quinta parte de su vida, cuando son amados y apreciados por la mayoría. Además, si los grandes discípulos que siguieron al Buda ya han partido, él tendría que permanecer solo como un tronco seco, o rodeado de monjes jóvenes y novicios; entonces la asamblea de los Budas caería en el desprecio. Por lo tanto, no permaneció. Esto es lo que se dice. Aunque se diga esto, lo que se llama 'eón de vida' (āyukappa) es lo que ha sido determinado en el Comentario. යථා තං මාරෙන පරියුට්ඨිතචිත්තොති එත්ථ තන්ති නිපාතමත්තං, යථා මාරෙන පරියුට්ඨිතචිත්තො අජ්ඣොත්ථටචිත්තො අඤ්ඤොපි කොචි පුථුජ්ජනො පටිවිජ්ඣිතුං න සක්කුණෙය්‍ය, එවමෙව නාසක්ඛි පටිවිජ්ඣිතුන්ති අත්ථො. මාරො හි [Pg.248] යස්ස සබ්බෙන සබ්බං ද්වාදස විපල්ලාසා අප්පහීනා, තස්ස චිත්තං පරියුට්ඨාති. ථෙරස්ස ච චත්තාරො විපල්ලාසා අප්පහීනා, තෙනස්ස මාරො චිත්තං පරියුට්ඨාසි. සො පන චිත්තපරියුට්ඨානං කරොන්තො කිං කරොතීති? භෙරවං රූපාරම්මණං වා දස්සෙති, සද්දාරම්මණං වා සාවෙති. තතො සත්තා තං දිස්වා වා සුත්වා වා සතිං විස්සජ්ජෙත්වා විවටමුඛා හොන්ති, තෙසං මුඛෙන හත්ථං පවෙසෙත්වා හදයං මද්දති, තතො විසඤ්ඤාව හුත්වා තිට්ඨන්ති. ථෙරස්ස පනෙස මුඛෙ හත්ථං පවෙසෙතුං කිං සක්ඛිස්සති, භෙරවාරම්මණං පන දස්සෙසි. තං දිස්වා ථෙරො නිමිත්තොභාසං නප්පටිවිජ්ඣි. භගවා ජානන්තොයෙව කිමත්ථං යාව තතියං ආමන්තෙසීති? පරතො ‘‘තිට්ඨතු, භන්තෙ භගවා’’ති යාචිතෙ ‘‘තුය්හෙවෙතං දුක්කටං, තුය්හෙවෙතං අපරද්ධ’’න්ති දොසාරොපනෙන සො කතනුකරණත්ථං. En la frase 'Yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto', la palabra 'taṃ' es simplemente una partícula (nipāta). El significado es: así como cualquier otro individuo común (puthujjana) cuya mente esté abrumada u oprimida por Mara no podría penetrar [en el conocimiento], del mismo modo [Ananda] no pudo penetrarlo. Mara puede abrumar la mente de aquel para quien las doce perversiones (vipallāsa) no han sido completamente abandonadas. En el caso del Venerable [Ananda], las cuatro perversiones no habían sido abandonadas, por lo tanto, Mara pudo abrumar su mente. ¿Y qué hace Mara cuando abruma la mente? Muestra un objeto visual aterrador o hace oír un sonido aterrador. A causa de eso, los seres, al ver u oír aquello, pierden la atención y quedan con la boca abierta; [Mara] entonces introduce su mano por la boca y sacude el corazón, tras lo cual quedan como inconscientes. Sin embargo, ¿cómo podría él introducir la mano en la boca del Venerable? Simplemente mostró un objeto aterrador. Al ver esto, el Venerable no penetró en la señal luminosa (nimittobhāsa). ¿Por qué el Bienaventurado, aun sabiéndolo, lo llamó hasta tres veces? Para que más adelante, cuando el Venerable le rogara 'que el Bienaventurado permanezca', [el Buda] pudiera señalar su falta diciendo: 'esta es tu propia falta, este es tu propio error', y así atenuar su futuro pesar. මාරො පාපිමාති එත්ථ සත්තෙ අනත්ථෙ නියොජෙන්තො මාරෙතීති මාරො. පාපිමාති තස්සෙව වෙවචනං. සො හි පාපධම්මසමන්නාගතත්තා ‘‘පාපිමා’’ති වුච්චති. කණ්හො, අන්තකො, නමුචි, පමත්තබන්ධූතිපි තස්සෙව නාමානි. භාසිතා ඛො පනෙසාති අයඤ්හි භගවතො සම්බොධිපත්තියා අට්ඨමෙ සත්තාහෙ බොධිමණ්ඩෙයෙව ආගන්ත්වා ‘‘භගවා යදත්ථං තුම්හෙහි පාරමියො පූරිතා, සො වො අත්ථො අනුප්පත්තො, පටිවිද්ධං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, කිං තෙ ලොකවිචාරණෙනා’’ති වත්වා යථා අජ්ජ, එවමෙව ‘‘පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ භගවා’’ති යාචි. භගවා චස්ස ‘‘න තාවාහ’’න්තිආදීනි වත්වා පටික්ඛිපි. තං සන්ධාය – ‘‘භාසිතා ඛො පනෙසා, භන්තෙ’’තිආදිමාහ. En la frase 'Māro pāpimā', se le llama 'Māra' porque incita a los seres al perjuicio y los mata destruyendo sus virtudes. 'Pāpimā' (el Malvado) es un sinónimo del mismo. Se le llama 'pāpimā' por estar poseído de estados mentales malvados. Otros nombres suyos son Kaṇha, Antaka, Namuci y Pamattabandhu. En 'Bhāsitā kho panesā', se refiere a que, en la octava semana tras alcanzar la Iluminación, en el mismo lugar de la iluminación (bodhimaṇḍa), Mara se acercó y dijo: 'Bienaventurado, el propósito por el cual cumpliste las perfecciones ha sido alcanzado, el conocimiento omnisciente ha sido penetrado; ¿qué necesidad tienes de vagar por el mundo?'. Del mismo modo que hoy, entonces rogó: 'Que el Bienaventurado se extinga ahora (parinibbātu)'. El Bienaventurado lo rechazó diciendo: 'No todavía, [Malvado]'. Refiriéndose a ese suceso, Mara dijo: 'Ciertamente, estas palabras fueron dichas [por el Bienaventurado]'. තත්ථ වියත්තාති මග්ගවසෙන බ්‍යත්තා, තථෙව විනීතා, තථා විසාරදා. බහුස්සුතාති තෙපිටකවසෙන බහු සුතං එතෙසන්ති බහුස්සුතා. තමෙව ධම්මං ධාරෙන්තීති ධම්මධරා. අථ වා පරියත්තිබහුස්සුතා චෙව පටිවෙධබහුස්සුතා ච. පරියත්තිපටිවෙධධම්මානංයෙව ධාරණතො ධම්මධරාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නාති අරියධම්මස්ස අනුධම්මභූතං විපස්සනාධම්මං පටිපන්නා. සාමීචිප්පටිපන්නාති අනුච්ඡවිකපටිපදං පටිපන්නා. අනුධම්මචාරිනොති අනුධම්මං චරණසීලා. සකං ආචරියකන්ති අත්තනො ආචරියවාදං. ආචික්ඛිස්සන්තීතිආදීනි සබ්බානි අඤ්ඤමඤ්ඤවෙවචනානි. සහධම්මෙනාති සහෙතුකෙන සකාරණෙන වචනෙන. සප්පාටිහාරියන්ති යාව නිය්‍යානිකං කත්වා ධම්මං දෙසෙස්සන්ති. Aquí, 'viyattā' significa competentes en virtud del Camino (Magga); de igual modo, 'vinītā' significa disciplinados y 'visāradā', seguros de sí mismos. 'Bahussutā' son aquellos que poseen gran conocimiento debido al dominio de los tres Pitakas. Son 'dhammadharā' porque retienen ese mismo Dhamma. O también, son 'bahussutā' tanto por el conocimiento teórico (pariyatti) como por el de penetración (paṭivedha), y se llaman 'dhammadharā' por retener tanto el Dhamma de la teoría como el de la penetración; así debe entenderse aquí el significado. 'Dhammānudhammappaṭipannā' significa que practican el Dhamma de la introspección (vipassanā) que es acorde con el Dhamma Noble. 'Sāmīcippaṭipannā' significa que practican la conducta apropiada y adecuada. 'Anudhammacārino' significa que tienen por hábito practicar conforme al Dhamma. 'Sakaṃ ācariyakant' se refiere a la doctrina de su propio maestro. Las palabras 'ācikkhissantī' y las siguientes son todas sinónimas entre sí. 'Sahadhammenā' significa con palabras fundamentadas en razones y causas. 'Sappāṭihāriyaṃ' significa que enseñarán el Dhamma hasta hacerlo capaz de conducir a la liberación (niyyānika). බ්‍රහ්මචරියන්ති [Pg.249] සික්ඛාත්තයසඞ්ගහිතං සකලං සාසනබ්‍රහ්මචරියං. ඉද්ධන්ති සමිද්ධං ඣානස්සාදවසෙන. ඵීතන්ති වුද්ධිපත්තං සබ්බපාලිඵුල්ලං විය අභිඤ්ඤාසම්පත්තිවසෙන. විත්ථාරිකන්ති විත්ථතං තස්මිං තස්මිං දිසාභාගෙ පතිට්ඨිතවසෙන. බාහුජඤ්ඤන්ති බහූහි ඤාතං පටිවිද්ධං මහාජනාභිසමයවසෙන. පුථුභූතන්ති සබ්බාකාරෙන පුථුලභාවප්පත්තං. කථං? යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතන්ති, යත්තකා විඤ්ඤුජාතිකා දෙවා චෙව මනුස්සා ච අත්ථි, සබ්බෙහි සුට්ඨු පකාසිතන්ති අත්ථො. අප්පොස්සුක්කොති නිරාලයො. ත්වඤ්හි පාපිම අට්ඨමසත්තාහතො පට්ඨාය ‘‘පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ භගවා, පරිනිබ්බාතු සුගතො’’ති විරවන්තො ආහිණ්ඩිත්ථ. අජ්ජ දානි පට්ඨාය විගතුස්සාහො හොහි, මා මය්හං පරිනිබ්බානත්ථං වායාමං කරොහීති වදති. 'Brahmacariya' se refiere a la totalidad de la vida santa de la Enseñanza, contenida en los tres entrenamientos (sikkhā). 'Iddhaṃ' significa próspero debido al gozo de los Jhanas. 'Phītaṃ' significa floreciente, como un árbol en pleno florecimiento, debido a la perfección de los conocimientos superiores (abhiññā). 'Vitthārikaṃ' significa extendido, por haberse establecido en las diversas regiones. 'Bāhujaññaṃ' significa conocido por muchos y penetrado por la comprensión de la gran multitud. 'Puthubhūtaṃ' significa que ha alcanzado la expansión en todos sus aspectos. ¿Cómo? El texto dice 'yāvadeva manussehi suppakāsitaṃ', lo cual significa que es bien proclamado por todos los dioses y humanos sabios que existen. 'Appossukko' significa sin preocupación. El Buda dice: 'Tú, Malvado, has estado rondando y clamando desde la octava semana: 'Que el Bienaventurado se extinga ahora, que el Sugata se extinga'. A partir de hoy, quédate sin ese esfuerzo; no te esfuerces más por mi Parinibbāna'. සතො සම්පජානො ආයුසඞ්ඛාරං ඔස්සජ්ජීති සතිං සූපට්ඨිතං කත්වා ඤාණෙන පරිච්ඡින්දිත්වා ආයුසඞ්ඛාරං විස්සජ්ජි පජහි. තත්ථ න භගවා හත්ථෙන ලෙඩ්ඩුං විය ආයුසඞ්ඛාරං ඔස්සජි, තෙමාසමත්තමෙව පන ඵලසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා තතො පරං න සමාපජ්ජිස්සාමීති චිත්තං උප්පාදෙසි. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ඔස්සජී’’ති. උස්සජීතිපි පාඨො. මහාභූමිචාලොති මහන්තො පථවීකම්පො. තදා කිර දසසහස්සී ලොකධාතු කම්පිත්ථ. භිංසනකොති භයජනකො. දෙවදුන්දුභියො ච ඵලිංසූති දෙවභෙරියො ඵලිංසු, දෙවො සුක්ඛගජ්ජිතං ගජ්ජි, අකාලවිජ්ජුලතා නිච්ඡරිංසු, ඛණිකවස්සං වස්සීති වුත්තං හොති. En 'Sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajji', significa que, habiendo establecido firmemente la atención y delimitado con el conocimiento, renunció o abandonó la formación de la vida. En este contexto, el Bienaventurado no abandonó la formación de la vida como quien suelta un terrón con la mano, sino que, tras entrar en la consecución del fruto (phalasamāpatti) por solo tres meses, generó el pensamiento de que 'después de esto, no entraré más'. A esto se refiere con 'ossajji' (renunció). También existe la lectura 'ussajji'. 'Mahābhūmicālo' se refiere a un gran terremoto; se dice que en ese momento el sistema de diez mil mundos tembló. 'Bhiṃsanako' significa que provoca temor. 'Devadundubhiyo ca phaliṃsū' significa que los tambores celestiales resonaron; esto describe que el cielo tronó sin nubes, surgieron relámpagos fuera de estación y cayó una lluvia momentánea. උදානං උදානෙසීති කස්මා උදානෙසි? කොචි නාම වදෙය්‍ය ‘‘භගවා පච්ඡතො පච්ඡතො අනුබන්ධිත්වා ‘පරිනිබ්බාතු, භන්තෙ’ති උපද්දුතො භයෙන ආයුසඞ්ඛාරං විස්සජ්ජෙසී’’ති, තස්සොකාසො මා හොතු, භීතස්ස හි උදානං නාම නත්ථීති පීතිවෙගවිස්සට්ඨං උදානං උදානෙසි. En 'Udānaṃ udānesi', ¿por qué profirió esta exclamación inspirada? Para evitar que alguien pudiera decir: 'El Bienaventurado renunció a la formación de la vida por temor, acosado por Mara que lo seguía paso a paso rogándole que se extinguiera'. No hay exclamación inspirada para quien tiene miedo; por ello, impulsado por la fuerza del gozo (pītivega), profirió esa exclamación inspirada. තත්ථ සබ්බෙසං සොණසිඞ්ගාලාදීනම්පි පච්චක්ඛභාවතො තුලිතං පරිච්ඡින්නන්ති තුලං. කිං තං? කාමාවචරකම්මං. න තුලං, න වා තුලං සදිසමස්ස අඤ්ඤං ලොකියං කම්මං අත්ථීති අතුලං. කිං තං? මහග්ගතකම්මං. අථ වා කාමාවචරං රූපාවචරං තුලං, අරූපාවචරං අතුලං. අප්පවිපාකං වා තුලං, බහුවිපාකං අතුලං. සම්භවන්ති සම්භවහෙතුභූතං, රාසිකාරකං පිණ්ඩකාරකන්ති [Pg.250] අත්ථො. භවසඞ්ඛාරන්ති පුනබ්භවසඞ්ඛාරණකං. අවස්සජීති විස්සජ්ජෙසි. මුනීති බුද්ධමුනි. අජ්ඣත්තරතොති නියකජ්ඣත්තරතො. සමාහිතොති උපචාරප්පනාසමාධිවසෙන සමාහිතො. අභින්දි කවචමිවාති කවචං විය අභින්දි. අත්තසම්භවන්ති අත්තනි සඤ්ජාතං කිලෙසං. ඉදං වුත්තං හොති – සවිපාකට්ඨෙන සම්භවං, භවාභිසඞ්ඛරණට්ඨෙන භවසඞ්ඛාරන්ති ච ලද්ධනාමං තුලාතුලසඞ්ඛාතං ලොකියකම්මඤ්ච ඔස්සජි, සඞ්ගාමසීසෙ මහායොධො කවචං විය අත්තසම්භවං කිලෙසඤ්ච අජ්ඣත්තරතො හුත්වා සමාහිතො හුත්වා අභින්දීති. En esto, con respecto a las palabras de la exclamación (udāna), 'tula' (lo medible) significa lo que es discernido y limitado por ser evidente, como los perros y chacales. ¿Qué es eso? El kamma del ámbito de los sentidos (kāmāvacarakamma). No es 'tula', o no existe otro kamma mundano similar a él, por lo tanto es 'atula' (lo inconmensurable). ¿Qué es eso? El kamma de naturaleza sublime (mahaggatakamma). O bien, el kamma del ámbito de los sentidos y del ámbito de la forma es 'tula', mientras que el kamma del ámbito inmaterial es 'atula'. O bien, el kamma de poco fruto es 'tula' y el kamma de gran fruto es 'atula'. 'Sambhavanti' significa aquello que se ha convertido en la causa del devenir; 'bhavasaṅkhāraṃ' significa aquello que condiciona un nuevo devenir, lo que crea un cúmulo o conjunto de existencias. 'Avassaji' significa que renunció o soltó. 'Muni' se refiere al Sabio Buda. 'Ajjhattarato' significa deleitándose en la doctrina relacionada con su propio ser. 'Samāhito' significa concentrado mediante el poder de la concentración de acceso (upacāra) o de absorción (appanā). 'Abhindi kavacamiva' significa que lo destruyó como si fuera una armadura. 'Attasambhavaṃ' se refiere a las impurezas (kilesa) nacidas en uno mismo. El significado pretendido es este: renunció al kamma mundano, tanto al meritorio como al no meritorio, el cual es conocido como medible e inconmensurable y que recibe los nombres de 'sambhava' por poseer frutos y 'bhavasaṅkhāra' por condicionar el nuevo devenir; y deleitándose internamente y estando concentrado, destruyó las impurezas nacidas en su propio ser, tal como un gran guerrero destruye una armadura en el frente de batalla. අථ වා තුලන්ති තුලෙන්තො තීරෙන්තො. අතුලඤ්ච සම්භවන්ති නිබ්බානඤ්චෙව සම්භවඤ්ච. භවසඞ්ඛාරන්ති භවගාමිකම්මං. අවස්සජි මුනීති ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා අනිච්චා, පඤ්චන්නං ඛන්ධානං නිරොධො නිබ්බානං නිච්ච’’න්තිආදිනා (පටි. ම. 3.37-38) නයෙන තුලයන්තො බුද්ධමුනි භවෙ ආදීනවං, නිබ්බානෙ ච ආනිසංසං දිස්වා තං ඛන්ධානං මූලභූතං භවසඞ්ඛාරං කම්මං ‘‘කම්මක්ඛයාය සංවත්තතී’’ති (ම. නි. 2.81; අ. නි. 4.232-233) එවං වුත්තෙන කම්මක්ඛයකරෙන අරියමග්ගෙන අවස්සජි. කථං? අජ්ඣත්තරතො සමාහිතො, අභින්දි කවචමිවත්තසම්භවං. සො හි විපස්සනාවසෙන අජ්ඣත්තරතො, සමථවසෙන සමාහිතොති එවං පුබ්බභාගතො පට්ඨාය සමථවිපස්සනාබලෙන කවචමිව අත්තභාවං පරියොනන්ධිත්වා ඨිතං, අත්තනි සම්භවත්තා ‘‘අත්තසම්භව’’න්ති ලද්ධනාමං සබ්බකිලෙසජාලං අභින්දි. කිලෙසාභාවෙන ච කතං කම්මං අප්පටිසන්ධිකත්තා අවස්සට්ඨං නාම හොතීති එවං කිලෙසප්පහානෙන කම්මං පජහි. පහීනකිලෙසස්ස ච භයං නාම නත්ථි, තස්මා අභීතොව ආයුසඞ්ඛාරං ඔස්සජ්ජි, අභීතභාවඤාපනත්ථඤ්ච උදානං උදානෙසීති වෙදිතබ්බො. O bien, 'tulaṃ' significa pesando o investigando. 'Atulañca sambhavaṃ' se refiere tanto al Nibbāna como al devenir. 'Bhavasaṅkhāraṃ' es el kamma que conduce a un nuevo estado de existencia. 'Avassaji munī' significa que el Sabio Buda, investigando mediante el método de 'los cinco agregados son impermanentes, el cese de los cinco agregados es el Nibbāna, que es permanente', habiendo visto el peligro en el devenir y el beneficio en el Nibbāna, renunció a ese kamma (formación del devenir) que es la raíz de los agregados, a través del Camino Noble que agota el kamma. ¿Cómo renunció? Deleitándose internamente y concentrado, destruyó las impurezas nacidas de sí mismo como una armadura. Pues él, deleitándose internamente por el poder de la visión cabal (vipassanā) y concentrado por el poder de la tranquilidad y la visión cabal, destruyó toda la red de impurezas nacidas de sí mismo, la cual envolvía al ser como una armadura. Debido a la ausencia de impurezas, el kamma ya no produce renacimiento, por lo que se dice que ha sido renunciado; de esta manera, abandonó el kamma mediante la eliminación de las impurezas. Y para quien ha eliminado las impurezas no existe el miedo; por lo tanto, sin temor alguno, renunció a la formación de la vida (āyusaṅkhāra), y se debe entender que profirió esta exclamación (udāna) para dar a conocer su estado de intrepidez. යං මහාවාතාති යෙන සමයෙන යස්මිං වා සමයෙ මහාවාතා. වායන්තීති උපක්ඛෙපකවාතා නාම උට්ඨහන්ති, තෙ වායන්තා සට්ඨිසහස්සාධිකනවයොජනසතසහස්සබහලං උදකසන්ධාරකවාතං උපච්ඡින්දන්ති, තතො ආකාසෙ උදකං භස්සති, තස්මිං භස්සන්තෙ පථවී භස්සති, පුන වාතො අත්තනො බලෙන අන්තොධම්මකරණෙ විය උදකං ආබන්ධිත්වා ගණ්හාති, තතො උදකං උග්ගච්ඡති, තස්මිං උග්ගච්ඡන්තෙ පථවී උග්ගච්ඡති. එවං උදකං කම්පිතං [Pg.251] පථවිං කම්පෙති. එතඤ්ච කම්පනං යාවජ්ජකාලාපි හොතියෙව, බහුභාවෙන පන ඔගච්ඡනුග්ගච්ඡනං න පඤ්ඤායති. 'Ya m mahāvātā' se refiere al tiempo o momento en que soplan grandes vientos. 'Vāyanti' significa que surgen vientos llamados ascendentes; estos vientos, al soplar, cortan la capa de viento que sostiene el agua, la cual tiene un grosor de novecientas sesenta mil yoyanas con sesenta mil adicionales. Debido a esto, el agua cae en el espacio; al caer el agua, la tierra cae. Luego, el viento, por su propia fuerza, retiene el agua como si estuviera dentro de un filtro de agua (dhammakaraka) y la hace subir. Al subir el agua, la tierra sube. Así, el agua agitada hace que la tierra tiemble. Y este temblor ocurre incluso hasta el día de hoy, pero debido a su gran magnitud, el descenso y el ascenso no son percibidos. මහිද්ධිකා මහානුභාවාති ඉජ්ඣනස්ස මහන්තතාය මහිද්ධිකා, අනුභවිතබ්බස්ස මහන්තතාය මහානුභාවා. පරිත්තාති දුබ්බලා. අප්පමාණාති බලවා. සො ඉමං පථවිං කම්පෙතීති සො ඉද්ධිං නිබ්බත්තෙත්වා සංවෙජෙන්තො මහාමොග්ගල්ලානො විය, වීමංසන්තො වා මහානාගත්ථෙරස්ස භාගිනෙය්‍යො සඞ්ඝරක්ඛිතසාමණෙරො විය පථවිං කම්පෙති. සඞ්කම්පෙතීති සමන්තතො කම්පෙති. සම්පකම්පෙතීති තස්සෙව වෙවචනං. ඉති ඉමෙසු අට්ඨසු පථවිකම්පෙසු පඨමො ධාතුකොපෙන, දුතියො ඉද්ධානුභාවෙන, තතියචතුත්ථා පුඤ්ඤතෙජෙන, පඤ්චමො ඤාණතෙජෙන, ඡට්ඨො සාධුකාරදානවසෙන, සත්තමො කාරුඤ්ඤසභාවෙන, අට්ඨමො ආරොදනෙන. මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමන්තෙ ච තතො නික්ඛමන්තෙ ච මහාසත්තෙ තස්ස පුඤ්ඤතෙජෙන පථවී අකම්පිත්ථ, අභිසම්බොධියං ඤාණතෙජාභිහතා හුත්වා අකම්පිත්ථ, ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ සාධුකාරභාවසණ්ඨිතා සාධුකාරං දදමානා අකම්පිත්ථ, ආයුසඞ්ඛාරඔස්සජ්ජනෙ කාරුඤ්ඤසභාවසණ්ඨිතා චිත්තසඞ්ඛොභං අසහමානා අකම්පිත්ථ, පරිනිබ්බානෙ ආරොදනවෙගතුන්නා හුත්වා අකම්පිත්ථ. අයං පනත්ථො පථවිදෙවතාය වසෙන වෙදිතබ්බො. මහාභූතපථවියා පනෙතං නත්ථි අචෙතනත්තා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 'Mahiddhikā mahānubhāvā': 'mahiddhikā' por la grandeza de la realización de los logros; 'mahānubhāvā' por la grandeza de la autoridad que debe ser experimentada. 'Parittā' significa débil. 'Appamāṇā' significa fuerte. 'So ima m pathavi m kampeti' se refiere a que aquel monje o brahmán dotado de poderes psíquicos, tras haberlos desarrollado, hace temblar la tierra, ya sea como Mahāmoggallāna para inspirar temor reverencial al rey Sakka, quien estaba negligente en los deleites celestiales, o como el novicio Saṅgharakkhita, sobrino del élder Mahānāga, para poner a prueba su propio poder psíquico. 'Saṅkampeti' significa que la hace temblar por todas partes. 'Sampakampeti' es un sinónimo de la palabra anterior. Entre estos ocho tipos de terremotos: el primero ocurre por causas naturales (elementales), el segundo por el poder psíquico, el tercero y el cuarto por el poder del mérito, el quinto por el poder del conocimiento del camino del Arhat, el sexto por el acto de expresar regocijo, el séptimo por la naturaleza de la compasión y el octavo por el lamento. La tierra tembló por el poder del mérito del Gran Ser cuando entró en el vientre materno y cuando nació; tembló al ser impactada por el poder del conocimiento del camino del Arhat en la Iluminación; tembló al dar su aprobación (sādhukāra) durante el primer giro de la Rueda del Dhamma; tembló al no poder soportar la agitación del corazón debido a la compasión cuando renunció a la formación de la vida; y tembló impactada por la fuerza del llanto en el Parinibbāna. Este significado, sin embargo, debe entenderse en relación con la deidad de la tierra. Para la tierra física de los grandes elementos, al ser inanimada, tales actos de regocijo o tristeza no existen. El resto, en todos los casos, tiene un significado evidente. භූමිචාලවග්ගො සත්තමො. Séptimo capítulo sobre el movimiento de la tierra (Bhūmicālavagga). (8) 3. යමකවග්ගො (8) 3. Capítulo de los Pares (Yamakavagga). 1-2. සද්ධාසුත්තද්වයවණ්ණනා 1-2. Explicación de los dos discursos sobre la fe (Saddhāsutta). 71-72. අට්ඨමස්ස පඨමෙ නො ච සීලවාති න සීලෙසු පරිපූරකාරී. සමන්තපාසාදිකොති සමන්තතො පසාදජනකො. සබ්බාකාරපරිපූරොති සබ්බෙහි සමණාකාරෙහි සමණධම්මකොට්ඨාසෙහි පරිපූරො. දුතියෙ සන්තාති පච්චනීකසන්තතාය සන්තා. විමොක්ඛාති පච්චනීකධම්මෙහි විමුත්තත්තා ච විමොක්ඛා. 71-72. En el primer discurso del octavo capítulo, 'no ca sīlavā' significa que no cumple plenamente con los preceptos. 'Samantapāsādiko' significa que inspira devoción por todas partes. 'Sabbākāraparipūro' significa completo en todos los aspectos de la conducta monástica y los factores del Dhamma de un monje. En el segundo discurso, 'santā' significa pacíficos por estar libres de las impurezas opuestas. 'Vimokkhā' significa liberaciones, por estar liberados de los estados mentales adversos. 3-9. මරණස්සතිසුත්තද්වයාදිවණ්ණනා 3-9. Explicación de los dos discursos sobre la recordación de la muerte y otros temas. 73-79. තතියෙ [Pg.252] භාවෙථ නොති භාවෙථ නු. සාසනන්ති අනුසිට්ඨි. ආසවානං ඛයායාති අරහත්තඵලත්ථාය. චතුත්ථෙ පතිහිතායාති පටිපන්නාය. සො මමස්ස අන්තරායොති සො මම ජීවිතන්තරායොපි, පුථුජ්ජනකාලකිරියං කරොන්තස්ස සග්ගන්තරායොපි මග්ගන්තරායොපි අස්ස. සත්ථකා වා මෙ වාතාති සත්ථං විය අඞ්ගමඞ්ගානි කන්තන්තීති සත්ථකා. පඤ්චමාදීනි වුත්තනයානෙව. නවමෙ සංසග්ගාරාමතාති පඤ්චවිධෙ සංසග්ගෙ ආරාමතා. 73-79. En el tercer sutta, 'bhāvetha no' significa '¿han de ser cultivados?'. 'Sāsana' se refiere a la instrucción o enseñanza. 'Āsavānaṃ khayāya' (para la destrucción de las impurezas) significa para el propósito del fruto del Arhatship. En el cuarto sutta, 'patihitāya' significa 'al haber llegado' o 'al haber practicado'. 'So mama assa antarāyo' (eso sería un obstáculo para mí) significa que incidentes como caer al suelo serían un obstáculo para mi vida; y para alguien que muere como una persona mundana (puthujjana), sería un obstáculo para el renacimiento celestial, así como un obstáculo para el camino (magga). 'Satthakā vā me vātā' (o vientos como espadas para mí) significa que cortan los miembros grandes y pequeños como si fueran armas; por lo tanto, se llaman 'satthakā'. Los suttas del quinto en adelante siguen el mismo método ya explicado. En el noveno sutta, 'saṃsaggārāmatā' significa deleite en los cinco tipos de asociación o compañía. 10. කුසීතාරම්භවත්ථුසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario sobre el Sutta de las bases de la pereza y el esfuerzo. 80. දසමෙ කුසීතවත්ථූනීති කුසීතස්ස අලසස්ස වත්ථූනි පතිට්ඨා, කොසජ්ජකාරණානීති අත්ථො. කම්මං කත්තබ්බං හොතීති චීවරවිචාරණාදිකම්මං කත්තබ්බං හොති. න වීරියං ආරභතීති දුවිධම්පි වීරියං නාරභති. අප්පත්තස්සාති ඣානවිපස්සනාමග්ගඵලධම්මස්ස අප්පත්තස්ස පත්තියා. අනධිගතස්සාති තස්සෙව අනධිගතස්ස අධිගමත්ථාය. අසච්ඡිකතස්සාති තදෙව අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකරණත්ථාය. ඉදං පඨමන්ති ඉදං ‘‘හන්දාහං නිපජ්ජාමී’’ති එවං ඔසීදනං පඨමං කුසීතවත්ථු. ඉමිනා නයෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. මාසාචිතකං මඤ්ඤෙති එත්ථ පන මාසාචිතං නාම තින්තමාසො. යථා තින්තමාසො ගරුකො හොති, එවං ගරුකොති අධිප්පායො. ගිලානා වුට්ඨිතො හොතීති ගිලානො හුත්වා පච්ඡා වුට්ඨිතො හොති. ආරම්භවත්ථූනීති වීරියකාරණානි. තෙසම්පි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 80. En el décimo sutta, 'kusītavatthūni' significa las bases, fundamentos o causas de la pereza y la indolencia; el significado es motivos de negligencia. 'Kammaṃ kattabbaṃ hoti' significa que se debe realizar un trabajo como la preparación de los mantos, etc. 'Na vīriyaṃ ārabhati' significa que no emprende ninguno de los dos tipos de esfuerzo. 'Appattassa' se refiere a la obtención de los estados del jhana, la visión cabal (vipassanā), el camino y el fruto que aún no se han alcanzado. 'Anadhigatassa' significa para el propósito de comprender esos mismos estados que no han sido comprendidos. 'Asacchikatassa' significa para el propósito de realizar esos mismos estados que no han sido realizados. 'Idaṃ paṭhamaṃ' se refiere a este desánimo o hundimiento: 'ahora me acostaré'; esta es la primera base de la pereza. Por este método, el significado debe entenderse en todas partes. En la expresión 'māsācitakaṃ maññe', 'māsācita' se refiere a un frijol grande empapado en agua. Así como un frijol empapado es pesado, el sentido es que el cuerpo se siente así de pesado. 'Gilānā vuṭṭhito hoti' significa que después de haber estado enfermo, se ha levantado o recuperado. 'Ārambhavatthūni' son las causas de la energía o el esfuerzo. Sus significados también deben entenderse por este mismo método. El resto es evidente en todos los puntos. යමකවග්ගො අට්ඨමො. El octavo capítulo es el de los Pares (Yamakavagga). (9) 4. සතිවග්ගො (9) 4. Capítulo sobre la atención plena (Sativagga). 1-2. සතිසම්පජඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා 1-2. Comentario sobre el Sutta de la atención plena y la clara comprensión. 81-82. නවමස්ස පඨමං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව. දුතියෙ සද්ධොති දුවිධාය සද්ධාය සමන්නාගතො. නො චුපසඞ්කමිතාති න උපට්ඨහති. නො [Pg.253] ච පරිපුච්ඡිතාති අත්ථානත්ථං කාරණාකාරණං පරිපුච්ඡිතා න හොති. සමන්නාගතොති සාමිඅත්ථෙ පච්චත්තං, සමන්නාගතස්සාති වුත්තං හොති. එකන්තපටිභානා තථාගතං ධම්මදෙසනා හොතීති තථාගතස්ස එකන්තපටිභානා ධම්මදෙසනා හොති, එකන්තෙනෙව පටිභාති උපට්ඨාතීති අත්ථො. 81-82. El primer sutta del noveno vagga sigue el método ya explicado anteriormente. En el segundo, 'saddho' se refiere a alguien dotado de los dos tipos de fe. 'No cupasaṅkamitā' significa que no asiste ni sirve. 'No ca paripucchitā' significa que no es alguien que pregunta sobre lo que es beneficioso o perjudicial, o sobre lo que es causa y lo que no lo es. 'Samannāgato' es un término nominativo usado en el sentido de genitivo posesivo; el sentido es 'de alguien dotado'. 'Ekantapaṭibhānā tathāgataṃ dhammadesanā hoti' significa que la enseñanza del Dhamma del Tathāgata es absolutamente clara; el significado es que se manifiesta o aparece de manera infalible. 3. මූලකසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario sobre el Sutta de las Raíces. 83. තතියෙ සබ්බෙ ධම්මාති පඤ්චක්ඛන්ධා. ඡන්දමූලකාති අජ්ඣාසයච්ඡන්දො කත්තුකම්‍යතාඡන්දො තං මූලං එතෙසන්ති ඡන්දමූලකා. මනසිකාරතො සම්භවන්තීති මනසිකාරසම්භවා. ඵස්සතො සමුදෙන්ති රාසී භවන්තීති ඵස්සසමුදයා. වෙදනාය සමොසරන්තීති වෙදනාසමොසරණා. සමාධි එතෙසං පමුඛොති සමාධිප්පමුඛා. ජෙට්ඨකට්ඨෙන සති අධිපති එතෙසන්ති සතාධිපතෙය්‍යා, සතිජෙට්ඨකාති අත්ථො. පඤ්ඤා උත්තරා එතෙසන්ති පඤ්ඤුත්තරා. විමුත්ති එව සාරො එතෙසන්ති විමුත්තිසාරා. එත්ථ ච ඡන්දමූලකාදයො චත්තාරොපි ලොකියා කථිතා, සෙසා ලොකියලොකුත්තරමිස්සකාති. 83. En el tercer sutta, 'sabbe dhammā' se refiere a los cinco agregados. 'Chandamūlakā' significa que tienen al deseo por raíz, ya sea el deseo de intención o el deseo de actuar; esa es la raíz de estos agregados. 'Manasikārasambhavā' significa que surgen debido a la atención o reflexión. 'Phassasamudayā' significa que se originan o se agrupan a causa del contacto. 'Vedanāsamosaraṇā' significa que convergen o se reúnen en la sensación. 'Samādhippamukhā' significa que la concentración es lo principal o el líder de estos. 'Satādhipateyyā' significa que tienen a la atención plena como soberana en el sentido de ser la jefa o superior. 'Paññuttarā' significa que tienen a la sabiduría como su factor superior o trascendente. 'Vimuttisārā' significa que el fruto del Arhat es su esencia. Aquí, los primeros cuatro factores, comenzando por 'chandamūlakā', se explican como mundanos (lokiya), y los cuatro restantes son una mezcla de estados mundanos y supramundanos (lokuttara). 4. චොරසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario sobre el Sutta del Ladrón. 84. චතුත්ථෙ මහාචොරොති රජ්ජන්තරෙ දුබ්භිතුං සමත්ථො මහාචොරො. පරියාපජ්ජතීති පරියාදානං ගච්ඡති. න චිරට්ඨිතිකො හොතීති අද්ධානං පාලෙන්තො ඨාතුං න සක්කොති. අප්පහරන්තස්ස පහරතීති අත්තනො අවෙරිනෙ අප්පහරන්තෙ ගුණසම්පන්නෙ ච මහල්ලකෙ ච තරුණදාරකෙ ච අප්පහරිතබ්බයුත්තකෙ පහරති. අනවසෙසං ආදියතීති නිස්සෙසං ගණ්හාති. බ්‍යත්තචොරානඤ්හි ඉදං වත්තං – පරස්ස ද්වීසු සාටකෙසු එකො ගහෙතබ්බො, එකස්මිං සන්තෙ දුබ්බලං දත්වා ථිරො ගහෙතබ්බො. පුටභත්තතණ්ඩුලාදීසු එකං කොට්ඨාසං දත්වා එකො ගහෙතබ්බොති. අච්චාසන්නෙ කම්මං කරොතීති ගාමනිගමරාජධානීනං ආසන්නට්ඨානෙ චොරිකකම්මං කරොති. න ච නිධානකුසලො හොතීති යං ලද්ධං, තං දක්ඛිණෙය්‍යෙ නිදහිතුං ඡෙකො න හොති, පරලොකමග්ගං න සොධෙති. 84. En el cuarto sutta, 'mahācoro' es un gran ladrón capaz de cometer delitos dentro del reino. 'Pariyāpajjati' significa que llega al agotamiento o fin. 'Na ciraṭṭhitiko hoti' significa que no puede mantenerse firme protegiéndose durante un largo periodo. 'Appaharantassa paharati' significa que golpea a quienes no le atacan, a personas virtuosas como monjes y brahmanes que poseen méritos y a quienes no se debe golpear, así como a ancianos y niños pequeños. 'Anavasesaṃ ādiyati' significa que toma todo sin dejar nada. Pues esta es la norma de los ladrones astutos: de dos mantos ajenos, debe tomarse uno; si solo hay uno, se deja el débil y se toma el resistente. De porciones de comida o arroz, se da una parte y se toma otra. 'Accāsanne kammaṃ karoti' significa que realiza actos de robo en lugares cercanos a pueblos, ciudades o la capital. 'Na ca nidhānakusalo hoti' significa que no es hábil en depositar lo obtenido en personas dignas de ofrendas, y no purifica el camino hacia el otro mundo. 5. සමණසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario sobre el Sutta del Asceta. 85. පඤ්චමෙ [Pg.254] යං සමණෙනාති යං ගුණජාතං සමණෙන පත්තබ්බං. වුසීමතාති බ්‍රහ්මචරියවාසංවුතෙන. මුත්තො මොචෙමි බන්ධනාති අහං සබ්බබන්ධනෙහි මුත්තො හුත්වා මහාජනම්පි රාගාදිබන්ධනතො මොචෙමි. පරමදන්තොති අඤ්ඤෙන කෙනචි අසික්ඛාපිතො අචොදිතො සයම්භුඤාණෙන පටිවිජ්ඣිත්වා පරමදමථෙන දන්තත්තා පරමදන්තො නාම. පරිනිබ්බුතොති කිලෙසපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතො. 85. En el quinto sutta, 'yaṃ samaṇena' se refiere a las cualidades que deben ser alcanzadas por un asceta. 'Vusīmatā' se refiere a quien ha cumplido y practicado la vida de pureza. 'Mutto mocemi bandhanā' significa 'habiendo yo mismo quedado libre de todas las ataduras, libero también a la gran multitud de las ataduras de la pasión, etc.'. 'Paramadanto' se llama así porque, sin ser instruido ni instigado por ningún otro, comprendió por sí mismo a través del conocimiento omnisciente (sayambhūñāṇa) y está domado por la disciplina suprema. 'Parinibbuto' significa extinguido por medio de la extinción de las impurezas. 6. යසසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario sobre el Sutta de la Fama. 86. ඡට්ඨෙ මා ච මයා යසොති යසො ච මයා සද්ධිං මා ගඤ්ඡි. අකසිරලාභීති විපුලලාභී. සීලපඤ්ඤාණන්ති සීලඤ්චෙව ඤාණඤ්ච. සඞ්ගම්මාති සන්නිපතිත්වා. සමාගම්මාති සමාගන්ත්වා. සඞ්ගණිකවිහාරන්ති ගණසඞ්ගණිකවිහාරං. න හි නූනමෙති න හි නූන ඉමෙ. තථා හි පනමෙති තථා හි පන ඉමෙ. අඞ්ගුලිපතොදකෙහීති අඞ්ගුලිපතොදයට්ඨිං කත්වා විජ්ඣනෙන. සඤ්ජග්ඝන්තෙති මහාහසිතං හසන්තෙ. සංකීළන්තෙති කෙළිං කරොන්තෙ. 86. En el sexto sutta, 'mā ca mayā yaso' significa que la fama o el séquito no me acompañen. 'Akasiralābhī' significa que obtiene en abundancia. 'Sīlapaññāṇam' se refiere tanto a la virtud como al conocimiento. 'Saṅgamma' significa reuniéndose. 'Samāgamma' significa habiéndose encontrado. 'Saṅgaṇikavihāraṃ' se refiere a la vida en compañía de grupos, lo cual es una impureza. El término 'na hi nūnamme' debe dividirse como 'na hi nūna ime'. [Significa:] 'Ciertamente estos venerables no obtienen esta felicidad de la renuncia'. El término 'tathā hi paname' debe dividirse como 'tathā hi pana ime'. [Significa:] 'Es debido a esa misma obtención [de la felicidad, etc.]'. 'Aṅgulipatodakehi' significa usar los dedos como aguijones para punchar. 'Sañjagghante' se refiere a quienes ríen a carcajadas. 'Saṃkīḷante' se refiere a quienes hacen bromas o burlas. 7. පත්තනිකුජ්ජනසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario sobre el Sutta de voltear el cuenco. 87. සත්තමෙ නික්කුජ්ජෙය්‍යාති තෙන දින්නස්ස දෙය්‍යධම්මස්ස අප්පටිග්ගහණත්ථං පත්තනික්කුජ්ජනකම්මවාචාය නිකුජ්ජෙය්‍ය, න අධොමුඛඨපනෙන. අලාභායාති චතුන්නං පච්චයානං අලාභත්ථාය. අනත්ථායාති උපද්දවාය අවඩ්ඪියා. උක්කුජ්ජෙය්‍යාති උක්කුජ්ජනකම්මවාචාය උක්කුජ්ජෙය්‍ය. 87. En el séptimo sutta, 'nikkujjeyya' significa que debería voltear el cuenco mediante el acto formal (kammavācā) de voltear el cuenco para no recibir las ofrendas dadas por ese donante; no se trata simplemente de ponerlo boca abajo. 'Alābhāya' significa para que no obtenga los cuatro requisitos. 'Anatthāya' significa para su desgracia o falta de prosperidad. 'Ukkujjeyya' significa que debería enderezar el cuenco mediante el acto formal de enderezar el cuenco. 8. අප්පසාදපවෙදනීයසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Appasādapavedanīya Sutta (Discurso sobre la expresión del descontento). 88. අට්ඨමෙ අප්පසාදං පවෙදෙය්‍යුන්ති අප්පසන්නභාවං ජානාපෙය්‍යුං. අප්පසාදං පවෙදෙන්තෙන පන කිං කාතබ්බන්ති? නිසින්නාසනතො න උට්ඨාතබ්බං න වන්දිතබ්බං න පච්චුග්ගමනං කාතබ්බං, න දෙය්‍යධම්මො දාතබ්බො. අගොචරෙති පඤ්චවිධෙ අගොචරෙ. 88. En el octavo (discurso), "expresar el descontento" (appasādaṃ pavedeyyuṃ) significa hacer saber que no se está complacido (appasannabhāvaṃ). Pero, ¿qué debe hacer un donante que expresa descontento? No debe levantarse del asiento, no debe rendir homenaje, no debe salir a recibirlo, ni debe entregar ofrendas (deyyadhammo). "En un lugar inapropiado" (agocare) se refiere a los cinco tipos de lugares que no son frecuentados por los monjes. 9. පටිසාරණීයසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Paṭisāraṇīya Sutta (Discurso sobre la reconciliación). 89. නවමෙ [Pg.255] ධම්මිකඤ්ච ගිහිපටිස්සවන්ති ‘‘ඉමං තෙමාසං ඉධෙව වසිතබ්බ’’න්ති වුත්තො ‘‘එවං හොතූ’’තිආදිනා නයෙන පටිස්සවං. න සච්චාපෙතීති වුත්තං න සච්චං කරොති විසංවාදෙති. 89. En el noveno, "una promesa legítima a un laico" (dhammikañca gihipaṭissavaṃ) se refiere a una promesa como "debes permanecer aquí en nuestro monasterio durante estos tres meses de retiro"; cuando se le dice esto, se hace una promesa con palabras como "así sea" (evaṃ hotu). "No cumple su palabra" (na saccāpeti) significa que no hace que sea verdadera, sino que falta a ella (visaṃvādeti). 10. සම්මාවත්තනසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Sammāvattana Sutta (Discurso sobre la conducta correcta). 90. දසමෙ පච්චෙකට්ඨානෙති අධිපතිට්ඨානෙ ජෙට්ඨකට්ඨානෙ. තඤ්හි ජෙට්ඨකං කත්වා කිඤ්චි සඞ්ඝකම්මං කාතුං න ලභති. න ච තෙන මූලෙන වුට්ඨාපෙතබ්බොති තං මූලං කත්වා අබ්භානකම්මං කාතුං න ලභති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 90. En el décimo, "en una posición individual" (paccekaṭṭhāneti) significa en una posición de autoridad (adhipatiṭṭhāne) o de liderazgo (jeṭṭhakaṭṭhāne). Pues no se permite realizar ningún acto del Saṅgha (saṅghakammaṃ) colocándolo a él como líder. "Y no debe ser rehabilitado mediante ese fundamento" (na ca tena mūlena vuṭṭhāpetabbo) significa que no se permite realizar el acto de rehabilitación (abbhānakammaṃ) tomando a ese monje que ha cometido la ofensa como la base o causa original. Lo demás es evidente en todos los casos. සතිවග්ගො නවමො. El noveno capítulo es el Capítulo sobre la Atención (Sativaggo). (10) 5. සාමඤ්ඤවග්ගො (10) 5. Capítulo General (Sāmaññavaggo). 91. ඉතො පරං අථ ඛො බොජ්ඣා උපාසිකාතිආදීසු බොජ්ඣා උපාසිකා, සිරිමා උපාසිකා, පදුමා උපාසිකා, සුතනා උපාසිකා, මනුජා උපාසිකා, උත්තරා උපාසිකා, මුත්තා උපාසිකා, ඛෙමා උපාසිකා, රුචී උපාසිකා, චුන්දී රාජකුමාරී, බිම්බී උපාසිකා, සුමනා රාජකුමාරී, මල්ලිකා දෙවී, තිස්සා උපාසිකා, තිස්සාමාතා උපාසිකා, සොණා උපාසිකා, සොණාය මාතා උපාසිකා, කාණා උපාසිකා, කාණමාතා උපාසිකා, උත්තරා නන්දමාතා, විසාඛා මිගාරමාතා, ඛුජ්ජුත්තරා උපාසිකා, සාමාවතී උපාසිකා, සුප්පවාසා කොලියධීතා, සුප්පියා උපාසිකා, නකුලමාතා ගහපතානීති ඉමාසං එත්තකානං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථකම්මමෙව කථිතං. ඉච්ඡන්තෙන විත්ථාරෙත්වා කථෙතබ්බං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 91. De aquí en adelante, en los pasajes que comienzan con "entonces, la seguidora Bojjhā" (atha kho bojjhā upāsikā), se menciona únicamente la práctica del uposatha dotada de ocho factores de estas mujeres: la seguidora Bojjhā, la seguidora Sirimā, la seguidora Padumā, la seguidora Sutanā, la seguidora Manujā, la seguidora Uttarā, la seguidora Muttā, la seguidora Khemā, la seguidora Rucī, la princesa Cundī, la seguidora Bimbī, la princesa Sumanā, la reina Mallikā, la seguidora Tissā, la seguidora Tissāmātā (madre de Tissa), la seguidora Soṇā, la seguidora Soṇāmātā (madre de Soṇā), la seguidora Kāṇā, la seguidora Kāṇāmātā (madre de Kāṇā), Uttarā la madre de Nanda (Nandamātā), Visākhā la madre de Migāra (Migāramātā), la seguidora Khujjuttarā, la seguidora Sāmāvatī, Suppavāsā la hija de los Koliyas, la seguidora Suppiyā, y Nakulamātā la ama de casa. Quien lo desee debe exponerlo extensamente. Lo demás en todos estos casos tiene un significado evidente. මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය En el Manorathapūraṇī, el comentario al Aṅguttara Nikāya. අට්ඨකනිපාතස්ස සංවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Libro de los Ochos (Aṭṭhakanipāta) ha finalizado. . නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. . Homenaje a Él, el Bendito, el Noble, el Plenamente Despierto por Sí Mismo. අඞ්ගුත්තරනිකායෙ En el Aṅguttara Nikāya. නවකනිපාත-අට්ඨකථා Comentario al Libro de los Nueves (Navakanipāta). 1. පඨමපණ්ණාසකං 1. El Primer Grupo de Cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsakaṃ). 1. සම්බොධිවග්ගො 1. Capítulo del Despertar (Sambodhivaggo). 1. සම්බොධිසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Sambodhi Sutta (Discurso sobre el Despertar). 1. නවකනිපාතස්ස [Pg.257] පඨමෙ සම්බොධිපක්ඛිකානන්ති චතුමග්ගසඞ්ඛාතස්ස සම්බොධිස්ස පක්ඛෙ භවානං, උපකාරකානන්ති අත්ථො. පාළියං ආගතෙ නව ධම්මෙ සන්ධායෙවං පුච්ඡති. කා උපනිසාති කො උපනිස්සයපච්චයො. අභිසල්ලෙඛන්තීති අභිසල්ලෙඛිකා. සමථවිපස්සනාචිත්තස්ස විවරණෙ සප්පායා උපකාරකාති චෙතොවිවරණසප්පායා. අප්පිච්ඡතං ආරබ්භ පවත්තා කථා අප්පිච්ඡකථා. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. 1. En el primero del Libro de los Nueves, "de los que pertenecen al despertar" (sambodhipakkhikānaṃ) significa aquellos que están en el bando de, o son útiles para, el despertar consistente en los cuatro senderos. Refiriéndose a los nueve factores mencionados en el canon, pregunta de esta manera: "¿Cuál es el prerrequisito?" (kā upanisā), lo que significa ¿cuál es la condición de apoyo fuerte (upanissayapaccayo)? "Eminente austeridad" (abhisallekhikā) significa que eliminan excesivamente las impurezas. "Favorables para la apertura de la mente" (cetovivaraṇasappāyā) significa que son útiles y adecuados para la apertura de la mente de tranquilidad e introspección (samatha-vipassanā). "Discurso sobre el deseo limitado" (appicchakathā) es el habla que se desarrolla a partir del estado de tener pocos deseos. En los términos restantes, como el discurso sobre el contentamiento, el método es el mismo. අසුභා භාවෙතබ්බා රාගස්ස පහානායාති අයමත්ථො සාලිලායකොපමාය විභාවෙතබ්බො – එකො හි පුරිසො අසිතං ගහෙත්වා කොටිතො පට්ඨාය සාලික්ඛෙත්තෙ සාලියො ලායති. අථස්ස වතිං භින්දිත්වා ගාවො පවිසිංසු. සො අසිතං ඨපෙත්වා යට්ඨිං ආදාය තෙනෙව මග්ගෙන ගාවො නීහරිත්වා වතිං පාකතිකං කත්වා පුනපි අසිතං ආදාය සාලියො ලායි. එත්ථ සාලික්ඛෙත්තං විය බුද්ධසාසනං දට්ඨබ්බං, සාලිලායකො විය යොගාවචරො, අසිතං විය පඤ්ඤා, ලායනකාලො විය විපස්සනාය කම්මකරණකාලො, යට්ඨි විය අසුභකම්මට්ඨානං, වති විය සංවරො, වතිං භින්දිත්වා ගාවීනං පවිසනං විය සහසා අප්පටිසඞ්ඛාය පමාදං ආරබ්භ රාගස්ස උප්පජ්ජනං, අසිතං ඨපෙත්වා යට්ඨිං ආදාය පවිට්ඨමග්ගෙනෙව ගාවො නීහරිත්වා වතිං පටිපාකතිකං කත්වා පුන කොටිතො පට්ඨාය සාලිලායනං විය අසුභකම්මට්ඨානෙන රාගං වික්ඛම්භෙත්වා පුන විපස්සනාය කම්මං ආරභනකාලො. ඉමමත්ථං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අසුභා භාවෙතබ්බා රාගස්ස පහානායා’’ති. "Lo impuro debe ser cultivado para abandonar la lujuria" (asubhā bhāvetabbā rāgassa pahānāyā); este significado debe ilustrarse mediante la parábola del segador de arroz: un hombre toma una hoz y, comenzando desde un extremo, siega el arroz en un campo de arroz. En ese momento, unas vacas entran rompiendo la cerca. Él deja la hoz, toma un bastón y, por el mismo camino por donde entraron, saca a las vacas, repara la cerca a su estado original y vuelve a tomar la hoz para segar el arroz. En esta parábola, el campo de arroz debe verse como la enseñanza de Buda (buddhasāsanaṃ); el segador de arroz como el practicante (yogāvacaro); la hoz como la sabiduría (paññā); el tiempo de la cosecha como el tiempo de realizar la meditación de introspección (vipassanā); el bastón como el tema de meditación sobre lo impuro (asubhakammaṭṭhānaṃ); la cerca como el autocontrol (saṃvaro); la entrada de las vacas rompiendo la cerca como el surgimiento de la lujuria debido a la negligencia sin reflexión previa; dejar la hoz, tomar el bastón, sacar a las vacas por el mismo camino de entrada, reparar la cerca y volver a segar el arroz desde el extremo, debe verse como el momento de esforzarse en la introspección tras haber apartado la lujuria mediante la meditación sobre lo impuro. Refiriéndose a este significado, se dijo: "Lo impuro debe ser cultivado para abandonar la lujuria". තත්ථ [Pg.258] රාගස්සාති පඤ්චකාමගුණිකරාගස්ස. මෙත්තාති මෙත්තාකම්මට්ඨානං. බ්‍යාපාදස්ස පහානායාති වුත්තනයෙනෙව උප්පන්නස්ස කොපස්ස පජහනත්ථාය. ආනාපානස්සතීති සොළසවත්ථුකා ආනාපානස්සති. විතක්කුපච්ඡෙදායාති වුත්තනයෙනෙව උප්පන්නානං විතක්කානං උපච්ඡෙදනත්ථාය. අස්මිමානසමුග්ඝාතායාති අස්මීති උප්පජ්ජනකස්ස මානස්ස සමුග්ඝාතත්ථාය. අනත්තසඤ්ඤා සණ්ඨාතීති අනිච්චලක්ඛණෙ දිට්ඨෙ අනත්තලක්ඛණං දිට්ඨමෙව හොති. එතෙසු හි තීසු ලක්ඛණෙසු එකස්මිං දිට්ඨෙ ඉතරද්වයං දිට්ඨමෙව හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘අනිච්චසඤ්ඤිනො, භික්ඛවෙ, අනත්තසඤ්ඤා සණ්ඨාතී’’ති. දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිබ්බානන්ති දිට්ඨෙයෙව ධම්මෙ අපච්චයපරිනිබ්බානඤ්ච පාපුණාතීති ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතං. Allí, "de la lujuria" (rāgassa) se refiere a la lujuria por los cinco placeres sensuales. "Amor benevolente" (mettā) es el tema de meditación sobre el amor benevolente. "Para abandonar la malevolencia" (byāpādassa pahānāyā) significa para abandonar el enojo que ha surgido, según el método ya mencionado. "Atención en la respiración" (ānāpānassati) es la atención en la inhalación y exhalación que consta de dieciséis bases. "Para el cese de los pensamientos" (vitakkupacchedāyā) significa para cortar los pensamientos que han surgido, según el método ya mencionado. "Para la erradicación del orgullo del 'yo soy'" (asmimānasamugghātāyā) significa para erradicar el orgullo triple que surge bajo la forma de "yo soy". "La percepción del no-yo se establece" (anattasaññā saṇṭhātī) significa que cuando se percibe la característica de la impermanencia (aniccalakkhaṇe), la característica del no-yo queda percibida. Pues, entre estas tres características, cuando se percibe una, las otras dos quedan ciertamente percibidas. Por eso se dijo: "Monjes, para quien tiene la percepción de la impermanencia, la percepción del no-yo se establece". "Nirvana en esta misma vida" (diṭṭheva dhamme nibbānaṃ) significa que alcanza el Nirvana final incondicionado (apaccayaparinibbānaṃ) en este mismo estado presente. En este discurso se explica el ciclo del sufrimiento (vaṭṭa) y el cese del ciclo (vivaṭṭa). 2. නිස්සයසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Nissaya Sutta (Discurso sobre el apoyo). 2. දුතියෙ නිස්සයසම්පන්නොති පතිට්ඨාසම්පන්නො. සද්ධන්ති ඔකප්පනසද්ධං. වීරියන්ති කායිකචෙතසිකවීරියං. යංසාති යං අස්ස. අරියාය පඤ්ඤායාති සහවිපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤාය. සඞ්ඛායාති ජානිත්වා. එකං පටිසෙවතීති සෙවිතබ්බයුත්තකං සෙවති. අධිවාසෙතීති අධිවාසෙතබ්බයුත්තකං අධිවාසෙති. පරිවජ්ජෙතීති පරිවජ්ජෙතබ්බයුත්තකං පරිවජ්ජෙති. විනොදෙතීති නීහරිතබ්බයුත්තකං නීහරති. එවං ඛො භික්ඛූති එවං ඛො භික්ඛු උග්ගහපරිපුච්ඡාවසෙන චෙව ධම්මවවත්ථානවසෙන ච පටිසෙවිතබ්බාදීනි සුප්පටිවිද්ධානි සුපච්චක්ඛානි කත්වා පටිසෙවන්තො අධිවාසෙන්තො පරිවජ්ජෙන්තො විනොදෙන්තො ච භික්ඛු නිස්සයසම්පන්නො නාම හොතීති. 2. En el segundo [discurso], 'nissayasampanno' significa dotado de apoyo (patiṭṭhāna). 'Saddhaṃ' se refiere a la fe de plena convicción (okappanasaddha). 'Vīriyaṃ' se refiere al esfuerzo físico y mental. 'Yaṃsā' es la elisión gramatical de 'yaṃ assa'. 'Ariyāya paññāyāti' significa con la sabiduría del sendero (maggapaññā) junto con la introspección (vipassanā). 'Saṅkhāyāti' significa habiendo conocido. 'Ekaṃ paṭisevatīti' significa que hace uso de los requisitos apropiados que deben ser usados. 'Adhivāsetīti' significa que tolera el frío, el calor y otros elementos que deben ser tolerados. 'Parivajjetīti' significa que evita los peligros, como elefantes o caballos salvajes, que deben ser evitados. 'Vinodetīti' significa que expulsa los pensamientos sensuales y otros estados que deben ser expulsados. 'Evaṃ kho bhikkhūti' significa que un monje que, mediante el aprendizaje y la indagación (uggaha-paripucchā), y mediante la determinación del Dhamma (dhamma-vavatthāna), ha penetrado bien y realizado claramente lo que debe ser usado y demás actos, y que efectivamente usa, tolera, evita y expulsa, es llamado 'dotado de apoyo' (nissayasampanno). 3. මෙඝියසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Meghiya Sutta 3. තතියෙ චාලිකායන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. තං කිර චලමග්ගං නිස්සාය කතත්තා ඔලොකෙන්තානං චලමානං විය උපට්ඨාති, තස්මා චාලිකාති සඞ්ඛං ගතං. චාලියපබ්බතෙති සොපි පබ්බතො සබ්බසෙතත්තා කාළපක්ඛුපොසථෙ ඔලොකෙන්තානං චලමානො විය උපට්ඨාති, තස්මා චාලියපබ්බතොති වුත්තො. තත්ථ මහන්තං විහාරං කාරයිංසු. ඉති භගවා තං නගරං නිස්සාය චාලිකාපබ්බතමහාවිහාරෙ විහරති. ජන්තුගාමන්ති එවංනාමකං අපරම්පි තස්සෙව විහාරස්ස ගොචරගාමං. ජත්තුගාමන්තිපි [Pg.259] පඨන්ති. පධානත්ථිකස්සාති පධානකම්මිකස්ස. පධානායාති සමණධම්මකරණත්ථාය. ආගමෙහි තාවාති සත්ථා ථෙරස්ස වචනං සුත්වා උපධාරෙන්තො ‘‘න තාවස්ස ඤාණං පරිපක්ක’’න්ති ඤත්වා පටිබාහන්තො එවමාහ. එකකම්හි තාවාති ඉදං පනස්ස ‘‘එවමයං ගන්ත්වාපි කම්මෙ අනිප්ඵජ්ජමානෙ නිරාසඞ්කො හුත්වා පෙමවසෙන පුන ආගච්ඡිස්සතී’’ති චිත්තමද්දවජනනත්ථං ආහ. නත්ථි කිඤ්චි උත්තරි කරණීයන්ති චතූසු සච්චෙසු චතුන්නං කිච්චානං කතත්තා අඤ්ඤං උත්තරි කරණීයං නාම නත්ථි. කතස්ස වා පටිචයොති අධිගතස්ස වා පුන පටිචයොපි නත්ථි. න හි භාවිතමග්ගො පුන භාවීයති, න පහීනකිලෙසානං පුන පහානං අත්ථි. පධානන්ති ඛො, මෙඝිය, වදමානං කින්ති වදෙය්‍යාමාති ‘‘සමණධම්මං කරොමී’’ති තං වදමානං මයං අඤ්ඤං කිං නාම වදෙය්‍යාම. 3. En el tercero, 'cālikāyanti' se refiere a la ciudad de ese nombre. Se dice que, debido a que estaba construida en dependencia de un fuego vacilante, a quienes la observaban les parecía que se movía; por ello, recibió el nombre de 'Cālikā'. 'Cāliyapabbateti': esa montaña también, por ser totalmente blanca, a quienes la miraban durante el Uposatha de la quincena oscura les parecía que se movía; por eso se llamó 'Monte Cāliya'. Allí construyeron un gran monasterio. Así, el Bienaventurado residía en el Gran Monasterio del Monte Cālikā, en las cercanías de esa ciudad. 'Jantugāmanti' es el nombre de otra aldea de recolección de limosnas (gocaragāma) de ese mismo monasterio; algunos también leen 'Jattugāma'. 'Padhānatthikassāti' significa para aquel que tiene la intención de esforzarse en la meditación. 'Padhānāyāti' significa con el propósito de practicar el Dhamma de un asceta. 'Āgamehi tāvāti': el Maestro, habiendo escuchado las palabras del Thera y reflexionando sobre ellas, sabiendo que 'su sabiduría aún no está madura', habló para disuadirlo. 'Ekakamhi tāvāti': esto lo dijo para suavizar su mente, pensando: 'Incluso si se va ahora, al no tener éxito en su tarea, regresará de nuevo sin vacilación debido a su afecto'. 'Natthi kiñci uttari karaṇīyanti' significa que no hay otra tarea superior que realizar, pues las cuatro funciones con respecto a las verdades ya se han cumplido. 'Katassa vā paṭicayoti' significa que no hay repetición de lo que ya se ha realizado (el fruto del Sendero). Pues el Sendero desarrollado no se desarrolla de nuevo, ni hay un nuevo abandono de las impurezas ya abandonadas. 'Padhānanti kho, meghiya, vadamānaṃ kinti vadeyyāmāti' significa: '¿Qué otra cosa podríamos decirte a ti que dices: "Practicaré el Dhamma de un asceta"?'. දිවාවිහාරං නිසීදීති දිවාවිහාරත්ථාය නිසීදි. නිසීදන්තො ච යස්මිං මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ පුබ්බෙ අනුපටිපාටියා පඤ්ච ජාතිසතානි රාජා හුත්වා උය්‍යානකීළිකං කීළන්තො තිවිධනාටකපරිවාරො නිසීදි, තස්මිංයෙව නිසීදි. අථස්ස නිසින්නකාලතො පට්ඨාය සමණභාවො ජහිතො විය අහොසි, රාජවෙසං ගහෙත්වා නාටකවරපරිවුතො සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසින්නො විය ජාතො. අථස්ස තං සම්පත්තිං අස්සාදයතො කාමවිතක්කො උදපාදි. සො තස්මිංයෙව ඛණෙ මහායොධෙහි ගහිතෙ ද්වෙ චොරෙ ආනෙත්වා පුරතො ඨපිතෙ විය අද්දස. තෙසු එකස්ස වධං ආණාපනවසෙනස්ස බ්‍යාපාදවිතක්කො උප්පජ්ජි, එකස්ස බන්ධනං ආණාපනවසෙන විහිංසාවිතක්කො. එවං සො ලතාජාලෙන රුක්ඛො විය මධුමක්ඛිකාහි මධුඝාතකො විය අකුසලවිතක්කෙහි පරික්ඛිත්තො අහොසි. තං සන්ධාය – අථ ඛො ආයස්මතො මෙඝියස්සාතිආදි වුත්තං. අන්වාසත්තාති අනුබද්ධා සම්පරිවාරිතා. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති එවං පාපවිතක්කෙහි සම්පරිකිණ්ණො කම්මට්ඨානං සප්පායං කාතුං අසක්කොන්තො ‘‘ඉදං වත දිස්වා දීඝදස්සී භගවා පටිසෙධෙසී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘ඉදං කාරණං දසබලස්ස ආරොචෙස්සාමී’’ති නිසින්නාසනතො වුට්ඨාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. 'Divāvihāraṃ nisīdīti' significa que se sentó para el descanso diurno. Al sentarse, lo hizo sobre la misma losa de piedra auspiciosa (maṅgalasilāpaṭṭa) en la que anteriormente, en una sucesión de quinientas vidas, se había sentado como rey disfrutando de los jardines, rodeado por tres tipos de bailarines. Entonces, desde el momento en que se sentó, su condición de monje pareció desaparecer; asumiendo la apariencia de un rey, rodeado de excelentes bailarines, se sintió como si estuviera sentado en un trono digno de nobles bajo un parasol blanco. Luego, mientras disfrutaba de esa prosperidad, surgió en él el pensamiento sensual (kāmavitakka). En ese mismo instante, vio a dos ladrones como si hubieran sido capturados por generales y puestos ante él. Hacia uno de ellos surgió el pensamiento de mala voluntad (byāpādavitakka) al ordenar su ejecución; hacia el otro, el pensamiento de crueldad (vihiṃsāvitakka) al ordenar su encarcelamiento. Así, fue rodeado por pensamientos malsanos como un árbol por una red de enredaderas o como un recolector de miel por las abejas. Refiriéndose a esto, se dice: 'Atha kho āyasmato meghiyassa...', etc. 'Anvāsattā' significa seguidos, rodeados. 'Yena bhagavā tenupasaṅkamīti' significa que, estando así abrumado por pensamientos malvados e incapaz de practicar el objeto de meditación (kammaṭṭhāna) adecuado, reflexionó: '¡Ciertamente el Bienaventurado, viendo esto con su visión de largo alcance, me lo prohibió!'. Pensando: 'Informaré de este asunto al Poseedor de los Diez Poderes', se levantó de su asiento y se acercó a donde estaba el Bienaventurado. 4. නන්දකසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Nandaka Sutta 4. චතුත්ථෙ [Pg.260] උපට්ඨානසාලායන්ති භොජනසාලායං. යෙනුපට්ඨානසාලාති සත්ථා නන්දකත්ථෙරෙන මධුරස්සරෙන ආරද්ධාය ධම්මදෙසනාය සද්දං සුත්වා, ‘‘ආනන්ද, කො එසො උපට්ඨානසාලාය මධුරස්සරෙන ධම්මං දෙසෙතී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ධම්මකථිකනන්දකත්ථෙරස්ස අජ්ජ, භන්තෙ, වාරො’’ති සුත්වා ‘‘අතිමධුරං කත්වා, ආනන්ද, එසො භික්ඛු ධම්මං කථෙති, මයම්පි ගන්ත්වා සුණිස්සාමා’’ති වත්වා යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි. බහිද්වාරකොට්ඨකෙ අට්ඨාසීති ඡබ්බණ්ණරස්මියො චීවරගබ්භෙ පටිච්ඡාදෙත්වා අඤ්ඤාතකවෙසෙන අට්ඨාසි. කථාපරියොසානං ආගමයමානොති ‘‘ඉදමවොචා’’ති ඉදං කථාවසානං උදික්ඛමානො ධම්මකථං සුණන්තො අට්ඨාසියෙව. අථායස්මා ආනන්දො නික්ඛන්තෙ පඨමෙ යාමෙ සත්ථු සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘පඨමයාමො අතික්කන්තො, භන්තෙ, ථොකං විස්සමථා’’ති. සත්ථා තත්ථෙව අට්ඨාසි. අථායස්මා ආනන්දො මජ්ඣිමයාමෙපි නික්ඛන්තෙ, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ පකතියා ඛත්තියසුඛුමාලා, පුන බුද්ධසුඛුමාලාති පරමසුඛුමාලා, මජ්ඣිමයාමොපි අතික්කන්තො, මුහුත්තං විස්සමථා’’ති ආහ. සත්ථා තත්ථෙව අට්ඨාසි. තත්ථ ඨිතකස්සෙවස්ස අරුණග්ගං පඤ්ඤායිත්ථ. අරුණුග්ගමනඤ්ච ථෙරස්ස ‘‘ඉදමවොචා’’ති පාපෙත්වා කථාපරියොසානඤ්ච දසබලස්ස ඡබ්බණ්ණසරීරස්මිවිස්සජ්ජනඤ්ච එකප්පහාරෙනෙව අහොසි. අග්ගළං ආකොටෙසීති අග්ගනඛෙන ද්වාරකවාටං ආකොටෙසි. 4. En el cuarto sutta, 'upaṭṭhānasālāyan' significa en el comedor. 'Yenupaṭṭhānasālā' indica que el Maestro, al escuchar el sonido de la enseñanza del Dhamma iniciada por el venerable Nandaka con voz dulce, preguntó: 'Ananda, ¿quién es ese que enseña el Dhamma con voz dulce en la sala de servicio?'. Al oír que 'Hoy es el turno del venerable Nandaka, el orador del Dhamma, Señor', dijo: 'Ananda, ese monje enseña el Dhamma con una voz muy dulce; nosotros también iremos a escuchar', y se acercó a donde estaba la sala de servicio. 'Bahidvārakoṭṭhake aṭṭhāsi' significa que se detuvo de forma incógnita tras ocultar sus rayos de seis colores dentro de su manto. 'Kathāpariyosānaṃ āgamayamāno' significa que permaneció escuchando la charla del Dhamma, aguardando el final de la misma, es decir, hasta las palabras 'esto dijo'. Luego, el venerable Ananda, al terminar la primera vigilia, dio una señal al Maestro: 'Señor, la primera vigilia ha pasado, descanse un poco'. El Maestro permaneció allí mismo. Luego, al terminar también la vigilia media, el venerable Ananda dijo: 'Señor, por naturaleza sois delicado como un kshatriya, y además sois delicado como un Buda, por lo tanto, sumamente delicado; la vigilia media también ha pasado, descanse un momento'. El Maestro permaneció allí mismo. Mientras estaba allí, apareció la aurora. El amanecer, el final de la charla cuando el Thera llegó a 'esto dijo', y la emisión de los rayos corporales de seis colores del Dasabala (el de las Diez Fuerzas) ocurrieron simultáneamente. 'Aggaḷaṃ ākoṭesi' significa que golpeó la puerta con la punta de la uña. සාරජ්ජමානරූපොති හරායමානො ඔත්තප්පමානො. දොමනස්සසාරජ්ජං පනස්ස නත්ථි. එත්තකම්පි නො නප්පටිභාසෙය්‍යාති පටිසම්භිදාප්පත්තස්ස අප්පටිභානං නාම නත්ථි. එත්තකම්පි න කථෙය්‍යන්ති දස්සෙති. සාධු සාධූති ථෙරස්ස ධම්මදෙසනං සම්පහංසන්තො ආහ. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො ‘‘සුගහිතා ච තෙ ධම්මදෙසනා සුකථිතා චා’’ති. කුලපුත්තානන්ති ආචාරකුලපුත්තානඤ්චෙව ජාතිකුලපුත්තානඤ්ච. අරියො ච තුණ්හිභාවොති දුතියජ්ඣානසමාපත්තිං සන්ධායෙවමාහ. අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනායාති සඞ්ඛාරපරිග්ගහවිපස්සනාඤාණස්ස. චතුප්පාදකොති අස්සගොණගද්‍රභාදිකො. ඉදං වත්වාති ඉමං චතූහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං ධම්මං කථයිත්වා. විහාරං පාවිසීති ගන්ධකුටිං පවිට්ඨො. 'Sārajjamānarūpoti' significa con timidez o vergüenza. Sin embargo, no hay en él insatisfacción mental ni turbación. 'Ettakampi no nappaṭibhāseyyāti' indica que para quien ha alcanzado los conocimientos analíticos, no existe la falta de elocuencia o claridad; muestra que no dejaría de decir ni siquiera esa cantidad. 'Sādhu sādhūti' lo dijo el Maestro para regocijar la enseñanza del Thera. El significado aquí es: 'Tu enseñanza del Dhamma ha sido bien captada y bien expuesta'. 'Kulaputtānaṃ' se refiere tanto a los hijos de buena familia por conducta como por nacimiento. 'Ariyo ca tuṇhibhāvo' se dice en referencia a la consecución del segundo jhana. 'Adhipaññādhammavipassanāya' se refiere al conocimiento de visión cabal que comprende las formaciones. 'Catuppādako' se refiere a cuadrúpedos como caballos, vacas, asnos, etc. 'Idaṃ vatvā' significa habiendo dicho este Dhamma dotado de cuatro factores. 'Vihāraṃ pāvisī' significa que entró en la celda perfumada. කාලෙන ධම්මස්සවනෙති කාලෙ කාලෙ ධම්මස්සවනස්මිං. ධම්මසාකච්ඡායාති පඤ්හකථාය. ගම්භීරං අත්ථපදන්ති ගම්භීරං ගුළ්හං රහස්සං අත්ථං. පඤ්ඤායාති [Pg.261] සහවිපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤාය. සම්මසනපටිවෙධපඤ්ඤාපි උග්ගහපරිපුච්ඡාපඤ්ඤාපි වට්ටතියෙව. පත්තො වා පජ්ජති වාති අරහත්තං පත්තො වා පාපුණිස්සති වාති එවං ගුණසම්භාවනාය සම්භාවෙති. අප්පත්තමානසාති අප්පත්තඅරහත්තා, අරහත්තං වා අප්පත්තං මානසං එතෙසන්තිපි අප්පත්තමානසා. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරන්ති එත්ථ දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරො ලොකියොපි වට්ටති ලොකුත්තරොපි. 'Kālena dhammassavane' significa escuchar el Dhamma en los momentos oportunos. 'Dhammasākacchāyā' se refiere a la discusión mediante preguntas. 'Gambhīraṃ atthapadaṃ' significa un significado profundo, oculto y secreto. 'Paññāyā' se refiere a la sabiduría del camino junto con la visión cabal; incluye tanto la sabiduría de la reflexión y penetración como la sabiduría del aprendizaje y la indagación. 'Patto vā pajjati vā' significa que ha alcanzado el estado de Arahant o lo alcanzará; así lo elogia resaltando sus cualidades. 'Appattamānasā' se refiere a aquellos que no han alcanzado el estado de Arahant, o bien a aquellos cuya mente no ha llegado al estado de Arahant. En 'diṭṭhadhammasukhavihāraṃ', la felicidad en esta misma vida puede referirse tanto a la mundana como a la supramundana. 5. බලසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Bala Sutta. 5. පඤ්චමෙ අවිජ්ජාකොසජ්ජසාවජ්ජඅස්සද්ධියෙසු අකම්පනතො පඤ්ඤාබලාදීනි දට්ඨබ්බානි. අකුසලසඞ්ඛාතාති අකුසලාති ඤාතා. එස නයො සබ්බත්ථ. නාලමරියාති අරියභාවං කාතුං අසමත්ථා, අරියානං වා අනනුච්ඡවිකා. වොදිට්ඨාති සුට්ඨු දිට්ඨා. වොචරිතාති මනොද්වාරෙ සමුදාචාරප්පත්තා. අත්ථිකස්සාති ධම්මදෙසනාය අත්ථිකස්ස. ආජීවිකාභයන්ති ජීවිතවුත්තිභයං. අසිලොකභයන්ති ගරහාභයං. පරිසාසාරජ්ජභයන්ති පරිසං පත්වා සාරජ්ජං ඔක්කමනභයං. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතං. 5. En el quinto sutta, los poderes de la sabiduría y demás deben verse como la inamovilidad frente a la ignorancia, la pereza, las faltas y la falta de fe. 'Akusalasaṅkhātā' significa conocidos como estados perjudiciales. Este método se aplica en todas partes. 'Nālamariyā' significa incapaces de producir el estado noble, o bien inadecuados para los nobles. 'Vodiṭṭhā' significa bien vistos. 'Vocaritā' significa que han llegado a manifestarse habitualmente en la puerta de la mente. 'Atthikassa' significa para quien desea la enseñanza del Dhamma. 'Ājīvikābhaya' es el temor respecto a los medios de subsistencia. 'Asilokabhaya' es el temor al reproche o mala fama. 'Parisāsārajjabhaya' es el temor a la timidez o turbación al entrar en una asamblea. En este sutta se explica el ciclo de nacimientos y la cesación del ciclo. 6. සෙවනාසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Sevanā Sutta. 6. ඡට්ඨෙ ජීවිතපරික්ඛාරාති ජීවිතසම්භාරා. සමුදානෙතබ්බාති සමාහරිතබ්බා. කසිරෙන සමුදාගච්ඡන්තීති දුක්ඛෙන උප්පජ්ජන්ති. රත්තිභාගං වා දිවසභාගං වාති එත්ථ රත්තිභාගෙ ඤත්වා රත්තිභාගෙයෙව පක්කමිතබ්බං, රත්තිං චණ්ඩවාළාදිපරිපන්ථෙ සති අරුණුග්ගමනං ආගමෙතබ්බං. දිවසභාගෙ ඤත්වා දිවා පක්කමිතබ්බං, දිවා පරිපන්ථෙ සති සූරියත්ථඞ්ගමනං ආගමෙතබ්බං. සඞ්ඛාපීති සාමඤ්ඤත්ථස්ස භාවනාපාරිපූරිආගමනං ජානිත්වා. සො පුග්ගලොති පදස්ස පන ‘‘නානුබන්ධිතබ්බො’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. අනාපුච්ඡාති ඉධ පන තං පුග්ගලං අනාපුච්ඡා පක්කමිතබ්බන්ති අත්ථො. අපි පනුජ්ජමානෙනාති අපි නික්කඩ්ඪියමානෙන. එවරූපො හි පුග්ගලො සචෙපි දාරුකලාපසතං වා උදකඝටසතං වා වාලිකාඝටසතං වා දණ්ඩං ආරොපෙති, මා ඉධ වසීති නික්කඩ්ඪාපෙති වා, තං ඛමාපෙත්වාපි යාවජීවං සො අනුබන්ධිතබ්බොව, න විජහිතබ්බො. 6. En el sexto sutta, 'jīvitaparikkhārā' son los requisitos para la vida. 'Samudānetabbā' significa que deben ser reunidos. 'Kasirena samudāgacchantīti' significa que se obtienen con dificultad. En 'rattibhāgaṃ vā divasabhāgaṃ vā', si se conoce el peligro en la noche, debe partirse solo tras el amanecer; si hay peligros como fieras salvajes por la noche, debe aguardarse al alba. Si se conoce el peligro durante el día, debe partirse de día; pero si hay peligros, debe aguardarse a la puesta del sol. 'Saṅkhāpī' significa habiendo conocido el logro de la perfección en la práctica de la vida monástica. La frase 'so puggalo' debe conectarse con 'nānubandhitabbo'. 'Anāpucchā' aquí significa que se debe partir sin pedir permiso a esa persona. 'Api panujjamānenāti' significa incluso si uno es expulsado físicamente. En efecto, si una persona de tal índole impone un castigo como cargar cien haces de leña, cien tinajas de agua o cien tinajas de arena, o incluso si lo expulsa diciendo 'no vivas aquí', uno debe pedirle perdón y seguirlo de por vida, sin abandonarlo. 7. සුතවාසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Sutavā Sutta. 7. සත්තමෙ [Pg.262] පඤ්ච ඨානානි අජ්ඣාචරිතුන්ති පඤ්ච කාරණානි අතික්කමිතුං. පාණන්ති අන්තමසො කුන්ථකිපිල්ලිකං. අදින්නන්ති අන්තමසො තිණසලාකම්පි පරසන්තකං. ථෙය්‍යසඞ්ඛාතන්ති ථෙය්‍යචිත්තෙන. සන්නිධිකාරකං කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුන්ති සන්නිධිං කත්වා ඨපෙත්වා වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං අභබ්බො. අකප්පියං කාමගුණං සන්ධායෙතං වුත්තං. බුද්ධං පච්චක්ඛාතුන්ති ‘‘න බුද්ධො අය’’න්ති එවං පටික්ඛිපිතුං. ධම්මාදීසුපි එසෙව නයො. එවං තාව අට්ඨකථාය ආගතං. පාළියං පන ඉමස්මිං සුත්තෙ අගතිගමනානි කථිතානි. 7. En el séptimo [sutta], 'transgredir cinco puntos' (pañca ṭhānāni ajjhācarituṃ) significa sobrepasar cinco causas. 'Seres vivos' (pāṇaṃ) se refiere, como límite inferior, incluso a insectos o termitas. 'Lo no dado' (adinnaṃ) se refiere incluso a una brizna de hierba que pertenece a otro. 'Con intención de robar' (theyyasaṅkhātaṃ) significa con una mente de ladrón. 'Disfrutar de los placeres sensuales mediante su acumulación' (sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjituṃ) significa que es incapaz de disfrutar de los placeres de los objetos o de las deficiencias (vatthukāma y kilesakāma) habiéndolos acumulado y guardado; esto se dice con referencia a las cualidades sensoriales inapropiadas. 'Renunciar al Buddha' (buddhaṃ paccakkhātuṃ) significa rechazarlo diciendo: 'Este no es un Buddha'. El mismo método se aplica al Dhamma, etc. Así es como aparece en el Comentario. Sin embargo, en el Canon (pāḷi), en este sutta se explican las conductas erróneas (agati). 8-10. සජ්ඣසුත්තාදිවණ්ණනා 8-10. Comentario al Sajjha Sutta y otros. 8-10. අට්ඨමෙ බුද්ධාදීනං පච්චක්ඛානං කථිතං. නවමෙ පුථුජ්ජනෙන සද්ධිං ගහිතත්තා ‘‘ආහුනෙය්‍යා’’ති වුත්තං. දසමෙ ගොත්‍රභූති සොතාපත්තිමග්ගස්ස අනන්තරපච්චයෙන සිඛාපත්තබලවවිපස්සනාචිත්තෙන සමන්නාගතො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 8-10. En el octavo [sutta], se habla de la renuncia al Buddha y los demás. En el noveno, debido a que se incluye junto con los mundanos (puthujjana), no se dice 'digno de ofrendas' (āhuneyya). En el décimo, 'el que ha cambiado de linaje' (gotrabhū) es aquel que posee una mente de discernimiento (vipassanā) poderosa y culminante que actúa como condición inmediata (anantarapaccaya) para el sendero de entrada en la corriente (sotāpattimagga). El resto tiene un significado evidente en todos los casos. සම්බොධවග්ගො පඨමො. El primer capítulo: Capítulo sobre la Iluminación (Sambodhavagga). 2. සීහනාදවග්ගො 2. Capítulo del Rugido del León (Sīhanādavagga). 1. සීහනාදසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Sīhanāda Sutta. 11. දුතියස්ස පඨමෙ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති ‘‘සචෙ සත්ථා චාරිකං පක්කමිතුකාමො අස්ස, ඉමස්මිං කාලෙ පක්කමෙය්‍ය. හන්දාහං චාරිකං ගමනත්ථාය සත්ථාරං ආපුච්ඡාමී’’ති චින්තෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො උපසඞ්කමි. ආයස්මා මං, භන්තෙති සො කිර භික්ඛු ථෙරං මහතා භික්ඛුපරිවාරෙන ගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘ඉමෙ භික්ඛූ තථාගතං පහාය සාරිපුත්තං පරිවාරෙත්වා නික්ඛන්තා, ගමනවිච්ඡෙදමස්ස කරිස්සාමී’’ති අට්ඨානෙ කොපං බන්ධිත්වා එවමාහ. තත්ථ ආසජ්ජාති ඝට්ටෙත්වා. අප්පටිනිස්සජ්ජාති අක්ඛමාපෙත්වා අච්චයං අදෙසෙත්වා. කිස්මිං පන සො කාරණෙ ආඝාතං බන්ධීති? ථෙරස්ස කිර දසබලං වන්දිත්වා උට්ඨාය ගච්ඡතො චීවරකණ්ණො තස්ස සරීරං ඵුසි, වාතො පහරීතිපි වදන්ති. එත්තකෙන ආඝාතං බන්ධිත්වා ථෙරං මහතා පරිවාරෙන ගච්ඡන්තං දිස්වා උසූයමානො ‘‘ගමනවිච්ඡෙදමස්ස කරිස්සාමී’’ති එවමාහ. එහි ත්වං භික්ඛූති සත්ථා [Pg.263] තස්ස භික්ඛුනො වචනං සුත්වා ‘‘න තං භික්ඛු සාරිපුත්තො පහරීති වුත්තෙ, ‘භන්තෙ, තුම්හෙ අත්තනො අග්ගසාවකස්සෙව පක්ඛං වහථ, න මය්හ’න්ති මයි මනොපදොසං කත්වා අපායෙ නිබ්බත්තෙය්‍යා’’ති ඤත්වා ‘‘සාරිපුත්තං පක්කොසාපෙත්වා ඉමමත්ථං පුච්ඡිස්සාමී’’ති එකං භික්ඛුං ආමන්තෙත්වා එවමාහ. අවාපුරණං ආදායාති කුඤ්චිකං ගහෙත්වා. සීහනාදන්ති සෙට්ඨනාදං පමුඛනාදං අප්පටිවත්තියනාදං. එවං ද්වීහි මහාථෙරෙහි ආරොචිතො භික්ඛුසඞ්ඝො රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි පහාය සත්ථු සන්තිකං අගමාසි. ඛීයනධම්මන්ති කථාධම්මං. 11. En el primer sutta del segundo capítulo, en las palabras 'dondequiera que esté el Bienaventurado, allí se acercó' (yena bhagavā tenupasaṅkamī), el significado debe entenderse así: El Maestro deseaba partir de viaje. [Sāriputta pensó:] 'Si el Maestro desea partir de viaje en este momento, debería ir ahora. Pediré permiso al Maestro para partir de viaje'. Pensando así, se acercó rodeado por la asamblea de monjes. 'Venerable, a mí...' (āyasmā maṃ, bhante): se dice que aquel monje, al ver al Thera [Sāriputta] partiendo con un gran séquito de monjes, concibió un enojo inapropiado pensando: 'Estos monjes han dejado al Tathāgata y han salido rodeando a Sāriputta; impediré su partida'. Por eso dijo tales palabras. En ese contexto, 'habiendo ofendido' (āsajja) significa habiendo golpeado o rozado. 'Sin retractarse' (appaṭinissajja) significa sin pedir perdón y sin confesar la falta. ¿Por qué razón guardó rencor? Se dice que cuando el Thera se levantó tras rendir homenaje al Poseedor de las Diez Fuerzas y se marchaba, el borde de su manto tocó el cuerpo de aquel monje; algunos dicen que el aire del manto lo rozó. Guardando rencor por esto y sintiendo envidia al ver al Thera partir con un gran séquito, dijo: 'Impediré su partida'. 'Ven tú, monje' (ehi tvaṃ bhikkhu): el Maestro, al oír las palabras de aquel monje, pensó: 'Si se dice que Sāriputta no te golpeó, el monje pensará: "Venerable, usted solo toma partido por su principal discípulo y no por mí", y al generar malevolencia hacia mí, podría renacer en estados de sufrimiento'. Sabiendo esto, pensó: 'Haré llamar a Sāriputta y le preguntaré sobre este asunto'. Por eso llamó a un monje y le dijo tales palabras. 'Tomando la llave' (avāpuraṇaṃ ādāya) significa agarrando la llave (kuñcikaṃ). 'Rugido de león' (sīhanādaṃ) significa un rugido excelente, un rugido supremo, un rugido que otros no pueden contradecir. Así, informada por los dos Grandes Theras [Moggallāna y Ānanda], la asamblea de monjes dejó sus lugares de retiro diurno y nocturno y se acercó a la presencia del Maestro. 'Naturaleza de queja' (khīyanadhammaṃ) se refiere a palabras de reproche. ගූථගතන්ති ගූථමෙව. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. පථවීසමෙනාති අකුජ්ඣනට්ඨෙන පථවියා සමානෙන. න හි පථවී ‘‘මයි සුචිං නික්ඛිපන්තී’’ති සොමනස්සං කරොති, න ‘‘අසුචිං නික්ඛිපන්තී’’ති දොමනස්සං. මය්හම්පි එවරූපං චිත්තන්ති දස්සෙති. විපුලෙනාති අපරිත්තෙන. මහග්ගතෙනාති මහන්තභාවං ගතෙන. අප්පමාණෙනාති වඩ්ඪිතප්පමාණෙන. අවෙරෙනාති අකුසලවෙරපුග්ගලවෙරරහිතෙන. අබ්‍යාපජ්ඣෙනාති නිද්දුක්ඛෙන විගතදොමනස්සෙන. සො ඉධාති සො අනුපට්ඨිතකායානුපස්සනාසතිපට්ඨානො භික්ඛු එවං කරෙය්‍ය, මාදිසො කථං එවරූපං කරිස්සති, භන්තෙති පඨමං සීහනාදං නදි. එවං සබ්බත්ථ යොජනා වෙදිතබ්බා. 'Caído en excremento' (gūthagataṃ) se refiere al mismo excremento. El mismo método se aplica a los demás términos. 'Como la tierra' (pathavīsomena) significa en el sentido de no enojarse, igual que la tierra. Pues la tierra no siente alegría pensando 'están arrojando cosas limpias sobre mí', ni siente tristeza pensando 'están arrojando cosas sucias'. Esto muestra que 'mi mente es de tal naturaleza'. 'Vasta' (vipulena) significa que no es pequeña. 'Sublime' (mahaggatena) significa que ha alcanzado un estado de grandeza. 'Inconmensurable' (appamāṇena) significa que su medida ha crecido. 'Sin odio' (averena) significa libre del odio de los estados desleales y del odio hacia las personas. 'Sin malevolencia' (abyāpajjhena) significa libre de sufrimiento y de tristeza. 'Él aquí' (so idha) se refiere a aquel monje que, al no tener establecida la atención plena en el cuerpo (kāyānupassanā satipaṭṭhāna), podría actuar así. [Sāriputta dijo:] 'Venerable, ¿cómo podría alguien como yo actuar de tal manera?', y así emitió el primer rugido de león. Se debe entender la aplicación de este modo en todo el texto. රජොහරණන්ති රජසම්මජ්ජනචොළකං, පාදපුඤ්ඡන්ති, තස්සෙව නාමං. කළොපිහත්ථොති පච්ඡිහත්ථො උක්ඛලිහත්ථො වා. නන්තකවාසීති අන්තච්ඡින්නපිලොතිකවසනො. සූරතොති සුචිසීලො සොරච්චෙන සමන්නාගතො. සුදන්තොති සුට්ඨු දමථං උපගතො. සුවිනීතොති සුට්ඨු සික්ඛිතො. න කඤ්චි හිංසතීති විසාණාදීසු ගණ්හන්තම්පි පිට්ඨිං පරිමජ්ජන්තම්පි න කඤ්චි විහෙඨෙති. උසභඡින්නවිසාණසමෙනාති උසභස්ස ඡින්නවිසාණස්ස චිත්තසදිසෙන. 'Trapo para limpiar el polvo' (rajoharaṇaṃ) se refiere al paño para limpiar el polvo; 'limpiapiés' (pādapuñchanaṃ) es otro nombre para lo mismo. 'Con una cesta en la mano' (kaḷopihattho) significa con una cesta o una olla en la mano. 'Vestido con harapos' (nantakavāsī) significa vistiendo un paño gastado y deshilachado por los bordes. 'Gentil' (sūrato) significa alguien de virtud pura que se deleita en las acciones corporales y verbales correctas. 'Bien domado' (sudanto) significa que ha alcanzado un perfecto autocontrol. 'Bien disciplinado' (suvinīto) significa que ha sido bien entrenado. 'A nadie daña' (na kañci hiṃsati) significa que incluso cuando alguien lo agarra por los cuernos o le acaricia el lomo, no molesta a nadie. 'Como un toro con los cuernos cortados' (usabhachinnavisāṇasomena) significa con una mente semejante a la de un toro cuyos cuernos han sido cortados o rotos. අට්ටීයෙය්‍යාති අට්ටො පීළිතො භවෙය්‍ය. හරායෙය්‍යාති ලජ්ජෙය්‍ය. ජිගුච්ඡෙය්‍යාති ජිගුච්ඡං ආපජ්ජෙය්‍ය. 'Estaría angustiado' (aṭṭīyeyyāti) significa que se sentiría oprimido o afligido. 'Sentiría vergüenza' (harāyeyyāti) significa que se sentiría avergonzado. 'Sentiría asco' (jiguccheyyāti) significa que llegaría a sentir repugnancia. මෙදකථාලිකන්ති මෙදකථාලිකා වුච්චති සූනකාරකෙහි යූසනික්ඛමනත්ථාය තත්ථ තත්ථ කතඡිද්දා ථාලිකා. පරිහරෙය්‍යාති මංසස්ස පූරෙත්වා [Pg.264] උක්ඛිපිත්වා ගච්ඡෙය්‍ය. ඡිද්දාවඡිද්දන්ති පරිත්තමහන්තෙහි ඡිද්දෙහි සමන්නාගතං. උග්ඝරන්තන්ති උපරිමුඛෙහි ඡිද්දෙහි නික්ඛමමානයූසං. පග්ඝරන්තන්ති අධොමුඛෙහි නික්ඛමමානයූසං. එවමස්ස සකලසරීරං යූසමක්ඛිතං භවෙය්‍ය. ඡිද්දාවඡිද්දන්ති නවහි වණමුඛෙහි පරිත්තමහන්ත ඡිද්දං. එවමෙත්ථ අට්ඨමනවමෙහි ද්වීහි අඞ්ගෙහි ථෙරො අත්තනො සරීරෙ නිච්ඡන්දරාගතං කථෙසි. 'Vasija de grasa' (medakathālikā) se llama a la vasija con agujeros hechos aquí y allá por los carniceros para permitir que fluyan los jugos o grasas. 'La cargaría' (parihareyya) significa que después de llenarla de carne, la levantaría y se marcharía con ella. 'Llena de agujeros' (chiddāvachiddaṃ) significa provista de agujeros pequeños y grandes. 'Que rezuma' (uggharantaṃ) significa que el jugo sale por los agujeros de la parte superior. 'Que gotea' (paggharantaṃ) significa que el jugo sale por los agujeros de la parte inferior. Así, todo su cuerpo quedaría manchado por el jugo. 'Llena de agujeros' (chiddāvachiddaṃ) se refiere a los agujeros pequeños y grandes de los nueve orificios [del cuerpo]. De este modo, en este sutta, a través de estos dos factores, el octavo y el noveno, el Thera [Sāriputta] explicó su estado de ausencia de deseo y pasión (nicchandarāga) respecto a su propio cuerpo. අථ ඛො සො භික්ඛූති එවං ථෙරෙන නවහි කාරණෙහි සීහනාදෙ නදිතෙ අථ සො භික්ඛු. අච්චයොති අපරාධො. මං අච්චගමාති මං අතික්කම්ම අභිභවිත්වා පවත්තො. පතිග්ගණ්හතූති ඛමතු. ආයතිං සංවරායාති අනාගතෙ සංවරණත්ථාය, පුන එවරූපස්ස අපරාධස්ස අකරණත්ථාය. තග්ඝාති එකංසෙන. යථාධම්මං පටිකරොසීති යථා ධම්මො ඨිතො, තථෙව කරොසි, ඛමාපෙසීති වුත්තං හොති. තං තෙ මයං පටිග්ගණ්හාමාති තං තව අපරාධං මයං ඛමාම. වුද්ධිහෙසා භික්ඛු අරියස්ස විනයෙති එසා භික්ඛු අරියස්ස විනයෙ බුද්ධස්ස භගවතො සාසනෙ වුඩ්ඪි නාම. කතමා? අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරිත්වා ආයතිං සංවරාපජ්ජනා. දෙසනං පන පුග්ගලාධිට්ඨානං කරොන්තො යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති, ආයතිං සංවරං ආපජ්ජතීති ආහ. ඵලතීති සචෙ හි ථෙරො න ඛමෙය්‍ය, තස්ස භික්ඛුනො තත්ථෙව සත්තධා මුද්ධා ඵලෙය්‍ය. තස්මා භගවා එවමාහ. සචෙ මං සොති සචෙ මං අයං භික්ඛු ඛමාහීති එවං වදති. ඛමතු ච මෙ සොති අයම්පි චායස්මා මය්හං ඛමතූති එවං ථෙරො තස්ස අච්චයං පටිග්ගණ්හිත්වා සයම්පි තං සත්ථු සම්මුඛෙ ඛමාපෙසීති. Respecto a 'Atha kho so bhikkhūti': habiendo el Venerable Sāriputta rugido su rugido del león mediante estas nueve razones, entonces ese monje [se acercó]. 'Accayo' significa una falta u ofensa. 'Maṃ accagamā' significa que la ofensa me ha sobrepasado y dominado al ocurrir. 'Paṭiggaṇhatu' significa que perdone. 'Āyatiṃ saṃvarāya' significa para el propósito de la moderación en el futuro, con el fin de no volver a cometer tal ofensa. 'Taggha' significa ciertamente. 'Yathādhammaṃ paṭikarosīti' significa que actúas de acuerdo con cómo el Dhamma está establecido; esto quiere decir que pides perdón. 'Taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma' significa que perdonamos esa ofensa tuya. 'Vuddhi hesā bhikkhu ariyassa vinaye' significa que esto, monje, se llama crecimiento en la enseñanza del Buda, el Bendito, en la Disciplina de los Nobles. ¿Cuál es ese crecimiento? Ver la ofensa como una ofensa, remediarla de acuerdo con el Dhamma y alcanzar la restricción en el futuro. Al exponer la enseñanza en términos de una persona (puggalādhiṭṭhāna), Él dijo: 'quien ve la ofensa como tal, la remedia de acuerdo con el Dhamma y practica la restricción futura'. Respecto a 'phalatīti': si el Venerable no perdonara, la cabeza de ese monje se partiría allí mismo en siete pedazos. Por eso el Bendito dijo eso. 'Sace maṃ soti' significa 'si este monje me dice: perdóname'. 'Khamatu ca me soti' significa 'que este venerable también me perdone a mí'; así, el Venerable Sāriputta, habiendo aceptado la ofensa de ese monje, también él mismo pidió perdón ante el Maestro. 2. සඋපාදිසෙසසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Saupādisesa Sutta (Discurso sobre el que tiene remanentes de apego). 12. දුතියෙ සඋපාදිසෙසන්ති සඋපාදානසෙසං. අනුපාදිසෙසන්ති උපාදානසෙසරහිතං නිග්ගහණං. මත්තසො කාරීති පමාණකාරී න පරිපූරකාරී. න තාවායං, සාරිපුත්ත, ධම්මපරියායො පටිභාසීති අප්පටිභානං නාම භගවතො නත්ථි, න තාවාහං ඉමං ධම්මපරියායං කථෙසින්ති අයං පනෙත්ථ අත්ථො. මායිමං ධම්මපරියායං සුත්වා පමාදං ආහරිංසූති ‘‘මයං කිර චතූහි අපායෙහි මුත්තා’’ති උපරි අරහත්තත්ථාය වීරියං අකරොන්තා මා පමාදං ආපජ්ජිංසු. පඤ්හාධිප්පායෙන භාසිතොති තයා පුච්ඡිතපඤ්හස්ස සභාවෙන [Pg.265] කථිතොති දස්සෙති. ඉමෙසං පන නවන්නං පුග්ගලානං භවෙසු ඡන්දරාගවිනොදනත්ථං එතමෙව අත්ථුප්පත්තිං කත්වා – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අප්පමත්තකොපි ගූථො දුග්ගන්ධො හොති, එවමෙව ඛො ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, අප්පමත්තකම්පි භවං න වණ්ණෙමි අන්තමසො අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පී’’ති ඉමං සුත්තං (අ. නි. 1.321) අභාසි. න කෙවලඤ්ච එතෙසංයෙව නවන්නං පුග්ගලානං ගති නිබද්ධා, යෙසං පන කුලානං තීණි සරණානි පඤ්ච සීලානි එකං සලාකභත්තං එකං පක්ඛියභත්තං එකං වස්සාවාසිකං එකා පොක්ඛරණී එකො ආවාසො, එවරූපානි නිබද්ධපුඤ්ඤානි අත්ථි. තෙසම්පි ගති නිබද්ධා, සොතාපන්නසදිසානෙව තානි කුලානි. 12. En el segundo sutta, 'saupādisesanti' significa con remanentes de apego (upādāna). 'Anupādisesanti' significa libre de remanentes de apego; una liberación completa. 'Mattasokārī' significa alguien que actúa en cierta medida, no que actúa plenamente (paripūrakārī). Respecto a 'Na tāvāyaṃ, Sāriputta, dhammapariyāyo paṭibhāsī': no es que el Bendito careciera de claridad, sino que el significado aquí es: 'Todavía no he expuesto esta enseñanza del Dhamma'. 'Mā imaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā pamādaṃ āhariṃsūti' se dice para que, pensando 'ciertamente estamos libres de los cuatro estados de privación', no dejen de esforzarse por el Arahantado ni caigan en la negligencia. 'Pañhādhippāyena bhāsito' muestra que se ha hablado de acuerdo con la verdadera naturaleza de la pregunta planteada por ti. Para disipar el deseo y el apego (chandarāga) de estas nueve personas respecto a las existencias, habiendo hecho de esto la ocasión, el Buda pronunció este sutta: 'Monjes, así como incluso una pequeña cantidad de excremento tiene mal olor, del mismo modo, monjes, no alabo la existencia ni siquiera en pequeña medida, ni siquiera por el tiempo de un chasquido de dedos'. No es solo para estas nueve personas que el destino (gati) es seguro, sino también para aquellas familias que poseen méritos constantes como los tres refugios, los cinco preceptos, la oferta regular de comida por sorteo (salākabhatta), comida quincenal, mantos para la temporada de lluvias, un estanque de agua o una vivienda. Para ellos también el destino es seguro; tales familias son ciertamente similares a un Sotāpanna. 3. කොට්ඨිකසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Koṭṭhika Sutta. 13. තතියෙ දිට්ඨධම්මවෙදනීයන්ති ඉමස්මිං යෙවත්තභාවෙ විපච්චනකකම්මං. සම්පරායවෙදනීයන්ති දුතියෙ අත්තභාවෙ විපච්චනකකම්මං. සුඛවෙදනීයන්ති සුඛවෙදනාජනකකම්මං. දුක්ඛවෙදනීයන්ති දුක්ඛවෙදනාජනකකම්මං. පරිපක්කවෙදනීයන්ති ලද්ධවිපාකවාරං. අපරිපක්කවෙදනීයන්ති අලද්ධවිපාකවාරං. බහුවෙදනීයන්ති බහුවිපාකදායකං. අප්පවෙදනීයන්ති න බහුවිපාකදායකං. අවෙදනීයන්ති විපාකවෙදනාය අදායකං. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතං. 13. En el tercero, 'diṭṭhadhammavedanīyaṃ' es el kamma que madura en esta misma existencia. 'Samparāyavedanīyaṃ' es el kamma que madura en la segunda existencia. 'Sukhavedanīyaṃ' es el kamma que produce sensaciones placenteras. 'Dukkhavedanīyaṃ' es el kamma que produce sensaciones de dolor. 'Paripakkavedanīyaṃ' significa que ha llegado el turno de recibir su fruto. 'Aparipakkavedanīyaṃ' significa que no ha llegado el turno de recibir su fruto. 'Bahuvedanīyaṃ' significa que otorga muchos resultados. 'Appavedanīyaṃ' significa que no otorga muchos resultados. 'Avedanīyaṃ' significa que no otorga sensación del resultado. En este sutta se explica el ciclo del renacimiento (vaṭṭa) y su cesación (vivaṭṭa). 4. සමිද්ධිසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Samiddhi Sutta. 14. චතුත්ථෙ සමිද්ධීති අත්තභාවසමිද්ධතාය එවංලද්ධනාමො ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකත්ථෙරො. කිමාරම්මණාති කිංපච්චයා. සඞ්කප්පවිතක්කාති සඞ්කප්පභූතා විතක්කා. නාමරූපාරම්මණාති නාමරූපපච්චයා. ඉමිනා චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධා භූතුපාදායරූපඤ්ච විතක්කානං පච්චයොති දස්සෙති. ක්ව නානත්තං ගච්ඡන්තීති කස්මිං ඨානෙ නානාසභාවතං වෙමත්තං ගච්ඡන්ති. ධාතුසූති රූපධාතුආදීසු. අඤ්ඤොයෙව හි රූපවිතක්කො, අඤ්ඤෙ සද්දවිතක්කාදයොති. ඵස්සසමුදයාති සම්පයුත්තඵස්සපච්චයා. වෙදනාසමොසරණාති තිස්සො වෙදනා සමොසරණා. එත්තකෙන කුසලාකුසලමිස්සකා කථිතා. සමාධිප්පමුඛාතිආදයො පන අපචයපක්ඛිකාති වෙදිතබ්බා. තත්ථ පුබ්බඞ්ගමට්ඨෙන ජෙට්ඨකට්ඨෙන වා සමාධි පමුඛං එතෙසන්ති සමාධිප්පමුඛා. ජෙට්ඨකකාරණට්ඨෙන සති අධිපතෙය්‍යා එතෙසන්ති සතාධිපතෙය්‍යා. මග්ගපඤ්ඤා උත්තරා එතෙසන්ති පඤ්ඤුත්තරා. ඵලවිමුත්තිං පත්වා සාරප්පත්තා හොන්තීති විමුත්තිසාරා. ආරම්මණවසෙන අමතං නිබ්බානං ඔගාහිත්වා [Pg.266] තත්ථ පතිට්ඨිතාති අමතොගධා. තෙන ච මා මඤ්ඤීති තෙන විස්සජ්ජනෙන ‘‘අහං අග්ගසාවකෙන පුච්ඡිතෙ පඤ්හෙ විස්සජ්ජෙසි’’න්ති මා මානං වා දප්පං වා අකාසි. 14. En el cuarto, 'Samiddhi' es el nombre de un Venerable, compañero de residencia del Venerable Sāriputta, llamado así por la plenitud de su existencia física. 'Kimārammaṇā' significa por qué causa. 'Saṅkappavitakkā' son pensamientos que consisten en intenciones. 'Nāmarūpārammaṇā' significa que tienen al nombre y la forma como causa. Con esto, muestra que los cuatro agregados inmateriales y la forma (elementos primarios y derivados) son las condiciones para los pensamientos. 'Kva nānattaṃ gacchantī' significa en qué lugar alcanzan la diversidad de naturalezas o distinción. 'Dhātusu' significa en elementos como el elemento de la forma, etc. Pues ciertamente, el pensamiento sobre la forma es uno, y los pensamientos sobre el sonido, etc., son otros. 'Phassasamudayā' significa que tienen al contacto asociado como causa. 'Vedanāsamosaraṇā' significa que las tres sensaciones son su punto de convergencia. Hasta aquí se ha hablado de pensamientos que mezclan lo saludable y lo no saludable. Las frases que comienzan con 'samādhippamukhā', sin embargo, deben entenderse como pertenecientes al lado de la cesación (apacaya). Allí, 'samādhippamukhā' significa que el samādhi es su jefe, ya sea por ser el precursor o por ser el principal. 'Satādhipateyyā' significa que tienen a la atención plena como soberana, por ser la que ejerce la supremacía. 'Paññuttarā' significa que la sabiduría del camino es suprema para ellos. 'Vimuttisārā' significa que son esenciales al haber alcanzado la liberación del fruto. 'Amatogadhā' significa que están establecidos allí, habiéndose sumergido en el Nibbāna inmortal por medio del objeto. 'Tena ca mā maññi' significa que por esa respuesta dada, no debe uno enorgullecerse ni ser arrogante pensando: 'He respondido a las preguntas formuladas por el discípulo principal'. 5-6. ගණ්ඩසුත්තාදිවණ්ණනා 5-6. Comentario al Gaṇḍa Sutta y otros. 15-16. පඤ්චමෙ තීණි චත්තාරි වස්සානි වස්සගණා, අනෙකෙ වස්සගණා උප්පන්නා අස්සාති අනෙකවස්සගණිකො. තස්සස්සූති තස්ස භවෙය්‍යුං. අභෙදනමුඛානීති න කෙනචි භින්දිත්වා කතානි, කෙවලං කම්මසමුට්ඨිතානෙව වණමුඛානි. ජෙගුච්ඡියංයෙවාති ජිගුච්ඡිතබ්බමෙව පටිකූලමෙව. චාතුමහාභූතිකස්සාති චතුමහාභූතමයස්ස. ඔදනකුම්මාසූපචයස්සාති ඔදනෙන චෙව කුම්මාසෙන ච උපචිතස්ස වඩ්ඪිතස්ස. අනිච්චුච්ඡාදනපරිමද්දනභෙදනවිද්ධංසනධම්මස්සාති හුත්වා අභාවට්ඨෙන අනිච්චධම්මස්ස, දුග්ගන්ධවිඝාතත්ථාය තනුවිලෙපනෙන උච්ඡාදනධම්මස්ස, අඞ්ගපච්චඞ්ගාබාධවිනොදනත්ථාය ඛුද්දකසම්බාහනෙන පරිමද්දනධම්මස්ස, දහරකාලෙ වා ඌරූසු සයාපෙත්වා ගබ්භවාසෙන දුස්සණ්ඨිතානං තෙසං තෙසං අඞ්ගපච්චඞ්ගානං සණ්ඨානසම්පාදනත්ථං අඤ්ඡනපීළනාදිවසෙන පරිමද්දනධම්මස්ස, එවං පරිහරිතස්සාපි ච භෙදනවිද්ධංසනධම්මස්ස, භිජ්ජනවිකිරණසභාවස්සෙවාති අත්ථො. එත්ථ ච අනිච්චපදෙන චෙව භෙදනවිද්ධංසනපදෙහි චස්ස අත්ථඞ්ගමො කථිතො, සෙසෙහි සමුදයො. නිබ්බින්දථාති උක්කණ්ඨථ පජහථ ඉමං කායන්ති දස්සෙති. එවමිමස්මිං සුත්තෙ බලවවිපස්සනා කථිතා. ඡට්ඨං වුත්තනයමෙව. සඤ්ඤාසීසෙන පනෙත්ථ ඤාණමෙව කථිතං. 15-16. En el quinto [discurso]: Aquel en quien han surgido tres, cuatro o muchos grupos de años es llamado 'aquel con una acumulación de muchos años' (anekavassagaṇiko). 'Tassassūti' significa que a él le pertenecerían. 'Abhedanamukhānīti' se refiere a aberturas que no han sido hechas mediante cortes por nadie, sino que son simplemente aberturas de llagas surgidas por el poder del kamma. 'Jegucchiyaṃyevāti' significa puramente detestable o repugnante. 'Cātumahābhūtikassāti' significa compuesto por los cuatro grandes elementos. 'Odanakummāsūpacayassāti' significa nutrido y desarrollado mediante arroz y gachas. En la frase 'aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassāti': 'anicca' por tener la naturaleza de dejar de existir después de haber surgido; 'ucchādana' por tener la naturaleza de ser untado con ungüentos ligeros para eliminar el mal olor; 'parimaddana' por tener la naturaleza de ser masajeado suavemente para aliviar el dolor de los miembros y órganos. O bien, cuando se es joven, al ser colocado sobre los muslos, para corregir la mala formación de los miembros causada por la estancia en el útero, se tiene la naturaleza de ser masajeado mediante estiramientos y presiones; a pesar de ser cuidado de esta manera, tiene la naturaleza de romperse y dispersarse, es decir, posee la naturaleza de la destrucción y la desintegración. Aquí, mediante el término 'anicca' y las palabras 'bhedanaviddhaṃsana', se describe su desaparición o cese; con los términos restantes, su origen. De este modo, en este sutta se enseña una vipassanā poderosa. El sexto es igual a lo ya dicho, pero en él se enseña el conocimiento (ñāṇa) bajo el encabezado de la percepción (saññā). 7-8. කුලසුත්තාදිවණ්ණනා 7-8. Comentario al Kula Sutta y otros. 17-18. සත්තමෙ න මනාපෙන පච්චුට්ඨෙන්තීති මනවඩ්ඪනෙන මනං අල්ලීයනාකාරෙන ආසනා වුට්ඨාය පච්චුග්ගමනං න කරොන්ති. න මනාපෙන අභිවාදෙන්තීති න පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දන්ති. අසක්කච්චං දෙන්තීති අචිත්තීකාරෙන දෙන්ති. නො සක්කච්චන්ති සහත්ථා න දෙන්ති. න උපනිසීදන්ති ධම්මසවනායාති ‘‘ධම්මං සුණිස්සාමා’’ති න සමීපෙ නිසීදන්ති. න සුස්සූසන්තීති ඝටපිට්ඨෙ ආසිත්තඋදකං විය විවට්ටෙත්වා ගච්ඡති. අට්ඨමෙ වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයවසෙන මෙත්තාභාවනං පක්ඛිපිත්වා නවඞ්ගසමන්නාගතොති වුත්තං. 17-18. En el séptimo: 'Na manāpena paccuṭṭhentīti' significa que no se levantan de sus asientos para recibir [a alguien] de una manera que atraiga o complazca el corazón. 'Na manāpena abhivādentīti' significa que no rinden homenaje mediante la postración de los cinco puntos. 'Asakkaccaṃ dentīti' significa que dan sin atención o cuidado. 'No sakkaccanti' significa que no dan con sus propias manos. 'Na upanisīdanti dhammasavanāyāti' significa que no se sientan cerca con la intención de escuchar el Dhamma. 'Na sussūsantīti' [su atención] se desvía como el agua derramada sobre el exterior de una jarra. En el octavo, de acuerdo con la inclinación de aquellos que han de ser guiados (veneyya), se incluye la práctica de la meditación de amor universal (mettābhāvana) y se dice 'poseedor de nueve factores'. 9. දෙවතාසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Devatā Sutta. 19. නවමෙ [Pg.267] විප්පටිසාරිනියොති විප්පටිසාරිතං මඞ්කුභාවං ආපජ්ජිම්හ. හීනං කායන්ති උපරිදෙවලොකං උපාදාය හෙට්ඨිමො හීනොති වුච්චති. නො ච ඛො යථාසත්ති යථාබලං සංවිභජිම්හාති අත්තනො සත්තියා ච බලස්ස ච අනුරූපෙන සීලවන්තානං සංවිභාගං කත්වා න භුඤ්ජිම්හා. 19. En el noveno: 'Vippaṭisāriniyo' significa que caímos en el remordimiento o el abatimiento. En la frase 'hīnaṃ kāyaṃ', se llama 'hīna' (inferior) al mundo de los devas inferiores en comparación con el mundo de los devas superiores. 'No ca kho yathāsatti yathābalaṃ saṃvibhajimhāti' significa que no compartimos ni distribuimos [ofrendas] a los virtuosos de acuerdo con nuestra capacidad y fuerza. 10. වෙලාමසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Velāma Sutta. 20. දසමෙ අපි නු තෙ, ගහපති, කුලෙ දානං දීයතීති නයිදං භගවා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දානං සන්ධාය පුච්ඡති. සෙට්ඨිස්ස හි ඝරෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිච්චං පණීතදානං දීයති, න තං සත්ථා න ජානාති. ලොකියමහාජනස්ස පන දිය්‍යමානදානං අත්ථි, තං ලූඛං හොති, සෙට්ඨිස්ස චිත්තං න පීණෙති. තං පුච්ඡාමීති පුච්ඡති. කණාජකන්ති සකුණ්ඩකභත්තං, සකුණ්ඩකෙහිපි කණිකතණ්ඩුලෙහෙව පක්කං. බිළඞ්ගදුතියන්ති කඤ්ජියදුතියං. අසක්කච්චං දෙතීති අසක්කරිත්වා දෙති. අචිත්තීකත්වාති අචිත්තීකාරෙන දක්ඛිණෙය්‍ය අගාරවෙන දෙති. අසහත්ථා දෙතීති සහත්ථෙන අදත්වා පරහත්ථෙන දෙති, ආණත්තිමත්තමෙව කරොතීති අත්ථො. අපවිද්ධං දෙතීති න නිරන්තරං දෙති, සංවච්ඡරිකං සොණ්ඩබලි විය හොති. අනාගමනදිට්ඨිකො දෙතීති න කම්මඤ්ච ඵලඤ්ච සද්දහිත්වා දෙති. 20. En el décimo: '¿Se dan todavía limosnas en tu casa, padre de familia?' (api nu te, gahapati, kule dānaṃ dīyatīti). El Bienaventurado no pregunta esto refiriéndose a las limosnas dadas a la Sangha de monjes. Pues es cierto que en la casa del banquero [Anāthapiṇḍika] siempre se dan limosnas excelentes a la Sangha, y el Maestro no ignora esto. Sin embargo, hay limosnas dadas a la gente común del mundo; estas son ordinarias y no complacen el corazón del banquero. Con la intención de preguntar sobre eso, pregunta. 'Kaṇājakam' es arroz con salvado, cocinado con granos rotos. 'Biḷaṅgadutiyanti' significa que el vinagre o caldo de arroz es el segundo acompañamiento. 'Asakkaccaṃ detīti' significa que da sin respeto. 'Acittīkatvāti' significa que da sin atención a los destinatarios dignos y con falta de consideración. 'Asahatthā detīti' significa que da por manos ajenas sin dar con las suyas propias, limitándose a dar órdenes. 'Apaviddhaṃ detīti' significa que no da continuamente; es como la ofrenda de un borracho que se hace una vez al año. 'Anāgamanadiṭṭhiko detīti' significa que da sin tener fe en el kamma ni en su fruto. යත්ථ යත්ථාති තීසු කුලසම්පදාසු යස්මිං යස්මිං කුලෙ. න උළාරාය භත්තභොගායාතිආදීසු නානග්ගරසසුගන්ධසාලිභොජනෙ උපනීතෙ චිත්තං න නමති, ‘‘හරථෙතං රොගවඩ්ඪන’’න්ති වත්වා යෙන වා තෙන වා ඩාකෙන සද්ධිං සකුණ්ඩකභත්තං අමතං විය සම්පියායමානො භුඤ්ජති. කාසිකාදීසු වරවත්ථෙසු උපනීතෙසු ‘‘හරථෙතානි නිවාසෙන්තස්ස පටිච්ඡාදෙතුම්පි න සක්කොන්ති, ගත්තෙසුපි න සණ්ඨහන්තී’’ති වත්වා නාළිකෙරසාටකමූලතචසදිසානි පන ථූලවත්ථානි ‘‘ඉමානි නිවාසෙන්තො නිවත්ථභාවම්පි ජානාති, පටිච්ඡාදෙතබ්බම්පි පටිච්ඡාදෙන්තී’’ති සම්පියායමානො නිවාසෙති. හත්ථියානඅස්සයානරථයානසුවණ්ණසිවිකාදීසු උපනීතෙසු ‘‘හරථෙතානි චලාචලානි, න සක්කා එත්ථ නිසීදිතු’’න්ති වත්වා ජජ්ජරරථකෙ උපනීතෙ ‘‘අයං නිච්චලො, එත්ථ සුඛං නිසීදිතු’’න්ති තං සාදියති. න උළාරෙසු පඤ්චසු කාමගුණෙසූති අලඞ්කතපටියත්තා රූපවතියො ඉත්ථියො [Pg.268] දිස්වා ‘‘යක්ඛිනියො මඤ්ඤෙ, එතා ඛාදිතුකාමා, කිං එතාහී’’ති යථාඵාසුකෙනෙව වීතිනාමෙති. න සුස්සූසන්තීති සොතුං න ඉච්ඡන්ති, න සද්දහන්තීති අත්ථො. න සොතං ඔදහන්තීති කථිතස්ස සවනත්ථං න සොතපසාදං ඔදහන්ති. සක්කච්චන්තිආදීනි වුත්තවිපරියායෙන වෙදිතබ්බානි. 'Yattha yatthāti' se refiere a cualquiera de las tres clases de familias prósperas. En frases como 'no para el disfrute de comida excelente' (na uḷārāya bhattabhogāyā), cuando se le ofrece una comida de arroz sāli fragante con diversos sabores supremos, su mente no se inclina hacia ella; diciendo: 'Llévense esto, aumenta la enfermedad', come arroz con salvado junto con cualquier vegetal, disfrutándolo como si fuera el néctar de la inmortalidad (amata). Cuando se le ofrecen vestiduras finas de Kāsī y otras regiones, dice: 'Llévenselas, no pueden cubrir a quien las viste ni se ajustan bien al cuerpo', y se pone con deleite telas gruesas similares a fibras de coco, pensando: 'Quien viste estas sabe que está vestido y cubren lo que debe ser cubierto'. Cuando se le ofrecen carruajes de elefantes, caballos o palanquines de oro, dice: 'Llévenselos, son inestables y no se puede uno sentar en ellos', y cuando se le ofrece un carro viejo y desvencijado, lo acepta pensando: 'Este es estable y es cómodo sentarse aquí'. 'No en los cinco hilos de los placeres sensoriales excelentes' significa que al ver mujeres hermosas y adornadas, piensa: 'Seguramente son ogresas (yakkhiniyo), desean devorarme, ¿de qué sirven?', y pasa su tiempo solo con lo que es confortable. 'Na sussūsantīti' significa que no desean escuchar. 'Na sotaṃ odahantīti' significa que no prestan atención para oír lo que se dice. Los términos 'sakkaccaṃ' y demás deben entenderse en sentido inverso a lo ya explicado anteriormente explicado. වෙලාමොති ජාතිගොත්තරූපභොගසද්ධාපඤ්ඤාදීහි මරියාදවෙලං අතික්කන්තෙහි උළාරෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතත්තා එවංලද්ධනාමො. සො එවරූපං දානං අදාසි මහාදානන්ති එත්ථ අයං අනුපුබ්බීකථා – සො කිර අතීතෙ බාරාණසියං පුරොහිතගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, වෙලාමකුමාරොතිස්ස නාමං අකංසු. සො සොළසවස්සකාලෙ බාරාණසිරාජකුමාරෙන සද්ධිං සිප්පුග්ගහණත්ථං තක්කසිලං අගමාසි. තෙ උභොපි දිසාපාමොක්ඛස්ස ආචරියස්ස සන්තිකෙ සිප්පං පට්ඨපයිංසු. යථා ච තෙ, එවං අඤ්ඤෙපි ජම්බුදීපෙ චතුරාසීතිසහස්සරාජකුමාරා. බොධිසත්තො අත්තනා ගහිතට්ඨානෙ පිට්ඨිආචරියො හුත්වා චතුරාසීති රාජකුමාරසහස්සානි සික්ඛාපෙති, සයම්පි සොළසවස්සෙහි ගහෙතබ්බසිප්පං තීහි වස්සෙහි උග්ගණ්හි. ආචරියො ‘‘වෙලාමකුමාරස්ස සිප්පං පගුණ’’න්ති ඤත්වා, ‘‘තාතා, වෙලාමො මයා ඤාතං සබ්බං ජානාති, තුම්හෙ සබ්බෙපි සමග්ගා ගන්ත්වා එතස්ස සන්තිකෙ සිප්පං උග්ගණ්හථා’’ති චතුරාසීති කුමාරසහස්සානි බොධිසත්තස්ස නිය්‍යාදෙසි. Velāma se llama así por poseer cualidades nobles que trascienden los límites ordinarios, tales como el linaje, el clan, la apariencia, la riqueza, la fe y la sabiduría. Sobre el pasaje 'él dio tal ofrenda, una gran ofrenda', esta es la historia secuencial: se dice que en el pasado, renació en el hogar de un purohita (capellán real) en Bārāṇasī, y lo llamaron Velāma Kumāra. A los dieciséis años, fue a Takkasīla junto con el príncipe de Bārāṇasī para aprender las artes. Ambos estudiaron bajo un maestro de renombre mundial. Al igual que ellos, otros ochenta y cuatro mil príncipes de todo Jambudīpa también aprendían las artes allí. El Bodhisatta, convirtiéndose en asistente del maestro (piṭṭhiācariyo) en las materias que ya dominaba, enseñaba a los ochenta y cuatro mil príncipes; él mismo aprendió en tres años las artes que debían aprenderse en dieciséis años. El maestro, al darse cuenta de que Velāma Kumāra era competente en las artes, le entregó a los ochenta y cuatro mil príncipes, diciendo: 'Hijos míos, Velāma conoce todo lo que yo sé; todos ustedes, en armonía, vayan y aprendan de él'. බොධිසත්තො ආචරියං වන්දිත්වා චතුරාසීති කුමාරසහස්සපරිවාරො නික්ඛමිත්වා එකං ආසන්නනගරං පත්වා නගරසාමිකං රාජකුමාරං උග්ගණ්හාපෙත්වා තස්ස සිප්පෙ පගුණෙ ජාතෙ තං තත්ථෙව නිවත්තෙසි. එතෙනුපායෙන චතුරාසීති නගරසහස්සානි ගන්ත්වා චතුරාසීතියා රාජකුමාරානං සිප්පං පගුණං කාරෙත්වා තස්මිං තස්මිං නගරෙ තං තං නිවත්තෙත්වා බාරාණසිරාජකුමාරං ආදාය බාරාණසිං පච්චාගඤ්ඡි. මනුස්සා කුමාරං පරියොසිතසිප්පං රජ්ජෙ අභිසිඤ්චිංසු, වෙලාමස්ස පුරොහිතට්ඨානං අදංසු. තෙපි චතුරාසීතිසහස්සරාජකුමාරා සකෙසු සකෙසු රජ්ජෙසු අභිසෙකං පත්වා අනුසංවච්ඡරං බාරාණසිරඤ්ඤො උපට්ඨානං ආගච්ඡන්ති. තෙ රාජානං දිස්වා වෙලාමස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘ආචරිය, අම්හෙ රජ්ජෙසු පතිට්ඨිතා, වදෙය්‍යාථ යෙනත්ථො’’ති වත්වා ගච්ඡන්ති. තෙසං ගමනාගමනකාලෙ සකටසන්දමානිකගාවිගොණකුක්කුටසූකරාදයො ගණ්හන්තානං ජනපදො අතිවිය [Pg.269] උපද්දුතො හොති, මහාජනො සන්නිපතිත්වා රාජඞ්ගණෙ කන්දති. El Bodhisatta, tras rendir homenaje a su maestro, partió acompañado por su séquito de ochenta y cuatro mil príncipes. Al llegar a una ciudad cercana, enseñó al príncipe soberano de esa ciudad y, una vez que este fue competente en las artes, lo estableció allí mismo. De esta manera, recorrió ochenta y cuatro mil ciudades, logrando que ochenta y cuatro mil príncipes fueran expertos en las artes, y tras establecer a cada uno en su respectiva ciudad, regresó a Bārāṇasī con el príncipe de Bārāṇasī. El pueblo consagró al príncipe, quien había completado sus estudios, en el reino, y otorgaron a Velāma el cargo de purohita. Aquellos ochenta y cuatro mil príncipes, habiendo obtenido la consagración en sus propios reinos, acudían anualmente a Bārāṇasī para servir al rey. Después de visitar al rey, iban ante Velāma y le decían: 'Maestro, estamos establecidos en nuestros reinos; decidnos qué es lo que deseáis', y luego se marchaban. En el momento de sus idas y venidas, al confiscar carretas, palanquines, vacas, bueyes, pollos, cerdos y demás, la región sufría una opresión extrema; la multitud se reunía y clamaba en el patio del palacio real. රාජා වෙලාමං පක්කොසිත්වා, ‘‘ආචරිය, උපද්දුතො ජනපදො, රාජානො ගමනාගමනකාලෙ මහාවිලොපං කරොන්ති, මනුස්සා සන්ධාරෙතුං න සක්කොන්ති, ජනපදපීළාය උපසමං එකං උපායං කරොථා’’ති. සාධු මහාරාජ, උපායං කරිස්සාමි, තුම්හාකං යත්තකෙන ජනපදෙන අත්ථො, තං පරිච්ඡින්දිත්වා ගණ්හථාති. රාජා තථා අකාසි. වෙලාමො චතුරාසීතියා රාජසහස්සානං ජනපදෙ විචාරෙත්වා චක්කනාභියං අරෙ විය රඤ්ඤො ජනපදස්මිං ඔරොපෙසි. තතො පට්ඨාය තෙ රාජානො ආගච්ඡන්තාපි ගච්ඡන්තාපි අත්තනො අත්තනො ජනපදෙනෙව සඤ්චරන්ති, අම්හාකං ජනපදොති විලොපං න කරොන්ති. රාජගාරවෙන රඤ්ඤො ජනපදම්පි න පීළෙන්ති. ජනපදා සන්නිසින්නා නිස්සද්දා නිරවා අහෙසුං. සබ්බෙ රාජානො හට්ඨතුට්ඨා ‘‘යෙන වො, ආචරිය, අත්ථො, තං අම්හාකං වදෙථා’’ති පවාරයිංසු. El rey mandó llamar a Velāma y le dijo: 'Maestro, la región está siendo oprimida; los reyes causan una gran devastación en sus idas y venidas, y la gente no puede soportarlo. Idead un medio que sea la causa de la paz frente a esta aflicción de la región'. Él respondió: 'Muy bien, Gran Rey, idearé un medio. Delimitad y tomad para vos la porción de la región que necesitéis'. El rey procedió según lo dicho. Velāma organizó los territorios de los ochenta y cuatro mil reyes y situó el territorio del rey de Bārāṇasī en el centro, como el eje de una rueda con sus radios. A partir de entonces, esos reyes, tanto al venir como al irse, transitaban únicamente por sus propios territorios, diciendo: 'Este es nuestro territorio', y no causaban pillaje. Por respeto al rey de Bārāṇasī, tampoco perturbaban su territorio. Las regiones quedaron tranquilas, silenciosas y libres de lamentos. Todos los reyes, regocijados y complacidos, le ofrecieron: 'Maestro, decidnos qué es lo que deseáis de nosotros'. වෙලාමො සීසංන්හාතො අත්තනො අන්තොනිවෙසනෙ සත්තරතනපරිපූරානං ගබ්භානං ද්වාරානි විවරාපෙත්වා යාව සත්තමා කුලපරිවට්ටා ඨපිතං ධනං ඔලොකෙත්වා ආයවයං උපධාරෙත්වා ‘‘මයා සකලජම්බුදීපං ඛොභෙන්තෙන දානං දාතුං වට්ටතී’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙත්වා ගඞ්ගාතීරෙ ද්වාදසයොජනිකා උද්ධනපන්තියො කාරෙත්වා තස්මිං තස්මිං ඨානෙ සප්පිමධුඵාණිතතෙලතිලතණ්ඩුලාදීනං ඨපනත්ථාය මහාකොට්ඨාගාරානි පතිට්ඨාපෙත්වා ‘‘එකෙකස්මිං ඨානෙ එත්තකා එත්තකා ජනා සංවිදහථ, යංකිඤ්චි මනුස්සානං ලද්ධබ්බං නාම අත්ථි, තතො එකස්මිම්පි අසති මය්හං ආරොචෙය්‍යාථා’’ති මනුස්සෙ සංවිධාය ‘‘අසුකදිවසතො පට්ඨාය වෙලාමබ්‍රාහ්මණස්ස දානං භුඤ්ජන්තූ’’ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා ‘‘දානග්ගං පරිනිට්ඨිත’’න්ති දානයුත්තෙහි ආරොචිතෙ සහස්සග්ඝනකං වත්ථං නිවාසෙත්වා පඤ්චසතග්ඝනකං එකංසං කත්වා සබ්බාලඞ්කාරභූසිතො දානවීමංසනත්ථාය ඵලිකවණ්ණස්ස උදකස්ස සුවණ්ණභිඞ්ගාරං පූරෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං ලොකෙ සචෙ ඉමං දානං පටිග්ගහෙතුං යුත්තරූපා දක්ඛිණෙය්‍යපුග්ගලා අත්ථි, ඉදං උදකං නික්ඛමිත්වා පථවිං ගණ්හාතු. සචෙ නත්ථි, එවමෙව තිට්ඨතූ’’ති සච්චකිරියං කත්වා භිඞ්ගාරං අධොමුඛං අකාසි. උදකං ධමකරණෙන ගහිතං විය අහොසි. බොධිසත්තො ‘‘සුඤ්ඤො වත, භො, ජම්බුදීපො, එකපුග්ගලොපි දක්ඛිණං පටිග්ගහෙතුං යුත්තරූපො නත්ථී’’ති විප්පටිසාරං අකත්වා ‘‘සචෙ දායකස්ස [Pg.270] වසෙනායං දක්ඛිණා විසුජ්ඣිස්සති, උදකං නික්ඛමිත්වා පථවිං ගණ්හාතූ’’ති චින්තෙසි. ඵලිකවණ්ණසදිසං උදකං නික්ඛමිත්වා පථවිං ගණ්හි. ‘‘ඉදානි දානං දස්සාමී’’ති දානග්ගං පත්වා දානං ඔලොකෙත්වා යාගුවෙලාය යාගුං, ඛජ්ජකවෙලාය ඛජ්ජකං, භොජනවෙලාය භොජනං දාපෙසි. එතෙනෙව නීහාරෙන දිවසෙ දිවසෙ දානං දීයති. Velāma, tras bañarse la cabeza, mandó abrir las puertas de las cámaras llenas de los siete tesoros en su propia casa. Al contemplar la riqueza acumulada hasta la séptima generación y reflexionar sobre su naturaleza perecedera, pensó: 'Debo dar una limosna que conmueva a todo Jambudīpa'. Tras informar al rey, hizo construir hileras de fogones a lo largo de doce yojanas en la orilla del río Ganges, estableciendo grandes almacenes en diversos lugares para guardar mantequilla clarificada, miel, melaza, aceite, sésamo, arroz y demás provisiones. Dio instrucciones a sus hombres: 'Organizad a las personas en cada lugar; si falta tan solo una de las cosas que la gente debe recibir, informadme de inmediato'. Tras organizar a los hombres, hizo sonar el tambor en la ciudad anunciando: 'A partir de tal día, disfruten de la limosna del brahmán Velāma'. Cuando los encargados de la limosna informaron que el lugar de las ofrendas estaba listo, se vistió con una prenda valorada en mil piezas, se colocó otra de quinientas sobre un hombro y, adornado con todos sus ornamentos, para poner a prueba su mérito, llenó un jarrón de oro con agua clara como el cristal y realizó un acto de verdad: 'Si en este mundo existen personas dignas de ofrendas que sean adecuadas para recibir esta limosna, que esta agua fluya y toque la tierra. Si no existen, que permanezca tal como está'. Volteó el jarrón, pero el agua quedó retenida como si estuviera en un filtro. El Bodhisatta, sin desanimarse, pensó: '¡Ay, Jambudīpa está vacío! No hay ni una sola persona digna de recibir una ofrenda'. Pero luego reflexionó: 'Si esta ofrenda se purifica por la virtud del donante, que el agua fluya y toque la tierra'. Entonces, el agua, clara como el cristal, fluyó y tocó la tierra. Pensando 'ahora daré la limosna', llegó al lugar de las ofrendas y, tras observar los suministros, hizo que se distribuyera gachas a la hora de las gachas, alimentos sólidos a la hora de los sólidos y comidas principales a la hora de las comidas. De esta manera, se entregaba la limosna día tras día. තස්මිං ඛො පන දානග්ගෙ ‘‘ඉදං නාම අත්ථි, ඉදං නාම නත්ථී’’ති වත්තබ්බං නත්ථි. ඉදානි තං දානං එත්තකමත්තෙනෙව න නිට්ඨං ගමිස්සතීති රත්තසුවණ්ණං නීහරාපෙත්වා සුවණ්ණපාතියො කාරෙත්වා චතුරාසීතිසුවණ්ණපාතිසහස්සාදීනං අත්ථාය චතුරාසීතිරාජසහස්සානං සාසනං පහිණි. රාජානො ‘‘චිරස්සං වත මයං ආචරියෙන අනුග්ගහිතා’’ති සබ්බං සම්පාදෙත්වා පෙසෙසුං. දානෙ දිය්‍යමානෙයෙව සත්ත වස්සානි සත්ත මාසා අතික්කන්තා. අථ බ්‍රාහ්මණො ‘‘හිරඤ්ඤං භාජෙත්වා දානං දස්සාමී’’ති මහන්තෙ ඔකාසෙ දානං සජ්ජාපෙසි. සජ්ජාපෙත්වා චතුරාසීති සුවණ්ණපාතිසහස්සානි ආදිං කත්වා කොටිතො පට්ඨාය අදාසි. En aquel pabellón de limosnas, no había lugar para decir: «esto existe, esto no existe» [debido a la abundancia]. Pensando: «ahora esta ofrenda no se completará solo con esto», mandó fundir oro rojo para fabricar ochenta y cuatro mil cuencos de oro y envió un mensaje a ochenta y cuatro mil reyes para tal fin. Los reyes, diciendo: «ciertamente, hemos sido favorecidos por nuestro maestro después de mucho tiempo», prepararon todo y lo enviaron. Mientras se entregaba la limosna, transcurrieron siete años y siete meses. Entonces, el brahmán pensó: «distribuiré los siete tipos de tesoros y daré la ofrenda», y preparó la limosna en un espacio espacioso. Una vez preparada, comenzó entregando los ochenta y cuatro mil cuencos de oro, empezando desde el extremo de la fila. තත්ථ රූපියපූරානීති රජතතට්ටිරජතඵාලරජතමාසකෙහි පූරානි. පාතියො පන ඛුද්දිකාති න සල්ලක්ඛෙතබ්බා, එකකරීසප්පමාණෙ භූමිභාගෙ චතස්සොව පාතියො ඨපයිංසු. පාතිමකුළං නවරතනං හොති, මුඛවට්ටිතො පට්ඨාය අට්ඨරතනං, පාතිමුඛවට්ටියා ඡයුත්තො ආජඤ්ඤරථො අනුපරියායති, දදමානො පාතියා බාහිරන්තෙන වග්ගවග්ගෙ පටිග්ගාහකෙ ඨපෙත්වා පඨමං පාතියා පක්ඛිත්තං දත්වා පච්ඡා සන්ධිසන්ධිතො වියොජෙත්වා පාතින්ති එවං චතුරාසීති පාතිසහස්සානි අදාසි. රූපියපාතිආදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථපි ච සුවණ්ණපූරානීති සුවණ්ණතට්ටිසුවණ්ණඵාලසුවණ්ණමාසකෙහි පූරානි. හිරඤ්ඤපූරානීති සත්තවිධරතනපූරානි. සොවණ්ණාලඞ්කාරානීති සුවණ්ණාලඞ්කාරානි. කංසූපධාරණානීති රජතමයඛීරපටිච්ඡකානි. තාසං පන ධෙනූනං සිඞ්ගානි සුවණ්ණකොසකපරියොනද්ධානි අහෙසුං, ගීවාය සුමනදාමං පිළන්ධිංසු, චතූසු පාදෙසු නුපූරානි, පිට්ඨියං වරදුකූලං පාරුතං, කණ්ඨෙ සුවණ්ණඝණ්ටං බන්ධිංසු. වත්ථකොටිසහස්සානීති ලොකවොහාරතො වීසතිවත්ථයුගානි එකා කොටි[Pg.271], ඉධ පන දස සාටකාති වුත්තං. ඛොමසුඛුමානන්තිආදිම්හි ඛොමාදීසු යං යං සුඛුමං, තං තදෙව අදාසි. යානි පනෙතානි ඉත්ථිදානං උසභදානං මජ්ජදානං සමජ්ජාදානන්ති අදානසම්මතානි, තානිපි එස ‘‘වෙලාමස්ස දානමුඛෙ ඉදං නාම නත්ථී’’ති වචනපථං පච්ඡින්දිතුං පරිවාරත්ථාය අදාසි. නජ්ජො මඤ්ඤෙ විස්සන්දන්තීති නදියො විය විස්සන්දන්ති. Allí, «llenos de plata» significa llenos de bandejas de plata, platos de plata y monedas de plata. No debe considerarse que los cuencos eran pequeños; en una extensión de tierra de un karisa, se colocaron solo cuatro cuencos. El borde del cuenco medía nueve codos y, desde la circunferencia, ocho codos; un carro de gala podía dar vueltas por el borde de la boca del cuenco. Al dar la limosna, se colocaban grupos de receptores en el borde exterior del cuenco, y tras entregar lo depositado en el primer cuenco, procedía sucesivamente separándolos por las conexiones; de este modo entregó los ochenta y cuatro mil cuencos. El mismo método se aplica a los cuencos de plata, etc. Y también aquí, «llenos de oro» significa llenos de bandejas, platos y monedas de oro. «Llenos de tesoros» significa llenos de los siete tipos de gemas. «Con ornamentos de oro» significa adornados con oro. «Recipientes de bronce» se refiere a vasijas de plata para recibir la leche. Los cuernos de esas vacas estaban recubiertos con fundas de oro; en sus cuellos lucían guirnaldas de flores de jazmín, en sus cuatro patas llevaban anillos de oro, sus lomos estaban cubiertos con fino lino y en sus cuellos se ataron campanas de oro. En cuanto a «miles de millones de vestiduras», según el uso común, veinte pares de telas forman un koti (diez millones), pero aquí se dice que diez mantos constituyen un koti. En «telas finas de lino», etc., entregó lo que fuera más fino entre el lino y demás. Aquellas cosas que no se consideran limosnas meritorias, como la entrega de mujeres, toros, licores y festivales, este Velama las dio como acompañamiento para eliminar cualquier ocasión de decir que «esto no existe en la generosidad de Velama». «Parecían fluir como ríos» significa que fluían como corrientes de agua. ඉමිනා සත්ථා වෙලාමස්ස දානං කථෙත්වා, ‘‘ගහපති, එතං මහාදානං නාඤ්ඤො අදාසි, අහං අදාසිං. එවරූපං පන දානං දදන්තොපි අහං පටිග්ගහෙතුං යුත්තරූපං පුග්ගලං නාලත්ථං, ත්වං මාදිසෙ බුද්ධෙ ලොකස්මිං දිට්ඨමානෙ දානං දදමානො කස්මා චින්තෙසී’’ති සෙට්ඨිස්ස දෙසනං වඩ්ඪෙන්තො සියා ඛො පන තෙතිආදිමාහ. නනු ච යානි තදා අහෙසුං රූපවෙදනාසඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණානි, තානි නිරුද්ධානි? කස්මා ‘‘අහං තෙන සමයෙන වෙලාමො බ්‍රාහ්මණො’’ති ආහාති? පවෙණියා අවිච්ඡින්නත්තා. තානි හි රූපාදීනි නිරුජ්ඣමානානි ඉමෙසං පච්චයෙ දත්වා නිරුද්ධානි අපරාපරං අවිච්ඡින්නං පවෙණිං ගහෙත්වා එවමාහ. න තං කොචි දක්ඛිණං සොධෙතීති කොචි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා උට්ඨාය තං දක්ඛිණං සොධෙතීති වත්තබ්බො නාහොසි. තඤ්හි දක්ඛිණං සොධෙන්තො උත්තමකොටියා බුද්ධො, හෙට්ඨිමකොටියා ධම්මසෙනාපතිසාරිපුත්තත්ථෙරසදිසො සාවකො සොධෙය්‍ය. Con esto, el Maestro, habiendo relatado la ofrenda de Velama, dijo: «Padre de familia, nadie más dio esa gran ofrenda; yo la di. Sin embargo, aun dando tal ofrenda, no encontré a una persona digna de recibirla. Tú, viendo a un Buda como yo en el mundo mientras das limosna, ¿por qué dudas?», y para incrementar la instrucción al banquero, dijo «Siyā kho pana te», etc. ¿Acaso no es cierto que los agregados de forma, sensación, percepción, formaciones y conciencia que existían entonces han cesado? ¿Por qué dijo: «En aquel tiempo yo fui el brahmán Velama»? Debido a que la continuidad de los agregados no se ha interrumpido. Pues esos agregados de forma y demás, al cesar, habiendo dado las condiciones para estos agregados actuales, cesaron, y asumiendo la continuidad ininterrumpida, habló de esa manera. «Nadie purifica esa ofrenda» significa que no se podía decir que algún asceta, brahmán, deva o Mara se levantara para purificar esa ofrenda. Pues para purificar tal ofrenda, en el nivel supremo lo haría un Buda, y en el nivel inferior, un discípulo como el Venerable Sāriputta, el General del Dhamma. දිට්ඨිසම්පන්නන්ති දස්සනසම්පන්නං සොතාපන්නං. ඉදං තතො මහප්ඵලතරන්ති ඉදං සොතාපන්නස්ස දින්නදානං ලොකියමහාජනස්ස සත්තමාසාධිකානි සත්ත සංවච්ඡරානි එත්තකං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං පරිච්චජන්තෙන දින්නදානතො මහප්ඵලං. «Consumado en la visión» se refiere a aquel consumado en el conocimiento, un Sotāpanna. «Esto es de fruto más grandioso que aquello» significa que esta limosna dada a un Sotāpanna tiene un fruto más grandioso que la limosna dada por la multitud mundana sacrificando tal cantidad de oro y plata durante siete años y siete meses. යො ච සතං දිට්ඨිසම්පන්නානන්ති එත්ථ එකස්ස සකදාගාමිස්ස වසෙන එකුත්තරසතං සොතාපන්නෙ කත්වා සොතාපන්නගණනා වෙදිතබ්බා. ඉමිනා උපායෙන සබ්බවාරෙසු හෙට්ඨා හෙට්ඨා ආගතෙ අනන්තරෙන සතගුණං කත්වා පුග්ගලගණනා වෙදිතබ්බා. En la frase «Y quien a cien consumados en la visión», debe entenderse el recuento de los Sotāpannas estableciendo que ciento uno de ellos equivalen a un Sakadāgāmī. Por este método, en todos los casos, el recuento de personas debe entenderse multiplicando por cien respecto al nivel inmediatamente anterior mencionado abajo. බුද්ධප්පමුඛන්ති එත්ථ සම්මාසම්බුද්ධං සඞ්ඝත්ථෙරං කත්වා නිසින්නො සඞ්ඝො බුද්ධප්පමුඛො සඞ්ඝොති වෙදිතබ්බො. චාතුද්දිසං සඞ්ඝං උද්දිස්සාති එත්ථ චාතුද්දිසං සඞ්ඝං උද්දිස්ස කතවිහාරො නාම යත්ථ චෙතියං පතිට්ඨිතං හොති, ධම්මස්සවනං කරීයති, චතූහි දිසාහි අනුදිසාහි ච භික්ඛූ ආගන්ත්වා අප්පටිපුච්ඡිත්වායෙව පාදෙ ධොවිත්වා කුඤ්චිකාය ද්වාරං විවරිත්වා සෙනාසනං පටිජග්ගිත්වා [Pg.272] වසිත්වා යථාඵාසුකං ගච්ඡන්ති. සො අන්තමසො චතුරතනියා පණ්ණසාලාපි හොතු, චාතුද්දිසං සඞ්ඝං උද්දිස්ස කතවිහාරොත්වෙව වුච්චති. En «encabezado por el Buda», debe entenderse que la comunidad (Saṅgha) está sentada con el Buda Completamente Iluminado actuando como el anciano de la Orden. «Dedicado al Saṅgha de las cuatro direcciones» se refiere a un monasterio construido para tal fin donde se ha erigido una estupa, se escucha el Dhamma y los monjes, viniendo de las cuatro direcciones y direcciones intermedias, sin siquiera pedir permiso, se lavan los pies, abren la puerta con una llave, cuidan el alojamiento, residen y se marchan a su conveniencia. Aunque sea solo una choza de hojas de cuatro codos de medida, se denomina un monasterio construido para el Saṅgha de las cuatro direcciones. සරණං ගච්ඡෙය්‍යාති එත්ථ මග්ගෙනාගතං අනිවත්තනසරණං අධිප්පෙතං. අපරෙ පනාහු – අත්තානං නිය්‍යාදෙත්වා දින්නත්තා සරණාගමනං තතො මහප්ඵලතරන්ති වුත්තං. සික්ඛාපදානි සමාදියෙය්‍යාති පඤ්ච සීලානි ගණ්හෙය්‍ය. සීලම්පි මග්ගෙන ආගතං අනිවත්තනසීලමෙව කථිතං. අපරෙ පනාහු – සබ්බසත්තානං අභයදානස්ස දින්නත්තා සීලං තතො මහප්ඵලතරන්ති වුත්තං. ගන්ධොහනමත්තන්ති ගන්ධඌහනමත්තං, ද්වීහඞ්ගුලීහි ගණ්ඩපිණ්ඩං ගහෙත්වා උපසිඞ්ඝනමත්තං. අපරෙ පන ‘‘ගද්දොහනමත්ත’’න්ති පාළිං වත්වා ගාවියා එකවාරං ථනඅඤ්ඡනමත්තන්ති අත්ථං වදන්ති. මෙත්තචිත්තන්ති සබ්බසත්තානං හිතානුඵරණචිත්තං. තං පන අප්පනාවසෙනෙව ගහිතං. අනිච්චසඤ්ඤන්ති මග්ගස්ස අනන්තරපච්චයභාවෙන සිඛාපත්තබලවවිපස්සනං. En la frase 'Saraṇaṃ gaccheyya' (debería ir por refugio), se refiere al refugio irreversible que se alcanza mediante el Sendero (Magga). Sin embargo, otros maestros dicen: debido a que uno se entrega a sí mismo, se dice que esa toma de refugio tiene un fruto mayor que el anterior. En 'Sikkhāpadāni samādiyeyya' (debería emprender los preceptos), se refiere a que debería adoptar los cinco preceptos. En cuanto a la virtud (sīla), también se describe únicamente la virtud irreversible alcanzada mediante el Sendero. Pero otros dicen: debido a que se otorga el don de la ausencia de miedo (abhayadāna) a todos los seres, se dice que tal virtud tiene un fruto mayor que el anterior. 'Gandhohanamattaṃ' significa el tiempo que toma aplicar un perfume; se refiere al breve instante de tomar una bola de perfume con dos dedos y olerla. Otros, no obstante, citando el texto como 'gaddohanamattaṃ', explican el significado como el tiempo que toma ordeñar una vez la ubre de una vaca. 'Mettācittaṃ' es la mente que impregna a todos los seres con el deseo de su bienestar; esto debe entenderse específicamente como el logro de la absorción (appanā). 'Aniccasaññā' (percepción de la impermanencia) se refiere a la visión cabal (vipassanā) poderosa que ha alcanzado su cima y actúa como condición inmediata para el Sendero. උපමාතො පන ඉමානි දානාදීනි පුඤ්ඤානි එවං වෙදිතබ්බානි – සචෙපි හි ජම්බුදීපං භෙරිතලසදිසං සමතලං කත්වා කොටිතො පට්ඨාය පල්ලඞ්කෙ අත්ථරිත්වා අරියපුග්ගලෙ නිසීදාපෙය්‍ය, තත්ථ සොතාපන්නානං දස පන්තියො අස්සු, සකදාගාමීනං පඤ්ච, අනාගාමීනං අඩ්ඪතෙය්‍යා, ඛිණාසවානං දියඩ්ඪා, පච්චෙකබුද්ධානං එකා පන්ති භවෙය්‍ය, සම්මාසම්බුද්ධො එකකොව. එත්තකස්ස ජනස්ස දින්නදානතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස දින්නමෙව මහප්ඵලං. ඉතරං පන – A modo de comparación, estos méritos como la generosidad (dāna) y otros deben entenderse de la siguiente manera: si se hiciera a Jambudīpa tan plana como la superficie de un tambor y, comenzando desde los bordes, se extendieran asientos y se hicieran sentar a personas nobles (ariya), allí habría diez filas de aquellos que han entrado en la corriente (sotāpanna), cinco filas de los que retornan una sola vez (sakadāgāmī), dos filas y media de los que no retornan (anāgāmī), una fila y media de los que han destruido las impurezas (arahants), una fila de Budas Pacceka, y el Buda Perfectamente Iluminado estaría solo. El don ofrecido al Buda Perfectamente Iluminado tiene mayor fruto que el don ofrecido a todos estos otros seres. Pero por otro lado: ‘‘විහාරදානං පණිපාතො, සික්ඛා මෙත්තාය භාවනා; ඛයතො සම්මසන්තස්ස, කලං නාග්ඝති සොළසිං’’. “La donación de un monasterio, el rendir homenaje, los preceptos y el cultivo de la benevolencia (mettā), no valen ni una decimosexta parte de la reflexión de quien contempla la cesación (la impermanencia).” තෙනෙව භගවා පරිනිබ්බානසමයෙ ‘‘ධම්මානුධම්මප්පටිපත්ති අනුත්තරා පූජා’’ති ආහ. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. Por esa misma razón, el Bienaventurado dijo en el momento de su Parinibbāna: “La práctica del Dhamma de acuerdo con el Dhamma es la ofrenda suprema”. El resto en todas partes tiene un significado evidente. සීහනාදවග්ගො දුතියො. Segundo vagga: Sīhanāda (El rugido del león). 3. සත්තාවාසවග්ගො 3. Sattāvāsavaggo (Vagga sobre las moradas de los seres). 1. තිඨානසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Tiṭhānasutta. 21. තතියස්ස [Pg.273] පඨමෙ උත්තරකුරුකාති උත්තරකුරුවාසිනො. අධිග්ගණ්හන්තීති අධිභවන්ති, අධිකා විසිට්ඨා ජෙට්ඨකා හොන්ති. අමමාති නිත්තණ්හා. අට්ඨකථායං පන නිද්දුක්ඛාති වුත්තං. අපරිග්ගහාති ‘‘ඉදං මය්හ’’න්ති පරිග්ගහරහිතා. නියතායුකාති තෙසඤ්හි නිබද්ධං ආයු වස්සසහස්සමෙව, ගතිපි නිබද්ධා, තතො චවිත්වා සග්ගෙයෙව නිබ්බත්තන්ති. සතිමන්තොති දෙවතානඤ්හි එකන්තසුඛිතාය සති ථිරා න හොති, නෙරයිකානං එකන්තදුක්ඛිතාය. ඉමෙසං පන වොකිණ්ණසුඛදුක්ඛත්තා සති ථිරා හොති. ඉධ බ්‍රහ්මචරියවාසොති ජම්බුදීපෙ බුද්ධපච්චෙකබුද්ධානං උප්පජ්ජනතො අට්ඨඞ්ගිකමග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසොපි ඉධෙව හොති. 21. En el primer sutta del tercer vagga, 'uttarakurukā' se refiere a los habitantes de Uttarakuru. 'Adhiggaṇhanti' significa que sobresalen, son superiores, excelentes y principales. 'Amamā' significa que no tienen anhelo (toda posesión). Sin embargo, en el comentario se dice que están libres de sufrimiento. 'Apariggahā' significa que están libres del sentido de posesión como 'esto es mío'. 'Niyatāyukā' se refiere a que su vida está fijada exactamente en mil años; su destino también es fijo, pues al morir de allí, renacen únicamente en el mundo celestial. En 'satimanto', se explica que para los devas la atención (sati) no es firme debido a su felicidad extrema; para los seres de los infiernos, tampoco lo es debido a su sufrimiento extremo. Pero para estos (los habitantes de Jambudīpa), la atención es firme debido a que tienen una mezcla de felicidad y sufrimiento. 'Idha brahmacariyavāso' significa que debido al surgimiento de los Budas y Budas Pacceka en Jambudīpa, la vida santa del Noble Sendero Óctuple ocurre solamente aquí. 2. අස්සඛළුඞ්කසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Assakhaḷuṅkasutta. 22. දුතියෙ ජවසම්පන්නොති පදජවෙන සම්පන්නො. න වණ්ණසම්පන්නොති න සරීරවණ්ණෙන සම්පන්නො. පුරිසඛළුඞ්කෙසු ජවසම්පන්නොති ඤාණජවෙන සම්පන්නො. න වණ්ණසම්පන්නොති න ගුණවණ්ණෙන සම්පන්නො. සෙසං පාළිනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. යඤ්හෙත්ථ වත්තබ්බං සියා, තං තිකනිපාතවණ්ණනායං වුත්තමෙව. 22. En el segundo sutta, 'javasampanno' significa dotado de rapidez en el paso. 'Na vaṇṇasampanno' significa que no está dotado de belleza física. Respecto a los hombres imperfectos (purisakhaḷuṅka), 'javasampanno' significa dotado de la rapidez de la sabiduría. 'Na vaṇṇasampanno' significa que no está dotado de la belleza de las cualidades (guṇa). El resto debe entenderse según el método del Canon. Lo que deba decirse aquí ya ha sido dicho en el comentario al Tikanipāta. 3. තණ්හාමූලකසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Taṇhāmūlakasutta. 23. තතියෙ තණ්හං පටිච්චාති ද්වෙ තණ්හා එසනතණ්හා එසිතතණ්හා ච. යාය තණ්හාය අජපථසඞ්කුපථාදීනි පටිපජ්ජිත්වා භොගෙ එසති ගවෙසති, අයං එසනතණ්හා නාම. යා තෙසු එසිතෙසු ගවෙසිතෙසු පටිලද්ධෙසු තණ්හා, අයං එසිතතණ්හා නාම. ඉධ පන එසනතණ්හා දට්ඨබ්බා. පරියෙසනාති රූපාදිආරම්මණපරියෙසනා. සා හි එසනතණ්හාය සති හොති. ලාභොති රූපාදිආරම්මණපටිලාභො. සො හි පරියෙසනාය සති හොති. 23. En el tercer sutta, 'taṇhaṃ paṭicca' (debido al anhelo) se refiere a dos tipos de anhelo: el anhelo de búsqueda (esanataṇhā) y el anhelo por lo buscado (esitataṇhā). Aquel anhelo por el cual uno emprende viajes difíciles por senderos de cabras o estacas para buscar y perseguir riquezas se llama anhelo de búsqueda. Aquel anhelo que surge respecto a las ganancias ya buscadas, perseguidas y obtenidas se llama anhelo por lo buscado. Aquí, no obstante, debe entenderse el anhelo de búsqueda. 'Pariyesanā' es la búsqueda de objetos como las formas, etc. Esta ocurre cuando existe el anhelo de búsqueda. 'Lābho' es la obtención de objetos como las formas, etc. Esta ocurre cuando existe la búsqueda. විනිච්ඡයො පන ඤාණතණ්හාදිට්ඨිවිතක්කවසෙන චතුබ්බිධො. තත්ථ ‘‘සුඛවිනිච්ඡයං ජඤ්ඤා, සුඛවිනිච්ඡයං ඤත්වා අජ්ඣත්තං සුඛමනුයුඤ්ජෙය්‍යා’’ති (ම. නි. 3.323) අයං ඤාණවිනිච්ඡයො[Pg.274]. ‘‘විනිච්ඡයාති ද්වෙ විනිච්ඡයා තණ්හාවිනිච්ඡයො ච දිට්ඨිවිනිච්ඡයො චා’’ති (මහානි. 102) එවං ආගතානි අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතානි තණ්හාවිනිච්ඡයො. ද්වාසට්ඨි දිට්ඨියො දිට්ඨිවිනිච්ඡයො. ‘‘ඡන්දො ඛො, දෙවානමින්ද, විතක්කනිදානො’’ති (දී. නි. 2.358) ඉමස්මිං පන සුත්තෙ ඉධ විනිච්ඡයොති වුත්තො විතක්කොයෙව ආගතො. ලාභං ලභිත්වා හි ඉට්ඨානිට්ඨං සුන්දරාසුන්දරං විතක්කෙනෙව විනිච්ඡිනන්ති ‘‘එත්තකං මෙ රූපාරම්මණත්ථාය භවිස්සති, එත්තකං සද්ධාරම්මණත්ථාය, එත්තකං මය්හං භවිස්සති, එත්තකං පරස්ස, එත්තකං පරිභුඤ්ජිස්සාමි, එත්තකං නිදහිස්සාමී’’ති. තෙන වුත්තං – ලාභං පටිච්ච විනිච්ඡයොති. La investigación (vinicchaya) es de cuatro tipos según el conocimiento, el anhelo, los puntos de vista y el pensamiento aplicado (vitakka). De ellos, en el pasaje 'debería conocer la investigación de la felicidad; habiendo conocido la investigación de la felicidad, debería dedicarse a la felicidad interna' (MN 3.323), esto es la investigación del conocimiento (ñāṇavinicchaya). En 'vinicchayā', se refiere a dos tipos: investigación del anhelo e investigación de los puntos de vista; así, las 108 proliferaciones del anhelo son la investigación del anhelo, y los 62 puntos de vista son la investigación de los puntos de vista. Sin embargo, en este sutta (DN 2.358), lo que se menciona como 'vinicchayo' es el pensamiento aplicado (vitakka). En efecto, tras obtener una ganancia, las personas deciden mediante el pensamiento qué es deseable o indeseable, bueno o malo: 'esto será para obtener objetos visuales, esto para objetos sonoros, esto será para mí, esto para otros, esto lo consumiré, esto lo almacenaré'. Por eso se dice: 'debido a la ganancia, hay investigación'. ඡන්දරාගොති එවං අකුසලවිතක්කෙන විතක්කිතෙ වත්ථුස්මිං දුබ්බලරාගො ච බලවරාගො ච උප්පජ්ජති. ඉදඤ්හි ඉධ ඡන්දොති දුබ්බලරාගස්සාධිවචනං. අජ්ඣොසානන්ති අහං මමන්ති බලවසන්නිට්ඨානං. පරිග්ගහොති තණ්හාදිට්ඨිවසෙන පරිග්ගහකරණං. මච්ඡරියන්ති පරෙහි සාධාරණභාවස්ස අසහනතා. තෙනෙවස්ස පොරාණා එවං වචනත්ථං වදන්ති – ‘‘ඉදං අච්ඡරියං මය්හමෙව හොතු, මා අඤ්ඤස්ස අච්ඡරියං හොතූති පවත්තත්තා මච්ඡරියන්ති වුච්චතී’’ති. ආරක්ඛොති ද්වාරපිදහනමඤ්ජූසාගොපනාදිවසෙන සුට්ඨු රක්ඛනං. අධිකරොතීති අධිකරණං, කාරණස්සෙතං නාමං. ආරක්ඛාධිකරණන්ති භාවනපුංසකං, ආරක්ඛාහෙතූති අත්ථො. දණ්ඩාදානාදීසු පරනිසෙධනත්ථං දණ්ඩස්ස ආදානං දණ්ඩාදානං. එකතො ධාරාදිනො සත්ථස්ස ආදානං සත්ථාදානං. කලහොති කායකලහොපි වාචාකලහොපි. පුරිමො විග්ගහො, පච්ඡිමො විවාදො (දී. නි. අට්ඨ. 2.103). තුවංතුවන්ති අගාරවවසෙන තුවංතුවංවචනං. ‘Deseo y apego’ (chandarāga): surge un apego débil y un apego fuerte en un objeto que ha sido reflexionado con un pensamiento insano. Aquí, el término ‘deseo’ (chanda) es un nombre para el apego débil. ‘Adherencia’ (ajjhosāna) es la determinación fuerte de ‘yo’ y ‘mío’. ‘Posesividad’ (pariggaha) es el acto de tomar posesión bajo la influencia del deseo y los puntos de vista. ‘Mezquindad’ (macchariya) es la incapacidad de compartir con otros; por ello, los antiguos dicen esta definición: ‘Se llama mezquindad debido a la actitud de: «Que esta maravilla sea solo para mí, que esta maravilla no sea para otro»’. ‘Protección’ (ārakkha) es el acto de proteger bien mediante el cierre de puertas, el resguardo en cofres, etc. ‘Causar’ (adhikaroti) implica ‘causa’ (adhikaraṇa); este es un nombre para la causa. ‘Debido a la protección’ (ārakkhādhikaraṇa) es un sustantivo neutro abstracto; su significado es ‘por causa de la protección’. Entre ‘tomar el bastón’ y demás, el acto de tomar un bastón para disuadir a otros es ‘tomar el bastón’ (daṇḍādāna). El acto de tomar un arma con filo es ‘tomar el arma’ (satthādāna). ‘Querella’ (kalaha) puede ser física o verbal. El primero es ‘conflicto’ (viggaho), el segundo es ‘disputa’ (vivādo). ‘Tú y tú’ (tuvaṃtuvaṃ) es la expresión ‘tú, tú’ dicha con falta de respeto. 4. සත්තාවාසසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Sutra sobre las Moradas de los Seres 24. චතුත්ථෙ සත්තාවාසාති සත්තානං ආවාසා, වසනට්ඨානානීති අත්ථො. තත්ථ සුද්ධාවාසාපි සත්තාවාසොව, අසබ්බකාලිකත්තා පන න ගහිතා. සුද්ධාවාසා හි බුද්ධානං ඛන්ධාවාරට්ඨානසදිසා, අසඞ්ඛෙය්‍යකප්පෙ බුද්ධෙසු අනිබ්බත්තෙසු තං ඨානං සුඤ්ඤං හොති. ඉති අසබ්බකාලිකත්තා න ගහිතා. සෙසමෙත්ථ විඤ්ඤාණට්ඨිතීසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. 24. En el cuarto (sutra), ‘moradas de los seres’ (sattāvāsā) significa las moradas o lugares de residencia de los seres. Allí, las Moradas Puras (suddhāvāsā) también son moradas de seres, pero no se incluyen por no ser permanentes en todo tiempo. Pues las Moradas Puras son similares a los lugares de campamento de los Budas; cuando no nace un Buda durante un eón incalculable, ese lugar queda vacío. Así, no se incluyen por no ser permanentes en todo tiempo. El resto aquí debe entenderse de la misma manera en que se explicó respecto a las estaciones de la conciencia. 5. පඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Sutra sobre la Sabiduría 25. පඤ්චමෙ [Pg.275] යතොති යස්මිං කාලෙ. සුපරිචිතං හොතීති සුට්ඨු උපචිතං සුවඩ්ඪිතං හොති. කල්ලං වචනායාති යුත්තං වත්තුං. වීතරාගන්ති විගතරාගං. අසරාගධම්මන්ති න සරජ්ජනසභාවං. අනාවත්තිධම්මන්ති අනාවත්තනසභාවං අනිබ්බත්තාරහං, අප්පටිසන්ධිකභාවෙනෙව නිරුජ්ඣනසභාවන්ති අත්ථො. ඉමස්මිං සුත්තෙ ඛීණාසවොව කථිතො. 25. En el quinto (sutra), ‘desde que’ (yato) significa en el momento en que. ‘Está bien cultivada’ (suparicitaṃ hoti) significa que está bien acumulada y bien desarrollada. ‘Apta para ser expresada’ (kallaṃ vacanāya) significa adecuada para decirse. ‘Libre de pasión’ (vītarāgaṃ) significa que el apego ha desaparecido. ‘Cuya naturaleza no es el apego’ (asarāgadhamma) significa que no posee la naturaleza de la adhesión. ‘Cuya naturaleza es no retornar’ (anāvattidhamma) significa que no tiene la naturaleza de regresar ni es apto para renacer; por el mismo hecho de no haber más renacimiento, su naturaleza es la de la cesación. En este sutra se habla únicamente del Arahant. 6. සිලායූපසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Sutra del Pilar de Piedra 26. ඡට්ඨෙ චන්දිකාපුත්තොති මාතු නාමවසෙන පඤ්ඤාතො චන්දිකාපුත්තත්ථෙරො. චෙතසා චිත්තං හොතීති චිත්තවාරපරියායෙන චිත්තවාරපරියායො චිතො වඩ්ඪිතො හොති. චෙතසා චිත්තං සුපරිචිතන්ති චිත්තවාරපරියායෙන චිත්තවාරපරියායො උපරූපරි සුචිතො සුවඩ්ඪිතො හොති. නෙවස්ස චිත්තං පරියාදියන්තීති තානි ආරම්මණානි තස්ස ඛීණාසවස්ස චිත්තුප්පාදං ගහෙත්වා ඛෙපෙත්වා ඨාතුං න සක්කොන්ති. අමිස්සීකතන්ති තානි ආරම්මණානි අනල්ලීනත්තා තෙහි අමිස්සීකතං. ආනෙඤ්ජප්පත්තන්ති අනිඤ්ජනභාවං නිප්ඵන්දනභාවං පත්තං. 26. En el sexto (sutra), ‘el hijo de Candikā’ (candikāputta) es el tero hijo de la mujer llamada Candikā, conocido por el nombre de su madre. ‘La mente es cultivada por la mente’ (cetasā cittaṃ hoti) significa que a través de los ciclos de procesos mentales, la mente es acumulada y desarrollada. ‘La mente está bien cultivada por la mente’ (cetasā cittaṃ suparicitaṃ) significa que mediante los ciclos de procesos mentales, estos son sucesivamente bien acumulados y desarrollados. ‘No abruman su mente’ (nevassa cittaṃ pariyādiyanti) significa que esos objetos sensoriales no pueden apoderarse del surgimiento mental de ese Arahant ni agotarla. ‘No se mezcla’ (amissīkata) significa que, debido a la falta de adherencia, no hay mezcla con esos objetos. ‘Ha alcanzado la imperturbabilidad’ (āneñjappattanti) significa que ha llegado al estado de inmovilidad y estabilidad. සිලායූපොති සිලාථම්භො. සොළසකුක්කුකොති දීඝතො සොළසහත්ථො. හෙට්ඨානෙමඞ්ගමාති ආවාටස්ස හෙට්ඨාගතා. උපරි නෙමස්සාති උපරි ආවාටස්ස. සුනිඛාතත්තාති අයමුසලෙහි කොට්ටෙත්වා කොට්ටෙත්වා සුට්ඨු නිඛාතත්තා. එවමෙව ඛොති එත්ථ සිලායූපො විය ඛීණාසවො දට්ඨබ්බො, මහාවාතා විය ඡසු ද්වාරෙසු උප්පජ්ජනකා කිලෙසා, චතූහි දිසාහි ආගන්ත්වා වාතානං සිලායූපං චාලෙතුං අසමත්ථභාවො විය ඡසු ද්වාරෙසු උප්පජ්ජනකකිලෙසානං ඛීණාසවස්ස චිත්තං චාලෙතුං අසමත්ථභාවො වෙදිතබ්බො. ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ ඛීණාසවොව කථිතො. ‘Pilar de piedra’ (silāyūpa) es una columna de piedra. ‘De dieciséis codos’ (soḷasakukkuka) significa que tiene dieciséis codos de longitud. ‘Enterrado profundamente’ (heṭṭhānemaṅgamā) se refiere a la parte que ha llegado al fondo del hoyo. ‘Sobre el nivel del suelo’ (upari nemassā) se refiere a lo que está por encima del hoyo. ‘Por estar bien plantado’ (sunikhātattā) significa que ha sido bien fijado tras ser golpeado repetidamente con mazos de hierro. De la misma manera, aquí el Arahant debe verse como el pilar de piedra, y las impurezas (kilesā) que surgen en las seis puertas de los sentidos deben verse como los grandes vientos. Así como los vientos que vienen de las cuatro direcciones son incapaces de mover el pilar de piedra, debe entenderse la incapacidad de las impurezas que surgen en las seis puertas de los sentidos para conmover la mente del Arahant. En este sutra también se habla únicamente del Arahant. 7-8. වෙරසුත්තද්වයවණ්ණනා 7-8. Comentario a los dos Sutras sobre la Enemistad 27-28. සත්තමෙ භයං වෙරං පසවතීති චිත්තුත්‍රාසභයඤ්ච පුග්ගලවෙරඤ්ච පටිලභති. චෙතසිකන්ති චිත්තනිස්සිතං. දුක්ඛන්ති කායවත්ථුකං. දොමනස්සන්ති [Pg.276] පටිඝසම්පයුත්තදුක්ඛං. ඉමස්මිං සුත්තෙ සොතාපත්තිමග්ගො කථිතො. අට්ඨමං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කථිතං, ඉමස්මිං පන සොතාපන්නොව කථිතොති වුත්තං. 27-28. En el séptimo (sutra), ‘engendra temor y enemistad’ (bhayaṃ veraṃ pasavati) significa que obtiene tanto el temor del terror mental como la enemistad hacia las personas. ‘Mental’ (cetasika) significa dependiente de la mente. ‘Sufrimiento’ (dukkha) se refiere al dolor físico basado en el cuerpo. ‘Pesar’ (domanassa) es el sufrimiento asociado con la aversión. En este sutra se explica el camino de la entrada en la corriente (sotāpattimagga). El octavo sutra fue predicado a la Sangha de monjes; en este se dice que se habla únicamente del que ha entrado en la corriente (sotāpanna). 9. ආඝාතවත්ථුසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Sutra sobre las Bases de la Malicia 29. නවමෙ ආඝාතවත්ථූනීති ආඝාතකාරණානි. ආඝාතං බන්ධතීති කොපං බන්ධති උප්පාදෙති. 29. En el noveno (sutra), ‘bases de la malicia’ (āghātavatthūni) significa las causas del resentimiento. ‘Alberga malicia’ (āghātaṃ bandhati) significa que vincula o genera ira. 10-11. ආඝාතපටිවිනයසුත්තාදිවණ්ණනා 10-11. Comentario al Sutra sobre la Eliminación de la Malicia y otros 30-31. දසමෙ ආඝාතපටිවිනයාති ආඝාතස්ස පටිවිනයකාරණානි. තං කුතෙත්ථ ලබ්භාති ‘‘තං අනත්ථචරණං මා අහොසී’’ති එතස්මිං පුග්ගලෙ කුතො ලබ්භා, කෙන කාරණෙන සක්කා ලද්ධුං, ‘‘පරො නාම පරස්ස අත්තනො චිත්තරුචියා අනත්ථං කරොතී’’ති එවං චින්තෙත්වා ආඝාතං පටිවිනෙති. අථ වා සචාහං කොපං කරෙය්‍යං, තං කොපකරණං එත්ථ පුග්ගලෙ කුතො ලබ්භා, කෙන කාරණෙන ලද්ධබ්බන්ති අත්ථො. කුතො ලාභාතිපි පාඨො. සචාහං එත්ථ කොපං කරෙය්‍යං, තස්මිං මෙ කොපකරණෙ කුතො ලාභා ලාභා, නාම කෙ සියුන්ති අත්ථො. ඉමස්මිඤ්ච අත්ථෙ තන්ති නිපාතමත්තමෙව හොති. එකාදසමෙ අනුපුබ්බනිරොධාති අනුපටිපාටිනිරොධා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 30-31. En el décimo (sutra), ‘eliminación de la malicia’ (āghātapaṭivinayā) son las causas para disipar el resentimiento. ‘¿Cómo se podría obtener eso aquí?’ (taṃ kutettha labbhā): ¿cómo se podría obtener en esta persona el deseo de «que no ocurra ese daño»?, ¿por qué medio se podría lograr? Uno elimina la malicia reflexionando: «Un extraño le hace un daño a otro siguiendo el deseo de su propia mente». O bien, el sentido es: «Si yo me enojara, ¿qué obtendría de este acto de enojo en esta persona?, ¿por qué razón debería obtenerse?». También existe la variante ‘kuto lābhā’. El sentido es: «Si yo me enojara aquí, ¿qué beneficios obtendría de mi enojo?, ¿quiénes serían esos beneficios?». En este contexto, ‘taṃ’ es meramente una partícula. En el undécimo, ‘cesaciones graduales’ (anupubbanirodhā) significa cesaciones en orden sucesivo. El resto, en todos los casos, tiene un significado evidente. සත්තාවාසවග්ගො තතියො. El Grupo de las Moradas de los Seres es el tercero. 4. මහාවග්ගො 4. Gran Grupo (Mahāvagga) 1-2. අනුපුබ්බවිහාරසුත්තාදිවණ්ණනා 1-2. Comentario al Sutra sobre las Moradas Graduales y otros 32-33. චතුත්ථස්ස පඨමෙ අනුපුබ්බවිහාරාති අනුපටිපාටියා සමාපජ්ජිතබ්බවිහාරා. දුතියෙ යත්ථ කාමා නිරුජ්ඣන්තීති යස්මිං ඨානෙ කාමා වූපසම්මන්ති. නිරොධෙත්වාති අප්පටිවත්තෙ කත්වා. නිච්ඡාතාති තණ්හාදිට්ඨිච්ඡාතානං අභාවෙන නිච්ඡාතා. නිබ්බුතාති අත්තපරිතාපනකිලෙසානං අභාවෙන නිබ්බුතා. තිණ්ණාති කාමතො තිණ්ණා. පාරංගතාති කාමෙ පාරං ගතා. තදඞ්ගෙනාති තෙන ඣානඞ්ගෙන. එත්ථ කාමා නිරුජ්ඣන්තීති එත්ථ පඨමජ්ඣානෙ [Pg.277] කාමා නිරුජ්ඣන්ති. තෙ චාති යෙ පඨමජ්ඣානං සමාපජ්ජන්ති, තෙ කාමෙ නිරොධෙත්වා නිරොධෙත්වා විහරන්ති නාම. පඤ්ජලිකොති පග්ගහිතඅඤ්ජලිකො හුත්වා. පයිරුපාසෙය්‍යාති උපට්ඨාපෙය්‍ය. ඉමිනා උපායෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. 32-33. En el primer sutta del cuarto vagga, el término 'anupubbavihārā' se refiere a las moradas o estados que deben alcanzarse de manera sucesiva. En el segundo sutta, 'yattha kāmā nirujjhantī' significa el lugar (el estado) donde los deseos sensoriales se calman por completo. 'Nirodhetvā' significa habiéndolos hecho de tal modo que no vuelvan a surgir. 'Nicchātā' significa estar sin hambre debido a la ausencia de la avidez producida por la sed (taṇhā) y las visiones erróneas (diṭṭhi). 'Nibbutā' significa estar en paz o extinguidos debido a la ausencia de las impurezas (kilesas) que atormentan a uno mismo. 'Tiṇṇā' significa que han cruzado más allá de los deseos sensoriales. 'Pāraṃgatā' significa que han llegado a la otra orilla con respecto a los deseos sensoriales. 'Tadaṅgena' se refiere a través de ese factor específico del jhana. 'Ettha kāmā nirujjhantī' indica que en este primer jhana, los deseos sensoriales cesan. 'Te cā' se refiere a aquellos que, al entrar en el primer jhana, moran habiendo cesado repetidamente los deseos sensoriales. 'Pañjaliko' significa habiendo realizado el gesto de reverencia con las manos juntas (añjali). 'Payirupāseyyā' significa que uno debería servirle o atenderle. Por este medio debe entenderse el significado en todos los pasajes correspondientes. 3. නිබ්බානසුඛසුත්තවණ්ණනා 3. Crónica del Nibbānasukha Sutta (Sutta sobre la Felicidad del Nibbāna). 34. තතියෙ උදායීති ලාළුදායිත්ථෙරො. එතදෙව ඛ්වෙත්ථාති එතදෙව ඛො එත්ථ. කාමසහගතාති කාමනිස්සිතා. සමුදාචරන්තීති මනොද්වාරෙ සඤ්චරන්ති. ආබාධායාති ආබාධනාය පීළනාය. පරියායෙනාති කාරණෙන. එවං සබ්බවාරෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉමස්මිං සුත්තෙ අවෙදයිතසුඛං නාම කථිතං. 34. En el tercer sutta, 'Udāyī' se refiere al Venerable Kāḷudāyī. La expresión 'etadeva khvettha' debe dividirse como 'etadeva kho ettha'. 'Kāmasahagatā' significa aquello que depende de los placeres sensoriales. 'Samudācarantī' significa que circulan o se manifiestan en la puerta de la mente. 'Ābādhāya' significa para la aflicción o la opresión. 'Pariyāyenā' significa por una razón o causa. De esta manera debe entenderse el significado en todos los casos. En este sutta, se enseña lo que se denomina 'avedayitasukha' (la felicidad que no consiste en la sensación). 4. ගාවීඋපමාසුත්තවණ්ණනා 4. Crónica del Gāvīupamā Sutta (Sutta del Símil de la Vaca). 35. චතුත්ථෙ පබ්බතෙය්‍යාති පබ්බතචාරිනී. න සුප්පතිට්ඨිතං පතිට්ඨාපෙත්වාති යථා සුප්පතිට්ඨිතා හොති, එවං න පතිට්ඨාපෙත්වා. තං නිමිත්තන්ති තං පඨමජ්ඣානසඞ්ඛාතං නිමිත්තං. න ස්වාධිට්ඨිතං අධිට්ඨාතීති යථා සුට්ඨු අධිට්ඨිතං හොති, න එවං අධිට්ඨාති. අනභිහිංසමානොති අපොථෙන්තො අවිහෙඨෙන්තො. මුදු චිත්තං හොති කම්මඤ්ඤන්ති යථා විපස්සනාචිත්තං ලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ මුදු කම්මක්ඛමං කම්මයොග්ගං හොති, එවමස්ස අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානචිත්තං මුදු හොති කම්මඤ්ඤං. අප්පමාණො සමාධීති චතුබ්‍රහ්මවිහාරසමාධිපි මග්ගඵලසමාධිපි අප්පමාණො සමාධි නාම, ඉධ පන ‘‘අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණ’’න්ති ඉමිනා පරියායෙන සුප්පගුණසමාධි අප්පමාණසමාධීති දට්ඨබ්බො. සො අප්පමාණෙන සමාධිනා සුභාවිතෙනාති ඉමස්මිං ඨානෙ අයං භික්ඛු විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්තො. ඉදානි ඛීණාසවස්ස අභිඤ්ඤාපටිපාටිං දස්සෙන්තො යස්ස යස්ස චාතිආදිමාහ. 35. En el cuarto sutta, 'pabbateyyā' se refiere a una vaca que deambula por las montañas. 'Na suppatiṭṭhitaṃ patiṭṭhāpetvā' significa no establecerse firmemente de tal manera que uno esté bien asentado. 'Taṃ nimittaṃ' se refiere a esa señal conocida como el primer jhana. 'Na svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhātī' significa que no se resuelve o determina bien, de la manera en que debería estar correctamente establecido. 'Anabhihiṃsamāno' significa sin golpear ni hostigar. 'Mudu cittaṃ hoti kammaññaṃ' indica que así como la mente de introspección (vipassanā) en el momento del sendero supramundano es suave, manejable y apta para la acción, de igual modo la mente del cuarto jhana de este yogui, que sirve de base para los conocimientos superiores (abhiññā), se vuelve suave y manejable. 'Appamāṇo samādhī' puede referirse tanto a la concentración asociada con las cuatro moradas divinas (brahmavihāra) como a la concentración del sendero y su fruto; pero aquí, por el método de 'objeto inconmensurable', debe entenderse como una concentración muy bien practicada. La frase 'so appamāṇena samādhinā subhāvitenā' indica que en este punto, este monje, tras haber desarrollado la introspección, ha alcanzado el estado de Arahant. Ahora, para mostrar la secuencia de los conocimientos superiores del Arahant (khīṇāsava), el Buddha expuso las palabras que comienzan con 'yassa yassa ca'. 5. ඣානසුත්තවණ්ණනා 5. Crónica del Jhāna Sutta. 36. පඤ්චමෙ ආසවානං ඛයන්ති අරහත්තං. යදෙව තත්ථ හොති රූපගතන්ති තස්මිං පඨමජ්ඣානක්ඛණෙ වත්ථුවසෙන වා චිත්තසමුට්ඨානිකාදිවසෙන වා යං රූපං නාම පවත්තති. වෙදනාගතාදීනි සම්පයුත්තවෙදනාදීනං වසෙන වෙදිතබ්බානි[Pg.278]. තෙ ධම්මෙති තෙ රූපාදයො පඤ්චක්ඛන්ධධම්මෙ. අනිච්චතොතිආදීසු හුත්වා අභාවාකාරෙන අනිච්චතො, පටිපීළනාකාරෙන දුක්ඛතො, රුජ්ජනාකාරෙන රොගතො, අන්තොදුස්සනට්ඨෙන ගණ්ඩතො, අනුපවිට්ඨට්ඨෙන අනුකන්තනට්ඨෙන ච සල්ලතො, දුක්ඛට්ඨෙන අඝතො, ආබාධනට්ඨෙන ආබාධතො, අසකට්ඨෙන පරතො, පලුජ්ජනට්ඨෙන පලොකතො, අස්සාමිකට්ඨෙන සුඤ්ඤතො, අවසවත්තනට්ඨෙන අනත්තතො. සමනුපස්සතීති බලවවිපස්සනාපඤ්ඤාය පස්සති. 36. En el quinto sutta, 'āsavānaṃ khayaṃ' se refiere al estado de Arahant. 'Yadeva tattha hoti rūpagatanti' se refiere a cualquier forma (rūpa) que surja en ese momento del primer jhana, ya sea por el poder de la base física o por los fenómenos materiales producidos por la mente. Los términos 'vedanāgatādīni' (lo referente a la sensación, etc.) deben entenderse por el poder de las sensaciones asociadas y otros factores. 'Te dhamme' se refiere a esos cinco agregados de forma y demás. En las expresiones 'aniccatoti' y siguientes: se ve como 'impermanente' (anicca) por el modo de dejar de existir tras haber sido; como 'sufrimiento' (dukkha) por el modo de ser oprimido por el surgimiento y la desaparición; como una 'enfermedad' (roga) por el modo de ser doloroso; como un 'tumor' (gaṇḍa) por el sentido de corrupción interna; como un 'dardo' o 'espina' (salla) por el sentido de penetrar y cortar sucesivamente; como una 'calamidad' (agha) por el sentido de ser penoso; como una 'aflicción' (ābādha) por el sentido de opresión; como algo 'ajeno' (parato) por el sentido de no ser propiedad de uno; como 'desintegración' (paloka) por el sentido de romperse o destruirse; como 'vacío' (suñña) por el sentido de no tener dueño; y como 'no-yo' (anatta) por el sentido de no estar sujeto al control de nadie. 'Samanupassatī' significa que ve con el poder de una sabiduría de introspección intensa. තෙහි ධම්මෙහීති තෙහි පඤ්චක්ඛන්ධධම්මෙහි. පටිවාපෙතීති නිබ්බානවසෙන නිවත්තෙති. අමතාය ධාතුයාති නිබ්බානධාතුයා. චිත්තං උපසංහරතීති ඤාණෙන ආනිසංසං දිස්වා ඔතාරෙති. සන්තන්ති පච්චනීකසන්තතාය සන්තං. පණීතන්ති අතප්පකං. සො තත්ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාතීති සො තස්මිං පඨමජ්ඣානෙ ඨිතො තං බලවවිපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණාති. අපරො නයො – සො තෙහි ධම්මෙහීති යස්මා අනිච්චතොතිආදීසු අනිච්චතො පලොකතොති ද්වීහි පදෙහි අනිච්චලක්ඛණං කථිතං, දුක්ඛතොතිආදීහි ඡහි දුක්ඛලක්ඛණං, පරතො, සුඤ්ඤතො, අනත්තතොති තීහි අනත්තලක්ඛණං. තස්මා සො තෙහි එවං තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා දිට්ඨෙහි අන්තොසමාපත්තියං පඤ්චක්ඛන්ධධම්මෙහි. චිත්තං පටිවාපෙතීති චිත්තං පටිසංහරති මොචෙති අපනෙති. උපසංහරතීති විපස්සනාචිත්තං තාව සවනවසෙන ථුතිවසෙන පරියත්තිවසෙන පඤ්ඤත්තිවසෙන ච සන්තං නිබ්බානන්ති එවං අසඞ්ඛතාය අමතාය ධාතුයා උපසංහරති. මග්ගචිත්තං නිබ්බානං ආරම්මණකරණවසෙනෙව ‘‘එතං සන්තං එතං පණීත’’න්ති න එවං වදති. ඉමිනා පනාකාරෙන තං පටිවිජ්ඣන්තො තත්ථ චිත්තං උපසංහරතීති අත්ථො. 'Tehi dhammehī' significa de esos cinco agregados. 'Paṭivāpetī' significa que los aparta o desvía (hacia el Nibbāna). 'Amatāya dhātuyā' significa hacia el elemento inmortal del Nibbāna. 'Cittaṃ upasaṃharatī' significa que, habiendo visto el beneficio mediante el conocimiento, dirige la mente hacia él. 'Santaṃ' significa pacífico debido a la tranquilidad de los estados opuestos. 'Paṇītaṃ' significa excelente o sublime por no ser perturbador. La frase 'él, establecido allí, alcanza la destrucción de las impurezas' significa que, establecido en ese primer jhana y habiendo desarrollado esa fuerte introspección, alcanza el estado de Arahant. Otra interpretación: con respecto a 'tehi dhammehī', dado que con los dos términos 'impermanente' y 'desintegración' se describe la característica de impermanencia; con los seis términos desde 'sufrimiento' hasta 'aflicción' se describe la característica de sufrimiento; y con los tres términos 'ajeno', 'vacío' y 'no-yo' se describe la característica de no-yo. Por tanto, habiendo aplicado las tres características a los cinco agregados vistos dentro de la entrada en el jhana, 'cittaṃ paṭivāpetī' significa que retira, libera y aparta la mente. 'Upasaṃharatī' significa que dirige la mente de introspección hacia el elemento incondicionado e inmortal, pensando 'el Nibbāna es paz', mediante la escucha, el elogio, el estudio y la designación. La mente del sendero (maggacitta), al tomar el Nibbāna como objeto, no dice 'esto es paz, esto es sublime' de esa manera discursiva, sino que el significado es que penetra esa realidad y dirige la mente allí por este método. සො තත්ථ ඨිතොති තස්සා තිලක්ඛණාරම්මණාය විපස්සනාය ඨිතො. ආසවානං ඛයං පාපුණාතීති අනුක්කමෙන චත්තාරො මග්ගෙ භාවෙත්වා අරහත්තං පාපුණාති. තෙනෙව ධම්මරාගෙනාති සමථවිපස්සනාධම්මෙ ඡන්දරාගෙන. ධම්මනන්දියාති තස්සෙව වෙවචනං. සමථවිපස්සනාසු හි සබ්බසො ඡන්දරාගං පරියාදාතුං සක්කොන්තො අරහත්තං පාපුණාති, අසක්කොන්තො අනාගාමී හොති. 'So tattha ṭhito' significa establecido en esa introspección que tiene como objeto las tres características. 'Āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇātī' significa que, habiendo desarrollado los cuatro senderos de forma sucesiva, alcanza el estado de Arahant. 'Teneva dhammarāgena' se refiere al afecto y deseo por los estados de calma (samatha) e introspección (vipassanā). 'Dhammanandiyā' es un sinónimo de ese mismo apego al Dhamma. En verdad, quien no es capaz de agotar por completo ese apego por la calma e introspección alcanza el estado de Arahant si lo logra, pero si no es capaz de agotarlo totalmente, se convierte en un No-Retornador (anāgāmī). තිණපුරිසරූපකෙ [Pg.279] වාති තිණපොත්ථකරූපෙ වා. දූරෙ කණ්ඩෙ පාතෙතීති දූරෙපාතී. අවිරාධිතං විජ්ඣතීති අක්ඛණවෙධී. යදෙව තත්ථ හොති වෙදනාගතන්ති ඉධ රූපං න ගහිතං. කස්මා? සමතික්කන්තත්තා. අයඤ්හි හෙට්ඨා රූපාවචරජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා රූපං අතික්කමිත්වා අරූපාවචරසමාපත්තිං සමාපන්නොති සමථවසෙනාපි අනෙන රූපං සමතික්කන්තං, හෙට්ඨා රූපං සම්මසිත්වා තං අතික්කම්ම ඉදානි අරූපං සම්මසතීති විපස්සනාවසෙනාපි අනෙන රූපං අතික්කන්තං. ආරුප්පෙ පන සබ්බසොපි රූපං නත්ථීති තං සන්ධායපි රූපං න ගහිතං. අථ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං කස්මා න ගහිතන්ති? සුඛුමත්තා. තස්මිඤ්හි චත්තාරොපි අරූපක්ඛන්ධා සුඛුමා න සම්මසනූපගා. තෙනෙවාහ – ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, යාවතා සඤ්ඤාසමාපත්ති තාවතා අඤ්ඤාපටිවෙධො’’ති. ඉදං වුත්තං හොති – යාවතා සචිත්තකසමාපත්ති නාම අත්ථි, තාවතා ඔළාරිකෙ ධම්මෙ සම්මසතො අඤ්ඤාපටිවෙධො හොති, අරහත්තං සම්පජ්ජති. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං පන සුඛුමත්තා සඤ්ඤාසමාපත්තීති න වුච්චති. ඣායීහෙතෙති ඣායීහි ඣානාභිරතෙහි එතානි. වුට්ඨහිත්වාති තතො සමාපත්තිතො වුට්ඨාය. සමක්ඛාතබ්බානීති සම්මා අක්ඛාතබ්බානි, ‘‘සන්තානි පණීතානී’’ති එවං කෙවලං ආචික්ඛිතබ්බානි ථොමෙතබ්බානි වණ්ණෙතබ්බානීති. “Tiṇapurisarūpake vā” se refiere a una figura hecha de paja o un muñeco de paja. “Dūrepātī” es aquel que hace caer flechas en un lugar distante. “Akkhaṇavedhī” es aquel que dispara sin fallar (un arquero certero). En cuanto a la frase “cualquier cosa que surja allí relacionada con la sensación”, en esta descripción del logro de la esfera de la infinitud del espacio, la forma (rūpa) no es tomada en cuenta. ¿Por qué no es tomada? Debido a haber sido trascendida. Ciertamente, este yogui, habiendo alcanzado las absorciones de la esfera de la materia pura (rūpāvacarajjhāna) en los niveles inferiores, trasciende la forma y entra en los logros de la esfera inmaterial; de este modo, ha trascendido la forma mediante el poder de la tranquilidad (samatha). Asimismo, habiendo examinado la forma en los niveles inferiores y habiéndola superado, ahora examina lo inmaterial; de este modo, ha trascendido la forma mediante el poder de la visión cabal (vipassanā). Además, en el plano inmaterial (āruppe) no existe la forma en absoluto, por lo tanto, refiriéndose también a ese plano, la forma no es tomada en cuenta. Ahora bien, ¿por qué no se toma en cuenta la esfera de la ni percepción ni no percepción? Debido a su sutileza. En ese estado, incluso los cuatro agregados inmateriales son tan sutiles que no son adecuados para el examen (sammasana) de la visión cabal. Por esta misma razón, el Bendito dijo: “Monjes, hasta donde llega el logro de la percepción, hasta allí llega la penetración del conocimiento final (aññā)”. El significado es este: mientras exista lo que se llama un logro con conciencia (sacittakasamāpatti), hay penetración del conocimiento final para quien examina los fenómenos densos, y se alcanza el Arhatado. Sin embargo, la esfera de la ni percepción ni no percepción, debido a su sutileza, no se denomina “logro de la percepción” (en el contexto de la práctica de vipassanā). “Jhāyīheteti” significa para aquellos que meditan, para los que se deleitan en la absorción jhanica. “Vuṭṭhahitvā” significa emergiendo de dicho logro. “Samakkhātabbāni” significa que deben ser correctamente declaradas; deben ser simplemente explicadas, elogiadas y alabadas como “pacíficas y sublimes”. 6. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Ānanda Sutta 37. ඡට්ඨෙ සම්බාධෙති පඤ්චකාමගුණසම්බාධෙ. ඔකාසාධිගමොති ඔකාසස්ස අධිගමො. සත්තානං විසුද්ධියාති සත්තානං විසුද්ධිං පාපනත්ථාය. සමතික්කමායාති සමතික්කමනත්ථාය. අත්ථඞ්ගමායාති අත්ථං ගමනත්ථාය. ඤායස්ස අධිගමායාති සහවිපස්සනකස්ස මග්ගස්ස අධිගමනත්ථාය. නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියායාති අපච්චයනිබ්බානස්ස පච්චක්ඛකරණත්ථාය. තදෙව නාම චක්ඛුං භවිස්සතීති තඤ්ඤෙව පසාදචක්ඛු අසම්භින්නං භවිස්සති. තෙ රූපාති තදෙව රූපාරම්මණං ආපාථං ආගමිස්සති. තඤ්චායතනං නො පටිසංවෙදිස්සතීති තඤ්ච රූපායතනං න ජානිස්සති. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. 37. En el sexto sutta, “sambādhe” se refiere al estrechamiento de los cinco cordones de los placeres sensuales. “Okāsādhigamo” es el logro de la oportunidad (para alcanzar el fruto del Arhatado). “Sattānaṃ visuddhiyā” significa para conducir a los seres a la purificación (al Nibbāna). “Samatikkamāyā” significa con el propósito de trascender completamente. “Atthaṅgamāyā” significa con el fin de llegar a la cesación. “Ñāyassa adhigamāyā” significa para el logro del sendero (noble) junto con la visión cabal. “Nibbānassa sacchikiriyāyā” significa para realizar el Nibbāna incondicionado ante los propios ojos. “Tadeva nāma cakkhuṃ bhavissatī” significa que ese mismo ojo de sabiduría (o el ojo sensible) permanecerá imperturbable. “Te rūpā” significa que ese mismo objeto de forma aparecerá (en el campo visual). “Tañcāyatanaṃ no paṭisaṃvedissatī” significa que no experimentará o no conocerá ese objeto de forma. El mismo método se aplica a los pasajes restantes. උදායීති කාළුදායිත්ථෙරො. සඤ්ඤීමෙව නු ඛොති සචිත්තකොයෙව නු ඛො. මකාරො පදසන්ධිමත්තං. කිංසඤ්ඤීති කතරසඤ්ඤාය සඤ්ඤී හුත්වා. සබ්බසො [Pg.280] රූපසඤ්ඤානන්ති ඉදං කස්මා ගණ්හි, කිං පඨමජ්ඣානාදිසමඞ්ගිනො රූපාදිපටිසංවෙදනා හොතීති? න හොති, යාව පන කසිණරූපං ආරම්මණං හොති, තාව රූපං සමතික්කන්තං නාම න හොති. අසමතික්කන්තත්තා පච්චයො භවිතුං සක්ඛිස්සති. සමතික්කන්තත්තා පන තං නත්ථි නාම හොති, නත්ථිතාය පච්චයො භවිතුං න සක්කොතීති දස්සෙතුං ඉදමෙව ගණ්හි. “Udāyī” se refiere al venerable Thera Kāḷudāyī. “Saññīmeva nu kho” significa ¿acaso solo aquel que posee conciencia (mente)? La letra ‘m’ es meramente una conjunción eufónica (padasandhi). “Kiṃsaññī” significa poseyendo ¿qué tipo de percepción? ¿Por qué se menciona “la total superación de las percepciones de la forma”, si acaso para quien posee la primera absorción y las demás no hay experiencia de la forma y otros objetos? No es que no la haya, pero mientras la forma del kasiṇa sea el objeto, se dice que la forma no ha sido totalmente trascendida. Debido a no haber sido trascendida, podría actuar como una condición (para el apego). Por el contrario, al haber sido trascendida, se dice que ya no existe; para mostrar que, al no existir, no puede actuar como condición, el Bendito tomó precisamente estas palabras. ජටිලවාසිකාති ජටිලනගරවාසිනී. න චාභිනතොතිආදීසු රාගවසෙන න අභිනතො, දොසවසෙන න අපනතො. සසඞ්ඛාරෙන සප්පයොගෙන කිලෙසෙ නිග්ගණ්හිත්වා වාරෙත්වා ඨිතො, කිලෙසානං පන ඡින්නන්තෙ උප්පන්නොති න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො. විමුත්තත්තා ඨිතොති කිලෙසෙහි විමුත්තත්තායෙව ඨිතො. ඨිතත්තා සන්තුසිතොති ඨිතත්තායෙව සන්තුට්ඨො නාම ජාතො. සන්තුසිතත්තා නො පරිතස්සතීති සන්තුට්ඨත්තායෙව පරිතාසං නාපජ්ජති. අයං, භන්තෙ ආනන්ද, සමාධි කිං ඵලොති ඉමිනා අයං ථෙරී තාලඵලඤ්ඤෙව ගහෙත්වා ‘‘ඉදං ඵලං කිං ඵලං නාමා’’ති පුච්ඡමානා විය අරහත්තඵලසමාධිං ගහෙත්වා ‘‘අයං, භන්තෙ ආනන්ද, සමාධි කිං ඵලො වුත්තො භගවතා’’ති පුච්ඡති. අඤ්ඤාඵලො වුත්තොති අඤ්ඤා වුච්චති අරහත්තං, අරහත්තඵලසමාධි නාමෙසො වුත්තො භගවතාති අත්ථො. එවංසඤ්ඤීපීති ඉමාය අරහත්තඵලසඤ්ඤාය සඤ්ඤීපි තදායතනං නො පටිසංවෙදෙතීති එවං ඉමස්මිං සුත්තෙ අරහත්තඵලසමාධි කථිතොති. “Jaṭilavāsikā” se refiere a una monja que residía en la ciudad de Jaṭila. En la frase “na cābhinato” y las siguientes: no atraída por el poder del deseo (rāga) ni repelida por el poder de la aversión (dosa). No se trata de un estado donde las impurezas han sido suprimidas o restringidas mediante un esfuerzo forzado (sasaṅkhāra), sino que surgió al final de la erradicación de las impurezas; por lo tanto, se denomina “no restringida por el esfuerzo”. “Vimuttattā ṭhito” significa que permanece estable precisamente por estar liberada de las impurezas. “Ṭhitattā santusito” significa que, por estar estable, se dice que ha llegado a la plena satisfacción. “Santusitattā no paritassati” significa que, debido a estar satisfecha, no cae en la angustia del anhelo. Con las palabras: “Venerable Ānanda, ¿qué fruto tiene esta concentración?”, esta monja Thera, como si tomara un fruto de palma y preguntara “¿cómo se llama este fruto?”, toma la concentración del fruto del Arhatado y pregunta: “Venerable Ānanda, ¿qué fruto ha declarado el Bendito para esta concentración?”. En la respuesta “aññāphalo vutto”, se denomina “aññā” al Arhatado; el significado es que el Bendito declaró que esta concentración tiene como fruto el Arhatado. “Evaṃsaññīpī” significa que incluso teniendo esta percepción del fruto del Arhatado, no experimenta ese objeto sensorial; así debe entenderse. De este modo, en este sutta, se ha expuesto la concentración del fruto del Arhatado. Aquí termina el comentario al sexto sutta. 7. ලොකායතිකසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Lokāyatika Sutta 38. සත්තමෙ ලොකායතිකාති ලොකායතවාදකා. සතතන්ති සදා. සමිතන්ති නිරන්තරං. තිට්ඨතෙතන්ති තිට්ඨතු එතං, මා එතං පට්ඨපෙථ, කො වො එතෙන අත්ථො. ධම්මං වො බ්‍රාහ්මණා දෙසෙස්සාමීති අහං වො චතුසච්චධම්මං දෙසෙස්සාමි. 38. En el séptimo sutta, “lokāyatikā” se refiere a los seguidores o maestros de la filosofía Lokāyata. “Satataṃ” significa siempre. “Samitaṃ” significa continuamente. Respecto a “tiṭṭhatetaṃ”, debe dividirse como “tiṭṭhatu etaṃ”; significa “que eso se detenga”, no sigan con esa conversación, ¿qué provecho obtienen de ella? “Dhammaṃ vo brāhmaṇā desessāmi” significa: “Brahmanes, yo les enseñaré el Dhamma de las Cuatro Nobles Verdades”. දළ්හධම්මොති දළ්හධනුං ගහෙත්වා ඨිතො. ධනුග්ගහොති ඉස්සාසො. දළ්හධනු නාම ද්විසහස්සථාමං වුච්චති. ද්විසහස්සථාමං නාම යස්ස ආරොපිතස්ස ජියාබද්ධො [Pg.281] ලොහසීසාදීනං භාරො දණ්ඩෙ ගහෙත්වා යාව කණ්ඩප්පමාණා උක්ඛිත්තස්ස පථවිතො මුච්චති. සික්ඛිතොති දස ද්වාදස වස්සානි ආචරියකුලෙ උග්ගහිතසිප්පො. කතහත්ථොති එකො සිප්පමෙව උග්ගණ්හාති, කතහත්ථො න හොති අයං පන කතහත්ථො චිණ්ණවසිභාවො. කතූපාසනොති රාජකුලාදීසු දස්සිතසිප්පො. ලහුකෙන අසනෙනාති අන්තො සුසිරං කත්වා තූලාදීහි පූරෙත්වා කතලක්ඛපරිකම්මෙන සල්ලහුකකණ්ඩෙන. එවං කතඤ්හි එකඋසභගාමී ද්වෙ උසභානිපි ගච්ඡති…පෙ… අට්ඨුසභගාමී සොළස උසභානිපි ගච්ඡති. අප්පකසිරෙනාති නිද්දුක්ඛෙන. අතිපාතෙය්‍යාති අතික්කමෙය්‍ය. ඉදං වුත්තං හොති – යථා සො ධනුග්ගහො තං විදත්ථිචතුරඞ්ගුලං ඡායං සීඝමෙව අතික්කාමෙති, එවං සකලචක්කවාළං සීඝං සීඝං අතික්කමනසමත්ථෙන ජවෙන සමන්නාගතො. සන්ධාවනිකායාති පදසා ධාවනෙන. එවමාහංසූති එවං වදන්ති. ‘Daḷhadhammo’ se refiere a alguien que permanece sosteniendo un arco firme. ‘Dhanuggaho’ es un arquero. Se dice que un ‘daḷhadhanu’ (arco firme) es aquel que posee la fuerza de dos mil [unidades de potencia]. Se denomina ‘fuerza de dos mil’ a aquel arco que, habiendo sido tensado y unida su cuerda, cuando se sujeta por el madero y se levanta hasta la medida de la flecha, se desprende del suelo una carga de cabezas de bronce y otros materiales [de ese peso]. ‘Sikkhito’ significa aquel que ha aprendido el arte durante diez o doce años en la casa de un maestro. ‘Katahattho’ indica que, si bien alguien puede aprender solo el arte del arco, no es un ‘katahattho’ (de manos diestras) a menos que posea maestría por la práctica constante; este término se refiere a esa maestría. ‘Katūpāsanoti’ es quien ha demostrado su arte ante la corte real y otros lugares. ‘Lahukena asanena’ significa mediante una flecha muy ligera, habiéndola ahuecado por dentro y rellenado con algodón u otros materiales, tras haber preparado el blanco. Una flecha así fabricada puede viajar una o dos usabhas... o incluso de ocho a dieciséis usabhas. ‘Appakasirena’ significa sin dificultad. ‘Atipāteyya’ significa que sobrepasaría. El sentido es este: así como ese arquero haría pasar la sombra de un palmo y cuatro dedos con gran rapidez, del mismo modo [él] está dotado de una velocidad capaz de atravesar todo el universo muy rápidamente. ‘Sandhāvanikāyā’ significa mediante la carrera a pie. ‘Evamāhaṃsū’ significa que así lo dicen. 8. දෙවාසුරසඞ්ගාමසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Devāsurasaṅgāma Sutta (Discurso sobre la batalla entre Devas y Asuras). 39. අට්ඨමෙ සමුපබ්‍යූළ්හො අහොසීති පච්චුපට්ඨිතො අහොසි. සඞ්ගාමෙය්‍යාමාති සඞ්ගාමං කරෙය්‍යාම යුජ්ඣෙය්‍යාම. අපයිංසුයෙවාති පලායිංසුයෙව. උත්තරෙනාභිමුඛාති උත්තරාමුඛා හුත්වා. අභියන්තෙ වාති අනුබන්ධන්තියෙව. භීරුත්තානගතෙනාති භීරුත්තානං භයනිවාරණං පතිට්ඨානං ගතෙන. අකරණීයාති යුද්ධෙන කිඤ්චි අකත්තබ්බා. කස්මා පන නෙසං සඞ්ගාමො හොතීති? අසුරා හි පුබ්බෙ තාවතිංසවාසිනො, තෙ චිත්තපාටලියා පුප්ඵනකාලෙ දිබ්බපාරිච්ඡත්තකපුප්ඵං අනුස්සරන්ති. තතො උප්පන්නකොධා ‘‘ගණ්හථ දෙවෙ’’ති සම්මුඛසම්මුඛට්ඨානෙනෙව සිනෙරුං අභිරුහන්ති, දෙවාපි නික්ඛමන්ති. තෙසං ගොපාලකදාරකානං අඤ්ඤමඤ්ඤං දණ්ඩකෙහි පහරණසදිසං යුද්ධං හොති. සක්කො දෙවරාජා හෙට්ඨා පඤ්චසු ඨානෙසු ආරක්ඛං ඨපෙත්වා උපරි දෙවපුරං පරිවාරෙත්වා අත්තසදිසා වජිරහත්ථා පටිමා ඨපාපෙසි. අසුරා හෙට්ඨා පඤ්ච ඨානානි පටිබාහිත්වා අභිරුළ්හා ඉන්දපටිමායො දිස්වා නිවත්තිත්වා අසුරපුරමෙව ගච්ඡන්ති. 39. En el octavo sutta, ‘samupabyūḷho ahosi’ significa que estaba dispuesto o presente. ‘Saṅgāmeyyāma’ significa ‘hagamos la guerra’ o ‘luchemos’. ‘Apayiṃsuyevā’ significa que simplemente huyeron. ‘Uttarenābhimukhā’ significa habiéndose vuelto hacia el norte. ‘Abhiyante vā’ significa que simplemente los perseguían. ‘Bhīruttānagatenā’ significa que fue hacia un refugio para prevenir el miedo, hacia una protección contra el peligro. ‘Akaraṇīyā’ significa que no hay nada que deba hacerse mediante la guerra. ¿Por qué surgió la batalla entre ellos? Se dice que antiguamente los Asuras habitaban en el reino de Tāvatiṃsa. En la época en que florece el árbol Cittapāṭali, ellos recuerdan la flor divina Pāricchattaka. Debido a ese recuerdo, surge el enojo y diciendo ‘¡atrapad a los dioses!’, ascienden al monte Sineru por el camino directo. Los dioses también salen. Se produce una batalla entre ellos similar a la de unos niños pastores golpeándose con palos. Sakka, el rey de los dioses, tras establecer guardias en cinco lugares inferiores y rodear la ciudad celestial superior, hizo colocar estatuas de sí mismo, iguales a él, con el rayo (vajira) en la mano. Los Asuras, tras superar los cinco puestos inferiores, al ver las estatuas de Indra, retrocedieron y regresaron a la ciudad de los Asuras. Esta es la explicación. දක්ඛිණෙනාභිමුඛාති දක්ඛිණාමුඛා හුත්වා. අපදං වධිත්වාති නිප්පදං නිරවසෙසං වධිත්වා. අදස්සනං ගතොති මාරොපි වට්ටපාදකං කත්වා රූපාවචරචතුත්ථජ්ඣානං [Pg.282] සමාපන්නස්ස චිත්තං ජානාති, තදෙව විපස්සනාපාදකං කත්වා සමාපන්නස්ස චිත්තං ජානාති. අරූපාවචරසමාපත්ති පන වට්ටපාදා වා හොතු විපස්සනාපාදා වා, තං සමාපන්නස්ස මාරො චිත්තං න ජානාති. තෙන වුත්තං – ‘‘අදස්සනං ගතො පාපිමතො’’ති. ‘Dakkhiṇenābhimukhā’ significa habiéndose vuelto hacia el sur. ‘Apadaṃ vadhitvā’ significa habiendo destruido sin dejar rastro, de forma completa. ‘Adassanaṃ gato’: Mara conoce la mente de aquel que ha alcanzado el cuarto jhana de la esfera de la forma basándose en el ciclo (vaṭṭapādaka), y también de aquel que lo alcanza como base para la visión cabal (vipassanā). Sin embargo, Mara no conoce la mente de quien ha alcanzado los logros de la esfera inmaterial, ya sea que se basen en el ciclo o en la visión cabal. Por eso el Bienaventurado dijo: ‘se ha ido de la vista del Malvado’. 9. නාගසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Nāga Sutta (Discurso sobre el Elefante). 40. නවමෙ ආරඤ්ඤකස්සාති අරඤ්ඤවාසිනො. ගොචරපසුතස්සාති ගොචරග්ගහණත්ථාය ගච්ඡන්තස්ස. හත්ථිකලභාති මහන්තා මහන්තා නාගා. හත්ථිච්ඡාපාති තරුණපොතකා. ඔභග්ගොභග්ගන්ති නාමෙත්වා නාමෙත්වා ඨපිතං. ඔගාහං ඔතිණ්ණස්සාති ඔගාහිතබ්බත්තා ඔගාහන්ති ලද්ධනාමං උදකතිත්ථං ඔතිණ්ණස්ස. ඔගාහා උත්තිණ්ණස්සාති උදකතිත්ථතො උත්තිණ්ණස්ස. වූපකට්ඨොති වූපකට්ඨො හුත්වා. ඉදානි යස්මා දසබලස්ස හත්ථිනාගෙන කිච්චං නත්ථි, සාසනෙ පන තංසරික්ඛකං පුග්ගලං දස්සෙතුං ඉදමාහටං, තස්මා තං පුග්ගලං දස්සෙන්තො එවමෙව ඛොතිආදිමාහ. 40. En el noveno sutta, ‘āraññakassā’ significa de aquel que habita en el bosque. ‘Gocarapasutassā’ significa de aquel que va en busca de alimento. ‘Hatthikalabhā’ son elefantes jóvenes de gran tamaño. ‘Hatthicchāpā’ son crías tiernas. ‘Obhaggobhaggaṃ’ significa lo que ha sido inclinado o doblado hacia abajo. ‘Ogāhaṃ otiṇṇassā’ significa de aquel que ha descendido al vado de agua, llamado ‘ogāha’ por ser un lugar para sumergirse. ‘Ogāhā uttiṇṇassā’ significa de aquel que ha salido del vado de agua. ‘Vūpakaṭṭho’ significa habiéndose retirado o quedado solo. Ahora bien, dado que el Poseedor de las Diez Fuerzas (Dasabala) no tiene necesidad de un elefante real, este pasaje se presenta para mostrar a la persona semejante [al elefante] en la Enseñanza; por ello, para mostrar a esa persona, dijo: ‘así también, monjes’ y así sucesivamente. 10. තපුස්සසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Tapussa Sutta (Discurso sobre Tapussa). 41. දසමෙ මල්ලෙසූති මල්ලරට්ඨෙ. ඉධෙව තාව ත්වං, ආනන්ද, හොතීති ඉධ භගවා ‘‘තපුස්සගහපතිනො ඉධ ඨිතෙන ආනන්දෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපො භවිස්සති, තතොනිදානං අහං මහන්තං ධම්මපරියායං දෙසෙස්සාමී’’ති ඤත්වා ආහ. උපසඞ්කමීති සො කිර භුත්තපාතරාසො ‘‘දසබලස්ස උපට්ඨානං ගමිස්සාමී’’ති නික්ඛමන්තො දූරතොව ථෙරං දිස්වා යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි. පපාතො විය ඛායති, යදිදං නෙක්ඛම්මන්ති යමිදං පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතං නෙක්ඛම්මං, තං අම්හාකං මහාපපාතො විය ඔගාහිත්වා උපට්ඨාති. නෙක්ඛම්මෙ චිත්තං පක්ඛන්දතීති පබ්බජ්ජාය චිත්තං ආරම්මණවසෙන පක්ඛන්දති, තදෙව ආරම්මණං කත්වා පසීදති, තදෙව පතිට්ඨාති, පච්චනීකධම්මෙහි ච විමුච්චති. ‘එතං සන්ත’න්ති පස්සතොති එතං නෙක්ඛම්මං සන්තං විගතදරථපරිළාහන්ති එවං පස්සන්තානං භික්ඛූනං. බහුනා ජනෙන විසභාගොති තයිදං බහුනා මහාජනෙන සද්ධිං භික්ඛූනං විසභාගං, අසදිසන්ති අත්ථො. 41. En el décimo sutta, ‘mallesū’ significa en el reino de los Mallas. En la frase ‘idheva tāva tvaṃ, Ānanda, hoti’, el Bienaventurado dijo esto sabiendo: ‘Aquí habrá una conversación entre el padre de familia Tapussa y Ānanda, que está presente; debido a ello, yo enseñaré un gran discurso del Dhamma’. ‘Upasaṅkamī’: se dice que aquel padre de familia llamado Tapussa, habiendo desayunado, salió pensando ‘iré a servir al Poseedor de las Diez Fuerzas’, y al ver al venerable de lejos, se acercó a donde estaba el venerable Ānanda. ‘Papāto viya khāyati, yadidaṃ nekkhammanti’: esta renuncia, conocida como la vida monástica (pabbajjā), se les presenta a los laicos como si fuera un gran precipicio al intentar entrar en ella. ‘Nekkhamme cittaṃ pakkhandatīti’: la mente se lanza hacia la vida monástica mediante el objeto de meditación; tomando eso como objeto, se purifica, en ello se establece y se libera de los estados mentales opuestos. ‘Etaṃ santanti’: para los monjes que ven así, la renuncia es pacífica, libre de angustia y ardor. ‘Bahunā janena visabhāgo’ significa que para los monjes esto es incompatible o diferente de lo que experimenta la gran mayoría de la gente común; este es el significado. කථාපාභතන්ති කථාමූලං. තස්ස මය්හං, ආනන්ද, නෙක්ඛම්මෙ චිත්තං න පක්ඛන්දතීති තස්ස එවං විතක්කෙන්තස්සාපි මය්හං පබ්බජ්ජාය චිත්තං න ඔතරති. ‘‘එතං [Pg.283] සන්ත’’න්ති පස්සතොති ‘‘සාධු නෙක්ඛම්ම’’න්ති පරිවිතක්කනවසෙන ‘‘එතං නෙක්ඛම්මං සන්ත’’න්ති පස්සන්තස්සපි. අනාසෙවිතොති න ආසෙවිතො න ඵස්සිතො න සච්ඡිකතො. අධිගම්මාති අධිගන්ත්වා පත්වා සච්ඡිකත්වා. තමාසෙවෙය්‍යන්ති තං ආනිසංසං සෙවෙය්‍යං භජෙය්‍යං. යං මෙති යෙන කාරණෙන මය්හං. අධිගම්මාති අධිගන්ත්වා. ස්වාස්ස මෙ හොති ආබාධොති සො මය්හං ආබාධනට්ඨෙන ආබාධො හොති. අවිතක්කෙ චිත්තං න පක්ඛන්දතීති අවිතක්කවිචාරෙ දුතියජ්ඣානෙ ආරම්මණවසෙන චිත්තං න පක්ඛන්දති. විතක්කෙසූති විතක්කවිචාරෙසු. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. Kathāpābhatanti significa la raíz o el origen del discurso. 'Para ese yo, Ānanda, mi mente no se lanza hacia la renuncia' significa que, para aquel que incluso reflexiona de este modo, su mente no entra en el estado de la vida monástica. 'Al ver que esto es pacífico' significa al ver, por medio de la reflexión: 'La renuncia es buena; esta renuncia es pacífica'. Anāsevitoti significa no frecuentado, no practicado, no realizado. Adhigammā significa habiendo alcanzado, llegado o realizado. Tamāseveyyanti significa que frecuentaría o se asociaría con ese beneficio de la renuncia (el salir del hogar). Yaṃ me significa por la razón que para mí. Adhigammā significa habiendo alcanzado. 'Svāssa me hoti ābādhoti' significa que la aparición de percepciones y atenciones relacionadas con los placeres sensuales es una aflicción por su naturaleza de opresión. 'En lo que no hay pensamiento aplicado, la mente no se lanza' significa que la mente no entra, por el poder del objeto, en el segundo jhana que carece de pensamiento aplicado y pensamiento sostenido. Vitakkesūti se refiere a los pensamientos aplicados y sostenidos. El resto en todos los lugares tiene un significado evidente. මහාවග්ගො චතුත්ථො. El Cuarto Gran Vagga (Mahāvaggo). 5. සාමඤ්ඤවග්ගො 5. Sāmaññavaggo (Sección sobre la vida monástica). 1. සම්බාධසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Sambādha Sutta. 42. පඤ්චමස්ස පඨමෙ උදායීති කාළුදායිත්ථෙරො. අවිද්වාති අඤ්ඤාසි. භූරිමෙධසොති මහාපඤ්ඤො. යො ඣානමබුජ්ඣීති යො ඣානං අබුජ්ඣි. පටිලීනනිසභොති එකීභාවවසෙන පටිලීනො චෙව උත්තමට්ඨෙන ච නිසභො. මුනීති බුද්ධමුනි. පරියායෙනාති එකෙන කාරණෙන. කාමසම්බාධස්ස හි අභාවමත්තෙනෙව පඨමජ්ඣානං ඔකාසාධිගමො නාම, න සබ්බථා සබ්බං. තත්‍රාපත්ථි සම්බාධොති තස්මිම්පි පඨමජ්ඣානෙ සම්බාධො පටිපීළනං අත්ථියෙව. තත්‍රාපිත්ථීතිපි පාඨො. කිඤ්ච තත්ථ සම්බාධොති තස්මිං පන ඣානෙ කිං සම්බාධො නාම. අයමෙත්ථ සම්බාධොති අයං විතක්කවිචාරානං අනිරුද්ධභාවො සම්බාධො සංපීළා නාම. ඉමිනා උපායෙන සබ්බවාරෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො. නිප්පරියායෙනාති න එකෙන කාරණෙන, අථ ඛො ආසවක්ඛයො නාම සබ්බසම්බාධානං පහීනත්තා සබ්බෙන සබ්බං ඔකාසාධිගමො නාමාති. 42. En el primero del quinto vagga, Udāyī se refiere al Thera Kāḷudāyī. Avidvā significa que no sabía. Bhūrimedhaso significa alguien de gran sabiduría. Yo jhānamabujjhī significa aquel que conoció el jhana. Paṭilīnanisabhoti significa que está recluido debido al estado de soledad y es excelente (nisabho) por su significado supremo. Munīti se refiere al Muni Buda. Pariyāyenāti significa por un método o razón indirecta. Pues, por la mera ausencia del confinamiento de los placeres sensuales, el primer jhana se llama 'obtención de espacio', pero no lo es en todos los sentidos ni de manera absoluta. Tatrāpatthi sambādhoti significa que incluso en ese primer jhana existe confinamiento u opresión. También se encuentra la lectura 'tatrāpitthi'. '¿Qué es allí el confinamiento?' significa ¿qué se llama confinamiento en ese jhana? 'Este es allí el confinamiento' significa que este estado no cesado de pensamiento aplicado y sostenido se llama confinamiento o presión. Por este método debe entenderse el significado en todas las secciones. Nippariyāyenāti significa no por un método indirecto; más bien, la destrucción de las impurezas se llama 'obtención de espacio' en todos los sentidos y de manera absoluta debido al abandono de todas las obstrucciones. 2. කායසක්ඛිසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Kāyasakkhi Sutta. 43. දුතියෙ [Pg.284] යථා යථා ච තදායතනන්ති යෙන යෙන කාරණෙන යෙන යෙනාකාරෙන තං පඨමජ්ඣානසඞ්ඛාතං ආයතනං හොති. තථා තථා නං කායෙන ඵුසිත්වා විහරතීති තෙන තෙන කාරණෙන තෙන තෙනාකාරෙන තං සමාපත්තිං සහජාතනාමකායෙන ඵුසිත්වා විහරති, සමාපජ්ජතීති අත්ථො. කායසක්ඛි වුත්තො භගවතා පරියායෙනාති යස්මා තෙන නාමාකායෙන පඨමජ්ඣානං සච්ඡිකතං, තස්මා ඉමිනා පරියායෙන කායසක්ඛි වුත්තො. නිප්පරියායෙනාති යත්තකං කායෙන සච්ඡිකාතබ්බං, සබ්බස්ස කතත්තා අයං නිප්පරියායෙන කායසක්ඛි නාම. 43. En el segundo, 'según sea esa base' significa por cualquier razón o modo que ese jhana llamado el primer jhana sea la base. 'Mora habiéndolo tocado con el cuerpo' significa que por esa razón o modo mora habiendo tocado ese logro con el cuerpo mental nacido simultáneamente; el significado es que entra en el logro. 'El Bienaventurado lo llamó testigo corporal de manera indirecta' porque ha realizado el primer jhana con ese cuerpo mental; por lo tanto, se llama testigo corporal por este método. Nippariyāyenāti significa que, debido a haber realizado todo lo que debe ser realizado con el cuerpo mental, esta persona es llamada 'testigo corporal' en sentido directo. 3. පඤ්ඤාවිමුත්තසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Paññāvimutta Sutta. 44. තතියෙ පඤ්ඤාය ච නං පජානාතීති තං පඨමජ්ඣානවිපස්සනාපඤ්ඤාය ජානාති. ඉධාපි පරියායනිප්පරියායා පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. යථා ච ඉධ, එවං ඉතො පරෙසුපි. 44. En el tercero, 'y lo comprende con la sabiduría' significa que conoce ese primer jhana con la sabiduría de la visión cabal (vipassanā). Aquí también los sentidos indirecto y directo deben entenderse mediante el método anterior. Así como en este caso, lo mismo ocurre en los suttas posteriores a este. 4. උභතොභාගවිමුත්තසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Ubhatobhāgavimutta Sutta. 45. චතුත්ථං උභයෙන වෙදිතබ්බං. එත්ථ ච උභතොභාගවිමුත්තොති උභතොභාගෙහි සමථවිපස්සනානං පච්චනීකකිලෙසෙහි විමුත්තො. පරියොසානෙ පන සමාපත්තියා රූපකායතො, අරියමග්ගෙන නාමකායතො විමුත්තොයෙව උභතොභාගවිමුත්තොති වෙදිතබ්බො. 45. El cuarto debe entenderse mediante ambos métodos. Y aquí, 'liberado de ambas partes' significa liberado de las dos partes de las impurezas que se oponen a la tranquilidad y a la visión cabal. Al final, se entiende como 'liberado de ambas partes' a aquel que está liberado del cuerpo material mediante el logro y del cuerpo mental mediante el sendero noble. 5-10. සන්දිට්ඨිකධම්මසුත්තාදිවණ්ණනා 5-10. Comentario al Sandiṭṭhikadhamma Sutta y otros. 46-51. පඤ්චමාදීසු සන්දිට්ඨිකොති සයං පස්සිතබ්බකො. නිබ්බානන්ති කිලෙසනිබ්බානං. පරිනිබ්බානන්ති තස්සෙව වෙවචනං. තදඞ්ගනිබ්බානන්ති පඨමජ්ඣානාදිනා තෙන තෙන අඞ්ගෙන නිබ්බානං. දිට්ඨධම්මනිබ්බානන්ති ඉස්මිංයෙව අත්තභාවෙ නිබ්බානං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 46-51. En el quinto y siguientes, sandiṭṭhiko significa que debe ser visto por uno mismo. Nibbānanti se refiere al Nibbāna de las impurezas. Parinibbānanti es un sinónimo de ese mismo término. Tadaṅganibbānanti es el Nibbāna por medio de los factores respectivos, como el primer jhana, etc. Diṭṭhadhammanibbānanti es el Nibbāna en esta misma existencia. El resto en todos los lugares tiene un significado evidente. සාමඤ්ඤවග්ගො පඤ්චමො. El Quinto Sāmaññavaggo. පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං. Concluye el primer conjunto de cincuenta. 2. දුතියපණ්ණාසකවණ්ණනා 2. Comentario al segundo conjunto de cincuenta. 52. ඉතො [Pg.285] පරෙසු ඛෙමන්ති නිරුපද්දවං. ඛෙමප්පත්තොති ඛෙමභාවං පත්තො. සික්ඛාදුබ්බල්‍යානීති සික්ඛාය දුබ්බලභාවකරණානි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 52. En los suttas posteriores a este, khemanti significa libre de peligros. Khemappatto significa que ha alcanzado el estado de seguridad. Sikkhādubbalyānīti se refiere a las causas de debilidad en el entrenamiento. El resto en todos los lugares tiene un significado evidente. Así termina. මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය En el Manorathapūraṇī, el comentario del Aṅguttaranikāya. නවකනිපාතස්ස සංවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye la explicación del Navakanipāta (Libro de los Nueves). . නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. . Homenaje a aquel Bienaventurado, el Arahat, el perfectamente Iluminado. අඞ්ගුත්තරනිකායෙ En el Aṅguttaranikāya. දසකනිපාත-අට්ඨකථා Comentario al Dasakanipāta (Libro de los Dieces). 1. පඨමපණ්ණාසකං 1. Primer conjunto de cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsakaṃ). 1. ආනිසංසවග්ගො 1. Ānisaṃsavaggo (Sección sobre los beneficios). 1. කිමත්ථියසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Kimatthiya Sutta. 1. දසකනිපාතස්ස [Pg.287] පඨමෙ කුසලානි සීලානීති අනවජ්ජසීලානි. අමඞ්කුභාවස්ස අවිප්පටිසාරස්ස අත්ථාය සංවත්තන්තීති අවිප්පටිසාරත්ථානි. සො නෙසං ආනිසංසොති අවිප්පටිසාරානිසංසානි. යථාභූතඤාණදස්සනත්ථොතිආදීසු යථාභූතඤාණදස්සනං නාම තරුණවිපස්සනා, නිබ්බිදා නාම බලවවිපස්සනා, විරාගො නාම මග්ගො, විමුත්ති නාම අරහත්තඵලං, ඤාණදස්සනං නාම පච්චවෙක්ඛණඤාණං. අග්ගාය පරෙන්තීති අරහත්තත්ථාය ගච්ඡන්ති. 1. En el primero del Dasakanipāta, 'virtudes saludables' significa virtudes irreprochables. 'Conducen al propósito del no remordimiento' significa que resultan en el no remordimiento. 'Ese es su beneficio' significa que el no remordimiento es su beneficio. En 'conocimiento y visión según la realidad', etc., el conocimiento y visión según la realidad es la visión cabal incipiente; el desencanto (nibbidā) es la visión cabal fuerte; el desapasionamiento (virāgo) es el sendero; la liberación (vimutti) es el fruto del estado de Arahat; el conocimiento y visión (ñāṇadassana) es el conocimiento de revisión. 'Llegan a la cima' significa que proceden hacia el fruto del estado de Arahat. 2. චෙතනාකරණීයසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Cetanākaraṇīya Sutta. 2. දුතියෙ න චෙතනාය කරණීයන්ති න චෙතෙත්වා කප්පෙත්වා පකප්පෙත්වා කාතබ්බං. ධම්මතා එසාති ධම්මසභාවො එසො කාරණනියමො අයං. අභිසන්දෙන්තීති පවත්තෙන්ති. පරිපූරෙන්තීති පරිපුණ්ණං කරොන්ති. අපාරා පාරං ගමනායාති ඔරිමතීරභූතා තෙභූමකවට්ටා නිබ්බානපාරං ගමනත්ථාය. 2. En el segundo, 'no debe hacerse por volición' significa que no debe hacerse mediante un esfuerzo deliberado o planificado. 'Esa es la naturaleza' (dhammatā esā) significa que esta es la naturaleza de la ley o una necesidad causal. Abhisandentī significa que hacen fluir o provocan. Paripūrentī significa que completan o hacen pleno. 'Para ir de esta orilla a la otra' significa para ir desde el ciclo de existencia en los tres planos, que es esta orilla, hacia el Nibbāna, que es la otra orilla. 3-5. උපනිසසුත්තත්තයවණ්ණනා 3-5. Comentario a la trilogía de los Upanisa Suttas. 3-5. තතියෙ හතූපනිසොති හතකාරණො. චතුත්ථපඤ්චමෙසු ද්වීහි ථෙරෙහි කථිතභාවොව විසෙසො. 3-5. En el tercero, hatūpanisoti significa que la causa ha sido destruida. En el cuarto y el quinto, la diferencia radica simplemente en el hecho de que fueron enseñados por los dos Theras. 6. සමාධිසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Discurso sobre la Concentración (Samādhi Sutta). 6. ඡට්ඨෙ නෙව පථවියං පථවීසඤ්ඤී අස්සාති පථවිං ආරම්මණං කත්වා පථවීති එවං උප්පන්නාය සඤ්ඤාය සඤ්ඤී න භවෙය්‍ය. ආපාදීසුපි එසෙව [Pg.288] නයො. න ඉධලොකෙති ඉධලොකෙ උප්පජ්ජනකචතුක්කපඤ්චකජ්ඣානසඤ්ඤාය න සඤ්ඤී භවෙය්‍ය. න පරලොකෙති පරලොකෙ උප්පජ්ජනකචතුක්කපඤ්චකජ්ඣානසඤ්ඤාය න සඤ්ඤී භවෙය්‍ය. සඤ්ඤී ච පන අස්සාති අථ ච පනස්ස සමාපත්ති සවිතක්කසමාපත්තියෙව අස්සාති වුච්චති. එතං සන්තං එතං පණීතන්ති සන්තං සන්තන්ති අප්පෙත්වා නිසින්නස්ස දිවසම්පි චිත්තුප්පාදො ‘‘සන්තං සන්ත’’න්තෙව පවත්තති, පණීතං පණීතන්ති අප්පෙත්වා නිසින්නස්ස දිවසම්පි චිත්තුප්පාදො ‘‘පණීතං පණීත’’න්තෙව පවත්තති. යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථොති නිබ්බානං නිබ්බානන්ති අප්පෙත්වා නිසින්නස්ස දිවසම්පි චිත්තුප්පාදො ‘‘නිබ්බානං නිබ්බාන’’න්තෙව පවත්තතීති සබ්බම්පෙතං ඵලසමාපත්තිසමාධිං සන්ධාය වුත්තං. 6. En el sexto, "ni un perceptor de la tierra en la tierra" significa que uno no sería un perceptor a través de la percepción surgida como "esto es tierra" habiendo tomado el elemento tierra como objeto. El mismo método se aplica al agua y demás elementos. "Ni en este mundo" significa que uno no sería un perceptor a través de la percepción de los cuatro o cinco jhanas que surgen en este mundo presente. "Ni en el otro mundo" significa que uno no sería un perceptor a través de la percepción de los cuatro o cinco jhanas que surgen en el mundo del más allá. "Sin embargo, sería un perceptor" significa que se dice que su logro sería ciertamente un logro con pensamiento (savitakka). "Esto es pacífico, esto es sublime" significa que para aquel que se sienta habiendo alcanzado la absorción como "pacífico, pacífico", el surgimiento de la conciencia a lo largo de todo el día procede únicamente como "pacífico, pacífico". Lo mismo ocurre para "sublime, sublime". "A saber, la calma de todas las formaciones" significa que para aquel que se sienta habiendo alcanzado la absorción como "Nibbāna, Nibbāna", el surgimiento de la conciencia a lo largo de todo el día procede únicamente como "Nibbāna, Nibbāna". Por lo tanto, todo esto se dice con referencia a la concentración del logro del fruto (phalasamāpattisamādhi). 7. සාරිපුත්තසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Discurso sobre Sāriputta. 7. සත්තමෙ සඤ්ඤී ච පනාහං, ආවුසො, තස්මිං සමයෙ අහොසින්ති, ආවුසො, තස්මිං සමයෙ අහං ‘‘භවනිරොධො නිබ්බාන’’න්ති ඉමාය ඵලසමාපත්තිසඤ්ඤාය සඤ්ඤී අහොසිං. සචිත්තකා මෙ සා සමාපත්ති අහොසීති පච්චවෙක්ඛණා කථිතා. 7. En el séptimo, "Sin embargo, yo, amigo, era un perceptor en ese momento" significa: "Amigo, en ese momento yo era un perceptor a través de esta percepción del logro del fruto: 'El cese de la existencia es el Nibbāna'". "Ese logro mío poseía conciencia" se refiere a la enseñanza de la reflexión (paccavekkhaṇā). 8. ඣානසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Discurso sobre el Jhana. 8. අට්ඨමෙ සමන්තපාසාදිකොති පසාදාවහානංයෙව කායකම්මාදීනං සබ්භාවතො සමන්තො පාසාදිකො. සබ්බාකාරපරිපූරොති සබ්බෙහි කාරණෙහි පරිපුණ්ණො. 8. En el octavo, "completamente inspirador" (samantapāsādika) significa totalmente inspirador debido a la presencia de acciones corporales y demás que traen confianza. "Completo en todos sus aspectos" significa pleno en todas las causas. 9. සන්තවිමොක්ඛසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Discurso sobre la Liberación Pacífica. 9. නවමෙ සන්තාති ආරම්මණසන්තතායපි අඞ්ගසන්තතායපි සන්තා. විමොක්ඛාති පච්චනීකධම්මෙහි විමුත්තත්තා ආරම්මණෙ ච නිරාසඞ්කභාවෙන සුට්ඨු මුත්තත්තා එවංලද්ධනාමා. අතික්කම්ම රූපෙති රූපජ්ඣානානි අතික්කමිත්වා පවත්තා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 9. En el noveno, "pacíficos" significa pacíficos tanto por la paz del objeto como por la paz de los factores del jhana. "Liberaciones" es el nombre obtenido por estar liberado de los estados opuestos y por estar plenamente liberado por la ausencia de vacilación respecto al objeto. "Trascendiendo las formas" significa que ocurre habiendo trascendido los jhanas de la esfera de la forma (rūpajjhāna). El resto, en todas partes, tiene un significado evidente. ආනිසංසවග්ගො පඨමො. El primer capítulo: El Capítulo de los Beneficios (Ānisaṃsavagga). 2. නාථවග්ගො 2. El Capítulo de los Protectores (Nāthavagga). 1. සෙනාසනසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Discurso sobre el Alojamiento. 11. දුතියස්ස [Pg.289] පඨමෙ පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතොති පඤ්චහි ගුණඞ්ගෙහි සමන්නාගතො. නාතිදූරං හොති නාච්චාසන්නන්ති යඤ්හි අතිදූරෙ හොති, පිණ්ඩාය චරිත්වා තත්ථ ගච්ඡන්තස්ස කායචිත්තදරථා හොති, තතො අනුප්පන්නං වා සමාධිං උප්පාදෙතුං උප්පන්නං වා ථිරං කාතුං න සක්කොති. අච්චාසන්නං බහුජනාකිණ්ණං හොති. චත්තාලීසඋසභමත්තෙ පන පදෙසෙ වසතං දූරාසන්නදොසවිමුත්තඤ්ච ගමනාගමනසම්පන්නං නාම හොති. දිවාඅප්පාකිණ්ණන්ති දිවසභාගෙ මහාජනෙන අනාකිණ්ණං. 11. En el primero del segundo capítulo, "dotado de cinco factores" significa dotado de cinco cualidades. En cuanto a "ni muy lejos ni muy cerca": si está demasiado lejos, para un monje que camina allí tras buscar limosna, hay fatiga de cuerpo y mente; debido a esa fatiga, no puede hacer que surja una concentración no surgida o estabilizar una ya surgida. Si está demasiado cerca, el lugar está lleno de mucha gente. Se dice que un lugar a una distancia de unos cuarenta usabhas, libre de los dos defectos de estar lejos o cerca, está "dotado de facilidad de ir y venir". "No concurrido de día" significa que no está atestado de mucha gente durante las horas del día. 2. පඤ්චඞ්ගසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Discurso sobre los Cinco Factores. 12. දුතියෙ කෙවලීති කෙවලෙහි සකලෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතො. වුසිතවාති වුත්ථබ්‍රහ්මචරියවාසො. අසෙඛෙනාති අසෙඛධම්මපරියාපන්නෙන ලොකුත්තරෙන. සීලක්ඛන්ධෙනාති සීලරාසිනා. විමුත්තික්ඛන්ධෙනාති එත්ථ ඨපෙත්වා සීලාදයො තයො සෙසා ඵලධම්මා විමුත්ති නාම, විමුත්තිඤාණදස්සනං පච්චවෙක්ඛණඤාණං, තං ලොකියමෙව. 12. En el segundo, "consumado" (kevalī) significa dotado de cualidades completas y totales. "Que ha vivido la vida" (vusitavā) significa que ha completado la vida santa del sendero. "Por lo que es de alguien más allá del entrenamiento" (asekhena) se refiere a lo supramundano incluido en la categoría de los estados de un asekhā. "Por el agregado de la virtud" (sīlakkhandhena) significa por la masa de virtud. "Por el agregado de la liberación" (vimuttikkhandhena): aquí, dejando de lado los tres factores (virtud, concentración, sabiduría), los estados de fruto restantes se denominan liberación. "El conocimiento y la visión de la liberación" es el conocimiento de revisión (paccavekkhaṇāñāṇa), el cual es estrictamente mundano. 3-4. සංයොජනසුත්තාදිවණ්ණනා 3-4. Comentario al Discurso sobre los Grilletes y otros. 13-14. තතියෙ ඔරම්භාගියානීති හෙට්ඨාභාගියානි. උද්ධම්භාගියානීති උපරිභාගියානි. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටමෙව කථිතං. චතුත්ථෙ ඛිලවිනිබන්ධා පඤ්චකනිපාතෙ විත්ථාරිතායෙව. ආරොහපරිණාහෙනාති දීඝපුථුලන්තෙන. 13-14. En el tercero, "inferiores" (orambhāgiyāni) significa que pertenecen a la parte inferior del reino de los sentidos. "Superiores" (uddhambhāgiyāni) significa que pertenecen a la parte superior de los reinos de la forma y sin forma. En este discurso, solo se habla del ciclo de renacimientos (vaṭṭa). En el cuarto y quinto, la "aridez y las ataduras mentales" ya han sido detalladas en el Libro de los Cincos (Pañcakanipāta). "Por altura y circunferencia" significa por su dimensión de longitud y grosor. 5. අප්පමාදසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Discurso sobre la Diligencia. 15. පඤ්චමෙ එවමෙව ඛොති යථා සබ්බසත්තානං සම්මාසම්බුද්ධො අග්ගො, එවං සබ්බෙසං කුසලධම්මානං කාරාපකඅප්පමාදො අග්ගොති දට්ඨබ්බො. නනු චෙස ලොකියොව, කුසලධම්මා පන ලොකුත්තරාපි. අයඤ්ච කාමාවචරොව, කුසලධම්මා පන චතුභූමකා. කථමෙස තෙසං අග්ගොති? පටිලාභකත්තෙන. අප්පමාදෙන හි තෙ පටිලභන්ති, තස්මා සො තෙසං අග්ගො. තෙනෙව වුත්තං – සබ්බෙ තෙ අප්පමාදමූලකාති. 15. En el quinto, "del mismo modo": así como el Sammasambuddha es el supremo entre todos los seres, del mismo modo la diligencia (appamāda), que hace que se realicen todos los estados beneficiosos, debe considerarse la suprema. Pero, ¿no es la diligencia únicamente mundana, mientras que los estados beneficiosos también pueden ser supramundanos? Además, la diligencia pertenece a la esfera de los sentidos, mientras que los estados beneficiosos abarcan los cuatro planos. ¿Cómo es ella la suprema entre ellos? Por su cualidad de producir el logro. Pues a través de la diligencia se obtienen esos estados mundanos y supramundanos; por lo tanto, ella es la suprema entre ellos. Por eso se ha dicho: "todos estos tienen a la diligencia como su raíz". ජඞ්ගලානන්ති [Pg.290] පථවිතලචාරීනං. පාණානන්ති සපාදකපාණානං. පදජාතානීති පදානි. සමොධානං ගච්ඡන්තීති ඔධානං පක්ඛෙපං ගච්ඡන්ති. අග්ගමක්ඛායතීති සෙට්ඨමක්ඛායති. යදිදං මහන්තත්තෙනාති මහන්තභාවෙන අග්ගමක්ඛායති, න ගුණග්ගෙනාති අත්ථො. වස්සිකන්ති සුමනපුප්ඵං. ඉදං කිර සුත්තං සුත්වා භාතියමහාරාජා වීමංසිතුකාමතාය එකස්මිං ගබ්භෙ චතුජාතිගන්ධෙහි පරිභණ්ඩං කත්වා සුගන්ධපුප්ඵානි ආහරාපෙත්වා එකස්ස සමුග්ගස්ස මජ්ඣෙ සුමනපුප්ඵමුට්ඨිං ඨපෙත්වා සෙසානි තස්ස සමන්තතො මුට්ඨිං කත්වා ඨපෙත්වා ද්වාරං පිධාය බහි නික්ඛන්තො. අථස්ස මුහුත්තං බහි වීතිනාමෙත්වා ද්වාරං විවරිත්වා පවිසන්තස්ස සබ්බපඨමං සුමනපුප්ඵගන්ධො ඝානං පහරි. සො මහාතලස්මිංයෙව මහාචෙතියාභිමුඛො නිපජ්ජිත්වා ‘‘වස්සිකං තෙසං අග්ගන්ති කථෙන්තෙන සුකථිතං සම්මාසම්බුද්ධෙනා’’ති චෙතියං වන්දි. ඛුද්දරාජානොති ඛුද්දකරාජානො. කූටරාජානොතිපි පාඨො. "De los animales terrestres" significa los que andan sobre la superficie de la tierra. "De los seres" significa los seres con pies. "Huellas" se refiere a los pies. "Convergen" significa que entran en la inclusión. "Se declara como el supremo" significa que se declara como el mejor. "A saber, por su grandeza" significa que se declara supremo debido a su gran tamaño, no por la excelencia de sus cualidades. "Vassika" es la flor de jazmín (sumana). Se dice que, al escuchar este discurso, el gran rey Bhātiya, queriendo ponerlo a prueba, preparó una habitación con cuatro tipos de fragancias, trajo flores aromáticas, colocó un puñado de flores de jazmín en medio de un cofre y colocó puñados de las otras flores a su alrededor, cerró la puerta y salió. Después de esperar un momento afuera, al abrir la puerta y entrar, el aroma de las flores de jazmín golpeó su olfato antes que cualquier otro. Él se postró en el gran pabellón frente a la Gran Estupa, diciendo: "Bien ha sido dicho por el Sammasambuddha que el jazmín es el supremo entre ellas", y veneró la estupa. "Pequeños reyes" significa reyes menores. También existe la variante del texto "Kūṭarājāno". 6. ආහුනෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Discurso sobre los Dignos de Ofrendas. 16. ඡට්ඨෙ ගොත්‍රභූති සිඛාපත්තවිපස්සනාභූතෙන නිබ්බානාරම්මණෙන ගොත්‍රභුඤාණෙන සමන්නාගතො. 16. En el sexto, "gotrabhū" significa la persona dotada del conocimiento de "cambio de linaje" (gotrabhuñāṇa), que tiene al Nibbāna como objeto y que ha alcanzado la cima de la visión cabal (vipassanā). 7. පඨමනාථසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Primer Discurso sobre los Protectores (Nātha Sutta). 17. සත්තමෙ සනාථාති සඤාතකා බහුඤාතිවග්ගා හුත්වා විහරථ. නාථං කරොන්තීති නාථකරණා, අත්තනො සනාථභාවකරා පතිට්ඨාකරාති අත්ථො. කල්‍යාණමිත්තොතිආදීසු සීලාදිගුණසම්පන්නා කල්‍යාණා මිත්තා අස්සාති කල්‍යාණමිත්තො. තෙවස්ස ඨානනිසජ්ජාදීසු සහ අයනතො සහායාති කල්‍යාණසහායො. චිත්තෙන චෙව කායෙන ච කල්‍යාණමිත්තෙසුයෙව සම්පවඞ්කො ඔණතොති කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. සුවචො හොතීති සුඛෙන වත්තබ්බො හොති, සුඛෙන අනුසාසිතබ්බො. ඛමොති ගාළ්හෙන ඵරුසෙන කක්ඛළෙන වුත්තො ඛමති න කුප්පති. පදක්ඛිණග්ගාහී අනුසාසනින්ති යථා එකච්චො ඔවදියමානො වාමතො ගණ්හාති, පටිප්ඵරති වා, අස්සුණන්තො වා ගච්ඡති, එවං අකත්වා ‘‘ඔවදථ[Pg.291], භන්තෙ, අනුසාසථ, තුම්හෙසු අනොවදන්තෙසු කො අඤ්ඤො ඔවදිස්සතී’’ති පදක්ඛිණං ගණ්හාති. 17. En el séptimo sutta, 'con protectores' (sanāthā) significa 'con parientes' (sañātakā); significa vivir teniendo una multitud de parientes (bahuñātivaggā). Se les llama 'hacedores de protección' (nāthakaraṇā) porque actúan como protectores; el significado es que establecen la condición de tener protección para uno mismo y actúan como un fundamento (patiṭṭhākarā). En frases como 'un buen amigo' (kalyāṇamittotiādīsu), un 'buen amigo' es aquel que posee cualidades como la virtud (sīlādiguṇasampanno). Es un 'buen compañero' (kalyāṇasahāyo) porque lo acompaña en actividades como estar de pie o sentarse (ṭhānanisajjādīsu). Es un 'buen asociado' (kalyāṇasampavaṅko) porque está inclinado solo hacia buenos amigos, tanto mental como físicamente. 'Es dócil' (suvaco hotīti) significa que es fácil hablarle y fácil de instruir. 'Paciente' (khamo) significa que cuando se le habla con palabras duras, ásperas o severas, soporta y no se irrita. 'Recibe la instrucción con respeto' (padakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ) significa que, a diferencia de alguien que, al ser aconsejado, lo toma de manera errónea, o replica, o se va como si no escuchara; él, por el contrario, dice: 'Aconséjeme, venerable, instrúyame; si usted no me aconseja, ¿quién más me aconsejará bien?', y así recibe la instrucción con respeto. උච්චාවචානීති උච්චනීචානි. කිංකරණීයානීති ‘‘කිං කරොමී’’ති එවං වත්වා කත්තබ්බකම්මානි. තත්ථ උච්චකම්මං නාම චීවරස්ස කරණං රජනං, චෙතියෙ සුධාකම්මං, උපොසථාගාරචෙතියඝරබොධිඝරෙසු කත්තබ්බකම්මන්ති එවමාදි. අවචකම්මං නාම පාදධොවනමක්ඛනාදිඛුද්දකකම්මං. තත්‍රූපායායාති තත්‍රුපගමනියාය. අලං කාතුන්ති කාතුං සමත්ථො හොති. අලං සංවිධාතුන්ති විචාරෙතුං සමත්ථො හොති. 'Altas y bajas' (uccāvacānī) significa grandes y pequeñas. 'Deberes por realizar' (kiṃkaraṇīyānī) se refiere a las tareas que deben hacerse diciendo '¿qué puedo hacer?'. Allí, 'tareas mayores' (uccakammaṃ) incluye la confección y el teñido de mantos, el trabajo de encalado de una estupa, y los trabajos a realizar en la sala del Uposatha, el templo de la estupa o el recinto del árbol Bodhi, entre otros. 'Tareas menores' (avacakammaṃ) se refiere a trabajos pequeños como lavar los pies o ungirlos. 'Con los medios para ello' (tatrūpāyāyā) significa con los medios necesarios para completarlos. 'Capaz de hacer' (alaṃ kātuṃ) significa que es competente para realizar la tarea. 'Capaz de organizar' (alaṃ saṃvidhātuṃ) significa que es competente para dirigir u organizar. ධම්මෙ අස්ස කාමො සිනෙහොති ධම්මකාමො, තෙපිටකං බුද්ධවචනං පියායතීති අත්ථො. පියසමුදාහාරොති පරස්මිං කථෙන්තෙ සක්කච්චං සුණාති, සයඤ්ච පරෙසං දෙසෙතුකාමො හොතීති අත්ථො. අභිධම්මෙ අභිවිනයෙති එත්ථ ධම්මො අභිධම්මො, විනයො අභිවිනයොති චතුක්කං වෙදිතබ්බං. තත්ථ ධම්මොති සුත්තන්තපිටකං. අභිධම්මොති සත්ත පකරණානි. විනයොති උභතොවිභඞ්ගො. අභිවිනයොති ඛන්ධකපරිවාරා. අථ වා සුත්තන්තපිටකම්පි අභිධම්මපිටකම්පි ධම්මො එව, මග්ගඵලානි අභිධම්මො. සකලවිනයපිටකං විනයො, කිලෙසවූපසමකරණං අභිවිනයො. ඉති සබ්බස්මිම්පි එත්ථ ධම්මෙ ච අභිධම්මෙ ච විනයෙ ච අභිවිනයෙ ච උළාරපාමොජ්ජො හොතීති අත්ථො. කුසලෙසු ධම්මෙසූති කාරණත්ථෙ භුම්මං, චාතුභූමකකුසලධම්මකාරණා තෙසං අධිගමත්ථාය අනික්ඛිත්තධුරො හොතීති අත්ථො. Aquel que tiene deseo o afecto por el Dhamma es 'amante del Dhamma' (dhammakāmo); el significado es que aprecia la palabra del Buddha contenida en el Tipitaka. 'Amable en la conversación' (piyasamudāháro) significa que escucha atentamente cuando otros hablan y él mismo desea enseñar a los demás. En 'en el Abhidhamma, en el Abhivinaya' (abhidhamme abhivinayeti), se debe entender este grupo de cuatro: Dhamma, Abhidhamma, Vinaya y Abhivinaya. Allí, 'Dhamma' es el Suttanta Piṭaka; 'Abhidhamma' son los siete tratados. 'Vinaya' es el Ubhatovibhaṅga; 'Abhivinaya' son los Khandhakas y el Parivāra. O bien, tanto el Suttanta como el Abhidhamma Piṭaka son 'Dhamma', mientras que los Senderos y Frutos son 'Abhidhamma'. Todo el Vinaya Piṭaka es 'Vinaya', y la enseñanza que conduce a la pacificación de las impurezas es 'Abhivinaya'. El significado es que tiene un gran y poderoso gozo (uḷārapāmojjo) en todo esto: en el Dhamma, en el Abhidhamma, en el Vinaya y en el Abhivinaya. 'En estados saludables' (kusalesu dhammesūti) el caso locativo indica causa; el significado es que, debido a los estados saludables de los cuatro planos, su carga no es abandonada para el logro de esos estados. 8. දුතියනාථසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario del Segundo Sutta sobre la Protección. 18. අට්ඨමෙ ථෙරානුකම්පිතස්සාති ථෙරෙහි ඔවාදානුසාසනිදානසමුස්සාහිතාය හිතඵරණාය අනුකම්පිතස්ස. 18. En el octavo, 'favorecido por la compasión de los ancianos' (therānukampitassa) significa aquel que es compadecido por los ancianos mediante el estímulo de dar consejos e instrucciones, y mediante una compasión que busca realizar su bienestar. 9. පඨමඅරියාවාසසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario del Primer Sutta sobre las Moradas de los Nobles. 19. නවමෙ අරියවාසාති අරියානං ආවාසො, තෙ ආවසිංසු ආවසන්ති ආවසිස්සන්තීති අරියාවාසා. යදරියාති යෙ වාසෙ අරියා. 19. En el noveno, 'moradas de los nobles' (ariyavāsā) significa las moradas de los nobles; se llaman así porque los nobles han morado, moran y morarán en ellas. 'Donde los nobles' (yadariyā) significa aquellas moradas donde residen los nobles. 10. දුතියඅරියාවාසසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario del Segundo Sutta sobre las Moradas de los Nobles. 20. දසමං [Pg.292] යස්මා කුරුරට්ඨවාසිනො භික්ඛූ ගම්භීරපඤ්ඤාකාරකා යුත්තප්පයුත්තා, තස්මා යථා තෙසං දීඝනිකායාදීසු මහානිදානාදීනි කථිතානි, එවමිදම්පි ගම්භීරං සුඛුමං තිලක්ඛණාහතං සුත්තං තත්ථෙව අවොච. තත්ථ පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනොති පඤ්චහි අඞ්ගෙහි විප්පයුත්තො හුත්වා ඛීණාසවො අවසි වසති වසිස්සති. තස්මා අයං පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනතා අරියාවාසොති වුත්තො. එස නයො සබ්බත්ථ. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඡළඞ්ගසමන්නාගතො හොතීති ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාය සමන්නාගතො හොති. ඡළඞ්ගුපෙක්ඛා ධම්මා නාම කෙති? ඤාණාදයො. ‘‘ඤාණ’’න්ති වුත්තෙ කිරියතො චත්තාරි ඤාණසම්පයුත්තචිත්තානි ලබ්භන්ති, ‘‘සතතවිහාරො’’ති වුත්තෙ අට්ඨ මහාචිත්තානි, ‘‘රජ්ජනදුස්සනං නත්ථී’’ති වුත්තෙ දස චිත්තානි ලබ්භන්ති. සොමනස්සං ආසෙවනවසෙන ලබ්භති. සතාරක්ඛෙන චෙතසාති ඛීණාසවස්ස හි තීසු ද්වාරෙසු සබ්බකාලෙ සති ආරක්ඛකිච්චං සාධෙති. තෙනෙවස්ස චරතො ච තිට්ඨතො ච සුත්තස්ස ච ජාගරස්ස ච සතතං සමිතං ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං හොතීති වුච්චති. 20. En el décimo, debido a que los monjes que residen en el reino de Kuru poseen una sabiduría profunda y están dedicados diligentemente a la práctica de la atención plena, así como se les enseñaron suttas como el Mahānidāna en el Dīgha Nikāya, el Buddha enseñó allí mismo este sutta que es profundo, sutil y marcado por las tres características. Allí, 'quien ha abandonado cinco factores' (pañcaṅgavippahīno) se refiere a un Arahant (khīṇāsavo) que ha morado, mora y morará libre de los cinco factores. Por lo tanto, este estado de haber abandonado los cinco factores se llama 'morada de los nobles'. Este método debe aplicarse en todos los términos. 'Así, monjes, un monje está dotado de seis factores' significa que está dotado de la ecuanimidad de seis factores. ¿Qué son los estados de la ecuanimidad de seis factores? El conocimiento (ñāṇa), etc. Cuando se dice 'conocimiento', se obtienen los cuatro estados de conciencia asociados al conocimiento de la conciencia funcional (kiriya); cuando se dice 'permanente morada', se obtienen las ocho grandes conciencias funcionales; cuando se dice 'no hay atracción ni aversión', se obtienen diez conciencias. El gozo se obtiene mediante la práctica repetida. 'Con una mente protegida por la atención' (satārakkhena cetasā): en el Arahant, la atención cumple la función de protección en las tres puertas en todo momento. Por eso se dice que, ya sea que esté caminando, de pie, durmiendo o despierto, su conocimiento y visión están establecidos constante y continuamente. පුථුසමණබ්‍රාහ්මණානන්ති බහූනං සමණබ්‍රාහ්මණානං. එත්ථ සමණාති පබ්බජ්ජූපගතා, බ්‍රාහ්මණාති භොවාදිනො. පුථුපච්චෙකසච්චානීති බහූනි පාටෙක්කසච්චානි. ‘‘ඉදමෙව දස්සනං සච්චං, ඉදමෙව සච්ච’’න්ති එවං පාටියෙක්කං ගහිතානි බහූනි සච්චානීති අත්ථො. නුණ්ණානීති නීහටානි. පනුණ්ණානීති සුට්ඨු නීහටානි. චත්තානීති විස්සට්ඨානි. වන්තානීති වමිතානි. මුත්තානීති ඡින්නබන්ධනානි කතානි. පහීනානීති පජහිතානි. පටිනිස්සට්ඨානීති යථා න පුන චිත්තං ආරොහන්ති, එවං පටිනිස්සජ්ජිතානි. සබ්බානෙව තානි ගහිතග්ගහණස්ස විස්සට්ඨභාවවෙවචනානි. 'De varios reclusos y brahmanes' (puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ) significa de muchos reclusos y brahmanes. Aquí, 'reclusos' son aquellos que han adoptado la vida errante; 'brahmanes' son aquellos que usan el apelativo de 'bho'. 'Verdades individuales diversas' (puthupaccekasaccānīti) significa muchas verdades separadas. El significado es que sostienen muchas verdades tomadas individualmente, como 'solo esta visión es la verdad, solo esto es la verdad'. 'Expulsadas' (nuṇṇānīti) significa extraídas. 'Bien expulsadas' (panuṇṇānīti) significa extraídas completamente. 'Abandonadas' (cattānīti) significa soltadas. 'Vomitadas' (vantānīti) significa expelidas. 'Liberadas' (muttānīti) significa que sus vínculos han sido cortados. 'Dejadas' (pahīnānīti) significa renunciadas. 'Renunciadas por completo' (paṭinissaṭṭhānīti) significa renunciadas de tal manera que no vuelven a surgir en la mente. Todos estos términos son sinónimos del estado de haber soltado el aferramiento a las visiones previamente tomadas. සමවයසට්ඨෙසනොති එත්ථ අවයාති අනූනා, සට්ඨාති විස්සට්ඨා. සම්මා අවයා සට්ඨා එසනා අස්සාති සමවයසට්ඨෙසනො, සුට්ඨුවිස්සට්ඨසබ්බඑසනොති අත්ථො. රාගා චිත්තං විමුත්තන්තිආදීහි මග්ගස්ස කිච්චනිප්ඵත්ති කථිතා. රාගො මෙ පහීනොතිආදීහි පච්චවෙක්ඛණඵලං කථිතං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. En 'samavayasaṭṭhesano', 'avayā' significa íntegro y 'saṭṭhā' significa renunciado. Aquel cuyas búsquedas han sido renunciadas íntegra y correctamente es 'samavayasaṭṭhesano'; el significado es que ha renunciado completamente a todas las búsquedas. Con las palabras 'la mente está liberada del deseo', etc., se describe la culminación de la función del Sendero. Con las palabras 'el deseo ha sido abandonado por mí', etc., se describe el fruto de la nobleza obtenido mediante el conocimiento de reflexión. El resto, en todos los casos, tiene un significado evidente. Así concluye el comentario del décimo sutta. නාථවග්ගො දුතියො. Segundo Capítulo sobre la Protección (Nāthavaggo). 3. මහාවග්ගො 3. El Gran Capítulo (Mahāvaggo). 1. සීහනාදසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario del Sutta del Rugido del León (Sīhanādasuttavaṇṇanā). 21. තතියස්ස [Pg.293] පඨමෙ විසමගතෙති විසමට්ඨානෙසු ගොචරෙසු ගතෙ. සඞ්ඝාතං ආපාදෙසින්ති ඝාතං වධං පාපෙසිං. තස්ස හි උස්සන්නතෙජතාය ඛුද්දකෙසු පාණෙසු අනුකම්පා හොති. තස්මා යෙ පටිසත්තුභාවෙන සණ්ඨාතුං සක්ඛිස්සන්ති, යෙ දුබ්බලා පලායිතුකාමා භවිස්සන්ති, තෙ පලායිස්සන්තීති සීහනාදං නදිත්වාව ගොචරාය පක්කමති. තථාගතස්සෙතං අධිවචනන්ති යදි හි සහනතාය හනනතාය ච සීහො, තථාගතො හි සබ්බානි ච ඉට්ඨානිට්ඨානි සහති, සබ්බපරප්පවාදිනො ච වාදානං නිම්මථනෙන හනති. ඉදමස්ස හොති සීහනාදස්මින්ති අයමස්ස සීහනාදො. 21. Con respecto al primer sutta del tercer vagga, 'visamagate' significa haber ido a lugares desiguales y peligrosos, como precipicios. 'Saṅghātaṃ āpādesi' significa que los llevó a la matanza o destrucción. Se dice que el rey de los leones, debido a su inmenso poder, posee compasión hacia los seres pequeños. Por lo tanto, pensando: 'aquellos que no puedan resistir como oponentes y aquellos que sean débiles y deseen huir, que huyan', emite su rugido de león y luego parte hacia su zona de caza. 'Tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ' (este es un epíteto del Tathāgata): se dice que es un león porque soporta (sahati) y porque destruye (hanati). En este sentido, el Tathāgata soporta todas las cosas agradables y desagradables, y destruye todas las doctrinas de los oponentes mediante la refutación de sus argumentos. 'Idamassa hoti sīhanādasmim' significa que esta enseñanza en la asamblea es su rugido de león. තථාගතබලානීති අඤ්ඤෙහි අසාධාරණානි තථාගතස්සෙව බලානි. යථා වා පුබ්බබුද්ධානං බලානි පුඤ්ඤසම්පත්තියා ආගතානි, තථා ආගතබලානීතිපි අත්ථො. තත්ථ දුවිධං තථාගතස්ස බලං කායබලං ඤාණබලං. තෙසු කායබලං හත්ථිකුලානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං පොරාණෙහි – 'Tathāgatabalāni' se refiere a los poderes del Tathāgata que no son compartidos con otros, como los Paccekabuddhas o los discípulos. Así como los poderes de los Budas anteriores surgieron de la plenitud de sus méritos, estos son llamados 'poderes alcanzados' (āgatabalāni). El poder del Tathāgata es de dos tipos: el poder físico (kāyabala) y el poder del conocimiento (ñāṇabala). Entre ellos, el poder físico debe entenderse según la clasificación de los clanes de elefantes. Así fue dicho por los antiguos: ‘‘කාලාවකඤ්ච ගඞ්ගෙය්‍යං, පණ්ඩරං තම්බපිඞ්ගලං; ගන්ධමඞ්ගලහෙමඤ්ච, උපොසථඡද්දන්තිමෙ දසා’’ති. 'Kālāvaka, Gaṅgeyya, Paṇḍara, Tamba, Piṅgala, Gandha, Maṅgala, Hema, Uposatha y Chaddanta: estos son los diez'. ඉමානි දස හත්ථිකුලානි. තත්ථ කාලාවකන්ති පකතිහත්ථිකුලං දට්ඨබ්බං. යං දසන්නං පුරිසානං කායබලං, තං එකස්ස කාලාවකස්ස හත්ථිනො. යං දසන්නං කාලාවකානං බලං, තං එකස්ස ගඞ්ගෙය්‍යස්ස. යං දසන්නං ගඞ්ගෙය්‍යානං, තං එකස්ස පණ්ඩරස්ස. යං දසන්නං පණ්ඩරානං, තං එකස්ස තම්බස්ස. යං දසන්නං තම්බානං, තං එකස්ස පිඞ්ගලස්ස. යං දසන්නං පිඞ්ගලානං, තං එකස්ස ගන්ධහත්ථිනො. යං දසන්නං ගන්ධහත්ථීනං, තං එකස්ස මඞ්ගලස්ස. යං දසන්නං මඞ්ගලානං, තං එකස්ස හෙමස්ස. යං දසන්නං හෙමානං, තං එකස්ස උපොසථස්ස. යං දසන්නං උපොසථානං, තං එකස්ස ඡද්දන්තස්ස. යං දසන්නං ඡද්දන්තානං, තං එකස්ස තථාගතස්ස. නාරායනසඞ්ඝාතබලන්තිපි ඉදමෙව [Pg.294] වුච්චති. තදෙතං පකතිහත්ථිගණනාය හත්ථීනං කොටිසහස්සානං, පුරිසගණනාය දසන්නං පුරිසකොටිසහස්සානං බලං හොති. ඉදං තාව තථාගතස්ස කායබලං. Estos son los diez clanes de elefantes. Aquí, 'Kālāvaka' debe entenderse como el elefante común. El poder físico de diez hombres equivale al de un elefante Kālāvaka. El poder de diez Kālāvakas equivale al de un Gaṅgeyya. El de diez Gaṅgeyyas al de un Paṇḍara. El de diez Paṇḍaras al de un Tamba. El de diez Tambas al de un Piṅgala. El de diez Piṅgalas al de un Gandha. El de diez Gandhas al de un Maṅgala. El de diez Maṅgalas al de un Hema. El de diez Hemas al de un Uposatha. El de diez Uposathas al de un Chaddanta. Y el poder de diez elefantes Chaddanta equivale al poder físico de un solo Tathāgata. A esto mismo se le llama el poder de la unión de Nārāyana. En el cálculo de elefantes comunes, esto equivale a la fuerza de mil koṭis de elefantes, y en el cálculo humano, a la fuerza de diez mil koṭis de hombres. Este es, primeramente, el poder físico del Tathāgata. ඤාණබලං පන පාළියං තාව ආගතමෙව. දසබලඤාණං, මජ්ඣිමෙ ආගතං චතුවෙසාරජ්ජඤාණං, අට්ඨසු පරිසාසු අකම්පනඤාණං, චතුයොනිපරිච්ඡෙදඤාණං, පඤ්චගතිපරිච්ඡෙදඤාණං, සංයුත්තකෙ (සං. නි. 2.33) ආගතානි තෙසත්තති ඤාණානි සත්තසත්තති ඤාණානීති, එවං අඤ්ඤානිපි අනෙකානි ඤාණබලං නාම. ඉධාපි ඤාණබලමෙව අධිප්පෙතං. ඤාණඤ්හි අකම්පියට්ඨෙන උපත්ථම්භනට්ඨෙන ච බලන්ති වුත්තං. En cuanto al poder del conocimiento (ñāṇabala), ya se menciona en el Canon Pali: los diez poderes del conocimiento, los cuatro tipos de intrepidez (vesārajja) mencionados en el Majjhima Nikāya, el conocimiento inquebrantable ante las ocho asambleas, el conocimiento que distingue los cuatro tipos de nacimiento y los cinco destinos, y los setenta y tres y setenta y siete tipos de conocimiento mencionados en el Saṃyutta Nikāya. Estos y muchos otros tipos de conocimiento constituyen el 'ñāṇabala'. En este contexto, se refiere específicamente al poder del conocimiento; pues el conocimiento es llamado 'poder' (bala) debido a su naturaleza inamovible y su función de apoyo. ආසභං ඨානන්ති සෙට්ඨට්ඨානං උත්තමට්ඨානං. ආසභා වා පුබ්බබුද්ධා, තෙසං ඨානන්ති අත්ථො. අපිච ගවසතජෙට්ඨකො උසභො, ගවසහස්සජෙට්ඨකො වසභො. වජසතජෙට්ඨකො වා උසභො, වජසහස්සජෙට්ඨකො වසභො. සබ්බගවසෙට්ඨො සබ්බපරිස්සයසහො සෙතො පාසාදිකො මහාභාරවහො අසනිසතසද්දෙහිපි අසම්පකම්පියො නිසභො, සො ඉධ උසභොති අධිප්පෙතො. ඉදම්පි හි තස්ස පරියායවචනං. උසභස්ස ඉදන්ති ආසභං. ඨානන්ති චතූහි පාදෙහි පථවිං උප්පීළෙත්වා අචලට්ඨානං. ඉදං පන ආසභං වියාති ආසභං. යථෙව හි නිසභසඞ්ඛාතො උසභො උසභබලෙන සමන්නාගතො චතූහි පාදෙහි පථවිං උප්පීළෙත්වා අචලට්ඨානෙන තිට්ඨති, එවං තථාගතොපි දසහි තථාගතබලෙහි සමන්නාගතො චතූහි වෙසාරජ්ජපාදෙහි අට්ඨපරිසපථවිං උප්පීළෙත්වා සදෙවකෙ ලොකෙ කෙනචි පච්චත්ථිකෙන පච්චාමිත්තෙන අකම්පියො අචලට්ඨානෙන තිට්ඨති. එවං තිට්ඨමානො ච තං ආසභං ඨානං පටිජානාති උපගච්ඡති න පච්චක්ඛාති අත්තනි ආරොපෙති. තෙන වුත්තං – ‘‘ආසභං ඨානං පටිජානාතී’’ති. 'Āsabhaṃ ṭhānaṃ' significa la posición suprema o excelente. O bien, 'āsabhā' son los Budas anteriores, y este término significa la posición de ellos. Además, se dice que un 'usabha' es el líder de cien vacas, y un 'vasabha' el de mil. O bien, 'usabha' es el líder de cien establos y 'vasabha' el de mil. El 'nisabha' es el superior a todos los bovinos, capaz de soportar todos los peligros, blanco, majestuoso, portador de grandes cargas e imperturbable incluso ante el sonido de cien truenos; este es el sentido de 'usabha' aquí. Este término es un sinónimo de aquel. 'Āsabhaṃ' es lo perteneciente a tal usabha. 'Ṭhāna' se refiere a la postura firme presionando la tierra con las cuatro patas. Esta posición del Tathāgata es como la del usabha, por eso es 'āsabhaṃ'. Así como el buey supremo llamado nisabha, dotado de su fuerza, permanece firme e inamovible presionando la tierra con sus cuatro patas, el Tathāgata, dotado de los diez poderes, permanece firme e inamovible ante cualquier oponente o enemigo en el mundo con sus deidades, apoyado sobre las cuatro patas de su intrepidez (vesārajja) en el suelo de las ocho asambleas. Al estar así de firme, él reclama esta posición suprema, la alcanza, no la rechaza y la asume en sí mismo. Por eso se dice: 'reivindica la posición suprema' (āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti). පරිසාසූති අට්ඨසු පරිසාසු. සීහනාදං නදතීති සෙට්ඨනාදං නදති, අභීතනාදං නදති, සීහනාදසදිසං වා නාදං නදති. තත්‍රායං උපමා – යථා සීහො සීහබලෙන සමන්නාගතො සබ්බත්ථ විසාරදො විගතලොමහංසො සීහනාදං නදති, එවං තථාගතසීහොපි තථාගතබලෙහි සමන්නාගතො අට්ඨසු පරිසාසු විසාරදො විගතලොමහංසො ‘‘ඉති [Pg.295] සක්කායො’’තිආදිනා නයෙන නානාවිධදෙසනාවිලාසසම්පන්නං සීහනාදං නදති. තෙන වුත්තං – ‘‘පරිසාසු සීහනාදං නදතී’’ති. 'Parisāsū' significa en las ocho asambleas. 'Sīhanādaṃ nadatī' significa que emite un sonido supremo, un sonido valiente, o un sonido semejante al rugido de un león. Aquí está la analogía: así como un león, dotado de la fuerza de su especie, ruge con plena confianza y sin erizamiento de vellos en todas partes, así también el Buda-León, dotado de los poderes del Tathāgata, emite en las ocho asambleas su rugido de león —su enseñanza dotada de diversas elegancias y métodos como 'así es la identidad' (sakkāya)— con plena confianza y sin temor alguno. Por eso se dice: 'en las asambleas ruge el rugido del león'. බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙතීති එත්ථ බ්‍රහ්මන්ති සෙට්ඨං උත්තමං විසිට්ඨං. චක්කන්ති ධම්මචක්කං. තං පනෙතං දුවිධං හොති පටිවෙධඤාණඤ්චෙව දෙසනාඤාණඤ්ච. තත්ථ පඤ්ඤාපභාවිතං අත්තනො අරියඵලාවහං පටිවෙධඤාණං, කරුණාපභාවිතං සාවකානං අරියඵලාවහං දෙසනාඤාණං. තත්ථ පටිවෙධඤාණං උප්පජ්ජමානං උප්පන්නන්ති දුවිධං. තඤ්හි අභිනික්ඛමනතො යාව අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. තුසිතභවනතො වා යාව මහාබොධිපල්ලඞ්කෙ අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. දීපඞ්කරතො වා පට්ඨාය යාව අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානං, ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාම. දෙසනාඤාණම්පි පවත්තමානං පවත්තන්ති දුවිධං. තඤ්හි යාව අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤස්ස සොතාපත්තිමග්ගා පවත්තමානං, ඵලක්ඛණෙ පවත්තං නාම. තෙසු පටිවෙධඤාණං ලොකුත්තරං, දෙසනාඤාණං ලොකියං. උභයම්පි පනෙතං අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං, බුද්ධානංයෙව ඔරසඤාණං. En la frase 'Él pone en movimiento la rueda suprema' (brahmacakkaṃ pavatteti), el término 'brahma' significa excelente, supremo y distinguido. 'Cakka' se refiere a la Rueda del Dhamma. Esta Rueda del Dhamma es de dos tipos: el conocimiento de la penetración (paṭivedhañāṇa) y el conocimiento de la enseñanza (desanāñāṇa). Entre ellos, el conocimiento imbuido de sabiduría que conduce al propio fruto noble es el conocimiento de la penetración; el conocimiento imbuido de compasión que conduce al fruto noble de los discípulos es el conocimiento de la enseñanza. A su vez, el conocimiento de la penetración es de dos tipos: el que está surgiendo y el que ya ha surgido. Desde la gran renuncia hasta el camino de la santidad (arahattamagga), se considera 'surgiendo'; en el momento del fruto (phalakkhaṇa), se denomina 'surgido'. O bien, desde el reino de Tusita hasta alcanzar el camino de la santidad en el trono de la Gran Iluminación, se considera 'surgiendo'; y en el momento del fruto, 'surgido'. O bien, comenzando desde el tiempo del Buda Dīpaṅkara hasta el camino de la santidad, se considera 'surgiendo'; y en el momento del fruto, 'surgido'. El conocimiento de la enseñanza también es de dos tipos: el que está en proceso de establecimiento y el que ya se ha establecido. Se considera 'en proceso de establecimiento' hasta que Aññāsikoṇḍañña alcanzó el camino de la entrada en la corriente (sotāpattimagga); y en el momento del fruto, se denomina 'establecido'. De estos dos, el conocimiento de la penetración es supramundano (lokuttara) y el conocimiento de la enseñanza es mundano (lokiya). Sin embargo, ambos son conocimientos exclusivos de los Budas y no son compartidos con otros seres. ඉදානි යෙහි දසහි බලෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, තානි විත්ථාරතො දස්සෙතුං කතමානි දස? ඉධ, භික්ඛවෙ, තථාගතො ඨානඤ්ච ඨානතොතිආදිමාහ. තත්ථ ඨානඤ්ච ඨානතොති කාරණඤ්ච කාරණතො. කාරණඤ්හි යස්මා තත්ථ ඵලං තිට්ඨති, තදායත්තවුත්තිතාය උප්පජ්ජති චෙව පවත්තති ච, තස්මා ඨානන්ති වුච්චති. තං භගවා ‘‘යෙ යෙ ධම්මා යෙසං යෙසං ධම්මානං හෙතූ පච්චයා උප්පාදාය, තං තං ඨානං. යෙ යෙ ධම්මා යෙසං යෙසං ධම්මානං න හෙතූ න පච්චයා උප්පාදාය, තං තං අට්ඨාන’’න්ති පජානන්තො ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං පජානාති. අභිධම්මෙ පනෙතං ‘‘තත්ථ කතමං තථාගතස්ස ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං ඤාණ’’න්තිආදිනා (විභ. 809) නයෙන විත්ථාරිතමෙව. යම්පීති යෙන ඤාණෙන. ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්සාති ඉදම්පි ඨානාට්ඨානඤාණං තථාගතස්ස තථාගතබලං නාම හොතීති අත්ථො. එවං සබ්බපදෙසු යොජනා වෙදිතබ්බා. Ahora, para mostrar detalladamente los diez poderes con los que el Tathāgata declara su posición de liderazgo supremo (āsabhaṃ ṭhānaṃ), Él dijo: '¿Cuáles son estos diez? Aquí, monjes, el Tathāgata comprende lo posible como posible y lo imposible como imposible', etc. En esta expresión, 'lo posible como posible' (ṭhānañca ṭhānato) significa la causa como causa. Se llama 'base' (ṭhāna) a la causa porque es allí donde reside el fruto, pues este surge y existe dependiendo de ella. El Bendito, conociendo que 'cualesquiera estados que son causas y condiciones para el surgimiento de tales otros estados representan lo posible (ṭhāna), y cualesquiera estados que no lo son representan lo imposible (aṭṭhāna)', comprende conforme a la realidad lo posible como posible y lo imposible como imposible. En el Abhidhamma, esto se explica extensamente mediante el método: 'Allí, ¿qué es el conocimiento del Tathāgata sobre lo posible como posible y lo imposible como imposible conforme a la realidad?', etc. 'Yampī' significa 'por aquel conocimiento'. 'Esto también, monjes, del Tathāgata' significa que este conocimiento de lo posible e imposible es un poder del Tathāgata. De esta misma manera debe entenderse la conexión gramatical en todos los términos siguientes. කම්මසමාදානානන්ති සමාදියිත්වා කතානං කුසලාකුසලකම්මානං, කම්මමෙව වා කම්මසමාදානං. ඨානසො හෙතුසොති පච්චයතො චෙව [Pg.296] හෙතුතො ච. තත්ථ ගතිඋපධිකාලපයොගා විපාකස්ස ඨානං, කම්මං හෙතු. ඉමස්ස පන ඤාණස්ස විත්ථාරකථා ‘‘අත්ථෙකච්චානි පාපකානි කම්මසමාදානානි ගතිසම්පත්තිපටිබාළ්හානි න විපච්චන්තී’’තිආදිනා (විභ. 810) නයෙන අභිධම්මෙ ආගතායෙව. La frase 'de las acciones emprendidas' (kammasamādānānaṃ) se refiere a las acciones sanas e insanas realizadas tras haber sido emprendidas; o bien, la acción misma es el emprendimiento de la acción. 'Por su base y por su causa' (ṭhānaso hetuso) significa tanto por condición de apoyo (paccaya) como por causa generativa (hetu). Entre ellos, el destino (gati), la forma física (upadhi), el tiempo (kāla) y el esfuerzo (payoga) actúan como la base (ṭhāna) para la maduración del resultado; mientras que la acción misma es la causa (hetu). La explicación detallada de este conocimiento sobre el resultado de las acciones ya aparece en el Abhidhamma bajo el método: 'Hay ciertas acciones insanas emprendidas que no maduran debido a que son impedidas por la perfección del destino', etc. සබ්බත්ථගාමිනින්ති සබ්බගතිගාමිනිඤ්ච අගතිගාමිනිඤ්ච. පටිපදන්ති මග්ගං. යථාභූතං පජානාතීති බහූසුපි මනුස්සෙසු එකමෙව පාණං ඝාතෙන්තෙසු ‘‘ඉමස්ස චෙතනා නිරයගාමිනී භවිස්සති, ඉමස්ස තිරච්ඡානයොනිගාමිනී’’ති ඉමිනා නයෙන එකවත්ථුස්මිම්පි කුසලාකුසලචෙතනාසඞ්ඛාතානං පටිපත්තීනං අවිපරීතතො සභාවං ජානාති. ඉමස්සපි ච ඤාණස්ස විත්ථාරකථා ‘‘තත්ථ කතමං තථාගතස්ස සබ්බත්ථගාමිනිං පටිපදං යථාභූතං ඤාණං? ඉධ තථාගතො අයං මග්ගො අයං පටිපදා නිරයගාමිනීති පජානාතී’’තිආදිනා (විභ. 811) නයෙන අභිධම්මෙ ආගතායෙව. 'Que conduce a todas partes' (sabbatthagāminiṃ) significa aquello que conduce a todos los destinos y aquello que conduce al Nibbāna (el no-destino). 'Práctica' (paṭipadaṃ) se refiere al camino. 'Comprende conforme a la realidad' significa que, por ejemplo, aunque muchas personas maten a un solo ser vivo, Él discierne: 'La intención de este individuo le conducirá al infierno; la intención de aquel otro le conducirá al reino animal'. De este modo, conoce sin error la naturaleza propia de las prácticas constituidas por intenciones sanas e insanas respecto a un mismo objeto. La explicación detallada de este conocimiento también se encuentra en el Abhidhamma mediante el método: 'Allí, ¿qué es el conocimiento del Tathāgata sobre la práctica que conduce a todas partes? Aquí el Tathāgata comprende: este es el camino, esta es la práctica que conduce al infierno', etc. අනෙකධාතුන්ති චක්ඛුධාතුආදීහි කාමධාතුආදීහි වා ධාතූහි බහුධාතුං. නානාධාතුන්ති තාසංයෙව ධාතූනං විලක්ඛණතාය නානප්පකාරධාතුං. ලොකන්ති ඛන්ධායතනධාතුලොකං. යථාභූතං පජානාතීති තාසං ධාතූනං අවිපරීතතො සභාවං පටිවිජ්ඣති. ඉදම්පි ඤාණං ‘‘තත්ථ කතමං තථාගතස්ස අනෙකධාතුනානාධාතුලොකං යථාභූතං ඤාණං? ඉධ තථාගතො ඛන්ධනානත්තං පජානාතී’’තිආදිනා නයෙන අභිධම්මෙ විත්ථාරිතමෙව. 'De múltiples elementos' (anekadhātuṃ) se refiere a la multiplicidad de elementos, como el elemento del ojo, etc., o el elemento del deseo, etc. 'De diversos elementos' (nānādhātuṃ) se refiere a la gran variedad de clases de elementos debido a sus características distintivas. 'El mundo' (lokaṃ) se refiere al mundo compuesto por agregados, bases y elementos. 'Comprende conforme a la realidad' significa que penetra la naturaleza intrínseca de esos elementos sin error. Este conocimiento también se detalla en el Abhidhamma bajo el método: 'Allí, ¿qué es el conocimiento del Tathāgata sobre el mundo de múltiples y diversos elementos? Aquí el Tathāgata comprende la diversidad de los agregados', etc. නානාධිමුත්තිකතන්ති හීනාදීහි අධිමුත්තීහි නානාධිමුත්තිකභාවං. ඉදම්පි ඤාණං ‘‘තත්ථ කතමං තථාගතස්ස සත්තානං නානාධිමුත්තිකතං යථාභූතං ඤාණං? ඉධ තථාගතො පජානාති සන්ති සත්තා හීනාධිමුත්තිකා’’තිආදිනා නයෙන අභිධම්මෙ විත්ථාරිතමෙව. 'La diversidad de inclinaciones' (nānādhimuttikataṃ) se refiere al estado de poseer diferentes disposiciones mentales, ya sean inferiores o superiores. Este conocimiento también se explica detalladamente en el Abhidhamma mediante el método: 'Allí, ¿qué es el conocimiento del Tathāgata sobre la diversidad de inclinaciones de los seres? Aquí el Tathāgata comprende que hay seres con inclinaciones inferiores', etc. පරසත්තානන්ති පධානසත්තානං. පරපුග්ගලානන්ති තතො අඤ්ඤෙසං හීනසත්තානං. එකත්ථමෙව වා එතං පදද්වයං, වෙනෙය්‍යවසෙන ද්විධා වුත්තං. ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තන්ති සද්ධාදීනං ඉන්ද්‍රියානං පරභාවඤ්ච අපරභාවඤ්ච, වුද්ධිඤ්ච හානිඤ්චාති අත්ථො. ඉමස්සාපි ඤාණස්ස විත්ථාරකථා ‘‘තත්ථ කතමං තථාගතස්ස පරසත්තානං පරපුග්ගලානං ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තං යථාභූතං ඤාණං[Pg.297]? ඉධ තථාගතො සත්තානං ආසයං පජානාතී’’ති (විභ. 814) ආදිනා නයෙන අභිධම්මෙ ආගතායෙව. 'De los otros seres' (parasattānaṃ) se refiere a los seres prominentes. 'De los otros individuos' (parapuggalānaṃ) se refiere a los otros seres que son inferiores. O bien, estas dos frases tienen el mismo significado y se mencionan de forma dual según la naturaleza de los seres a ser guiados (veneyya). 'El grado de desarrollo de las facultades' (indriyaparopariyattaṃ) significa comprender tanto la madurez como la falta de madurez, así como el fortalecimiento o la debilidad de las facultades como la fe, etc. La explicación detallada de este conocimiento también aparece en el Abhidhamma mediante el método: 'Allí, ¿qué es el conocimiento del Tathāgata sobre el grado de desarrollo de las facultades de los otros seres e individuos? Aquí el Tathāgata comprende las disposiciones latentes de los seres', etc. ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනන්ති පඨමාදීනං චතුන්නං ඣානානං, ‘‘රූපී රූපානි පස්සතී’’තිආදීනං අට්ඨන්නං විමොක්ඛානං, සවිතක්කසවිචාරාදීනං තිණ්ණං සමාධීනං, පඨමජ්ඣානසමාපත්තිආදීනඤ්ච නවන්නං අනුපුබ්බසමාපත්තීනං. සංකිලෙසන්ති හානභාගියධම්මං. වොදානන්ති විසෙසභාගියධම්මං. වුට්ඨානන්ති ‘‘වොදානම්පි වුට්ඨානං, තම්හා තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨානම්පි වුට්ඨාන’’න්ති (විභ. 828) එවං වුත්තං පගුණජ්ඣානඤ්චෙව භවඞ්ගඵලසමාපත්තියො ච. හෙට්ඨිමං හෙට්ඨිමඤ්හි පගුණජ්ඣානං උපරිමස්ස උපරිමස්ස පදට්ඨානං හොති, තස්මා ‘‘වොදානම්පි වුට්ඨාන’’න්ති වුත්තං. භවඞ්ගෙන පන සබ්බජ්ඣානෙහි වුට්ඨානං හොති, ඵලසමාපත්තියා නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨානං හොති. තං සන්ධාය ච ‘‘තම්හා තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨානම්පි වුට්ඨාන’’න්ති වුත්තං. ඉදම්පි ඤාණං ‘‘තත්ථ කතමං තථාගතස්ස ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසං වොදානං වුට්ඨානං යථාභූතං ඤාණං? ඣායීති චත්තාරො ඣායී, අත්ථෙකච්චො ඣායී සම්පත්තිංයෙව සමානං විපත්තීති පච්චෙතී’’තිආදිනා (විභ. 828) නයෙන අභිධම්මෙ විත්ථාරිතමෙව. සබ්බඤාණානං විත්ථාරකථාය විනිච්ඡයො සම්මොහවිනොදනියා විභඞ්ගට්ඨකථාය වුත්තො, පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිදිබ්බචක්ඛුඤාණකථා විසුද්ධිමග්ගෙ විත්ථාරිතා, ආසවක්ඛයකථා හෙට්ඨා වුත්තායෙවාති. Con respecto a la frase «jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ» (de las absorciones, liberaciones, concentraciones y logros), se refiere a: las cuatro absorciones (jhānas) comenzando por la primera; las ocho liberaciones (vimokkhas) comenzando por «poseyendo forma, uno ve formas»; las tres concentraciones (samādhis) comenzando por aquella con pensamiento aplicado y sostenido; y los nueve logros sucesivos (anupubbasamāpattis) comenzando por el logro de la primera absorción. «Saṃkilesa» (corrupción) se refiere a los estados que conducen al declive (hānabhāgiyadhamma). «Vodāna» (purificación) se refiere a los estados que conducen a la distinción (visesabhāgiyadhamma). «Vuṭṭhāna» (emergencia) se describe en el Vibhaṅga como: «la purificación es también emergencia, y la emergencia de cada concentración respectiva es también emergencia»; esto incluye tanto la absorción dominada con maestría (paguṇajjhāna) como los logros del proceso vital (bhavaṅga) y del fruto (phala). Puesto que una absorción inferior dominada con maestría es la causa próxima (padaṭṭhāna) para una superior, se dice que «la purificación es también emergencia». Sin embargo, mediante el bhavaṅga se produce la emergencia de todas las absorciones, y mediante el logro del fruto se produce la emergencia del logro de la cesación (nirodhasamāpatti). Refiriéndose a esto último, se dice que «la emergencia de cada concentración respectiva es también emergencia». Este conocimiento también ha sido detallado en el Abhidhamma (Vibhaṅga) mediante el método: «¿Cuál es allí el conocimiento del Tathāgata sobre la corrupción, purificación y emergencia de las absorciones, liberaciones, concentraciones y logros según la realidad? Aquí, cuatro tipos de meditadores... algunos meditadores perciben el logro mismo como un fracaso», etc. La decisión sobre la explicación detallada de todos estos conocimientos se encuentra en la Sammohavinodanī (Comentario al Vibhaṅga); la explicación sobre el conocimiento del recuerdo de vidas pasadas y el ojo divino está detallada en el Visuddhimagga; y la explicación sobre el conocimiento de la destrucción de los taints (āsavas) ya se ha mencionado anteriormente. තත්ථ පරවාදීකථා හොති ‘‘දසබලඤාණං නාම පාටියෙක්කං ඤාණං නත්ථි, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්සෙවායං පභෙදො’’ති. තං න තථා දට්ඨබ්බං. අඤ්ඤමෙව හි දසබලඤාණං, අඤ්ඤං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං. දසබලඤාණඤ්හි සකසකකිච්චමෙව ජානාති, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං තම්පි තතො අවසෙසම්පි ජානාති. දසබලඤාණෙසු හි පඨමං කාරණාකාරණමෙව ජානාති, දුතියං කම්මවිපාකන්තරමෙව, තතියං කම්මපරිච්ඡෙදමෙව, චතුත්ථං ධාතුනානත්තකාරණමෙව, පඤ්චමං සත්තානං අජ්ඣාසයාධිමුත්තිමෙව, ඡට්ඨං ඉන්ද්‍රියානං තික්ඛමුදුභාවමෙව, සත්තමං ඣානාදීහි සද්ධිං තෙසං සංකිලෙසාදිමෙව, අට්ඨමං පුබ්බෙනිවුත්ථක්ඛන්ධසන්තතිමෙව, නවමං සත්තානං චුතිපටිසන්ධිමෙව, දසමං සච්චපරිච්ඡෙදමෙව. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පන එතෙහි ජානිතබ්බඤ්ච තතො උත්තරිඤ්ච පජානාති, එතෙසං පන කිච්චං න සබ්බං කරොති. තඤ්හි ඣානං හුත්වා අප්පෙතුං [Pg.298] න සක්කොති, ඉද්ධි හුත්වා විකුබ්බිතුං න සක්කොති, මග්ගො හුත්වා කිලෙසෙ ඛෙපෙතුං න සක්කොති. En este contexto, existe un argumento de otras escuelas que afirma: «No existe un conocimiento llamado 'Diez Poderes' de forma independiente; esto es simplemente una subdivisión del conocimiento de la omnisciencia». Pero esto no debe verse así. Pues el conocimiento de los Diez Poderes es uno, y el conocimiento de la omnisciencia es otro. El conocimiento de los Diez Poderes conoce únicamente su propia función respectiva, mientras que el conocimiento de la omnisciencia conoce tanto esa función como todo lo demás restante. Entre los Diez Poderes, el primero conoce únicamente la causa y lo que no es causa; el segundo, únicamente la distinción en la maduración del kamma; el tercero, únicamente la distinción de las acciones (kamma); el cuarto, únicamente las causas de la diversidad de los elementos (dhātus); el quinto, únicamente las inclinaciones y disposiciones de los seres; el sexto, únicamente la agudeza o debilidad de las facultades de los seres; el séptimo, únicamente la corrupción y demás aspectos relacionados con las absorciones (jhānas) y otros logros; el octavo, únicamente la continuidad de los agregados vividos anteriormente; el noveno, únicamente la muerte y el renacimiento de los seres; y el décimo, únicamente la distinción de las verdades (sacca). El conocimiento de la omnisciencia, por su parte, conoce lo que debe ser conocido por estos poderes y mucho más allá de ellos, pero no realiza todas las funciones de estos. Pues la omnisciencia no puede, convirtiéndose en jhāna, realizar la absorción; no puede, convirtiéndose en poder psíquico (iddhi), realizar transformaciones; y no puede, convirtiéndose en el sendero (magga), destruir las impurezas (kilesas). අපිච පරවාදී එවං පුච්ඡිතබ්බො ‘‘දසබලඤාණං නාමෙතං සවිතක්කසවිචාරං අවිතක්කවිචාරමත්තං අවිතක්කඅවිචාරං, කාමාවචරං රූපාවචරං අරූපාවචරං, ලොකියං ලොකුත්තර’’න්ති. ජානන්තො ‘‘පටිපාටියා සත්ත ඤාණානි සවිතක්කසවිචාරානී’’ති වක්ඛති, ‘‘තතො පරානි ද්වෙ අවිතක්කඅවිචාරානී’’ති වක්ඛති. ‘‘ආසවක්ඛයඤාණං සියා සවිතක්කසවිචාරං සියා අවිතක්කවිචාරමත්තං, සියා අවිතක්කඅවිචාර’’න්ති වක්ඛති. තථා ‘‘පටිපාටියා සත්ත කාමාවචරානි, තතො ද්වෙ රූපාවචරානි, අවසානෙ එකං ලොකුත්තර’’න්ති වක්ඛති. ‘‘සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පන සවිතක්කසවිචාරමෙව ලොකියමෙවා’’ති වක්ඛති. Además, se debe preguntar al proponente de esa doctrina: «Este llamado conocimiento de los Diez Poderes, ¿es con pensamiento aplicado y sostenido (savitakka-savicāra), solo con pensamiento sostenido (avitakka-vicāramatta) o sin pensamiento aplicado ni sostenido (avitakka-avicāra)? ¿Pertenece a la esfera de los sentidos (kāmāvacara), a la esfera de la forma (rūpāvacara), a la esfera inmaterial (arūpāvacara), o es mundano (lokiya) o supramundano (lokuttara)?». Si es alguien que sabe, responderá: «En orden sucesivo, siete conocimientos son con pensamiento aplicado y sostenido; los dos siguientes son sin pensamiento aplicado ni sostenido. El conocimiento de la destrucción de los taints puede ser con pensamiento aplicado y sostenido, solo con pensamiento sostenido, o sin pensamiento aplicado ni sostenido». Del mismo modo, dirá: «En orden sucesivo, siete pertenecen a la esfera de los sentidos, dos a la esfera de la forma, y el último es supramundano. Sin embargo, el conocimiento de la omnisciencia es únicamente con pensamiento aplicado y sostenido, pertenece solo a la esfera de los sentidos y es exclusivamente mundano». එවමෙත්ථ අනුපදවණ්ණනං ඤත්වා ඉදානි යස්මා තථාගතො පඨමංයෙව ඨානාට්ඨානඤාණෙන වෙනෙය්‍යසත්තානං ආසවක්ඛයාධිගමස්ස චෙව අනධිගමස්ස ච ඨානාට්ඨානභූතං කිලෙසාවරණාභාවං පස්සති ලොකියසම්මාදිට්ඨිට්ඨානාදිදස්සනතො නියතමිච්ඡාදිට්ඨිට්ඨානාභාවදස්සනතො ච. අථ නෙසං කම්මවිපාකඤාණෙන විපාකාවරණාභාවං පස්සති තිහෙතුකප්පටිසන්ධිදස්සනතො, සබ්බත්ථගාමිනිපටිපදාඤාණෙන කම්මාවරණාභාවං පස්සති ආනන්තරියකම්මාභාවදස්සනතො. එවමනාවරණානං අනෙකධාතුනානාධාතුඤාණෙන අනුකූලධම්මදෙසනත්ථං චරියාවිසෙසං පස්සති ධාතුවෙමත්තදස්සනතො. අථ නෙසං නානාධිමුත්තිකතඤාණෙන අධිමුත්තිං පස්සති පයොගං අනාදියිත්වාපි අධිමුත්තිවසෙන ධම්මදෙසනත්ථං. අථෙවං දිට්ඨාධිමුත්තීනං යථාසත්ති යථාබලං ධම්මං දෙසෙතුං ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තිඤාණෙන ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තං පස්සති සද්ධාදීනං තික්ඛමුදුභාවදස්සනතො. එවං පරිඤ්ඤාතින්ද්‍රියපරොපරියත්තා පන තෙ සචෙ දූරෙ හොන්ති, අථ ඣානාදිඤාණෙන ඣානාදීසු වසීභූතත්තා ඉද්ධිවිසෙසෙන තෙ ඛිප්පං උපගච්ඡති. උපගන්ත්වා ච නෙසං පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණෙන පුබ්බජාතිභවං, දිබ්බචක්ඛානුභාවතො පත්තබ්බෙන චෙතොපරියඤාණෙන සම්පති චිත්තවිසෙසං පස්සන්තො ආසවක්ඛයඤාණානුභාවෙන ආසවක්ඛයගාමිනියා පටිපදාය විගතසම්මොහත්තා ආසවක්ඛයාය ධම්මං දෙසෙති. තස්මා ඉමිනානුක්කමෙන ඉමානි බලානි වුත්තානීති වෙදිතබ්බානි. Habiendo comprendido así la explicación término por término en este pasaje, ahora se debe saber por qué se han expuesto estos poderes en este orden: porque el Tathāgata, primeramente a través del conocimiento de lo posible y lo imposible, ve la ausencia de obstáculos de impurezas (kilesāvaraṇa), que constituye la posibilidad o imposibilidad para que los seres que han de ser guiados alcancen la destrucción de los taints; esto es así porque ve la presencia de la visión correcta mundana y la ausencia de la visión errónea fija (niyata-micchādiṭṭhi). Luego, mediante el conocimiento de la maduración del kamma, ve en ellos la ausencia de obstáculos de maduración (vipākāvaraṇa), al observar que poseen un renacimiento con triple raíz (tihetuka). Mediante el conocimiento de la práctica que conduce a todas partes, ve la ausencia de obstáculos de acción (kammāvaraṇa), al observar la ausencia de acciones de retribución inmediata (ānantariya-kamma). Así, para aquellos que carecen de obstáculos, ve mediante el conocimiento de la diversidad de elementos sus rasgos particulares de conducta para impartirles una enseñanza de Dhamma adecuada, al observar la disparidad de sus naturalezas (dhātu). Luego, mediante el conocimiento de las diversas disposiciones, ve sus inclinaciones incluso sin considerar su esfuerzo previo, para enseñarles el Dhamma según su disposición. Tras haber visto así sus disposiciones, para enseñarles el Dhamma según su capacidad y fuerza, ve la madurez de sus facultades mediante el conocimiento de la agudeza o debilidad de las facultades (fe, etc.). Si aquellos cuyas facultades han sido así discernidas se encuentran lejos, entonces, por estar plenamente familiarizado con las absorciones y otros estados a través del conocimiento respectivo, se acerca a ellos rápidamente mediante poderes psíquicos especiales. Habiéndose acercado, ve sus existencias pasadas con el conocimiento del recuerdo de vidas pasadas, y observando su condición mental actual mediante el conocimiento de la penetración de las mentes ajenas (obtenido a través del poder del ojo divino), enseña el Dhamma para la destrucción de los taints mediante una práctica que conduce a dicha destrucción, gracias al poder del conocimiento de la destrucción de los taints y por estar libre de toda confusión. Por lo tanto, debe entenderse que estos poderes han sido expuestos siguiendo este orden secuencial. 2. අධිවුත්තිපදසුත්තවණ්ණනා 2. Explicación del Adhivuttipada Sutta 22. දුතියෙ [Pg.299] යෙ තෙ ධම්මාති යෙ තෙ දසබලඤාණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණධම්මා. අධිවුත්තිපදානන්ති අධිවචනපදානං, ඛන්ධායතනධාතුධම්මානන්ති අත්ථො. අධිවුත්තියොති හි අධිවචනානි වුච්චන්ති, තෙසං යෙ පදභූතා දෙසනාය පදට්ඨානත්තා. අතීතා බුද්ධාපි හි එතෙ ධම්මෙ කථයිංසු, අනාගතාපි එතෙව කථයිස්සන්ති. තස්මා ඛන්ධාදයො අධිවුත්තිපදානි නාම. තෙසං අධිවුත්තිපදානං. අථ වා භූතමත්ථං අභිභවිත්වා යථාසභාවතො අග්ගහෙත්වා වත්තනතො අධිවුත්තියොති දිට්ඨියො වුච්චන්ති, අධිවුත්තීනං පදානි අධිවුත්තිපදානි, දිට්ඨිදීපකානි වචනානීති අත්ථො. තෙසං අධිවුත්තිපදානං දිට්ඨිවොහාරානං. අභිඤ්ඤා සච්ඡිකිරියායාති ජානිත්වා පච්චක්ඛකරණත්ථාය. විසාරදොති ඤාණසොමනස්සප්පත්තො. තත්ථාති තෙසු ධම්මෙසු තෙසං තෙසං තථා තථා ධම්මං දෙසෙතුන්ති තෙසං තෙසං දිට්ඨිගතිකානං වා ඉතරෙසං වා ආසයං ඤත්වා තථා තථා ධම්මං දෙසෙතුං. හීනං වා හීනන්ති ඤස්සතීති හීනං වා ධම්මං ‘‘හීනො ධම්මො’’ති ජානිස්සති. ඤාතෙය්‍යන්ති ඤාතබ්බං. දට්ඨෙය්‍යන්ති දට්ඨබ්බං. සච්ඡිකරෙය්‍යන්ති සච්ඡිකාතබ්බං. තත්ථ තත්ථ යථාභූතඤාණන්ති තෙසු තෙසු ධම්මෙසු යථාසභාවඤාණං. ඉමිනා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං දස්සෙති. එවං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං දස්සෙත්වා පුන දසබලඤාණං දස්සෙන්තො දසයිමානීතිආදිමාහ. දසබලඤාණම්පි හි තත්ථ තත්ථ යථාභූතඤාණමෙවාති. 22. En el segundo [sutta], las palabras 'ye te dhammā' se refieren a aquellas cualidades del conocimiento de los diez poderes y el conocimiento de la omnisciencia. 'Adhivuttipadānaṃ' significa los fundamentos de las designaciones (adhivacana), es decir, las realidades de los agregados, bases y elementos (khandhā-āyatana-dhātu). Pues las designaciones se llaman 'adhivutti', y estas [realidades] son sus bases debido a que son la causa próxima para la enseñanza. Ciertamente, los Budas del pasado enseñaron estas mismas realidades, y los del futuro también las enseñarán. Por lo tanto, los agregados y demás se denominan 'adhivuttipadāni'. Alternativamente, las visiones erróneas (diṭṭhi) se llaman 'adhivutti' porque ocurren superando (abhibhavitvā) el significado real y no captando las cosas según su naturaleza propia; 'adhivuttipadāni' son entonces los términos que expresan tales visiones. 'Abhiññā sacchikiriyāyā' significa con el propósito de realizar directamente tras haber conocido. 'Visārado' significa aquel que ha alcanzado la confianza mediante el conocimiento y el gozo. 'Tattha' se refiere a esas realidades; 'tesaṃ tesaṃ tathā tathā dhammaṃ desetuṃ' significa enseñar el Dhamma según las inclinaciones de aquellos con visiones erróneas o de otros. 'Hīnaṃ vā hīnanti ñassatīti' significa que conocerá una cualidad inferior como 'cualidad inferior'. 'Ñāteyya' es lo que debe ser conocido; 'daṭṭheyya' lo que debe ser visto; 'sacchikareyya' lo que debe ser realizado. 'Tattha tattha yathābhūtañāṇa' es el conocimiento según la naturaleza propia de cada una de esas realidades. Con esto, se muestra el conocimiento de la omnisciencia. Habiendo mostrado así el conocimiento de la omnisciencia, para mostrar de nuevo el conocimiento de los diez poderes, se dice 'dasayimāni', etc. Pues el conocimiento de los diez poderes es también, en cada caso, el conocimiento conforme a la realidad. 3. කායසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Kāyasutta. 23. තතියෙ ආපන්නො හොති කඤ්චිදෙව දෙසන්ති කඤ්චි ආපත්තිකොට්ඨාසං ආපන්නො හොති. අනුවිච්චාති අනුපවිසිත්වා පරියොගාහෙත්වා. කායදුච්චරිතන්ති තිවිධං කායදුච්චරිතං. වචීදුච්චරිතන්ති චතුබ්බිධං වචීදුච්චරිතං. පාපිකා ඉස්සාති ලාමිකා උසූයා. පඤ්ඤාය දිස්වාති සහවිපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤාය පස්සිත්වා පස්සිත්වා පහාතබ්බා. ඉජ්ඣතීති සමිජ්ඣති. උපවාසස්සාති නිස්සාය උපසඞ්කමිත්වා වසන්තස්ස. අභිභුය්‍යාති අජ්ඣොත්ථරිත්වා [Pg.300] මද්දිත්වා. ඉරීයතීති වත්තති. ඉමස්මිං සුත්තෙ සහවිපස්සනාය මග්ගො කථිතො. 23. En el tercero, 'āpanno hoti kañcideva desaṃ' significa que ha incurrido en alguna categoría de ofensa (āpatti). 'Anuvicca' significa tras haber penetrado e investigado. 'Kāyaduccarita' se refiere a la triple mala conducta corporal. 'Vacīduccarita' a la cuádruple mala conducta verbal. 'Pāpikā issā' es la envidia maliciosa. 'Paññāya disvā' significa tras haber visto con la sabiduría del sendero junto con la visión clara (vipassanā), deben ser abandonadas. 'Ijjhati' significa que prospera o se cumple. 'Upavāsassa' se refiere a quien reside cerca, habiéndose aproximado. 'Abhibhuyya' significa superando o aplastando. 'Irīyati' significa que procede o se comporta. En este sutta, se enseña el sendero junto con la visión clara. 4. මහාචුන්දසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Mahācundasutta. 24. චතුත්ථෙ ජානාමිමං ධම්මන්ති ඉමිනා ඤාණවාදස්ස වදනාකාරො වුත්තො. භාවිතකායොම්හීතිආදීහි භාවනාවාදස්ස. තතියවාරෙ ද්වෙපි වාදා එකතො වුත්තා, තයොපි චෙතෙ අරහත්තමෙව පටිජානන්ති. අඩ්ඪවාදං වදෙය්‍යාති අඩ්ඪොහමස්මීති වාදං වදෙය්‍ය. උපනීහාතුන්ති නීහරිත්වා දාතුං. 24. En el cuarto, con la frase 'jānāmimaṃ dhammaṃ', se describe el modo de hablar de quien afirma poseer conocimiento (ñāṇavāda). Con 'bhāvitakāyomhīti', etc., se describe el modo de hablar de quien afirma haber desarrollado la meditación (bhāvanāvāda). En la tercera sección, ambos modos de hablar se mencionan juntos, y estas tres personas afirman poseer el estado de Arahant (arahatta). 'Aḍḍhavādaṃ vadeyya' significa que diría: 'Soy rico [en Dhamma]'. 'Upanīhātun' significa extraer y dar. 5. කසිණසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Kasiṇasutta. 25. පඤ්චමෙ සකලට්ඨෙන කසිණානි, තදාරම්මණානං ධම්මානං ඛෙත්තට්ඨෙන අධිට්ඨානට්ඨෙන වා ආයතනානීති කසිණායතනානි. උද්ධන්ති උපරි ගගණතලාභිමුඛං. අධොති හෙට්ඨා භූමිතලාභිමුඛං. තිරියන්ති ඛෙත්තමණ්ඩලං විය සමන්තා පරිච්ඡින්දිත්වා. එකච්චො හි උද්ධමෙව කසිණං වඩ්ඪෙති, එකච්චො අධො, එකච්චො සමන්තතො. තෙන තෙන වා කාරණෙන එවං පසාරෙති ආලොකමිව රූපදස්සනකාමො. තෙන වුත්තං – ‘‘පථවීකසිණමෙකො සඤ්ජානාති උද්ධං අධො තිරිය’’න්ති. අද්වයන්ති ඉදං පන එකස්ස අඤ්ඤභාවානුපගමනත්ථං වුත්තං. යථා හි උදකං පවිට්ඨස්ස සබ්බදිසාසු උදකමෙව හොති න අඤ්ඤං, එවමෙව පථවීකසිණං පථවීකසිණමෙව හොති. නත්ථි තස්ස අඤ්ඤකසිණසම්භෙදොති. එසෙව නයො සබ්බත්ථ. අප්පමාණන්ති ඉදං තස්ස තස්ස ඵරණඅප්පමාණවසෙන වුත්තං. තඤ්හි චෙතසා ඵරන්තො සකලමෙව ඵරති, ‘‘අයමස්ස ආදි, ඉදං මජ්ඣ’’න්ති පමාණං න ගණ්හාති. විඤ්ඤාණකසිණන්ති චෙත්ථ කසිණුග්ඝාටිමාකාසෙ පවත්තවිඤ්ඤාණං. තත්ථ කසිණවසෙන කසිණුග්ඝාටිමාකාසෙ, කසිණුග්ඝාටිමාකාසවසෙන තත්ථ පවත්තවිඤ්ඤාණෙ උද්ධංඅධොතිරියතා වෙදිතබ්බා. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, කම්මට්ඨානභාවනානයෙන පනෙතානි පථවීකසිණාදීනි විත්ථාරතො විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.51 ආදයො) වුත්තානෙව. 25. En el quinto, se llaman 'kasiṇāni' (totalidades) en el sentido de ser íntegras o completas (sakala). Se llaman 'āyatanāni' (bases) porque actúan como campo (khetta) o fundamento (adhiṭṭhāna) de los estados [de jhana] que tienen esos objetos; de ahí 'kasiṇāyatanāni'. 'Uddhaṃ' significa hacia arriba, orientado hacia el cielo. 'Adho' significa hacia abajo, orientado hacia el suelo. 'Tiriyaṃ' significa alrededor, delimitando como el círculo de un campo. Ciertamente, un practicante expande el kasina solo hacia arriba, otro solo hacia abajo, y otro en todas direcciones. O bien, por tal o cual razón, lo expande como quien desea ver formas proyecta una luz. Por eso se dice: 'uno percibe el kasina de tierra arriba, abajo y a los lados'. La palabra 'advayaṃ' (no dual) se dice para mostrar que un kasina no se mezcla con la naturaleza de otro. Así como para alguien que ha entrado en el agua solo hay agua en todas las direcciones y nada más, del mismo modo, en el kasina de tierra, solo existe el kasina de tierra. No hay mezcla con otros kasinas. Este mismo método debe aplicarse en todos los casos. 'Appamāṇa' (inconmensurable) se dice en referencia a la expansión ilimitada de la pervasión de cada uno. Pues al pervadirlos con la mente, los pervade en su totalidad, sin tomar una medida como 'este es su inicio, este es su medio'. 'Viññāṇakasiṇa' se refiere aquí a la conciencia que ocurre en el espacio obtenido al remover el kasina (kasiṇugghāṭimākāsa). Allí, la dirección hacia arriba, abajo y a los lados debe entenderse respecto a la conciencia que ocurre en ese espacio obtenido tras remover uno de los nueve kasinas. Este es el resumen aquí; sin embargo, según el método del desarrollo de los temas de meditación (kammaṭṭhāna), estos kasinas de tierra y demás se explican detalladamente en el Visuddhimagga. 6. කාළීසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Kāḷīsutta. 26. ඡට්ඨෙ [Pg.301] කුමාරිපඤ්හෙසූති කුමාරීනං මාරධීතානං පුච්ඡාසු. අත්ථස්ස පත්තිං හදයස්ස සන්තින්ති ද්වීහිපි පදෙහි අරහත්තමෙව කථිතං. සෙනන්ති රාගාදිකිලෙසසෙනං. පියසාතරූපන්ති පියජාතිකෙසු ච සාතජාතිකෙසු ච වත්ථූසු උප්පජ්ජනතො එවංලද්ධනාමං. එකොහං ඣායං සුඛමනුබොධින්ති එවං කිලෙසසෙනං ජිනිත්වා අහං එකකොව ඣායන්තො සුඛං අනුබුජ්ඣිං සච්ඡිඅකාසිං. සක්ඛින්ති සක්ඛිභාවප්පත්තං ධම්මසක්ඛිං. න සම්පජ්ජති කෙනචි මෙති මය්හං කෙනචි සද්ධිං මිත්තධම්මො නාම නත්ථි. පථවීකසිණසමාපත්තිපරමා ඛො, භගිනි, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා අත්ථොති අභිනිබ්බත්තෙසුන්ති පථවීකසිණසමාපත්තිපරමො උත්තමො අත්ථොති ගහෙත්වා අභිනිබ්බත්තෙසුං. යාවතා ඛො, භගිනි, පථවීකසිණසමාපත්තිපරමතාති යත්තකා පථවීකසිණසමාපත්තියා උත්තමකොටි. තදභිඤ්ඤාසි භගවාති තං භගවා අභිඤ්ඤාපඤ්ඤාය අභිඤ්ඤාසි. අස්සාදමද්දසාති සමුදයසච්චං අද්දස. ආදීනවමද්දසාති දුක්ඛසච්චං අද්දස. නිස්සරණමද්දසාති නිරොධසච්චං අද්දස. මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනමද්දසාති මග්ගසච්චං අද්දස. අත්ථස්ස පත්තීති එතෙසං චතුන්නං සච්චානං දිට්ඨත්තා අරහත්තසඞ්ඛාතස්ස අත්ථස්ස පත්ති, සබ්බදරථපරිළාහවූපසන්තතාය හදයස්ස සන්තීති. 26. En el sexto sutta, la expresión 'kumāripañhesū' se refiere a las preguntas planteadas por las hijas de Mara. Con las dos frases 'atthassa pattiṃ' (el logro del propósito) y 'hadayassa santiṃ' (la paz del corazón), se indica exclusivamente el fruto del Arhatado (arahatta-phala). 'Senant' se refiere al ejército de las impurezas (kilesa) como el deseo (rāga) y otros. 'Piyasātarūpanti' recibe este nombre porque surge en objetos que son de naturaleza querida y placentera. 'Ekohaṃ jhāyaṃ sukhamanubodhiṃ' significa que, habiendo vencido al ejército de las impurezas, meditando solo, comprendí y realicé la felicidad del fruto. 'Sakkhiṃ' se refiere a la cualidad de ser un testigo del Dhamma o a un estado de amistad espiritual. 'Na sampajjati kenaci me' significa que no tengo ninguna relación de amistad mundana con nadie. Respecto a la frase 'aquellos ascetas y brahmanes que han nacido considerando la obtención de la meditación de la tierra (pathavīkasiṇa) como el fin supremo', significa que tomaron dicha absorción como el beneficio más elevado y renacieron en consecuencia. 'Yāvatā kho, bhagini, pathavīkasiṇasamāpattiparamatā' indica el límite máximo de la perfección en la meditación de la tierra. 'Tadabhiññāsi bhagavā' significa que el Bienaventurado conoció ese límite mediante su sabiduría superior. 'Assādamaddasā' significa que vio la verdad del origen (samudayasacca). 'Ādīnavamaddasā' significa que vio la verdad del sufrimiento (dukkhasacca). 'Nissaraṇamaddasā' significa que vio la verdad del cese (nirodhasacca). 'Maggāmaggañāṇadassanamaddasā' significa que vio la verdad del camino (maggasacca). 'Atthassa patti' es el logro del propósito llamado Arhatado debido a la visión de estas cuatro verdades, y 'hadayassa santi' es la paz del corazón debido a la pacificación de todo tormento y angustia. 7. පඨමමහාපඤ්හසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al primer Mahāpañhasutta. 27. සත්තමෙ අභිජානාථාති අභිජානිත්වා පච්චක්ඛං කත්වා විහරථ. අභිඤ්ඤායාති අභිජානිත්වා. ඉධාති ඉමාය. ධම්මදෙසනාය වා ධම්මදෙසනන්ති යදිදං සමණස්ස ගොතමස්ස ධම්මදෙසනාය සද්ධිං අම්හාකං ධම්මදෙසනං, අම්හාකං වා ධම්මදෙසනාය සද්ධිං සමණස්ස ගොතමස්ස ධම්මදෙසනං ආරබ්භ නානාකරණං වුච්චෙථ, තං කිං නාමාති වදන්ති. දුතියපදෙපි එසෙව නයො. ඉති තෙ මජ්ඣෙ භින්නසුවණ්ණං විය සාසනෙන සද්ධිං අත්තනො ලද්ධිං වචනමත්තෙන සමධුරං ඨපයිංසු. නෙව අභිනන්දිංසූති ‘‘එවමෙත’’න්ති න සම්පටිච්ඡිංසු. නප්පටික්කොසිංසූති ‘‘න ඉදං එව’’න්ති නප්පටිසෙධෙසුං. කස්මා? තෙ කිර ‘‘තිත්ථියා නාම අන්ධසදිසා ජානිත්වා වා අජානිත්වා වා කථෙය්‍යු’’න්ති නාභිනන්දිංසු. 27. En el séptimo sutta, 'abhijānāthā' significa: habiendo conocido directamente y habiendo realizado por vosotros mismos, permaneced en ello. 'Abhiññāyā' significa habiendo comprendido. 'Idhā' significa en esta enseñanza. Respecto a 'dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ', los seguidores de otras escuelas dicen: '¿Cuál es la distinción entre nuestra enseñanza y la enseñanza del asceta Gotama, o entre su enseñanza y la nuestra?'. En la segunda parte de la instrucción se aplica el mismo método. De esta manera, ellos trataron de situar sus propias doctrinas en igualdad de condiciones con la enseñanza del Buda, como si fuera oro roto mezclado en el medio. 'Neva abhinandiṃsu' significa que no aceptaron la veracidad de lo dicho con un 'así es esto'. 'Nappaṭikkosiṃsu' significa que no rechazaron diciendo 'esto no es así'. ¿Por qué? Se dice que no se regocijaron porque esos ascetas de otras escuelas son como ciegos, y podrían hablar con conocimiento o sin él. න [Pg.302] සම්පායිස්සන්තීති සම්පාදෙත්වා කථෙතුං න සක්ඛිස්සන්ති. උත්තරි ච විඝාතන්ති අසම්පාදනතො උත්තරිම්පි දුක්ඛං ආපජ්ජිස්සන්ති. සම්පාදෙත්වා කථෙතුං අසක්කොන්තානඤ්හි දුක්ඛං උප්පජ්ජති. යථා තං, භික්ඛවෙ, අවිසයස්මින්ති එත්ථ ච තන්ති නිපාතමත්තං. යථාති කාරණවචනං, යස්මා අවිසයෙ පඤ්හං පුච්ඡිතා හොන්තීති අත්ථො. ඉතො වා පන සුත්වාති ඉතො වා පන මම සාසනතො සුත්වා. ඉතොති තථාගතතොපි තථාගතසාවකතොපි. ආරාධෙය්‍යාති පරිතොසෙය්‍ය, අඤ්ඤථා ආරාධනං නාම නත්ථීති දස්සෙති. 'Na sampāyissantī' significa que no serán capaces de explicar o responder con plenitud. 'Uttari ca vighātaṃ' significa que, debido a su incapacidad de explicar, experimentarán una frustración aún mayor. Pues el dolor surge en aquellos que no pueden dar una respuesta completa. En la frase 'yathā taṃ, bhikkhave, avisayasmiṃ', la palabra 'taṃ' es una mera partícula. 'Yathā' expresa la causa, significando que no podrán responder satisfactoriamente porque se les ha preguntado sobre algo que no está en su dominio. 'Ito vā pana sutvā' significa habiendo escuchado de esta mi enseñanza. 'Ito' se refiere tanto al Tathagata como a sus discípulos. 'Ārādheyyā' significa que podría satisfacer o complacer; el texto muestra que no hay otra forma de lograr tal satisfacción. එකධම්මෙති එකස්මිං ධම්මෙ. ඉමිනා උද්දෙසො දස්සිතො. පරතො කතමස්මිං එකධම්මෙති ඉමිනා පඤ්හො දස්සිතො. සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකාති ඉදං පනෙත්ථ වෙය්‍යාකරණං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. සම්මා නිබ්බින්දමානොතිආදීසු පන සම්මා හෙතුනා නයෙන නිබ්බිදානුපස්සනාය නිබ්බින්දන්තො උක්කණ්ඨන්තො, විරාගානුපස්සනාය විරජ්ජන්තො, පටිසඞ්ඛානුපස්සනාය මුච්චනස්ස උපායං කත්වා විමුච්චමානො, අධිමොක්ඛවසෙන වා විමුච්චමානො සන්නිට්ඨානං කුරුමානොති අත්ථො. උදයබ්බයෙහි පරිච්ඡින්දිත්වා පුබ්බන්තාපරන්තදස්සනෙන සම්මා පරියන්තදස්සාවී. සම්මදත්ථං අභිසමෙච්චාති සම්මා සභාගත්ථං ඤාණෙන අභිසමාගන්ත්වා. දුක්ඛස්සන්තකරො හොතීති සකලවට්ටදුක්ඛස්ස පරියන්තං පරිවටුමං කරො හොති. 'Ekadhamme' se refiere a un único principio. Con esto se muestra el enunciado (uddesa). Posteriormente, con 'katamasmiṃ ekadhamme', se muestra la pregunta. 'Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā' (todos los seres subsisten por el alimento) es la explicación (veyyākaraṇa) en este contexto. El mismo método se aplica al resto. En 'sammā nibbindamāno', 'sammā' significa correctamente mediante el método causal; 'nibbindanto' es estar desencantado a través de la contemplación del desencanto (nibbidānupassanā); 'virajjanto' es perder el apego mediante la contemplación del desapasionamiento; 'vimuccamāno' es liberarse mediante la contemplación de la reflexión (paṭisaṅkhānupassanā) tras haber creado el medio para la liberación, o bien significa tomar una decisión firme mediante la determinación. 'Sammā pariyantadassāvī' es quien contempla correctamente el límite después de haber delimitado las cosas por su surgimiento y desaparición, viendo el principio y el fin. 'Sammadatthaṃ abhisameccā' significa habiendo comprendido plenamente la verdadera naturaleza con la sabiduría. 'Dukkhassantakaro hoti' significa que pone fin o término a todo el sufrimiento del ciclo de renacimientos (vaṭṭadukkha). සබ්බෙ සත්තාති කාමභවාදීසු එකවොකාරභවාදීසු ච සබ්බභවෙසු සබ්බෙ සත්තා. ආහාරට්ඨිතිකාති ආහාරතො ඨිති එතෙසන්ති ආහාරට්ඨිතිකා. ඉති සබ්බසත්තානම්පි ඨිතිහෙතු ආහාරො නාම එකො ධම්මො, තස්මිං එකධම්මෙ. නනු ච එවං සන්තෙ යං වුත්තං – ‘‘අසඤ්ඤසත්තා දෙවා අහෙතුකා අනාහාරා අඵස්සකා’’තිආදි (විභ. 1017), තං විරුජ්ඣතීති. න විරුජ්ඣති. තෙසඤ්හි ඣානං ආහාරො හොති. එවං සන්තෙපි ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරා’’ති (සං. නි. 2.11) ඉදං විරුජ්ඣතීති. ඉදම්පි න විරුජ්ඣති. එතස්මිඤ්හි සුත්තෙ නිප්පරියායෙන ආහාරලක්ඛණා ධම්මා ආහාරාති වුත්තා, ඉධ පන පරියායෙන පච්චයො ආහාරොති වුත්තො. සබ්බධම්මානඤ්හි පච්චයො ලද්ධුං වට්ටති. සො ච යං යං ඵලං ජනෙති, තං තං ආහරති නාම. තස්මා ආහාරොති වුච්චති. තෙනෙවාහ – ‘‘අවිජ්ජම්පාහං, භික්ඛවෙ, සාහාරං වදාමි, නො අනාහාරං. කො [Pg.303] ච, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජාය ආහාරො? පඤ්ච නීවරණාතිස්ස වචනීය’’න්ති (අ. නි. 10.61). අයං ඉධ අධිප්පෙතො. එතස්මිඤ්හි පච්චයාහාරෙ ගහිතෙ පරියායාහාරොපි නිප්පරියායාහාරොපි සබ්බො ගහිතොව හොති. 'Sabbe sattā' se refiere a todos los seres en todos los planos de existencia, como el plano del deseo (kāmabhava), el plano de una sola base (ekavokārabhava) y otros. 'Āhāraṭṭhitikā' significa que su estabilidad o persistencia depende del alimento. Así, el alimento es el único principio que causa la estabilidad de todos los seres. Si se objeta que esto contradice pasajes como 'los seres sin percepción (asaññasattā) son deidades sin causa, sin alimento y sin contacto', no hay contradicción, pues para ellos la absorción meditativa (jhāna) actúa como alimento. Si se objeta que esto contradice el sutta que dice 'Monjes, hay cuatro tipos de alimentos', tampoco hay contradicción. En aquel sutta, los fenómenos con la característica de sustento se llaman 'alimentos' en sentido literal (nippariyāyena). Pero aquí, en el sentido figurado o por método (pariyāyena), cualquier condición (paccaya) se llama 'alimento'. Es apropiado considerar a toda condición de los fenómenos como alimento, pues aquello que genera un fruto lo 'trae' o lo 'nutre'. Por eso dijo el Buda: 'Monjes, digo que la ignorancia tiene un alimento, no que carece de él. ¿Y cuál es el alimento de la ignorancia? Debe decirse que son los cinco obstáculos'. Este es el sentido pretendido aquí. Cuando se toma la condición como alimento, se incluyen todos los tipos de alimentos, ya sean figurados o literales. තත්ථ අසඤ්ඤීභවෙ පච්චයාහාරො ලබ්භති. අනුප්පන්නෙ හි බුද්ධෙ තිත්ථායතනෙ පබ්බජිතා වායොකසිණෙ පරිකම්මං කත්වා චතුත්ථජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා තතො වුට්ඨාය ‘‘ධි චිත්තං, ධි වතෙතං චිත්තං, චිත්තස්ස නාම අභාවොයෙව සාධු. චිත්තඤ්හි නිස්සාය වධබන්ධාදිපච්චයං දුක්ඛං උප්පජ්ජති. චිත්තෙ අසති නත්ථෙත’’න්ති ඛන්තිං රුචිං උප්පාදෙත්වා අපරිහීනජ්ඣානා කාලං කත්වා අසඤ්ඤීභවෙ නිබ්බත්තන්ති. යො යස්ස ඉරියාපථො මනුස්සලොකෙ පණිහිතො අහොසි, සො තෙන ඉරියාපථෙන නිබ්බත්තිත්වා චිත්තරූපසදිසො හුත්වා පඤ්ච කප්පසතානි තිට්ඨති. එත්තකං අද්ධානං සයිතො විය හොති. එවරූපානම්පි සත්තානං පච්චයාහාරො ලබ්භති. තෙ හි යං ඣානං භාවෙත්වා නිබ්බත්තා, තදෙව නෙසං පච්චයො හොති. යථා ජියාවෙගෙන ඛිත්තසරො යාව ජියාවෙගො අත්ථි, තාව ගච්ඡති. එවං යාව ඣානපච්චයො අත්ථි, තාව තිට්ඨන්ති. තස්මිං නිට්ඨිතෙ ඛීණවෙගො විය සරො පතන්ති. චවනකාලෙ ච තෙසං සො රූපකායො අන්තරධායති, කාමාවචරසඤ්ඤා උප්පජ්ජති, තෙන සඤ්ඤුප්පාදෙන තෙ දෙවා තම්හා කායා චුතාති පඤ්ඤායන්ති. En el reino de los seres inconscientes (asaññībhava), se obtiene el alimento de las condiciones (paccayāhāra). En efecto, antes de que surgiera el Buda, los ascetas que se ordenaron en otras escuelas religiosas, tras practicar con el kasina de aire (vāyokasiṇa) y alcanzar el cuarto jhana, al salir de ese cuarto jhana, pensaron: "¡Desprecio la mente! ¡Qué despreciable es esta mente! Ciertamente, el estado de ausencia de la mente es mejor. Pues dependiendo de la mente surge el sufrimiento que tiene como condición la muerte, el cautiverio, etc. Si la mente no existe, tal sufrimiento no existe". Habiendo generado tal preferencia y deseo, y al morir con el jhana intacto, renacen en el reino de los seres inconscientes. Cualquiera que haya sido la postura que mantenían en el mundo humano, renacen en esa misma postura y permanecen allí durante quinientos grandes eones. Durante todo ese tiempo, es como si estuvieran dormidos. Incluso para tales seres, se obtiene el alimento de las condiciones. Pues el mismo jhana que desarrollaron para renacer allí se convierte en su condición (paccayo). Así como una flecha disparada por la fuerza de la cuerda del arco viaja mientras persiste esa fuerza, así también ellos permanecen mientras dura la condición del jhana. Cuando esa condición se agota, caen como una flecha cuya fuerza se ha terminado. En el momento de su fallecimiento, ese cuerpo material desaparece, surge la percepción de la esfera de los sentidos (kāmāvacarasaññā) y, mediante ese surgimiento de la percepción, se reconoce que esos seres han fallecido de ese cuerpo. යෙ පන තෙ නෙරයිකා නෙව වුට්ඨානඵලූපජීවී, න පුඤ්ඤඵලූපජීවීති වුත්තා, තෙසං කො ආහාරොති? තෙසං කම්මමෙව ආහාරො. කිං පඤ්ච ආහාරා අත්ථීති? පඤ්ච, න පඤ්චාති ඉදං න වත්තබ්බං, නනු ‘‘පච්චයො ආහාරො’’ති වුත්තමෙතං. තස්මා යෙන කම්මෙන නිරයෙ නිබ්බත්තන්ති, තදෙව තෙසං ඨිතිපච්චයත්තා ආහාරො හොති. යං සන්ධාය ඉදං වුත්තං – ‘‘න ච තාව කාලං කරොති, යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තී හොතී’’ති (ම. නි. 3.250, 268; අ. නි. 3.36). Con respecto a los seres de los infiernos, de quienes se ha dicho que no viven ni de los frutos del esfuerzo ni de los frutos del mérito, se pregunta: "¿Cuál es su alimento?". La respuesta es: su alimento es el kamma mismo. Se pregunta: "¿Existen los cinco tipos de alimento?". No debe decirse que no existen tales cinco alimentos. ¿Acaso no he dicho que "la condición es el alimento" (paccayo āhāro)? Por lo tanto, el mismo kamma por el cual renacen en el infierno es su alimento, por ser la condición para su permanencia. En referencia a esto se ha dicho: "Y no muere mientras ese kamma malvado no se haya agotado". කබළීකාරාහාරං ආරබ්භාපි චෙත්ථ විවාදො න කාතබ්බො. මුඛෙ උප්පජ්ජනඛෙළොපි හි තෙසං ආහාරකිච්චං සාධෙති. ඛෙළො හි නිරයෙ දුක්ඛවෙදනීයො හුත්වා පච්චයො හොති, සග්ගෙ සුඛවෙදනියො. ඉති කාමභවෙ නිප්පරියායෙන චත්තාරො ආහාරා, රූපාරූපභවෙසු ඨපෙත්වා අසඤ්ඤෙ [Pg.304] සෙසානං තයො, අසඤ්ඤානඤ්චෙව අවසෙසානඤ්ච පච්චයාහාරොති ඉමිනා ආකාරෙන සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකාති වෙදිතබ්බා. තත්ථ චත්තාරො ආහාරො යො වා පන කොචි පච්චයාහාරො දුක්ඛසච්චං, ආහාරසමුට්ඨාපිකා පුරිමතණ්හා සමුදයසච්චං, උභින්නං අප්පවත්ති නිරොධසච්චං, නිරොධප්පජානනා පඤ්ඤා මග්ගසච්චන්ති එවං චතුසච්චවසෙන සබ්බවාරෙසු යොජනා කාතබ්බා. Tampoco debe haber disputa aquí respecto al alimento físico (kabaḷīkārāhāra). Pues incluso la saliva que surge en sus bocas cumple la función de alimento para ellos. En efecto, la saliva en el infierno se convierte en una condición al ser experimentada como dolor, mientras que en el cielo es una condición de felicidad. Así, en el reino de los sentidos hay cuatro alimentos de manera directa; en los reinos de la forma y sin forma, excluyendo a los seres inconscientes, los demás tienen tres alimentos; y para los seres inconscientes y todos los demás, existe el alimento de las condiciones. De esta manera, debe entenderse que todos los seres se mantienen gracias al alimento. En este sentido, los cuatro alimentos o cualquier alimento condicional son la Verdad del Sufrimiento (dukkhasacca); el deseo de una vida previa que origina el alimento es la Verdad del Origen (samudayasacca); el no surgimiento de ambos es la Verdad del Cese (nirodhasacca); y la sabiduría que comprende el cese es la Verdad del Camino (maggasacca). De esta manera, debe aplicarse la conexión con las Cuatro Nobles Verdades en todas las secciones. 8. දුතියමහාපඤ්හසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Segundo Discurso de las Grandes Preguntas 28. අට්ඨමෙ කජඞ්ගලායන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. කජඞ්ගලාති කජඞ්ගලාවාසිනො. මහාපඤ්හෙසූති මහන්තඅත්ථපරිග්ගාහකෙසු පඤ්හෙසු. යථා මෙත්ථ ඛායතීති යථා මෙ එත්ථ උපට්ඨාති. සම්මා සුභාවිතචිත්තොති හෙතුනා නයෙන සුට්ඨු භාවිතචිත්තො. එසො චෙව තස්ස අත්ථොති කිඤ්චාපි භගවතා ‘‘චත්තාරො ධම්මා’’තිආදයො පඤ්හා ‘‘චත්තාරො ආහාරා’’තිආදිනා නයෙන විස්සජ්ජිතා, යස්මා පන චතූසු ආහාරෙසු පරිඤ්ඤාතෙසු චත්තාරො සතිපට්ඨානා භාවිතා හොන්ති, තෙසු ච භාවිතෙසු චත්තාරො ආහාරා පරිඤ්ඤාතාව හොන්ති. තස්මා දෙසනාවිලාසෙන බ්‍යඤ්ජනමෙවෙත්ථ නානං, අත්ථො පන එකොයෙව. ඉන්ද්‍රියාදීසුපි එසෙව නයො. තෙන වුත්තං – ‘‘එසො චෙව තස්ස අත්ථො’’ති. අත්ථතො හි උභයම්පෙතං මජ්ඣෙ භින්නසුවණ්ණමිව හොති. 28. En el octavo sutta, "en Kajaṅgalā" (kajaṅgalāyaṃ) se refiere a la ciudad de ese nombre. "Kajaṅgalakā" son los habitantes de Kajaṅgalā. "En las grandes preguntas" (mahāpañhesu) se refiere a preguntas que abarcan grandes significados. "Tal como me parece aquí" (yathā mettha khāyati) significa "tal como se me presenta aquí". "De mente bien cultivada" (sammā subhāvitacitto) significa que su mente ha sido bien desarrollada mediante el método correcto. "Este mismo es su significado" (eso ceva tassa attho) se refiere a que, aunque el Bienaventurado respondió a preguntas como "cuatro cosas", etc., mediante el método de "los cuatro alimentos", etc., dado que al comprender plenamente los cuatro alimentos se cultivan los cuatro fundamentos de la atención (satipaṭṭhāna), y al cultivar estos se comprenden plenamente los cuatro alimentos, por lo tanto, debido a la elegancia de la enseñanza (desanāvilāsa), solo hay una diferencia en la expresión lingüística, pero el significado es el mismo. Este mismo método se aplica también a las facultades (indriya), etc. Por eso se dijo: "Este mismo es su significado". En cuanto al significado, ambas enseñanzas son como una pieza de oro partida por la mitad. 9. පඨමකොසලසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Primer Discurso sobre Kosala 29. නවමෙ යාවතාති යත්තකා. කාසිකොසලාති කාසිකොසලජනපදා. අත්ථෙව අඤ්ඤථත්තන්ති ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං අත්ථියෙව. අත්ථි විපරිණාමොති මරණම්පි අත්ථියෙව. තස්මිම්පි නිබ්බින්දතීති තස්මිම්පි සම්පත්තිජාතෙ උක්කණ්ඨති. අග්ගෙ විරජ්ජතීති සම්පත්තියා අග්ගෙ කොසලරාජභාවෙ විරජ්ජති. පගෙව හීනස්මින්ති පඨමතරංයෙව හීනෙ ඉත්තරමනුස්සානං පඤ්ච කාමගුණජාතෙ. 29. En el noveno sutta, "tanto como" (yāvatā) significa "todos los que". "Kāsi y Kosala" se refiere a los distritos de Kāsi y Kosala. "Ciertamente hay alteración" (attheva aññathattaṃ) significa que existe el estado de ser de otra manera debido al cambio. "Hay transformación" (vipariṇāmo) significa que incluso la muerte existe. "Se desencanta incluso de eso" (tasmimpi nibbindati) significa que se cansa incluso de esa prosperidad alcanzada como rey. "Se desapasiona de lo supremo" (agge virajjatīti) significa que pierde el apego a la excelencia del estado de ser el rey de Kosala. "Cuánto más de lo inferior" (pageva hīnasminti) significa que se desapasiona mucho antes de los cinco tipos de placeres sensuales de los hombres comunes e inferiores. මනොමයාති ඣානමනෙන නිබ්බත්තා. බාරාණසෙය්‍යකන්ති බාරාණසියං උප්පන්නං. තත්ථ කිර කප්පාසොපි මුදු, සුත්තකන්තිකායොපි තන්තවායාපි ඡෙකා, උදකම්පි සුචි සිනිද්ධං. උභතොභාගවිමට්ඨන්ති ද්වීසුපි පස්සෙසු මට්ඨං මුදු [Pg.305] සිනිද්ධං ඛායති. චතස්සො පටිපදා ලොකියලොකුත්තරමිස්සිකා කථිතා. සඤ්ඤාසු පඨමා කාමාවචරසඤ්ඤා, දුතියා රූපාවචරසඤ්ඤා, තතියා ලොකුත්තරසඤ්ඤා, චතුත්ථා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤා. යස්මා පන සා සඤ්ඤා අග්ගාති ආගතා, තතො පරං සඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති නාම නත්ථි, තස්මා අග්ගන්ති වුත්තා. "Hechos de mente" (manomayā) significa producidos por la mente del jhana. "De Benarés" (bārāṇaseyyakaṃ) significa producido en Bārāṇasī. Se dice que allí el algodón es suave, las hilanderas y los tejedores son expertos, y el agua es pura y tersa. "Pulido por ambos lados" (ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ) significa que se ve liso, suave y terso por ambos lados. Se han expuesto las cuatro prácticas mezclando lo mundano y lo supramundano. Entre las percepciones (saññā), la primera es la percepción del reino de los sentidos, la segunda es la del reino de la forma, la tercera es la supramundana y la cuarta es la percepción de la esfera de la nada (ākiñcaññāyatana). Debido a que esa percepción de la nada se presenta como "suprema" (aggā), y no existe una designación de percepción más allá de ella, se le llama suprema. බාහිරකානන්ති සාසනතො බහිද්ධා පවත්තානං. නො චස්සං නො ච මෙ සියාති සචෙ අහං අතීතෙ න භවිස්සං, එතරහිපි මෙ අයං අත්තභාවො න සියා. න භවිස්සාමි න මෙ භවිස්සතීති සචෙපි අනාගතෙ න භවිස්සාමි, න ච මෙ කිඤ්චි පලිබොධජාතං භවිස්සති. අග්ගෙ විරජ්ජතීති උච්ඡෙදදිට්ඨියං විරජ්ජති. උච්ඡෙදදිට්ඨි හි ඉධ නිබ්බානස්ස සන්තතාය අග්ගන්ති ජාතා. "De los externos" (bāhirakānaṃ) se refiere a quienes existen fuera de la Enseñanza. "Si yo no hubiera sido, no sería para mí" (no cassaṃ no ca me siyā) significa: si yo no hubiera existido en el pasado, esta existencia actual no sería para mí. "No seré, no será para mí" significa: si no existiera en el futuro, no habría para mí ninguna clase de preocupación. "Se desapasiona de lo supremo" (agge virajjatīti) significa que se desapasiona de la visión de aniquilación (ucchedadiṭṭhi). Pues la visión de aniquilación, en este contexto, es considerada como "suprema" por estar cerca del Nibbana. පරමත්ථවිසුද්ධින්ති උත්තමත්ථවිසුද්ධිං. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තියා එතං අධිවචනං. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනඤ්හි විපස්සනාපදට්ඨානත්තා අග්ගං නාම ජාතං, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං දීඝායුකත්තා. පරමදිට්ඨධම්මනිබ්බානන්ති ඉමස්මිඤ්ඤෙව අත්තභාවෙ පරමනිබ්බානං. අනුපාදා විමොක්ඛොති චතූහි උපාදානෙහි අග්ගහෙත්වා චිත්තස්ස විමොක්ඛො. අරහත්තස්සෙතං නාමං. පරිඤ්ඤන්ති සමතික්කමං. තත්ථ භගවා පඨමජ්ඣානෙන කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, අරූපාවචරෙහි රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති, අනුපාදානිබ්බානෙන වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤාපෙති. නිබ්බානඤ්හි සබ්බවෙදයිතප්පහානත්තා වෙදනානං පරිඤ්ඤා නාම. අනුපාදාපරිනිබ්බානන්ති අපච්චයපරිනිබ්බානං. ඉදං පන සුත්තං කථෙන්තො භගවා අනභිරතිපීළිතානි පඤ්ච භික්ඛුසතානි දිස්වා තෙසං අනභිරතිවිනොදනත්ථං කථෙසි. තෙපි අනභිරතිං විනොදෙත්වා දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා සොතාපන්නා හුත්වා අපරභාගෙ විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණිංසූති. «Paramatthavisuddhiṃ» significa la purificación del sentido supremo (uttamatthavisuddhi). Este es un término para el logro de la esfera de la ni-percepción-ni-no-percepción. En efecto, la esfera de la nada (ākiñcaññāyatana) es llamada «suprema» (agga) por ser la causa próxima (padaṭṭhāna) para la visión cabal (vipassanā), mientras que la esfera de la ni-percepción-ni-no-percepción es llamada «suprema» debido a la longevidad de la vida allí. «Paramadiṭṭhadhammanibbāna» se refiere al Nibbāna supremo en esta misma existencia física. «Anupādā vimokkho» es la liberación de la mente al no aferrarse a través de los cuatro tipos de apego (upādāna); este es un nombre para el Fruto del Arhat (arahattaphala). «Pariññā» significa superación o trascendencia. Al respecto, el Bienaventurado establece la comprensión plena (pariññā) de los placeres sensoriales mediante el primer jhāna; establece la comprensión plena de las formas (rūpa) mediante los jhānas inmateriales (arūpāvacara); y establece la comprensión plena de las sensaciones (vedanā) mediante el Nibbāna sin apego. Ciertamente, el Nibbāna se denomina comprensión plena de las sensaciones debido al abandono de todo lo que es sentido. «Anupādāparinibbāna» se refiere al parinibbāna sin condiciones (appaccaya). Al exponer este discurso (sutta), el Bienaventurado, viendo a quinientos monjes afligidos por el descontento (anabhirati), lo pronunció con el fin de disipar dicho descontento. Aquellos quinientos monjes, tras disipar su descontento, enfocaron su conocimiento siguiendo la enseñanza y se convirtieron en Sotāpannas; posteriormente, tras desarrollar la visión cabal, alcanzaron el estado de Arhat. 10. දුතියකොසලසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Segundo Discurso sobre Kosala (Dutiya Kosala Sutta) 30. දසමෙ උය්‍යොධිකා නිවත්තො හොතීති යුද්ධතො නිවත්තො හොති. ලද්ධාධිප්පායොති මහාකොසලරඤ්ඤා කිර බිම්බිසාරස්ස ධීතරං දෙන්තෙන ද්වින්නං රජ්ජානං අන්තරෙ සතසහස්සුට්ඨානො කාසිගාමො නාම ධීතු දින්නො[Pg.306]. අජාතසත්තුනා පිතරි මාරිතෙ මාතාපිස්ස රඤ්ඤො වියොගසොකෙන නචිරස්සෙව මතා. තතො රාජා පසෙනදිකොසලො ‘‘අජාතසත්තුනා මාතාපිතරො මාරිතා, මම පිතු සන්තකො ගාමො’’ති තස්සත්ථාය අට්ටං කරොති, අජාතසත්තුපි ‘‘මම මාතු සන්තකො’’ති තස්ස ගාමස්සත්ථාය. ද්වෙපි මාතුලභාගිනෙය්‍යා චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා යුජ්ඣිංසු. තත්ථ පසෙනදිකොසලො ද්වෙ වාරෙ අජාතසත්තුනා පරාජිතො නගරමෙව පාවිසි. තතියවාරෙ ‘‘කථං නු ඛො මෙ ජයො භවෙය්‍යා’’ති උපස්සුතිවසෙන යුජ්ඣිතබ්බාකාරං ඤත්වා බ්‍යූහං රචයිත්වා උභොහි පස්සෙහි පරික්ඛිපිත්වා අජාතසත්තුං ගණ්හි. තාවදෙව ජයාධිප්පායස්ස ලද්ධත්තා ලද්ධාධිප්පායො නාම අහොසි. 30. En el décimo discurso, la expresión «uyyodhikā nivatto hoti» significa que ha regresado de la batalla. «Laddhādhippāyo» significa que ha logrado su propósito. Se dice que el gran rey Kosala, al entregar a su hija al rey Bimbisāra, le dio como dote la aldea de Kāsi, que producía unos ingresos de cien mil y estaba situada en la frontera entre ambos reinos. Cuando Ajātasattu mató a su padre, la madre de este murió poco después debido al dolor de la separación del rey. Entonces el rey Pasenadi de Kosala, pensando: «Ajātasattu ha matado a sus padres, y esa aldea pertenece a mi padre», entabló un litigio por ella. Ajātasattu también reclamaba: «Pertenece a mi madre», por la misma aldea. Así, ambos, tío y sobrino, organizaron un ejército de cuatro divisiones y entraron en batalla. En dicha contienda, Pasenadi de Kosala fue derrotado por Ajātasattu en dos ocasiones y tuvo que retirarse a la ciudad. En la tercera ocasión, pensando: «¿Cómo podría obtener la victoria?», indagó sobre las tácticas de combate y, tras conocerlas, dispuso una formación de batalla (byūha), rodeó al enemigo por ambos flancos y capturó a Ajātasattu. En ese momento, al haber obtenido su deseo de victoria, fue llamado «laddhādhippāyo» (el que ha logrado su propósito). යෙන ආරාමො තෙන පායාසීති බහිනගරෙ ජයඛන්ධාවාරං නිවෙසෙත්වා ‘‘යාව නගරං අලඞ්කරොන්ති, තාව දසබලං වන්දිස්සාමි. නගරං පවිට්ඨකාලතො පට්ඨාය හි පපඤ්චො හොතී’’ති අමච්චගණපරිවුතො යෙනාරාමො තෙන පායාසි, ආරාමං පාවිසි. කස්මිං කාලෙ පාවිසීති? පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තානං භික්ඛූනං ඔවාදං දත්වා සම්මාසම්බුද්ධෙ ගන්ධකුටිං පවිට්ඨෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ච ඔවාදං සම්පටිච්ඡිත්වා අත්තනො අත්තනො රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි ගතෙ. චඞ්කමන්තීති කස්මිං සමයෙ චඞ්කමන්ති? පණීතභොජනපච්චයස්ස ථිනමිද්ධස්ස විනොදනත්ථං, දිවා පධානිකා වා තෙ. තාදිසානඤ්හි පච්ඡාභත්තං චඞ්කමිත්වා න්හත්වා සරීරං උතුං ගාහාපෙත්වා නිසජ්ජ සමණධම්මං කරොන්තානං චිත්තං එකග්ගං හොති. යෙ තෙ භික්ඛූති සො කිර ‘‘කහං සත්ථා කහං සුගතොති පරිවෙණෙන පරිවෙණං ආගන්ත්වා පුච්ඡිත්වාව පවිසිස්සාමී’’ති විලොකෙන්තො අරඤ්ඤහත්ථී විය මහාචඞ්කමෙ චඞ්කමමානෙ පංසුකූලිකෙ භික්ඛූ දිස්වා තෙසං සන්තිකං අගමාසි. තං සන්ධායෙතං වුත්තං. දස්සනකාමාති පස්සිතුකාමා. විහාරොති ගන්ධකුටිං සන්ධාය ආහංසු. අතරමානොති අතුරිතො, සණිකං පදපමාණට්ඨානෙ පදං නික්ඛිපන්තො වත්තං කත්වා සුසම්මට්ඨං මුත්තජාලසින්දුවාරසදිසං වාලුකං අවිනාසෙන්තොති අත්ථො. ආලින්දන්ති පමුඛං. අග්ගළන්ති කවාටං. උක්කාසිත්වාති උක්කාසිතසද්දං කත්වා. ආකොටෙහීති අග්ගනඛෙන ඊසකං කුඤ්චිකාඡිද්දසමීපෙ කොටෙහීති වුත්තං හොති. ද්වාරං කිර අතිඋපරි අමනුස්සා, අතිහෙට්ඨා දීඝජාතිකා කොටෙන්ති. තථා අකොටෙත්වා මජ්ඣෙ ඡිද්දසමීපෙ කොටෙතබ්බන්ති ඉදං ද්වාරකොටනවත්තන්ති [Pg.307] වදන්ති. විවරි භගවා ද්වාරන්ති න භගවා උට්ඨාය ද්වාරං විවරති, විවරතූති පන හත්ථං පසාරෙති. තතො ‘‘භගවා තුම්හෙහි අනෙකකප්පකොටීසු දානං දදමානෙහි න සහත්ථා ද්වාරවිවරණකම්මං කත’’න්ති සයමෙව ද්වාරං විවටං. තං පන යස්මා භගවතො මනෙන විවටං, තස්මා ‘‘විවරි භගවා ද්වාර’’න්ති වත්තුං වට්ටති. «Yena ārāmo tena pāyāsi» significa que, tras establecer el campamento de la victoria fuera de la ciudad, pensó: «Mientras decoran la ciudad, iré a rendir homenaje al Poseedor de las Diez Fuerzas. Pues, desde el momento en que entre en la ciudad, habrá mucha distracción (papañco)». Así, rodeado por su séquito de ministros, se dirigió hacia donde estaba el monasterio y entró en él. ¿En qué momento entró? Entró cuando el Sammasambuddha, tras dar instrucciones a los monjes que regresaban de la colecta de limosna, se había retirado a su cámara perfumada (gandhakuṭi), y la asamblea de monjes, habiendo recibido las instrucciones, se había retirado a sus respectivos lugares de retiro diurno y nocturno. Sobre «caṅkamanti» (caminan), ¿en qué momento caminan? Caminan para disipar la pereza y el letargo causados por la comida excelente, o bien son monjes dedicados al esfuerzo meditativo durante el día. En efecto, para tales monjes, tras caminar después de comer, bañarse, refrescar el cuerpo y sentarse a realizar sus deberes de asceta, su mente se vuelve unificada. «Ye te bhikkhū» se refiere a que el rey, pensando: «¿Dónde está el Maestro? ¿Dónde está el Sugata? Iré de recinto en recinto preguntando antes de entrar», vio a unos monjes que vestían mantos de trapos desechados (paṃsukūla) caminando en el gran sendero de meditación como elefantes del bosque, y se acercó a ellos. A esto se refiere lo dicho anteriormente. «Dassanakāmā» significa que desean ver. «Vihāro» se refiere a la cámara perfumada (gandhakuṭi). «Ataramāno» significa sin prisa, colocando cada pie con calma según su medida, cumpliendo con el protocolo y sin perturbar la arena bien barrida que parecía una red de perlas o flores de sinduvāra. «Ālinda» se refiere al porche o entrada. «Aggaḷa» es el cerrojo o la hoja de la puerta. «Ukkāsitvā» significa haciendo el sonido de aclarar la garganta o toser. «Ākoṭehi» significa golpear suavemente con la punta de la uña cerca del ojo de la cerradura. Se dice que los seres no humanos golpean la puerta en la parte muy alta, y los seres de cuerpo largo (serpientes) en la parte muy baja. Por ello, dicen que el protocolo para golpear la puerta es no hacerlo así, sino en el medio, cerca del orificio de la cerradura. «Vivari bhagavā dvāraṃ» (el Bienaventurado abrió la puerta) no significa que el Bienaventurado se levantara a abrirla, sino que extendió su mano con la intención de que se abriera. Entonces, como si se dijera: «Bienaventurado, vos que habéis dado limosnas durante innumerables eones, no habéis realizado con vuestra propia mano el acto de abrir una puerta», la puerta se abrió por sí sola. Sin embargo, dado que se abrió por la voluntad mental del Bienaventurado, es apropiado decir que «el Bienaventurado abrió la puerta». මෙත්තූපහාරන්ති මෙත්තාසම්පයුත්තං කායිකවාචසිකඋපහාරං. කතඤ්ඤුතන්ති අයඤ්හි රාජා පුබ්බෙ ථූලසරීරො අහොසි, දොණපාකං භුඤ්ජති. අථස්ස භගවා දිවසෙ දිවසෙ ථොකං ථොකං හාපනත්ථාය – «Mettūpahāraṃ» se refiere a una ofrenda o gesto de respeto físico y verbal asociado con el amor benevolente (mettā). En cuanto a «kataññutaṃ», se dice que este rey anteriormente era de cuerpo grueso y consumía una medida (doṇa) de arroz. Entonces, el Bienaventurado, con el fin de que redujera su peso poco a poco cada día, dijo: ‘‘මනුජස්ස සදා සතීමතො,මත්තං ජානතො ලද්ධභොජනෙ; තනුකස්ස භවන්ති වෙදනා,සණිකං ජීරති ආයුපාලය’’න්ති. (සං. නි. 1.124) – «Para el hombre que siempre es atento, que conoce la moderación en la comida obtenida; sus sensaciones de malestar disminuyen y el alimento se digiere lentamente, preservando su vida». ඉමං ඔවාදං අදාසි. සො ඉමස්මිං ඔවාදෙ ඨත්වා දිවසෙ දිවසෙ ථොකං ථොකං හාපෙත්වා අනුක්කමෙන නාළිකොදනපරමතාය සණ්ඨාසි, ගත්තානිපිස්ස තනූනි ථිරානි ජාතානි. තං භගවතා කතං උපකාරං සන්ධාය ‘‘කතඤ්ඤුතං ඛො අහං, භන්තෙ, කතවෙදිතං සම්පස්සමානො’’ති ආහ. අරියෙ ඤායෙති සහවිපස්සනකෙ මග්ගෙ. වුද්ධසීලොති වඩ්ඪිතසීලො. අරියසීලොති අපොථුජ්ජනිකෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො. කුසලසීලොති අනවජ්ජෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො. ආරඤ්ඤකොති ජායමානොපි අරඤ්ඤෙ ජාතො, අභිසම්බුජ්ඣමානොපි අරඤ්ඤෙ අභිසම්බුද්ධො, දෙවවිමානකප්පාය ගන්ධකුටියා වසන්තොපි අරඤ්ඤෙයෙව වසීති දස්සෙන්තො එවමාහ. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. El [Buda] dio esta exhortación. Permaneciendo en esta enseñanza, [el Rey Pasenadi] redujo [su comida] poco a poco cada día y gradualmente se mantuvo con la medida máxima de un cuenco de arroz; sus miembros se volvieron delgados y firmes. Refiriéndose a ese beneficio otorgado por el Bienaventurado, dijo: “Viendo ciertamente, Señor, la gratitud y el reconocimiento”. “En el noble método” significa en el Sendero junto con la visión cabal (vipassanā). “De virtud madura” significa de virtud acrecentada. “De virtud noble” significa dotado de virtudes que no pertenecen a los mundanos. “De virtud saludable” significa dotado de virtudes irreprochables. “Morador del bosque” se dice para mostrar que, aunque nació en el bosque, al alcanzar el pleno despertar también lo hizo en el bosque, e incluso cuando residía en la Cabaña Perfumada, comparable a una mansión celestial, vivía solo en el bosque. El resto, en todas partes, tiene un significado evidente. මහාවග්ගො තතියො. El Tercer Gran Vagga (Sección). 4. උපාලිවග්ගො 4. Sección de Upāli (Upālivagga). 1. උපාලිසුත්තවණ්ණනා 1. Explicación del Upāli Sutta. 31. චතුත්ථස්ස පඨමෙ සඞ්ඝසුට්ඨුතායාතිආදීසු සඞ්ඝසුට්ඨුතා නාම සඞ්ඝස්ස සුට්ඨුභාවො, ‘‘සුට්ඨු දෙවා’’ති ආගතට්ඨානෙ විය ‘‘සුට්ඨු, භන්තෙ’’ති [Pg.308] වචනසම්පටිච්ඡනභාවො. යො ච තථාගතස්ස වචනං සම්පටිච්ඡති, තස්ස තං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය සංවත්තති. තස්මා සඞ්ඝස්ස ‘‘සුට්ඨු, භන්තෙ’’ති වචනසම්පටිච්ඡනත්ථං පඤ්ඤත්තං, අසම්පටිච්ඡනෙ ආදීනවං, සම්පටිච්ඡනෙ ආනිසංසං දස්සෙත්වා, න බලක්කාරෙන අභිභවිත්වාති එතමත්ථං ආවිකරොන්තො ආහ – සඞ්ඝසුට්ඨුතායාති. සඞ්ඝඵාසුතායාති සඞ්ඝස්ස ඵාසුභාවාය, සහජීවිතාය සුඛවිහාරත්ථායාති අත්ථො. 31. En el primer sutta del cuarto vagga, respecto a “para la excelencia del Sangha” y otros términos: “la excelencia del Sangha” es el estado de bienestar del Sangha; así como en el pasaje “¡Excelente, oh rey!”, aquí significa el estado de aceptar las palabras diciendo: “Excelente, Señor”. Aquel que acepta las palabras del Tathāgata, eso conduce a su bienestar y felicidad por largo tiempo. Por lo tanto, la regla fue prescrita para la aceptación de las palabras del Sangha diciendo “Excelente, Señor”, tras mostrar el peligro de no aceptarlas y el beneficio de aceptarlas, y no subyugando por la fuerza. Aclarando este significado, dijo: “para la excelencia del Sangha”. “Para la comodidad del Sangha” significa para el bienestar del Sangha, para la vida en común y para el propósito de una morada feliz. දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායාති දුම්මඞ්කූනාම දුස්සීලපුග්ගලා, යෙ මඞ්කුතං ආපාදියමානාපි දුක්ඛෙන ආපජ්ජන්ති, වීතික්කමං කරොන්තා වා කත්වා වා න ලජ්ජන්ති, තෙසං නිග්ගහත්ථාය. තෙ හි සික්ඛාපදෙ අසති ‘‘කිං තුම්හෙහි දිට්ඨං, කිං සුතං, කිං අම්හෙහි කතං, කතමස්මිං වත්ථුස්මිං කතමං ආපත්තිං රොපෙත්වා අම්හෙ නිග්ගණ්හථා’’ති සඞ්ඝං විහෙඨෙය්‍යුං. සික්ඛාපදෙ පන සති තෙ සඞ්ඝො සික්ඛාපදං දස්සෙත්වා සහ ධම්මෙන නිග්ගහෙස්සති. තෙන වුත්තං – ‘‘දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහායා’’ති. “Para la restricción de las personas desvergonzadas”: las “personas desvergonzadas” son personas inmorales que, aunque se les haga sentir avergonzadas, lo aceptan con dificultad; no sienten vergüenza mientras cometen o después de haber cometido una transgresión; la regla es para su restricción. Pues, si no existiera la regla de entrenamiento, ellos acosarían al Sangha diciendo: “¿Qué han visto ustedes? ¿Qué han oído? ¿Qué hemos hecho? ¿Por qué motivo y con qué ofensa nos acusan y restringen?”. Pero existiendo la regla de entrenamiento, el Sangha, habiéndoles mostrado la regla de entrenamiento, los restringirá de acuerdo con el Dhamma. Por eso se dice: “para la restricción de las personas desvergonzadas”. පෙසලානන්ති පියසීලානං භික්ඛූනං ඵාසුවිහාරත්ථාය. පියසීලා හි භික්ඛූ කත්තබ්බාකත්තබ්බං සාවජ්ජානවජ්ජං වෙලං මරියාදඤ්ච අජානන්තා සික්ඛාත්තයපාරිපූරියා ඝටමානා කිලමන්ති, තෙ පන සාවජ්ජානවජ්ජං වෙලං මරියාදඤ්ච ඤත්වා සික්ඛාපාරිපූරියා ඝටමානා න කිලමන්ති. තෙන තෙසං සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනං ඵාසුවිහාරාය සංවත්තතියෙව. යො වා දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහො, ස්වෙව තෙසං ඵාසුවිහාරො. දුස්සීලපුග්ගලෙ නිස්සාය හි උපොසථප්පවාරණා න තිට්ඨන්ති, සඞ්ඝකම්මානි නප්පවත්තන්ති, සාමග්ගී න හොති, භික්ඛූ අනෙකග්ගා උද්දෙසාදීසු අනුයුඤ්ජිතුං න සක්කොන්ති. දුස්සීලෙසු පන නිග්ගහිතෙසු සබ්බොපි අයං උපද්දවො න හොති, තතො පෙසලා භික්ඛූ ඵාසු විහරන්ති. එවං ‘‘පෙසලානං භික්ඛූනං ඵාසුවිහාරායා’’ති එත්ථ ද්විධා අත්ථො වෙදිතබ්බො. “De los monjes virtuosos” significa para la morada feliz de los monjes de conducta amable. Pues los monjes de conducta amable, si no conocieran lo que debe y no debe hacerse, lo que es censurable e irreprochable, y los límites de la disciplina, se fatigarían al esforzarse por completar el triple entrenamiento; pero ellos, conociendo lo censurable e irreprochable y los límites de la disciplina, no se fatigan al esforzarse por completar el entrenamiento. Por ello, el establecimiento de las reglas de entrenamiento conduce ciertamente a su morada feliz. O bien, la restricción de las personas desvergonzadas es en sí misma la morada feliz para ellos. Pues, debido a las personas inmorales, el Uposatha y la Pavāraṇā no se mantienen, los actos del Sangha no se llevan a cabo, no hay armonía y los monjes, con mentes dispersas, no pueden dedicarse al estudio de las escrituras y demás. Pero cuando los inmorales son restringidos, todo este peligro desaparece, y por ello los monjes virtuosos viven cómodamente. Así, en la frase “para la morada feliz de los monjes virtuosos”, el significado debe entenderse de estas dos maneras. දිට්ඨධම්මිකානං ආසවානං සංවරායාති දිට්ඨධම්මිකා ආසවා නාම අසංවරෙ ඨිතෙන තස්මිංයෙව අත්තභාවෙ පත්තබ්බා පාණිප්පහාරදණ්ඩප්පහාරසත්ථප්පහාරහත්ථච්ඡෙදපාදච්ඡෙදඅකිත්තිඅයසවිප්පටිසාරාදයො දුක්ඛවිසෙසො, තෙසං සංවරාය පිදහනාය ආගමනමග්ගථකනායාති අත්ථො. සම්පරායිකානන්ති සම්පරායිකා ආසවා නාම අසංවරෙ ඨිතෙන කතපාපකම්මමූලකා [Pg.309] සම්පරායෙ නරකාදීසු පත්තබ්බා දුක්ඛවිසෙසා, තෙසං පටිඝාතත්ථාය වූපසමත්ථාය. “Para la protección contra las corrupciones de esta vida”: las “corrupciones de esta vida” son sufrimientos específicos que debe experimentar en esta misma existencia quien persiste en la falta de moderación, tales como golpes con la mano, con varas, con armas, amputación de manos, amputación de pies, mala fama, deshonor, remordimiento, etc.; para la protección contra estos, para su cierre y para la obstrucción de su camino de llegada es el significado. “Respecto a las de vidas futuras”: las “corrupciones de vidas futuras” son sufrimientos específicos basados en las malas acciones realizadas por quien persiste en la falta de moderación, que se experimentan en el futuro en los infiernos y demás; la regla es para su eliminación y para su apaciguamiento. අප්පසන්නානන්ති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා හි සති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිං ඤත්වා වා, යථාපඤ්ඤත්තං පටිපජ්ජමානෙ භික්ඛූ දිස්වා වා, යෙපි අප්පසන්නා පණ්ඩිතමනුස්සා, තෙ ‘‘යානි වත ලොකෙ මහාජනස්ස රජ්ජනදුස්සනමුය්හනට්ඨානානි, තෙහි ඉමෙ සමණා ආරකා විරතා විහරන්ති, දුක්කරං වත කරොන්තී’’ති පසාදං ආපජ්ජන්ති විනයපිටකපොත්ථකං දිස්වා මිච්ඡාදිට්ඨිකතවෙදිබ්‍රාහ්මණා විය. තෙන වුත්තං – ‘‘අප්පසන්නානං පසාදායා’’ති. “Para la fe de los que no tienen fe”: existiendo el establecimiento de las reglas de entrenamiento, ya sea por conocer dicho establecimiento o por ver a los monjes practicando según lo prescrito, incluso aquellas personas sabias que no tenían fe, adquieren fe pensando: “Ciertamente, estos ascetas viven alejados y se abstienen de aquellas cosas que en el mundo son causa de pasión, odio y confusión para la mayoría; ciertamente hacen lo que es difícil de hacer”, tal como los brahmanes de visión errónea que reconocen los beneficios al ver los textos del Vinaya Piṭaka. Por eso se dice: “para la fe de los que no tienen fe”. පසන්නානන්ති යෙපි සාසනෙ පසන්නා කුලපුත්තා, තෙපි සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිං වා ඤත්වා, යථාපඤ්ඤත්තං පටිපජ්ජමානෙ භික්ඛූ වා දිස්වා ‘‘අහො අය්‍යා දුක්කරං කරොන්ති, යෙ යාවජීවං එකභත්තා විනයසංවරං පාලෙන්තී’’ති භිය්‍යො භිය්‍යො පසීදන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘පසන්නානං භිය්‍යොභාවායා’’ති. “De los que tienen fe”: incluso aquellos hijos de buena familia que ya tienen fe en la Dispensación, ya sea al conocer el establecimiento de las reglas de entrenamiento o al ver a los monjes practicando según lo prescrito, su fe aumenta más y más pensando: “¡Oh, los nobles realizan lo que es difícil de hacer, ellos que por toda la vida mantienen la restricción del Vinaya y comen una sola vez al día!”. Por eso se dice: “para el incremento de la fe de los que tienen fe”. සද්ධම්මට්ඨිතියාති තිවිධො සද්ධම්මො පරියත්තිසද්ධම්මො පටිපත්තිසද්ධම්මො අධිගමසද්ධම්මොති. තත්ථ සකලම්පි බුද්ධවචනං පරියත්තිසද්ධම්මො නාම. තෙරස ධුතගුණා චාරිත්තවාරිත්තසීලසමාධිවිපස්සනාති අයං පටිපත්තිසද්ධම්මො නාම. නවලොකුත්තරධම්මො අධිගමසද්ධම්මො නාම. සො සබ්බොපි යස්මා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා සති භික්ඛූ සික්ඛාපදඤ්ච තස්ස විභඞ්ගඤ්ච තදත්ථජොතනත්ථං අඤ්ඤඤ්ච බුද්ධවචනං පරියාපුණන්ති, යථාපඤ්ඤත්තඤ්ච පටිපජ්ජමානා පටිපත්තිං පූරෙත්වා පටිපත්තියා අධිගන්තබ්බං ලොකුත්තරධම්මං අධිගච්ඡන්ති, තස්මා සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘සද්ධම්මට්ඨිතියා’’ති. Sobre la expresión 'Saddhammaṭṭhitiyā' (para la estabilidad del Verdadero Dhamma): el Verdadero Dhamma es de tres tipos: el Verdadero Dhamma del estudio (pariyattisaddhamma), el Verdadero Dhamma de la práctica (paṭipattisaddhamma) y el Verdadero Dhamma de la realización (adhigamasaddhamma). En este contexto, la totalidad de la palabra del Buda (buddhavacana) constituye el pariyattisaddhamma. Las trece prácticas ascéticas (dhutaguṇa), la conducta moral en sus aspectos de observancia y evitación (cārittavārittasīla), la concentración (samādhi) y la visión cabal (vipassanā) constituyen el paṭipattisaddhamma. Los nueve estados supramundanos (navalokuttaradhamma) constituyen el adhigamasaddhamma. Debido a que, cuando existe la promulgación de las reglas de entrenamiento (sikkhāpadapaññatti), los monjes aprenden tanto la regla de entrenamiento como su explicación detallada (vibhaṅga) y otros discursos del Buda para esclarecer su significado, y al practicar conforme a lo prescrito, completan la práctica y alcanzan los estados supramundanos que deben ser realizados mediante dicha práctica; por lo tanto, con la promulgación de las reglas de entrenamiento, el Verdadero Dhamma perdura por largo tiempo. Por eso se dice: 'saddhammaṭṭhitiyā'. විනයානුග්ගහායාති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තියා සති සංවරවිනයො, පහානවිනයො, සමථවිනයො, පඤ්ඤත්තිවිනයොති චතුබ්බිධො විනයො අනුග්ගහිතො හොති සූපත්ථම්භිතො. තෙන වුත්තං – ‘‘විනයානුග්ගහායා’’ති. Respecto a 'Vinayānuggahāyā' (para el apoyo del Vinaya): cuando existe la promulgación de las reglas de entrenamiento, el Vinaya, que es de cuatro tipos —Vinaya de restricción (saṃvaravinayo), Vinaya de abandono (pahānavinayo), Vinaya de pacificación (samathavinayo) y Vinaya de prescripción (paññattivinayo)—, queda bien apoyado y sostenido. Por eso se dice: 'vinayānuggahāyā'. 2. පාතිමොක්ඛට්ඨපනාසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Pātimokkhaṭṭhapanāsutta. 32. දුතියෙ පාරාජිකොති පාරාජිකාපත්තිං ආපන්නො. පාරාජිකකථා විප්පකතා හොතීති ‘‘අසුකපුග්ගලො පාරාජිකං ආපන්නො නු ඛො නො’’ති [Pg.310] එවං කථා ආරභිත්වා අනිට්ඨාපිතා හොති. එස නයො සබ්බත්ථ. 32. En el segundo sutta, 'pārājiko' se refiere a quien ha incurrido en una ofensa de derrota. 'Pārājikakathā vippakatā hoti' significa que se ha iniciado una discusión sobre si 'cierta persona ha incurrido o no en una derrota' y esta ha quedado inconclusa. Este mismo método se aplica en todos los casos similares. 3. උබ්බාහිකාසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Ubbāhikāsutta. 33. තතියෙ උබ්බාහිකායාති සම්පත්තඅධිකරණං වූපසමෙතුං සඞ්ඝතො උබ්බාහිත්වා උද්ධරිත්වා ගහණත්ථාය. විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොතීති විනයලක්ඛණෙ පතිට්ඨිතො හොති. අසංහීරොති න අඤ්ඤස්ස වචනමත්තෙනෙව අත්තනො ලද්ධිං විස්සජ්ජෙති. පටිබලොති කායබලෙනපි ඤාණබලෙනපි සමන්නාගතො. සඤ්ඤාපෙතුන්ති ජානාපෙතුං. පඤ්ඤාපෙතුන්ති සම්පජානාපෙතුං. නිජ්ඣාපෙතුන්ති ඔලොකාපෙතුං. පෙක්ඛතුන්ති පස්සාපෙතුං. පසාදෙතුන්ති සඤ්ජාතපසාදං කාතුං. අධිකරණන්ති විවාදාධිකරණාදිචතුබ්බිධං. අධිකරණසමුදයන්ති විවාදමූලාදිකං අධිකරණකාරකං. අධිකරණනිරොධන්ති අධිකරණානං වූපසමං. අධිකරණනිරොධගාමිනිං පටිපදන්ති සත්තවිධඅධිකරණසමථං. 33. En el tercer sutta, 'ubbāhikāyā' se refiere al acto de seleccionar y extraer miembros de la Sangha con el propósito de resolver un litigio (adhikaraṇa) que se ha presentado. 'Vinaye kho pana ṭhito hoti' significa que está firmemente establecido en las características de la Disciplina. 'Asaṃhīro' (inconmovible) significa que no abandona su propia convicción por las meras palabras de otro. 'Paṭibalo' (capaz) significa que está dotado tanto de fuerza física como de la fuerza del conocimiento. 'Saññāpetuṃ' significa hacer comprender. 'Paññāpetuṃ' significa hacer comprender con claridad y distinción. 'Nijjhāpetuṃ' significa hacer que otros examinen o miren. 'Pekkhatuṃ' significa hacer que otros observen. 'Pasādetuṃ' significa inspirar confianza o fe. 'Adhikaraṇanti' se refiere a los cuatro tipos de litigios, como los de disputa (vivādādhikaraṇa), etc. 'Adhikaraṇasamudayaṃ' se refiere a la causa que origina el litigio, como las raíces de la disputa. 'Adhikaraṇanirodhaṃ' se refiere a la pacificación de los litigios. 'Adhikaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ' se refiere a los siete métodos para la resolución de litigios (adhikaraṇasamatha). 4. උපසම්පදාසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Upasampadāsutta. 34. චතුත්ථෙ අනභිරතින්ති උක්කණ්ඨිතභාවං. වූපකාසෙතුන්ති විනෙතුං. අධිසීලෙති උත්තමසීලෙ. චිත්තපඤ්ඤාසුපි එසෙව නයො. 34. En el cuarto sutta, 'anabhiratiṃ' significa un estado de insatisfacción o descontento. 'Vūpakāsetuṃ' significa eliminar o disipar. 'Adhisīleti' se refiere a la virtud superior (uttamasīle). El mismo método de interpretación se aplica a los términos relativos a la mente (citta) y la sabiduría (paññā). 7. සඞ්ඝභෙදසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Saṅghabhedasutta. 37. සත්තමෙ වත්ථූහීති කාරණෙහි. අවකස්සන්තීති පරිසං ආකඩ්ඪන්ති විජටෙන්ති එකමන්තං උස්සාරෙන්ති. අපකස්සන්තීති අතිවිය ආකඩ්ඪන්ති, යථා විසංසට්ඨා හොන්ති, එවං කරොන්ති. ආවෙනි කම්මානි කරොන්තීති විසුං සඞ්ඝකම්මානි කරොන්ති. 37. En el séptimo sutta, 'vatthūhīti' significa por medio de razones o causas. 'Avakassanti' significa que atraen a la asamblea, la desentrañan y la desplazan hacia un lado. 'Apakassanti' significa que la atraen excesivamente, actuando de tal manera que queden separados o segregados. 'Āveni kammāni karontīti' significa que realizan actos formales de la Sangha (saṅghakamma) de manera separada o independiente. 9-10. ආනන්දසුත්තද්වයවණ්ණනා 9-10. Comentario a los dos Ānandasuttas. 39-40. නවමෙ කප්පට්ඨිකන්ති ආයුකප්පං නිරයම්හි ඨිතිකාරණං. කිබ්බිසං පසවතීති පාපං පටිලභති. ආපායිකොති අපායගමනීයො. නෙරයිකොති නිරයෙ නිබ්බත්තනකො. වග්ගරතොති භෙදරතො. යොගක්ඛෙමා [Pg.311] පධංසතීති යොගෙහි ඛෙමතො අරහත්තතො ධංසති විගච්ඡති. දසමෙ අනුග්ගහොති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සඞ්ගහානුග්ගහො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 39-40. En el noveno sutta, 'kappaṭṭhikaṃ' significa que permanece en el infierno durante un eon. 'Kibbisaṃ pasavatīti' significa que adquiere o acumula mal mérito. 'Āpāyiko' significa destinado a los estados de privación (apāya). 'Nerayiko' significa que causa el renacimiento en el infierno. 'Vaggarato' significa que se deleita en la división o el cisma. 'Yogakkhemā padhaṃsatīti' significa que decae o se desvía del Fruto del Arahantado, que es la seguridad frente a las ataduras (yoga). En el décimo sutta, 'anuggaho' se refiere al apoyo mutuo y la asistencia. El resto de los términos en todos los casos tiene un significado evidente. උපාලිවග්ගො චතුත්ථො. El cuarto capítulo, el Upālivagga. 5. අක්කොසවග්ගො 5. Capítulo de los Insultos (Akkosavagga). 4. කුසිනාරසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Kusinārasutta. 44. පඤ්චමස්ස චතුත්ථෙ කුසිනාරායන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. දෙවතානං අත්ථාය බලිං හරන්ති එත්ථාති බලිහරණො, තස්මිං බලිහරණෙ. අච්ඡිද්දෙන අප්පටිමංසෙනාතිආදීසු යෙන කෙනචිදෙව පහටො වා හොති, වෙජ්ජකම්මාදීනි වා කතානි, තස්ස කායසමාචාරො උපචිකාදීහි ඛායිතතාලපණ්ණං විය ඡිද්දො ච, පටිමසිතුං යත්ථ කත්ථචි ගහෙත්වා ආකඩ්ඪිතුං සක්කුණෙය්‍යතාය පටිමංසො ච හොති, විපරීතො අච්ඡිද්දො අප්පටිමංසො නාම. වචීසමාචාරො පන මුසාවාදඔමසවාදපෙසුඤ්ඤඅමූලකානුද්ධංසනාදීහි ඡිද්දො සප්පටිමංසො ච හොති, විපරීතො අච්ඡිද්දො අප්පටිමංසො. මෙත්තං නු ඛො මෙ චිත්තන්ති පලිබොධං ඡින්දිත්වා කම්මට්ඨානභාවනානුයොගෙන අධිගතං මෙ මෙත්තචිත්තං. අනාඝාතන්ති ආඝාතවිරහිතං, වික්ඛම්භනෙන විහතාඝාතන්ති අත්ථො. කත්ථ වුත්තන්ති ඉදං සික්ඛාපදං කිස්මිං නගරෙ වුත්තං. 44. En el cuarto sutta del quinto capítulo, 'kusinārāyaṃ' se refiere a la ciudad de ese nombre. 'Baliharaṇo' es un bosque donde se llevan ofrendas (bali) para el beneficio de las deidades; en ese lugar de ofrendas. En las expresiones 'acchiddena appaṭimaṃsena' (sin fisuras e inobjetable), etc., si la conducta corporal de un monje ha sido golpeada o herida por alguien, o si se han realizado procedimientos médicos, etc., su conducta es considerada 'con fisuras' (chiddo), similar a una hoja de palma carcomida por termitas, y es 'objetable' (paṭimaṃsa) porque puede ser asida o señalada por cualquier parte para ser criticada. Lo opuesto a esto se llama 'sin fisuras' (acchiddo) e 'inobjetable' (appaṭimaṃso). Respecto a la conducta verbal, esta tiene 'fisuras' y es 'objetable' si implica mentira, insultos, calumnias o acusaciones sin fundamento de ofensas graves; lo opuesto es 'sin fisuras' e 'inobjetable'. 'Mettaṃ nu kho me cittanti' se refiere a que, habiendo cortado los obstáculos y mediante el compromiso con la meditación, he alcanzado un estado mental de benevolencia. 'Anāghātaṃ' significa libre de malevolencia o rencor, habiendo suprimido la hostilidad mediante el poder de la concentración (vikkhambhanena). 'Kattha vuttaṃ' pregunta en qué ciudad fue promulgada esta regla de entrenamiento. කාලෙන වක්ඛාමීතිආදීසු එකො එකං ඔකාසං කාරෙත්වා චොදෙන්තො කාලෙන වදති නාම. සඞ්ඝමජ්ඣෙ වා ගණමජ්ඣෙ වා සලාකග්ගයාගග්ගවිතක්කමාළකභික්ඛාචාරමග්ගආසනසාලාදීසු වා උපට්ඨාකෙහි පරිවාරිතක්ඛණෙ වා චොදෙන්තො අකාලෙන වදති නාම. තච්ඡෙන වදන්තො භූතෙන වදති නාම. ‘‘දහරමහල්ලකපරිසාවචරකපංසුකූලිකධම්මකථිකපතිරූපං තව ඉද’’න්ති වදන්තො ඵරුසෙන වදති නාම. කාරණනිස්සිතං පන කත්වා, ‘‘භන්තෙ මහල්ලකත්ථ, පරිසාවචරකත්ථ, පංසුකූලිකත්ථ, ධම්මකථිකත්ථපතිරූපං තුම්හාකමිද’’න්ති වදන්තො [Pg.312] සණ්හෙන වදති නාම. කාරණනිස්සිතං කත්වා වදන්තො අත්ථසංහිතෙන වදති නාම. මෙත්තචිත්තො වක්ඛාමි නො දොසන්තරොති මෙත්තචිත්තං පච්චුපට්ඨපෙත්වා වක්ඛාමි, න දුට්ඨචිත්තො හුත්වා. En expresiones como 'kālena vakkhāmi' (hablaré en el momento oportuno), etc., un monje que reprende a otro habiendo solicitado primero permiso, se dice que habla en el 'momento oportuno' (kālena). Si reprende en medio de la Sangha, en medio de un grupo, en cobertizos donde se distribuyen billetes de comida o gachas, en pabellones de meditación, en el camino de la colecta de limosna, en la sala de estar o cuando está rodeado de seguidores, se dice que habla en un 'momento inoportuno' (akālena). Hablar con la verdad es 'hablar de lo que es real' (bhūtena). Decir: '¡Oh, anciano!', '¡Oh, miembro de la asamblea!', '¡Oh, portador de mantos de trapos!', '¡Oh, predicador del Dhamma!, ¿es esto apropiado para ti?', se considera 'hablar con rudeza' (pharusena). En cambio, basándose en la razón y diciendo: 'Venerable, usted es un anciano, es un miembro de la asamblea, es un portador de mantos de trapos, es un predicador del Dhamma; ¿es esto apropiado para usted?', se considera 'hablar con suavidad' (saṇhena). Hablar basándose en la razón y con provecho se considera 'hablar con beneficio' (atthasaṃhitena). 'Mettacitto vakkhāmi no dosantaro' significa que hablaré habiendo establecido una mente de benevolencia y no con una mente corrompida por el odio. 5. රාජන්තෙපුරප්පවෙසනසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Rājantepurappavesanasutta. 45. පඤ්චමෙ කතං වා කරිස්සන්ති වාති මෙථුනවීතික්කමං කරිංසු වා කරිස්සන්ති වා. රතනන්ති මණිරතනාදීසු යංකිඤ්චි. පත්ථෙතීති මාරෙතුං ඉච්ඡති. හත්ථිසම්බාධන්ති හත්ථීහි සම්බාධං. හත්ථිසම්මද්දන්ති වා පාඨො, තස්සත්ථො – හත්ථීහි සම්මද්දො එත්ථාති හත්ථිසම්මද්දං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. රජනීයානි රූපසද්දගන්ධරසඵොට්ඨබ්බානීති එතානි රාගජනකානි රූපාදීනි තත්ථ පරිපූරානි හොන්ති. 45. En el quinto [discurso], 'o han cometido o cometerán' se refiere a la transgresión de la conducta sexual; significa que ya la han realizado o la realizarán en el futuro. 'Tesoro' se refiere a cualquier tipo de joya, como las gemas de rubí y otras similares. 'Persigue' significa que desea matar. 'Apretado por elefantes' significa concurrido o congestionado por elefantes. Existe también la lectura 'hatthisammadda'; su significado debe entenderse de esta manera: en este palacio hay agitación o apretura producida por elefantes, por lo tanto se llama 'hatthisammadda'. El mismo método se aplica a los términos restantes como 'assasumbāda' (apretado por caballos). 'Formas, sonidos, olores, sabores y tangibles placenteros' se refiere a estos objetos sensoriales que generan deseo; en aquel palacio, estos se encuentran en plenitud. 6. සක්කසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Sakkasutta 46. ඡට්ඨෙ සොකසභයෙති සොකෙන සභයෙ. සොකභයෙති වා පාඨො, අයමෙවත්ථො. දුතියපදෙපි එසෙව නයො. යෙන කෙනචි කම්මට්ඨානෙනාති කසිවණිජ්ජාදිකම්මෙසු යෙන කෙනචි කම්මෙන. අනාපජ්ජ අකුසලන්ති කිඤ්චි අකුසලං අනාපජ්ජිත්වා. නිබ්බිසෙය්‍යාති උප්පාදෙය්‍ය ආචිනෙය්‍ය. දක්ඛොති ඡෙකො. උට්ඨානසම්පන්නොති උට්ඨානවීරියෙන සමන්නාගතො. අලං වචනායාති යුත්තො වචනාය. එකන්තසුඛප්පටිසංවෙදී විහරෙය්‍යාති එකන්තමෙව කායිකචෙතසිකසුඛං ඤාණෙන පටිසංවෙදෙන්තො විහරෙය්‍ය. අනිච්චාති හුත්වා අභාවතො. තුච්ඡාති සාරරහිතා. මුසාති නිච්චසුභසුඛා විය ඛායමානාපි තථා න හොන්තීති මුසා. මොසධම්මාති නස්සනසභාවා. තස්මා තෙ පටිච්ච දුක්ඛං උප්පජ්ජතීති සන්දස්සෙති. ඉධ පන වොති එත්ථ වො ති නිපාතමත්තං. අපණ්ණකං වා සොතාපන්නොති අවිරාධිතං එකංසෙන සොතාපන්නො වා හොති. සොපි ඣානං නිබ්බත්තෙති, බ්‍රහ්මලොකං වා ගන්ත්වා ඡසු වා කාමසග්ගෙසු එකන්තසුඛප්පටිසංවෙදී හුත්වා විහරෙය්‍ය. ඉමස්මිං සුත්තෙ සත්ථා අට්ඨඞ්ගුපොසථස්ස ගුණං කථෙසි. 46. En el sexto [discurso], 'con peligro por el pesar' significa con peligro debido a la aflicción. Existe también la lectura 'sokabhaye', pero el significado es el mismo. El mismo método se aplica al segundo término [maranasabhaye]. 'Por cualquier medio de vida' se refiere a cualquier ocupación entre las tareas como la agricultura, el comercio y otras similares. 'Sin caer en lo perjudicial' significa sin haber incurrido en ninguna acción insalubre. 'Hacer ganancias' significa que debe producir o acumular. 'Capaz' significa hábil. 'Dotado de iniciativa' significa que posee la energía del esfuerzo persistente. 'Apto para hablar' significa que es apropiado para el diálogo. 'Viviría experimentando felicidad absoluta' significa que viviría experimentando mediante el conocimiento la felicidad física y mental absoluta. 'Impermanentes' significa que, habiendo surgido, dejan de existir. 'Vacíos' significa carentes de esencia, tanto de la esencia de la permanencia por no poseer estabilidad, como de la esencia de un yo. 'Falsos' significa que, aunque aparecen como si fueran permanentes, bellos y placenteros, no lo son en realidad; por lo tanto, se llaman falsos. 'De naturaleza engañosa' significa que tienen la naturaleza de perecer. Por esta razón, muestra que el sufrimiento surge dependiendo de esos bienes. En 'idha pana vo', el término 'vo' es una mera partícula. 'Indudablemente un Sotāpanna' significa que es un Sotāpanna ciertamente y sin error. Él también, habiendo hecho surgir el jhāna, habiendo ido al mundo de Brahma o a los seis cielos sensoriales, viviría experimentando felicidad absoluta. En este sutta, el Maestro explicó las virtudes del Uposatha de ocho factores. 7. මහාලිසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Mahālisutta 47. සත්තමෙ [Pg.313] මිච්ඡාපණිහිතන්ති මිච්ඡා ඨපිතං. අධම්මචරියාවිසමචරියාති අකුසලකම්මපථවසෙන අධම්මචරියසඞ්ඛාතා විසමචරියා. කුසලකම්මපථවසෙන ඉතරා වෙදිතබ්බා. එවමිධ වට්ටමෙව කථිතං. 47. En el séptimo [discurso], 'mal dirigido' significa mal establecido. 'Conducta injusta y conducta desigual' se refiere a las conductas desiguales conocidas como conducta injusta, realizadas mediante las diez sendas de acción perjudiciales. La conducta justa y la conducta equilibrada deben entenderse de manera opuesta, según las diez sendas de acción provechosas. De este modo, en este sutta, se ha hablado precisamente de este ciclo de conducta. 8. පබ්බජිතඅභිණ්හසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Pabbajitaabhiṇhasutta 48. අට්ඨමෙ පබ්බජිතෙනාති ඝරාවාසං පහාය සාසනෙ පබ්බජ්ජං උපගතෙන. අභිණ්හන්ති අභික්ඛණං පුනප්පුනං, පච්චවෙක්ඛිතබ්බා ඔලොකෙතබ්බා සල්ලක්ඛෙතබ්බා. වෙවණ්ණියන්ති විවණ්ණභාවං. තං පනෙතං වෙවණ්ණියං දුවිධං හොති සරීරවෙවණ්ණියං පරික්ඛාරවෙවණ්ණියඤ්ච. තත්ථ කෙසමස්සුඔරොපනෙන සරීරවෙවණ්ණියං වෙදිතබ්බං. පුබ්බෙ පන නානාවිරාගානි සුඛුමවත්ථානි නිවාසෙත්වාපි නානග්ගරසභොජනං සුවණ්ණරජතභාජනෙසු භුඤ්ජිත්වාපි සිරිගබ්භෙ වරසයනාසනෙසු නිපජ්ජිත්වාපි නිසීදිත්වාපි සප්පිනවනීතාදීහි භෙසජ්ජං කත්වාපි පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය ඡින්නසඞ්ඝටිතකසාවරසපීතානි වත්ථානි නිවාසෙතබ්බානි, අයපත්තෙ වා මත්තිකපත්තෙ වා මිස්සකොදනො භුඤ්ජිතබ්බො, රුක්ඛමූලාදිසෙනාසනෙ මුඤ්ජතිණසන්ථරණාදීසු නිපජ්ජිතබ්බං, චම්මඛණ්ඩතට්ටිකාදීසු නිසීදිතබ්බං, පූතිමුත්තාදීහි භෙසජ්ජං කත්තබ්බං හොති. එවමෙත්ථ පරික්ඛාරවෙවණ්ණියං වෙදිතබ්බං. එවං පච්චවෙක්ඛතො කොපො ච මානො ච පහීයති. 48. En el octavo, 'por aquel que ha renunciado' se refiere a quien, habiendo abandonado la vida de hogar, ha tomado la renuncia en la Enseñanza. 'Frecuentemente' significa constantemente, una y otra vez. 'Debe reflexionar' significa que debe observar y notar. 'Alteración de la apariencia' se refiere al estado de tener una apariencia transformada. Esta alteración es de dos tipos: alteración del cuerpo y alteración de los requisitos. En ese contexto, la alteración del cuerpo debe entenderse por el hecho de afeitarse el cabello y la barba. Respecto a la alteración de los requisitos: mientras que anteriormente, en la vida laica, uno vestía ropas finas de diversos colores, comía alimentos de sabores excelentes en recipientes de oro y plata, dormía o se sentaba en lechos y asientos nobles en habitaciones magníficas, y preparaba medicinas con mantequilla clarificada, mantequilla fresca y otros elementos similares; a partir del momento de la renuncia, debe vestir mantos cortados, remendados y teñidos con tinte de corteza, debe comer comida mezclada ya sea en un cuenco de hierro o de arcilla, debe dormir en alojamientos como la raíz de un árbol sobre esteras de hierba muñja, debe sentarse sobre trozos de cuero o esteras de caña, y debe usar medicinas hechas con orina fermentada y otros elementos similares. Así debe entenderse aquí la alteración de los requisitos. En el monje que reflexiona de esta manera, se abandonan el enojo y el orgullo. පරපටිබද්ධා මෙ ජීවිකාති මය්හං පරෙසු පටිබද්ධා පරායත්තා චතුපච්චයජීවිකාති. එවං පච්චවෙක්ඛතො හි ආජීවො පරිසුජ්ඣති, පිණ්ඩපාතො ච අපචිතො හොති, චතූසු පච්චයෙසු අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො නාම න හොති. අඤ්ඤො මෙ ආකප්පො කරණීයොති යො ගිහීනං උරං අභිනීහරිත්වා ගීවං පග්ගහෙත්වා ලලිතෙනාකාරෙන අනියතපදවීතිහාරෙන ගමනාකප්පො හොති, තතො අඤ්ඤොව ආකප්පො මයා කරණීයො, සන්තින්ද්‍රියෙන සන්තමානසෙන යුගමත්තදස්සිනා විසමට්ඨානෙ උදකසකටෙනෙව මන්දමිතපදවීතිහාරෙන හුත්වා ගන්තබ්බන්ති පච්චවෙක්ඛිතබ්බං. එවං පච්චවෙක්ඛතො හි ඉරියාපථො සාරුප්පො හොති, තිස්සො සික්ඛා පරිපූරෙන්ති. කච්චිනුඛොති සලක්ඛණෙ නිපාතසමුදායො. අත්තාති චිත්තං. සීලතො න උපවදතීති [Pg.314] අපරිසුද්ධං තෙ සීලන්ති සීලපච්චයො න උපවදති. එවං පච්චවෙක්ඛතො හි අජ්ඣත්තං හිරී සමුට්ඨාති, සා තීසු ද්වාරෙසු සංවරං සාධෙති, තීසු ද්වාරෙසු සංවරො චතුපාරිසුද්ධිසීලං හොති, චතුපාරිසුද්ධිසීලෙ ඨිතො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති. අනුවිච්ච විඤ්ඤූ සබ්‍රහ්මචාරීති පණ්ඩිතා සබ්‍රහ්මචාරිනො අනුවිචාරෙත්වා. එවං පච්චවෙක්ඛතො හි බහිද්ධා ඔත්තප්පං සණ්ඨාති, තං තීසු ද්වාරෙසු සංවරං සාධෙතීති අනන්තරනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. "Mi sustento depende de otros" significa que mi vida basada en los cuatro requisitos depende de otros, está subordinada a otros. En el monje que reflexiona así, el modo de vida se purifica y la comida de limosna es considerada con atención; no ocurre lo que se llama el uso de los cuatro requisitos sin reflexión. "Debo adoptar un comportamiento diferente" significa que mientras el comportamiento de los laicos al caminar es con el pecho erguido, el cuello levantado y con pasos elegantes e irregulares, yo debo adoptar un comportamiento distinto a ese. Se debe reflexionar que uno debe caminar con las facultades tranquilas, la mente en paz, mirando a la distancia de un yugo, y en terrenos desiguales, caminar con pasos lentos y medidos como un carro que transporta agua. En quien reflexiona así, el comportamiento se vuelve apropiado y se perfeccionan los tres entrenamientos. "Acaso mi propio ser" es un conjunto de partículas en el sentido de una característica. "Ser" significa la mente. "No me reprocha por mi virtud" significa que no me acusa por causa de la virtud, diciendo: "Tu virtud no es pura". En quien reflexiona así, surge internamente el sentido de la vergüenza (hiri), la cual produce el autocontrol en las tres puertas. El autocontrol en las tres puertas constituye la virtud de pureza cuádruple. Establecido en esta virtud, desarrollando la visión cabal, alcanza el estado de Arhat. "Los sabios compañeros de vida santa, tras examinar" se refiere a los compañeros sabios. En quien reflexiona de este modo, se establece externamente el temor moral (ottappa). Que este temor produce el autocontrol en las tres puertas debe entenderse mediante el mismo método mencionado anteriormente. නානාභාවො විනාභාවොති ජාතියා නානාභාවො, මරණෙන විනාභාවො. එවං පච්චවෙක්ඛතො හි තීසු ද්වාරෙසු අසංවුතාකාරො නාම න හොති, මරණස්සති සූපට්ඨිතා හොති. කම්මස්සකොම්හීතිආදීසු කම්මං මය්හං සකං අත්තනො සන්තකන්ති කම්මස්සකා. කම්මෙන දාතබ්බං ඵලං දායං, කම්මස්ස දායං කම්මදායං, තං ආදීයාමීති කම්මදායාදො. කම්මං මය්හං යොනි කාරණන්ති කම්මයොනි. කම්මං මය්හං බන්ධු ඤාතකොති කම්මබන්ධු. කම්මං මය්හං පටිසරණං පතිට්ඨාති කම්මපටිසරණො. තස්ස දායාදො භවිස්සාමීති තස්ස කම්මස්ස දායාදො තෙන දින්නඵලං පටිග්ගාහකො භවිස්සාමි. එවං කම්මස්සකතං පන පච්චවෙක්ඛතො පාපකරණං නාම න හොති. කථංභූතස්ස මෙ රත්තින්දිවා වීතිවත්තන්තීති කින්නු ඛො මෙ වත්තප්පටිපත්තිං කරොන්තස්ස, උදාහු අකරොන්තස්ස, බුද්ධවචනං සජ්ඣායන්තස්ස, උදාහු අසජ්ඣායන්තස්ස, යොනිසොමනසිකාරෙ කම්මං කරොන්තස්ස, උදාහු අකරොන්තස්සාති කථංභූතස්ස මෙ රත්තින්දිවා වීතිවත්තන්ති, පරිවත්තන්තීති අත්ථො. එවං පච්චවෙක්ඛතො හි අප්පමාදො පරිපූරති. Respecto a 'diversidad y separación' (nānābhāvo vinābhāvo), significa diversidad debido al nacimiento y separación debido a la muerte. Ciertamente, para un monje que reflexiona así, no existe la falta de control en las tres puertas; su atención plena sobre la muerte queda bien establecida. Al reflexionar sobre el hecho de ser dueño de sus acciones (kammassakata), no ocurre la realización de malas acciones. La frase '¿cómo transcurren mis días y noches?' significa: ¿transcurren mis días y noches practicando los deberes del ciclo o no practicándolos? ¿Recitando la palabra del Buddha o no recitándola? ¿Realizando actos con atención sabia (yonisomanasikāra) o no realizándolos? En este sentido se pregunta: ¿cómo transcurren y cambian mis días y noches? Para quien reflexiona de esta manera, la diligencia (appamāda) se perfecciona. සුඤ්ඤාගාරෙ අභිරමාමීති විවිත්තොකාසෙ සබ්බිරියාපථෙසු එකකොව හුත්වා කච්චි නු ඛො අභිරමාමීති අත්ථො. එවං පච්චවෙක්ඛතො කායවිවෙකො පරිපූරති. උත්තරිමනුස්සධම්මොති උත්තරිමනුස්සානං උක්කට්ඨමනුස්සභූතානං ඣායීනඤ්චෙව අරියානඤ්ච ඣානාදිධම්මො, දසකුසලකම්මපථසඞ්ඛාතමනුස්සධම්මතො වා උත්තරිතරො විසිට්ඨතරො ධම්මො මෙ මම සන්තානෙ අත්ථි නු ඛො, සන්ති නු ඛොති අත්ථො. අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසොති මහග්ගතලොකුත්තරපඤ්ඤා පජානනට්ඨෙන ඤාණං, චක්ඛුනා දිට්ඨමිව ධම්මං පච්චක්ඛකරණතො දස්සනට්ඨෙන දස්සනන්ති ඤාණදස්සනං, අරියං විසුද්ධං උත්තමං ඤාණදස්සනන්ති [Pg.315] අරියඤාණදස්සනං, අලං පරියත්තකං කිලෙසවිද්ධංසනසමත්ථං අරියඤාණදස්සනමෙත්ථ, අස්ස වාති අලමරියඤාණදස්සනො, ඣානාදිභෙදො උත්තරිමනුස්සධම්මො අලමරියඤාණදස්සනො ච සො විසෙසො චාති අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො. අථ වා තමෙව කිලෙසවිද්ධංසනසමත්ථං විසුද්ධං ඤාණදස්සනමෙව විසෙසොති අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො වා. අධිගතොති පටිලද්ධො මෙ අත්ථි නු ඛො. සොහන්ති පටිලද්ධවිසෙසො සො අහං. පච්ඡිමෙ කාලෙති මරණමඤ්චෙ නිපන්නකාලෙ. පුට්ඨොති සබ්‍රහ්මචාරීහි අධිගතගුණවිසෙසං පුච්ඡිතො. න මඞ්කු භවිස්සාමීති පතිතක්ඛන්ධො නිත්තෙජො න හෙස්සාමීති. එවං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස හි මොඝකාලකිරියා නාම න හොති. 'Me deleito en una morada vacía' (suññāgāre abhiramāmi) significa que, estando solo en todas las posturas en un lugar solitario, se pregunta: '¿realmente me deleito?'. Para el monje que reflexiona así, el aislamiento corporal (kāyaviveka) se perfecciona. 'Cualidad humana superior' (uttarimanussadhamma) se refiere a los estados de los jhanas y otros logros de los meditadores y de los nobles que son seres superiores, o bien a un estado superior y distinguido respecto al estado humano definido por los diez senderos de acción saludable. El significado es: '¿existe este estado en mi continuidad mental o no?'. 'Distinción del conocimiento y la visión de los nobles' (alamariyañāṇadassanaviseso) significa: conocimiento (ñāṇa) en el sentido de comprender con la sabiduría sublime y supramundana; visión (dassana) en el sentido de ver el Dhamma manifiesto como si fuera con el ojo físico; por tanto, 'conocimiento y visión'. 'Noble' significa puro y supremo. 'Distinción del conocimiento y la visión de los nobles' se refiere a un conocimiento capaz de destruir las impurezas. En el momento final, cuando se yace en el lecho de muerte, si se le pregunta por sus compañeros de vida santa sobre sus logros especiales, no se sentirá avergonzado ni decaído. Para quien reflexiona así, el morir en vano no ocurre. 9-10. සරීරට්ඨධම්මසුත්තාදිවණ්ණනා 9-10. Comentario al Sarīraṭṭhadhamma Sutta y otros. 49-50. නවමෙ පොනොබ්භවිකොති පුනබ්භවනිබ්බත්තකො. භවසඞ්ඛාරොති භවසඞ්ඛරණකම්මං. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටමෙව කථිතං. දසමෙ සීලබාහුසච්චවීරියසතිපඤ්ඤා ලොකියලොකුත්තරාමිස්සිකා කථිතා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 49-50. En el noveno sutta, 'que conduce al renacimiento' (ponobbhaviko) significa que genera un nuevo renacimiento. 'Construcciones del devenir' (bhavasaṅkhāro) se refiere a la acción que construye el devenir. En este sutta se habla únicamente del ciclo del renacimiento y de su cese. En el décimo sutta, se habla de la virtud, el conocimiento profundo, el esfuerzo, la atención plena y la sabiduría, mezclando lo mundano y lo supramundano. El resto tiene un significado evidente en todas partes. අක්කොසවග්ගො පඤ්චමො. El quinto vagga es el Akkosavagga (Capítulo de los Insultos). පඨමපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං. Concluye el primer conjunto de cincuenta (Paṭhamapaṇṇāsaka). 2. දුතියපණ්ණාසකං 2. El segundo conjunto de cincuenta (Dutiyapaṇṇāsaka). (6) 1. සචිත්තවග්ගො (6) 1. Sacittavagga (Capítulo sobre la propia mente). 1-4. සචිත්තසුත්තාදිවණ්ණනා 1-4. Comentario al Sacitta Sutta y otros. 51-54. දුතියස්ස [Pg.316] පඨමෙ සචිත්තපරියායකුසලොති අත්තනො චිත්තවාරකුසලො. රජන්ති ආගන්තුකඋපක්කිලෙසං. අඞ්ගණන්ති තත්ථජාතකඅඞ්ගකාළතිලකාදිං. ආසවානං ඛයායාති අරහත්තත්ථාය. තතියෙ පටිභානෙනාති වචනසණ්ඨානෙන. චතුත්ථෙ අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනායාති සඞ්ඛාරපරිග්ගාහකවිපස්සනාය. 51-54. En el primer sutta del segundo vagga, 'hábil en los estados de la propia mente' (sacittapariyāyakusalo) significa ser diestro en los movimientos de su propia mente. 'Polvo' (raja) se refiere a la impureza adventicia. 'Mancha' (aṅgaṇa) se refiere a lo nacido internamente, como las marcas corporales. 'Para la destrucción de los influjos' (āsavānaṃ khayāya) significa para alcanzar el estado de Arahant. En el tercer sutta, 'por la elocuencia' (paṭibhānena) se refiere a la fluidez del habla. En el cuarto sutta, 'por la visión cabal de los fenómenos de sabiduría superior' (adhipaññādhammavipassanāyā) se refiere a la visión cabal que discierne las formaciones (saṅkhāra). 8. මූලකසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Mūlaka Sutta. 58. අට්ඨමෙ අමතොගධාති එත්ථ සඋපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු කථිතා, නිබ්බානපරියොසානාති එත්ථ අනුපාදිසෙසා. අනුපාදිසෙසං පත්තස්ස හි සබ්බෙ ධම්මා පරියොසානප්පත්තා නාම හොන්ති. සෙසපදානි හෙට්ඨා වුත්තත්ථානෙව. 58. En el octavo sutta, en 'sumergido en lo inmortal' (amatogadhā), se habla del elemento del Nibbāna con residuo (saupādisesā nibbānadhātu). En 'con el Nibbāna como término' (nibbānapariyosānā), se habla del elemento del Nibbāna sin residuo (anupādisesā nibbānadhātu). Ciertamente, para quien ha alcanzado el Nibbāna sin residuo, todos los fenómenos se consideran finalizados. Los términos restantes tienen el mismo significado que se ha explicado anteriormente. 9. පබ්බජ්ජාසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Pabbajjā Sutta. 59. නවමෙ තස්මාති යස්මා එවං අපරිචිතචිත්තස්ස සාමඤ්ඤත්ථො න සම්පජ්ජති, තස්මා. යථාපබ්බජ්ජාපරිචිතඤ්ච නො චිත්තං භවිස්සතීති යථා පබ්බජ්ජානුරූපෙන පරිචිතං. යෙ හි කෙචි පබ්බජන්ති නාම, සබ්බෙ තෙ අරහත්තං පත්ථෙත්වා. තස්මා යං චිත්තං අරහත්තාධිගමත්ථාය පරිචිතං වඩ්ඪිතං, තං යථාපබ්බජ්ජාපරිචිතං නාමාති වෙදිතබ්බං. එවරූපං පන චිත්තං භවිස්සතීති සික්ඛිතබ්බං. ලොකස්ස සමඤ්ච විසමඤ්චාති සත්තලොකස්ස සුචරිතදුච්චරිතානි. ලොකස්ස භවඤ්ච විභවඤ්චාති තස්ස වඩ්ඪිඤ්ච විනාසඤ්ච, තථා සම්පත්තිඤ්ච විපත්තිඤ්ච. ලොකස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්චාති පන සඞ්ඛාරලොකං සන්ධාය වුත්තං, ඛන්ධානං නිබ්බත්තිඤ්ච භෙදඤ්චාති අත්ථො. 59. En el noveno sutta, 'por lo tanto' (tasmā) se emplea porque el fruto de la vida ascética no se perfecciona para aquel cuya mente no está así cultivada. 'Nuestra mente estará cultivada de acuerdo con la vida ascética' significa cultivada de una manera adecuada para el estado de monje. Todos los que se ordenan lo hacen aspirando al estado de Arahant. Por tanto, debe entenderse que la mente cultivada y desarrollada para alcanzar el estado de Arahant es la mente 'cultivada de acuerdo con la vida ascética'. Se debe entrenar con el propósito de que tal mente surja. 'El equilibrio y el desequilibrio del mundo' se refiere a las buenas y malas conductas de los seres. 'El devenir y el no devenir del mundo' se refiere a su progreso y decadencia, así como a su prosperidad y ruina. 'El surgimiento y la desaparición del mundo' se dice con referencia al mundo de las formaciones (saṅkhāraloka), significando el nacimiento y la disolución de los agregados (khandhas). 10. ගිරිමානන්දසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Girimānanda Sutta. 60. දසමෙ [Pg.317] අනුකම්පං උපාදායාති ගිරිමානන්දත්ථෙරෙ අනුකම්පං පටිච්ච. චක්ඛුරොගොතිආදයො වත්ථුවසෙන වෙදිතබ්බා. නිබ්බත්තිතප්පසාදානඤ්හි රොගො නාම නත්ථි. කණ්ණරොගොති බහිකණ්ණෙ රොගො. පිනාසොති බහිනාසිකාය රොගො. නඛසාති නඛෙහි විලෙඛිතට්ඨානෙ රොගො. පිත්තසමුට්ඨානාති පිත්තසමුට්ඨිතා. තෙ කිර ද්වත්තිංස හොන්ති. සෙම්හසමුට්ඨානාදීසුපි එසෙව නයො. උතුපරිණාමජාති උතුපරිණාමෙන අච්චුණ්හාතිසීතෙන උප්පජ්ජනකරොගා. විසමපරිහාරජාති අතිචිරට්ඨානනිසජ්ජාදිනා විසමපරිහාරෙන ජාතා. ඔපක්කමිකාති වධබන්ධනාදිනා උපක්කමෙන ජාතා. කම්මවිපාකජාති බලවකම්මවිපාකසම්භූතා. සන්තන්ති රාගාදිසන්තතාය සන්තං. අතප්පකට්ඨෙන පණීතං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 60. En el décimo sutta, 'movido por la compasión' (anukampaṃ upādāya) significa en dependencia de la compasión hacia el anciano Girimānanda. Los términos como 'enfermedad de los ojos', etc., deben entenderse de acuerdo con su base física (vatthu). Pues, en verdad, no existe tal cosa como una enfermedad en la sensibilidad (pasāda) producida por el kamma. 'Enfermedad del oído' (kaṇṇarogo) es una enfermedad en el oído externo. 'Catarrho' (pināso) es una enfermedad de la nariz externa. 'Nakhasā' es una enfermedad en un lugar rasguñado por las uñas. 'Originadas por la bilis' (pittasamuṭṭhānā) son aquellas que surgen de la bilis; se dice que estas son treinta y dos. El mismo método se aplica a las originadas por la flema y otras. 'Nacidas del cambio estacional' (utupariṇāmajā) son las enfermedades que surgen por la transformación del clima, como el calor o el frío extremos. 'Nacidas de un cuidado desigual' (visamaparihārajā) son las nacidas del mantenimiento irregular del cuerpo, como permanecer de pie o sentado por demasiado tiempo. 'Producidas por agresiones' (opakkamikā) son las nacidas del asalto de otros, como golpes o ataduras. 'Nacidas de la maduración del kamma' (kammavipākajā) son las producidas por la maduración de un kamma perjudicial poderoso. 'Pacífico' (santaṃ) significa pacífico debido a la extinción de la lujuria y demás pasiones. 'Exquisito' (paṇītaṃ) en el sentido de no causar tormento (rindiendo satisfacción). El resto de los términos en todos los lugares tiene un significado evidente. සචිත්තවග්ගො පඨමො. El primer vagga es el Sacitta Vaggo. (7) 2. යමකවග්ගො (7) 2. El Vagga de los Pares (Yamakavaggo). 1. අවිජ්ජාසුත්තාදිවණ්ණනා 1. Comentario al Avijjā Sutta y otros. 61-62. දුතියස්ස පඨමෙ සාහාරන්ති සපච්චයං. විජ්ජාවිමුත්තින්ති ඵලඤාණඤ්චෙව සෙසසම්පයුත්තධම්මෙ ච. බොජ්ඣඞ්ගාති මග්ගබොජ්ඣඞ්ගා. දුතියෙ භවතණ්හායාති භවපත්ථනාය. එවං ද්වීසුපි සුත්තෙසු වට්ටමෙව කථිතං, වට්ටඤ්චෙත්ථ පඨමෙ සුත්තෙ අවිජ්ජාමූලකං වට්ටං කථිතං, දුතියෙ තණ්හාමූලකං. 61-62. En el primer sutta del segundo vagga, 'con sustento' (sāhāraṃ) significa con condiciones. 'Conocimiento y liberación' (vijjāvimuttiṃ) se refiere tanto al conocimiento del fruto (phalañāṇa) como a los estados mentales asociados restantes. 'Factores de iluminación' (bojjhaṅgā) son los factores de iluminación del noble camino. En el segundo sutta, 'sed de existencia' (bhavataṇhāya) significa el anhelo por la existencia. Así, en ambos suttas se habla únicamente del ciclo de la existencia (vaṭṭa); en el primer sutta se habla del ciclo que tiene como raíz la ignorancia, y en el segundo, de aquel que tiene como raíz la sed. 3-4. නිට්ඨඞ්ගතසුත්තාදිවණ්ණනා 3-4. Comentario al Niṭṭhaṅgata Sutta y otros. 63-64. තතියෙ නිට්ඨං ගතාති නිබ්බෙමතිකා. ඉධ නිට්ඨාති ඉමස්මිංයෙව ලොකෙ පරිනිබ්බානං. ඉධ විහායාති ඉමං ලොකං විජහිත්වා සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මලොකං. චතුත්ථෙ අවෙච්චප්පසන්නාති අචලප්පසාදෙන සම්පන්නා. සොතාපන්නාති අරියමග්ගසොතං ආපන්නා. 63-64. En el tercer sutta, 'han llegado a la conclusión' (niṭṭhaṃ gatā) significa que no tienen dudas. 'La conclusión aquí' (idha niṭṭhā) es el parinibbāna en este mismo mundo. 'Habiendo dejado esto aquí' (idha vihāyā) significa habiendo abandonado este mundo humano para renacer en el mundo de Brahma de las Moradas Puras (suddhāvāsa). En el cuarto sutta, 'dotado de fe inamovible' (aveccappasannā) significa dotado de una devoción inquebrantable. 'Sotāpannas' son aquellos que han entrado en la corriente (sota) del noble camino. 5-7. පඨමසුඛසුත්තාදිවණ්ණනා 5-7. Comentario al primer Sukha Sutta y otros. 65-67. පඤ්චමෙ [Pg.318] වට්ටමූලකං සුඛදුක්ඛං පුච්ඡිතං, ඡට්ඨෙ සාසනමූලකං. සත්තමෙ නළකපානන්ති අතීතෙ බොධිසත්තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා වානරයූථෙන නළෙහි උදකස්ස පීතට්ඨානෙ මාපිතත්තා එවංලද්ධනාමො නිගමො. තුණ්හීභූතං තුණ්හීභූතන්ති යං යං දිසං අනුවිලොකෙති, තත්ථ තත්ථ තුණ්හීභූතමෙව. අනුවිලොකෙත්වාති තතො තතො විලොකෙත්වා. පිට්ඨි මෙ ආගිලායතීති කස්මා ආගිලායති? භගවතො හි ඡ වස්සානි මහාපධානං පදහන්තස්ස මහන්තං කායදුක්ඛං අහොසි, අථස්ස අපරභාගෙ මහල්ලකකාලෙ පිට්ඨිවාතො උප්පජ්ජි. උපාදින්නකසරීරස්ස ඨානනිසජ්ජාදීහි අප්පමත්තකෙන ආබාධෙන න සක්කා කෙනචි භවිතුං. තං ගහෙත්වාපි ථෙරස්ස ඔකාසකරණත්ථං එවමාහ. සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙත්වා එකමන්තෙ පතිරූපට්ඨානෙ පඤ්ඤත්තස්ස කප්පියමඤ්චස්ස උපරි අත්ථරිත්වා. 65-67. En el quinto sutta se pregunta sobre la felicidad y el sufrimiento que tienen como raíz el ciclo de la existencia; en el sexto, sobre aquellos que tienen como raíz la enseñanza (sāsana). En el séptimo, 'Naḷakapāna' es una aldea que recibió este nombre porque fue el lugar creado donde, en el pasado, una manada de monos bebió agua a través de cañas (naḷehi) siguiendo el consejo del Bodhisatta. 'Permaneció en silencio, en silencio' significa que en cualquier dirección que el Buda miraba, todo allí estaba en silencio. 'Habiendo observado' (anuviloketvā) significa habiendo mirado aquí y allá. En la frase 'Mi espalda me duele' (piṭṭhi me āgilāyati), ¿por qué le dolía? Debido a que el Bienaventurado se esforzó en la gran lucha (mahāpadhāna) durante seis años, experimentó un gran dolor físico; luego, en su vejez, surgió una afección de aire en su espalda. Para un cuerpo nacido de la apropiación kármica, es imposible estar libre de una dolencia, por pequeña que sea, causada por el esfuerzo de estar de pie o sentado. Habiendo tomado ese dolor como motivo, dijo esto para dar una oportunidad al anciano Sāriputta. 'Habiendo preparado el manto saṅghāṭi' significa habiéndolo extendido sobre un lecho permitido (kappiyamañca) preparado en un lugar adecuado a un lado. 9-10. කථාවත්ථුසුත්තද්වයවණ්ණනා 9-10. Comentario a los dos suttas sobre los temas de conversación (Kathāvatthu). 69-70. නවමෙ තිරච්ඡානකථන්ති අනිය්‍යානිකත්තා සග්ගමොක්ඛමග්ගානං තිරච්ඡානභූතං කථං. තත්ථ රාජානං ආරබ්භ ‘‘මහාසම්මතො මන්ධාතා ධම්මාසොකො එවංමහානුභාවො’’තිආදිනා නයෙන පවත්තකථා රාජකථා. එස නයො චොරකථාදීසු. තෙසු ‘‘අසුකො රාජා අභිරූපො දස්සනීයො’’තිආදිනා ගෙහසිතකථාව තිරච්ඡානකථා හොති, ‘‘සොපි නාම එවංමහානුභාවො ඛයං ගතො’’ති එවං පවත්තා පන කම්මට්ඨානභාවෙ තිට්ඨති. චොරෙසුපි ‘‘මූලදෙවො එවංමහානුභාවො, මෙඝදෙවො එවංමහානුභාවො’’ති තෙසං කම්මං පටිච්ච ‘‘අහො සූරා’’ති ගෙහසිතකථාව තිරච්ඡානකථා. යුද්ධෙසුපි භාරතයුද්ධාදීසු ‘‘අසුකෙන අසුකො එවං මාරිතො එවං විද්ධො’’ති කම්මස්සාදවසෙනෙව කථා තිරච්ඡානකථා, ‘‘තෙපි නාම ඛයං ගතා’’ති එවං පවත්තා පන සබ්බත්ථ කම්මට්ඨානමෙව හොති. අපිච අන්නාදීසු ‘‘එවං වණ්ණවන්තං රසවන්තං ඵස්සසම්පන්නං ඛාදිම්හ භුඤ්ජිම්හ පිවිම්හ පරිභුඤ්ජිම්හා’’ති කාමරසස්සාදවසෙන කථෙතුං න වට්ටති, සාත්ථකං පන කත්වා ‘‘පුබ්බෙ එවං වණ්ණාදිසම්පන්නං අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලං ගන්ධං සීලවන්තානං අදම්හ, චෙතියං පූජිම්හා’’ති කථෙතුං වට්ටති. 69-70. En el noveno sutta, 'charla mundana' (tiracchānakathā) se refiere a la conversación que, por no conducir a la liberación, es un obstáculo para los caminos al cielo y a la liberación. Allí, la charla que surge sobre reyes como 'Mahāsammata, Mandhātā o Dhammāsoka tenían un poder tan grande', etc., se llama charla sobre reyes (rājakathā). Este mismo método debe aplicarse a la charla sobre ladrones y otros temas. Entre ellos, la charla basada en los placeres sensuales del hogar, como 'tal rey era muy hermoso y atractivo', es charla mundana; sin embargo, si se habla diciendo 'incluso alguien con un poder tan grande ha llegado a su fin', tal conversación se sitúa como un tema de meditación (kammaṭṭhāna). Incluso sobre ladrones, si basándose en sus actos se dice 'Mūladeva tenía tal poder' u '¡oh, qué valientes!', esa conversación mundana es charla mundana. En cuanto a las guerras, como las de los Bharatas, charlar sobre cómo 'este mató a aquel' por deleite en la acción es charla mundana; pero decir 'ellos también han llegado a su fin' se convierte en todo caso en un tema de meditación. Además, sobre la comida y demás, no es apropiado hablar por deleite en el sabor de los placeres sensuales diciendo 'hemos comido, bebido o disfrutado de alimentos con tal color, sabor y textura'; por el contrario, es apropiado hablar con un propósito provechoso diciendo 'en el pasado dimos tales alimentos, bebidas, ropas, vehículos, flores y perfumes a los virtuosos, o realizamos una ofrenda a una estupa'. ඤාතිකථාදීසුපි ‘‘අම්හාකං ඤාතකා සූරා සමත්ථා’’ති වා ‘‘පුබ්බෙ මයං එවං විචිත්‍රෙහි යානෙහි විචරිම්හා’’ති වා අස්සාදවසෙන වත්තුං න වට්ටති[Pg.319], සාත්ථකං පන කත්වා ‘‘තෙපි නො ඤාතකා ඛයං ගතා’’ති වා ‘‘පුබ්බෙ මයං එවරූපා උපාහනා සඞ්ඝස්ස අදම්හා’’ති වා කථෙතබ්බං. ගාමකථාපි සුනිවිට්ඨදුන්නිවිට්ඨසුභික්ඛදුබ්භික්ඛාදිවසෙන වා ‘‘අසුකගාමවාසිනො සූරා සමත්ථා’’ති වා එවං අස්සාදවසෙනෙව න වට්ටති, සාත්ථකං පන කත්වා ‘‘සද්ධා පසන්නා’’ති වා ‘‘ඛයවයං ගතා’’ති වා වත්තුං වට්ටති. නිගමනගරජනපදකථාසුපි එසෙව නයො. Incluso en la charla sobre parientes, etc., no es apropiado hablar por deleite diciendo 'nuestros parientes son valientes y capaces' o 'en el pasado viajamos en tales vehículos diversos'; más bien, debe hablarse con un propósito útil diciendo 'nuestros parientes también han llegado a su fin' o 'en el pasado dimos tal tipo de calzado al Saṅgha'. La charla sobre aldeas, ya sea sobre si están bien o mal situadas, si son prósperas o sufren hambruna, o decir 'los habitantes de tal aldea son valientes y capaces', no es apropiada si es solo por deleite; pero es apropiado decir con propósito que 'son fieles y devotos' o que 'han llegado al fin y a la destrucción'. Este mismo método se aplica a la charla sobre pueblos, ciudades y provincias. ඉත්ථිකථාපි වණ්ණසණ්ඨානාදීනි පටිච්ච අස්සාදවසෙන න වට්ටති, ‘‘සද්ධා පසන්නා ඛයං ගතා’’ති එවමෙව වට්ටති. සූරකථාපි ‘‘නන්දිමිත්තො නාම යොධො සූරො අහොසී’’ති අස්සාදවසෙනෙව න වට්ටති, ‘‘සද්ධො අහොසි ඛයං ගතො’’ති එවමෙව වට්ටති. සුරාකථන්ති පාළියං පන අනෙකවිධං මජ්ජකථං අස්සාදවසෙන කථෙතුං න වට්ටති, ආදීනවවසෙනෙව වත්තුං වට්ටති. විසිඛාකථාපි ‘‘අසුකවිසිඛා සුනිවිට්ඨා දුන්නිවිට්ඨා සූරා සමත්ථා’’ති අස්සාදවසෙනෙව න වට්ටති, ‘‘සද්ධා පසන්නා ඛයං ගතා’’ති වට්ටති. කුම්භට්ඨානකථා නාම කූටට්ඨානකථා උදකතිත්ථකථා වුච්චති (දී. නි. අට්ඨ. 1.17; ම. නි. අට්ඨ. 2.223; සං. නි. අට්ඨ. 3.5.1080). කුම්භදාසිකථා වා. සාපි ‘‘පාසාදිකා නච්චිතුං ගායිතුං ඡෙකා’’ති අස්සාදවසෙන න වට්ටති, ‘‘සද්ධා පසන්නා’’තිආදිනා නයෙනෙව වට්ටති. En cuanto a la charla sobre mujeres, no es apropiado hablar con deleite basándose en su apariencia física o forma; es apropiado hablar solo de esta manera: 'tenían fe, eran devotas, han fallecido'. En cuanto a la charla sobre héroes, no es apropiado hablar con deleite diciendo: 'hubo un guerrero llamado Nandimitta que era valiente'; es apropiado hablar solo así: 'tenía fe, ha fallecido'. En el texto Pali, 'charla sobre bebidas alcohólicas' significa que no es apropiado hablar con deleite sobre diversos tipos de licores, sino que debe hablarse únicamente desde la perspectiva de sus peligros. En la charla sobre calles, no es apropiado hablar con deleite diciendo: 'tal calle está bien situada o mal situada, hay gente valiente y capaz'; es apropiado decir: 'tenían fe, eran devotas, han fallecido'. La charla sobre lugares de tinajas se refiere a la charla sobre alfarerías o sobre el lugar del muelle de agua; también se le llama charla sobre las siervas de las tinajas. Incluso sobre ellas, no es apropiado hablar con deleite diciendo: 'es encantadora, experta en bailar y cantar'; es apropiado hablar solo según el método de: 'tenía fe, era devota', etc. පුබ්බපෙතකථා නාම අතීතඤාතිකථා. තත්ථ වත්තමානඤාතිකථාසදිසොව විනිච්ඡයො. නානත්තකථා නාම පුරිමපච්ඡිමකථාවිමුත්තා අවසෙසා නානාසභාවා තිරච්ඡානකථා. ලොකක්ඛායිකා නාම ‘‘අයං ලොකො කෙන නිම්මිතො? අසුකෙන නාම නිම්මිතො. කාකො සෙතො අට්ඨීනං සෙතත්තා, බලාකා රත්තා ලොහිතස්ස රත්තත්තා’’තිඑවමාදිකා ලොකායතවිතණ්ඩසල්ලාපකථා. සමුද්දක්ඛායිකා නාම කස්මා සමුද්දො සාගරොති. සාගරදෙවෙන ඛතත්තා සාගරො, ඛතො මෙති හත්ථමුද්දාය නිවෙදිතත්තා සමුද්දොතිඑවමාදිකා නිරත්ථකා සමුද්දක්ඛායනකථා. භවොති වුද්ධි, අභවොති හානි. ඉති භවො ඉති අභවොති යං වා තං වා නිරත්ථකකාරණං වත්වා පවත්තිතකථා ඉතිභවාභවකථා නාම. La charla sobre los antepasados fallecidos se refiere a hablar sobre parientes del pasado. Respecto a esto, el juicio es similar al de la charla sobre parientes actuales. La charla sobre diversos temas se refiere a los tipos restantes de charla mundana de diversas naturalezas que están excluidos de las charlas mencionadas antes y después. La especulación sobre el mundo se refiere a diálogos de sofistería y materialismo como: '¿Quién creó este mundo? Tal persona lo creó. El cuervo es blanco porque sus huesos son blancos; la garza es roja porque su sangre es roja', y así sucesivamente. La especulación sobre el océano se refiere a charlas inútiles sobre el mar, como cuando se pregunta: '¿Por qué al océano se le llama Sāgara?', y se responde: 'Se llama Sāgara porque fue excavado por el rey Sāgara', o 'Se llama Samudda porque fue anunciado con un gesto de la mano diciendo: "ha sido excavado por mí"', y otras charlas sin sentido. 'Bhava' significa crecimiento y 'abhava' significa pérdida. La charla que surge al hablar de cualquier causa inútil diciendo 'esto es crecimiento' o 'esto es pérdida' se denomina charla sobre la existencia y la no existencia. තෙජසා තෙජන්ති අත්තනො තෙජසා තෙසං තෙජං. පරියාදියෙය්‍යාථාති ඛෙපෙත්වා ගහෙත්වා අභිභවෙය්‍යාථ. තත්‍රිදං වත්ථු – එකො පිණ්ඩපාතිකො [Pg.320] මහාථෙරං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, තෙජසා තෙජං පරියාදියමානා භික්ඛූ කිං කරොන්තී’’ති. ථෙරො ආහ – ආවුසො, කිඤ්චිදෙව ආතපෙ ඨපෙත්වා යථා ඡායා හෙට්ඨා න ඔතරති, උද්ධංයෙව ගච්ඡති තථා කරොන්ති. දසමෙ පාසංසානි ඨානානීති පසංසාවහානි කාරණානි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 'Con poder, el poder' significa que con el propio poder se domina el poder de aquellos [el sol y la luna]. 'Pariyādiyeyyātha' significa que después de agotarlo y tomarlo, uno debería subyugarlo. Aquí hay un relato: un monje que practicaba la recolección de limosnas le preguntó a un Gran Thera: 'Venerable señor, ¿qué hacen los monjes que agotan el poder del sol y la luna con su propio poder?'. El Thera respondió: 'Amigo, colocan algo en un lugar tal que, al hacerse así, la sombra no desciende, sino que solo asciende hacia arriba; así es como lo hacen'. En el décimo discurso, 'puntos loables' se refiere a las causas que atraen alabanza. El resto, en todos los casos, tiene un significado evidente. Aquí termina la explicación del décimo sutta. යමකවග්ගො දුතියො. El Segundo es el Yamakavagga. (8) 3. ආකඞ්ඛවග්ගො (8) 3. Vagga del Deseo 1. ආකඞ්ඛසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Ākaṅkha Sutta 71. තතියස්ස පඨමෙ සම්පන්නසීලාති පරිපුණ්ණසීලා, සීලසමඞ්ගිනො වා හුත්වාති අත්ථො. තත්ථ ද්වීහි කාරණෙහි සම්පන්නසීලතා හොති සීලවිපත්තියා ච ආදීනවදස්සනෙන, සීලසම්පත්තියා ච ආනිසංසදස්සනෙන. තදුභයම්පි විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.9, 21) විත්ථාරිතං. තත්ථ ‘‘සම්පන්නසීලා’’ති එත්තාවතා කිර භගවා චතුපාරිසුද්ධිසීලං උද්දිසිත්වා ‘‘පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතා’’ති ඉමිනා තත්ථ ජෙට්ඨකසීලං විත්ථාරෙත්වා දස්සෙසීති දීපවිහාරවාසී සුමනත්ථෙරො ආහ. අන්තෙවාසිකො පනස්ස තෙපිටකචූළනාගත්ථෙරො ආහ – උභයත්ථපි පාතිමොක්ඛසංවරොව භගවතා වුත්තො. පාතිමොක්ඛසංවරොයෙව හි සීලං, ඉතරානි පන තීණි සීලන්ති වුත්තට්ඨානං අත්ථීති අනනුජානන්තො වත්වා ආහ – ඉන්ද්‍රියසංවරො නාම ඡද්වාරාරක්ඛාමත්තකමෙව, ආජීවපාරිසුද්ධි ධම්මෙන සමෙන පච්චයුප්පත්තිමත්තකං, පච්චයසන්නිස්සිතං පටිලද්ධපච්චයෙ ඉදමත්ථන්ති පච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභුඤ්ජනමත්තකං. නිප්පරියායෙන පාතිමොක්ඛසංවරොව සීලං. යස්ස සො භින්නො, අයං සීසච්ඡින්නො විය පුරිසො හත්ථපාදෙ සෙසානි රක්ඛිස්සතීති න වත්තබ්බො. යස්ස පන සො අරොගො, අයං අච්ඡින්නසීසො විය පුරිසො ජීවිතං සෙසානි පුන පාකතිකානි කාතුං සක්කොති. තස්මා ‘‘සම්පන්නසීලා’’ති ඉමිනා පාතිමොක්ඛසංවරං උද්දිසිත්වා ‘‘සම්පන්නපාතිමොක්ඛා’’ති තස්සෙව වෙවචනං වත්වා තං විත්ථාරෙත්වා දස්සෙන්තො පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතාතිආදිමාහ. තත්ථ පාතිමොක්ඛසංවරසංවුත්තාතිආදීනි වුත්තත්ථානෙව. ආකඞ්ඛෙය්‍ය චෙති [Pg.321] ඉදං කස්මා ආරද්ධන්ති? සීලානිසංසදස්සනත්ථං. සචෙපි අචිරපබ්බජිතානං වා දුප්පඤ්ඤානං වා එවමස්ස ‘‘භගවා ‘සීලං පූරෙථ සීලං පූරෙථා’ති වදති, කො නු ඛො සීලපූරණෙ ආනිසංසො, කො විසෙසො, කා වඩ්ඪී’’ති තෙසං දස ආනිසංසෙ දස්සෙතුං එවමාහ – ‘‘අප්පෙව නාම එතං සබ්‍රහ්මචාරීනං පියමනාපතාදිආසවක්ඛයපරියොසානං ආනිසංසං සුත්වාපි සීලං පරිපූරෙය්‍යු’’න්ති. 71. En el primer sutta del tercer vagga, 'consumados en la virtud' significa que poseen una virtud completa o que están dotados de virtud. En este contexto, la consumación en la virtud ocurre por dos razones: por ver el peligro en la caída de la virtud y por ver el beneficio en la perfección de la virtud. Ambos aspectos han sido detallados por mí en el Visuddhimagga. En ese pasaje, el Thera Sumana, que residía en Dīpavihāra, dijo que el Bendito, al emplear el término 'consumados en la virtud', se refería a las cuatro virtudes de pureza total, y con la expresión 'restringidos por la restricción del Pātimokkha', detalló y mostró la virtud primordial entre ellas. Sin embargo, su discípulo, el Thera Tepiṭaka Cūḷanāga, dijo: 'En ambos casos, el Bendito se refiere únicamente a la restricción del Pātimokkha'. Sostuvo que solo la restricción del Pātimokkha es propiamente virtud, y no aceptando que las otras tres se llamen virtud, dijo: 'La restricción de las facultades es simplemente la protección de las seis puertas de los sentidos; la pureza del medio de vida es simplemente la obtención de los requisitos de manera justa y equilibrada; y lo referente a los requisitos es simplemente el uso de los mismos tras reflexionar: "esto es para este propósito".' En sentido absoluto, solo la restricción del Pātimokkha es virtud. Aquel para quien esta se rompe es como un hombre con la cabeza cortada; no se puede decir que protegerá el resto de sus extremidades. Pero aquel para quien esta está intacta es como un hombre con la cabeza no cortada, que puede restaurar el resto de sus funciones vitales a la normalidad. Por lo tanto, con 'consumados en la virtud' se refiere a la restricción del Pātimokkha, y con 'consumados en el Pātimokkha' menciona un sinónimo del mismo término, y deseando detallarlo, dijo 'restringidos por la restricción del Pātimokkha', etc. Allí, las expresiones 'restringidos por la restricción del Pātimokkha', etc., tienen el significado ya explicado. ¿Por qué se inició esta enseñanza con 'si [un monje] deseara'? Para mostrar los beneficios de la virtud. Incluso si un monje recién ordenado o de poca sabiduría pensara: 'El Bendito dice "cumplan la virtud"; ¿cuál es el beneficio de cumplir la virtud? ¿qué ventaja hay?', para mostrarles los diez beneficios, dijo esto: 'Es posible que al escuchar este beneficio que culmina en ser querido por los compañeros de vida santa y en la extinción de los flujos, cumplan plenamente la virtud'. තත්ථ ආකඞ්ඛෙය්‍ය චෙති යදි ඉච්ඡෙය්‍ය. පියො චස්සන්ති පියචක්ඛූහි සම්පස්සිතබ්බො, සිනෙහුප්පත්තියා පදට්ඨානභූතො භවෙය්‍යං. මනාපොති තෙසං මනවඩ්ඪනකො, තෙසං වා මනෙන පත්තබ්බො, මෙත්තචිත්තෙන ඵරිතබ්බොති අත්ථො. ගරූති තෙසං ගරුට්ඨානියො පාසාණච්ඡත්තසදිසො. භාවනීයොති ‘‘අද්ධායමායස්මා ජානං ජානාති පස්සං පස්සතී’’ති එවං සම්භාවනීයො. සීලෙස්වෙවස්ස පරිපූරකාරීති චතුපාරිසුද්ධිසීලෙසුයෙව පරිපූරකාරී අස්ස, අනූනෙන ආකාරෙන සමන්නාගතො භවෙය්‍යාති වුත්තං හොති. අජ්ඣත්තං චෙතොසමථමනුයුත්තොති අත්තනො චිත්තසමථෙ යුත්තො. අනිරාකතජ්ඣානොති බහි අනීහටජ්ඣානො, අවිනාසිතජ්ඣානො වා. විපස්සනායාති සත්තවිධාය අනුපස්සනාය. බ්‍රූහෙතා සුඤ්ඤාගාරානන්ති වඩ්ඪෙතා සුඤ්ඤාගාරානං. එත්ථ ච සමථවිපස්සනාවසෙන කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා රත්තින්දිවං සුඤ්ඤාගාරං පවිසිත්වා නිසීදමානො භික්ඛු ‘‘බ්‍රූහෙතා සුඤ්ඤාගාරාන’’න්ති වෙදිතබ්බො. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන ඉච්ඡන්තෙන මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය (ම. නි. අට්ඨ. 1.64 ආදයො) ආකඞ්ඛෙය්‍යසුත්තවණ්ණනාය ඔලොකෙතබ්බො. En ese contexto, sobre la expresión 'ākaṅkheyya ceti', significa 'si uno deseara'. 'Piyo cassanti' quiere decir que debe ser mirado con ojos de afecto, siendo la causa próxima para el surgimiento del afecto. 'Manāpoti' significa que deleita la mente de esos compañeros de vida santa; o bien, que debe ser alcanzado por sus mentes, o impregnado con una mente de amor benevolente; este es el significado. 'Garūti' significa que ocupa una posición de respeto para ellos, siendo semejante a un paraguas de piedra. 'Bhāvanīyoti' significa que es digno de estima de la siguiente manera: 'Ciertamente este venerable conoce lo que debe ser conocido y ve lo que debe ser visto'. 'Sīlesvevassa paripūrakārīti' significa que debe ser uno que cumple plenamente las virtudes, específicamente en las cuatro clases de moralidad de purificación total; se dice que debe estar dotado de ellas de manera completa. 'Ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttoti' significa dedicado a la tranquilidad de la propia mente. 'Anirākatajjhānoti' significa que no ha abandonado los Jhanas externamente, o que no ha destruido sus Jhanas. 'Vipassanāyāti' se refiere a los siete tipos de contemplación. 'Brūhetā suññāgārānanti' significa aquel que acrecienta los lugares solitarios. Y en este pasaje, se debe entender que un monje que ha tomado un tema de meditación mediante la tranquilidad y la visión cabal, y que entra y permanece en una morada solitaria día y noche, es un 'acrecientador de los lugares solitarios'. Este es el resumen en este punto; para una explicación detallada, quien lo desee debe consultar la explicación del Ākaṅkheyya Sutta en el Comentario al Majjhima Nikāya. ලාභීති එත්ථ න භගවා ලාභනිමිත්තං සීලාදිපරිපූරණං කථෙති. භගවා හි ‘‘ඝාසෙසනං ඡින්නකථො, න වාචං පයුතං භණෙ’’ති (සු. නි. 716) එවං සාවකෙ ඔවදති. සො කථං ලාභනිමිත්තං සීලාදිපරිපූරණං කථෙය්‍ය. පුග්ගලජ්ඣාසයවසෙන පනෙතං වුත්තං. යෙසඤ්හි එවං අජ්ඣාසයො භවෙය්‍ය ‘‘සචෙ මයං චතූහි පච්චයෙහි න කිලමෙය්‍යාම, සීලානි පරිපූරෙතුං සක්කුණෙය්‍යාමා’’ති, තෙසං අජ්ඣාසයවසෙනෙවමාහ. අපිච සරසානිසංසො එස සීලස්ස යදිදං චත්තාරො පච්චයා නාම. තථා හි පණ්ඩිතමනුස්සා කොට්ඨාදීසු ඨපිතං නීහරිත්වා අත්තනාපි අපරිභුඤ්ජිත්වා සීලවන්තානං දෙන්තීති සීලස්ස සරසානිසංසදස්සනත්ථම්පෙතං වුත්තං. Sobre el término 'lābhī' (poseedor de ganancias), aquí el Bienaventurado no está enseñando sobre el cumplimiento de la virtud por causa de obtener ganancias. Pues el Bienaventurado exhorta a sus discípulos diciendo: 'En la búsqueda de alimento, con la charla cortada, que uno no profiera palabras artificiosas'. Siendo así, ¿cómo podría Él enseñar el cumplimiento de la virtud basándose en las ganancias? Sin embargo, esto fue dicho de acuerdo con la disposición de ciertas personas. Pues para aquellos cuya disposición sea: 'Si no sufriéramos por falta de los cuatro requisitos, seríamos capaces de perfeccionar las virtudes', el Buda habló así en virtud de tal disposición. Además, los cuatro requisitos son un beneficio natural de la virtud. Así pues, las personas sabias sacan el grano almacenado en graneros y otros lugares, y sin consumirlo ellos mismos, lo entregan a los virtuosos; por lo tanto, esto fue dicho para mostrar este beneficio natural de la virtud. තතියවාරෙ [Pg.322] යෙසාහන්ති යෙසං අහං. තෙසං තෙ කාරාති තෙසං දෙවානං වා මනුස්සානං වා තෙ මයි කතා පච්චයදානකාරා. මහප්ඵලා හොන්තු මහානිසංසාති ලොකියසුඛෙන ඵලභූතෙන මහප්ඵලා, ලොකුත්තරෙන මහානිසංසා. උභයං වා එතං එකත්ථමෙව. සීලාදිගුණයුත්තස්ස හි කටච්ඡුභික්ඛාපි පඤ්චරතනමත්තාය භූමියා පණ්ණසාලාපි කත්වා දින්නා අනෙකානි කප්පසහස්සානි දුග්ගතිවිනිපාතතො රක්ඛති, පරියොසානෙ ච අමතාය ධාතුයා පරිනිබ්බානස්ස පච්චයො හොති. ‘‘ඛීරොදනං අහමදාසි’’න්තිආදීනි (වි. ව. 413) චෙත්ථ වත්ථූනි. සකලමෙව වා පෙතවත්ථු විමානවත්ථු ච සාධකං. En la tercera sección, 'yesāhaṃ' es una elisión de 'yesaṃ ahaṃ'. 'Tesaṃ te kārā' se refiere a las acciones de ofrenda de requisitos hechas hacia mí por esos seres, ya sean dioses o humanos. 'Mahapphalā hontu mahānisaṃsā' significa que tengan un gran fruto debido a la felicidad mundana resultante, y un gran beneficio debido a la felicidad supramundana. O bien, ambos términos tienen el mismo significado. Pues para aquel dotado de cualidades como la virtud, incluso una cucharada de limosna o una choza de hojas construida y entregada en un pequeño terreno de cinco codos, le protege de la caída en los estados de miseria durante muchos miles de eones y, al final, se convierte en la condición para el Parinibbāna en el elemento inmortal. Al respecto, historias como 'Yo di arroz con leche' son evidencias. O también, la totalidad del Petavatthu y el Vimānavatthu sirven como pruebas. චතුත්ථවාරෙ පෙතාති පෙච්චභවං ගතා. ඤාතීති සස්සුසසුරපක්ඛිකා. සාලොහිතාති එකලොහිතබද්ධා පිතිපිතාමහාදයො. කාලඞ්කතාති මතා. තෙසං තන්ති තෙසං තං මයි පසන්නචිත්තං, තං වා පසන්නෙන චිත්තෙන අනුස්සරණං. යස්ස හි භික්ඛුනො කාලකතො පිතා වා මාතා වා ‘‘අම්හාකං ඤාතකත්ථෙරො සීලවා කල්‍යාණධම්මො’’ති පසන්නචිත්තො හුත්වා තං භික්ඛුං අනුස්සරති, තස්ස සො චිත්තප්පසාදොපි තං අනුස්සරණමත්තම්පි මහප්ඵලං මහානිසංසමෙව හොති. En la cuarta sección, 'petā' son aquellos que han partido a la existencia futura. 'Ñātī' se refiere a los parientes, incluyendo a los del lado de los suegros. 'Sālohitā' son los consanguíneos, como el padre, el abuelo y otros. 'Kālaṅkatā' significa fallecidos. 'Tesaṃ taṃ' se refiere a aquel pensamiento de fe de ellos hacia mí, o al recuerdo hecho con una mente llena de fe. Pues si el padre o la madre fallecidos de un monje, teniendo una mente llena de fe pensando: 'Nuestro pariente el anciano es virtuoso y de buen carácter', recuerda a ese monje, tanto esa claridad mental como ese mero acto de recuerdo resultan de gran fruto y gran beneficio para ellos. අරතිරතිසහොති නෙක්ඛම්මපටිපත්තියා අරතියා කාමගුණෙසු රතියා ච සහො අභිභවිතා අජ්ඣොත්ථරිතා. භයභෙරවසහොති එත්ථ භයං චිත්තුත්‍රාසොපි ආරම්මණම්පි, භෙරවං ආරම්මණමෙව. 'Aratiratisaho' significa aquel que puede soportar, vencer y dominar tanto el descontento en la práctica de la renuncia como el deleite en los placeres sensuales. En la expresión 'bhayabheravasaho', 'bhaya' (miedo) puede referirse tanto al temblor de la mente como al objeto temible, mientras que 'bherava' (pavor) se refiere únicamente al objeto temible. 2. කණ්ටකසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Kaṇṭaka Sutta. 72. දුතියෙ අභිඤ්ඤාතෙහීති ගගනමජ්ඣෙ පුණ්ණචන්දො විය සූරියො විය ඤාතෙහි පාකටෙහි. පරපුරායාති පරං වුච්චති පච්ඡිමභාගො, පුරාති පුරිමභාගො, පුරතො ධාවන්තෙන පච්ඡතො අනුබන්ධන්තෙන ච මහාපරිවාරෙනාති අත්ථො. කණ්ටකොති විජ්ඣනට්ඨෙන කණ්ටකො. විසූකදස්සනන්ති විසූකභූතං දස්සනං. මාතුගාමූපචාරොති මාතුගාමස්ස සමීපචාරිතා. 72. En el segundo sutta, 'abhiññātehīti' significa conocidos y célebres como la luna llena o el sol en medio del firmamento. En 'parapurāyāti', 'para' se refiere a la parte posterior y 'purā' a la parte anterior; el significado es tener un gran séquito que corre por delante y sigue por detrás. 'Kaṇṭakoti' se llama espina debido a su naturaleza de punzar. 'Visūkadassananti' es una visión que actúa como un obstáculo o distracción. 'Mātugāmūpacāroti' es el hecho de frecuentar la cercanía de las mujeres. 3-4. ඉට්ඨධම්මසුත්තාදිවණ්ණනා 3-4. Comentario al Iṭṭhadhamma Sutta y otros. 73-74. තතියෙ [Pg.323] වණ්ණොති සරීරවණ්ණො. ධම්මාති නව ලොකුත්තරධම්මා. චතුත්ථෙ අරියායාති අපොථුජ්ජනිකාය, සීලාදීහි මිස්සකත්තා එවං වුත්තං. සාරාදායී ච හොති වරදායීති සාරස්ස ච වරස්ස ච ආදායකො හොති. යො කායස්ස සාරො, යඤ්චස්ස වරං, තං ගණ්හාතීති අත්ථො. 73-74. En el tercer sutta, 'vaṇṇo' es la tez del cuerpo. 'Dhammā' son los nueve estados supramundanos. En el cuarto sutta, 'ariyāyāti' significa noble, por no pertenecer a la gente común; se dice así por estar mezclado con virtudes y otras cualidades. 'Sārādāyī ca hoti varadāyīti' significa que es alguien que toma la esencia y lo que es excelente. El sentido es que toma aquello que es la esencia y lo que es excelente para él. 5. මිගසාලාසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Migasālā Sutta. 75. පඤ්චමස්ස ආදිම්හි තාව යං වත්තබ්බං, තං ඡක්කනිපාතෙ වුත්තමෙව. දුස්සීලො හොතීතිආදීසු පන දුස්සීලොති නිස්සීලො. චෙතොවිමුත්තින්ති ඵලසමාධිං. පඤ්ඤාවිමුත්තින්ති ඵලඤාණං. නප්පජානාතීති උග්ගහපරිපුච්ඡාවසෙන න ජානාති. දුස්සීල්‍යං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතීති එත්ථ පඤ්ච දුස්සීල්‍යානි තාව සොතාපත්තිමග්ගෙන පහීයන්ති, දස අරහත්තමග්ගෙන. ඵලක්ඛණෙ තානි පහීනානි නාම හොන්ති. ඵලක්ඛණං සන්ධාය ඉධ ‘‘නිරුජ්ඣතී’’ති වුත්තං. පුථුජ්ජනස්ස සීලං පඤ්චහි කාරණෙහි භිජ්ජති පාරාජිකාපජ්ජනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානෙන තිත්ථියපක්ඛන්දනෙන අරහත්තෙන මරණෙනාති. තත්ථ පුරිමා තයො භාවනාපරිහානාය සංවත්තන්ති, චතුත්ථො වඩ්ඪියා, පඤ්චමො නෙව හානාය න වඩ්ඪියා. කථං පනෙතං අරහත්තෙන සීලං භිජ්ජතීති? පුථුජ්ජනස්ස හි සීලං අච්චන්තකුසලමෙව හොති, අරහත්තමග්ගො ච කුසලාකුසලකම්මක්ඛයාය සංවත්තතීති එවං තෙන තං භිජ්ජති. සවනෙනපි අකතං හොතීති සොතබ්බයුත්තකං අස්සුතං හොති. බාහුසච්චෙනපි අකතං හොතීති එත්ථ බාහුසච්චන්ති වීරියං. වීරියෙන කත්තබ්බයුත්තකං අකතං හොති, තස්ස අකතත්තා සග්ගතොපි මග්ගතොපි පරිහායති. දිට්ඨියාපි අප්පටිවිද්ධං හොතීති දිට්ඨියා පටිවිජ්ඣිතබ්බං අප්පටිවිද්ධං හොති අපච්චක්ඛකතං. සාමයිකම්පි විමුත්තිං න ලභතීති කාලානුකාලං ධම්මස්සවනං නිස්සාය පීතිපාමොජ්ජං න ලභති. හානාය පරෙතීති හානාය පවත්තති. 75. En el principio del quinto discurso, lo que debe decirse ya ha sido dicho en el Chakkanipāta. En las frases 'dussīlo hoti' y demás, 'dussīlo' significa sin virtud (nissīlo). 'Cetovimuttiṃ' se refiere a la concentración del fruto (phalasamādhi). 'Paññāvimuttiṃ' se refiere al conocimiento del fruto (phalañāṇa). 'Nappajānāti' significa que no comprende mediante el estudio y la indagación (uggahaparipucchāvasena). Con respecto a 'dussīlyaṃ aparisesaṃ nirujjhati', primeramente, cinco tipos de inmoralidad se abandonan mediante el sendero de la entrada en la corriente (sotāpattimagga), y diez mediante el sendero del arhat (arahattamagga). En el momento del fruto (phalakkhaṇe), estas se consideran abandonadas. Refiriéndose al momento del fruto, aquí se dice 'nirujjhati' (cesa). La virtud de un individuo común (puthujjana) se rompe por cinco causas: por cometer una ofensa de expulsión (pārājikā), por renunciar al entrenamiento, por unirse a los heréticos, por el arhat y por la muerte. Entre estas, las tres primeras conducen a la pérdida del desarrollo mental (bhāvanā), la cuarta conduce al crecimiento, y la quinta no conduce ni a la pérdida ni al crecimiento. ¿Cómo se rompe esta virtud por el arhat? La virtud de un individuo común es meramente saludable (kusalameva), y el sendero del arhat conduce a la extinción del kamma saludable e insaludable; así, por ese sendero, dicha virtud se rompe. 'Savanenapi akataṃ hoti' significa que lo que debe ser escuchado no ha sido escuchado. En 'bāhusaccenapi akataṃ hoti', 'bāhusacca' significa energía (vīriya). Lo que debe hacerse con energía no se ha hecho, y debido a que no se ha hecho, se declina tanto respecto al cielo como al sendero. 'Diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hotī' significa que lo que debe ser penetrado con la visión no ha sido penetrado ni realizado. 'Sāmayikampi vimuttiṃ na labhatī' significa que no obtiene gozo y alegría (pītipāmojja) al depender de la escucha del Dhamma ocasionalmente. 'Hānāya paretī' significa que se encamina hacia la pérdida. යථාභූතං පජානාතීති ‘‘සොතාපත්තිඵලං පත්වා පඤ්චවිධං දුස්සීල්‍යං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතී’’ති උග්ගහපරිපුච්ඡාවසෙන ජානාති. තස්ස සවනෙනපි කතං හොතීති සොතබ්බයුත්තකං සුතං හොති. බාහුසච්චෙනපි කතං හොතීති [Pg.324] වීරියෙන කත්තබ්බයුත්තකං අන්තමසො දුබ්බලවිපස්සනාමත්තකම්පි කතං හොති. දිට්ඨියාපි සුප්පටිවිද්ධං හොතීති අන්තමසො ලොකියපඤ්ඤායපි පච්චයපටිවෙධො කතො හොති. ඉමස්ස හි පුග්ගලස්ස පඤ්ඤා සීලං පරිධොවති, සො පඤ්ඤාපරිධොතෙන විසෙසං පාපුණාති. 'Yathābhūtaṃ pajānātī' significa que comprende, mediante el estudio y la indagación, que 'al alcanzar el fruto de la entrada en la corriente, la inmoralidad quíntuple cesa por completo'. 'Tassa savanenapi kataṃ hoti' significa que ha escuchado lo que debe ser escuchado. 'Bāhusaccenapi kataṃ hoti' significa que lo que debe hacerse con energía se ha hecho, incluso si es solo un grado débil de visión cabal (vipassanā). 'Diṭṭhiyāpi suppaṭividdhaṃ hoti' significa que se ha realizado la penetración de las condiciones incluso mediante el conocimiento mundano. Pues la sabiduría de esta persona purifica su virtud; él, mediante la virtud purificada por la sabiduría, alcanza la distinción superior. පමාණිකාති පුග්ගලෙසු පමාණග්ගාහකා. පමිණන්තීති පමෙතුං තුලෙතුං අරහන්ති. එකො හීනොති එකො ගුණෙහි හීනො. පණීතොති එකො ගුණෙහි පණීතො උත්තමො. තං හීති තං පමාණකරණං. අභික්කන්තතරොති සුන්දරතරො. පණීතතරොති උත්තමතරො. ධම්මසොතො නිබ්බහතීති සූරං හුත්වා පවත්තමානං විපස්සනාඤාණං නිබ්බහති, අරියභූමිං පාපෙති. තදන්තරං කො ජානෙය්‍යාති තං එවං කාරණං කො ජානෙය්‍ය. සීලවා හොතීති ලොකියසීලෙන සීලවා හොති. යත්ථස්ස තං සීලන්ති අරහත්තවිමුත්තිං පත්වා සීලං අපරිසෙසම්පි නිරුජ්ඣති නාම, තත්ථ යුත්ති වුත්තායෙව. ඉතො පරෙසු ද්වීසු අඞ්ගෙසු අනාගාමිඵලං විමුත්ති නාම, පඤ්චමෙ අරහත්තමෙව. සෙසමෙත්ථ වුත්තනයානුසාරෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඡට්ඨං උත්තානත්ථමෙව. 'Pamāṇikā' son aquellos que toman medidas de las personas. 'Pamiṇantī' significa que son capaces de medir y evaluar. 'Eko hīno' significa que uno es inferior en cualidades. 'Paṇīto' significa que uno es excelente o superior en cualidades. 'Taṃ hi' se refiere al acto de medir. 'Abhikkantataro' es más excelente. 'Paṇītataro' es más sublime. 'Dhammasoto nibbahati' significa que el conocimiento de visión cabal (vipassanāñāṇa), que fluye con valentía, lo conduce hacia afuera, llevándolo a la etapa de los Nobles (ariyabhūmi). 'Tadantaraṃ ko jāneyyā' significa ¿quién podría conocer tal causa? 'Sīlavā hoti' significa que es virtuoso mediante la virtud mundana. 'Yatthassa taṃ sīlaṃ' significa que al alcanzar la liberación del arhat, la virtud cesa por completo; en este punto, la lógica ya ha sido explicada. En los dos factores siguientes, el fruto del no-regreso (anāgāmiphala) se llama liberación; en el quinto, el arhat mismo. El resto debe entenderse según el método ya mencionado. El sexto discurso tiene un significado evidente. 7. කාකසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Kāka Sutta 77. සත්තමෙ ධංසීති ගුණධංසකො. කස්සචි ගුණං අනාදියිත්වා හත්ථෙනපි ගහිතො තස්ස සීසෙපි වච්චං කරොති. පගබ්භොති පාගබ්භියෙන සමන්නාගතො. තින්තිණොති තින්තිණං වුච්චති තණ්හා, තාය සමන්නාගතො, ආසඞ්කාබහුලො වා. ලුද්දොති දාරුණො. අකාරුණිකොති නික්කාරුණිකො. දුබ්බලොති අබලො අප්පථාමො. ඔරවිතාති ඔරවයුත්තො ඔරවන්තො චරති. නෙචයිකොති නිචයකරො. 77. En el séptimo, 'dhaṃsī' significa destructor de cualidades. Sin respetar las cualidades de nadie, incluso si es atrapado con la mano, defeca sobre la cabeza de esa persona. 'Pagabbho' significa dotado de impudencia. 'Tintiṇo' se llama a la sed (taṇhā); está dotado de ella, o bien es muy receloso. 'Luddoti' significa cruel. 'Akāruṇikoti' es despiadado. 'Dubbalo' significa débil, sin fuerza ni vigor. 'Oravitā' significa que anda gritando o lamentándose. 'Necayikoti' es el que acumula lo que no es beneficioso. 9. ආඝාතවත්ථුසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Āghātavatthu Sutta 79. නවමෙ අට්ඨානෙති අකාරණෙ. සචිත්තකපවත්තියඤ්හි ‘‘අනත්ථං මෙ අචරී’’තිආදි කාරණං භවෙය්‍ය, ඛාණුපහටාදීසු තං නත්ථි. තස්මා තත්ථ ආඝාතො අට්ඨානෙ ආඝාතො නාම. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 79. En el noveno, 'aṭṭhāne' significa sin causa. Pues en los seres conscientes, causas como 'él me hizo daño' podrían existir, pero en tropezar con un tocón y demás, eso no existe. Por lo tanto, el resentimiento en ese caso se llama resentimiento sin causa. El resto en todas partes tiene un significado evidente. ආකඞ්ඛවග්ගො තතියො. Tercer capítulo, el Capítulo sobre el Deseo (Ākaṅkhavagga). (9) 4. ථෙරවග්ගො (9) 4. Capítulo de los Ancianos (Theravagga). 1-3. වාහනසුත්තාදිවණ්ණනා 1-3. Comentario al Vāhana Sutta y otros. 81-83. චතුත්ථස්ස [Pg.325] පඨමෙ විමරියාදීකතෙනාති කිලෙසමරියාදං භින්දිත්වා විමරියාදං කතෙන. දුතියං උත්තානත්ථමෙව. තතියෙ නො ච පයිරුපාසිතාති න උපට්ඨාති. 81-83. En el primero del cuarto capítulo, 'vimariyādīkatena' significa habiendo roto el límite de las impurezas (kilesa) y habiéndolas delimitado. El segundo tiene un significado evidente. En el tercero, 'no ca payirupāsitā' significa que no sirve ni atiende. 4. බ්‍යාකරණසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Byākaraṇa Sutta 84. චතුත්ථෙ ඣායී සමාපත්තිකුසලොති ඣානෙහි ච සම්පන්නො සමාපත්තියඤ්ච ඡෙකො. ඉරීණන්ති තුච්ඡභාවං. විචිනන්ති ගුණවිචිනතං නිග්ගුණභාවං. අථ වා ඉරීණසඞ්ඛාතං අරඤ්ඤං විචිනසඞ්ඛාතං මහාගහනඤ්ච ආපන්නො විය හොති. අනයන්ති අවඩ්ඪිං. බ්‍යසනන්ති විනාසං. අනයබ්‍යසනන්ති අවඩ්ඪිවිනාසං. කිං නු ඛොති කෙන කාරණෙන. 84. En el cuarto, 'jhāyī samāpattikusaloti' significa dotado de los jhanas y experto en las realizaciones (samāpatti). 'Irīṇaṃ' significa un estado de vacuidad. 'Vicinanti' significa falta de distinción de cualidades, un estado sin cualidades. O bien, es como si hubiera llegado a un desierto llamado irīṇa y a una gran selva llamada vicina. 'Anayanti' significa falta de crecimiento. 'Byasananti' significa destrucción. 'Anayabyasananti' es la falta de crecimiento y la ruina. 'Kiṃ nu kho' significa ¿por qué razón? 5-6. කත්ථීසුත්තාදිවණ්ණනා 5-6. Comentario al Katthī Sutta y otros. 85-86. පඤ්චමෙ කත්ථී හොති විකත්ථීති කත්ථනසීලො හොති විකත්ථනසීලො, විවටං කත්වා කථෙති. න සන්තතකාරීති න සතතකාරී. ඡට්ඨෙ අධිමානිකොති අනධිගතෙ අධිගතමානෙන සමන්නාගතො. අධිමානසච්චොති අධිගතමානමෙව සච්චතො වදති. 85-86. En el quinto, 'katthī hoti vikatthī' significa que tiene el hábito de jactarse y alardear, hablando de forma abierta. 'Na santatakārī' significa que no actúa de forma constante. En el sexto, 'adhimāniko' es aquel que está dotado de la presunción de haber alcanzado lo que no ha sido alcanzado. 'Adhimānasacco' significa que habla de su presunción de logro como si fuera la verdad. 7. නප්පියසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Nappiya Sutta 87. සත්තමෙ අධිකරණිකො හොතීති අධිකරණකාරකො හොති. න පියතායාති න පියභාවාය. න ගරුතායාති න ගරුභාවාය. න සාමඤ්ඤායාති න සමණධම්මභාවාය. න එකීභාවායාති න නිරන්තරභාවාය. ධම්මානං න නිසාමකජාතිකොති නවන්නං ලොකුත්තරධම්මානං න නිසාමනසභාවො න උපධාරණසභාවො. න පටිසල්ලානොති න පටිසල්ලීනො. සාඨෙය්‍යානීති සඨභාවො. කූටෙය්‍යානීති කූටභාවො. ජිම්හෙය්‍යානීති න උජුභාවා. වඞ්කෙය්‍යානීති වඞ්කභාවා. 87. En el séptimo [discurso], 'adhikaraṇiko hoti' significa que es alguien que causa disputas o conflictos legales. 'Na piyatāya' significa que no es para ser amado. 'Na garutāya' significa que no es para ser respetado. 'Na sāmaññāya' significa que no es para el estado de vida ascética. 'Na ekībhāvāya' significa que no es para la unidad o armonía continua. 'Dhammānaṃ na nisāmakajātiko' significa que no posee la naturaleza de discernimiento o retención mental de los nueve estados supramundanos (lokuttara). 'Na paṭisallāno' significa que no está en reclusión. 'Sāṭheyyāni' es el estado de hipocresía. 'Kūṭeyyāni' es el estado de engaño. 'Jimheyyāni' se refiere a la falta de rectitud. 'Vaṅkeyyāni' se refiere a ser tortuoso o deshonesto. 8. අක්කොසකසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Akkosaka Sutta (Discurso sobre el que insulta). 88. අට්ඨමෙ [Pg.326] අක්කොසකපරිභාසකො අරියූපවාදී සබ්‍රහ්මචාරිනන්ති එත්ථ සබ්‍රහ්මචාරිපදං අක්කොසකපරිභාසකපදෙහි යොජෙතබ්බං ‘‘අක්කොසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං, පරිභාසකො සබ්‍රහ්මචාරීන’’න්ති. අරියානං පන ගුණෙ ඡින්දිස්සාමීති අන්තිමවත්ථුනා උපවදන්තො අරියූපවාදී නාම හොති. සද්ධම්මස්ස න වොදායන්තීති සික්ඛාත්තයසඞ්ඛාතා සාසනසද්ධම්මා අස්ස වොදානං න ගච්ඡන්ති. රොගාතඞ්කන්ති එත්ථ රොගොව කිච්ඡාජීවිතභාවකරණෙන ආතඞ්කොති වෙදිතබ්බො. 88. En el octavo, en la frase 'akkosakaparibhāsako ariyūpavādī sabrahmacārinanti', el término 'sabrahmacārī' (compañeros de vida santa) debe conectarse con los términos 'akkosaka' (insultador) y 'paribhāsako' (difamador), de la siguiente manera: 'insulta a sus compañeros de vida santa, difama a sus compañeros de vida santa'. Respecto a 'ariyūpavādī', es aquel que difama a los Nobles (Ariyas) diciendo: 'Destruiré las virtudes de los Nobles', mediante una acusación de la falta máxima (pārājika). 'Saddhammassa na vodāyantī' significa que las Verdaderas Enseñanzas de la Dispensación, consistentes en el triple entrenamiento (sikkhā), no alcanzan la pureza para esa persona. 'Rogātaṅkaṃ' en este contexto se entiende como que la enfermedad misma se denomina 'ātaṅka' (aflicción o angustia) porque hace que la vida se lleve con sufrimiento y dificultad. 9. කොකාලිකසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Kokālika Sutta. 89. නවමෙ කොකාලිකො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති කොයං කොකාලිකො, කස්මා ච උපසඞ්කමි? අයං කිර කොකාලිකරට්ඨෙ කොකාලිකනගරෙ කොකාලිකසෙට්ඨිස්ස පුත්තො පබ්බජිත්වා පිතරා කාරිතෙ විහාරෙ වසති චූළකොකාලිකොති නාමෙන, න පන දෙවදත්තස්ස සිස්සො. සො හි බ්‍රාහ්මණපුත්තො මහාකොකාලිකො නාම. භගවති පන සාවත්ථියං විහරන්තෙ ද්වෙ අග්ගසාවකා පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං ජනපදචාරිකං චරමානා උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය විවෙකවාසං වසිතුකාමා තෙ භික්ඛූ උය්‍යොජෙත්වා අත්තනො පත්තචීවරමාදාය තස්මිං ජනපදෙ තං නගරං පත්වා විහාරං අගමිංසු. තත්ථ නෙසං කොකාලිකො වත්තං අකාසි. තෙපි තෙන සද්ධිං සම්මොදිත්වා, ‘‘ආවුසො, මයං ඉධ තෙමාසං වසිස්සාම, මා නො කස්සචි ආරොචෙසී’’ති පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා වසිංසු. වසිත්වා පවාරණාදිවසෙ පවාරෙත්වා ‘‘ගච්ඡාම මයං, ආවුසො’’ති කොකාලිකං ආපුච්ඡිංසු. කොකාලිකො ‘‘අජ්ජ, ආවුසො, එකදිවසං වසිත්වා ස්වෙ ගමිස්සථා’’ති වත්වා දුතියදිවසෙ නගරං පවිසිත්වා මනුස්සෙ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො, තුම්හෙ ද්වෙ අග්ගසාවකෙ ඉධ ආගන්ත්වා වසමානෙපි න ජානාථ, න තෙ කොචි පච්චයෙනපි නිමන්තෙතී’’ති. නගරවාසිනො ‘‘කහං, භන්තෙ, ථෙරා, කස්මා නො නාරොචයිත්ථා’’ති? කිං, ආවුසො, ආරොචිතෙන, කිං න පස්සථ ද්වෙ භික්ඛූ ථෙරාසනෙ නිසීදන්තෙ, එතෙ අග්ගසාවකාති. තෙ ඛිප්පං සන්නිපතිත්වා සප්පිඵාණිතාදීනි චෙව චීවරදුස්සානි ච සංහරිංසු. 89. En el noveno, respecto a 'el monje Kokālika se acercó adonde estaba el Bienaventurado', ¿quién es este Kokālika y por qué se acercó? Se dice que era el hijo del banquero Kokālika del país de Kokālika; tras ordenarse, vivía en un monasterio construido por su padre y era conocido como Cūḷa Kokālika, no era el discípulo de Devadatta (quien era hijo de un brahmán y se llamaba Mahā Kokālika). Mientras el Bienaventurado residía en Sāvatthī, los dos Discípulos Principales, junto con unos quinientos monjes, viajaban por las provincias. Al acercarse el retiro de lluvias, deseando vivir en reclusión, despidieron a los monjes y, tomando sus cuencos y mantos, llegaron a esa ciudad en esa provincia y fueron al monasterio de Kokālika. Allí, Kokālika les prestó servicios. Ellos, tras conversar amigablemente, le pidieron: 'Amigo, residiremos aquí durante los tres meses de lluvia; no se lo informes a nadie'. Tras obtener su promesa, se quedaron. Al finalizar el retiro en el día de la pavāraṇā, se despidieron diciendo: 'Amigo, nos marchamos'. Kokālika les pidió: 'Amigo, quédense un día más y partan mañana'. Al día siguiente, él entró en la ciudad y dijo a la gente: 'Amigos, no saben que los dos Discípulos Principales han estado viviendo aquí, y nadie los ha invitado ni siquiera con las provisiones necesarias'. Los habitantes preguntaron: 'Venerable, ¿dónde están los ancianos? ¿Por qué no nos lo avisó?'. Él respondió: 'Amigos, ¿de qué sirve avisarles? ¿No ven a los dos monjes sentados en los asientos de los ancianos? Esos son los Discípulos Principales'. Ellos se reunieron rápidamente y prepararon ghee, melaza y telas para mantos. කොකාලිකො [Pg.327] චින්තෙසි – ‘‘පරමප්පිච්ඡා අග්ගසාවකා පයුත්තවාචාය උප්පන්නලාභං න සාදියිස්සන්ති, අසාදියන්තා ‘ආවාසිකස්ස දෙථා’ති වක්ඛන්තී’’ති තං ලාභං ගාහාපෙත්වා ථෙරානං සන්තිකං අගමාසි. ථෙරා දිස්වාව ‘‘ඉමෙ පච්චයා නෙව අම්හාකං, න කොකාලිකස්ස කප්පන්තී’’ති පටික්ඛිපිත්වා පක්කමිංසු. කොකාලිකො ‘‘කථඤ්හි නාම සයං අග්ගණ්හන්තා මය්හම්පි අදාපෙත්වා පක්කමිස්සන්තී’’ති ආඝාතං උප්පාදෙසි. තෙපි භගවතො සන්තිකං ගන්ත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා පුන අත්තනො පරිසං ආදාය ජනපදචාරිකං චරන්තා අනුපුබ්බෙන තස්මිං රට්ඨෙ තමෙව නගරං පච්චාගමිංසු. නාගරා ථෙරෙ සඤ්ජානිත්වා සහ පරික්ඛාරෙහි දානං සජ්ජෙත්වා නගරමජ්ඣෙ මණ්ඩපං කත්වා දානං අදංසු, ථෙරානඤ්ච පරික්ඛාරෙ උපනාමෙසුං. ථෙරා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිය්‍යාදයිංසු. තං දිස්වා කොකාලිකො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ පුබ්බෙ අප්පිච්ඡා අහෙසුං, ඉදානි පාපිච්ඡා ජාතා, පුබ්බෙපි අප්පිච්ඡසන්තුට්ඨපවිවිත්තසදිසාව මඤ්ඤෙ’’ති ථෙරෙ උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘ආවුසො, තුම්හෙ පුබ්බෙ අප්පිච්ඡා විය, ඉදානි පන පාපභික්ඛූ ජාතත්ථා’’ති වත්වා ‘‘මූලට්ඨානෙයෙව නෙසං පතිට්ඨං භින්දිස්සාමී’’ති තරමානරූපො නික්ඛමිත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. අයමෙස කොකාලිකො, ඉමිනා ච කාරණෙන උපසඞ්කමීති වෙදිතබ්බො. Kokālika pensó: 'Los Discípulos Principales tienen muy pocos deseos; no aceptarán las ganancias obtenidas mediante insinuaciones. Al no aceptarlas, dirán: "Dénselas al monje residente"'. Tomando esas ofrendas, fue ante los ancianos. Al verlas, los ancianos las rechazaron diciendo: 'Estas provisiones no son apropiadas ni para nosotros ni para Kokālika', y se marcharon. Kokālika guardó rencor pensando: '¿Cómo es posible que, no tomándolas ellos mismos, se marchen sin permitir que me las den a mí?'. Ellos fueron ante el Bienaventurado, le rindieron homenaje y, tras reunir de nuevo a su séquito, viajaron por las provincias y finalmente regresaron a esa misma ciudad. Los ciudadanos, reconociendo a los ancianos, prepararon limosnas con los requisitos, erigieron un pabellón en el centro de la ciudad y ofrecieron comida, presentando los requisitos a los ancianos. Los ancianos los entregaron a la comunidad de monjes. Al ver esto, Kokālika pensó: 'Antes aparentaban tener pocos deseos, pero ahora han surgido deseos malvados; antes solo fingían estar contentos y vivir en reclusión'. Acercándose a ellos, dijo: 'Amigos, antes parecían tener pocos deseos, pero ahora se han convertido en monjes malvados'. Con la intención de 'destruir su reputación en la fuente misma (ante el Buda)', salió apresuradamente y se acercó adonde estaba el Bienaventurado. Así debe entenderse quién es Kokālika y por qué se acercó. භගවා තං තුරිතතුරිතං ආගච්ඡන්තං දිස්වාව ආවජ්ජෙන්තො අඤ්ඤාසි ‘‘අයං අග්ගසාවකෙ අක්කොසිතුකාමො ආගතො, සක්කා නු ඛො පටිසෙධෙතු’’න්ති. තතො ‘‘න සක්කා පටිසෙධෙතුං, ථෙරෙසු අපරජ්ඣිත්වා ආගතො, එකංසෙන පන පදුමනිරයෙ නිබ්බත්තිස්සතී’’ති දිස්වා ‘‘සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙපි නාම ගරහන්තං සුත්වා න නිසෙධෙතී’’ති වාදමොචනත්ථං අරියූපවාදස්ස ච මහාසාවජ්ජභාවදස්සනත්ථං මා හෙවන්ති තික්ඛත්තුං පටිසෙධෙසි. තත්ථ මා හෙවන්ති මා එවං අභණි. සද්ධායිකොති සද්ධාය ආගමකරො පසාදාවහො, සද්ධාතබ්බවචනො වා. පච්චයිකොති පත්තියායිතබ්බවචනො. El Bienaventurado, al verlo venir con tanta prisa, reflexionó y supo: 'Este viene con el deseo de insultar a los Discípulos Principales; ¿podré impedirlo?'. Luego vio: 'No es posible impedirlo; habiendo ofendido a los ancianos, al morir renacerá inevitablemente en el infierno Paduma'. Sin embargo, al escucharlo criticar incluso a Sāriputta y Moggallāna, le prohibió tres veces diciendo 'mā hevaṃ' (no digas eso), para liberarlo de tales acusaciones y para mostrar la gravedad de difamar a los Nobles. En ese contexto, 'mā hevaṃ' significa 'no hables así, no digas eso'. 'Saddhāyiko' es aquel que inspira fe, que trae serenidad, o cuyas palabras son dignas de fe. 'Paccayiko' es aquel cuyas palabras son dignas de confianza. පක්කාමීති කම්මානුභාවෙන චොදියමානො පක්කාමි. ඔකාසකතඤ්හි කම්මං න සක්කා පටිබාහිතුං. අචිරපක්කන්තස්සාති පක්කන්තස්ස සතො නචිරෙනෙව. සබ්බො කායො ඵුටො අහොසීති කෙසග්ගමත්තම්පි ඔකාසං අවජ්ජෙත්වා සකලසරීරං අට්ඨීනි භින්දිත්වා උග්ගතාහි පීළකාහි අජ්ඣොත්ථටං [Pg.328] අහොසි. යස්මා පන බුද්ධානුභාවෙන තථාරූපං කම්මං බුද්ධානං සම්මුඛීභාවෙ විපාකං දාතුං න සක්කොති, දස්සනූපචාරෙ විජහිතමත්තෙ දෙති, තස්මා තස්ස අචිරපක්කන්තස්ස පීළකා උට්ඨහිංසු. කලායමත්තියොති චණකමත්තියො. බෙලුවසලාටුකමත්තියොති තරුණබෙලුවමත්තියො. පභිජ්ජිංසූති භිජ්ජිංසු. තාසු භින්නාසු සකලසරීරං පනසපක්කං විය අහොසි. සො පක්කෙන ගත්තෙන ජෙතවනද්වාරකොට්ඨකෙ විසගිලිතො මච්ඡො විය කදලිපත්තෙසු නිපජ්ජි. අථ ධම්මස්සවනත්ථං ආගතාගතා මනුස්සා ‘‘ධි කොකාලික, ධි කොකාලික, අයුත්තමකාසි, අත්තනොයෙව මුඛං නිස්සාය අනයබ්‍යසනං පත්තොසී’’ති ආහංසු. තෙසං සද්දං සුත්වා ආරක්ඛදෙවතා ධික්කාරමකංසු, ආරක්ඛදෙවතානං ආකාසදෙවතාති ඉමිනා උපායෙන යාව අකනිට්ඨභවනා එකධික්කාරො උදපාදි. "Se fue": por el poder de su propio karma, siendo impulsado, se marchó. Pues no es posible impedir el karma que ha encontrado la oportunidad [de dar su fruto]. "No mucho después de haberse ido": poco después de que él [Kokālika] se hubo marchado. "Todo su cuerpo se cubrió": sin dejar ni el espacio de la punta de un cabello, se cubrió todo el cuerpo con pústulas que surgieron rompiendo hasta los huesos. Sin embargo, puesto que por el poder de los Buddhas, tal karma no puede dar su fruto en presencia de los Buddhas, [el karma] lo da apenas se abandona el alcance de su vista; por lo tanto, las pústulas surgieron en él no mucho después de haberse marchado. "Como granos de mostaza" (caṇakamattiyo). "Como frutos tiernos de beluva". "Se reventaron": se abrieron. Al romperse estas, todo el cuerpo quedó como una fruta de yaca madura. Con su cuerpo cubierto de llagas, se acostó sobre hojas de plátano en el portal de Jetavana, como un pez que ha tragado veneno. Entonces, la gente que acudía a escuchar el Dhamma decía: "¡Qué vergüenza, Kokālika! ¡Qué vergüenza, Kokālika! Has hecho algo indebido; debido a tu propia boca, has caído en la ruina y el desastre". Al oír sus palabras, las deidades protectoras expresaron su reproche, y de esta manera, a través de las deidades del aire y demás, se produjo un clamor unánime de reproche hasta el mundo de Akaniṭṭha. තුරූති කොකාලිකස්ස උපජ්ඣායො තුරුත්ථෙරො නාම අනාගාමිඵලං වත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. සො භුම්මට්ඨදෙවතා ආදිං කත්වා ‘‘අයුත්තං කොකාලිකෙන කතං අග්ගසාවකෙ අන්තිමවත්ථුනා අබ්භාචික්ඛන්තෙනා’’ති පරම්පරාය බ්‍රහ්මලොකසම්පත්තං තං සද්දං සුත්වා ‘‘මා මය්හං පස්සන්තස්සෙව වරාකො නස්සි, ඔවදිස්සාමි නං ථෙරෙසු චිත්තප්පසාදත්ථායා’’ති ආගන්ත්වා තස්ස පුරතො අට්ඨාසි. තං සන්ධායෙතං වුත්තං – ‘‘තුරූ පච්චෙකබ්‍රහ්මා’’ති. පෙසලාති පියසීලා. කොසි ත්වං, ආවුසොති නිසින්නකොව කබරක්ඛීනි උම්මීලෙත්වා එවමාහ. පස්ස යාවඤ්ච තෙ ඉදං අපරද්ධති යත්තකං තයා අපරද්ධං, අත්තනො නලාටෙ මහාගණ්ඩං අපස්සන්තො සාසපමත්තාය පීළකාය මං චොදෙතබ්බං මඤ්ඤසීති ආහ. "Turu": el preceptor de Kokālika, llamado Turu Thera, habiendo alcanzado el fruto del no-retorno, renació en el mundo de Brahma. Él, empezando por las deidades de la tierra, escuchó por tradición el sonido que llegó hasta el mundo de Brahma: "Kokālika ha hecho algo indebido al calumniar a los discípulos principales con la falta suprema". Pensando: "Que este miserable no perezca mientras yo lo observo; lo instruiré para que su mente se aclare hacia los Ancianos", vino y se paró frente a él. Refiriéndose a esto se dijo: "Turu Paccekabrahmā". "Virtuosos" (pesalā): de conducta amable. "¿Quién eres tú, amigo?": mientras estaba sentado, abrió sus ojos moteados y habló de esta manera. "Mira cuánto has errado": mira la magnitud de la falta que has cometido; sin ver el gran tumor en tu propia frente, crees que debes señalarme a mí por una pústula del tamaño de un grano de mostaza. අථ නං ‘‘අදිට්ඨිප්පත්තො අයං කොකාලිකො, ගිලිතවිසො විය න කස්සචි වචනං න කරිස්සතී’’ති ඤත්වා පුරිසස්ස හීතිආදිමාහ. තත්ථ කුඨාරීති කුඨාරිසදිසා ඵරුසවාචා. ඡින්දතීති කුසලමූලසඞ්ඛාතෙ මූලෙයෙව නිකන්තති. නින්දියන්ති නින්දිතබ්බං දුස්සීලපුග්ගලං. පසංසතීති උත්තමත්ථෙ සම්භාවෙත්වා ඛීණාසවොති වදති. තං වා නින්දති යො පසංසියොති යො වා පසංසිතබ්බො ඛීණාසවො, තං අන්තිමවත්ථුනා චොදෙන්තො ‘‘දුස්සීලො අය’’න්ති වදති. විචිනාති මුඛෙන සො කලින්ති සො තං අපරාධං [Pg.329] මුඛෙන විචිනාති නාම. කලිනා තෙනාති තෙන අපරාධෙන සුඛං න වින්දති. නින්දියපසංසාය හි පසංසියනින්දාය ච සමකොව විපාකො. Entonces, sabiendo de él: "Este Kokālika ha llegado a su fin; como quien ha tragado veneno, no escuchará las palabras de nadie", dijo [el Buddha] el verso que comienza con "Purisassa hi". Allí, "hacha" (kuṭhārī) se refiere a las palabras ásperas semejantes a un hacha. "Corta": cercena desde la raíz misma lo que se denomina raíces meritorias. "Censurable" (nindiyam): a una persona de mala conducta que merece ser censurada. "Alaba": lo elogia considerando que ha alcanzado la meta suprema y dice: "es un Arahant". "O censura a quien es digno de alabanza": se refiere a quien es digno de alabanza, un Arahant, y lo acusa con la falta suprema diciendo: "Este es de mala conducta". "Acumula desgracia con su boca" (vicināti mukhena so kaliṃ): él acumula esa falta a través de su boca. "Por esa desgracia" (kalinā tena): por esa falta, no encuentra la felicidad. Pues la alabanza de lo censurable y la censura de lo loable tienen el mismo resultado [karmático]. සබ්බස්සාපි සහාපි අත්තනාති සබ්බෙන සකෙන ධනෙනපි අත්තනාපි සද්ධිං යො අක්ඛෙසු ධනපරාජයො නාම, අයං අප්පමත්තකො අපරාධො. යො සුගතෙසූති යො පන සම්මග්ගතෙසු පුග්ගලෙසු චිත්තං දූසෙය්‍ය, අයං චිත්තපදොසොව තතො කලිතො මහන්තතරො කලි. "Incluso con todas [sus riquezas] y consigo mismo": la pérdida de la riqueza junto con uno mismo en el juego de dados es una falta insignificante. "Hacia los Sugatas": aquel que corrompe su mente hacia personas que han ido por el buen camino (Buddhas, Paccekabuddhas y discípulos), esa corrupción mental es una desgracia (kali) mucho mayor que aquella [del juego de dados]. ඉදානි තස්ස මහන්තතරභාවං දස්සෙන්තො සතං සහස්සානන්තිආදිමාහ. තත්ථ සතං සහස්සානන්ති නිරබ්බුදගණනාය සතසහස්සඤ්ච. ඡත්තිංසතීති අපරානි ඡත්තිංසති නිරබ්බුදානි. පඤ්ච චාති අබ්බුදගණනාය පඤ්ච අබ්බුදානි. යමරියගරහීති යං අරියෙ ගරහන්තො නිරයං උපපජ්ජති, තත්ථ එත්තකං ආයුප්පමාණන්ති අත්ථො. Ahora, mostrando la magnitud de esa falta, dijo "cien mil" y demás. Allí, "cien mil" (sataṃ sahassānaṃ) se refiere a cien mil según la cuenta del infierno Nirabbuda. "Treinta y seis" (chattiṃsati) son otros treinta y seis infiernos Nirabbuda. "Y cinco" (pañca) son cinco infiernos Abbuda según la cuenta de Abbuda. "Quien censura a los Nobles": el sentido es que la duración de la vida en el infierno Paduma, donde renace quien censura a los Nobles, es de tal magnitud. කාලමකාසීති උපජ්ඣායෙ පක්කන්තෙ කාලං අකාසි. පදුමනිරයන්ති පාටියෙක්කො පදුමනිරයො නාම නත්ථි, අවීචිමහානිරයස්මිංයෙව පන පදුමගණනාය පච්චිතබ්බෙ එකස්මිං ඨානෙ නිබ්බත්ති. "Falleció": murió una vez que su preceptor se hubo marchado. En cuanto a "el infierno Paduma", no existe un infierno separado llamado Paduma; sino que [Kokālika] renació en un lugar del Gran Infierno Avīci donde se debe ser cocido por un tiempo equivalente a la cuenta de Paduma. වීසතිඛාරිකොති මාගධකෙන පත්ථෙන චත්තාරො පත්ථා, කොසලරට්ඨෙ එකො පත්ථො හොති. තෙන පත්ථෙන චත්තාරො පත්ථා ආළ්හකං, චත්තාරි ආළ්හකානි දොණං, චතුදොණා මානිකා, චතුමානිකා ඛාරී, තාය ඛාරියා වීසතිඛාරිකො. තිලවාහොති මාගධකානං සුඛුමතිලානං තිලසකටං. අබ්බුදො නිරයොති අබ්බුදො නාම පාටියෙක්කො නිරයො නත්ථි, අවීචිම්හියෙව පන අබ්බුදගණනාය පච්චිතබ්බට්ඨානස්සෙතං නාමං. නිරබ්බුදාදීසුපි එසෙව නයො. "Veinte khāris": cuatro patthas de Magadha equivalen a un pattho en el reino de Kosala. Con ese pattho, cuatro patthas son un āḷhaka, cuatro āḷhakas son un doṇa, cuatro doṇas son una mānikā, cuatro mānikās son una khārī; con esa khārī, [una carga] es de veinte khāris. "Carga de sésamo" (tilavāho): una carreta de sésamo de los granos finos de Magadha. "Infierno Abbuda": no hay un infierno separado llamado Abbuda; es el nombre de un lugar en el Avīci donde se es cocido por la duración de un Abbuda. Lo mismo se aplica a Nirabbuda y los demás. වස්සගණනාපි පනෙත්ථ එවං වෙදිතබ්බා – යථෙව හි සතං සතසහස්සානි කොටි හොති, එවං සතං සතසහස්සකොටියො පකොටි නාම හොති, සතං සතසහස්සපකොටියො කොටිපකොටි නාම, සතං සතසහස්සකොටිපකොටියො නහුතං, සතං සතසහස්සනහුතානි නින්නහුතං, සතං සතසහස්සනින්නහුතානි එකං අබ්බුදං, තතො වීසතිගුණං නිරබ්බුදං, එස නයො සබ්බත්ථාති. දසමං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. El cálculo de los años aquí debe entenderse así: así como cien veces cien mil es una koṭi, así cien veces cien mil koṭis es una pakoṭi; cien veces cien mil pakoṭis es una koṭipakoṭi; cien veces cien mil koṭipakoṭis es un nahuta; cien veces cien mil nahutas es un ninnahuta; cien veces cien mil ninnahutas es un abbuda; y veinte veces eso es un nirabbuda. Este método debe aplicarse en todos los casos. El décimo [sutta] debe entenderse según el método ya explicado anteriormente. El resto tiene un significado evidente en todas partes. ථෙරවග්ගො චතුත්ථො. El cuarto capítulo de los Ancianos (Theravagga). (10) 5. උපාලිවග්ගො (10) 5. Capítulo de Upāli (Upālivagga). 1-2. කාමභොගීසුත්තාදිවණ්ණනා 1-2. Comentario sobre el Kāmabhogī Sutta y otros. 91-92. පඤ්චමස්ස [Pg.330] පඨමෙ සාහසෙනාති සාහසියකම්මෙන. දුතියෙ භයානීති චිත්තුත්‍රාසභයානි. වෙරානීති අකුසලවෙරපුග්ගලවෙරානි. අරියො චස්ස ඤායොති සහ විපස්සනාය මග්ගො. ඉති ඉමස්මිං සති ඉදං හොතීති එවං ඉමස්මිං අවිජ්ජාදිකෙ කාරණෙ සති ඉදං සඞ්ඛාරාදිකං ඵලං හොති. ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජතීති යො යස්ස සහජාතපච්චයො හොති, තස්ස උප්පාදා ඉතරං උප්පජ්ජති නාම. ඉමස්මිං අසතීති අවිජ්ජාදිකෙ කාරණෙ අසති සඞ්ඛාරාදිකං ඵලං න හොති. ඉමස්ස නිරොධාති කාරණස්ස අප්පවත්තියා ඵලස්ස අප්පවත්ති හොති. 91-92. En el primer [sutta] del quinto [vagga]: sāhasenāti significa mediante un acto de violencia (sāhasiyakammena). En el segundo: bhayānīti significa los miedos del terror mental (cittutrāsabhayāni). Verānīti significa las enemistades de los estados perjudiciales y de los individuos (akusalaverapuggalaverāni). Ariyo cassa ñāyoti es el sendero junto con la visión cabal (saha vipassanāya maggo). Iti imasmiṃ sati idaṃ hotīti significa que de esta manera, existiendo esta causa como la ignorancia y demás (avijjādike kāraṇe), ocurre este efecto como las formaciones y demás (saṅkhārādikaṃ phalaṃ). Imassuppādā idaṃ uppajjatīti significa que para aquello que es una condición de surgimiento simultáneo (sahajātapaccayo), debido al surgimiento de esa causa, surge el otro efecto. Imasmiṃ asatīti significa que al no existir la causa como la ignorancia, el efecto como las formaciones no ocurre. Imassa nirodhāti significa que por la cesación de la causa, ocurre la no-continuidad del efecto. 3. කිංදිට්ඨිකසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Kiṃdiṭṭhika Sutta. 93. තතියෙ සණ්ඨාපෙසුන්ති ඉරියාපථම්පි වචනපථම්පි සණ්ඨාපෙසුං. අප්පසද්දවිනීතාති අප්පසද්දෙන මත්තභාණිනා සත්ථාරා විනීතා. පරතොඝොසපච්චයා වාති පරස්ස වා වචනකාරණා. චෙතයිතාති පකප්පිතා. මඞ්කුභූතාති දොමනස්සප්පත්තා නිත්තෙජා. පත්තක්ඛන්ධාති පතිතක්ඛන්ධා. සහධම්මෙනාති සහෙතුකෙන කාරණෙන වචනෙන. 93. En el tercero: saṇṭhāpesunti significa que establecieron bien tanto la postura corporal (iriyāpatha) como el modo de hablar (vacanapatha). Appasaddavinītāti significa disciplinados por el Maestro, quien habla con moderación y poco ruido. Paratoghosapaccayā vāti significa o bien por la causa de las palabras de otro. Cetayitāti significa concebido o ideado (pakappitā). Maṅkubhūtāti significa abatidos y sin brillo, habiendo caído en el desánimo (domanassappattā). Pattakkhandhāti significa con los hombros caídos (patitakkhandhā). Sahadhammenāti significa con palabras acompañadas de razón y causa (sahetukena kāraṇena). 4. වජ්ජියමාහිතසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Vajjiyamāhita Sutta. 94. චතුත්ථෙ වජ්ජියමාහිතොති එවංනාමකො. සබ්බං තපන්ති සබ්බමෙව දුක්කරකාරිකං. සබ්බං තපස්සින්ති සබ්බං තපනිස්සිතකං. ලූඛාජීවින්ති දුක්කරකාරිකජීවිකානුයොගං අනුයුත්තං. ගාරය්හන්ති ගරහිතබ්බයුත්තකං. පසංසියන්ති පසංසිතබ්බයුත්තකං. වෙනයිකොති සයං අවිනීතො අඤ්ඤෙහි විනෙතබ්බො. අපඤ්ඤත්තිකොති න කිඤ්චි පඤ්ඤාපෙතුං සක්කොති. අථ වා වෙනයිකොති සත්තවිනාසකො. අපඤ්ඤත්තිකොති අපච්චක්ඛං නිබ්බානං පඤ්ඤාපෙති, සයංකතාදීසු කිඤ්චි පඤ්ඤාපෙතුං න සක්කොති. න සො භගවා වෙනයිකොති සො භගවා එවං යාථාවතො ඤත්වා කුසලාකුසලං පඤ්ඤාපෙන්තො න අඤ්ඤෙන විනෙතබ්බො න අඤ්ඤසික්ඛිතො. යෙ ච ධම්මෙ උපාදාය සත්තො පඤ්ඤාපියති, තෙසං පඤ්ඤාපනතො න සත්තවිනාසකො, සුවිනීතො සුසික්ඛිතො සත්තවිනායකොති අත්ථො. තස්ස ච පඤ්ඤත්තියො [Pg.331] සපඤ්ඤත්තියොයෙවාති දස්සෙති. විමුත්තිං විමුච්චතො අකුසලා ධම්මාති මිච්ඡාදිට්ඨිසඞ්ඛාතං චිත්තස්ස අධිමුත්තිං අධිමුච්චතො අකුසලා ධම්මා වඩ්ඪන්ති නාම, තං සන්ධායෙතං වුත්තං. සාසනෙ පන චිත්තස්ස විමුත්තිසඞ්ඛාතො විමුත්ති කුසලානංයෙව පච්චයො හොති. 94. En el cuarto: vajjiyamāhitoti es el nombre de dicha persona. Sabbaṃ tapanti se refiere a todas las prácticas difíciles (dukkarakārikaṃ). Sabbaṃ tapassinti se refiere a quien depende de todas las formas de ascetismo. Lūkhājīvinti se refiere a quien se dedica a un medio de vida áspero mediante la práctica de tareas difíciles. Gārayhanti significa digno de censura. Pasaṃsiyanti significa digno de elogio. Venayikoti significa alguien que no se disciplina a sí mismo y debe ser disciplinado por otros. Apaññattikoti significa que no puede designar nada. Alternativamente, venayikoti significa destructor de seres. Apaññattikoti significa que designa el Nibbāna, que no es evidente, y no puede designar nada respecto a lo que uno mismo ha hecho, etc. Na so bhagavā venayikoti significa que el Bienaventurado, habiendo conocido las cosas tal como son y designando lo que es beneficioso y lo que no, no debe ser disciplinado por otro ni instruido por otro. En cuanto a los fenómenos por los cuales se designa a un 'ser', debido a su designación de estos, no es un destructor de seres; es bien disciplinado, bien instruido, el guía de los seres. Este es el significado. Muestra que las designaciones del Maestro son ciertamente 'con designación' (sapaññattikoyeva). Vimuttiṃ vimuccato akusalā dhammāti significa que para quien se adhiere a la inclinación mental conocida como visión errónea (micchādiṭṭhisaṅkhātaṃ), los estados perjudiciales aumentan; esto se dice en referencia a ello. Pero en la Enseñanza (sāsane), la liberación conocida como liberación de las impurezas (vimuttisaṅkhāto) es condición solo para los estados beneficiosos. 5. උත්තියසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Uttiya Sutta. 95. පඤ්චමෙ තුණ්හී අහොසීති සත්තූපලද්ධියං ඨත්වා අපුච්ඡං පුච්ඡතීති තුණ්හී අහොසි. සබ්බසාමුක්කංසිකං වත මෙති මයා සබ්බපුච්ඡානං උත්තමපුච්ඡං පුච්ඡිතො සමණො ගොතමො සංසාදෙති නො විස්සජ්ජෙති, නූන න විසහති න සක්කොති විස්සජ්ජෙතුන්ති එවං පාපිකං දිට්ඨිං මා පටිලභීති. තදස්සාති තං එවං උප්පන්නං දිට්ඨිගතං භවෙය්‍ය. පච්චන්තිමන්ති යස්මා මජ්ඣිමදෙසෙ නගරස්ස උද්ධාපාදීනි ථිරානි වා හොන්තු දුබ්බලානි වා, සබ්බසො වා පන මා හොන්තු, චොරාසඞ්කා න හොති. තස්මා තං අග්ගහෙත්වා ‘‘පච්චන්තිමං නගර’’න්ති ආහ. දළ්හුද්ධාපන්ති ථිරපාකාරපාදං. දළ්හපාකාරතොරණන්ති ථිරපාකාරඤ්චෙව ථිරපිට්ඨිසඞ්ඝාටඤ්ච. එකද්වාරන්ති කස්මා ආහ? බහුද්වාරස්මිඤ්හි නගරෙ බහූහි පණ්ඩිතදොවාරිකෙහි භවිතබ්බං, එකද්වාරෙ එකොව වට්ටති. තථාගතස්ස ච පඤ්ඤාය අඤ්ඤො සදිසො නත්ථි. තස්මා සත්ථු පණ්ඩිතභාවස්ස ඔපම්මත්ථං එකංයෙව දොවාරිකං දස්සෙතුං ‘‘එකද්වාර’’න්ති ආහ. පණ්ඩිතොති පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතො. බ්‍යත්තොති වෙය්‍යත්තියෙන සමන්නාගතො. මෙධාවීති ඨානුප්පත්තියපඤ්ඤාසඞ්ඛාතාය මෙධාය සමන්නාගතො. අනුපරියායපථන්ති අනුපරියායනාමකං මග්ගං. පාකාරසන්ධින්ති ද්වින්නං ඉට්ඨකානං අපගතට්ඨානං. පාකාරවිවරන්ති පාකාරස්ස ඡින්නට්ඨානං. තදෙවෙතං පඤ්හන්ති තංයෙව ‘‘සස්සතො ලොකො’’තිආදිනා නයෙන පුට්ඨං ඨපනීයපඤ්හං පුනපි පුච්ඡි. සබ්බො ච තෙන ලොකොති සත්තූපලද්ධියංයෙව ඨත්වා අඤ්ඤෙනාකාරෙන පුච්ඡතීති දස්සෙති. 95. En el quinto: tuṇhī ahosīti significa que permaneció en silencio pensando: 'Él pregunta basándose en la percepción de un ser (sattūpaladdhiyaṃ), preguntando lo que no debería preguntarse'. Sabbasāmukkaṃsikaṃ vata meti: 'Ciertamente, esta es mi pregunta suprema entre todas las preguntas; el asceta Gotama está confundido y no responde. Seguramente no puede responder'. [El Buda guardó silencio] para que no adquiriera esa visión malvada (pāpikaṃ diṭṭhiṃ). Tadassāti significa que tal visión errónea podría surgirle. Paccantimanti: puesto que en la región central (majjhimadese) los cimientos de los muros de una ciudad pueden ser fuertes o débiles, o incluso no existir en absoluto, no hay temor a los ladrones. Por lo tanto, sin tomar esa [ciudad central], dijo 'una ciudad fronteriza'. Daḷhuddhāpanti significa con cimientos de muros firmes. Daḷhapākāratoraṇanti significa con muros y puertas firmes. ¿Por qué dijo ekadvāranti (una sola puerta)? En una ciudad con muchas puertas, debe haber muchos guardias sabios; en una con una sola puerta, basta con uno solo. No hay nadie igual al Tathāgata en sabiduría. Por lo tanto, para ilustrar mediante una analogía la suprema sabiduría del Maestro, dijo 'una sola puerta' para mostrar a un único guardián. Paṇḍito significa dotado de erudición. Byatto significa dotado de destreza. Medhāvī significa dotado de sagacidad, que es la sabiduría que surge instantáneamente. Anupariyāyapathanti es el camino llamado 'circundante' que rodea el muro. Pākārasandhinti es el espacio donde se separan dos ladrillos. Pākāravivaranti es una sección rota del muro. Tadevetaṃ pañhanti se refiere a la misma pregunta que debe dejarse de lado (ṭhapanīyapañha), preguntada mediante el método de '¿es el mundo eterno?', etc. Muestra que [Uttiya] pregunta de otra manera permaneciendo en la misma percepción de un ser. 6. කොකනුදසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Kokanuda Sutta. 96. ඡට්ඨෙ පුබ්බාපයමානොති පුබ්බසදිසානි නිරුදකානි කුරුමානො. ක්වෙත්ථ, ආවුසොති කො එත්ථ, ආවුසො. යාවතා, ආවුසො, දිට්ඨීති [Pg.332] යත්තිකා ද්වාසට්ඨිවිධාපි දිට්ඨි නාම අත්ථි. යාවතා දිට්ඨිට්ඨානන්ති ‘‘ඛන්ධාපි දිට්ඨිට්ඨානං, අවිජ්ජාපි, ඵස්සොපි, සඤ්ඤාපි, විතක්කොපි අයොනිසොමනසිකාරොපි, පාපමිත්තොපි, පරතොඝොසොපි දිට්ඨිට්ඨාන’’න්ති එවං යත්තකං අට්ඨවිධම්පි දිට්ඨිට්ඨානං දිට්ඨිකාරණං නාම අත්ථි. දිට්ඨාධිට්ඨානන්ති දිට්ඨීනං අධිට්ඨානං, අධිඨත්වා අධිභවිත්වා පවත්තාය දිට්ඨියා එතං නාමං. දිට්ඨිපරියුට්ඨානන්ති ‘‘කතමානි අට්ඨාරස දිට්ඨිපරියුට්ඨානානි? යා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරං දිට්ඨිවිසූකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං දිට්ඨිසල්ලං දිට්ඨිසම්බාධො දිට්ඨිපලිබොධො දිට්ඨිබන්ධනං දිට්ඨිපපාතො දිට්ඨානුසයො දිට්ඨිසන්තාපො දිට්ඨිපරිළාහො දිට්ඨිගන්ථො දිට්ඨුපාදානං දිට්ඨාභිනිවෙසො දිට්ඨිපරාමාසො. ඉමානි අට්ඨාරස දිට්ඨිපරියුට්ඨානානී’’ති එවං වුත්තං දිට්ඨිපරියුට්ඨානං. සමුට්ඨානන්ති දිට්ඨිට්ඨානස්සෙව වෙවචනං. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘ඛන්ධා පච්චයො දිට්ඨීනං උපාදාය සමුට්ඨානට්ඨෙනා’’ති (පටි. ම. 1.124) සබ්බං විත්ථාරෙතබ්බං. සොතාපත්තිමග්ගො පන දිට්ඨිසමුග්ඝාතො නාම සබ්බදිට්ඨීනං සමුග්ඝාතකත්තා. තමහන්ති තං සබ්බං අහං ජානාමි. ක්‍යාහං වක්ඛාමීති කිංකාරණා අහං වක්ඛාමි. 96. En el sexto discurso, 'pubbāpayamāno' significa haciendo que sus cuerpos queden secos, similares a su estado previo. En 'kvettha, āvuso', el análisis de las palabras es 'ko ettha, āvuso' (¿quién está aquí, amigo?). En 'yāvatā, āvuso, diṭṭhīti', se refiere a todas las sesenta y dos clases de puntos de vista que existen. En 'yāvatā diṭṭhiṭṭhānanti', se refiere a que los agregados son el fundamento de los puntos de vista, así como la ignorancia, el contacto, la percepción, el pensamiento, la atención incorrecta, las malas amistades y la voz ajena; así, estos ocho tipos de fundamentos de los puntos de vista se denominan 'causas de los puntos de vista'. 'Diṭṭhādhiṭṭhānanti' se refiere al establecimiento de los puntos de vista; es el nombre de la visión errónea que surge tras haberse establecido y dominado (la mente). Respecto a 'diṭṭhipariyuṭṭhānanti', se ha dicho: '¿Cuáles son los dieciocho acosos de los puntos de vista? Cualquier visión, prejuicio de visión, maraña de visión, desierto de visión, distorsión de visión, agitación de visión, grillete de visión, flecha de visión, opresión de visión, obstáculo de visión, atadura de visión, precipicio de visión, tendencia subyacente de visión, tormento de visión, fiebre de visión, nudo de visión, apego a la visión, fijación de visión y asimiento de visión; estos son los dieciocho acosos de los puntos de vista'. 'Samuṭṭhānanti' es solo un sinónimo de fundamento de los puntos de vista (diṭṭhiṭṭhāna). En efecto, se ha dicho: 'Los agregados son la condición para el surgimiento de los puntos de vista en el sentido de su origen' (Paṭi. I. 124); todo esto debe explicarse detalladamente. El sendero de la entrada en la corriente (sotāpattimagga) se denomina 'erradicación de los puntos de vista' porque erradica todos los puntos de vista. 'Tamahanti' significa: yo conozco todo eso. 'Kyāhaṃ vakkhāmīti' significa: ¿por qué razón hablaría yo? 7-8. ආහුනෙය්‍යසුත්තාදිවණ්ණනා 7-8. Comentario al Āhuneyyasutta y otros 97-98. සත්තමෙ සම්මාදිට්ඨිකොති යාථාවදිට්ඨිකො. අට්ඨමෙ අධිකරණසමුප්පාදවූපසමකුසලොති චතුන්නං අධිකරණානං මූලං ගහෙත්වා වූපසමෙන සමුප්පාදවූපසමකුසලො හොති. 97-98. En el séptimo discurso, 'sammādiṭṭhiko' significa aquel que posee una visión acorde a la realidad. En el octavo discurso, 'adhikaraṇasamuppādavūpasamakusaloti' significa que es hábil en calmar el surgimiento de las disputas legales tras identificar su raíz y su causa. 9. උපාලිසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Upālisutta 99. නවමෙ දුරභිසම්භවානීති සම්භවිතුං දුක්ඛානි දුස්සහානි, න සක්කා අප්පෙසක්ඛෙහි අජ්ඣොගාහිතුන්ති වුත්තං හොති. අරඤ්ඤවනපත්ථානීති අරඤ්ඤානි ච වනපත්ථානි ච. ආරඤ්ඤකඞ්ගනිප්ඵාදනෙන අරඤ්ඤානි, ගාමන්තං අතික්කමිත්වා මනුස්සානං අනුපචාරට්ඨානභාවෙන වනපත්ථානි. පන්තානීති පරියන්තානි අතිදූරානි. දුක්කරං පවිවෙකන්ති කායවිවෙකො දුක්කරො. දුරභිරමන්ති අභිරමිතුං න සුකරං. එකත්තෙති එකීභාවෙ. කිං දස්සෙති? කායවිවෙකෙ කතෙපි තත්ථ චිත්තං අභිරමාපෙතුං දුක්කරං. ද්වයංද්වයාරාමො හි අයං ලොකොති. හරන්ති මඤ්ඤෙති හරන්ති විය ඝසන්ති විය. මනොති චිත්තං. සමාධිං අලභමානස්සාති උපචාරසමාධිං වා අප්පනාසමාධිං වා අලභන්තස්ස[Pg.333]. කිං දස්සෙති? ඊදිසස්ස භික්ඛුනො තිණපණ්ණමිගාදිසද්දෙහි විවිධෙහි ච භීසනකෙහි වනානි චිත්තං වික්ඛිපන්ති මඤ්ඤෙති. සංසීදිස්සතීති කාමවිතක්කෙන සංසීදිස්සති. උප්ලවිස්සතීති බ්‍යාපාදවිහිංසාවිතක්කෙහි උද්ධං ප්ලවිස්සති. 99. En el noveno discurso, 'durabhisambhavānīti' significa que son difíciles de realizar, difíciles de soportar, y que no pueden ser penetrados por quienes tienen poco mérito. 'Araññavanapatthānīti' se refiere a los bosques y a las espesuras de la selva; son 'arañña' por cumplir con la práctica del entrenamiento en el bosque, y son 'vanapattha' por estar más allá de los límites de la aldea y ser lugares no frecuentados por personas. 'Pantānīti' significa remotos y muy distantes. 'Dukkaraṃ pavivekanti' se refiere a que el aislamiento corporal es difícil de lograr. 'Durabhiramanti' significa que no es fácil deleitarse en ello. 'Ekatteti' significa en soledad. ¿Qué muestra esto? Que incluso cuando se logra el aislamiento corporal, es difícil hacer que la mente se deleite allí. Pues este mundo se deleita en la compañía. 'Haranti maññeti' significa como si arrebataran o como si devoraran. 'Manoti' es la mente. 'Samādhiṃ alabhamānassāti' se refiere a aquel que no obtiene el samadhi de acceso ni el samadhi de absorción. ¿Qué muestra esto? Que para tal monje, los bosques parecen perturbar su mente con diversos sonidos aterradores de hierba, hojas, animales, etc. 'Saṃsīdissatīti' significa que se hundirá debido a pensamientos de deseo sensorial. 'Uplavissatīti' significa que flotará hacia arriba (se dispersará) debido a pensamientos de malicia y crueldad. කණ්ණසංධොවිකන්ති කණ්ණෙ ධොවන්තෙන කීළිතබ්බං. පිට්ඨිසංධොවිකන්ති පිට්ඨිං ධොවන්තෙන කීළිතබ්බං. තත්ථ උදකං සොණ්ඩාය ගහෙත්වා ද්වීසු කණ්ණෙසු ආසිඤ්චනං කණ්ණසංධොවිකා නාම, පිට්ඨියං ආසිඤ්චනං පිට්ඨිසංධොවිකා නාම. ගාධං වින්දතීති පතිට්ඨං ලභති. කො චාහං කො ච හත්ථිනාගොති අහං කො, හත්ථිනාගො කො, අහම්පි තිරච්ඡානගතො, අයම්පි, මය්හම්පි චත්තාරො පාදා, ඉමස්සපි, නනු උභොපි මයං සමසමාති. 'Kaṇṇasaṃdhovikanti' es un juego consistente en lavarse las orejas. 'Piṭṭhisaṃdhovikanti' es un juego consistente en lavarse la espalda. Allí, tomar agua con la trompa y rociarla en ambas orejas se llama 'kaṇṇasaṃdhovika'; rociarla en la espalda se llama 'piṭṭhisaṃdhovika'. 'Gādhaṃ vindatīti' significa que encuentra un firme apoyo. 'Ko cāhaṃ ko ca hatthināgoti' significa: ¿quién soy yo y quién es el noble elefante? Yo soy un animal, él también lo es; yo tengo cuatro patas, él también las tiene; ¿acaso no somos ambos iguales? වඞ්කකන්ති කුමාරකානං කීළනකං ඛුද්දකනඞ්ගලං. ඝටිකන්ති දීඝදණ්ඩකෙන රස්සදණ්ඩකං පහරණකීළං. මොක්ඛචිකන්ති සංපරිවත්තකකීළං, ආකාසෙ දණ්ඩකං ගහෙත්වා භූමියං වා සීසං ඨපෙත්වා හෙට්ඨුපරියභාවෙන පරිවත්තනකීළන්ති වුත්තං හොති. චිඞ්ගුලකන්ති තාලපණ්ණාදීහි කතං වාතප්පහාරෙන පරිබ්භමනචක්කං. පත්තාළ්හකං වුච්චති පණ්ණනාළි, තාය වාලුකාදීනි මිනන්තා කීළන්ති. රථකන්ති ඛුද්දකරථං. ධනුකන්ති ඛුද්දකධනුමෙව. 'Vaṅkakanti' es un pequeño arado de juguete para niños. 'Ghaṭikanti' es el juego de golpear un palo corto con uno largo. 'Mokkhacikanti' es un juego de volteretas; se refiere a dar vueltas en el aire sosteniendo un palo o apoyando la cabeza en el suelo como si fuera la base, quedando arriba lo que estaba abajo. 'Ciṅgulakanti' es un molinillo hecho de hojas de palma u otros materiales que gira con el viento. 'Pattāḷhakaṃ' se refiere a un pequeño recipiente de hojas con el que juegan a medir arena y otros materiales. 'Rathakanti' es un carro pequeño. 'Dhanukanti' es simplemente un arco pequeño. ඉධ ඛො පන වොති එත්ථ වොති නිපාතමත්තං, ඉධ ඛො පනාති අත්ථො. ඉඞ්ඝ ත්වං, උපාලි, සඞ්ඝෙ විහරාහීති එත්ථ ඉඞ්ඝාති චොදනත්ථෙ නිපාතො. තෙන ථෙරං සඞ්ඝමජ්ඣෙ විහාරත්ථාය චොදෙති, නාස්ස අරඤ්ඤවාසං අනුජානාති. කස්මා? අරඤ්ඤසෙනාසනෙ වසතො කිරස්ස වාසධුරමෙව පූරිස්සති, න ගන්ථධුරං. සඞ්ඝමජ්ඣෙ වසන්තො පන ද්වෙ ධුරානි පූරෙත්වා අරහත්තං පාපුණිස්සති, විනයපිටකෙ ච පාමොක්ඛො භවිස්සති. අථස්සාහං පරිසමජ්ඣෙ පුබ්බපත්ථනං පුබ්බාභිනීහාරඤ්ච කථෙත්වා ඉමං භික්ඛුං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙස්සාමීති ඉමමත්ථං පස්සමානො සත්ථා ථෙරස්ස අරඤ්ඤවාසං නානුජානීති. දසමං උත්තානත්ථමෙවාති. En la frase 'idha kho pana vo', la partícula 'vo' es meramente un expletivo; el sentido es 'idha kho pana' (aquí, ciertamente). En 'iṅgha tvaṃ, upāli, saṅghe viharāhī', la palabra 'iṅgha' es una partícula que indica exhortación. Con ella, exhorta al anciano a residir en medio de la Sangha y no le permite vivir en el bosque. ¿Por qué no se lo permitió? Se dice que, si vivía en un monasterio del bosque, solo cumpliría con el deber de la meditación (vāsadhura), pero no cumpliría con el deber del estudio (ganthadhura). En cambio, viviendo en medio de la Sangha, cumpliría ambos deberes, alcanzaría el estado de Arahant y llegaría a ser el principal en el Vinaya Piṭaka. Entonces, previendo esto, el Maestro pensó: 'En medio de la asamblea, relataré su aspiración y méritos pasados y situaré a este monje en el lugar supremo entre los conocedores del Vinaya'. Por esta razón, el Maestro no permitió al anciano vivir en el bosque. El décimo discurso es de significado evidente. උපාලිවග්ගො පඤ්චමො. El quinto capítulo: Upālivagga. දුතියපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං. Concluye la segunda sección de cincuenta discursos (Dutiyapaṇṇāsaka). 3. තතියපණ්ණාසකං 3. La tercera sección de cincuenta discursos (Tatiyapaṇṇāsaka). (11) 1. සමණසඤ්ඤාවග්ගො (11) 1. Capítulo sobre la Percepción del Asceta (Samaṇasaññāvaggo). 1. සමණසඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Samaṇasaññāsutta. 101. තතියස්ස [Pg.334] පඨමෙ සමණසඤ්ඤාති සමණානං උප්පජ්ජනකසඤ්ඤා. සන්තතකාරීති නිරන්තරකාරී. අබ්‍යාපජ්ඣොති නිද්දුක්ඛො. ඉදමත්ථංතිස්ස හොතීති ඉදමත්ථං ඉමෙ පච්චයාති එවමස්ස ජීවිතපරික්ඛාරෙසු හොති, පච්චවෙක්ඛිතපරිභොගං පරිභුඤ්ජතීති අත්ථො. දුතියං උත්තානත්ථමෙව. 101. En el primer sutta del tercer [paṇṇāsaka], 'percepción de samana' se refiere a la percepción que surge en los samanas (monjes). 'Obrar constantemente' significa obrar sin interrupción. 'Libre de aflicción' significa libre de sufrimiento. 'Esto tiene este propósito' significa que, respecto a los requisitos de la vida, para dicho monje ocurre: 'estos requisitos sirven para este propósito' (como eliminar el frío o el calor); el sentido es que consume los requisitos mediante el uso reflexivo. El segundo sutta tiene un significado evidente. 3. මිච්ඡත්තසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Micchatta Sutta. 103. තතියෙ විරාධනා හොතීති සග්ගතො මග්ගතො ච විරජ්ඣනං හොති. නො ආරාධනාති න සම්පාදනා න පරිපූරකාරිතා හොති. පහොතීති පවත්තති. 103. En el tercer [sutta], 'fracaso' significa que ocurre un fallo tanto respecto al cielo como al sendero. 'No logro' significa que no hay cumplimiento ni realización plena. 'Pahoti' significa que procede o se desarrolla. 4-5. බීජසුත්තාදිවණ්ණනා 4-5. Comentario al Bīja Sutta y otros. 104-105. චතුත්ථෙ යථාදිට්ඨි සමත්තං සමාදින්නන්ති දිට්ඨානුරූපෙන පරිපුණ්ණං සමාදින්නං සකලං ගහිතං. චෙතනාති තීසු ද්වාරෙසු නිබ්බත්තිතචෙතනාව ගහිතා. පත්ථනාති ‘‘එවරූපො සිය’’න්ති එවං පත්ථනා. පණිධීති ‘‘දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වා’’ති චිත්තට්ඨපනා. සඞ්ඛාරාති සම්පයුත්තකසඞ්ඛාරා. පඤ්චමෙ පුරෙචාරිකට්ඨෙන පුබ්බඞ්ගමා. අන්වදෙවාති තං අනුබන්ධමානමෙව. 104-105. En el cuarto [sutta], 'completado y asumido según la visión' significa algo tomado por completo y plenamente de acuerdo con la [falsa] visión. 'Volición' se refiere únicamente a la volición producida en las tres puertas [de acción]. 'Aspiración' es el deseo de esta manera: '¡Que yo sea de tal forma!'. 'Resolución' es la fijación del pensamiento: 'Seré un deva o tal tipo de deva'. 'Formaciones' son las formaciones mentales asociadas [con la falsa visión]. En el quinto [sutta], 'precursor' significa que tiene el sentido de preceder. 'Siguiendo' significa simplemente ir tras ello [la ignorancia]. 6. නිජ්ජරසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Nijjara Sutta. 106. ඡට්ඨෙ නිජ්ජරවත්ථූනීති නිජ්ජරකාරණානි. මිච්ඡාදිට්ඨි නිජ්ජිණ්ණා හොතීති අයං හෙට්ඨා විපස්සනායපි නිජ්ජිණ්ණා එව පහීනා. කස්මා පුන ගහිතාති? අසමුච්ඡින්නත්තා. විපස්සනාය හි කිඤ්චාපි නිජ්ජිණ්ණා, න පන සමුච්ඡින්නා. මග්ගො පන උප්පජ්ජිත්වා තං සමුච්ඡින්දති, න පුන වුට්ඨාතුං දෙති. තස්මා පුන ගහිතා. එවං සබ්බපදෙසු යොජෙතබ්බො. එත්ථ ච සම්මාවිමුත්තිපච්චයා චතුසට්ඨි ධම්මා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. කතමෙ චතුසට්ඨි? සොතාපත්තිමග්ගක්ඛණෙ අධිමොක්ඛට්ඨෙන [Pg.335] සද්ධින්ද්‍රියං පරිපූරති, පග්ගහට්ඨෙන වීරියින්ද්‍රියං, උපට්ඨානට්ඨෙන සතින්ද්‍රියං, අවික්ඛෙපට්ඨෙන සමාධින්ද්‍රියං, දස්සනට්ඨෙන පඤ්ඤින්ද්‍රියං පරිපූරෙති, විජානනට්ඨෙන මනින්ද්‍රියං, අභිනන්දනට්ඨෙන සොමනස්සින්ද්‍රියං, පවත්තසන්තතිආධිපතෙය්‍යට්ඨෙන ජීවිතින්ද්‍රියං පරිපූරති…පෙ… අරහත්තඵලක්ඛණෙ අධිමොක්ඛට්ඨෙන සද්ධින්ද්‍රියං…පෙ… පවත්තසන්තතිආධිපතෙය්‍යට්ඨෙන ජීවිතින්ද්‍රියං පරිපූරතීති එවං චතූසු ච මග්ගෙසු චතූසු ච ඵලෙසු අට්ඨට්ඨ හුත්වා චතුසට්ඨි ධම්මා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. 106. En el sexto [sutta], 'causas de desgaste' significa las causas para la eliminación. 'La falsa visión es desgastada' significa que esta ha sido desgastada o abandonada previamente incluso por la visión cabal (vipassanā). ¿Por qué se menciona de nuevo? Porque no ha sido erradicada por completo; esta es la respuesta. Pues, aunque sea desgastada por la visión cabal, no es erradicada totalmente. Sin embargo, el Sendero, al surgir, la erradica por completo y no permite que vuelva a aparecer. Por lo tanto, se menciona de nuevo. Así debe aplicarse el método en todos los términos. Y en este sexto sutta, sesenta y cuatro estados llegan a la plenitud del desarrollo. ¿Cuáles sesenta y cuatro? En el momento del sendero de entrada en la corriente (sotāpatti), la facultad de la fe se perfecciona en el sentido de convicción, la facultad de la energía en el sentido de sostén, la facultad de la atención en el sentido de presencia, la facultad de la concentración en el sentido de no distracción, la facultad de la sabiduría en el sentido de visión, la facultad de la mente en el sentido de conocimiento, la facultad de la alegría en el sentido de regocijo, y la facultad de la vida en el sentido de soberanía sobre la continuidad del proceso... así sucesivamente hasta el momento del fruto del arhat... habiendo ocho factores en cada uno de los cuatro senderos y cuatro frutos, los sesenta y cuatro estados llegan a la plenitud. 7. ධොවනාසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Dhovanā Sutta. 107. සත්තමෙ ධොවනන්ති අට්ඨිධොවනං. තස්මිඤ්හි ජනපදෙ මනුස්සා ඤාතකෙ මතෙ න ඣාපෙන්ති, ආවාටං පන ඛණිත්වා භූමියං නිදහන්ති. අථ නෙසං පූතිභූතානං අට්ඨීනි නීහරිත්වා ධොවිත්වා පටිපාටියා උස්සාපෙත්වා ගන්ධමාලෙහි පූජෙත්වා ඨපෙන්ති. නක්ඛත්තෙ පත්තෙ තානි අට්ඨීනි ගහෙත්වා රොදන්ති පරිදෙවන්ති, තතො නක්ඛත්තං කීළන්ති. 107. En el séptimo [sutta], 'lavado' se refiere al lavado de huesos. Pues en esa región (Dakkhina), las personas no incineran a sus parientes fallecidos, sino que cavan un foso y los entierran en la tierra. Luego, una vez descompuestos, extraen sus huesos, los lavan, los colocan en orden, los honran con perfumes y flores, y los guardan. Al llegar un festival, toman esos huesos y, llorando y lamentándose, celebran el festival. 8-10. තිකිච්ඡකසුත්තාදිවණ්ණනා 8-10. Comentario al Tikicchaka Sutta y otros. 108-110. අට්ඨමෙ විරෙචනන්ති දොසනීහරණභෙසජ්ජං. විරිත්තා හොතීති නීහටා හොති පනුදිතා. නවමෙ වමනන්ති වමනකරණභෙසජ්ජං. දසමෙ නිද්ධමනීයාති නිද්ධමිතබ්බා. නිද්ධන්තාති නිද්ධමිතා. 108-110. En el octavo [sutta], 'purgación' significa la medicina que extrae los humores. 'Purgado' significa extraído o eliminado. En el noveno, 'vómito' significa la medicina que provoca el vómito. En el décimo, 'lo que debe ser expulsado' son las cosas que deben ser desechadas. 'Expulsado' significa desechado. 11. පඨමඅසෙඛසුත්තවණ්ණනා 11. Comentario al primer Asekha Sutta. 111. එකාදසමෙ අඞ්ගපරිපූරණත්ථං සම්මාදිට්ඨියෙව සම්මාඤාණන්ති වුත්තා. එවමෙතෙ සබ්බෙපි අරහත්තඵලධම්මා අසෙඛා, අසෙඛස්ස පවත්තත්තා පච්චවෙක්ඛණඤාණම්පි අසෙඛන්ති වුත්තං. 111. En el undécimo [sutta], con el fin de completar los diez factores, a la misma visión correcta se le llama 'conocimiento correcto'. Así, todos estos son estados del fruto del arhat (asekha), por ocurrir en aquel que ya no requiere entrenamiento. Incluso el conocimiento de revisión (paccavekkhaṇa) es llamado 'asekha'. 12. දුතියඅසෙඛසුත්තවණ්ණනා 12. Comentario al segundo Asekha Sutta. 112. ද්වාදසමෙ අසෙඛියාති අසෙඛායෙව, අසෙඛසන්තකා වා. ඉමිනා සුත්තෙන ඛීණාසවොව කථිතොති. 112. En el duodécimo [sutta], 'asekiyā' significa aquellos que ya no requieren entrenamiento, o lo que pertenece a tales personas. Mediante este sutta, se habla únicamente de aquel que ha destruido las impurezas (khīṇāsava). සමණසඤ්ඤාවග්ගො පඨමො. Primero: El Vagga de la Percepción de Samana. (12) 2. පච්චොරොහණිවග්ගො (12) 2. El Vagga Paccorohaṇi. 1-2. අධම්මසුත්තද්වයවණ්ණනා 1-2. Comentario a los dos Adhamma Suttas. 113-114. දුතියස්ස [Pg.336] පඨමෙ පාටියෙක්කං පුච්ඡා ච විස්සජ්ජනා ච කතා. දුතියෙ එකතොව. 113-114. En el primer sutta del segundo [vagga], se realizan preguntas y respuestas por separado. En el segundo, se hacen de forma conjunta. 3. තතියඅධම්මසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al tercer Adhamma Sutta. 115. තතියෙ උද්දෙසං උද්දිසිත්වාති මාතිකං නික්ඛිපිත්වා. සත්ථු චෙව සංවණ්ණිතොති පඤ්චසු ඨානෙසු එතදග්ගෙ ඨපෙන්තෙන සත්ථාරා සංවණ්ණිතො. සම්භාවිතොති ගුණසම්භාවනාය සම්භාවිතො. පහොතීති සක්කොති. අතිසිත්වාති අතික්කමිත්වා. ජානං ජානාතීති ජානිතබ්බකං ජානාති. පස්සං පස්සතීති පස්සිතබ්බකං පස්සති. චක්ඛුභූතොති චක්ඛු විය භූතො ජාතො නිබ්බත්තො. ඤාණභූතොති ඤාණසභාවො. ධම්මභූතොති ධම්මසභාවො. බ්‍රහ්මභූතොති සෙට්ඨසභාවො. වත්තාති වත්තුං සමත්ථො. පවත්තාති පවත්තෙතුං සමත්ථො. අත්ථස්ස නින්නෙතාති අත්ථං නීහරිත්වා දස්සෙතා. යථා නො භගවාති යථා අම්හාකං භගවා බ්‍යාකරෙය්‍ය. 115. En el tercero, 'habiendo señalado la exposición' significa habiendo propuesto la matriz (mātika). 'Elogiado por el Maestro' significa que fue alabado por el Maestro al situarlo en la posición de 'el más destacado' (etadagga) en cinco aspectos. 'Honrado' significa honrado por la excelencia de sus cualidades. 'Pahoti' significa que es capaz. 'Atisitvā' significa habiendo sobrepasado. 'Conociendo, conoce' significa que conoce todo lo que debe ser conocido. 'Viendo, ve' significa que ve todo lo que debe ser visto. 'Convertido en ojo' significa que ha surgido o nacido como si fuera el ojo mismo. 'Convertido en conocimiento' significa que tiene la naturaleza del conocimiento. 'Convertido en Dhamma' significa que tiene la naturaleza de la enseñanza. 'Convertido en Brahma' significa que tiene una naturaleza sublime. 'Hablante' significa que es capaz de hablar. 'Capaz de explicar' significa capaz de exponer en detalle. 'Conductor del sentido' significa aquel que extrae y muestra el sentido de las Cuatro Nobles Verdades. 'Como nuestro Bienaventurado' significa tal como nuestro Bienaventurado lo explicaría. 4. අජිතසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Ajita Sutta. 116. චතුත්ථෙ අජිතොති එවංනාමකො. චිත්තට්ඨානසතානීති චිත්තුප්පාදසතානි. යෙහීති යෙහි චිත්තට්ඨානසතෙහි අනුයුඤ්ජියමානා. උපාරද්ධාව ජානන්ති උපාරද්ධස්මාති විරද්ධා නිග්ගහිතා එවං ජානන්ති ‘‘විරද්ධා මයං, නිග්ගහිතා මයං, ආරොපිතො නො දොසො’’ති. පණ්ඩිතවත්ථූනීති පණ්ඩිතභාවත්ථාය කාරණානි. 116. En el cuarto, 'Ajita' es el nombre de dicha persona. 'Cientos de estados mentales' se refiere a cientos de procesos de surgimiento del pensamiento. 'Por los cuales' significa por aquellos estados mentales en los que, al ser interrogados, se dan cuenta de que han fallado y han sido refutados. Así comprenden: 'hemos fallado, hemos sido derrotados, se ha señalado nuestra falta'. 'Temas de sabios' significa las causas para la condición de sabio. 5-6. සඞ්ගාරවසුත්තාදිවණ්ණනා 5-6. Comentario al Saṅgārava Sutta y otros. 117-118. පඤ්චමෙ ඔරිමං තීරන්ති ලොකියං ඔරිමතීරං. පාරිමං තීරන්ති ලොකුත්තරං පාරිමතීරං. පාරගාමිනොති නිබ්බානගාමිනො. තීරමෙවානුධාවතීති සක්කායදිට්ඨිතීරංයෙව අනුධාවති. ධම්මෙ ධම්මානුවත්තිනොති සම්මා අක්ඛාතෙ නවවිධෙ ලොකුත්තරධම්මෙ අනුධම්මවත්තිනො, තස්ස ධම්මස්සානුච්ඡවිකාය සහසීලාය පුබ්බභාගපටිපත්තියා පවත්තමානා. මච්චුධෙය්‍යං [Pg.337] සුදුත්තරන්ති මච්චුනො ඨානභූතං තෙභූමකවට්ටං සුදුත්තරං තරිත්වා. පාරමෙස්සන්තීති නිබ්බානං පාපුණිස්සන්ති. 117-118. En el quinto sutta, 'la orilla cercana' (orimaṃ tīraṃ) se refiere a lo mundano (lokiya). 'La otra orilla' (pārimaṃ tīraṃ) se refiere a lo supramundano (lokuttara). 'Los que van a la otra orilla' (pāragāmino) son aquellos que van al Nibbāna. 'Corre solo a lo largo de la orilla' (tīramevānudhāvati) significa que corre solo hacia la orilla de la visión de la identidad personal (sakkāyadiṭṭhi). 'Quienes practican el Dhamma de acuerdo con el Dhamma' (dhamme dhammānuvattino) son aquellos que actúan conforme al Dhamma supramundano de nueve clases bien proclamado; actúan con la práctica preliminar dotada de virtud apropiada para ese Dhamma. 'El reino de la muerte, tan difícil de cruzar' (maccudheyyaṃ suduttaraṃ) significa que habiendo cruzado el ciclo de existencia en los tres planos (tebhūmakavaṭṭa), que es el dominio de la muerte y extremadamente difícil de superar, 'llegarán a la otra orilla' (pāramessanti), es decir, alcanzarán el Nibbāna. ඔකා අනොකමාගම්මාති වට්ටතො විවට්ටං ආගම්ම. විවෙකෙ යත්ථ දූරමන්ති යස්මිං කායචිත්තඋපධිවිවෙකෙ දුරභිරමං, තත්‍රාභිරතිමිච්ඡෙය්‍ය. හිත්වා කාමෙති දුවිධෙපි කාමෙ පහාය. අකිඤ්චනොති නිප්පලිබොධො. ආදානපටිනිස්සගෙති ගහණපටිනිස්සග්ගසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානෙ. අනුපාදාය යෙ රතාති චතූහි උපාදානෙහි කිඤ්චිපි අනුපාදියිත්වා යෙ අභිරතා. පරිනිබ්බුතාති තෙ අපච්චයපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතා නාමාති වෙදිතබ්බා. ඡට්ඨං භික්ඛූනං දෙසිතං. "De la morada a la no morada" (okā anokamāgamma) significa habiendo llegado al Nibbāna, que es la cesación del ciclo (vivaṭṭa), partiendo del ciclo de la existencia (vaṭṭa). "En la reclusión donde es difícil deleitarse" (viveke yattha dūramaṃ) se refiere a que es difícil encontrar deleite en la reclusión del cuerpo, de la mente y de los sustratos (kāyacittaupadhiviveke); en ella se debería buscar el deleite. "Abandonando los deseos" (hitvā kāme) significa habiendo renunciado a ambos tipos de deseos (los objetos de deseo y las pasiones). "Sin posesiones" (akiñcano) significa estar libre de impedimentos. "En la renuncia al aferramiento" (ādānappaṭinissagge) se refiere al Nibbāna, que es definido como la renuncia al asimiento. "Aquellos que se deleitan en el no-asimiento" (anupādāya ye ratā) son los Arahants que se deleitan sin aferrarse a ningún objeto mediante los cuatro tipos de asimiento (upādāna). "Están totalmente extinguidos" (parinibbutā) significa que se debe entender que ellos han alcanzado el Parinibbāna mediante la extinción de las causas (apaccayaparinibbāna). El sexto sutta fue predicado a los monjes. 7-8. පච්චොරොහණීසුත්තද්වයවණ්ණනා 7-8. Explicación de los dos Suttas sobre la Ceremonia de Descenso (Paccorohaṇīsutta). 119-120. සත්තමෙ පච්චොරොහණීති පාපස්ස පච්චොරොහණං. පත්ථරිත්වාති සන්ථරිත්වා. අන්තරා ච වෙලං අන්තරා ච අග්‍යාගාරන්ති වාලිකාරාසිස්ස ච අග්ගිඅගාරස්ස ච අන්තරෙ. අට්ඨමං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දෙසිතං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 119-120. En el séptimo, "Paccorohaṇī" se refiere al descenso o alejamiento del mal. "Habiendo extendido" (pattharitvā) significa habiendo desplegado. "Entre la marca y el pabellón del fuego" (antarā ca velaṃ antarā ca agyāgāraṃ) significa en medio de un montón de arena y el pabellón del fuego sagrado. El octavo sutta fue predicado a la orden de monjes. El resto de los pasajes tiene un significado evidente en todas partes. පච්චොරොහණිවග්ගො දුතියො. Segundo Vagga: Paccorohaṇī. (13) 3. පරිසුද්ධවග්ගවණ්ණනා (13) 3. Explicación del Parisuddha Vagga. 123. තතියස්ස පඨමෙ පරිසුද්ධාති නිම්මලා. පරියොදාතාති පභස්සරා. දුතියාදීනි උත්තානත්ථානෙවාති. 123. En el primero del tercero, "puros" (parisuddhā) significa sin mancha. "Resplandecientes" (pariyodātā) significa brillantes. El segundo y los siguientes tienen un significado evidente. පරිසුද්ධවග්ගො තතියො. Tercer Vagga: Parisuddha. (14) 4. සාධුවග්ගවණ්ණනා (14) 4. Explicación del Sādhu Vagga. 134. චතුත්ථස්ස පඨමෙ සාධුන්ති භද්දකං සිලිට්ඨකං. දුතියාදීනි උත්තානත්ථානෙවාති. අරියමග්ගවග්ගො උත්තානත්ථොයෙවාති. 134. En el primero del cuarto, "bueno" (sādhu) significa auspicioso y suave. El segundo y los siguientes tienen un significado evidente. El Ariyamagga Vagga también tiene un significado evidente. සාධුවග්ගො චතුත්ථො. Cuarto Vagga: Sādhu. තතියපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං. Termina el tercer conjunto de cincuenta (Tatiyapaṇṇāsaka). 4. චතුත්ථපණ්ණාසකං 4. El cuarto conjunto de cincuenta (Catutthapaṇṇāsaka). 155. චතුත්ථස්ස [Pg.338] පඨමාදීනි උත්තානත්ථානෙවාති. 155. Los temas que comienzan con el primero del cuarto tienen un significado evidente. 8. කම්මනිදානසුත්තවණ්ණනා 8. Explicación del Kammanidāna Sutta. 174. අට්ඨමෙ ලොභහෙතුකම්පීති පාණාතිපාතස්ස ලොභො උපනිස්සයකොටියා හෙතු හොති දොසමොහසම්පයුත්තොපි. ඉමිනා උපායෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. 174. En el octavo, "también por causa de la codicia" (lobhahetukampīti): la codicia actúa como una causa en el grado de condición de apoyo (upanissaya) para la destrucción de la vida, incluso cuando está asociada con el odio y la delusión. De esta manera debe entenderse el significado en todos los casos. 9. පරික්කමනසුත්තවණ්ණනා 9. Explicación del Parikkamana Sutta. 175. නවමෙ පරික්කමනං හොතීති පරිවජ්ජනං හොති. 175. En el noveno, "hay una desviación" (parikkamanaṃ hoti) significa que hay una evitación. 10. චුන්දසුත්තවණ්ණනා 10. Explicación del Cunda Sutta. 176. දසමෙ කම්මාරපුත්තස්සාති සුවණ්ණකාරපුත්තස්ස. කස්ස නො ත්වන්ති කස්ස නු ත්වං. පච්ඡාභූමකාති පච්ඡාභූමිවාසිකා. කමණ්ඩලුකාති කමණ්ඩලුධාරිනො. සෙවාලමාලිකාති සෙවාලමාලා විය ධාරෙන්ති. සෙවාලපටනිවාසිතාතිපි වුත්තමෙව. උදකොරොහකාති සායතතියකං උදකොරොහනානුයොගමනුයුත්තා. ආමසෙය්‍යාසීති හත්ථෙන පරිමජ්ජෙය්‍යාසි. 176. En el décimo, "hijo del herrero" (kammāraputtassa) se refiere al hijo de un orfebre. "¿De quién eres tú?" (kassa no tvaṃ) significa "¿de quién eres?". "De las tierras del oeste" (pacchābhūmakā) significa residentes de las tierras occidentales. "Portadores de vasijas de agua" (kamaṇḍalukā) son los que llevan recipientes de agua. "Los que llevan guirnaldas de algas" (sevālamālikā) se refiere a quienes las llevan como una corona; también se dice que visten con algas. "Bañistas" (udakorohakā) son aquellos dedicados a la práctica de descender al agua tres veces por la noche. "¿Tocaste?" (āmaseyyāsī) significa si acariciaste o frotaste con la mano. 11. ජාණුස්සොණිසුත්තවණ්ණනා 11. Explicación del Jāṇussoṇi Sutta. 177. එකාදසමෙ උපකප්පතූති පාපුණාතු. ඨානෙති ඔකාසෙ. නො අට්ඨානෙති නො අනොකාසෙ. නෙරයිකානං ආහාරො නාම තත්ථ නිබ්බත්තනකම්මමෙව. තෙනෙව හි තෙ තත්ථ යාපෙන්ති. තිරච්ඡානයොනිකානං පන තිණපණ්ණාදිවසෙන ආහාරො වෙදිතබ්බො. මනුස්සානං ඔදනකුම්මාසාදිවසෙන, දෙවානං සුධාභොජනාදිවසෙන, පෙත්තිවෙසයිකානං ඛෙළසිඞ්ඝාණිකාදිවසෙන. යං වා පනස්ස ඉතො අනුප්පවෙච්ඡන්තීති යං තස්ස මිත්තාදයො ඉතො දදන්තා අනුපවෙසෙන්ති. පෙත්තිවෙසයිකා එව හි පරදත්තූපජීවිනො හොන්ති, න අඤ්ඤෙසං පරෙහි දින්නං [Pg.339] උපකප්පති. දායකොපි අනිප්ඵලොති යං සන්ධාය තං දානං දින්නං, තස්ස උපකප්පතු වා මා වා, දායකෙන පන න සක්කා නිප්ඵලෙන භවිතුං, දායකො තස්ස දානස්ස විපාකං ලභතියෙව. 177. En el undécimo, "que sea de provecho" (upakappatu) significa que alcance el destino. "En el lugar adecuado" (ṭhāne) significa en la oportunidad u ocasión correcta. "No en el lugar inadecuado" (no aṭṭhāne) significa no en lo que no es una oportunidad. El alimento de los seres infernales es simplemente el kamma que los hace nacer allí; por medio de este kamma ellos subsisten. Para los que están en el reino animal, el alimento debe entenderse como hierba, hojas, etc. Para los humanos, como arroz cocido, gachas, etc.; para los devas, como ambrosía (sudhābhojana), etc.; y para los seres en el reino de los espíritus (petas), como saliva, mucosidad, etc. "O lo que sea que le envíen desde aquí" (yaṃ vā panassa ito anuppavecchanti) se refiere a lo que sus amigos y otros le proporcionan al dar desde este mundo. Solo los espíritus que dependen de lo dado por otros (paradattūpajīvino) son los que reciben esto; a otros no les es de provecho lo dado por otros. "El donante tampoco carece de fruto" (dāyakopi anipphalo) significa que independientemente de si el don aprovecha o no a aquel por quien se dio, el donante no puede quedarse sin fruto; el donante ciertamente recibe el resultado de esa generosidad. අට්ඨානෙපි භවං ගොතමො පරිකප්පං වදතීති අනොකාසෙ උප්පන්නෙපි තස්මිං ඤාතකෙ භවං ගොතමො දානස්ස ඵලං පරිකප්පෙතියෙව පඤ්ඤාපෙතියෙවාති පුච්ඡති. බ්‍රාහ්මණස්ස හි ‘‘එවං දින්නස්ස දානස්ස ඵලං දායකො න ලභතී’’ති ලද්ධි. අථස්ස භගවා පඤ්හං පටිජානිත්වා ‘‘දායකො නාම යත්ථ කත්ථචි පුඤ්ඤඵලූපජීවිට්ඨානෙ නිබ්බත්තො දානස්ස ඵලං ලභතියෙවා’’ති දස්සෙතුං ඉධ බ්‍රාහ්මණාතිආදිමාහ. සො තත්ථ ලාභී හොතීති සො තත්ථ හත්ථියොනියං නිබ්බත්තොපි මඞ්ගලහත්ථිට්ඨානං පත්වා ලාභී හොති. අස්සාදීසුපි එසෙව නයො. සාධුවග්ගො උත්තානත්ථොයෙවාති. "¿Incluso en un lugar inadecuado el Señor Gotama afirma una posibilidad?" (aṭṭhānepi bhavaṃ gotamo parikappaṃ vadati): pregunta si el Señor Gotama declara un fruto para la donación incluso cuando ese pariente ha nacido en un lugar inadecuado. El brahmán sostenía la visión de que "el donante no recibe el fruto de un don dado de tal manera". Entonces el Bienaventurado, aceptando la pregunta, dijo "Aquí, oh brahmán", etc., para mostrar que "un donante ciertamente recibe el fruto del don, habiendo nacido en cualquier lugar donde se viva de los frutos del mérito". "Él es un receptor allí" (so tattha lābhī hoti) significa que incluso habiendo nacido en una matriz de elefante, si llega a ser un elefante real auspicioso, se convierte en un receptor de atenciones. Lo mismo se aplica a los caballos y otros seres. El Sādhu Vagga tiene un significado evidente. ජාණුස්සොණිවග්ගො දුතියො. Segundo Vagga: Jāṇussoṇi. චතුත්ථපණ්ණාසකං නිට්ඨිතං. Termina el cuarto conjunto de cincuenta. (21) 1. කරජකායවග්ගො (21) 1. Karajakāya Vagga. 211. පඤ්චමස්ස [Pg.340] පඨමාදීනි උත්තානත්ථානෙව. 211. En el primero del quinto y los siguientes, los significados son evidentes. 6. සංසප්පනීයසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Saṃsappanīya Sutta. 216. ඡට්ඨෙ සංසප්පනීයපරියායං වො, භික්ඛවෙ, ධම්මපරියායන්ති සංසප්පනස්ස කාරණං දෙසනාසඞ්ඛාතං ධම්මදෙසනං. සංසප්පතීති තං කම්මං කරොන්තො ආසප්පති පරිසප්පති විප්ඵන්දති. ජිම්හා ගතීති තෙන කම්මෙන යං ගතිං ගමිස්සති, සා ජිම්හා හොති. ජිම්හුපපත්තීති තස්ස යං ගතිං උපපජ්ජිස්සති, සාපි ජිම්හාව හොති. සංසප්පජාතිකාති සංසප්පනසභාවා. භූතා භූතස්ස උපපත්ති හොතීති භූතස්මා සභාවතො විජ්ජමානකම්මා සත්තස්ස නිබ්බත්ති හොති. ඵස්සා ඵුසන්තීති විපාකඵස්සා ඵුසන්ති. 216. En el sexto, "os enseñaré el método de los que se arrastran, el método del Dhamma" (saṃsappanīyapariyāyaṃ vo, bhikkhave, dhammapariyāyaṃ) se refiere a la enseñanza del Dhamma que expone la causa de arrastrarse o serpentear. "Se arrastra" (saṃsappati) significa que al realizar esa acción, el ser se desliza, se arrastra de un lado a otro y se agita. "Destino tortuoso" (jimhā gati) es el destino al que irá por esa acción; es un destino torcido. "Renacimiento tortuoso" (jimhupapatti) es el renacimiento que obtendrá; también es torcido. "Nacidos de lo tortuoso" (saṃsappajātikā) significa que tienen la naturaleza de arrastrarse. "De lo que ha llegado a ser, surge el renacimiento de un ser" (bhūtā bhūtassa upapatti hoti) significa que del kamma existente surge el nacimiento de un ser. "Los contactos lo tocan" (phassā phusanti) significa que los contactos resultantes (vipāka) lo alcanzan. 7-8. සඤ්චෙතනිකසුත්තද්වයවණ්ණනා 7-8. Explicación de los dos Suttas sobre la Voluntad (Sañcetanika). 217-218. සත්තමෙ සඤ්චෙතනිකානන්ති චෙතෙත්වා පකප්පෙත්වා කතානං. උපචිතානන්ති චිතානං වඩ්ඪිතානං. අප්පටිසංවෙදිත්වාති තෙසං කම්මානං විපාකං අවෙදියිත්වා. බ්‍යන්තීභාවන්ති විගතන්තභාවං තෙසං කම්මානං පරිච්ඡෙදපරිවටුමතාකරණං. තඤ්ච ඛො දිට්ඨෙව ධම්මෙති තඤ්ච ඛො විපාකං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං දිට්ඨෙව ධම්මෙ. උපපජ්ජන්ති උපපජ්ජවෙදනීයං අනන්තරෙ අත්තභාවෙ. අපරෙ වා පරියායෙති අපරපරියායවෙදනීයං පන සංසාරප්පවත්තෙ සති සහස්සිමෙපි අත්තභාවෙති. ඉමිනා ඉදං දස්සෙති ‘‘සංසාරප්පවත්තෙ පටිලද්ධවිපාකාරහකම්මෙ න විජ්ජති සො ජගතිප්පදෙසො, යත්ථ ඨිතො මුච්චෙය්‍ය පාපකම්මා’’ති. තිවිධාති තිප්පකාරා. කායකම්මන්තසන්දොසබ්‍යාපත්තීති කායකම්මන්තසඞ්ඛාතා විපත්ති. ඉමිනා නයෙන සබ්බපදානි වෙදිතබ්බානි. අට්ඨමෙ අපණ්ණකො මණීති සමන්තතො චතුරස්සො පාසකො. 217-218. En el séptimo [sutta], 'sañcetanikānaṃ' se refiere a lo realizado tras haberlo pensado y planeado. 'Upacitānaṃ' significa lo que ha sido acumulado e incrementado. 'Appaṭisaṃveditvā' significa sin haber experimentado el resultado de esas acciones. 'Byantībhāvaṃ' significa el estado de cese o terminación de tales acciones, estableciendo su límite o conclusión. 'Tañca kho diṭṭheva dhamme' se refiere a que el resultado es experimentable en la vida presente, en esta misma existencia. 'Upapajja' se refiere a lo experimentable tras el renacimiento, en la existencia inmediata posterior. 'Apare vā pariyāye' se refiere a lo experimentable en sucesivas rondas, siempre que continúe el ciclo del saṃsāra, incluso después de mil existencias. Con esto, muestra este significado: 'En el ciclo del saṃsāra, no existe lugar alguno sobre la tierra donde, permaneciendo allí, uno pueda liberarse de las acciones malvadas cuyo resultado ha llegado el turno de recibir'. 'Tividhā' significa de tres tipos. 'Kāyakammantasandhosabyāpatti' significa la ruina o fracaso conocido como la conducta corporal corrupta. De esta manera deben entenderse todas las expresiones. En el octavo, 'apaṇṇako maṇi' es una piedra o dado que es cuadrado por todos sus lados. 9. කරජකායසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Karajakāya Sutta. 219. නවමෙ දුක්ඛස්සාති විපාකදුක්ඛස්ස, වට්ටදුක්ඛස්සෙව වා. ඉමස්මිං සුත්තෙ මණිඔපම්මං නත්ථි. එවං විගතාභිජ්ඣොති එවන්ති නිපාතමත්තං. යථා වා මෙත්තං [Pg.341] භාවෙන්තා විගතාභිජ්ඣා භවන්ති, එවං විගතාභිජ්ඣො. එවමස්ස විගතාභිජ්ඣතාදීහි නීවරණවික්ඛම්භනං දස්සෙත්වා ඉදානි අකුසලනිස්සරණානි කථෙන්තො මෙත්තාසහගතෙනාතිආදිමාහ. අප්පමාණන්ති අප්පමාණසත්තාරම්මණතාය චිණ්ණවසිතාය වා අප්පමාණං. පමාණකතං කම්මං නාම කාමාවචරකම්මං. න තං තත්‍රාවතිට්ඨතීති තං මහොඝො පරිත්තං උදකං විය අත්තනො ඔකාසං ගහෙත්වා ඨාතුං න සක්කොති, අථ ඛො නං ඔඝෙ පරිත්තං උදකං විය ඉදමෙව අප්පමාණං කම්මං අජ්ඣොත්ථරිත්වා අත්තනො විපාකං නිබ්බත්තෙති. දහරතග්ගෙති දහරකාලතො පට්ඨාය. 219. En el noveno [sutta], 'dukkhassa' se refiere al sufrimiento del resultado (vipāka-dukkha) o bien al sufrimiento de la rueda de renacimientos (vaṭṭa-dukkha). En este sutta no se encuentra el símil de la joya. En 'evaṃ vigatābhijjhoti', la palabra 'evaṃ' es solo una partícula. O bien, así como quienes cultivan la benevolencia carecen de codicia, del mismo modo este carece de codicia. Habiendo mostrado así la supresión de los obstáculos mediante la ausencia de codicia y otros estados, ahora, para exponer la liberación de lo perjudicial, dijo: 'con el corazón lleno de benevolencia', etc. 'Appamāṇaṃ' (inmensurable) se llama así porque toma como objeto a seres ilimitados o por haber alcanzado la maestría (vasī). La llamada 'acción limitada' (pamāṇakataṃ kammaṃ) es la acción del reino de los sentidos (kāmāvacarakammaṃ). 'Na taṃ tatrāvatiṭṭhati' significa que esa acción limitada no puede mantenerse firme ocupando su propio espacio, al igual que una pequeña cantidad de agua en un gran torrente; más bien, esta acción inmensurable, al igual que el torrente sobre el agua escasa, la sobrepasa y produce su propio resultado. 'Daharatagge' significa desde la infancia. නායං කායො ආදායගමනියොති ඉමං කායං ගහෙත්වා පරලොකං ගන්තුං නාම න සක්කාති අත්ථො. චිත්තන්තරොති චිත්තකාරණො, අථ වා චිත්තෙනෙව අන්තරිකො. එකස්සෙව හි චුතිචිත්තස්ස අනන්තරා දුතියෙ පටිසන්ධිචිත්තෙ දෙවො නාම හොති, නෙරයිකො නාම හොති, තිරච්ඡානගතො නාම හොති. පුරිමනයෙපි චිත්තෙන කාරණභූතෙන දෙවො නෙරයිකො වා හොතීති අත්ථො. සබ්බං තං ඉධ වෙදනීයන්ති දිට්ඨධම්මවෙදනීයකොට්ඨාසවනෙතං වුත්තං. න තං අනුගං භවිස්සතීති මෙත්තාය උපපජ්ජවෙදනීයභාවස්ස උපච්ඡින්නත්තා උපපජ්ජවෙදනීයවසෙන න අනුගතං භවිස්සති. ඉදං සොතාපන්නසකදාගාමිඅරියපුග්ගලානං පච්චවෙක්ඛණං වෙදිතබ්බං. අනාගාමිතායාති ඣානානාගාමිතාය. ඉධපඤ්ඤස්සාති ඉමස්මිං සාසනෙ පඤ්ඤා ඉධපඤ්ඤා නාම, සාසනචරිතාය අරියපඤ්ඤාය ඨිතස්ස අරියසාවකස්සාති අත්ථො. උත්තරිවිමුත්තින්ති අරහත්තං. දසමං උත්තානත්ථමෙවාති. 'Nāyaṃ kāyo ādāyagamaniyo' significa que no es posible tomar este cuerpo y partir hacia el otro mundo. 'Cittantaro' significa causado por la mente, o bien, que sucede inmediatamente mediante la mente. Pues, inmediatamente después de una sola conciencia de muerte (cuticitta), en la segunda conciencia de renacimiento (paṭisandhicitta), uno se convierte en un deva, en un ser de los infiernos o en un animal. Según el método anterior, el significado es que mediante la mente como causa, uno se convierte en deva o en habitante del infierno. 'Sabbaṃ taṃ idha vedanīyaṃ' se dice refiriéndose a la clase de acciones cuyos resultados deben experimentarse en esta misma vida. 'Na taṃ anugaṃ bhavissati' significa que, debido al cese de la naturaleza de las acciones que maduran en el próximo renacimiento mediante la benevolencia, no habrá seguimiento en términos de resultados de renacimiento inmediato. Esto debe entenderse como la reflexión de los nobles discípulos que han entrado en la corriente (sotāpanna) o que retornan una sola vez (sakadāgāmi). 'Anāgāmitāya' significa por el estado de no-regreso alcanzado mediante el jhāna. 'Idhapaññassa' se refiere a la sabiduría dentro de esta Dispensación, llamada 'sabiduría de aquí'; se refiere al discípulo noble que posee la sabiduría noble que se practica en la Dispensación. 'Uttarivimuttiṃ' se refiere al estado de Arahant. El décimo [sutta] tiene un significado evidente. කරජකායවග්ගො පඨමො. El primer capítulo, el de Karajakāya. (22) 2. සාමඤ්ඤවග්ගවණ්ණනා (22) 2. Comentario al Capítulo sobre la Generalidad. 221. දුතියස්ස පඨමං ආදිං කත්වා සබ්බා පෙය්‍යාලතන්ති උත්තානත්ථායෙවාති. 221. Desde el primer sutta del segundo [capítulo] en adelante, todas las series de abreviaturas (peyyāla) tienen un significado evidente. මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය Del Manorathapūraṇī, el comentario al Aṅguttara Nikāya. දසකනිපාතස්ස සංවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí concluye la explicación del Libro de los Dieces (Dasakanipāta). . නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. . Homenaje a Él, el Bendito, el Noble, el Perfectamente Iluminado. අඞ්ගුත්තරනිකායෙ En el Aṅguttara Nikāya. එකාදසකනිපාත-අට්ඨකථා Comentario al Libro de los Onces (Ekādasakanipāta). 1. නිස්සයවග්ගො 1. Capítulo sobre el Apoyo (Nissayavagga). 1-6. කිමත්ථියසුත්තාදිවණ්ණනා 1-6. Comentario al Kimatthiya Sutta y otros. 1-6. එකාදසකනිපාතස්ස [Pg.343] පඨමාදීනි හෙට්ඨා වුත්තනයානෙව. කෙවලඤ්චෙත්ථ ආදිතො පඤ්චසු නිබ්බිදාවිරාගං ද්විධා භින්දිත්වා එකාදසඞ්ගානි කතානි. ඡට්ඨෙ සික්ඛාපච්චක්ඛානං අධිකං. 1-6. Los primeros suttas y los siguientes del Libro de los Onces siguen el mismo método ya explicado anteriormente. Sin embargo, aquí, en los primeros cinco suttas, el desapego y la liberación del deseo (nibbidā y virāga) se han dividido en dos, estableciendo once factores. En el sexto, se añade el abandono del entrenamiento. 7-8. පඨමසඤ්ඤාසුත්තාදිවණ්ණනා 7-8. Comentario al primer Paṭhamasaññā Sutta y otros. 7-8. සත්තමෙ අත්ථෙන අත්ථොති අත්ථෙන සද්ධිමත්ථො. බ්‍යඤ්ජනෙන බ්‍යඤ්ජනන්ති බ්‍යඤ්ජනෙන සද්ධිං බ්‍යඤ්ජනං. සංසන්දිස්සතීති සම්පවත්තිස්සති. සමෙස්සතීති සමානං භවිස්සති. න විග්ගය්හිස්සතීති න විරජ්ඣිස්සති. අග්ගපදස්මින්ති නිබ්බානෙ. අට්ඨමෙ පච්චවෙක්ඛණා කථිතා. 7-8. En el séptimo [sutta], 'atthena attho' significa el significado junto con el significado. 'Byañjanena byañjanaṃ' significa la letra junto con la letra. 'Saṃsandissati' significa que fluirán juntos. 'Samessati' significa que serán iguales. 'Na viggayhissati' significa que no habrá contradicción. 'Aggapadasmiṃ' significa en el Nibbāna. En el octavo, se expone la reflexión. 9. සද්ධසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Saddha Sutta. 9. නවමෙ දොණියා බද්ධොති යවසස්සදොණියා සමීපෙ බද්ධො. අන්තරං කරිත්වාති අබ්භන්තරෙ කත්වා. ඣායතීති චින්තෙති. පජ්ඣායතීති ඉතො චිතො ච නානප්පකාරකං ඣායති. නිජ්ඣායතීති නිරන්තරවසෙන නිබද්ධං ඣායති. පථවිම්පි නිස්සාය ඣායතීති සමාපත්තියං සනිකන්තිකවසෙනෙතං වුත්තං. සමාපත්තියඤ්හි සනිකන්තිකත්තා එස ඛළුඞ්කො නාම කතො. ආපාදීසුපි එසෙව නයො. 9. En el noveno [sutta], 'doṇiyā baddho' significa atado cerca de un comedero de cebada. 'Antaraṃ karitvā' significa habiéndolo puesto dentro. 'Jhāyati' significa piensa o contempla. 'Pajjhāyati' significa contempla de diversas formas de aquí para allá. 'Nijjhāyati' significa contempla continuamente, sin interrupción. 'Pathavimpi nissāya jhāyati' se dice refiriéndose a quien tiene apego (nikanti) por el logro meditativo (samāpatti). Pues, debido al apego en el logro meditativo, a tal persona se le llama 'caballo inquieto' (khaḷuṅka). Este mismo método se aplica también al elemento agua y demás. කථඤ්ච සද්ධ ආජානීයඣායිතං හොතීති කථං කාරණාකාරණං ජානන්තස්ස සින්ධවස්ස ඣායිතං හොති. යථා ඉණන්තිආදීසු ඉණසදිසං බන්ධනසදිසං ධනජානිසදිසං කලිසඞ්ඛාතමහාපරාධසදිසඤ්ච කත්වා අත්තනො අභිමුඛස්ස පතොදස්ස අජ්ඣොහරණසඞ්ඛාතං පතනං විපස්සතීති අත්ථො. නෙව පථවිං නිස්සාය ඣායතීති සමාපත්තිසුඛනිකන්තියා අභාවෙන පථවිආරම්මණාය [Pg.344] චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානසඤ්ඤාය න ඣායති, නියන්තියා අභාවෙනෙව සො ආජානීයො නාම හොතීති. ඣායති ච පනාති නිබ්බානාරම්මණාය ඵලසමාපත්තියා ඣායති. පථවියං පථවිසඤ්ඤා විභූතා හොතීති පථවාරම්මණෙ උප්පන්නා චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානසඤ්ඤා විභූතා පාකටා හොති. ‘‘විභූතා, භන්තෙ, රූපසඤ්ඤා අවිභූතා අට්ඨිකසඤ්ඤා’’ති ඉමස්මිඤ්හි සුත්තෙ සමතික්කමස්ස අත්ථිතාය විභූතතා වුත්තා, ඉධ පන විපස්සනාවසෙන අනිච්චදුක්ඛානත්තතො දිට්ඨත්තා විභූතා නාම ජාතා. ආපොසඤ්ඤාදීසුපි එසෙව නයො. එවමෙත්ථ හෙට්ඨා විය සමාපත්තිවසෙන සමතික්කමං අවත්වා විපස්සනාචාරවසෙන සමතික්කමො වුත්තො. එවං ඣායීති එවං විපස්සනාපටිපාටියා ආගන්ත්වා උප්පාදිතාය ඵලසමාපත්තියා ඣායන්තො. ¿Y cómo es la meditación del noble corcel? Se refiere a cómo medita el caballo de raza que conoce lo que es causa y lo que no lo es. Al igual que en el pasaje 'como una deuda', etc., habiendo considerado los obstáculos como semejantes a una deuda, a una atadura, a la pérdida de riqueza o a una gran ofensa llamada desgracia, ve la caída del látigo frente a él como un esfuerzo por liberarse; este es el significado. 'No medita dependiendo de la tierra' significa que no medita con la percepción de los cuatro o cinco jhanas que tienen la tierra como objeto, debido a la ausencia de deseo por la felicidad de las dhyanas; precisamente por esa falta de apego se le llama 'noble corcel'. 'Pero medita' significa que medita con la obtención del fruto (phalasamāpatti) teniendo el Nirvana como objeto. 'En la tierra, la percepción de la tierra se vuelve clara' significa que la percepción de los cuatro o cinco jhanas surgida en el objeto de la tierra se vuelve clara y manifiesta. Pues en este sutta 'vibhūtā, bhante, rūpasaññā' se dice que la claridad es por la superación, pero aquí ha surgido la claridad por haber visto la impermanencia, el sufrimiento y el no-yo mediante la visión cabal (vipassanā). El mismo método se aplica a la percepción del agua, etc. Así, en este noveno sutta, a diferencia de los anteriores, no se menciona la superación mediante las dhyanas (samāpatti), sino la superación mediante la práctica de la visión cabal. 'Así medita' significa que medita con la obtención del fruto producida tras seguir el orden de la visión cabal. 10. මොරනිවාපසුත්තවණ්ණනා 10. Explicación del Moranivāpa Sutta. 10. දසමෙ අච්චන්තනිට්ඨොති අන්තං අතීතත්තා අච්චන්තසඞ්ඛාතං අවිනාසධම්මං නිබ්බානං නිට්ඨා අස්සාති අච්චන්තනිට්ඨො. ඉමිනා නයෙන සෙසපදානි වෙදිතබ්බානි. ජනෙතස්මින්ති ජනිතස්මිං, පජායාති අත්ථො. යෙ ගොත්තපටිසාරිනොති යෙ ජනා තස්මිං ගොත්තෙ පටිසරන්ති ‘‘අහං ගොතමො, අහං කස්සපො’’ති, තෙසු ලොකෙ ගොත්තපටිසාරීසු ඛත්තියො සෙට්ඨො. අනුමතා මයාති මම සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සංසන්දෙත්වා දෙසිතා මයා අනුඤ්ඤාතා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 10. En el décimo sutta, 'accantaniṭṭho' significa que ha superado el fin (anta); aquel cuya meta final (niṭṭhā) es el Nirvana, que no tiene la naturaleza de la destrucción y se denomina 'absoluto' (accanta). De esta manera deben entenderse los demás términos. 'Janetasmiṃ' significa en la gente, en los seres vivos. 'Aquellos que valoran el linaje' son las personas que en esa población se refugian en su linaje diciendo 'yo soy Gautama, yo soy Kassapa'; entre tales personas que valoran el linaje en el mundo, el Khattiya (noble guerrero) es el mejor. 'Aprobado por mí' significa que ha sido enseñado por mí tras ser cotejado con mi conocimiento omnisciente, y ha sido autorizado. El resto tiene un significado evidente en todas partes. නිස්සයවග්ගො පඨමො. Primer capítulo, el Nissayavagga. 2. අනුස්සතිවග්ගො 2. Anussativagga (Capítulo de las Recordaciones). 1-2. මහානාමසුත්තද්වයවණ්ණනා 1-2. Explicación de los dos Mahānāma Suttas. 11-12. දුතියස්ස පඨමෙ නානාවිහාරෙහි විහරතන්ති ගිහීනං නිබද්ධො එකො විහාරො නාම නත්ථි, තස්මා අම්හාකං අනිබද්ධවිහාරෙන විහරන්තානං කෙන විහාරෙන කතරෙන නිබද්ධවිහාරෙන විහාතබ්බන්ති පුච්ඡති. ආරාධකොති සම්පාදකො පරිපූරකො. ධම්මසොතසමාපන්නො බුද්ධානුස්සතිං [Pg.345] භාවෙතීති ධම්මසොතසමාපන්නො හුත්වා බුද්ධානුස්සතිං භාවෙති. දුතියෙ ගිලානා වුට්ඨිතොති ගිලානො හුත්වා වුට්ඨිතො. 11-12. En el primero del segundo capítulo, 'viven con diversos modos de vida' significa que para los laicos no existe un solo modo de vida fijo; por lo tanto, pregunta: '¿con qué modo de vida, con cuál modo de vida constante, debemos vivir nosotros que no tenemos un modo de vida fijo?'. 'Ārādhako' significa el que cumple o perfecciona. 'Habiendo entrado en la corriente del Dhamma, cultiva la recordación del Buddha' significa que, tras convertirse en un seguidor de la corriente del Dhamma, desarrolla la práctica de recordar al Buddha. En el segundo sutta, 'recuperado de una enfermedad' significa que se ha levantado después de haber estado enfermo. 3. නන්දියසුත්තවණ්ණනා 3. Explicación del Nandiya Sutta. 13. තතියෙ කල්‍යාණමිත්තෙති සුමිත්තෙ. එවමෙත්ථ කල්‍යාණමිත්තවසෙන සඞ්ඝානුස්සති කථිතා. කබළීකාරාහාරභක්ඛානන්ති කාමාවචරදෙවානං. අසමයවිමුත්තොති අසමයවිමුත්තියා විමුත්තො ඛීණාසවො. 13. En el tercer sutta, 'en los buenos amigos' significa en los amigos nobles. Así, aquí se enseña la recordación de la Sangha mediante la influencia de los buenos amigos. 'Consumidores de comida sólida' se refiere a los devas de la esfera de los sentidos. 'Liberado en todo momento' (asamayavimutto) es el que ha sido liberado mediante la liberación del camino (maggavimutti), que es la liberación de las impurezas en cualquier momento; un Arahant. 4. සුභූතිසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Subhūti Sutta. 14. චතුත්ථෙ කො නාමායං සුභූතී භික්ඛූති ජානන්තොපි සත්ථා කථාසමුට්ඨාපනත්ථං පුච්ඡති. සුදත්තස්ස උපාසකස්ස පුත්තොති අනාථපිණ්ඩිකං සන්ධායාහ. අනාථපිණ්ඩිකස්ස හි පුත්තො අත්තනො චූළපිතු සන්තිකෙ පබ්බජිතො, අථ නං සුභූතිත්ථෙරො ආදාය සත්ථු සන්තිකං අගමාසි. සද්ධාපදානෙසූති සද්ධානං පුග්ගලානං අපදානෙසු ලක්ඛණෙසු. 14. En el cuarto sutta, el Maestro pregunta '¿quién es este monje llamado Subhūti?' a pesar de saberlo, para dar inicio a la conversación. 'Hijo del seguidor laico Sudatta' se refiere a Anāthapiṇḍika. Pues el hijo de Anāthapiṇḍika se ordenó en presencia de su tío paterno, y luego el élder Subhūti lo llevó ante el Maestro. 'En las historias de fe' significa en las características o marcas que son causa de fe en las personas. 5. මෙත්තසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Metta Sutta. 15. පඤ්චමෙ සුඛං සුපතීති යථා සෙසජනා සම්පරිවත්තමානා කාකච්ඡමානා දුක්ඛං සුපන්ති, එවං අසුපිත්වා සුඛං සුපති. නිද්දං ඔක්කමන්තොපි සමාපත්තිං සමාපන්නො විය හොති. සුඛං පටිබුජ්ඣතීති යථා අඤ්ඤෙ නිත්ථුනන්තා විජම්භමානා සම්පරිවත්තන්තා දුක්ඛං පටිබුජ්ඣන්ති, එවං අප්පටිබුජ්ඣිත්වා විකසමානං විය පදුමං සුඛං නිබ්බිකාරො පටිබුජ්ඣති. න පාපකං සුපිනං පස්සතීති සුපිනං පස්සන්තොපි භද්දකමෙව සුපිනං පස්සති, චෙතියං වන්දන්තො විය පූජං කරොන්තො විය ච ධම්මං සුණන්තො විය ච හොති. යථා පනඤ්ඤෙ අත්තානං චොරෙහි සම්පරිවාරිතං විය වාළෙහි උපද්දුතං විය පපාතෙ පතන්තං විය ච පස්සන්ති, න එවං පාපකං සුපිනං පස්සති. 15. En el quinto sutta, 'duerme felizmente' significa que, mientras otras personas duermen con sufrimiento, dándose vueltas y roncando como cuervos, él duerme felizmente sin tales agitaciones. Incluso al quedarse dormido, es como si entrara en una absorción meditativa. 'Despierta felizmente' significa que, así como otros despiertan con sufrimiento, gimiendo, desperezándose y dándose vueltas, él despierta felizmente, sin perturbaciones, como un loto que se abre. 'No tiene sueños malvados' significa que, aunque tenga sueños, solo tiene sueños buenos; es como si estuviera venerando una estupa, realizando una ofrenda o escuchando el Dhamma. Mientras que otros se ven a sí mismos rodeados por ladrones, atacados por bestias salvajes o cayendo por precipicios, él no tiene tales sueños malvados. මනුස්සානං පියො හොතීති උරෙ ආමුක්කමුත්තාහාරො විය සීසෙ පිළන්ධිතමාලා විය ච මනුස්සානං පියො හොති මනාපො. අමනුස්සානං පියො හොතීති යථෙව මනුස්සානං, අමනුස්සානම්පි පියො හොති විසාඛත්ථෙරො විය. වත්ථු විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.258) මෙත්තාකම්මට්ඨානනිද්දෙසෙ විත්ථාරිතමෙව. දෙවතා රක්ඛන්තීති පුත්තමිව මාතාපිතරො දෙවතා රක්ඛන්ති. නාස්ස අග්ගි [Pg.346] වා විසං වා සත්ථං වා කමතීති මෙත්තාවිහාරිස්ස කායෙ උත්තරාය උපාසිකාය විය අග්ගි වා, සංයුත්තභාණකචූළසීවත්ථෙරස්සෙව විසං වා, සංකිච්චසාමණෙරස්සෙව සත්ථං වා න කමති නප්පවිසති, නාස්ස කායං විකොපෙතීති වුත්තං හොති. ධෙනුවත්ථුම්පි චෙත්ථ කථයන්ති. එකා කිර ධෙනු වච්ඡකස්ස ඛීරධාරං මුඤ්චමානා අට්ඨාසි. එකො ලුද්දකො ‘‘තං විජ්ඣිස්සාමී’’ති හත්ථෙන සම්පරිවත්තෙත්වා දීඝදණ්ඩං සත්තිං මුඤ්චි. සා තස්සා සරීරං ආහච්ච තාලපණ්ණං විය වට්ටමානා ගතා, නෙව උපචාරබලෙන න අප්පනාබලෙන, කෙවලං වච්ඡකෙ බලවහිතචිත්තතාය. එවං මහානුභාවා මෙත්තා. 'Es querido por los seres humanos' significa que es amado y apreciado por las personas, como un collar de perlas en el pecho o una guirnalda de flores en la cabeza. 'Es querido por los seres no humanos' significa que, al igual que por los humanos, también es amado por los espíritus (yakkhas), como el élder Visākha. La historia se detalla en el Visuddhimagga, en la sección sobre la meditación de la benevolencia. 'Las deidades lo protegen' significa que los dioses lo cuidan como los padres a un hijo. 'Ni el fuego, ni el veneno, ni las armas le afectan' significa que en el cuerpo de quien mora en la benevolencia, no penetra el fuego (como en el caso de la seguidora laica Uttarā), ni el veneno (como en el del élder Cūḷasīva), ni las armas (como en el del novicio Saṅkicca); no entran ni dañan su cuerpo; este es el significado. También relatan aquí la historia de una vaca. Se dice que una vaca se detuvo para dar leche a su ternero; un cazador, con la intención de matarla, lanzó una lanza con su mano. La lanza golpeó el cuerpo de la vaca y, en lugar de penetrar, cayó al suelo doblándose como una hoja de palma; esto no ocurrió por el poder de la concentración de acceso ni de la concentración plena, sino simplemente por la poderosa mente dirigida al bienestar del ternero. Así de gran poder tiene la benevolencia (mettā). තුවටං චිත්තං සමාධියතීති මෙත්තාවිහාරිනො ඛිප්පමෙව චිත්තං සමාධියති, නත්ථි තස්ස දන්ධායිතත්තං. මුඛවණ්ණො විප්පසීදතීති බන්ධනා පවුත්තතාලපක්කං විය චස්ස විප්පසන්නවණ්ණං මුඛං හොති. අසම්මූළ්හො කාලං කරොතීති මෙත්තාවිහාරිනො සම්මොහමරණං නාම නත්ථි, අසම්මූළ්හො පන නිද්දං ඔක්කමන්තො විය කාලං කරොති. උත්තරි අප්පටිවිජ්ඣන්තොති මෙත්තාසමාපත්තිතො උත්තරි අරහත්තං අධිගන්තුං අසක්කොන්තො ඉතො චවිත්වා සුත්තප්පබුද්ධො විය බ්‍රහ්මලොකං උපපජ්ජතීති. "La mente se concentra rápidamente" significa que la mente de quien mora en el amor universal se concentra muy pronto; no hay en él lentitud. "La complexión facial se aclara" significa que su rostro adquiere un color extremadamente radiante, como un fruto de palma maduro recién caído de su tallo. "Muere sin confusión" significa que para quien mora en el amor universal no existe la muerte con confusión; por el contrario, fallece sin confusión, como quien se queda dormido. "Si no penetra más allá" significa que, si es incapaz de alcanzar el estado de Arahant más allá de las absorciones del amor universal, al fallecer en este mundo renace en el mundo de Brahma, como quien despierta de un sueño. 6. අට්ඨකනාගරසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Aṭṭhakanāgara Sutta 16. ඡට්ඨෙ දසමොති ජාතිගොත්තවසෙන චෙව සාරපත්තකුලගණනාය ච දසමෙ ඨානෙ ගණීයති, තෙනස්ස දසමොත්වෙව නාමං ජාතං. අට්ඨකනාගරොති අට්ඨකනගරවාසී. කුක්කුටාරාමෙති කුක්කුටසෙට්ඨිනා කාරිතෙ ආරාමෙ. 16. En el sexto sutta, "el décimo" (dasama) se refiere a que es contado en la décima posición tanto por su linaje y clan como por el número de familias prominentes; por esta razón, ese fue el nombre que recibió. "Aṭṭhakanāgara" significa habitante de la ciudad de Aṭṭhaka. "En el Kukkuṭārāma" se refiere al monasterio cuya construcción fue encargada por el banquero Kukkuṭa. තෙන භගවතා…පෙ… සම්මදක්ඛාතොති එත්ථ අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – යො සො භගවා සමතිංස පාරමියො පූරෙත්වා සබ්බකිලෙසෙ භඤ්ජිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, තෙන භගවතා තෙසං තෙසං සත්තානං ආසයානුසයං ජානතා, හත්ථතලෙ ඨපිතං ආමලකං විය සබ්බඤෙය්‍යධම්මෙ පස්සතා, අපිච පුබ්බෙනිවාසාදීහි ජානතා, දිබ්බෙන චක්ඛුනා පස්සතා, තීහි වා විජ්ජාහි ඡහි වා පන අභිඤ්ඤාහි ජානතා, සබ්බත්ථ අප්පටිහතෙන සමන්තචක්ඛුනා පස්සතා, සබ්බධම්මජානනසමත්ථාය පඤ්ඤාය ජානතා, සබ්බසත්තානං චක්ඛුවිසයාතීතානි තිරොකුට්ටාදිගතානි චාපි [Pg.347] රූපානි අතිවිසුද්ධෙන මංසචක්ඛුනා වා පස්සතා, අත්තහිතසාධිකාය සමාධිපදට්ඨානාය පටිවෙධපඤ්ඤාය ජානතා, පරහිතසාධිකාය කරුණාපදට්ඨානාය දෙසනාපඤ්ඤාය පස්සතා, අන්තරායිකධම්මෙ වා ජානතා, නිය්‍යානිකධම්මෙ පස්සතා, අරීනං හතත්තා අරහතා, සම්මා සාමං සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා සම්මාසම්බුද්ධෙනාති එවං චතුවෙසාරජ්ජවසෙන චතූහි කාරණෙහි ථොමිතෙන අත්ථි නු ඛො එකො ධම්මො අක්ඛාතොති. En la frase "Por aquel Bienaventurado... bien declarado", este es el significado resumido: aquel Bienaventurado que, tras haber completado las treinta perfecciones y destruido todas las impurezas, alcanzó el supremo y perfecto despertar; por aquel Bienaventurado que conoce las inclinaciones y tendencias latentes de los diversos seres; que ve todas las cosas cognoscibles como si fueran un fruto de amalaka puesto en la palma de su mano; además, que conoce por medio del recuerdo de vidas pasadas y otros conocimientos; que ve con el ojo divino; que conoce por medio de las tres ciencias o de las seis facultades superiores; que ve con el "ojo universal" (samantacakkhu), sin obstrucción en ninguna parte; que conoce con la sabiduría capaz de comprender todos los fenómenos; que ve con un ojo físico extremadamente puro incluso las formas que están más allá del alcance de la vista o detrás de muros; que conoce con la sabiduría de la penetración que tiene como causa próxima la concentración para el propio beneficio; que ve con la sabiduría de la enseñanza que tiene como causa próxima la compasión para el beneficio de los demás; que conoce los estados que son obstáculos y ve los estados que conducen a la liberación; que es un Arahant por haber destruido a los enemigos de las impurezas y un Sammāsambuddha por haber comprendido por sí mismo todos los fenómenos. Así, por aquel Bienaventurado elogiado por estas cuatro razones mediante el poder de las cuatro clases de intrepidez, ¿existe acaso un único fenómeno (eko dhammo) que haya sido declarado? අභිසඞ්ඛතන්ති කතං උප්පාදිතං. අභිසඤ්චෙතයිතන්ති චෙතයිතං කප්පයිතං. සො තත්ථ ඨිතොති සො තස්මිං සමථවිපස්සනාධම්මෙ ඨිතො. ධම්මරාගෙන ධම්මනන්දියාති පදද්වයෙනපි සමථවිපස්සනාසු ඡන්දරාගො වුත්තො. සමථවිපස්සනාසු හි සබ්බෙන සබ්බං ඡන්දරාගං පරියාදියිතුං සක්කොන්තො අරහා හොති, අසක්කොන්තො අනාගාමී හොති. සො සමථවිපස්සනාසු ඡන්දරාගස්ස අප්පහීනත්තා චතුත්ථජ්ඣානචෙතනාය සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තති. අයං ආචරියානං සමානත්ථකථා. "Construido" (abhisaṅkhata) significa hecho o producido. "Intencionado" (abhisañcetayita) significa volitivo o planeado. "Él permanece allí" significa que permanece en esos estados de calma y visión clara. Mediante los dos términos "apego a la enseñanza" (dhammarāga) y "deleite en la enseñanza" (dhammanandi), se describe el deseo y el apego hacia la calma y la visión clara. Pues si uno es capaz de agotar por completo el deseo y el apego en la calma y la visión clara, se convierte en un Arahant; si no es capaz, se convierte en un Anāgāmī. Debido a que no ha abandonado el deseo y el apego en la calma y la visión clara, por medio de la voluntad asociada al cuarto jhāna, renace en las Moradas Puras (suddhāvāsa). Esta es la explicación unánime de los maestros. විතණ්ඩවාදී පනාහ – ‘‘තෙනෙව ධම්මරාගෙනාති වචනතො අකුසලෙන සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තතී’’ති. සො ‘‘සුත්තං ආහරාහී’’ති වත්තබ්බො. අද්ධා අඤ්ඤං අපස්සන්තො ඉදමෙව ආහරිස්සති. තතො වත්තබ්බො ‘‘කිම්පනිදං සුත්තං නීතත්ථං, උදාහු නෙය්‍යත්ථ’’න්ති. අද්ධා ‘‘නීතත්ථ’’න්ති වක්ඛති. තතො වත්තබ්බො – එවං සන්තෙ අනාගාමිඵලත්ථිකෙන සමථවිපස්සනාසු ඡන්දරාගො කත්තබ්බො භවිස්සති, ඡන්දරාගෙ උප්පාදිතෙ අනාගාමිඵලං පටිලද්ධං භවිස්සති, මා ‘‘සුත්තං මෙ ලද්ධ’’න්ති යං වා තං වා දීපෙහි. පඤ්හං කථෙන්තෙන හි ආචරියස්ස සන්තිකෙ උග්ගහෙත්වා අත්ථරසං පටිවිජ්ඣිත්වා කථෙතුං වට්ටති. අකුසලෙන හි සග්ගෙ, කුසලෙන ච අපායෙ පටිසන්ධි නාම නත්ථි. වුත්තඤ්චෙතං භගවතා – Pero el polemista dice: "Debido a las palabras 'por ese mismo apego a la enseñanza', el renacimiento en las Moradas Puras ocurre por medio de un estado innhábil". A él se le debe decir: "Presenta un sutta". Seguramente, al no encontrar otro, presentará este mismo. Entonces se le debe preguntar: "¿Es este sutta de sentido explícito o de sentido que requiere interpretación?". Seguramente dirá: "De sentido explícito". Entonces se le debe decir: "Siendo así, aquel que busca el fruto del no-retorno debería cultivar el deseo y el apego en la calma y la visión clara. Si se genera tal deseo y apego, se obtendrá el fruto del no-retorno". No digas simplemente "He encontrado un sutta" y señales cualquier cosa. Pues quien explica una cuestión debe aprenderla ante un maestro, penetrar el significado de la esencia y luego hablar. Pues no existe el renacimiento en los cielos por actos innhábiles, ni en los estados de privación por actos hábiles. Y esto fue dicho por el Bienaventurado: ‘‘න, භික්ඛවෙ, ලොභජෙන කම්මෙන, දොසජෙන කම්මෙන, මොහජෙන කම්මෙන දෙවා පඤ්ඤායන්ති, මනුස්සා පඤ්ඤායන්ති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි සුගතියො. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, ලොභජෙන කම්මෙන, දොසජෙන කම්මෙන, මොහජෙන කම්මෙන නිරයො පඤ්ඤායති, තිරච්ඡානයොනි පඤ්ඤායති, පෙත්තිවිසයො පඤ්ඤායති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි දුග්ගතියො’’ති (අ. නි. 6.39) – "Monjes, no es por acciones nacidas de la codicia, del odio o del engaño que aparecen los dioses, los seres humanos o cualquier otro destino feliz. Por el contrario, monjes, es por acciones nacidas de la codicia, del odio o del engaño que aparece el infierno, el reino animal, el reino de los espíritus hambrientos o cualquier otro destino de sufrimiento". එවං [Pg.348] සඤ්ඤාපෙතබ්බො. සචෙ සඤ්ජානාති, සඤ්ජානාතු. නො චෙ සඤ්ජානාති, ‘‘ගච්ඡ පාතොව විහාරං පවිසිත්වා යාගුං පිවා’’ති උය්‍යොජෙතබ්බො. Así es como se le debe hacer comprender. Si lo entiende, que lo entienda. Si no lo entiende, se le debe despedir diciendo: "Vete, entra temprano al monasterio y bebe tu gachas (yāgu)". අයං ඛො, ගහපති, එකධම්මො අක්ඛාතොති එකං ධම්මං පුච්ඡිතෙන ‘‘අයම්පි එකධම්මො අක්ඛාතො, අයම්පි එකධම්මො අක්ඛාතො’’ති එවං පුච්ඡාවසෙන කථිතත්තා එකාදසපි ධම්මා එකධම්මො නාම කතො. අමතුප්පත්තිඅත්ථෙන වා සබ්බෙපි එකධම්මොති වත්තුං වට්ටති. "Este es, jefe de familia, un fenómeno que ha sido declarado": dado que se le preguntó por un solo fenómeno y el Venerable Ānanda respondió: "Este también es un fenómeno declarado", debido a la naturaleza de la pregunta, los once fenómenos se agrupan bajo el nombre de "un solo fenómeno". O bien, es apropiado llamar a todos ellos "un solo fenómeno" en el sentido de que producen el estado Inmortal. නිධිමුඛං ගවෙසන්තොති නිධිං පරියෙසන්තො. සකිදෙවාති එකප්පයොගෙනෙව. කථං පන එකප්පයොගෙනෙව එකාදසන්නං නිධීනං අධිගමො හොතීති? ඉධෙකච්චො අරඤ්ඤෙ ජීවිතවුත්තිං ගවෙසමානො චරති. තමෙනං අඤ්ඤතරො අත්ථචරකො දිස්වා ‘‘කිං, භො, චරසී’’ති පුච්ඡති. සො ‘‘ජීවිතවුත්තිං පරියෙසාමී’’ති ආහ. ඉතරො ‘‘තෙන හි සම්ම ආගච්ඡ, එතං පාසාණං පවට්ටෙහී’’ති ආහ. සො තං පවට්ටෙත්වා උපරූපරිට්ඨිතා වා කුච්ඡියා කුච්ඡිං ආහච්ච ඨිතා වා එකාදස කුම්භියො පස්සති. එවං එකප්පයොගෙන එකාදසන්නං අධිගමො හොති. "Buscando la entrada a un tesoro" significa buscando un tesoro oculto. "De una sola vez" significa con un único esfuerzo. Pero, ¿cómo se obtiene el hallazgo de once tesoros con un único esfuerzo? He aquí un ejemplo: alguien camina por el bosque buscando un medio de vida. Al verlo, un benefactor le pregunta: "Amigo, ¿por qué caminas así?". Él responde: "Busco un medio de vida". El otro le dice: "Entonces, amigo, ven aquí; voltea esta piedra". Él la voltea y ve once vasijas llenas de tesoros, ya sea colocadas una sobre otra o alineadas unas junto a otras. De la misma manera, con un único esfuerzo se produce el logro de los once fenómenos. ආචරියධනං පරියෙසිස්සන්තීති අඤ්ඤතිත්ථියා හි යස්ස සන්තිකෙ සිප්පං උග්ගණ්හන්ති, තස්ස සිප්පුග්ගහණතො පුරෙ වා පච්ඡා වා අන්තරන්තරා වා ගෙහතො නීහරිත්වා ධනං දෙන්ති. යෙසං ගෙහෙ නත්ථි, තෙ ඤාතිසභාගතො පරියෙසන්ති. යෙසං තම්පි නත්ථි, තෙ සභාගතො පරියෙසන්ති. තථා අලභමානා භික්ඛම්පි චරිත්වා දෙන්තියෙව. තං සන්ධායෙතං වුත්තං. «Buscarán riquezas para el maestro»: se refiere a los seguidores de otras escuelas, pues aquellos de quienes aprenden un arte, le entregan riquezas sacadas de su hogar, ya sea antes, después o durante el proceso de aprendizaje del arte. Aquellos que no tienen riquezas en sus hogares las buscan entre parientes de igual condición. Si tampoco cuentan con parientes así, las buscan entre personas de ideas afines. Si aun así no las obtienen, incluso mendigan para poder darlas. A este hecho se refiere lo dicho. කිං පනාහන්ති බාහිරකා තාව අනිය්‍යානිකෙපි සාසනෙ සිප්පමත්තදායකස්ස ධනං පරියෙසන්ති, අහං පන එවංවිධෙ නිය්‍යානිකසාසනෙ එකාදසවිධං අමතුප්පත්තිපටිපදං දෙසෙන්තස්ස ආචරියස්ස පූජං කිං න කරිස්සාමි, කරිස්සාමියෙවාති වදති. පච්චෙකං දුස්සයුගෙන අච්ඡාදෙසීති එකමෙකස්ස භික්ඛුනො එකෙකං දුස්සයුගං අදාසීති අත්ථො. සමුදාචාරවචනං පනෙත්ථ එවරූපං හොති, තස්මා අච්ඡාදෙසීති වුත්තං. පඤ්චසතං විහාරන්ති පඤ්චසතග්ඝනිකං පණ්ණසාලං කාරෙසීති අත්ථො. «Pero, ¿por qué yo no?»: Esto quiere decir: «Si los ajenos a la enseñanza buscan riquezas para dar a quien simplemente enseña un arte en una doctrina que no conduce a la liberación, ¿por qué yo no habría de rendir culto al maestro que enseña la práctica de once tipos que conduce al logro de lo Inmortal en esta doctrina que sí conduce a la liberación? Ciertamente lo haré». «Vistió a cada uno con un par de túnicas» significa que dio a cada uno de los monjes un par de telas para vestirse. Esta es una expresión de uso común en el mundo, por eso se dice «vistió». «Un monasterio de quinientos» significa que hizo construir cabañas de hojas por un valor de quinientas monedas. 7. ගොපාලසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Gopāla Sutta 17. සත්තමෙ තිස්සො කථා එකනාළිකා චතුරස්සා නිසින්නවත්තිකාති. තත්ථ පාළිං වත්වා එකෙකස්ස පදස්ස අත්ථකථනං එකනාළිකා නාම[Pg.349]. අපණ්ඩිතගොපාලකං දස්සෙත්වා, අපණ්ඩිතභික්ඛුං දස්සෙත්වා, පණ්ඩිතගොපාලකං දස්සෙත්වා, පණ්ඩිතභික්ඛුං දස්සෙත්වාති චතුක්කං බන්ධිත්වා කථනං චතුරස්සා නාම. අපණ්ඩිතගොපාලකං දස්සෙත්වා පරියොසානගමනං, අපණ්ඩිතභික්ඛුං දස්සෙත්වා පරියොසානගමනං, පණ්ඩිතගොපාලකං දස්සෙත්වා පරියොසානගමනං, පණ්ඩිතභික්ඛුං දස්සෙත්වා පරියොසානගමනන්ති අයං නිසින්නවත්තිකා නාම. අයං ඉධ සබ්බාචරියානං ආචිණ්ණා. 17. En el séptimo sutta, hay tres formas de exposición: ekanāḷikā, caturassā y nisinnavattikā. Allí, la explicación del significado de cada término tras citar el texto Pali se denomina ekanāḷikā. La exposición que se organiza en grupos de cuatro, mostrando al vaquero necio, al monje necio, al vaquero sabio y al monje sabio, se denomina caturassā. Mostrar al vaquero necio hasta llegar a la conclusión del tema, mostrar al monje necio hasta llegar a la conclusión, mostrar al vaquero sabio hasta la conclusión y mostrar al monje sabio hasta la conclusión, se denomina nisinnavattikā. Este último método es la práctica habitual de todos los maestros en este texto. එකාදසහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහීති එකාදසහි අගුණකොට්ඨාසෙහි. ගොගණන්ති ගොමණ්ඩලං. පරිහරිතුන්ති පරිග්ගහෙත්වා විචරිතුං. ඵාතිං කාතුන්ති වඩ්ඪිං ආපාදෙතුං. ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. න රූපඤ්ඤූ හොතීති ගණනතො වා වණ්ණතො වා රූපං න ජානාති. ගණනතො න ජානාති නාම අත්තනො ගුන්නං සතං වා සහස්සං වාති සඞ්ඛ්‍යං න ජානාති, සො ගාවීසු හටාසු වා පලාතාසු වා ගොගණං ගණෙත්වා ‘‘අජ්ජ එත්තකා න දිස්සන්තී’’ති ද්වෙ තීණි ගාමන්තරානි වා අටවිං වා විචරන්තො න පරියෙසති. අඤ්ඤෙසං ගාවීසු අත්තනො ගොගණං පවිට්ඨාසුපි ගොගණං ගණෙත්වා ‘‘ඉමා එත්තිකා ගාවො න අම්හාක’’න්ති යට්ඨියා පොථෙත්වා න නීහරති. තස්ස නට්ඨා ගාවියො නට්ඨාව හොන්ති. පරගාවියො ගහෙත්වා චරති. ගොසාමිකා දිස්වා ‘‘අයං එත්තකං කාලං අම්හාකං ධෙනූ දුහී’’ති තජ්ජෙත්වා අත්තනො ගාවියො ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති. තස්ස ගොගණොපි පරිහායති, පඤ්ච ගොරසපරිභොගතොපි පරිබාහිරො හොති. වණ්ණතො න ජානාති නාම ‘‘එත්තිකා ගාවී සෙතා, එත්තිකා රත්තා, එත්තිකා කාළා, එත්තිකා ඔදාතා, එත්තිකා කබරා, එත්තිකා නීලා’’ති න ජානාති. සො ගාවීසු හටාසු වා පලාතාසු වා…පෙ… පඤ්චගොරසපරිභොගතොපි පරිබාහිරො හොති. «Con once factores, monjes»: con once conjuntos de cualidades carentes de virtud. «Al rebaño»: al conjunto de las vacas. «Para cuidarlo»: para protegerlo y desplazarse con él. «Para acrecentarlo»: para lograr que se multipliquen y que aumenten los cinco productos derivados de la vaca. «Aquí»: en este mundo. «No conoce las formas»: no conoce a las vacas por su número ni por su apariencia física. «No conocer por el número» significa que no sabe si tiene cien o mil vacas; así, cuando las vacas se pierden o huyen, no cuenta el rebaño ni las busca recorriendo dos o tres aldeas o el bosque pensando: «Hoy no se ven tantas vacas». Incluso cuando el ganado de otros entra en su propio rebaño, no las cuenta ni las expulsa con el bastón pensando: «Estas vacas no son nuestras». Sus vacas perdidas permanecen perdidas. Al andar con vacas ajenas, los dueños, al verlo, lo amenazan diciendo: «Este hombre ha estado ordeñando nuestra vaca durante todo este tiempo», y se llevan sus vacas. Así, su rebaño disminuye y él se ve privado del disfrute de los cinco productos lácteos. «No conocer por la apariencia» significa que no sabe cuántas vacas son blancas, rojas, negras, claras, moteadas o azules. Si las vacas se pierden o huyen... (igual que antes) se ve privado del disfrute de los cinco productos lácteos. න ලක්ඛණකුසලොති ගාවීනං සරීරෙ කතං ධනුසත්තිසූලාදිභෙදං ලක්ඛණං න ජානාති. සො ගාවීසු හටාසු වා පලාතාසු වා ‘‘අජ්ජ අසුකලක්ඛණා අසුකලක්ඛණා ච ගාවො න දිස්සන්තී’’ති…පෙ… පඤ්චගොරසපරිභොගතොපි පරිබාහිරො හොති. «No es hábil en las marcas»: no conoce las marcas hechas en el cuerpo de las vacas, como las de arco, lanza o tridente. Si las vacas se pierden o huyen, al no poder identificar cuáles faltan hoy según sus marcas... se ve privado del disfrute de los cinco productos lácteos. න ආසාටිකං හාරෙතාති ගුන්නං ඛාණුකණ්ටකාදීහි පහටට්ඨානෙසු වණො හොති. තත්ථ නීලමක්ඛිකා අණ්ඩකානි ඨපෙන්ති, තෙසං ආසාටිකාති නාමං. තානි දණ්ඩකෙන අපනෙත්වා භෙසජ්ජං දාතබ්බං හොති, බාලො ගොපාලකො තථා න කරොති. තෙන වුත්තං – ‘‘න ආසාටිකං හාරෙතා [Pg.350] හොතී’’ති. තස්ස ගුන්නං වණා වඩ්ඪන්ති, ගම්භීරා හොන්ති, පාණකා කුච්ඡිං පවිසන්ති, ගාවො ගෙලඤ්ඤාභිභූතා නෙව යාවදත්ථං තිණං ඛාදිතුං න පානීයං පාතුං සක්කොන්ති. තත්ථ ගුන්නං ඛීරං ඡිජ්ජති, ගොණානං ජවො හායති, උභයෙසම්පි ජීවිතන්තරායො හොති. එවමස්ස ගොගණොපි පරිහායති…පෙ… පඤ්චගොරසතොපි පරිබාහිරො හොති. «No retira los huevos de mosca»: las vacas suelen tener heridas en los lugares donde han sido golpeadas por tocones o espinas. Allí, las moscas azules depositan sus huevos, llamados āsāṭikā. Estos deben ser retirados con un pequeño bastón y luego se debe aplicar medicina, pero el vaquero necio no lo hace. Por eso se dice: «No retira los huevos de mosca». En consecuencia, las heridas de las vacas crecen, se profundizan, los gusanos penetran en la carne y las vacas, abrumadas por la enfermedad, no pueden comer hierba ni beber agua a su voluntad. Entonces, la producción de leche cesa, la rapidez de los bueyes disminuye y hay peligro para la vida tanto del ganado como del dueño. De este modo, su rebaño disminuye y se ve privado de los cinco productos lácteos. න වණං පටිච්ඡාදෙතා හොතීති ගුන්නං වුත්තනයෙනෙව සඤ්ජාතො වණො භෙසජ්ජං දත්වා වාකෙන වා චීරකෙන වා බන්ධිත්වා පටිච්ඡාදෙතබ්බො හොති. බාලගොපාලකො තං න කරොති. අථස්ස ගුන්නං වණෙහි යූසා පග්ඝරන්ති, තා අඤ්ඤමඤ්ඤං නිඝංසන්ති. තෙන අඤ්ඤෙසම්පි වණා ජායන්ති. එවං ගාවො ගෙලඤ්ඤාභිභූතා නෙව යාවදත්ථං තිණානි ඛාදිතුං…පෙ… පරිබාහිරො හොති. «No cubre la herida»: cuando una vaca tiene una herida producida de la manera mencionada, se debe aplicar medicina y cubrirla vendándola con fibras o trozos de tela. El vaquero necio no hace esto. Entonces, el pus supura de las heridas, las vacas se frotan unas con otras y, debido a ese roce, a las otras vacas también les surgen heridas. Así, las vacas, abrumadas por la enfermedad, no pueden comer hierba a su voluntad... y él se ve privado de los beneficios. න ධූමං කත්තා හොතීති අන්තොවස්සෙ ඩංසමකසාදීනං උස්සන්නකාලෙ ගොගණෙ වජං පවිට්ඨෙ තත්ථ තත්ථ ධූමො කාතබ්බො හොති. අපණ්ඩිතගොපාලකො තං න කරොති, ගොගණො සබ්බරත්තිං ඩංසාදීහි උපද්දුතො නිද්දං අලභිත්වා පුනදිවසෙ අරඤ්ඤෙ තත්ථ තත්ථ රුක්ඛමූලාදීසු නිපජ්ජිත්වා නිද්දායති. නෙව යාවදත්ථං තිණානි ඛාදිතුං…පෙ… පරිබාහිරො හොති. «No hace humo»: durante la estación de lluvias, cuando los tábanos y mosquitos son abundantes, es necesario hacer humo en diversos lugares cuando el rebaño entra al corral. El vaquero necio no lo hace; el rebaño, acosado toda la noche por los tábanos y otros insectos, no consigue dormir. Al día siguiente, en el bosque, las vacas se echan a dormir bajo los árboles y en otros sitios, y no pueden comer hierba a su voluntad... y él se ve privado de los beneficios. න තිත්ථං ජානාතීති තිත්ථම්පි සමන්ති වා විසමන්ති වා සගාහන්ති වා නිග්ගාහන්ති වා න ජානාති. සො අතිත්ථෙන ගාවියො ඔතාරෙති. තාසං විසමතිත්ථෙ පාසාණාදීනි අක්කමන්තීනං පාදා භිජ්ජන්ති. සගාහං ගම්භීරං තිත්ථං ඔතිණ්ණෙ කුම්භීලාදයො ගාවො ගණ්හන්ති, ‘‘අජ්ජ එත්තිකා ගාවො නට්ඨා, අජ්ජ එත්තිකා’’ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජන්ති. එවමස්ස ගො ගණොපි පරිහායති…පෙ… පඤ්චගොරසතොපි පරිබාහිරො හොති. ‘No conoce el vado’ significa que no sabe si el vado es uniforme o desigual, si tiene peligros como cocodrilos o si no los tiene. Él hace descender a las vacas por un lugar que no es un vado. Sus patas se rompen al pisar piedras y otros obstáculos en vados desiguales. En vados profundos y peligrosos, los cocodrilos y otros depredadores atrapan a las vacas; así se llega a decir: ‘Hoy se han perdido tantas vacas, hoy tantas’. De este modo, su hato de ganado disminuye... y queda excluido de los cinco productos de la vaca. න පීතං ජානාතීති පීතම්පි අපීතම්පි න ජානාති. ගොපාලකෙන හි ‘‘ඉමාය ගාවියා පීතං, ඉමාය න පීතං, ඉමාය පානීයතිත්ථෙ ඔකාසො ලද්ධො, ඉමාය න ලද්ධො’’ති එවං පීතාපීතං ජානිතබ්බං හොති. අයං පන දිවසභාගෙ අරඤ්ඤෙ ගොගණං රක්ඛිත්වා ‘‘පානීයං පායෙස්සාමී’’ති නදිං වා තළාකං වා ඔගාහෙත්වා ගච්ඡති. තත්ථ මහාඋසභා ච අනුසභා ච බලවගාවියො ච දුබ්බලානි චෙව මහල්ලකානි ච ගොරූපානි සිඞ්ගෙහි [Pg.351] වා ඵාසුකාහි වා පහරිත්වා අත්තනො ඔකාසං කත්වා ඌරුප්පමාණං උදකං පවිසිත්වා යථාකාමං පිවන්ති. අවසෙසා ඔකාසං අලභමානා තීරෙ ඨත්වා කලලමිස්සකං උදකං පිවන්ති වා අපීතා එව වා හොන්ති. අථ සො ගොපාලකො පිට්ඨියං පහරිත්වා පුන අරඤ්ඤං පවෙසෙති. තත්ථ අපීතා ගාවියො පිපාසාය සුස්සමානා යාවදත්ථං තිණානි ඛාදිතුං න සක්කොන්ති. තත්ථ ගුන්නං ඛීරං ඡිජ්ජති. ගොණානං ජවො හායති…පෙ… පරිබාහිරො හොති. ‘No conoce lo que se ha bebido’ significa que no sabe quién ha bebido y quién no. Un boyero debe saber: ‘Esta vaca ha bebido, esta no; esta ha tenido oportunidad en el abrevadero, esta no’. Sin embargo, este boyero ignorante, tras cuidar el hato en el bosque durante el día, los lleva a un río o estanque pensando: ‘Les daré de beber’. Allí, los grandes bueyes, los toros secundarios y las vacas fuertes, golpeando con sus cuernos o flancos a los ejemplares débiles y viejos, se abren paso, entran en el agua hasta la altura del vientre y beben a su voluntad. Los restantes, al no encontrar lugar, permanecen en la orilla y beben agua mezclada con lodo o no beben nada. Entonces, el boyero los golpea en el lomo y los hace entrar de nuevo en el bosque. Allí, las vacas que no han bebido, consumidas por la sed, no pueden comer hierba a su antojo. Debido a esto, la leche de las vacas se interrumpe y la rapidez de los bueyes disminuye... y queda excluido de los beneficios. න වීථිං ජානාතීති ‘‘අයං මග්ගො සමො ඛෙමො, අයං විසමො සාසඞ්කො සප්පටිභයො’’ති න ජානාති. සො සමං ඛෙමං මග්ගං වජ්ජෙත්වා ගොගණං ඉතරමග්ගං පටිපාදෙති. තත්ථ ගාවො සීහබ්‍යග්ඝාදීනං ගන්ධෙන චොරපරිස්සයෙන ච අභිභූතා භන්තමිගසප්පටිභාගා ගීවං උක්ඛිපිත්වා තිට්ඨන්ති, නෙව යාවදත්ථං තිණානි ඛාදන්ති, න පානීයං පිවන්ති. තත්ථ ගුන්නං ඛීරං ඡිජ්ජති…පෙ… පරිබාහිරො හොති. ‘No conoce el camino’ significa que no sabe: ‘Este camino es llano y seguro; este es desigual, sospechoso y temible’. Él, evitando el camino llano y seguro, conduce al hato por el camino opuesto. Allí, las vacas, abrumadas por el olor de leones, tigres y otros depredadores, y por el peligro de los ladrones, se asemejan a ciervos asustados y permanecen con el cuello erguido; no comen hierba a su antojo ni beben agua. Debido a esto, la leche de las vacas se interrumpe... y queda excluido de los beneficios. න ගොචරකුසලො හොතීති ගොපාලකෙන හි ගොචරකුසලෙන භවිතබ්බං, පඤ්චාහිකචාරො වා සත්තාහිකචාරො වා ජානිතබ්බො. එකදිසාය ගොගණං චාරෙත්වා පුනදිවසෙ තත්ථ න චාරෙතබ්බො. මහතා හි ගොගණෙන චිණ්ණට්ඨානං භෙරිතලං විය සුද්ධං හොති නිත්තිණං, උදකම්පි ආලුලීයති. තස්මා පඤ්චමෙ වා සත්තමෙ වා දිවසෙ පුන තත්ථ චාරෙතුං වට්ටති. එත්තකෙන හි තිණම්පි පටිවිරුහති, උදකම්පි පසීදති, අයං පන ඉමං පඤ්චාහිකචාරං වා සත්තාහිකචාරං වා න ජානාති, දිවසෙ දිවසෙ රක්ඛිතට්ඨානෙයෙව රක්ඛති. අථස්ස ගොගණො හරිතතිණං න ලභති, සුක්ඛතිණං ඛාදන්තො කලලමිස්සකං උදකං පිවති. තත්ථ ගුන්නං ඛීරං ඡිජ්ජති…පෙ… පරිබාහිරො හොති. ‘No es experto en los pastos’ significa que un boyero debe ser hábil en los lugares de pastoreo; debe conocer el ciclo de rotación de cinco o siete días. Tras haber hecho pastar al hato en una dirección, no debe llevarlo allí al día siguiente. Pues un lugar ya recorrido por un gran hato de ganado queda limpio como la superficie de un tambor, sin hierba, y el agua se enturbia. Por lo tanto, conviene volver a pastar allí recién al quinto o séptimo día. En ese tiempo, la hierba vuelve a brotar y el agua se aclara. Pero este boyero no conoce este ciclo de cinco o siete días y los cuida cada día en el mismo lugar ya pastado. Entonces, su ganado no obtiene hierba verde; comiendo hierba seca, beben agua mezclada con lodo. Debido a esto, la leche de las vacas se interrumpe... y queda excluido de los beneficios. අනවසෙසදොහී ච හොතීති පණ්ඩිතගොපාලකෙන හි යාව වච්ඡකස්ස මංසලොහිතං සණ්ඨාති, තාව එකං ද්වෙ ථනෙ ඨපෙත්වා සාවසෙසදොහිනා භවිතබ්බං. අයං වච්ඡකස්ස කිඤ්චි අනවසෙසෙත්වා දුහති. ඛීරපකො වච්ඡො ඛීරපිපාසාය සුස්සති, සණ්ඨාතුං අසක්කොන්තො කම්පමානො මාතු පුරතො පතිත්වා කාලං කරොන්ති. මාතා පුත්තකං දිස්වා, ‘‘මය්හං පුත්තකො අත්තනො මාතුඛීරං පාතුං න ලභතී’’ති [Pg.352] පුත්තසොකෙන නෙව යාවදත්ථං තිණානි ඛාදිතුං න පානීයං පාතුං සක්කොති, ථනෙසු ඛීරං ඡිජ්ජති. එවමස්ස ගොගණොපි පරිහායති…පෙ… පඤ්චගොරසතොපි පරිබාහිරො හොති. ‘Ordeña sin dejar remanente’ significa que un boyero sabio, mientras el ternero desarrolla carne y sangre, debe ordeñar dejando una o dos ubres sin tocar. Este boyero ordeña sin dejar nada para el ternero. El ternero, que se alimenta de leche, se consume por la sed de leche y, al no poder sostenerse, cae temblando ante su madre y muere. La madre, al ver a su cría y pensar: ‘Mi pequeño no ha podido beber la leche de su propia madre’, por el dolor hacia su hijo, no puede comer hierba ni beber agua a su antojo; la leche se interrumpe en sus ubres. De este modo, su hato de ganado disminuye... y queda excluido de los cinco productos de la vaca. ගුන්නං පිතිට්ඨානං කරොන්තීති ගොපිතරො. ගාවො පරිණායන්ති යථාරුචිං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තීති ගොපරිණායකා. තෙ න අතිරෙකපූජායාති පණ්ඩිතො හි ගොපාලකො එවරූපෙ උසභෙ අතිරෙකපූජාය පූජෙති, පණීතං ගොභත්තං දෙති, ගන්ධපඤ්චඞ්ගුලිකෙහි මණ්ඩෙති, මාලං පිළන්ධෙති, සිඞ්ගෙසු සුවණ්ණරජතකොසකෙ ච ධාරෙති, රත්තිං දීපං ජාලෙත්වා චෙලවිතානස්ස හෙට්ඨා සයාපෙති. අයං පන තතො එකසක්කාරම්පි න කරොති. උසභා අතිරෙකපූජං අලභමානා ගොගණං න රක්ඛන්ති, පරිස්සයං න වාරෙන්ති. එවමස්ස ගොගණොපි පරිහායති…පෙ… පඤ්චගොරසතොපි පරිබාහිරො හොති. ‘Son los que establecen el fundamento de las vacas’, por eso se les llama gopitaro. ‘Guían a las vacas llevándolas según su voluntad’, por eso se les llama gopariṇāyakā. ‘No les rinde honores especiales’: un boyero sabio honra a tales bueyes con un respeto superior; les da alimento selecto, los adorna con marcas de perfume hechas con los cinco dedos, les pone guirnaldas, coloca fundas de oro y plata en sus cuernos, y por la noche enciende una lámpara y los hace dormir bajo un dosel de tela. Este boyero, en cambio, no les rinde ni un solo honor. Los bueyes, al no recibir este trato especial, no protegen al hato ni alejan los peligros. De este modo, su hato de ganado disminuye... y queda excluido de los cinco productos de la vaca. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. න රූපඤ්ඤූ හොතීති ‘‘චත්තාරි මහාභූතානි චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදායරූප’’න්ති එවං වුත්තං රූපං ද්වීහාකාරෙහි න ජානාති ගණනතො වා සමුට්ඨානතො වා. ගණනතො න ජානාති නාම – ‘‘චක්ඛායතනං සොතායතනං ඝානායතනං ජිව්හාකායරූපසද්දගන්ධරසඵොට්ඨබ්බායතනං, ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස ලහුතා, මුදුතා, කම්මඤ්ඤතා, උපචයො, සන්තති, ජරතා, රූපස්ස අනිච්චතා, කබළීකාරො ආහාරො’’ති (ධ. ස. 657-665) එවං පාළියා ආගතා පඤ්චවීසති රූපකොට්ඨාසාති න ජානාති. සෙය්‍යථාපි සො ගොපාලකො ගණනතො ගුන්නං රූපං න ජානාති, තථූපමො අයං භික්ඛු. සො ගණනතො රූපං අජානන්තො රූපං පරිග්ගහෙත්වා අරූපං වවත්ථපෙත්වා රූපාරූපං පරිග්ගහෙත්වා පච්චයං සල්ලක්ඛෙත්වා ලක්ඛණං ආරොපෙත්වා කම්මට්ඨානං මත්ථකං පාපෙතුං න සක්කොති. සො යථා තස්ස ගොපාලකස්ස ගොගණො න වඩ්ඪති, එවං ඉමස්මිං සාසනෙ සීලසමාධිවිපස්සනාමග්ගඵලනිබ්බානෙහි න වඩ්ඪති. යථා ච සො ගොපාලකො පඤ්චහි ගොරසෙහි පරිබාහිරො හොති, එවමෙවායං අසෙඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන අසෙඛෙන සමාධිපඤ්ඤාවිමුත්ති විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙනාති පඤ්චහි ධම්මක්ඛන්ධෙහි පරිබාහිරො හොති. "Aquí" significa en esta dispensación. "No conoce la materialidad" significa que no comprende la materialidad descrita como los cuatro grandes elementos y la materialidad derivada de estos, ya sea por su número o por su origen. No conocer por número significa que no conoce los veinticinco grupos de materialidad mencionados en el Canon (Dhammasaṅgaṇī), tales como: la base del ojo, del oído, de la nariz, de la lengua, del cuerpo; la base de la forma, del sonido, del olor, del sabor, de lo tangible; la facultad femenina, la facultad masculina, la facultad de la vida; la expresión corporal, la expresión verbal, el elemento del espacio, la ligereza de la materialidad, la maleabilidad, la adaptabilidad, la acumulación, la continuidad, la vejez, la impermanencia de la materialidad y el nutriente físico. Al igual que un boyero que no conoce el número de sus vacas, así es este monje. Al no conocer la materialidad por su número, no es capaz de definir la materialidad, discernir la mentalidad, comprender las causas, aplicar las características (de impermanencia, etc.) y llevar su meditación a la culminación. Así como el ganado de aquel boyero no prospera, así este monje no crece en esta dispensación a través de la virtud, la concentración, la visión cabal, el sendero, el fruto y el Nibbāna. Y así como el boyero queda privado de los cinco productos lácteos, este monje queda privado de los cinco grupos de la enseñanza de un Arahant: la virtud, la concentración, la sabiduría, la liberación y el conocimiento y visión de la liberación. සමුට්ඨානතො [Pg.353] න ජානාති නාම – ‘‘එත්තකං රූපං එකසමුට්ඨානං, එත්තකං ද්විසමුට්ඨානං, එත්තකං තිසමුට්ඨානං, එත්තකං චතුසමුට්ඨානං, එත්තකං නකුතොචි සමුට්ඨාතී’’ති න ජානාති. සෙය්‍යථාපි සො ගොපාලකො වණ්ණතො ගුන්නං රූපං න ජානාති, තථූපමො අයං භික්ඛු. සො සමුට්ඨානතො රූපං අජානන්තො රූපං පරිග්ගහෙත්වා…පෙ… පරිබාහිරො හොති. "No conocer por su origen" significa que no comprende: "esta cantidad de materialidad surge de una sola causa, esta de dos, esta de tres, esta de cuatro, y esta no surge de ninguna causa". Al igual que un boyero que no reconoce a sus vacas por su color o apariencia, así es este monje. Al no conocer la materialidad por su origen, tras intentar definir la materialidad... (etc.), queda excluido de los logros espirituales. න ලක්ඛණකුසලො හොතීති ‘‘කම්මලක්ඛණො බාලො, කම්මලක්ඛණො පණ්ඩිතො’’ති එවං වුත්තං කුසලාකුසලකම්මං පණ්ඩිතබාලලක්ඛණන්ති න ජානාති. සො එවං අජානන්තො බාලෙ වජ්ජෙත්වා පණ්ඩිතෙ න සෙවති. බාලෙ වජ්ජෙත්වා පණ්ඩිතෙ අසෙවන්තො කප්පියාකප්පියං කුසලාකුසලං සාවජ්ජානවජ්ජං ගරුකලහුකං සතෙකිච්ඡාතෙකිච්ඡං කාරණාකාරණං න ජානාති. තං අජානන්තො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති. සො යථා තස්ස ගොපාලකස්ස ගොගණො න වඩ්ඪති, එවං ඉමස්මිං සාසනෙ යථාවුත්තෙහි සීලාදීහි න වඩ්ඪති. සො ගොපාලකො විය ච පඤ්චහි ගොරසෙහි, පඤ්චහි ධම්මක්ඛන්ධෙහි පරිබාහිරො හොති. "No ser experto en las características" significa que no reconoce que las acciones hábiles e inhábiles son las marcas que distinguen al sabio del necio, según se ha dicho: "el necio se reconoce por sus acciones, el sabio se reconoce por sus acciones". Al no saber esto, no evita a los necios ni se asocia con los sabios. Al no asociarse con los sabios, no discierne lo que es permitido de lo que no, lo hábil de lo inhábil, lo censurable de lo irreprochable, las ofensas graves de las leves, las ofensas curables de las incurables, ni lo que es causa de lo que no lo es. Al ignorar esto, no es capaz de tomar un objeto de meditación y desarrollarlo. Así como el ganado de aquel boyero no prospera, este monje no crece en esta dispensación en la virtud y demás cualidades; queda excluido de los cinco grupos de la enseñanza, tal como el boyero queda privado de los cinco productos lácteos. න ආසාටිකං හාරෙතා හොතීති ‘‘උප්පන්නං කාමවිතක්ක’’න්ති එවං වුත්තෙ කාමවිතක්කාදයො න විනොදෙති. සො ඉමං අකුසලවිතක්කං ආසාටිකං අහාරෙත්වා විතක්කවසිකො හුත්වා විචරන්තො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති. සො යථා තස්ස ගොපාලකස්ස…පෙ… පරිබාහිරො හොති. "No elimina los huevos de mosca (impurezas)" significa que, ante el surgimiento de pensamientos de deseo sensorial y otros similares, no los disipa. Al no eliminar estos pensamientos insanos que son como parásitos, vive bajo el dominio de sus pensamientos y no es capaz de tomar un objeto de meditación y desarrollarlo. Él, al igual que aquel boyero... (etc.), queda excluido de los logros espirituales. න වණං පටිච්ඡාදෙතා හොතීති ‘‘චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නිමිත්තග්ගාහී හොතී’’තිආදිනා නයෙන සබ්බාරම්මණෙසු නිමිත්තං ගණ්හන්තො යථා සො ගොපාලකො වණං න පටිච්ඡාදෙති, එවං සංවරං න සම්පාදෙති. සො විවටද්වාරො විචරන්තො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති. "No sabe cubrir la herida" significa que, al ver una forma con el ojo, se deja llevar por sus señales y características externas. Del mismo modo que el boyero no cubre las heridas de sus vacas, este monje no practica el control de los sentidos en relación con todos los objetos. Al vivir con las puertas de sus sentidos abiertas, no es capaz de tomar un objeto de meditación y desarrollarlo... (etc.), y queda excluido. න ධූමං කත්තා හොතීති සො ගොපාලකො ධූමං විය ධම්මදෙසනාධූමං න කරොති, ධම්මකථං වා සරභඤ්ඤං වා උපනිසින්නකකථං වා අනුමොදනං වා න කරොති, තතො නං මනුස්සා ‘‘බහුස්සුතො ගුණවා’’ති න ජානන්ති. තෙ ගුණාගුණං අජානන්තො චතූහි පච්චයෙහි සඞ්ගහං න කරොන්ති. සො පච්චයෙහි කිලමමානො බුද්ධවචනං සජ්ඣායං කාතුං වත්තපටිවත්තං පූරෙතුං කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති. "No sabe producir humo" significa que, así como el boyero no hace humo para proteger al ganado, este monje no produce el "humo" de la enseñanza del Dhamma. No ofrece discursos sobre el Dhamma, no recita con entonación, no instruye a quienes se le acercan ni ofrece palabras de regocijo (anumodana). Debido a esto, las personas no lo reconocen como alguien instruido o virtuoso. Al no conocer sus virtudes, no lo asisten con los cuatro requisitos. Al verse agobiado por la falta de requisitos, no es capaz de recitar la palabra del Buda, cumplir con sus deberes y obligaciones, ni tomar un objeto de meditación para desarrollarlo... (etc.), y queda excluido. න [Pg.354] තිත්ථං ජානාතීති තිත්ථභූතෙ බහුස්සුතභික්ඛූ න උපසඞ්කමති. අනුපසඞ්කමන්තො ‘‘ඉදං, භන්තෙ, බ්‍යඤ්ජනං කථං රොපෙතබ්බං? ඉමස්ස භාසිතස්ස කො අත්ථො? ඉමස්මිං ඨානෙ පාළි කිං වදති? ඉමස්මිං ඨානෙ අත්ථො කිං දීපෙතී’’ති එවං න පරිපුච්ඡති න පරිපඤ්හති, න ජානාපෙතීති අත්ථො. තස්ස තෙ එවං අපරිපුච්ඡිතා අවිවටඤ්චෙව න විවරන්ති, භාජෙත්වා න දස්සෙන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච න උත්තානිං කරොන්ති, අපාකටං න පාකටං කරොන්ති. අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසූති අනෙකවිධාසු කඞ්ඛාසු එකකඞ්ඛම්පි න පටිවිනොදෙන්ති. කඞ්ඛායෙව හි කඞ්ඛාඨානියා ධම්මා නාම. තත්ථ එකං කඞ්ඛම්පි න නීහරන්තීති අත්ථො. සො එවං බහුස්සුතතිත්ථං අනුපසඞ්කමිත්වා සකඞ්ඛො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති. යථා වා සො ගොපාලකො තිත්ථං න ජානාති, එවං අයම්පි භික්ඛු ධම්මතිත්ථං න ජානාති. අජානන්තො අවිසයෙ පඤ්හං පුච්ඡති, ආභිධම්මිකං උපසඞ්කමිත්වා කප්පියාකප්පියං පුච්ඡති, විනයධරං උපසඞ්කමිත්වා රූපාරූපපරිච්ඡෙදං පුච්ඡති. තෙ අවිසයෙ පුට්ඨා කථෙතුං න සක්කොන්ති. සො අත්තනා සකඞ්ඛො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති. "No conoce el vado" significa que no se acerca a los monjes eruditos que son como vados (puntos de cruce). Al no acercarse a ellos, no pregunta ni inquiere: "Venerable señor, ¿cómo debe entenderse esta frase? ¿Cuál es el significado de esta enseñanza? ¿Qué dice el texto original en este punto? ¿Qué sentido muestra aquí?". Esto significa que no busca clarificar sus dudas. Por no haber preguntado, aquellos eruditos no le revelan lo oculto, no le explican el Dhamma detalladamente, no aclaran lo que es confuso ni disipan sus dudas sobre los diversos puntos de la enseñanza. Al no acudir al "vado" de los instruidos, permanece lleno de dudas y no puede desarrollar su meditación. Alternativamente, así como el boyero no conoce el vado para cruzar el río, este monje no conoce el vado del Dhamma. Por ignorancia, pregunta sobre temas fuera de su lugar: se acerca a un experto en Abhidhamma para preguntar sobre lo permitido y prohibido (Vinaya), o se acerca a un experto en Vinaya para preguntar sobre la distinción entre la materialidad y la mentalidad. Al ser consultados sobre temas ajenos a su especialidad, ellos no pueden responderle. Así, lleno de dudas, no es capaz de desarrollar su meditación... (etc.), y queda excluido. න පීතං ජානාතීති යථා සො ගොපාලකො පීතාපීතං න ජානාති, එවං ධම්මූපසඤ්හිතං පාමොජ්ජං න ජානාති න ලභති. සවනමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං නිස්සාය ආනිසංසං න වින්දති, ධම්මස්සවනග්ගං ගන්ත්වා සක්කච්චං න සුණාති, නිසින්නො නිද්දායති, කථං කථෙති, අඤ්ඤවිහිතකො හොති. සො සක්කච්චං ධම්මං අස්සුණන්තො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති. «No sabe lo que ha sido bebido»: así como aquel pastor no sabe si el ganado ha bebido o no, de la misma manera, el monje no conoce ni obtiene el júbilo asociado con el Dhamma. No obtiene el beneficio basado en el fundamento de la acción meritoria consistente en la escucha del Dhamma. Habiendo ido al salón de escucha del Dhamma, no escucha con respeto; sentado, dormita, habla o tiene la mente distraída. Al no escuchar el Dhamma con respeto, no es capaz de tomar un objeto de meditación y desarrollarlo... permanece como un extraño. න වීථිං ජානාතීති සො ගොපාලකො මග්ගාමග්ගං විය ‘‘අයං ලොකියො, අයං ලොකුත්තරො’’ති අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං යථාභූතං නප්පජානාති. අජානන්තො ලොකියමග්ගෙ අභිනිවිසිත්වා ලොකුත්තරං නිබ්බත්තෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති. «No conoce el camino»: así como aquel pastor no conoce el camino correcto del incorrecto, de la misma manera, no comprende verdaderamente el Noble Camino Octuple como «esto es mundano, esto es supramundano». Al no conocerlo, estando apegado al camino mundano, no es capaz de producir el supramundano... permanece como un extraño. න ගොචරකුසලො හොතීති සො ගොපාලකො පඤ්චාහිකසත්තාහිකචාරෙ විය චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ ‘‘ඉමෙ ලොකියා, ඉමෙ ලොකුත්තරා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. අජානන්තො සුඛුමට්ඨානෙසු අත්තනො ඤාණං චරාපෙත්වා ලොකියසතිපට්ඨානෙ අභිනිවිසිත්වා ලොකුත්තරං නිබ්බත්තෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති. «No es hábil en los pastizales»: así como aquel pastor no conoce la rotación de cinco o siete días, de la misma manera, no comprende verdaderamente los cuatro fundamentos de la atención plena como «estos son mundanos, estos son supramundanos». Al no conocerlo, sin aplicar su conocimiento en los temas sutiles y estando apegado a los fundamentos de la atención mundanos, no es capaz de producir lo supramundano... permanece como un extraño. අනවසෙසදොහී [Pg.355] හොතීති පටිග්ගහණෙ මත්තං අජානන්තො අනවසෙසං දුහති. නිද්දෙසවාරෙ පනස්ස අභිහට්ඨුං පවාරෙන්තීති අභිහරිත්වා පවාරෙන්ති. එත්ථ ද්වෙ අභිහාරා වාචාභිහාරො ච, පච්චයාභිහාරො ච. වාචාභිහාරො නාම මනුස්සා භික්ඛුස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘වදෙය්‍යාථ, භන්තෙ, යෙනත්ථො’’ති පවාරෙන්ති. පච්චයාභිහාරො නාම වත්ථාදීනි වා සප්පිනවනීතඵාණිතාදීනි වා ගහෙත්වා භික්ඛුස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘ගණ්හථ, භන්තෙ, යාවතකෙන අත්ථො’’ති වදන්ති. තත්‍ර භික්ඛු මත්තං න ජානාතීති භික්ඛු තෙසු පච්චයෙසු පමාණං න ජානාති. ‘‘දායකස්ස වසො වෙදිතබ්බො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසො වෙදිතබ්බො, අත්තනො ථාමො වෙදිතබ්බො’’ති ඉමිනා නයෙන පමාණයුත්තකං අග්ගහෙත්වා යං ආහරන්ති, තං සබ්බං ගණ්හාතීති අත්ථො. මනුස්සා විප්පටිසාරිනො න පුන අභිහරිත්වා පවාරෙන්ති. සො පච්චයෙහි කිලමන්තො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වඩ්ඪෙතුං න සක්කොති…පෙ… පරිබාහිරො හොති. «Ordeña sin dejar nada»: significa que, al no conocer la moderación al recibir, lo extrae todo. En la sección de la explicación, «ofrecen trayendo ante él» significa que traen las ofrendas y lo invitan. Aquí hay dos tipos de ofrecimientos: el ofrecimiento por palabra y el ofrecimiento por requisitos. El ofrecimiento por palabra consiste en que las personas se acercan al monje y lo invitan diciendo: «Venerable señor, diga lo que necesite». El ofrecimiento por requisitos consiste en tomar telas, etc., o mantequilla clarificada, mantequilla fresca, melaza, etc., y yendo ante el monje le dicen: «Tome, venerable señor, tanto como necesite». En ese caso, «el monje no conoce el límite» significa que el monje no conoce la medida respecto a esos requisitos. Debería conocerse la capacidad del donante, el valor del objeto de donación y la propia capacidad; pero al no tomar la medida adecuada según este método, toma todo lo que le traen. Esto significa que las personas, sintiéndose insatisfechas, no vuelven a ofrecerle nada. Él, fatigado por los requisitos, no es capaz de tomar un objeto de meditación y desarrollarlo... permanece como un extraño. තෙ න අතිරෙකපූජාය පූජෙතා හොතීති සො ගොපාලකො මහාඋසභෙ විය ථෙරෙ භික්ඛූ ඉමාය ආවි චෙව රහො ච මෙත්තාකායකම්මාදිකාය අතිරෙකපූජාය න පූජෙති. තතො ථෙරා ‘‘ඉමෙ අම්හෙසු ගරුචිත්තීකාරං න කරොන්තී’’ති නවකෙ භික්ඛූ ද්වීහි සඞ්ගහෙහි න සඞ්ගණ්හන්ති, නෙව ධම්මසඞ්ගහෙන සඞ්ගණ්හන්ති, න ආමිසසඞ්ගහෙන, චීවරෙන වා පත්තෙන වා පත්තපරියාපන්නෙන වා වසනට්ඨානෙන වා කිලමන්තෙපි නප්පටිජග්ගන්ති, පාළිං වා අට්ඨකථං වා ධම්මකථාබන්ධං වා ගුළ්හගන්ථං වා න සික්ඛාපෙන්ති. නවකා ථෙරානං සන්තිකා සබ්බසො ඉමෙ ද්වෙ සඞ්ගහෙ අලභමානා ඉමස්මිං සාසනෙ පතිට්ඨාතුං න සක්කොන්ති. යථා තස්ස ගොපාලකස්ස ගොගණො න වඩ්ඪති, එවං සීලාදීහි න වඩ්ඪන්ති. යථා ච සො ගොපාලකො පඤ්චහි ගොරසෙහි, එවං පඤ්චහි ධම්මක්ඛන්ධෙහි පරිබාහිරා හොන්ති. සුක්කපක්ඛො කණ්හපක්ඛෙ වුත්තවිපල්ලාසවසෙන යොජෙත්වා වෙදිතබ්බො. «No los honra con una veneración especial»: así como aquel pastor no honra a los grandes toros, de la misma manera, no honra a los monjes ancianos con esta veneración especial consistente en acciones corporales de amor benevolente, tanto en público como en privado. Debido a esto, los ancianos, pensando: «Estos no nos muestran respeto ni consideración», no asisten a los monjes nuevos con los dos tipos de apoyo: ni con el apoyo del Dhamma ni con el apoyo material; no los asisten con mantos, cuencos, comida o alojamiento cuando están fatigados; tampoco les enseñan el Canon, los Comentarios, los discursos de Dhamma ni los textos profundos. Los monjes nuevos, al no obtener estos dos tipos de apoyo de ninguna manera por parte de los ancianos, no son capaces de establecerse en esta Dispensación. Así como el rebaño de aquel pastor no prospera, de la misma manera ellos no crecen en virtud, etc. Y así como aquel pastor queda excluido de los cinco productos lácteos, ellos quedan excluidos de los cinco agregados del Dhamma. Lo referente a la sección favorable debe entenderse aplicándolo por inversión de lo dicho en la sección desfavorable. අනුස්සතිවග්ගො දුතියො. Segundo Capítulo sobre los Recuerdos. මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය Del Manorathapūraṇī, el Comentario al Aṅguttara Nikāya. එකාදසකනිපාතස්ස සංවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí concluye la explicación del Libro de los Onces. නිගමනකථා Palabras de Conclusión එත්තාවතා [Pg.356] ච – Y hasta este punto — ආයාචිතො සුමතිනා ථෙරෙන භදන්තජොතිපාලෙන; කඤ්චිපුරාදීසු මයා පුබ්බෙ සද්ධිං වසන්තෙන. Habiendo sido solicitado por el sabio Thera, el Venerable Jotipāla, quien anteriormente residió conmigo en lugares como Kañcipura. වරතම්බපණ්ණිදීපෙ මහාවිහාරම්හි වසනකාලෙපි; පාකං ගතෙ විය දුමෙ වලඤ්ජමානම්හි සද්ධම්මෙ. Incluso durante el tiempo de residencia en el Mahāvihāra, en la excelente isla de Tambapaṇṇi, cuando el Verdadero Dhamma estaba en peligro de decaer, como árboles que se rompen al ser azotados por el viento. පාරං පිටකත්තයසාගරස්ස ගන්ත්වා ඨිතෙන සුමතිනා; පරිසුද්ධාජීවෙනාභියාචිතො ජීවකෙනාපි. Habiendo sido solicitado también por Jīvaka, de vida pura y gran sabiduría, quien ha cruzado hasta la otra orilla del océano de los Tres Pitakas. ධම්මකථාය නිපුණපරමනිකායස්සට්ඨකථං ආරද්ධො; යමහං චිරකාලට්ඨිතිමිච්ඡන්තො සාසනවරස්ස. Deseando la larga duración de la excelente Dispensación, emprendí la redacción de este comentario del gran Nikāya llamado Aṅguttara, el cual ha sido minuciosamente examinado por innumerables expertos en la enseñanza del Dhamma. සා හි මහාඅට්ඨකථාය සාරමාදාය නිට්ඨිතා එසා; චතුනවුතිපරිමාණාය පාළියා භාණවාරෙහි. Pues este nuevo comentario, habiendo tomado la esencia del Gran Comentario, ha sido completado con una extensión de noventa y cuatro bhāṇavāras de texto Pāḷi. සබ්බාගමසංවණ්ණනමනොරථො පූරිතො ච මෙ යස්මා; එතාය මනොරථපූරණීති නාමං තතො අස්සා. Y dado que, con esta obra, se ha cumplido mi anhelo de explicar todos los Agamas, de ahí que su nombre sea Manorathapūraṇī. එකූනසට්ඨිමත්තො විසුද්ධිමග්ගොපි භාණවාරෙහි; අත්ථප්පකාසනත්ථාය ආගමානං කතො යස්මා. Puesto que también compuse el Visuddhimagga, con una extensión aproximada de cincuenta y nueve bhāṇavāras, con el fin de esclarecer el significado de los Agamas. තස්මා තෙන සහායං ගාථාගණනානයෙන අට්ඨකථා; තීහාධිකදියඩ්ඪසතං විඤ්ඤෙය්‍යා භාණවාරානං. Por lo tanto, junto con aquel Visuddhimagga, debe entenderse que este comentario, según el método de conteo de versos, consta de doscientos bhāṇavāras y medio, más tres bhāṇavāras adicionales. තීහාධිකදියඩ්ඪසතප්පමාණමිති භාණවාරතො එසා; සමයං පකාසයන්තී මහාවිහාරාධිවාසීනං. Con esta extensión de doscientos cincuenta y tres bhāṇavāras, esta obra expone la doctrina de los nobles ancianos que residen en el Mahāvihāra. මූලට්ඨකථාසාරං ආදාය මයා ඉමං කරොන්තෙන; යං පුඤ්ඤමුපචිතං තෙන හොතු ලොකො සදා සුඛිතොති. Que, por el mérito acumulado por mí al realizar esta obra tomando la esencia del comentario original, ¡que todo el mundo sea siempre feliz! පරමවිසුද්ධසද්ධාබුද්ධිවීරියප්පටිමණ්ඩිතෙන [Pg.357] සීලාචාරජ්ජවමද්දවාදිගුණසමුදයසමුදිතෙන සකසමයසමයන්තරගහනජ්ඣොගාහනසමත්ථෙන පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියසමන්නාගතෙන තිපිටකපරියත්තිප්පභෙදෙ සාට්ඨකථෙ සත්ථු සාසනෙ අප්පටිහතඤාණප්පභාවෙන මහාවෙය්‍යාකරණෙන කරණසම්පත්තිජනිතසුඛවිනිග්ගතමධුරොදාරවචනලාවණ්ණයුත්තෙන යුත්තමුත්තවාදිනා වාදීවරෙන මහාකවිනා පභින්නපටිසම්භිදාපරිවාරෙ ඡළභිඤ්ඤාදිප්පභෙදගුණප්පටිමණ්ඩිතෙ උත්තරිමනුස්සධම්මෙ සුප්පතිට්ඨිතබුද්ධීනං ථෙරානං ථෙරවංසප්පදීපානං මහාවිහාරවාසීනං වංසාලඞ්කාරභූතෙන සුවිපුලවිසුද්ධබුද්ධිනා බුද්ධඝොසොති ගරූහි ගහිතනාමධෙය්‍යෙන ථෙරෙන කතා අයං මනොරථපූරණී නාම අඞ්ගුත්තරනිකායට්ඨකථා – Este Comentario al Anguttara Nikaya, titulado Manorathapurani, fue compuesto por el Anciano a quien sus maestros otorgaron el nombre de Buddhaghosa; quien está adornado con una fe, sabiduría y energía sumamente puras; dotado de un conjunto de virtudes como la moralidad, la rectitud y la gentileza; capaz de profundizar en la comprensión de las doctrinas propias y ajenas; poseedor de una sabiduría lúcida; dotado del poder de un conocimiento sin obstáculos en la enseñanza del Maestro, que comprende las divisiones del Tipitaka junto con sus comentarios; gran gramático; poseedor de la belleza de un habla dulce y noble que fluye con facilidad gracias a su perfecta articulación; orador que se expresa con propiedad y libertad; orador supremo y gran poeta; ornamento del linaje de los Ancianos que residen en el Mahavihara —quienes son luces de la tradición de los Ancianos y cuyas mentes están firmemente establecidas en los estados supra-humanos, adornadas con las virtudes de los seis conocimientos superiores y los conocimientos analíticos—, poseyendo él mismo una sabiduría sumamente vasta y pura. තාව තිට්ඨතු ලොකස්මිං, ලොකනිත්ථරණෙසිනං; දස්සෙන්තී කුලපුත්තානං, නයං චිත්තවිසුද්ධියා. Que esta obra permanezca en el mundo mientras muestre el método para la purificación de la mente a los hijos de noble cuna que buscan la liberación del mundo. යාව බුද්ධොති නාමම්පි, සුද්ධචිත්තස්ස තාදිනො; ලොකම්හි ලොකජෙට්ඨස්ස, පවත්තති මහෙසිනොති. Por tanto tiempo como el nombre de 'Buda' del Gran Sabio —el supremo del mundo, de corazón puro y firme ecuanimidad— persista en el mundo. මනොරථපූරණී නාම Llamada Manorathapurani, අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථා සබ්බාකාරෙන නිට්ඨිතා. el Comentario al Anguttara Nikaya ha concluido en todos sus aspectos.
แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi