. နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

. នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។

အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ

ក្នុងអង្គុត្តរនិកាយ

ဒုကနိပါတ-အဋ္ဌကထာ

អដ្ឋកថាទុកនិបាត

၁. ပဌမပဏ္ဏာသကံ

១. បឋមបណ្ណាសកៈ

၁. ကမ္မကာရဏဝဂ္ဂေါ

១. កម្មការណវគ្គ

၁. ဝဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. វណ្ណនាវជ្ជសូត្រ

၁. ဒုကနိပါတဿ [Pg.1] ပဌမေ ဝဇ္ဇာနီတိ ဒေါသာ အပရာဓာ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကန္တိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဥပ္ပန္နဖလံ. သမ္ပရာယိကန္တိ သမ္ပရာယေ အနာဂတေ အတ္တဘာဝေ ဥပ္ပန္နဖလံ. အာဂုစာရိန္တိ ပါပကာရိံ အပရာဓကာရကံ. ရာဇာနော ဂဟေတွာ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကာရေန္တေတိ စောရံ ဂဟေတွာ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ရာဇပုရိသာ ကရောန္တိ, ရာဇာနော ပန တာ ကာရေန္တိ နာမ. တံ စောရံ ဧဝံ ကမ္မကာရဏာ ကာရိယမာနံ ဧသ ပဿတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပဿတိ စောရံ အာဂုစာရိံ ရာဇာနော ဂဟေတွာ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကာရေန္တေ’’တိ. အဒ္ဓဒဏ္ဍကေဟီတိ မုဂ္ဂရေဟိ, ပဟာရသာဓနတ္ထံ ဝါ စတုဟတ္ထဒဏ္ဍံ ဒွေဓာ ဆေတွာ ဂဟိတဒဏ္ဍကေဟိ. ဗိလင်္ဂထာလိကန္တိ ကဉ္ဇိယဥက္ခလိကကမ္မကာရဏံ. တံ ကရောန္တာ သီသကဋာဟံ ဥပ္ပာဋေတွာ တတ္တံ အယောဂုဠံ သဏ္ဍာသေန ဂဟေတွာ တတ္ထ ပက္ခိပန္တိ, တေန မတ္ထလုင်္ဂံ ပက္ကုထိတွာ [Pg.2] ဥတ္တရတိ. သင်္ခမုဏ္ဍိကန္တိ သင်္ခမုဏ္ဍကမ္မကာရဏံ. တံ ကရောန္တာ ဥတ္တရောဋ္ဌဥဘတောကဏ္ဏစူဠိကဂလဝါဋကပရိစ္ဆေဒေန စမ္မံ ဆိန္ဒိတွာ သဗ္ဗကေသေ ဧကတော ဂဏ္ဌိံ ကတွာ ဒဏ္ဍကေန ဝေဌေတွာ ဥပ္ပာဋေန္တိ, သဟ ကေသေဟိ စမ္မံ ဥဋ္ဌဟတိ. တတော သီသကဋာဟံ ထူလသက္ခရာဟိ ဃံသိတွာ ဓောဝန္တာ သင်္ခဝဏ္ဏံ ကရောန္တိ. ရာဟုမုခန္တိ ရာဟုမုခကမ္မကာရဏံ. တံ ကရောန္တာ သင်္ကုနာ မုခံ ဝိဝရိတွာ အန္တောမုခေ ဒီပံ ဇာလေန္တိ, ကဏ္ဏစူဠိကာဟိ ဝါ ပဋ္ဌာယ မုခံ နိခါဒနေန ခနန္တိ, လောဟိတံ ပဂ္ဃရိတွာ မုခံ ပူရေတိ.

១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃទុកនិបាត បទថា vajjāni បានដល់ ទោស ឬកំហុសឆ្គងទាំងឡាយ។ បទថា diṭṭhadhammikaṃ បានដល់ ផលដែលកើតឡើងក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ គឺក្នុងអត្តភាពនេះឯង។ បទថា samparāyikaṃ បានដល់ ផលដែលកើតឡើងក្នុងបរលោក គឺក្នុងអត្តភាពខាងមុខ។ បទថា āgucāriṃ បានដល់ អ្នកធ្វើអំពើអាក្រក់ ឬអ្នកធ្វើសេចក្តីខូចខាត (ជនល្មើស)។ សេចក្តីថា "rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti" គឺពួកអាមាត្យរបស់ស្តេចចាប់ចោរមកហើយ ធ្វើទារុណកម្មផ្សេងៗ ប៉ុន្តែឈ្មោះថាស្តេចទាំងឡាយជាអ្នកបង្គាប់ឲ្យធ្វើទារុណកម្មទាំងនោះ។ បុគ្គលនេះរមែងឃើញចោរនោះដែលកំពុងរងទារុណកម្មយ៉ាងនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា "passati coraṃ āgucāriṃ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārente" (រមែងឃើញចោរជាអ្នកធ្វើអំពើអាក្រក់ ដែលស្តេចទាំងឡាយចាប់បានហើយ ឲ្យធ្វើទារុណកម្មផ្សេងៗ)។ បទថា addhadaṇḍakehi បានដល់ ដោយដំបងត្បាល់ ឬដោយដំបងដែលគេកាត់ជាពីរចំណែកពីដំបងប្រវែងបួនហត្ថ ដើម្បីសម្រេចការវាយដំ។ បទថា bilaṅgathālikaṃ បានដល់ ទារុណកម្មឆ្នាំងបបរជូរ។ ពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្មនោះ រមែងបកស្បែកក្បាលចេញ ហើយយកដង្កៀបចាប់ដុំដែកដ៏ក្តៅក្រហមដាក់ទៅលើខួរក្បាលនោះ ព្រោះហេតុនោះ ខួរក្បាលក៏ពុះកញ្ជ្រោលហូរចេញមកក្រៅ។ បទថា saṅkhamuṇḍikaṃ បានដល់ ទារុណកម្មធ្វើក្បាលឲ្យរលីងដូចជាសំបកខ្យង។ ពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្មនោះ រមែងវះស្បែកក្បាលត្រង់ព្រំប្រទល់បបូរមាត់ខាងលើ ស្លឹកត្រចៀកទាំងសងខាង និងកញ្ចឹងក រួចចងសក់ទាំងអស់បញ្ចូលគ្នាជាកំប៉ោយ យកឈើមូរព័ទ្ធហើយបកឡើង ស្បែកក្បាលក៏របូតឡើងទៅជាមួយសក់។ បន្ទាប់មក ក៏យកក្រួសគ្រើមៗមកដុសខាត់លាងលលាដ៍ក្បាលនោះ ឲ្យមានពណ៌សដូចជាសំបកខ្យង។ បទថា rāhumukhaṃ បានដល់ ទារុណកម្មមាត់រាហូ។ ពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្មនោះ រមែងយកដែកស្រួចបើកមាត់ឲ្យចំហ ហើយអុជប្រទីបទុកក្នុងមាត់ ឬចាប់ផ្តើមតាំងពីគល់ត្រចៀកមក យកដែកខួងខ្វះមាត់ ឈាមក៏ហូរចេញមកពេញមាត់។

ဇောတိမာလိကန္တိ သကလသရီရံ တေလပိလောတိကာယ ဝေဌေတွာ အာလိမ္ပေန္တိ. ဟတ္ထပဇ္ဇောတိကန္တိ ဟတ္ထေ တေလပိလောတိကာယ ဝေဌေတွာ ဒီပံ ဝိယ ပဇ္ဇာလေန္တိ. ဧရကဝတ္တိကန္တိ ဧရကဝတ္တကမ္မကာရဏံ. တံ ကရောန္တာ ဟေဋ္ဌာဂီဝတော ပဋ္ဌာယ စမ္မဝဋ္ဋေ ကန္တိတွာ ဂေါပ္ဖကေ ဌပေန္တိ, အထ နံ ယောတ္တေဟိ ဗန္ဓိတွာ ကဍ္ဎန္တိ. သော အတ္တနော စမ္မဝဋ္ဋေ အက္ကမိတွာ အက္ကမိတွာ ပတတိ. စီရကဝါသိကန္တိ စီရကဝါသိကကမ္မကာရဏံ. တံ ကရောန္တာ တထေဝ စမ္မဝဋ္ဋေ ကန္တိတွာ ကဋိယံ ဌပေန္တိ, ကဋိတော ပဋ္ဌာယ ကန္တိတွာ ဂေါပ္ဖကေသု ဌပေန္တိ, ဥပရိမေဟိ ဟေဋ္ဌိမသရီရံ စီရကနိဝါသနနိဝတ္ထံ ဝိယ ဟောတိ. ဧဏေယျကန္တိ ဧဏေယျကကမ္မကာရဏံ. တံ ကရောန္တာ ဥဘောသု ကပ္ပရေသု စ ဥဘောသု ဇာဏုကေသု စ အယဝလယာနိ ဒတွာ အယသူလာနိ ကောဋ္ဋေန္တိ. သော စတူဟိ အယသူလေဟိ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌဟတိ. အထ နံ ပရိဝါရေတွာ အဂ္ဂိံ ကရောန္တိ. ‘‘ဧဏေယျကော ဇောတိပရိဂ္ဂဟော ယထာ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေပိ ဣဒမေဝ ဝုတ္တံ. တံ ကာလေန ကာလံ သူလာနိ အပနေတွာ စတူဟိ အဋ္ဌိကောဋီဟိယေဝ ဌပေန္တိ. ဧဝရူပါ ကမ္မကာရဏာ နာမ နတ္ထိ.

បទថា jotimālikaṃ បានដល់ ការយកសំពត់ជ្រលក់ប្រេងមករុំព័ទ្ធរាងកាយទាំងមូល រួចដុតភ្លើង。 បទថា hatthapajjotikaṃ បានដល់ ការយកសំពត់ជ្រលក់ប្រេងមករុំដៃទាំងសងខាង រួចដុតឲ្យភ្លឺដូចជាប្រទីប។ បទថា erakavattikaṃ បានដល់ ទារុណកម្មពន្លាត់ស្បែកដូចជាស្បែកដើមបបុស។ ពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្មនោះ ចាប់ផ្តើមតាំងពីក្រោមករៀងទៅ វះស្បែកជាបន្ទះៗទម្លាក់ចុះទៅទុកត្រឹមកជើង រួចយកខ្សែចងបុគ្គលនោះហើយអូសទៅ។ បុគ្គលនោះរមែងជាន់លើបន្ទះស្បែករបស់ខ្លួនឯង ដួលចុះម្តងហើយម្តងទៀត។ បទថា cīrakavāsikaṃ បានដល់ ទារុណកម្មស្លៀកសំបកឈើ (គឺស្បែកខ្លួនឯង)។ ពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្មនោះ រមែងវះស្បែកជាបន្ទះៗយ៉ាងនោះឯង ទុកត្រឹមកម្រិតចង្កេះ ហើយវះតាំងពីចង្កេះចុះទៅ ទុកត្រឹមកជើងទាំងពីរ រាងកាយផ្នែកខាងក្រោមដែលគ្របដណ្តប់ដោយស្បែកផ្នែកខាងលើ ក៏មើលទៅដូចជាស្លៀកសំពត់សំបកឈើ។ បទថា eṇeyyakaṃ បានដល់ ទារុណកម្មធ្វើឲ្យដូចជាសត្វទ្រាយ。 ពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្មនោះ រមែងយកកងដែកមកដាក់ត្រង់កែងដៃទាំងពីរ និងក្បាលជង្គង់ទាំងពីរ រួចបោះដែកស៊ុល (ដែកស្រួច) ភ្ជាប់ទៅនឹងដី។ បុគ្គលនោះរមែងឈរច្រងាងលើដីដោយដែកស៊ុលទាំងបួននោះ។ បន្ទាប់មក ក៏បង្កាត់ភ្លើងព័ទ្ធជុំវិញបុគ្គលនោះ។ សូម្បីក្នុងកន្លែងដែលមកថា "eṇeyyako jotipariggaho yathā" ព្រះមានព្រះភាគក៏ត្រាស់សំដៅយកទារុណកម្មនេះឯង។ ជួនកាល គេដកដែកស៊ុលទាំងនោះចេញ ហើយទុកឲ្យឈរដោយចុងឆ្អឹងទាំងបួន (កែងដៃនិងជង្គង់) ប៉ុណ្ណោះ។ ទារុណកម្មដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនដែលមានឡើយ។

ဗဠိသမံသိကန္တိ ဥဘတောမုခေဟိ ဗဠိသေဟိ ပဟရိတွာ စမ္မမံသနှာရူနိ ဥပ္ပာဋေန္တိ. ကဟာပဏိကန္တိ သကလသရီရံ တိဏှာဟိ ဝါသီဟိ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ကဟာပဏမတ္တံ, ကဟာပဏမတ္တံ ပါတေန္တာ ကောဋ္ဋေန္တိ. ခါရာပတစ္ဆိကန္တိ သရီရံ တတ္ထ တတ္ထ အာဝုဓေဟိ ပဟရိတွာ ကောစ္ဆေဟိ ခါရံ ဃံသန္တိ, စမ္မမံသနှာရူနိ ပဂ္ဃရိတွာ အဋ္ဌိကသင်္ခလိကာဝ တိဋ္ဌတိ. ပလိဃပရိဝတ္တိကန္တိ ဧကေန ပဿေန နိပဇ္ဇာပေတွာ ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒေန အယသူလံ ကောဋ္ဋေတွာ ပထဝိယာ ဧကာဗဒ္ဓံ ကရောန္တိ. အထ နံ ပါဒေ ဂဟေတွာ အာဝိဉ္ဆန္တိ. ပလာလပီဌကန္တိ ဆေကော [Pg.3] ကာရဏိကော ဆဝိစမ္မံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ နိသဒပေါတေဟိ အဋ္ဌီနိ ဘိန္ဒိတွာ ကေသေသု ဂဟေတွာ ဥက္ခိပတိ, မံသရာသိယေဝ ဟောတိ. အထ နံ ကေသေဟေဝ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဂဏှန္တိ, ပလာလဝဋ္ဋိံ ဝိယ ကတွာ ပုန ဝေဌေန္တိ. သုနခေဟိပီတိ ကတိပယာနိ ဒိဝသာနိ အာဟာရံ အဒတွာ ဆာတကသုနခေဟိ ခါဒါပေန္တိ. တေ မုဟုတ္တေန အဋ္ဌိကသင်္ခလိကမေဝ ကရောန္တိ. သူလေ ဥတ္တာသေန္တေတိ သူလေ အာရောပေန္တေ.

បទថា baḷisamaṃsikaṃ បានដល់ ការយកផ្លែសន្ទូចដែលមានមុខសងខាងមកថ្ពក់ ហើយបកស្បែក សាច់ និងសរសៃចេញ។ បទថា kahāpaṇikaṃ បានដល់ ការយកដាវ ឬពូថៅដ៏មុតមកកាប់ច្រាមរាងកាយទាំងមូល តាំងពីចុងជើងឡើងទៅ ឲ្យធ្លាក់ចុះមកជាកង់ៗប៉ុនកាក់កហាបណៈ。 បទថា khārāpatacchikaṃ បានដល់ ការយកអាវុធមកចាក់ទម្លុះរាងកាយត្រង់កន្លែងនោះៗ រួចយកច្រាសមកដុសខាត់ដោយទឹកអាស៊ីដ (ឬទឹកកំបោរផ្សំអំបិល) ស្បែក សាច់ និងសរសៃក៏រលួយហូរចេញអស់ នៅសល់តែរាងឆ្អឹងទទេប៉ុណ្ណោះ។ បទថា palighaparivattikaṃ បានដល់ ការឲ្យដេកផ្អៀងទៅម្ខាង រួចយកដែកស៊ុលបោះទម្លុះតាមរន្ធត្រចៀកភ្ជាប់ទៅនឹងដីឲ្យជាប់តែមួយ。 បន្ទាប់មក ក៏ចាប់ជើងទាំងពីររបស់បុគ្គលនោះបង្វិលជុំវិញ。 បទថា palālapīṭhakaṃ បានដល់ ពេជ្ឈឃាតដ៏ឈ្លាសវៃ មិនកាត់ស្បែកខាងក្រៅឡើយ ប៉ុន្តែយកត្បាល់ថ្មតូចៗមកវាយបំបែកឆ្អឹងទាំងឡាយ រួចចាប់សក់យោងឡើង រាងកាយនោះក៏ក្លាយទៅជាគំនរសាច់ទន់ល្វើយ。 បន្ទាប់មក ក៏យកសក់នោះឯងមករុំព័ទ្ធរាងកាយនោះ ធ្វើឲ្យដូចជាដុំចំបើង រួចរុំព័ទ្ធម្តងទៀត។ បទថា sunakhehi pi បានដល់ ការមិនឲ្យអាហារអស់ពីរបីថ្ងៃ រួចលែងឆ្កែដ៏ស្រេកឃ្លានឲ្យខាំស៊ី。 ឆ្កែទាំងនោះរមែងធ្វើឲ្យនៅសល់តែរាងឆ្អឹងក្នុងមួយរំពេច។ បទថា sūle uttāsente បានដល់ ញាត់បញ្ចូលទៅក្នុងឈើស្រួច (ឬដោតនឹងឈើស្រួច)។

န ပရေသံ ပါဘတံ ဝိလုမ္ပန္တော စရတီတိ ပရေသံ သန္တကံ ဘဏ္ဍံ ပရမ္မုခံ အာဘတံ အန္တမသော အန္တရဝီထိယံ ပတိတံ သဟဿဘဏ္ဍိကမ္ပိ ဒိသွာ ‘‘ဣမိနာ ဇီဝိဿာမီ’’တိ ဝိလုမ္ပန္တော န ဝိစရတိ, ကော ဣမိနာ အတ္ထောတိ ပိဋ္ဌိပါဒေန ဝါ ပဝဋ္ဋေတွာ ဂစ္ဆတိ.

សេចក្តីថា "na paresaṃ pābhataṃ vilumpanto carati" គឺបុគ្គលនោះឃើញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បុគ្គលដទៃដែលគេនាំមកក្នុងពេលកំបាំងមុខ សូម្បីតែរបស់ដែលធ្លាក់ចុះក្នុងចន្លោះផ្លូវ សូម្បីតែថង់ប្រាក់មួយពាន់ ក៏មិនដើរលួចប្លន់ដោយគិតថា "អាត្មាអញនឹងរស់នៅដោយសារទ្រព្យនេះ" ឡើយ តែគិតថា "តើទ្រព្យនេះមានប្រយោជន៍អ្វីដល់អាត្មាអញ" រួចយកខ្នងជើងទាត់រំកិលចេញ ហើយដើរហួសទៅ។

ပါပကောတိ လာမကော. ဒုက္ခောတိ အနိဋ္ဌော. ကိဉ္စ တန္တိ ကိံ နာမ တံ ကာရဏံ ဘဝေယျ. ယာဟန္တိ ယေန အဟံ. ကာယဒုစ္စရိတန္တိ ပါဏာတိပါတာဒိ တိဝိဓံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ. ကာယသုစရိတန္တိ တဿ ပဋိပက္ခဘူတံ တိဝိဓံ ကုသလကမ္မံ. ဝစီဒုစ္စရိတန္တိ မုသာဝါဒါဒိ စတုဗ္ဗိဓံ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ. ဝစီသုစရိတန္တိ တဿ ပဋိပက္ခဘူတံ စတုဗ္ဗိဓံ ကုသလကမ္မံ. မနောဒုစ္စရိတန္တိ အဘိဇ္ဈာဒိ တိဝိဓံ အကုသလကမ္မံ. မနောသုစရိတန္တိ တဿ ပဋိပက္ခဘူတံ တိဝိဓံ ကုသလကမ္မံ. သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတီတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓာ သုဒ္ဓိ – ပရိယာယတော စ နိပ္ပရိယာယတော စ. သရဏဂမနေန ဟိ ပရိယာယေန သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ နာမ. တထာ ပဉ္စဟိ သီလေဟိ, ဒသဟိ သီလေဟိ – စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန, ပဌမဇ္ဈာနေန…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနေန, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန, သောတာပတ္တိဖလေန…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပရိယာယေန သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ နာမ. အရဟတ္တဖလေ ပတိဋ္ဌိတော ပန ခီဏာသဝေါ ဆိန္နမူလကေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ နှာပေန္တောပိ ခါဒါပေန္တောပိ ဘုဉ္ဇာပေန္တောပိ နိသီဒါပေန္တောပိ နိပဇ္ဇာပေန္တောပိ နိပ္ပရိယာယေနေဝ သုဒ္ဓံ နိမ္မလံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ ပဋိဇဂ္ဂတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

បទថា pāpako បានដល់ ថោកទាប (លាមកៈ)។ បទថា dukkho បានដល់ ដែលមិនជាទីប្រាថ្នា (អនិដ្ឋៈ)។ បទថា kiñca taṃ បានដល់ តើហេតុនោះនឹងទៅជាយ៉ាងណា? បទថា yāhaṃ បានដល់ ព្រោះហេតុណា អាត្មាអញ...។ បទថា kāyaduccaritaṃ បានដល់ កាយកម្មជាអកុសលមាន ៣ យ៉ាង មានការសម្លាប់សត្វជាដើម。 បទថា kāyasucaritaṃ បានដល់ កាយកម្មជាកុសលមាន ៣ យ៉ាង ដែលជាបដិបក្ខនឹងកាយទុច្ចរិតនោះ។ បទថា vacīduccaritaṃ បានដល់ វចីកម្មជាអកុសលមាន ៤ យ៉ាង មានការនិយាយកុហកជាដើម។ បទថា vacīsucaritaṃ បានដល់ វចីកម្មជាកុសលមាន ៤ យ៉ាង ដែលជាបដិបក្ខនឹងវចីទុច្ចរិតនោះ។ បទថា manoduccaritaṃ បានដល់ មនោកម្មជាអកុសលមាន ៣ យ៉ាង មានអភិជ្ឈាជាដើម។ បទថា manosucaritaṃ បានដល់ មនោកម្មជាកុសលមាន ៣ យ៉ាង ដែលជាបដិបក្ខនឹងមនោទុច្ចរិតនោះ។ ក្នុងបទថា "suddhaṃ attānaṃ pariharati" នេះ សេចក្តីស្អាត (សុទ្ធិ) មាន ២ យ៉ាង គឺ ដោយបរិយាយ និងដោយនិបបរិយាយ (ដោយពិតប្រាកដ)។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលកាន់យកសរណគមន៍ ឈ្មោះថា រក្សាខ្លួនឲ្យស្អាតដោយបរិយាយ។ ដូចគ្នានោះដែរ បុគ្គលដែលរក្សាខ្លួនដោយសីល ៥, សីល ១០, ចតុបារិសុទ្ធិសីល, បឋមជ្ឈាន...ល... នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈាន, សោតាបត្តិមគ្គ, សោតាបត្តិផល...ល... អរហត្តមគ្គ ឈ្មោះថា រក្សាខ្លួនឲ្យស្អាតដោយបរិយាយ។ ចំណែកព្រះខីណាស្រពដែលតម្កល់នៅក្នុងអរហត្តផល ទោះបីជាលោកឲ្យងូតទឹក ឲ្យបរិភោគ ឲ្យឆាន់ ឲ្យអង្គុយ ឬឲ្យដេក នូវបញ្ចក្ខន្ធដែលមានឫស (គឺតណ្ហា) ផ្តាច់ចេញហើយ ក៏ឈ្មោះថា រក្សា និងថែទាំខ្លួនឲ្យស្អាតស្អំ គ្មានមន្ទិល ដោយនិបបរិយាយ (ដោយពិតប្រាកដ) យ៉ាងនេះឯង គប្បីជ្រាប។

တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣမာနိ ဒွေ ဝဇ္ဇာနေဝ, နော န ဝဇ္ဇာနိ, တသ္မာ. ဝဇ္ဇဘီရုနောတိ ဝဇ္ဇဘီရုကာ. ဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနောတိ ဝဇ္ဇာနိ ဘယတော ဒဿနသီလာ. ဧတံ ပါဋိကင်္ခန္တိ ဧတံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, ဧတံ အဝဿံဘာဝီတိ အတ္ထော. ယန္တိ နိပါတမတ္တံ, ကာရဏဝစနံ ဝါ ယေန ကာရဏေန ပရိမုစ္စိဿတိ သဗ္ဗဝဇ္ဇေဟိ[Pg.4]. ကေန ပန ကာရဏေန ပရိမုစ္စိဿတီတိ? စတုတ္ထမဂ္ဂေန စေဝ စတုတ္ထဖလေန စ. မဂ္ဂေန ဟိ ပရိမုစ္စတိ နာမ, ဖလံ ပတ္တော ပရိမုတ္တော နာမ ဟောတီတိ. ကိံ ပန ခီဏာသဝဿ အကုသလံ န ဝိပစ္စတီတိ? ဝိပစ္စတိ, တံ ပန ခီဏာသဝဘာဝတော ပုဗ္ဗေ ကတံ. တဉ္စ ခေါ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ, သမ္ပရာယေ ပနဿ ကမ္မဖလံ နာမ နတ္ထီတိ. ပဌမံ.

បទថា tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែធម៌ទាំងពីរនេះជាទោសពិតប្រាកដ មិនមែនជាមិនមែនទោសឡើយ ព្រោះហេតុនោះ។ បទថា vajjabhīruno បានដល់ ពួកអ្នកខ្លាចចំពោះទោស。 បទថា vajjabhayadassāvino បានដល់ ពួកអ្នកមានសភាពយល់ឃើញទោសទាំងឡាយដោយភ័យ។ សេចក្តីថា "etaṃ pāṭikaṅkhanti" គឺការរួចផុតចំពោះទោសទាំងអស់នេះ ជាអ្វីដែលគប្បីប្រាថ្នា ឬថានឹងមានប្រាកដក្នុងខ្លួន នេះជាអត្ថ។ បទថា yaṃ គ្រាន់តែជានិបាតបទ ឬជាពាក្យសម្តែងហេតុថា ព្រោះហេតុណា ទើបនឹងរួចផុតចាកទោសទាំងពួង។ សួរថា ចុះនឹងរួចផុតដោយហេតុដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ដោយសារមគ្គទីបួន (អរហត្តមគ្គ) និងផលទីបួន (អរហត្តផល)។ ព្រោះថា បុគ្គលឈ្មោះថាកំពុងរួចផុតដោយសារមគ្គ លុះដល់ផលហើយ ឈ្មោះថាជារួចផុតស្រឡះហើយ។ សួរថា ចុះអកុសលកម្មមិនឲ្យផលដល់ព្រះខីណាស្រពទេឬ? ឆ្លើយថា ឲ្យផល ប៉ុន្តែអកុសលកម្មនោះជាកម្មដែលលោកបានធ្វើរួចហើយមុននឹងបានជាព្រះខីណាស្រព។ ហើយការឲ្យផលនោះរមែងមានក្នុងអត្តភាពនេះតែប៉ុណ្ណោះ ចំណែកក្នុងបរលោក ផលនៃកម្មរបស់លោកមិនមានឡើយ។ ចប់ សូត្រទី၁។

၂. ပဓာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. វណ្ណនាបធានសូត្រ

၂. ဒုတိယေ ပဓာနာနီတိ ဝီရိယာနိ. ဝီရိယဉှိ ပဒဟိတဗ္ဗတော ပဓာနဘာဝကရဏတော ဝါ ပဓာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဒုရဘိသမ္ဘဝါနီတိ ဒုဿဟာနိ ဒုပ္ပူရိယာနိ, ဒုက္ကရာနီတိ အတ္ထော. အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတန္တိ အဂါရေ ဝသန္တာနံ. စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနုပ္ပဒါနတ္ထံ ပဓာနန္တိ ဧတေသံ စီဝရာဒီနံ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ အနုပ္ပဒါနတ္ထာယ ပဓာနံ နာမ ဒုရဘိသမ္ဘဝန္တိ ဒဿေတိ. စတုရတနိကမ္ပိ ဟိ ပိလောတိကံ, ပသတတဏ္ဍုလမတ္တံ ဝါ ဘတ္တံ, စတုရတနိကံ ဝါ ပဏ္ဏသာလံ, တေလသပ္ပိနဝနီတာဒီသု ဝါ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဘေသဇ္ဇံ ပရေသံ ဒေထာတိ ဝတ္တုမ္ပိ နီဟရိတွာ ဒါတုမ္ပိ ဒုက္ကရံ ဥဘတောဗျူဠှသင်္ဂါမပ္ပဝေသနသဒိသံ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

២. ក្នុងសូត្រទី២ បទថា padhānāni បានដល់ សេចក្តីព្យាយាមទាំងឡាយ។ ព្រោះថា សេចក្តីព្យាយាម ហៅថា បធានៈ ព្រោះជាធម៌ដែលគប្បីតម្កល់ទុក ឬព្រោះធ្វើឲ្យមានសភាពជាប្រធាន។ បទថា durabhisambhavāni បានដល់ ដែលទ្រាំទ្របានក្រ ដែលបំពេញបានក្រ ឬដែលធ្វើបានក្រ នេះជាអត្ថ។ បទថា agāraṃ ajjhāvasataṃ បានដល់ ពួកជនដែលរស់នៅក្នុងផ្ទះ។ សេចក្តីថា "cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānuppadānatthaṃ padhānaṃ" ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញថា សេចក្តីព្យាយាមដើម្បីការផ្តល់ឲ្យនូវបច្ច័យទាំងបួនមានចីវរជាដើមទាំងនេះ ឈ្មោះថាជាសេចក្តីព្យាយាមដែលធ្វើបានក្រ។ ព្រោះថា សូម្បីតែសំពត់ចាស់ប្រវែងបួនហត្ថ ឬបាយប្រមាណមួយក្តាប់ ឬសាលាស្លឹកប្រវែងបួនហត្ថ ឬថ្នាំសង្កូវបន្តិចបន្តួចមានប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅជាដើម ការនិយាយថា "សូមប្រគេន (ឬជូន) ដល់អ្នកដទៃ" ក្តី ការយកចេញទៅប្រគេន (ឬជូន) ក្តី គឺធ្វើបានក្រណាស់ ប្រៀបដូចជាការចូលទៅកាន់សមរភូមិដែលមានកងទ័ពទាំងសងខាងប្រឈមមុខគ្នាដូច្នោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា៖

‘‘ဒါနဉ္စ ယုဒ္ဓဉ္စ သမာနမာဟု,အပ္ပာပိ သန္တာ ဗဟုကေ ဇိနန္တိ;

အပ္ပမ္ပိ စေ သဒ္ဒဟာနော ဒဒါတိ,တေနေဝ သော ဟောတိ သုခီ ပရတ္ထာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၈.၇၂;

သံ. နိ. ၁.၃၃);

«អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយពោលថា ការឲ្យទាន និងការធ្វើសង្គ្រាម មានសភាពស្មើគ្នា ពួកសប្បុរសទោះបីមានទ្រព្យតិច ក៏រមែងឈ្នះពួកសត្រូវដ៏ច្រើនបាន បើបុគ្គលមានសទ្ធា ទោះបីឲ្យរបស់បន្តិចបន្តួច ព្រោះតែការឲ្យនោះ គាត់រមែងជាអ្នកមានសេចក្តីសុខក្នុងបរលោក។»

အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာနန္တိ ဂေဟတော နိက္ခမိတွာ အဂါရဿ ဃရာဝါသဿ ဟိတာဝဟေဟိ ကသိဂေါရက္ခာဒီဟိ ဝိရဟိတံ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတာနံ. သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂတ္ထာယ ပဓာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ခန္ဓူပဓိကိလေသူပဓိအဘိသင်္ခါရူပဓိသင်္ခါတာနံ ဥပဓီနံ ပဋိနိဿဂ္ဂသင်္ခါတဿ နိဗ္ဗာနဿ အတ္ထာယ ဝိပဿနာယ စေဝ မဂ္ဂေန စ သဟဇာတဝီရိယံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣမာနိ ဒွေ ပဓာနာနိ ဒုရဘိသမ္ဘဝါနိ, တသ္မာ. ဒုတိယံ.

បទថា agārasmā anagāriyaṃ pabbajitānaṃ បានដល់ ពួកបុគ្គលដែលចេញចាកផ្ទះ ហើយចូលទៅកាន់ផ្នួសដែលមិនមានផ្ទះ គឺវៀរចាកការធ្វើស្រែចម្ការ និងការចិញ្ចឹមសត្វជាដើម ដែលជាប្រយោជន៍ដល់ការគ្រប់គ្រងផ្ទះ។ បទថា sabbūpadhipaṭinissaggatthāya padhānaṃ បានដល់ សេចក្តីព្យាយាមដែលកើតឡើងជាមួយគ្នាក្នុងវិបស្សនានិងមគ្គ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ព្រះនិព្វានដែលជាការលះបង់ចោលនូវឧបធិទាំងពួង ពោលគឺ ឧបធិដែលហៅថា ខន្ធូបធិ កិលេសូបធិ និងអភិសង្ខារូបធិ។ បទថា tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែសេចក្តីព្យាយាមទាំងពីរនេះ ធ្វើបានក្រណាស់ ព្រោះហេតុនោះ។ ចប់ សូត្រទី២។

၃. တပနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. វណ្ណនាតបនីយសូត្រ

၃. တတိယေ [Pg.5] တပနီယာတိ ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စ တပန္တီတိ တပနီယာ. တပ္ပတီတိ စိတ္တသန္တာပေန တပ္ပတိ အနုသောစတိ ကာယဒုစ္စရိတံ ကတွာ နန္ဒယက္ခော ဝိယ နန္ဒမာဏဝေါ ဝိယ နန္ဒဂေါဃာတကော ဝိယ ဒေဝဒတ္တော ဝိယ ဒွေဘာတိကာ ဝိယ စ. တေ ကိရ ဂါဝံ ဝဓိတွာ မံသံ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အကံသု. တတော ကနိဋ္ဌော ဇေဋ္ဌကံ အာဟ – ‘‘မယှံ ဒါရကာ ဗဟူ, ဣမာနိ မေ အန္တာနိ ဒေဟီ’’တိ. အထ နံ သော ‘‘သဗ္ဗံ မံသံ ဒွေဓာ ဝိဘတ္တံ, ပုန ကိံ မဂ္ဂသီ’’တိ ပဟရိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ. နိဝတ္တိတွာ စ နံ ဩလောကေန္တော မတံ ဒိသွာ ‘‘ဘာရိယံ မေ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. အထဿ ဗလဝသောကော ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော ဌိတဋ္ဌာနေပိ နိသိန္နဋ္ဌာနေပိ တဒေဝ ကမ္မံ အာဝဇ္ဇေတိ, စိတ္တဿာဒံ န လဘတိ. အသိတပီတခါယိတသာယိတမ္ပိဿ သရီရေ ဩဇံ န ဖရတိ, အဋ္ဌိစမ္မမတ္တမေဝ အဟောသိ. အထ နံ ဧကော ထေရော ဒိသွာ – ‘‘ဥပါသက, တွံ ပဟူတအန္နပါနော, အဋ္ဌိစမ္မမတ္တမေဝ တေ အဝသိဋ္ဌံ, အတ္ထိ နု ခေါ တေ ကိဉ္စိ တပနီယကမ္မ’’န္တိ? သော ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ သဗ္ဗံ အာရောစေသိ. အထ နံ ထေရော ‘‘ဘာရိယံ တေ ဥပါသက ကမ္မံ ကတံ, အနပရာဓဋ္ဌာနေ အပရဒ္ဓ’’န္တိ အာဟ. သော တေနေဝ ကမ္မေန ကာလံ ကတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တော. ဝစီဒုစ္စရိတေန သုပ္ပဗုဒ္ဓသက္ကကောကာလိကစိဉ္စမာဏဝိကာဒယော ဝိယ တပ္ပတိ. သေသမေတ္ထ စတုတ္ထေ စ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. တတိယံ.

៣. ក្នុងសូត្រទី៣ បទថា tapanīyā សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយដែលធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ ឈ្មោះថា តបនីយធម៌ (ធម៌ធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយ)។ បទថា tappati សេចក្តីថា តែងក្តៅក្រហាយ តែងសោកស្តាយ ដោយសារសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្នុងចិត្ត ព្រោះបានធ្វើកាយទុច្ចរិត ដូចជានន្ទយក្ស ដូចជានន្ទមាណព ដូចជានន្ទគោឃាតកៈ (អ្នកសម្លាប់គោឈ្មោះនន្ទ) ដូចជាព្រះទេវទត្ត និងដូចជាបងប្អូនពីរនាក់។ ឮថា បងប្អូនពីរនាក់នោះ សម្លាប់មេគោមួយ ហើយចែកសាច់ជាពីរភាគ។ លំដាប់នោះ ប្អូនប្រុសបាននិយាយទៅកាន់បងប្រុសថា «កូនៗរបស់ខ្ញុំមានច្រើន សូមបងប្រគល់ពោះវៀនទាំងនេះឲ្យខ្ញុំមក»។ ពេលនោះ បងប្រុសក៏វាយប្អូននោះ ដោយពាក្យថា «សាច់ទាំងអស់ត្រូវបានចែកជាពីរភាគហើយ ហេតុអ្វីបានជាឯងមកសុំទៀត?» ហើយក៏ធ្វើឲ្យប្អូននោះដល់នូវសេចក្តីស្លាប់។ លុះបងប្រុសនោះត្រឡប់មកវិញ សម្លឹងមើលប្អូននោះ ឃើញថាស្លាប់ហើយ ក៏កើតចិត្តគិតថា «យើងបានធ្វើកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរហើយហ្ន៎»។ លំដាប់នោះ សេចក្តីសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំងក៏កើតឡើងដល់បងប្រុសនោះ។ គាត់ទោះបីឈរ ឬអង្គុយ ក៏តែងតែរំលឹកនឹកឃើញតែកម្មនោះឯង មិនបានទទួលនូវសេចក្តីរីករាយក្នុងចិត្តឡើយ។ សូម្បីតែអាហារដែលគាត់បរិភោគ ផឹក ខាំទំពា និងលិទ្ធភ្លក្សហើយ ក៏មិនជ្រួតជ្រាបទៅជាឱជារសក្នុងរាងកាយរបស់គាត់ដែរ គាត់ក៏មានតែស្បែកដណ្តប់ឆ្អឹងប៉ុណ្ណោះ។ គ្រានោះ មានព្រះថេរៈមួយអង្គបានឃើញគាត់ ហើយសួរថា «ម្នាលឧបាសក អ្នកមានបាយនិងទឹកដ៏ច្រើន តែខ្លួនរបស់អ្នកនៅសល់តែស្បែកដណ្តប់ឆ្អឹងប៉ុណ្ណោះ តើអ្នកមានកម្មដែលធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយចិត្តណាមួយដែរឬទេ?»។ គាត់ក៏បានជម្រាបរឿងរ៉ាវទាំងអស់ថា «ករុណា ព្រះតេជព្រះគុណ មាន»។ ពេលនោះ ព្រះថេរៈបានពោលទៅកាន់គាត់ថា «ម្នាលឧបាសក អ្នកបានធ្វើកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរហើយ អ្នកបានប្រទូស្តចំពោះបុគ្គលដែលមិនមានកំហុសឡើយ»។ គាត់ធ្វើមរណកាលដោយកម្មនោះឯង ហើយក៏ទៅកើតក្នុងនរក។ បុគ្គលតែងក្តៅក្រហាយដោយសារវចីទុច្ចរិត ដូចជាសុប្បពុទ្ធសាក្យៈ កោការិកៈ និងនាងចិញ្ចមាណវិកាជាដើម។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ និងក្នុងសូត្រទី៤ មានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សូត្រទី៣ ចប់។

၅. ဥပညာတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថាឧបញ្ញាតសូត្រ

၅. ပဉ္စမေ ဒွိန္နာဟန္တိ ဒွိန္နံ အဟံ. ဥပညာသိန္တိ ဥပဂန္တွာ ဂုဏံ အညာသိံ, ဇာနိံ ပဋိဝိဇ္ဈိန္တိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တေ ဓမ္မေ ဒဿေန္တော ယာ စ အသန္တုဋ္ဌိတာတိအာဒိမာဟ. ဣမဉှိ ဓမ္မဒွယံ နိဿာယ သတ္ထာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော, တသ္မာ တဿာနုဘာဝံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ အသန္တုဋ္ဌိတာ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ ဣမိနာ ဣမံ ဒီပေတိ – ‘‘အဟံ ဈာနမတ္တကေန ဝါ ဩဘာသနိမိတ္တမတ္တကေန ဝါ အသန္တုဋ္ဌော ဟုတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂမေဝ ဥပ္ပာဒေသိံ. ယာဝ သော န ဥပ္ပဇ္ဇိ, န တာဝါဟံ သန္တုဋ္ဌော အဟောသိံ. ပဓာနသ္မိံ စ အနုက္ကဏ္ဌိတော ဟုတွာ အနောသက္ကနာယ ဌတွာယေဝ ပဓာနကိရိယံ အကာသိ’’န္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ယာ စ အပ္ပဋိဝါနိတာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပ္ပဋိဝါနိတာတိ အပ္ပဋိက္ကမနာ အနောသက္ကနာ. အပ္ပဋိဝါနီ သုဒါဟံ[Pg.6], ဘိက္ခဝေ, ပဒဟာမီတိ ဧတ္ထ သုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. အဟံ, ဘိက္ခဝေ, အနောသက္ကနာယံ ဌိတော ဗောဓိသတ္တကာလေ သဗ္ဗညုတံ ပတ္ထေန္တော ပဓာနမကာသိန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

៥. ក្នុងសូត្រទី៥ បទថា dvinnāhaṃ គឺ dvinnaṃ ahaṃ (តថាគត... នូវធម៌ពីរយ៉ាង)។ បទថា upaññāsiṃ សេចក្តីថា ចូលទៅជិតហើយដឹងនូវគុណ ដឹងច្បាស់ ចាក់ធ្លុះ។ ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសម្តែងនូវធម៌ទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា yā ca asantuṭṭhitā (សេចក្តីមិនចេះឆ្អែតឆ្អន់ផង)។ ព្រោះថា ព្រះសាស្តាទ្រង់អាស្រ័យនូវធម៌ពីរយ៉ាងនេះ ទើបបានដល់នូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ហេតុនោះ កាលនឹងសម្តែងនូវអានុភាពនៃធម៌ពីរយ៉ាងនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា asantuṭṭhitā kusalesu dhammesu ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនេះថា «តថាគតមិនត្រេកអរត្រឹមតែឈាន ឬត្រឹមតែឱភាសនិមិត្តឡើយ ក៏បានញ៉ាំងអរហត្តមគ្គឲ្យកើតឡើង។ ដរាបណាអរហត្តមគ្គនោះមិនទាន់កើតឡើង ដរាបនោះតថាគតក៏មិនទាន់ឆ្អែតឆ្អន់ឡើយ។ តថាគតជាអ្នកមិនធុញទ្រាន់ក្នុងសេចក្តីព្យាយាម ស្ថិតនៅក្នុងភាពមិនរួញរា ហើយបានធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាម» កាលនឹងសម្តែងនូវសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា yā ca appaṭivānitā (សេចក្តីមិនរួញរាផង)។ ក្នុងបទនោះ បទថា appaṭivānitā គឺការមិនថយក្រោយ ការមិនរួញរា។ ក្នុងបទថា appaṭivānī sudāhaṃ, bhikkhave, padahāmi នេះ បទថា sudaṃ គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីក្នុងបទនេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតស្ថិតនៅក្នុងការមិនរួញរា ក្នុងកាលជាពោធិសត្វ ប្រាថ្នានូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ក៏បានធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាម។

ဣဒါနိ ယထာ တေန တံ ပဓာနံ ကတံ, တံ ဒဿေန္တော ကာမံ တစော စာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပတ္တဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ပတ္တဗ္ဗံ ဂုဏဇာတံ ဒဿေတိ. ပုရိသထာမေနာတိအာဒိနာ ပုရိသဿ ဉာဏထာမော ဉာဏဝီရိယံ ဉာဏပရက္ကမော စ ကထိတော. သဏ္ဌာနန္တိ ဌပနာ အပ္ပဝတ္တနာ ဩသက္ကနာ, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓီတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ တေန စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယာဓိဋ္ဌာနံ နာမ ကထိတံ. ဧတ္ထ ဟိ ကာမံ တစော စာတိ ဧကံ အင်္ဂံ, နှာရု စာတိ ဧကံ, အဋ္ဌိ စာတိ ဧကံ, မံသလောဟိတန္တိ ဧကံ, ဣမာနိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ. ပုရိသထာမေနာတိအာဒီနိ အဓိမတ္တဝီရိယာဓိဝစနာနိ. ဣတိ ပုရိမေဟိ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေန ဟုတွာ ဧဝံ အဓိဋ္ဌိတံ ဝီရိယံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယာဓိဋ္ဌာနံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ တေန ဗောဓိပလ္လင်္ကေ အတ္တနော အာဂမနီယပဋိပဒါ ကထိတာ.

ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសម្តែងនូវសេចក្តីព្យាយាមដែលព្រះអង្គបានធ្វើដោយប្រការណា ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា kāmaṃ taco ca (ស្បែក... ចូរស្ងួតចុះ)។ ក្នុងបទនោះ បទថា pattabbaṃ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវគុណវិសេសដែលគប្បីដល់។ ដោយបទជាដើមថា purisathāmena ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវកម្លាំងប្រាជ្ញា សេចក្តីព្យាយាមប្រកបដោយប្រាជ្ញា និងការប្រឹងប្រែងប្រកបដោយប្រាជ្ញារបស់បុរស។ បទថា saṇṭhānaṃ សេចក្តីថា ការតម្កល់ទុក ការមិនប្រព្រឹត្តទៅ ការរួញរា ការរម្ងាប់។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវការអធិដ្ឋានសេចក្តីព្យាយាមប្រកបដោយអង្គ ៤។ ព្រោះថាក្នុងទីនេះ បទថា kāmaṃ taco ca ជាអង្គទី១, បទថា nhāru ca ជាអង្គទី២, បទថា aṭṭhi ca ជាអង្គទី៣, បទថា maṃsalohitaṃ ជាអង្គទី៤, ទាំងនេះជាអង្គទាំង ៤។ បទជាដើមថា purisathāmena គឺជាឈ្មោះនៃសេចក្តីព្យាយាមដ៏លើសលប់។ គួរដឹងថា សេចក្តីព្យាយាមដែលបានអធិដ្ឋានយ៉ាងនេះ ដោយការប្រកបដោយអង្គទាំង ៤ ខាងដើមនោះ ឈ្មោះថា ការអធិដ្ឋានសេចក្តីព្យាយាមប្រកបដោយអង្គ ៤។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវអាគមនីយបដិបទា (បដិបទាជាហេតុឲ្យសម្រេចធម៌) របស់ព្រះអង្គលើពោធិបល្ល័ង្ក។

ဣဒါနိ တာယ ပဋိပဒါယ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ ကထေတုံ တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပ္ပမာဒါဓိဂတာတိ သတိအဝိပ္ပဝါသသင်္ခါတေန အပ္ပမာဒေန အဓိဂတာ, န သုတ္တပ္ပမတ္တေန လဒ္ဓါ. သမ္ဗောဓီတိ စတုမဂ္ဂဉာဏဉ္စေဝ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ. န ဟိ သက္ကာ ဧတံ သုတ္တပ္ပမတ္တေန အဓိဂန္တုန္တိ. တေနာဟ – ‘‘အပ္ပမာဒါဓိဂတာ သမ္ဗောဓီ’’တိ. အနုတ္တရော ယောဂက္ခေမောတိ န ကေဝလံ ဗောဓိယေဝ, အရဟတ္တဖလနိဗ္ဗာနသင်္ခါတော အနုတ္တရော ယောဂက္ခေမောပိ အပ္ပမာဒါဓိဂတောဝ.

ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសម្តែងនូវគុណដែលបានសម្រេចដោយបដិបទានោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា tassa mayhaṃ, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលតថាគតនោះ...)។ ក្នុងបទនោះ បទថា appamādādhigatā សេចក្តីថា បានសម្រេចដោយសេចក្តីមិនប្រមាថ ពោលគឺការមិនប្រាសចាកសតិ មិនមែនបានមកដោយការធ្វេសប្រហែសឡើយ។ បទថា sambodhi គឺចតុម្មគ្គញាណ និងសព្វញ្ញុតញ្ញាណ។ ព្រោះថា បុគ្គលមិនអាចសម្រេចនូវធម៌នោះដោយការធ្វេសប្រហែសឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «appamādādhigatā sambodhi» (សព្វញ្ញុតញ្ញាណ តថាគតបានសម្រេចដោយសេចក្តីមិនប្រមាថ)។ បទថា anuttaro yogakkhemo សេចក្តីថា មិនមែនត្រឹមតែសព្វញ្ញុតញ្ញាណប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែធម៌ដ៏ក្សេមចាកយោគៈដ៏ប្រសើរគ្មានធម៌ដទៃក្រៃលែងជាង ពោលគឺអរហត្តផលនិងព្រះនិព្វាន ក៏សម្រេចបានដោយសេចក្តីមិនប្រមាថដូចគ្នា។

ဣဒါနိ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏေသု ဘိက္ခုသံဃံ သမာဒပေန္တော တုမှေ စေပိ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယဿတ္ထာယာတိ ယဿ အတ္ထာယ, ယံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုကာမာ ဟုတွာတိ အတ္ထော. တဒနုတ္တရန္တိ တံ အနုတ္တရံ. ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ပရိယောသာနဘူတံ အရိယဖလံ. အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အဘိညာယ ဥတ္တမပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿထာတိ ပဋိလဘိတွာ ပါပုဏိတွာ ဝိဟရိဿထ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အပ္ပဋိဝါနပဓာနံ နာမေတံ ဗဟူပကာရံ ဥတ္တမတ္ထသာဓကံ, တသ္မာ. ပဉ္စမံ.

ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងណែនាំភិក្ខុសង្ឃឲ្យតម្កល់នៅក្នុងគុណទាំងឡាយដែលព្រះអង្គបានសម្រេចហើយ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា tumhe cepi, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើទោះបីជាអ្នកទាំងឡាយ...)។ ក្នុងបទនោះ បទថា yassatthāya សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ផលណា គឺមានបំណងចង់ចូលទៅសម្រេចហើយនៅ (ក្នុងអរហត្តផលនោះ)។ បទថា tadanuttaraṃ សេចក្តីថា នូវធម៌ដ៏ប្រសើរនោះ។ បទថា brahmacariyapariyosānaṃ សេចក្តីថា នូវអរិយផលដែលជាទីបំផុតនៃមគ្គព្រហ្មចរិយៈ។ បទថា abhiññā sacchikatvā សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញាដ៏ឧត្តម ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។ បទថា upasampajja viharissatha សេចក្តីថា បានសម្រេច ដល់ហើយ នឹងនៅ។ បទថា tasmā សេចក្តីថា ព្រោះសេចក្តីព្យាយាមមិនរួញរានេះ មានឧបការៈច្រើន ធ្វើឲ្យសម្រេចនូវប្រយោជន៍ដ៏ឧត្តម ហេតុនោះ (ទើបត្រូវធ្វើសេចក្តីព្យាយាម)។ សូត្រទី៥ ចប់។

၆. သံယောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. អដ្ឋកថាសំយោជនសូត្រ

၆. ဆဋ္ဌေ [Pg.7] သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသူတိ ဒသန္နံ သံယောဇနာနံ ပစ္စယဘူတေသု တေဘူမကဓမ္မေသု. အဿာဒါနုပဿိတာတိ အဿာဒတော ပဿိတာ ပဿနဘာဝေါတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗိဒါနုပဿိတာတိ နိဗ္ဗိဒါဝသေန ဥက္ကဏ္ဌနဝသေန ပဿနဘာဝေါ. ဇာတိယာတိ ခန္ဓနိဗ္ဗတ္တိတော. ဇရာယာတိ ခန္ဓပရိပါကတော. မရဏေနာတိ ခန္ဓဘေဒတော. သောကေဟီတိ အန္တောနိဇ္ဈာယနလက္ခဏေဟိ သောကေဟိ. ပရိဒေဝေဟီတိ တန္နိဿိတလာလပ္ပိတလက္ခဏေဟိ ပရိဒေဝေဟိ. ဒုက္ခေဟီတိ ကာယပဋိပီဠနဒုက္ခေဟိ. ဒေါမနဿေဟီတိ မနောဝိဃာတဒေါမနဿေဟိ. ဥပါယာသေဟီတိ အဓိမတ္တာယာသလက္ခဏဥပါယာသေဟိ. ဒုက္ခသ္မာတိ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခတော. ပဇဟတီတိ မဂ္ဂေန ပဇဟတိ. ပဟာယာတိ ဧတ္ထ ပန ဖလက္ခဏော ကထိတော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ. ဆဋ္ဌံ.

៦. ក្នុងសូត្រទី៦ បទថា saṃyojaniyesu dhammesu សេចក្តីថា ក្នុងធម៌ជាទៅក្នុងភូមិទាំងបី (តេភូមិកធម៌) ដែលជាបច្ច័យនៃសំយោជនៈទាំង ១០។ បទថា assādānupassitā សេចក្តីថា ភាពជាអ្នករមែងឃើញដោយអំណាចនៃការត្រេកអរ។ បទថា nibbidānupassitā សេចក្តីថា ភាពជាអ្នករមែងឃើញដោយអំណាចនៃសេចក្តីនឿយណាយ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីធុញទ្រាន់។ បទថា jātiyā សេចក្តីថា ពីការកើតឡើងនៃខន្ធ។ បទថា jarāyā សេចក្តីថា ពីការចាស់ជរានៃខន្ធ។ បទថា maraṇena សេចក្តីថា ពីការបែកធ្លាយនៃខន្ធ។ បទថា sokehi សេចក្តីថា ពីសេចក្តីសោកទាំងឡាយដែលមានលក្ខណៈក្តៅក្រហាយខាងក្នុង។ បទថា paridevehi សេចក្តីថា ពីសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលទាំងឡាយដែលមានលក្ខណៈយំទួញអាស្រ័យសេចក្តីសោកនោះ។ បទថា dukkehi សេចក្តីថា ពីទុក្ខទាំងឡាយដែលបៀតបៀនរាងកាយ។ បទថា domanassehi សេចក្តីថា ពីសេចក្តីតូចចិត្តទាំងឡាយ ពោលគឺការចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត។ បទថា upāyāsehi សេចក្តីថា ពីសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។ បទថា dukkhasmā សេចក្តីថា ពីទុក្ខក្នុងវដ្តសង្សារទាំងមូល។ បទថា pajahati សេចក្តីថា តែងលះបង់ដោយមគ្គ។ ចំណែកឯបទថា pahāya ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវខណៈនៃផល។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវវដ្តៈ និងវិវដ្តៈ។ សូត្រទី៦ ចប់។

၇. ကဏှသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាគណ្ហសូត្រ

၇. သတ္တမေ ကဏှာတိ န ကာဠဝဏ္ဏတာယ ကဏှာ, ကဏှတာယ ပန ဥပနေန္တီတိ နိပ္ဖတ္တိကာဠတာယ ကဏှာ. သရသေနာပိ ဝါ သဗ္ဗာကုသလဓမ္မာ ကဏှာ ဧဝ. န ဟိ တေသံ ဥပ္ပတ္တိယာ စိတ္တံ ပဘဿရံ ဟောတိ. အဟိရိကန္တိ အဟိရိကဘာဝေါ. အနောတ္တပ္ပန္တိ အနောတ္တာပိဘာဝေါ. သတ္တမံ.

៧. ក្នុងសូត្រទី៧ បទថា kaṇhā សេចក្តីថា មិនមែនខ្មៅដោយសារមានពណ៌ខ្មៅនោះទេ តែដោយសារនាំទៅរកសេចក្តីខ្មៅងងឹត (អបាយភូមិ) ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ខ្មៅ ព្រោះមានផលសម្រេចជាពណ៌ខ្មៅ។ ម៉្យាងទៀត ដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន អកុសលធម៌ទាំងអស់ គឺខ្មៅពិតប្រាកដណាស់។ ព្រោះថា កាលបើអកុសលធម៌ទាំងនោះកើតឡើង ចិត្តរមែងមិនផូរផង់ឡើយ។ បទថា ahirikaṃ គឺសេចក្តីមិនខ្មាសបាប។ បទថា anottappaṃ គឺសេចក្តីមិនខ្លាចបាប។ សូត្រទី៧ ចប់។

၈. သုက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាសុក្កសូត្រ

၈. အဋ္ဌမေ သုက္ကာတိ န ဝဏ္ဏသုက္ကတာယ သုက္ကာ, သုက္ကတာယ ပန ဥပနေန္တီတိ နိပ္ဖတ္တိသုက္ကတာယ သုက္ကာ. သရသေနာပိ ဝါ သဗ္ဗကုသလဓမ္မာ သုက္ကာ ဧဝ. တေသံ ဟိ ဥပ္ပတ္တိယာ စိတ္တံ ပဘဿရံ ဟောတိ. ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စာတိ ဧတ္ထ ပါပတော ဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏာ ဟိရီ, ဘာယနလက္ခဏံ ဩတ္တပ္ပံ. ယံ ပနေတ္ထ ဝိတ္ထာရတော ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ. အဋ္ဌမံ.

៨. ក្នុងសូត្រទី៨ បទថា sukkā សេចក្តីថា មិនមែនសដោយសារមានពណ៌សនោះទេ តែដោយសារនាំទៅរកសេចក្តីសស្អាត (សុគតិភព) ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ស ព្រោះមានផលសម្រេចជាពណ៌ស។ ម៉្យាងទៀត ដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន កុសលធម៌ទាំងអស់ គឺសពិតប្រាកដណាស់។ ព្រោះថា កាលបើកុសលធម៌ទាំងនោះកើតឡើង ចិត្តរមែងផូរផង់។ ក្នុងបទថា hirī ca ottappañca នេះ ហិរិ មានលក្ខណៈខ្ពើមរអើមចំពោះបាប, ឱត្តប្បៈ មានលក្ខណៈខ្លាចចំពោះបាប។ ចំណែកឯសេចក្តីពន្យល់ពិស្តារក្នុងទីនេះ ខ្ញុំបានពោលរួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ សូត្រទី៨ ចប់។

၉. စရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថាចរិយសូត្រ

၉. နဝမေ လောကံ ပါလေန္တီတိ လောကံ သန္ဓာရေန္တိ ဌပေန္တိ ရက္ခန္တိ. နယိဓ ပညာယေထ မာတာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ ဇနိကာ မာတာ ‘‘အယံ မေ မာတာ’’တိ [Pg.8] ဂရုစိတ္တီကာရဝသေန န ပညာယေထ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. သမ္ဘေဒန္တိ သင်္ကရံ မရိယာဒဘေဒံ ဝါ. ယထာ အဇေဠကာတိအာဒီသု ဧတေ ဟိ သတ္တာ ‘‘အယံ မေ မာတာ’’တိ ဝါ ‘‘မာတုစ္ဆာ’’တိ ဝါ ဂရုစိတ္တီကာရဝသေန န ဇာနန္တိ. ယံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နာ, တတ္ထေဝ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ ဥပမံ အာဟရန္တော ‘‘ယထာ အဇေဠကာ’’တိအာဒိမာဟ. နဝမံ.

៩. ក្នុងសូត្រទី៩ បទថា lokaṃ pālenti សេចក្តីថា តែងទ្រទ្រង់ តម្កល់ទុក និងរក្សានូវសត្វលោក។ បទថា nayidha paññāyetha mātā សេចក្តីថា ក្នុងលោកនេះ មាតាអ្នកបង្កើត មិនត្រូវបានគេស្គាល់ថា «នេះជាមាតារបស់យើង» ដោយអំណាចនៃការគោរពកោតក្រែងឡើយ។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា sambhedaṃ សេចក្តីថា ការច្របូកច្របល់គ្នា ឬការបំផ្លាញព្រំដែនសីលធម៌។ ដូចក្នុងពាក្យជាដើមថា yathā ajeḷakā (ដូចជាពពែនិងចៀម) ព្រោះថាសត្វទាំងឡាយមិនស្គាល់ដោយអំណាចនៃការគោរពកោតក្រែងថា «នេះជាមាតារបស់យើង» ឬ «នេះជាម្តាយមីងរបស់យើង» ឡើយ។ ពួកសត្វអាស្រ័យវត្ថុណា (មាតាបិតាជាដើម) ហើយកើតមក ក៏រមែងប្រព្រឹត្តខុសក្នុងវត្ថុនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងនាំមកនូវឧបមា ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា yathā ajeḷakā (ដូចជាពពែនិងចៀម)។ សូត្រទី៩ ចប់។

၁၀. ဝဿူပနာယိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាវស្សូបនាយិកសូត្រ

၁၀. ဒသမံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တံ. ကတရအဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ? မနုဿာနံ ဥဇ္ဈာယနေ. ဘဂဝတာ ဟိ ပဌမဗောဓိယံ ဝီသတိ ဝဿာနိ ဝဿူပနာယိကာ အပ္ပညတ္တာ အဟောသိ. ဘိက္ခူ အနိဗဒ္ဓဝါသာ ဝဿေပိ ဥတုဝဿေပိ ယထာသုခံ ဝိစရိံသု. တေ ဒိသွာ မနုဿာ ‘‘ကထဉှိ နာမ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ ဟေမန္တမ္ပိ ဂိမှမ္ပိ ဝဿမ္ပိ စာရိကံ စရိဿန္တိ ဟရိတာနိ တိဏာနိ သမ္မဒ္ဒန္တာ ဧကိန္ဒြိယံ ဇီဝံ ဝိဟေဌေန္တာ ဗဟူ ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ သံဃာတံ အာပါဒေန္တာ. ဣမေ ဟိ နာမ အညတိတ္ထိယာ ဒုရက္ခာတဓမ္မာ ဝဿာဝါသံ အလ္လီယိဿန္တိ သံကသာယိဿန္တိ, ဣမေ နာမ သကုဏာ ရုက္ခဂ္ဂေသု ကုလာဝကာနိ ကတွာ ဝဿာဝါသံ အလ္လီယိဿန္တိ သံကသာယိဿန္တီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဥဇ္ဈာယိံသု. တမတ္ထံ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဣမံ သုတ္တံ ဒေသေန္တော ပဌမံ တာဝ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဿံ ဥပဂန္တု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၈၄) ဧတ္တကမေဝါဟ. အထ ဘိက္ခူနံ ‘‘ကဒါ နု ခေါ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဥပ္ပန္နံ ဝိတက္ကံ သုတွာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဿာနေ ဝဿံ ဥပဂန္တု’’န္တိ အာဟ. အထ ခေါ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကတိ နု ခေါ ဝဿူပနာယိကာ’’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. တံ သုတွာ သကလမ္ပိ ဣဒံ သုတ္တံ ဒေသေန္တော ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝဿူပနာယိကာတိ ဝဿူပဂမနာနိ. ပုရိမိကာတိ အပရဇ္ဇုဂတာယ အာသာဠှိယာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ ပုရိမကတ္တိကပုဏ္ဏမိပရိယောသာနာ ပဌမာ တေမာသီ. ပစ္ဆိမိကာတိ မာသဂတာယ အာသာဠှိယာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ ပစ္ဆိမကတ္တိကပရိယောသာနာ ပစ္ဆိမာ တေမာသီတိ. ဒသမံ.

១០. សូត្រទី១០ ព្រះអង្គត្រាស់ព្រោះកើតមានរឿងរ៉ាវ (អត្ថុប្បត្តិ)។ តើកើតមានរឿងរ៉ាវដូចម្តេច? គឺព្រោះការតិះដៀលរបស់មនុស្សទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ក្នុងបឋមពោធិកាល អស់រយៈពេល ២០ វស្សា ព្រះមានព្រះភាគមិនទាន់បានបញ្ញត្តការចូលវស្សានៅឡើយទេ។ ភិក្ខុទាំងឡាយមិនមានទីលំនៅជាប់លាប់ តែងតែត្រេចទៅតាមសប្បាយ ទាំងក្នុងវស្សានរដូវ ទាំងក្នុងហេមន្តរដូវ និងគិម្ហរដូវ។ មនុស្សទាំងឡាយឃើញភិក្ខុទាំងនោះហើយ ក៏តិះដៀលថា «ហេតុអ្វីបានជាពួកសមណៈជាសក្យបុត្រ ត្រេចទៅកាន់ចារិក ទាំងក្នុងហេមន្តរដូវ គិម្ហរដូវ និងវស្សានរដូវ ដើរជាន់ស្មៅដ៏ខៀវខ្ចី ញ៉ាំងសត្វមានជីវិតមានឥន្ទ្រិយតែមួយឲ្យលំបាក និងធ្វើសត្វតូចៗជាច្រើនឲ្យដល់នូវសេចក្តីវិនាស។ សូម្បីតែពួកអន្យតិរ្ថិយទាំងនេះ ដែលមានធម៌សម្តែងមិនល្អ ក៏នៅតែចូលវស្សា សម្ងំនៅអស់វស្សា សូម្បីតែសត្វស្លាបទាំងនេះ ធ្វើសំបុកលើចុងឈើ ក៏នៅតែចូលវស្សា សម្ងំនៅអស់វស្សាដែរ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយបានក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះចំពោះព្រះមានព្រះភាគ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់យកហេតុនោះជាអត្ថុប្បត្តិ កាលនឹងសម្តែងនូវសូត្រនេះ ជាដំបូងទ្រង់ត្រាស់ត្រឹមតែពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យចូលវស្សា»។ លំដាប់នោះ ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបនូវសេចក្តីត្រិះរិះដែលកើតឡើងដល់ភិក្ខុទាំងឡាយថា «តើគប្បីចូលវស្សាក្នុងកាលណាណ៎?» ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យចូលវស្សាក្នុងវស្សានរដូវ»។ គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងឡាយមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «តើការចូលវស្សាមានប៉ុន្មានយ៉ាងណ៎?» ហើយបានក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះចំពោះព្រះមានព្រះភាគ។ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ហើយ កាលនឹងសម្តែងនូវសូត្រនេះទាំងអស់ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា dvemā, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការចូលវស្សានេះមានពីរយ៉ាង)។ ក្នុងបទនោះ បទថា vassūpanāyikā គឺការចូលវស្សាទាំងឡាយ។ បទថា purimikā គឺការចូលវស្សាដំបូង ដែលត្រូវចូលក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ពីថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ មានរយៈពេល ៣ ខែ ដោយមានថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិកជាទីបំផុត។ បទថា pacchimikā គឺការចូលវស្សាក្រោយ ដែលត្រូវចូលក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ពីថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍកន្លងទៅមួយខែ មានរយៈពេល ៣ ខែ ដោយមានថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិកក្រោយជាទីបំផុត។ សូត្រទី១០ ចប់។

ကမ္မကာရဏဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

កម្មការណវគ្គ ទី១។

၂. အဓိကရဏဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាអធិករណ៍វគ្គ

၁၁. ဒုတိယဿ [Pg.9] ပဌမေ ဗလာနီတိ ကေနဋ္ဌေန ဗလာနိ. အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဗလာနိ နာမ, တထာ ဒုရဘိဘဝနဋ္ဌေန အနဇ္ဈောမဒ္ဒနဋ္ဌေန စ. ပဋိသင်္ခါနဗလန္တိ ပစ္စဝေက္ခဏဗလံ. ဘာဝနာဗလန္တိ ဗြူဟနဗလံ ဝဍ္ဎနဗလံ. သုဒ္ဓံ အတ္တာနန္တိ ဣဒံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတြာတိ တေသု ဒွီသု ဗလေသု. ယမိဒန္တိ ယံ ဣဒံ. သေခါနမေတံ ဗလန္တိ သတ္တန္နံ သေခါနံ ဉာဏဗလမေတံ. သေခဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, ဗလံ အာဂမ္မာတိ သတ္တန္နံ သေခါနံ ဉာဏဗလံ အာရဗ္ဘ သန္ဓာယ ပဋိစ္စ. ပဇဟတီတိ မဂ္ဂေန ပဇဟတိ. ပဟာယာတိ ဣမိနာ ပန ဖလံ ကထိတံ. ယံ ပါပန္တိ ယံ ပါပကံ လာမကံ. ယသ္မာ ပနေတာနိ ဒွေပိ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, တသ္မာ ဧတ္ထ ဧတဒဂ္ဂံ နာဂတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

១១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី២ បទថា balāni (ពលៈទាំងឡាយ) តើដោយអត្ថដូចម្តេច ទើបហៅថា ពលៈ? ឈ្មោះថា ពលៈ ព្រោះអត្ថថា មិនកម្រើក ម៉្យាងទៀត ព្រោះអត្ថថា គ្របសង្កត់បានដោយពិបាក និងព្រោះអត្ថថា មិនអាចជាន់ឈ្លីបាន។ បទថា Paṭisaṅkhānabalaṃ បានដល់ កម្លាំងនៃការពិចារណា (បច្ចវេក្ខណពលៈ)។ បទថា Bhāvanābalaṃ បានដល់ កម្លាំងនៃការផ្សព្វផ្សាយ ឬការធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង។ បទថា Suddhaṃ attānaṃ នេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយខាងក្រោម។ បទថា Tatrā គឺក្នុងពលៈទាំងពីរនោះ។ បទថា Yamidaṃ គឺ Yaṃ idaṃ។ បទថា Sekhānametaṃ balaṃ គឺ នេះជាកម្លាំងប្រាជ្ញា (ញាណពលៈ) របស់សេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក។ បទថា Sekhañhi so, bhikkhave, balaṃ āgammā គឺ សំដៅយក អាស្រ័យយក ផ្ដើមយកនូវញាណពលៈរបស់សេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក។ បទថា Pajahati គឺ លះបង់ដោយមគ្គ។ ចំណែកបទថា Pahāya នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវផល។ បទថា Yaṃ pāpaṃ គឺ អកុសលដ៏លាមកណា។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះបុគ្គលចម្រើនពលៈទាំងពីរនេះហើយ តែងដល់នូវអរហត្តផល ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គមិនបានសម្ដែងនូវឯតទគ្គៈឡើយ។

၁၂. ဒုတိယေ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတီတိအာဒီသု အယံ ဟေဋ္ဌာ အနာဂတာနံ ပဒါနံ ဝသေန အတ္ထဝဏ္ဏနာ – ဝိဝေကနိဿိတန္တိ ဝိဝေကံ နိဿိတံ. ဝိဝေကောတိ ဝိဝိတ္တတာ. သွာယံ တဒင်္ဂဝိဝေကော ဝိက္ခမ္ဘန-သမုစ္ဆေဒ-ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ-နိဿရဏဝိဝေကောတိ ပဉ္စဝိဓော. တသ္မိံ ပဉ္စဝိဓေ ဝိဝေကေ. ဝိဝေကနိဿိတန္တိ တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ, သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ, နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတဉ္စ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတီတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တထာ ဟိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာနုယုတ္တော ယောဂီ ဝိပဿနာက္ခဏေ ကိစ္စတော တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ, အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ, မဂ္ဂကာလေ ပန ကိစ္စတော သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ, အာရမ္မဏတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ. ပဉ္စဝိဓဝိဝေကနိဿိတမ္ပီတိ ဧကေ. တေ ဟိ န ကေဝလံ ဗလဝဝိပဿနာမဂ္ဂဖလက္ခဏေသုယေဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဥဒ္ဓရန္တိ, ဝိပဿနာပါဒကကသိဏဇ္ဈာနအာနာပါနာသုဘဗြဟ္မဝိဟာရဇ္ဈာနေသုပိ ဥဒ္ဓရန္တိ, န စ ပဋိသိဒ္ဓါ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ. တသ္မာ တေသံ မတေန ဧတေသံ ဈာနာနံ ပဝတ္တိက္ခဏေ ကိစ္စတော ဧဝ ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကနိဿိတံ. ယထာ စ ‘‘ဝိပဿနာက္ခဏေ အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ‘‘ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိဝေကနိဿိတမ္ပိ ဘာဝေတီ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧသ နယော ဝိရာဂနိဿိတန္တိအာဒီသု. ဝိဝေကတ္ထာ ဧဝ ဟိ ဝိရာဂါဒယော.

១២. ក្នុងសូត្រទី២ ក្នុងបទទាំងឡាយមានថា satisambojjhaṅgaṃ bhāveti ជាដើម នេះជាការបកស្រាយសេចក្តីដោយអំណាចនៃបទទាំងឡាយដែលមិនទាន់មកដល់ខាងក្រោម៖ បទថា vivekanissitaṃ គឺ អាស្រ័យនូវវិវេក។ បទថា viveka គឺ ភាពស្ងាត់។ វិវេកនោះមាន ៥ យ៉ាង គឺ តទង្គវិវេក វិក្ខម្ភនវិវេក សមុច្ឆេទវិវេក បដិប្បស្សទ្ធិវិវេក និងនិស្សរណវិវេក។ ក្នុងវិវេកទាំង ៥ យ៉ាងនោះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីថា បទថា vivekanissitaṃ គឺ ចម្រើនសតិសម្ពោជ្ឈង្គដែលអាស្រ័យតទង្គវិវេកផង អាស្រ័យសមុច្ឆេទវិវេកផង អាស្រ័យនិស្សរណវិវេកផង។ ព្រោះថា យោគីបុគ្គលអ្នកប្រកបការចម្រើនសតិសម្ពោជ្ឈង្គ ក្នុងខណៈនៃវិបស្សនា តែងចម្រើនសតិសម្ពោជ្ឈង្គដែលអាស្រ័យតទង្គវិវេកដោយកិច្ច អាស្រ័យនិស្សរណវិវេកដោយអធ្យាស្រ័យ ចំណែកក្នុងកាលនៃមគ្គ តែងចម្រើនសតិសម្ពោជ្ឈង្គដែលអាស្រ័យសមុច្ឆេទវិវេកដោយកិច្ច អាស្រ័យនិស្សរណវិវេកដោយអារម្មណ៍។ អាចារ្យពួកខ្លះពោលថា សូម្បីតែអាស្រ័យវិវេកទាំង ៥ យ៉ាង (ក៏ចម្រើនដែរ)។ ព្រោះថា អាចារ្យទាំងនោះមិនមែនលើកឡើងនូវសម្ពោជ្ឈង្គតែក្នុងខណៈនៃវិបស្សនាដ៏មានកម្លាំង មគ្គ និងផលប៉ុណ្ណោះទេ តែរមែងលើកឡើងសូម្បីក្នុងកសិណជ្ឈាន អានាបានជ្ឈាន អសុភជ្ឈាន និងព្រហ្មវិហារជ្ឈាន ដែលជាបាទនៃវិបស្សនាផងដែរ ហើយព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយក៏មិនបានហាមឃាត់ឡើយ។ ហេតុនោះ តាមមតិរបស់អាចារ្យទាំងនោះ ក្នុងខណៈដែលជ្ឈានទាំងនេះប្រព្រឹត្តទៅ តែងចម្រើនសតិសម្ពោជ្ឈង្គដែលអាស្រ័យវិក្ខម្ភនវិវេកដោយកិច្ចប៉ុណ្ណោះ។ ម៉្យាងទៀត ដូចដែលបានពោលថា "ក្នុងខណៈនៃវិបស្សនា អាស្រ័យនិស្សរណវិវេកដោយអធ្យាស្រ័យ" យ៉ាងណា សូម្បីពាក្យថា "ចម្រើនសតិសម្ពោជ្ឈង្គដែលអាស្រ័យបដិប្បស្សទ្ធិវិវេក" យ៉ាងនោះ ក៏គួរពោលបានដែរ។ ន័យនេះ គប្បីជ្រាបក្នុងបទទាំងឡាយមានថា virāganissitaṃ ជាដើម ព្រោះថា បទទាំងឡាយមានវិរាគៈជាដើម គឺមានអត្ថដូចគ្នានឹងវិវេកដែរ។

ကေဝလံ [Pg.10] ဟေတ္ထ ဝေါဿဂ္ဂေါ ဒုဝိဓော ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ စ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ စာတိ. တတ္ထ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဝိပဿနာက္ခဏေ စ တဒင်္ဂဝသေန, မဂ္ဂက္ခဏေ စ သမုစ္ဆေဒဝသေန ကိလေသပ္ပဟာနံ. ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဝိပဿနာက္ခဏေ တန္နိန္နဘာဝေန, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန အာရမ္မဏကရဏေန နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနံ. တဒုဘယမ္ပိ ဣမသ္မိံ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကေ အတ္ထဝဏ္ဏနာနယေ ဝဋ္ဋတိ. တထာ ဟိ အယံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ယထာဝုတ္တေန ပကာရေန ကိလေသေ ပရိစ္စဇတိ, နိဗ္ဗာနဉ္စ ပက္ခန္ဒတိ. ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ဣမိနာ ပန သကလေန ဝစနေန ဝေါဿဂ္ဂတ္ထံ ပရိဏမန္တံ ပရိဏတဉ္စ, ပရိပစ္စန္တံ ပရိပက္ကဉ္စာတိ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယဉှိ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာနုယုတ္တော ဘိက္ခု ယထာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ကိလေသပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂတ္ထံ နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂတ္ထဉ္စ ပရိပစ္စတိ, ယထာ စ ပရိပက္ကော ဟောတိ, တထာ နံ ဘာဝေတီတိ. ဧသ နယော သေသဗောဇ္ဈင်္ဂေသု.

ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ វោស្សគ្គៈ (ការលះបង់ ឬការបង្អោនទៅ) មាន ២ យ៉ាង គឺ បរិច្ចាគវោស្សគ្គៈ និងបក្ខន្ទនវោស្សគ្គៈ។ ក្នុងវោស្សគ្គៈទាំងពីរនោះ បរិច្ចាគវោស្សគ្គៈ បានដល់ ការលះបង់កិលេសដោយអំណាចតទង្គប្បហានក្នុងខណៈនៃវិបស្សនាផង ដោយអំណាចសមុច្ឆេទប្បហានក្នុងខណៈនៃមគ្គផង។ បក្ខន្ទនវោស្សគ្គៈ បានដល់ ការស្ទុះចូលទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ដោយភាពបង្អោនទៅរកព្រះនិព្វាននោះក្នុងខណៈនៃវិបស្សនា ចំណែកក្នុងខណៈនៃមគ្គ ដោយការធ្វើព្រះនិព្វានឲ្យជាអារម្មណ៍។ វោស្សគ្គៈទាំងពីរនោះ សូម្បីតែក្នុងវិធីនៃការបកស្រាយសេចក្តីដែលលាយឡំដោយលោកិយនិងលោកុត្តរៈនេះ ក៏សមគួរដែរ។ ព្រោះថា សតិសម្ពោជ្ឈង្គនេះ តែងលះបង់កិលេសផង ស្ទុះចូលទៅកាន់ព្រះនិព្វានផង តាមប្រការដែលបានពោលហើយ។ ចំណែកពាក្យទាំងមូលថា vossaggapariṇāmiṃ នេះ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យសំដៅយក សេចក្តីដែលបង្អោនទៅផង បង្អោនទៅហើយផង ញ៉ាំងឲ្យទុំជោរផង ទុំជោរហើយផង ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់វោស្សគ្គៈ។ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកប្រកបការចម្រើនសម្ពោជ្ឈង្គនេះ តែងចម្រើនសតិសម្ពោជ្ឈង្គនោះ ដោយប្រការណាដែលសតិសម្ពោជ្ឈង្គនោះនឹងទុំជោរ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បរិច្ចាគវោស្សគ្គៈគឺការលះបង់កិលេស និងបក្ខន្ទនវោស្សគ្គៈគឺការស្ទុះចូលទៅកាន់ព្រះនិព្វាន និងដោយប្រការណាដែលសតិសម្ពោជ្ឈង្គនោះនឹងទុំជោរហើយ។ ន័យនេះ គប្បីជ្រាបក្នុងសម្ពោជ្ឈង្គដែលនៅសល់ទាំងឡាយ។

ဣဓ ပန နိဗ္ဗာနံယေဝ သဗ္ဗသင်္ခတေဟိ ဝိဝိတ္တတ္တာ ဝိဝေကော, သဗ္ဗေသံ ဝိရာဂဘာဝတော ဝိရာဂေါ, နိရောဓဘာဝတော နိရောဓောတိ ဝုတ္တံ. မဂ္ဂေါ ဧဝ စ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမီ, တသ္မာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တိယာ ဝိဝေကနိဿိတံ, တထာ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ. တဉ္စ ခေါ အရိယမဂ္ဂက္ခဏုပ္ပတ္တိယာ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆေဒတော ပရိစ္စာဂဘာဝေန စ နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနဘာဝေန စ ပရိဏတံ ပရိပက္ကန္တိ အယမေဝ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧသ နယော သေသဗောဇ္ဈင်္ဂေသု. ဣတိ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ ကထိတာ. ဣမေသုပိ ဒွီသု ဗလေသု ဧတဒဂ္ဂဘာဝေါ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ប៉ុន្តែ ក្នុងអត្ថន័យនេះ ព្រះនិព្វានប៉ុណ្ណោះ ឈ្មោះថា វិវេក ព្រោះស្ងាត់ចាកសង្ខតធម៌ទាំងពួង ឈ្មោះថា វិរាគៈ ព្រោះជាទីប្រាសចាកតម្រេកនៃសង្ខតធម៌ទាំងពួង ឈ្មោះថា និរោធ ព្រោះជាទីរលត់នៃសង្ខតធម៌ទាំងពួង។ ហើយមគ្គប៉ុណ្ណោះ ឈ្មោះថា វោស្សគ្គបរិណាមី (បង្អោនទៅដើម្បីការលះបង់) ហេតុនោះ ភិក្ខុតែងចម្រើនសតិសម្ពោជ្ឈង្គដែលអាស្រ័យវិវេក ព្រោះប្រព្រឹត្តទៅដោយធ្វើព្រះនិព្វានជាវិវេកនោះឲ្យជាអារម្មណ៍ ព្រមទាំងអាស្រ័យវិរាគៈ និងអាស្រ័យនិរោធ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ម៉្យាងទៀត គប្បីយល់ឃើញនូវសេចក្តីនេះថា សតិសម្ពោជ្ឈង្គនោះឯង ឈ្មោះថា បង្អោនទៅហើយ និងទុំជោរហើយ ដោយភាពជាគ្រឿងលះបង់ព្រោះកាត់ផ្តាច់កិលេសទាំងឡាយ និងដោយភាពជាគ្រឿងស្ទុះចូលទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ក្នុងខណៈនៃការកើតឡើងនៃអរិយមគ្គ។ ន័យនេះ គប្បីជ្រាបក្នុងសម្ពោជ្ឈង្គដែលនៅសល់ទាំងឡាយ។ សម្ពោជ្ឈង្គទាំង ៧ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងដោយលាយឡំដោយលោកិយនិងលោកុត្តរៈ យ៉ាងនេះ។ សូម្បីតែក្នុងពលៈទាំងពីរនេះ ភាពជាឯតទគ្គៈ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។

၁၃. တတိယေ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒီနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ ပါဠိအတ္ထော စ ဘာဝနာနယော စ သဗ္ဗော သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၆၉-၇၀) ဝိတ္ထာရိတောယေဝ. ဣမာနိ ပန စတ္တာရိ ဈာနာနိ ဧကော ဘိက္ခု စိတ္တေကဂ္ဂတ္ထာယ ဘာဝေတိ, ဧကော ဝိပဿနာပါဒကတ္ထာယ, ဧကော အဘိညာပါဒကတ္ထာယ, ဧကော နိရောဓပါဒကတ္ထာယ, ဧကော ဘဝဝိသေသတ္ထာယ. ဣဓ ပန တာနိပိ ဝိပဿနာပါဒကာနိ အဓိပ္ပေတာနိ. အယံ ဟိ ဘိက္ခု ဣမာနိ ဈာနာနိ သမာပဇ္ဇိတွာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ ဟေတုပစ္စယပရိဂ္ဂဟံ ကတွာ သပ္ပစ္စယံ [Pg.11] နာမရူပဉ္စ ဝဝတ္ထပေတွာ ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. ဧဝမေတာနိ ဈာနာနိ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာနေဝ ကထိတာနိ. ဣမသ္မိမ္ပိ ဗလဒွယေ ဧတဒဂ္ဂဘာဝေါ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៣. ក្នុងសូត្រទី៣ ទាំងអត្ថនៃព្រះបាលី ទាំងវិធីនៃការចម្រើននូវជ្ឈានទាំង ៤ មានបទថា vivicceva kāmehi ជាដើម ខ្ញុំបានពន្យល់យ៉ាងពិស្តារដោយគ្រប់ប្រការក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គរួចហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងជ្ឈានទាំង ៤ នេះ ភិក្ខុខ្លះចម្រើនដើម្បីសេចក្តីស្ងប់នៃចិត្ត (ចិត្តេកគ្គតា) ខ្លះចម្រើនដើម្បីជាបាទនៃវិបស្សនា ខ្លះចម្រើនដើម្បីជាបាទនៃអភិញ្ញា ខ្លះចម្រើនដើម្បីជាបាទនៃនិរោធសមាបត្តិ ខ្លះចម្រើនដើម្បីបានភពដ៏វិសេស។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យសំដៅយកជ្ឈានទាំងឡាយដែលជាបាទនៃវិបស្សនា។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះចូលកាន់ជ្ឈានទាំងនេះហើយ ចេញអំពីសមាបត្តិ រមែងពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយ ធ្វើការកំណត់ដឹងនូវហេតុនិងបច្ច័យ កំណត់ដឹងនូវនាមនិងរូបព្រមទាំងបច្ច័យ រួបរួមនូវឥន្ទ្រិយ ពលៈ និងពោជ្ឈង្គទាំងឡាយ ហើយដល់នូវអរហត្តផល។ ជ្ឈានទាំងឡាយនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងដោយលាយឡំដោយលោកិយនិងលោកុត្តរៈ យ៉ាងនេះឯង។ សូម្បីតែក្នុងពលៈទាំងពីរនេះ ភាពជាឯតទគ្គៈ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។

၁၄. စတုတ္ထေ သံခိတ္တေန စ ဝိတ္ထာရေန စာတိ သံခိတ္တဓမ္မဒေသနာ ဝိတ္ထာရဓမ္မဒေသနာ စာတိ ဒွေယေဝ ဓမ္မဒေသနာတိ ဒဿေတိ. တတ္ထ မာတိကံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ကထိတာ ဒေသနာ သံခိတ္တဒေသနာ နာမ. တမေဝ မာတိကံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ ဝိတ္ထာရဒေသနာ နာမ. မာတိကံ ဝါ ဌပေတွာပိ အဋ္ဌပေတွာပိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ကထိတာ ဝိတ္ထာရဒေသနာ နာမ. တာသု သံခိတ္တဒေသနာ နာမ မဟာပညဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ကထိတာ, ဝိတ္ထာရဒေသနာ နာမ မန္ဒပညဿ. မဟာပညဿ ဟိ ဝိတ္ထာရဒေသနာ အတိပပဉ္စော ဝိယ ဟောတိ. မန္ဒပညဿ သင်္ခေပဒေသနာ သသကဿ ဥပ္ပတနံ ဝိယ ဟောတိ, နေဝ အန္တံ န ကောဋိံ ပါပုဏိတုံ သက္ကောတိ. သင်္ခေပဒေသနာ စ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ဝသေန ကထိတာ, ဝိတ္ထာရဒေသနာ ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ ဝသေန. သကလမ္ပိ ဟိ တေပိဋကံ သင်္ခေပဒေသနာ ဝိတ္ထာရဒေသနာတိ ဧတ္ထေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

១៤. ក្នុងសូត្រទី៤ បទថា saṃkhittena ca vitthārena ca ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា ធម្មទេសនាមានតែ ២ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺ សង្ខេបធម្មទេសនា (ទេសនាដោយសង្ខេប) និងវិត្ថារធម្មទេសនា (ទេសនាដោយពិស្តារ)។ ក្នុងទេសនាទាំងពីរនោះ ទេសនាដែលព្រះអង្គទ្រង់លើកឡើងនូវមាតិកាហើយសម្ដែង ឈ្មោះថា សង្ខេបទេសនា។ ទេសនាដែលព្រះអង្គទ្រង់ចែករំលែកនូវមាតិកានោះឯងដោយពិស្តារហើយសម្ដែង ឈ្មោះថា វិត្ថារទេសនា។ ម៉្យាងទៀត ទេសនាដែលព្រះអង្គទ្រង់ចែករំលែកដោយពិស្តារហើយសម្ដែង ទោះបីជាលើកឡើងនូវមាតិកាក្តី មិនលើកឡើងនូវមាតិកាក្តី ក៏ឈ្មោះថា វិត្ថារទេសនា ដែរ។ ក្នុងទេសនាទាំងនោះ សង្ខេបទេសនា ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងដោយអំណាចនៃបុគ្គលមានបញ្ញាច្រើន (មហាបញ្ញា) ចំណែកវិត្ថារទេសនា ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងដោយអំណាចនៃបុគ្គលមានបញ្ញាតិច (មន្ទបញ្ញា)។ ព្រោះថា សម្រាប់បុគ្គលមានបញ្ញាច្រើន វិត្ថារទេសនា តែងប្រៀបដូចជាការយឺតយ៉ាវក្រៃលែង។ សម្រាប់បុគ្គលមានបញ្ញាតិច សង្ខេបទេសនា តែងប្រៀបដូចជាការលោតរបស់ទន្សាយ មិនអាចដល់នូវទីបំផុត ឬដល់នូវចំណុចកំពូលបានឡើយ។ ម៉្យាងទៀត សង្ខេបទេសនា ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងដោយអំណាចនៃឧគ្ឃដិតញ្ញូបុគ្គល ចំណែកវិត្ថារទេសនា ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងដោយអំណាចនៃបុគ្គល ៣ ពួកដែលនៅសល់។ ព្រោះថា សូម្បីតែព្រះត្រៃបិដកទាំងមូល ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងទេសនាទាំងពីរនេះឯង គឺសង្ខេបទេសនានិងវិត្ថារទេសនា។

၁၅. ပဉ္စမေ ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, အဓိကရဏေတိ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ, အနုဝါဒါဓိကရဏံ, အာပတ္တာဓိကရဏံ, ကိစ္စာဓိကရဏန္တိ ဣမေသံ စတုန္နံ အဓိကရဏာနံ ယသ္မိံ အဓိကရဏေ. အာပန္နော စ ဘိက္ခူတိ အာပတ္တိံ အာပန္နော ဘိက္ခု စ. တသ္မေတန္တိ တသ္မိံ ဧတံ. ဒီဃတ္တာယာတိ ဒီဃံ အဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌနတ္ထာယ. ခရတ္တာယာတိ ဒါသ-ကောဏ္ဍ-စဏ္ဍာလ-ဝေနာတိ ဧဝံ ခရဝါစာပဝတ္တနတ္ထာယ. ဝါဠတ္တာယာတိ ပါဏိ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပဟရဏဝသေန ကက္ခဠဘာဝတ္ထာယ. ဘိက္ခူ စ န ဖာသုံ ဝိဟရိဿန္တီတိ အညမညံ ဝိဝါဒါပန္နေ ဘိက္ခုသံဃေ ယေပိ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ပရိပုစ္ဆံ ဝါ ဂဟေတုကာမာ ပဓာနံ ဝါ အနုယုဉ္ဇိတုကာမာ, တေ ဖာသုံ န ဝိဟရိဿန္တိ. ဘိက္ခုသံဃသ္မိံ ဟိ ဥပေါသထပဝါရဏာယ ဌိတာယ ဥဒ္ဒေသာဒီဟိ အတ္ထိကာ ဥဒ္ဒေသာဒီနိ ဂဟေတုံ န သက္ကောန္တိ, ဝိပဿကာနံ စိတ္တုပ္ပာဒေါ န ဧကဂ္ဂေါ ဟောတိ, တတော ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောန္တိ. ဧဝံ ဘိက္ခူ စ န ဖာသုံ ဝိဟရိဿန္တိ. န ဒီဃတ္တာယာတိအာဒီသု ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៥. ក្នុងសូត្រទី៥ បទថា yasmiṃ, bhikkhave, adhikaraṇe គឺ ក្នុងអធិករណ៍ណាមួយ ក្នុងបណ្តាអធិករណ៍ទាំង ៤ នេះ គឺ វិវាទាធិករណ៍ អនុវាទាធិករណ៍ អាបត្តាធិករណ៍ និងកិច្ចាធិករណ៍។ បទថា āpanno ca bhikkhū គឺ ភិក្ខុអ្នកត្រូវអាបត្តិក្តី។ បទថា tasmetaṃ គឺ ក្នុងអធិករណ៍នោះ នូវរឿងនោះ។ បទថា dīghattāya គឺ ដើម្បីឲ្យតាំងនៅអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ បទថា kharattāya គឺ ដើម្បីឲ្យប្រព្រឹត្តទៅនូវវាចាដ៏ទ្រគោះបោះបោក ដូចជាពាក្យរបស់ខ្ញុំបម្រើ ជនពាល ជនចណ្ឌាល និងជាងត្បាញជាដើម។ បទថា vāḷattāya គឺ ដើម្បីភាពកាចសាហាវ ដោយអំណាចនៃការវាយដំដោយដៃ ដុំដី និងដំបងជាដើម។ បទថា bhikkhū ca na phāsuṃ viharissanti គឺ កាលបើភិក្ខុសង្ឃដល់នូវការឈ្លោះប្រកែកគ្នាទៅវិញទៅមក ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលចង់រៀនសូត្រ (ឧទ្ទេស) ឬចង់សាកសួរ (បរិបុច្ឆា) ឬចង់ប្រកបព្យាយាម (បធានៈ) ភិក្ខុទាំងនោះក៏នឹងមិននៅជាសុខឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុសង្ឃផ្អាកនូវឧបោសថនិងបវារណា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលត្រូវការរៀនសូត្រជាដើម ក៏មិនអាចរៀនសូត្រជាដើមបានឡើយ ចិត្តរបស់ភិក្ខុអ្នកចម្រើនវិបស្សនាក៏មិនមូលតែមួយ ហេតុនោះ ទើបមិនអាចញ៉ាំងគុណធម៌ដ៏វិសេសឲ្យកើតឡើងបានឡើយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយនឹងមិននៅជាសុខ យ៉ាងនេះឯង។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានថា na dīghattāya ជាដើម គប្បីជ្រាបសេចក្តីដោយន័យផ្ទុយពីអ្វីដែលបានពោលហើយ។

ဣဓာတိ [Pg.12] ဣမသ္မိံ သာသနေ. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ. အကုသလံ အာပန္နောတိ ဧတ္ထ အကုသလန္တိ အာပတ္တိ အဓိပ္ပေတာ, အာပတ္တိံ အာပန္နောတိ အတ္ထော. ကဉ္စိဒေဝ ဒေသန္တိ န သဗ္ဗမေဝ အာပတ္တိံ, အာပတ္တိယာ ပန ကဉ္စိဒေဝ ဒေသံ အညတရံ အာပတ္တိန္တိ အတ္ထော. ကာယေနာတိ ကရဇကာယေန. အနတ္တမနောတိ အတုဋ္ဌစိတ္တော. အနတ္တမနဝါစန္တိ အတုဋ္ဌဝါစံ. မမေဝါတိ မံယေဝ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ အဓိကရဏေ. အစ္စယော အစ္စဂမာတိ အပရာဓော အတိက္ကမိတွာ မဒ္ဒိတွာ ဂတော, အဟမေဝေတ္ထ အပရာဓိကော. သုင်္ကဒါယကံဝ ဘဏ္ဍသ္မိန္တိ ယထာ သုင်္ကဋ္ဌာနံ ပရိဟရိတွာ နီတေ ဘဏ္ဍသ္မိံ သုင်္ကဒါယကံ အပရာဓော အဘိဘဝတိ, သော စ တတ္ထ အပရာဓိကော ဟောတိ, န ရာဇာနော န ရာဇပုရိသာတိ အတ္ထော.

បទថា Idha គឺ ក្នុងសាសនានេះ។ បទថា iti paṭisañcikkhati គឺ ពិចារណា (សញ្ជឹងគិត) យ៉ាងនេះ។ ក្នុងបទថា akusalaṃ āpanno នេះ ពាក្យថា akusalaṃ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យសំដៅយក អាបត្តិ សេចក្តីថា ត្រូវអាបត្តិ។ បទថា kañcideva desaṃ គឺ មិនមែនអាបត្តិទាំងអស់នោះទេ ប៉ុន្តែសំដៅយកចំណែកណាមួយនៃអាបត្តិ គឺអាបត្តិណាមួយ នេះជាសេចក្តី។ បទថា kāyena គឺ ដោយកាយដែលកើតអំពីកម្ម (ករជកាយ)។ បទថា anattamano គឺ មានចិត្តមិនត្រេកអរ។ បទថា anattamanavācaṃ គឺ វាចាដែលមិនត្រេកអរ។ បទថា mameve គឺ ខ្ញុំប៉ុណ្ណោះ។ បទថា tattha គឺ ក្នុងអធិករណ៍នោះ។ បទថា accayo accagamā គឺ កំហុស (ទោស) បានកន្លងហួស ជាន់ឈ្លីហើយ គឺមានតែខ្ញុំម្នាក់គត់ដែលមានកំហុសក្នុងរឿងនេះ។ បទថា suṅkadāyakaṃva bhaṇḍasmiṃ សេចក្តីថា ដូចជាកាលបើគេគេចវេះពីកន្លែងបង់ពន្ធ ហើយនាំយកទំនិញទៅ កំហុសរមែងគ្របសង្កត់លើអ្នកបង់ពន្ធនោះឯង ហើយអ្នកនោះឯងជាអ្នកមានកំហុសក្នុងទីនោះ មិនមែនព្រះរាជា ឬរាជបុរសទាំងឡាយឡើយ នេះជាសេចក្តី។

ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော ဟိ ရညာ ဌပိတံ သုင်္ကဋ္ဌာနံ ပရိဟရိတွာ ဘဏ္ဍံ ဟရတိ, တံ သဟ ဘဏ္ဍသကဋေန အာနေတွာ ရညော ဒဿေန္တိ. တတ္ထ နေဝ သုင်္ကဋ္ဌာနဿ ဒေါသော အတ္ထိ, န ရညော န ရာဇပုရိသာနံ, ပရိဟရိတွာ ဂတဿေဝ ပန ဒေါသော, ဧဝမေဝံ ယံ သော ဘိက္ခု အာပတ္တိံ အာပန္နော, တတ္ထ နေဝ အာပတ္တိယာ ဒေါသော, န စောဒကဿ. တီဟိ ပန ကာရဏေဟိ တဿေဝ ဘိက္ခုနော ဒေါသော. တဿ ဟိ အာပတ္တိံ အာပန္နဘာဝေနပိ ဒေါသော, စောဒကေ အနတ္တမနတာယပိ ဒေါသော, အနတ္တမနဿ သတော ပရေသံ အာရောစနေနပိ ဒေါသော. စောဒကဿ ပန ယံ သော တံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တံ အဒ္ဒသ, တတ္ထ ဒေါသော နတ္ထိ. အနတ္တမနတာယ စောဒနာယ ပန ဒေါသော. တမ္ပိ အမနသိကရိတွာ အယံ ဘိက္ခု အတ္တနောဝ ဒေါသံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ဣတိ မမေဝ တတ္ထ အစ္စယော အစ္စဂမာ သုင်္ကဒါယကံဝ ဘဏ္ဍသ္မိ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ အတ္ထော. ဒုတိယဝါရေ စောဒကဿ အနတ္တမနတာ စ အနတ္တမနတာယ စောဒိတဘာဝေါ စာတိ ဒွေ ဒေါသာ, တေသံ ဝသေန ‘‘အစ္စယော အစ္စဂမာ’’တိ ဧတ္ထ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យមានបំណងពោលនូវសេចក្តីនេះថា៖ ព្រោះថា ជនណាគេចវេះពីកន្លែងបង់ពន្ធដែលព្រះរាជាទ្រង់តាំងទុក ហើយនាំយកទំនិញទៅ គេរមែងនាំខ្លួនជននោះព្រមទាំងរទេះដឹកទំនិញមកបង្ហាញដល់ព្រះរាជា។ ក្នុងរឿងនោះ ទោសមិនមែនជារបស់កន្លែងបង់ពន្ធឡើយ មិនមែនជារបស់ព្រះរាជា ឬរាជបុរសទាំងឡាយឡើយ ប៉ុន្តែជាទោសរបស់ជនដែលគេចវេះទៅនោះឯង។ យ៉ាងណាមិញ អាបត្តិណាដែលភិក្ខុនោះត្រូវហើយ ក្នុងទីនោះ ទោសមិនមែនជារបស់អាបត្តិឡើយ ហើយក៏មិនមែនជារបស់ភិក្ខុអ្នកចោទ (ចោទកៈ) ដែរ។ ប៉ុន្តែ ទោសរមែងមានដល់ភិក្ខុនោះឯង ដោយហេតុ ៣ យ៉ាង គឺ ទោសព្រោះភាពដែលខ្លួនត្រូវអាបត្តិផង ទោសព្រោះភាពដែលខ្លួនធ្វើឲ្យភិក្ខុអ្នកចោទមិនពេញចិត្តផង ទោសព្រោះការមិនប្រាប់ដល់ភិក្ខុដទៃទាំងដែលខ្លួនមិនពេញចិត្តនោះផង។ ចំណែកភិក្ខុអ្នកចោទ ការដែលលោកបានឃើញភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិ ក្នុងទីនោះគ្មានទោសឡើយ ប៉ុន្តែ ការចោទប្រកាន់ដោយសេចក្តីមិនពេញចិត្ត ទើបមានទោស។ ភិក្ខុនេះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវទោសនោះឡើយ កាលពិចារណានូវទោសរបស់ខ្លួនឯង រមែងសញ្ជឹងគិតថា "កំហុសបានកន្លងហួស ជាន់ឈ្លីលើខ្ញុំម្នាក់គត់ក្នុងរឿងនោះ ដូចជាកំហុសដែលគ្របសង្កត់លើអ្នកបង់ពន្ធចំពោះទំនិញដូច្នោះឯង" នេះជាសេចក្តី។ ក្នុងវារៈទីពីរ ទោសទាំងពីរគឺ ភាពមិនពេញចិត្តរបស់ភិក្ខុអ្នកចោទ និងភាពដែលខ្លួនត្រូវគេចោទប្រកាន់ដោយសេចក្តីមិនពេញចិត្តនោះ គប្បីធ្វើការភ្ជាប់សេចក្តី (យោជនា) ក្នុងទីនេះថា "កំហុសបានកន្លងហួស ជាន់ឈ្លីហើយ" ដោយអំណាចនៃទោសទាំងពីរនោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

၁၆. ဆဋ္ဌေ အညတရောတိ ဧကော အပါကဋနာမော ဗြာဟ္မဏော. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ ယေနာတိ ဘုမ္မတ္ထေ ကရဏဝစနံ. တသ္မာ ယတ္ထ ဘဂဝါ, တတ္ထ ဥပသင်္ကမီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယေန ဝါ ကာရဏေန ဘဂဝါ ဒေဝမနုဿေဟိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော, တေန ကာရဏေန ဥပသင်္ကမီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကေန စ ကာရဏေန ဘဂဝါ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော[Pg.13]? နာနပ္ပကာရဂုဏဝိသေသာဓိဂမာဓိပ္ပာယေန, သာဒုဖလူပဘောဂါဓိပ္ပာယေန ဒိဇဂဏေဟိ နိစ္စဖလိတမဟာရုက္ခော ဝိယ. ဥပသင်္ကမီတိ ဂတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပသင်္ကမိတွာတိ ဥပသင်္ကမနပရိယောသာနဒီပနံ. အထ ဝါ ဧဝံ ဂတော တတော အာသန္နတရံ ဌာနံ ဘဂဝတော သမီပသင်္ခါတံ ဂန္တွာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

១៦. ក្នុងសូត្រទី៦ បទថា aññataro គឺព្រាហ្មណ៍ម្នាក់មានឈ្មោះមិនប្រាកដ។ បទថា Yena bhagavā tenupasaṅkamī ក្នុងបទនោះ បទថា yena គឺជាករណវិភត្តិក្នុងអត្ថនៃសត្តមីវិភត្តិ។ ហេតុនោះ ក្នុងបទនេះ គប្បីដឹងសេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅទីណា ព្រាហ្មណ៍នោះក៏ចូលទៅជិតទីនោះ។ មួយវិញទៀត គប្បីយល់សេចក្តីក្នុងបទនេះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាបុគ្គលដែលទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយគប្បីចូលទៅជិតដោយហេតុណា ព្រាហ្មណ៍នោះក៏ចូលទៅជិតដោយហេតុនោះ។ ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគជាបុគ្គលដែលគប្បីចូលទៅជិតដោយហេតុអ្វី? ព្រោះប្រាថ្នានឹងសម្រេចគុណវិសេសផ្សេងៗ ប្រៀបដូចជាហ្វូងបក្សីទាំងឡាយ តែងចូលទៅជិតដើមឈើធំដែលមានផ្លែជានិច្ច ព្រោះប្រាថ្នានឹងបរិភោគផ្លែឈើដ៏មានរសជាតិឆ្ងាញ់។ បទថា Upasaṅkamī មានន័យថា ដើរទៅហើយ។ បទថា Upasaṅkamitvā គឺជាបទសម្តែងនូវការបញ្ចប់នៃការចូលទៅជិត។ មួយវិញទៀត ពាក្យនោះមានន័យថា កាលដែលព្រាហ្មណ៍នោះទៅដល់យ៉ាងនេះហើយ ក៏ដើរចូលទៅកាន់ទីជិតបំផុត ដែលហៅថាទីជិតនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒီတိ ယထာ စ ခမနီယာဒီနိ ပုစ္ဆန္တော ဘဂဝါ တေန, ဧဝံ သောပိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမပ္ပဝတ္တမောဒေါ အဟောသိ, သီတောဒကံ ဝိယ ဥဏှောဒကေန သမ္မောဒိတံ ဧကီဘာဝံ အဂမာသိ. ယာယ စ ‘‘ကစ္စိ, ဘော ဂေါတမ, ခမနီယံ, ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိ ဘောတော ဂေါတမဿ စ သာဝကာနဉ္စ အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရော’’တိအာဒိကာယ ကထာယ သမ္မောဒိ, တံ ပီတိပါမောဇ္ဇသင်္ခါတဿ သမ္မောဒဿ ဇနနတော သမ္မောဒိတုံ ယုတ္တဘာဝတော စ သမ္မောဒနီယံ, အတ္ထဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ သုစိရမ္ပိ ကာလံ သာရေတုံ နိရန္တရံ ပဝတ္တေတုံ အရဟရူပတော သရိတဗ္ဗဘာဝတော စ သာရဏီယံ. သုယျမာနသုခတော ဝါ သမ္မောဒနီယံ, အနုဿရိယမာနသုခတော သာရဏီယံ, တထာ ဗျဉ္ဇနပရိသုဒ္ဓတာယ သမ္မောဒနီယံ, အတ္ထပရိသုဒ္ဓတာယ သာရဏီယန္တိ ဧဝံ အနေကေဟိ ပရိယာယေဟိ သမ္မောဒနီယံ သာရဏီယံ ကထံ ဝီတိသာရေတွာ ပရိယောသာပေတွာ နိဋ္ဌပေတွာ ယေနတ္ထေန အာဂတော, တံ ပုစ္ဆိတုကာမော ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

បទថា Bhagavatā saddhiṃ sammodi សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលដែលទ្រង់សួរដេញដោលនូវសេចក្តីអត់ធន់ (សុខភាព) ជាដើម ជាមួយនឹងព្រាហ្មណ៍នោះ មានសេចក្តីរីករាយស្មើគ្នាយ៉ាងណា ព្រាហ្មណ៍នោះក៏មានសេចក្តីរីករាយស្មើគ្នាជាមួយនឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនោះដែរ ប្រៀបដូចជាទឹកត្រជាក់ដែលលាយឡំនឹងទឹកក្តៅ ហើយចូលទៅកាន់ភាពជាធ្លុងមួយ។ ព្រាហ្មណ៍នោះបានរីករាយដោយវាចាជាគ្រឿងរីករាយ មានជាអាទិ៍ថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ព្រះអង្គល្មមអត់ធន់បាន (មានសុខភាពល្អ) ដែរឬទេ ព្រះអង្គល្មមប្រព្រឹត្តទៅបាន (យាត្រាទៅបាន) ដែរឬទេ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន និងព្រះសាវកទាំងឡាយ មានអាពាធតិច មានទុក្ខតិច មានភាពស្រាលខ្លួន មានកម្លាំង និងរស់នៅជាសុខសម្រួលដែរឬទេ» វាចានោះ ឈ្មោះថា sammodanīya (គួរជាទីរីករាយ) ព្រោះធ្វើឱ្យកើតសេចក្តីរីករាយដែលហៅថា បីតិនិងបាមោជ្ជៈ និងព្រោះជាសភាវៈគួរដល់ការរីករាយ និងឈ្មោះថា sāraṇīya (គួរជាទីរលឹកនឹកដល់) ព្រោះមានអត្ថនិងព្យញ្ជនៈដ៏ផ្អែមល្ហែម គួរដល់ការរលឹកនឹកឃើញអស់កាលដ៏យូរអង្វែង និងគួរដល់ការប្រព្រឹត្តទៅមិនដាច់ និងព្រោះជាសភាវៈគួររលឹកនឹកដល់។ មួយវិញទៀត ឈ្មោះថា sammodanīya ព្រោះស្តាប់ទៅនាំមកនូវសេចក្តីសុខ ឈ្មោះថា sāraṇīya ព្រោះរលឹកនឹកឃើញទៅនាំមកនូវសេចក្តីសុខ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា sammodanīya ព្រោះភាពបរិសុទ្ធនៃព្យញ្ជនៈ ឈ្មោះថា sāraṇīya ព្រោះភាពបរិសុទ្ធនៃអត្ថ។ កាលដែលបានឆ្លើយឆ្លងវាចាដែលគួរជាទីរីករាយ និងគួរជាទីរលឹកនឹកដល់ ដោយបរិយាយជាច្រើនយ៉ាងនេះ ឱ្យចប់សព្វគ្រប់ហើយ ព្រាហ្មណ៍នោះមានបំណងចង់សួរនូវសេចក្តីដែលខ្លួនបានមកនោះ ក៏អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។

ဧကမန္တန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော ‘‘ဝိသမံ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဝတ္တန္တီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၇၀) ဝိယ. တသ္မာ ယထာ နိသိန္နော ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဟောတိ, တထာ နိသီဒီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ. နိသီဒီတိ ဥပါဝိသိ. ပဏ္ဍိတာ ဟိ ပုရိသာ ဂရုဋ္ဌာနီယံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာသနကုသလတာယ ဧကမန္တံ နိသီဒန္တိ. အယဉ္စ နေသံ အညတရော, တသ္မာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

បទថា Ekamantanti គឺជាការសម្តែងនូវកិរិយាវិសេសនៈក្នុងរូបនបុំសកលិង្គ ដូចជាបទថា visamaṃ ក្នុងប្រយោគជាអាទិ៍ថា «visamaṃ candimasūriyā parivattanti» (ព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យតែងវិលវល់មិនស្មើគ្នា)។ ហេតុនោះ គប្បីយល់សេចក្តីក្នុងបទនេះថា ព្រាហ្មណ៍នោះអង្គុយដោយអាការៈយ៉ាងណា ដែលឈ្មោះថាជាអ្នកអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ព្រាហ្មណ៍នោះក៏អង្គុយដោយអាការៈយ៉ាងនោះ។ មួយវិញទៀត នេះជាទុតិយាវិភត្តិក្នុងអត្ថនៃសត្តមីវិភត្តិ។ បទថា Nisīdi មានន័យថា ចូលទៅអង្គុយជិតហើយ។ ព្រោះថា ពួកបុរសជាបណ្ឌិតទាំងឡាយ កាលចូលទៅជិតបុគ្គលជាទីគោរពកោតក្រែង តែងអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ព្រោះភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងការអង្គុយ។ ហើយព្រាហ្មណ៍នេះក៏ជាបុរសម្នាក់ក្នុងចំណោមបុរសទាំងនោះដែរ ហេតុនោះ ទើបអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។

ကထံ နိသိန္နော ပန ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဟောတီတိ? ဆ နိသဇ္ဇဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ. သေယျထိဒံ – အတိဒူရံ, အစ္စာသန္နံ, ဥပရိဝါတံ, ဥန္နတပ္ပဒေသံ, အတိသမ္မုခံ အတိပစ္ဆာတိ. အတိဒူရေ နိသိန္နော ဟိ သစေ ကထေတုကာမော ဟောတိ, ဥစ္စာသဒ္ဒေန ကထေတဗ္ဗံ ဟောတိ. အစ္စာသန္နေ နိသိန္နော သံဃဋ္ဋနံ ကရောတိ[Pg.14]. ဥပရိဝါတေ နိသိန္နော သရီရဂန္ဓေန ဗာဓတိ. ဥန္နတပ္ပဒေသေ နိသိန္နော အဂါရဝံ ပကာသေတိ. အတိသမ္မုခါ နိသိန္နော သစေ ဒဋ္ဌုကာမော ဟောတိ, စက္ခုနာ စက္ခုံ အာဟစ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဟောတိ. အတိပစ္ဆာ နိသိန္နော သစေ ဒဋ္ဌုကာမော ဟောတိ, ဂီဝံ ပသာရေတွာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဟောတိ. တသ္မာ အယမ္ပိ ဧတေ ဆ နိသဇ္ဇဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ နိသီဒိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကမန္တံ နိသီဒီ’’တိ.

ចុះបុគ្គលអង្គុយយ៉ាងណា ទើបឈ្មោះថា អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ? គឺវៀរចាកទោសនៃការអង្គុយ ៦ យ៉ាង។ ទោសទាំងនោះគឺ៖ ឆ្ងាយពេក ១, ជិតពេក ១, ខាងលើខ្យល់ ១, ទីខ្ពស់ ១, ចំពីមុខពេក ១, ចំពីក្រោយពេក ១។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលអង្គុយឆ្ងាយពេក ប្រសិនបើចង់និយាយ ត្រូវតែនិយាយដោយសំឡេងខ្លាំង។ បុគ្គលដែលអង្គុយជិតពេក តែងធ្វើការប៉ះទង្គិចគ្នា。 បុគ្គលដែលអង្គុយខាងលើខ្យល់ តែងបៀតបៀនដោយក្លិនខ្លួន។ បុគ្គលដែលអង្គុយលើទីខ្ពស់ តែងសម្តែងនូវការមិនគោរព។ បុគ្គលដែលអង្គុយចំពីមុខពេក ប្រសិនបើចង់មើល ត្រូវតែសម្លឹងមើលឱ្យជល់ភ្នែកនឹងភ្នែក។ បុគ្គលដែលអង្គុយចំពីក្រោយពេក ប្រសិនបើចង់មើល ត្រូវតែងាកកមើល។ ហេតុនោះ ទើបព្រាហ្មណ៍នេះវៀរចាកទោសនៃការអង្គុយទាំង ៦ យ៉ាងនេះ ហើយអង្គុយចុះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា «ekamantaṃ nisīdī» (អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ)។

ဧတဒဝေါစာတိ ဒုဝိဓာ ဟိ ပုစ္ဆာ – အဂါရိကပုစ္ဆာ, အနဂါရိကပုစ္ဆာ စ. တတ္ထ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလံ, ကိံ အကုသလ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၂၉၆) ဣမိနာ နယေန အဂါရိကပုစ္ဆာ အာဂတာ. ‘‘ဣမေ နု ခေါ, ဘန္တေ, ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၈၆) ဣမိနာ နယေန အနဂါရိကပုစ္ဆာ. အယံ ပန အတ္တနော အနုရူပံ အဂါရိကပုစ္ဆံ ပုစ္ဆန္တော ဧတံ ‘‘ကော နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, ဟေတု ကော ပစ္စယော’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ ဟေတု ပစ္စယောတိ ဥဘယမ္ပေတံ ကာရဏဝေဝစနမေဝ. အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာဟေတူတိ အဓမ္မစရိယာသင်္ခါတာယ ဝိသမစရိယာယ ဟေတု, တံကာရဏာ တပ္ပစ္စယာတိ အတ္ထော. တတြာယံ ပဒတ္ထော – အဓမ္မဿ စရိယာ အဓမ္မစရိယာ, အဓမ္မကာရဏန္တိ အတ္ထော. ဝိသမံ စရိယာ, ဝိသမဿ ဝါ ကမ္မဿ စရိယာတိ ဝိသမစရိယာ. အဓမ္မစရိယာ စ သာ ဝိသမစရိယာ စာတိ အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ. ဧတေနုပါယေန သုက္ကပက္ခေပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္ထတော ပနေတ္ထ အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ နာမ ဒသ အကုသလကမ္မပထာ, ဓမ္မစရိယာသမစရိယာ နာမ ဒသ ကုသလကမ္မပထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

បទថា Etadavoca ព្រោះថា សំណួរមាន ២ យ៉ាងគឺ៖ សំណួររបស់គ្រហស្ថ (អគារិកបុច្ឆា) និងសំណួររបស់បព្វជិត (អនគារិកបុច្ឆា)។ ក្នុងសំណួរទាំងពីរនោះ សំណួររបស់គ្រហស្ថ តែងមកដោយន័យជាអាទិ៍ថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អ្វីជាកុសល អ្វីជាអកុសល?» សំណួររបស់បព្វជិត តែងមកដោយន័យជាអាទិ៍ថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នេះឬហ្ន៎?» ចំណែកព្រាហ្មណ៍នេះ កាលសួរនូវសំណួររបស់គ្រហស្ថដ៏សមគួរដល់ខ្លួន ទើបបានក្រាបបង្គំទូលពាក្យជាអាទិ៍យ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន អ្វីជាហេតុ អ្វីជាបច្ច័យ?» ក្នុងពាក្យនោះ បទថា hetu និង paccayo ទាំងពីរនេះ សុទ្ធតែជាវេវចនសព្ទនៃពាក្យថា «ហេតុ»។ បទថា Adhammacariyāvisamacariyāhetu មានសេចក្តីថា ព្រោះហេតុគឺការប្រព្រឹត្តមិនស្មើគ្នា ដែលហៅថាការប្រព្រឹត្តមិនមែនជាធម៌ គឺមានហេតុនោះជាគ្រឿងគាំទ្រ។ ក្នុងបទនោះ វិគ្រោះនៃបទមានដូចតទៅ៖ ការប្រព្រឹត្តនូវធម៌មិនមែនជាធម៌ ឈ្មោះថា អធម្មចរិយា មានន័យថា ការធ្វើនូវអំពើមិនមែនជាធម៌។ ការប្រព្រឹត្តមិនស្មើគ្នា ឬការប្រព្រឹត្តនូវកម្មមិនស្មើគ្នា ឈ្មោះថា វិសមចរិយា។ ការប្រព្រឹត្តនោះជាអធម្មចរិយាផង ជាវិសមចរិយាផង ហេតុនោះ ឈ្មោះថា អធម្មចរិយាវិសមចរិយា។ ដោយឧបាយនេះ សូម្បីក្នុងសុក្កបក្ខ (ចំណែកស) ក៏គប្បីដឹងសេចក្តីយ៉ាងនេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយអត្ថក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងថា អធម្មចរិយាវិសមចរិយា គឺអកុសលកម្មបថ ១០ យ៉ាង ចំណែកឯ ធម្មចរិយាសមចរិយា គឺកុសលកម្មបថ ១០ យ៉ាង។

အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမာတိ ဧတ္ထ အယံ အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေါ ခယသုန္ဒရာဘိရူပအဗ္ဘနုမောဒနေသု ဒိဿတိ. ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ, နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော, စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော’’တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၄၅; စူဠဝ. ၃၈၃; အ. နိ. ၈.၂၀) ဟိ ခယေ ဒိဿတိ. ‘‘အယံ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စာ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၁၀၀) သုန္ဒရေ.

ក្នុងបទថា «Abhikkantaṃ, bho gotama» នេះ សព្ទថា abhikkanta នេះ តែងប្រទះឃើញក្នុងអត្ថទាំងឡាយគឺ៖ ការអស់ទៅ (ខយ) សេចក្តីល្អ (សុន្ទរ) រូបល្អ/ពណ៌ល្អ (អភិរូប) និងការរីករាយក្រៃលែង (អព្ភនុមោទន)។ ព្រោះថា ក្នុងប្រយោគជាអាទិ៍ថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន រាត្រីអស់ទៅហើយ យាមដំបូងកន្លងទៅហើយ ភិក្ខុសង្ឃអង្គុយអស់កាលយូរហើយ» សព្ទនេះប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «ការអស់ទៅ»។ ក្នុងប្រយោគជាអាទិ៍ថា «បុគ្គលនេះ ក្នុងចំណោមបុគ្គលទាំង ៤ នាក់នេះ ជាអ្នកល្អក្រៃលែងផង ប្រណីតក្រៃលែងផង» សព្ទនេះប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «សេចក្តីល្អ»។

‘‘ကော မေ ဝန္ဒတိ ပါဒါနိ, ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလံ;

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, သဗ္ဗာ ဩဘာသယံ ဒိသာ’’တိ. –

«អ្នកណាមានឫទ្ធិ មានយស ភ្លឺស្វាង មានពណ៌សម្បុរដ៏ល្អក្រៃលែង ញ៉ាំងទិសទាំងពួងឱ្យភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាច ហើយមកថ្វាយបង្គំជើងតថាគត?»

အာဒီသု [Pg.15] (ဝိ. ဝ. ၈၅၇) အဘိရူပေ. ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၀; ပါရာ. ၁၅) အဗ္ဘနုမောဒနေ. ဣဓာပိ အဗ္ဘနုမောဒနေယေဝ. ယသ္မာ စ အဗ္ဘနုမောဒနေ, တသ္မာ သာဓု သာဓု, ဘော ဂေါတမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ក្នុងគាថាជាអាទិ៍នេះ សព្ទនេះប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «រូបល្អ/ពណ៌ល្អ»។ ក្នុងប្រយោគជាអាទិ៍ថា «Abhikkantaṃ, bhante» សព្ទនេះប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «ការរីករាយក្រៃលែង»។ សូម្បីក្នុងទីនេះ ក៏ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «ការរីករាយក្រៃលែង» ដែរ។ និងព្រោះហេតុតែជាការរីករាយក្រៃលែង ហេតុនោះ គប្បីដឹងថា ពាក្យនោះមានន័យថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ល្អណាស់ ល្អណាស់»។

‘‘ဘယေ ကောဓေ ပသံသာယံ, တုရိတေ ကောတူဟလစ္ဆရေ;

ဟာသေ သောကေ ပသာဒေ စ, ကရေ အာမေဍိတံ ဗုဓော’’တိ. –

«បណ្ឌិតគប្បីធ្វើនូវការនិយាយត្រួត (អាមេឌិតៈ និយាយពីរដង) ក្នុងកាលដែលមានភ័យ ក្នុងកាលខឹង ក្នុងកាលសរសើរ ក្នុងកាលប្រញាប់ប្រញាល់ ក្នុងកាលមានការភ្ញាក់ផ្អើលឆ្ងល់ ក្នុងកាលរីករាយ ក្នុងកាលសោកសៅ និងក្នុងកាលមានសេចក្តីជ្រះថ្លា»

ဣမိနာ စ လက္ခဏေန ဣဓ ပသာဒဝသေန ပသံသာဝသေန စာယံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ အဘိက္ကန္တန္တိ အဘိက္ကန္တံ အတိဣဋ္ဌံ အတိမနာပံ, အတိသုန္ဒရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ដោយលក្ខណៈនេះ គប្បីដឹងថា ក្នុងសូត្រនេះ សព្ទនេះត្រូវបានពោលពីរដង ដោយអំណាចនៃសេចក្តីជ្រះថ្លា និងដោយអំណាចនៃការសរសើរ។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា abhikkantaṃ មានន័យថា ជាទីប្រាថ្នាក្រៃលែង ជាទីពេញចិត្តក្រៃលែង ជាទីល្អក្រៃលែង។

တတ္ထ ဧကေန အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေန ဒေသနံ ထောမေတိ, ဧကေန အတ္တနော ပသာဒံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ, ယဒိဒံ ဘောတော ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနာ, အဘိက္ကန္တံ ယဒိဒံ ဘောတော ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနံ အာဂမ္မ မမ ပသာဒေါတိ. ဘဂဝတောယေဝ ဝါ ဝစနံ ဒွေ ဒွေ အတ္ထေ သန္ဓာယ ထောမေတိ – ဘောတော ဂေါတမဿ ဝစနံ အဘိက္ကန္တံ ဒေါသနာသနတော, အဘိက္ကန္တံ ဂုဏာဓိဂမနတော, တထာ သဒ္ဓါဇနနတော, ပညာဇနနတော, သာတ္ထတော, သဗျဉ္ဇနတော, ဥတ္တာနပဒတော, ဂမ္ဘီရတ္ထတော, ကဏ္ဏသုခတော, ဟဒယင်္ဂမတော, အနတ္တုက္ကံသနတော, အပရဝမ္ဘနတော, ကရုဏာသီတလတော, ပညာဝဒါတတော, အာပါထရမဏီယတော, ဝိမဒ္ဒက္ခမတော, သုယျမာနသုခတော, ဝီမံသိယမာနဟိတတောတိ ဧဝမာဒီဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ក្នុងពាក្យទាំងពីរនោះ ព្រាហ្មណ៍សរសើរធម៌ទេសនាដោយសព្ទ abhikkanta មួយ សរសើរសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ខ្លួនដោយសព្ទ abhikkanta មួយទៀត។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ព្រះធម៌ទេសនារបស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើនណា ព្រះធម៌ទេសនានោះពីរោះណាស់ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន សេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ខ្ញុំព្រះអង្គណា ដែលអាស្រ័យនឹងព្រះធម៌ទេសនារបស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន សេចក្តីជ្រះថ្លានោះល្អក្រៃលែង។ មួយវិញទៀត ព្រាហ្មណ៍សរសើរព្រះវាចារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយសំដៅយកអត្ថពីរៗ យ៉ាងគឺ៖ ព្រះវាចារបស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពីរោះណាស់ ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវទោស (កិលេស) ពីរោះណាស់ ព្រោះញ៉ាំងគុណវិសេសឱ្យសម្រេច ព្រមទាំងញ៉ាំងសទ្ធាឱ្យកើតឡើង ញ៉ាំងបញ្ញាឱ្យកើតឡើង ប្រកបដោយអត្ថ ប្រកបដោយព្យញ្ជនៈ មានបទរាក់ (ងាយយល់) មានអត្ថជ្រាលជ្រៅ ស្រួលត្រចៀក ចូលទៅកាន់ហឫទ័យ មិនលើកតម្កើងខ្លួន មិនបង្អាប់អ្នកដទៃ ត្រជាក់ត្រជុំដោយមហាករុណា ស្អាតស្អំដោយបញ្ញា គួរជាទីរីករាយក្នុងខណៈដែលប្រាកដ ធន់ទ្រាំនឹងការស៊ើបសួរ នាំមកនូវសេចក្តីសុខក្នុងខណៈដែលស្តាប់ នាំមកនូវប្រយោជន៍ក្នុងខណៈដែលពិចារណា គប្បីផ្សារភ្ជាប់ដោយបទទាំងឡាយមានជាអាទិ៍យ៉ាងនេះ។

တတော ပရမ္ပိ စတူဟိ ဥပမာဟိ ဒေသနံယေဝ ထောမေတိ. တတ္ထ နိက္ကုဇ္ဇိတန္တိ အဓောမုခဌပိတံ, ဟေဋ္ဌာမုခဇာတံ ဝါ. ဥက္ကုဇ္ဇေယျာတိ ဥပရိမုခံ ကရေယျ. ပဋိစ္ဆန္နန္တိ တိဏပဏ္ဏာဒိဆာဒိတံ. ဝိဝရေယျာတိ ဥဂ္ဃာဋေယျ. မူဠှဿာတိ ဒိသာမူဠှဿ. မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျာတိ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ‘‘ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ ဝဒေယျ. အန္ဓကာရေတိ ကာဠပက္ခစာတုဒ္ဒသီအဍ္ဎရတ္တဃနဝနသဏ္ဍမေဃပဋလေဟိ စတုရင်္ဂေ တမေ. အယံ တာဝ အနုတ္တာနပဒတ္ထော.

បន្ទាប់ពីនោះទៅទៀត ព្រាហ្មណ៍សរសើរព្រះធម៌ទេសនាដដែល ដោយឧបមា ៤ យ៉ាង។ ក្នុងឧបមាទាំងនោះ បទថា nikkujjitaṃ គឺវត្ថុដែលគេដាក់ផ្កាប់ចុះក្រោម ឬវត្ថុដែលមានមុខបែរទៅខាងក្រោម។ បទថា ukkujjeyya គឺធ្វើឱ្យផ្ងារឡើងលើ។ បទថា paṭicchannaṃ គឺវត្ថុដែលបិទបាំងដោយស្មៅនិងស្លឹកឈើជាដើម។ បទថា vivareyya គឺបើកចេញ។ បទថា mūḷhassa គឺដល់បុគ្គលអ្នកវង្វេងទិស។ បទថា maggaṃ ācikkheyya គឺចាប់ដៃហើយប្រាប់ថា «នេះជាផ្លូវ»។ បទថា andhakāre គឺក្នុងងងឹតដែលមានអង្គ ៤ គឺ៖ យប់ខ្នើត ១៤ កើត (ឬរនោច ១៤ រោច), វេលាពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ, ព្រៃញាប់ស្បាត, និងស្រទាប់ពពកដ៏ក្រាស់។ នេះជាសេចក្តីនៃបទដែលមិនទាន់ច្បាស់លាស់ជាមុនសិន។

အယံ ပန အဓိပ္ပာယယောဇနာ – ယထာ ကောစိ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ, ဧဝံ သဒ္ဓမ္မဝိမုခံ အသဒ္ဓမ္မေ ပတိတံ မံ အသဒ္ဓမ္မာ ဝုဋ္ဌာပေန္တေန, ယထာ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝိဝရေယျ, ဧဝံ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနန္တရဓာနတော ပဘုတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟနပဋိစ္ဆန္နံ [Pg.16] သာသနံ ဝိဝရန္တေန, ယထာ မူဠှဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ, ဧဝံ ကုမ္မဂ္ဂမိစ္ဆာမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿ မေ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂံ အာဝိကရောန္တေန, ယထာ အန္ဓကာရေ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ, ဧဝံ မောဟန္ဓကာရေ နိမုဂ္ဂဿ မေ ဗုဒ္ဓါဒိရတနရူပါနိ အပဿတော တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသကဒေသနာပဇ္ဇောတဓာရဏေန မယှံ ဘောတာ ဂေါတမေန ဧတေဟိ ပရိယာယေဟိ ပကာသိတတ္တာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတောတိ.

ចំណែកឯការផ្សារភ្ជាប់សេចក្តីអធិប្បាយមានដូចតទៅ៖ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលណាម្នាក់ផ្ងារឡើងនូវវត្ថុដែលផ្កាប់ យ៉ាងណាមិញ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន កាលញ៉ាំងខ្ញុំព្រះអង្គដែលបែរខ្នងដាក់ព្រះសទ្ធម៌ ហើយធ្លាក់ចុះទៅក្នុងអសទ្ធម៌ ឱ្យងើបឡើងចាកអសទ្ធម៌ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលបើកបង្ហាញនូវវត្ថុដែលបិទបាំង យ៉ាងណាមិញ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន កាលបើកបង្ហាញនូវព្រះសាសនាដែលបិទបាំងដោយព្រៃញាតស្បាតគឺមិច្ឆាទិដ្ឋិ ចាប់តាំងពីការអន្តរធាននៃព្រះសាសនារបស់ព្រះកស្សបដ៏មានព្រះភាគមក ក៏យ៉ាងនោះដែរ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលប្រាប់ផ្លូវដល់អ្នកវង្វេងផ្លូវ យ៉ាងណាមិញ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន កាលបើកបង្ហាញនូវផ្លូវទៅកាន់ស្ថានសួគ៌និងព្រះនិព្វាន ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គដែលកំពុងដើរទៅកាន់ផ្លូវខុសនិងផ្លូវវៀច ក៏យ៉ាងនោះដែរ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលទ្រទ្រង់នូវប្រទីបប្រេងក្នុងទីងងឹត យ៉ាងណាមិញ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន កាលទ្រទ្រង់នូវប្រទីបគឺព្រះធម៌ទេសនាដែលកម្ចាត់បង់នូវមោហន្ធការ (ងងឹតគឺមោហៈ) ដែលបិទបាំងនូវសភាវៈនៃរតនៈទាំងឡាយមានព្រះពុទ្ធជាដើម ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គដែលលិចលង់ក្នុងមោហន្ធការ មិនឃើញនូវសភាវៈនៃរតនៈទាំងឡាយមានព្រះពុទ្ធជាដើម ព្រោះហេតុតែព្រះគោតមដ៏ចម្រើនបានសម្តែងហើយដោយបរិយាយទាំងឡាយនេះ ឈ្មោះថា ព្រះធម៌ត្រូវបានព្រះគោតមដ៏ចម្រើនសម្តែងហើយដោយបរិយាយជាច្រើនយ៉ាងនេះឯង។

ဧဝံ ဒေသနံ ထောမေတွာ ဣမာယ ဒေသနာယ ရတနတ္တယေ ပသန္နစိတ္တော ပသန္နာကာရံ ကရောန္တော ဧသာဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧသာဟန္တိ ဧသော အဟံ. ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ ဘဝံ မေ ဂေါတမော သရဏံ ပရာယဏံ အဃဿ တာတာ ဟိတဿ စ ဝိဓာတာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဂစ္ဆာမိ ဘဇာမိ သေဝါမိ ပယိရုပါသာမိ, ဧဝံ ဝါ ဇာနာမိ ဗုဇ္ဈာမီတိ. ယေသဉှိ ဓာတူနံ ဂတိ အတ္ထော, ဗုဒ္ဓိပိ တေသံ အတ္ထော. တသ္မာ ဂစ္ဆာမီတိ ဣမဿ ဇာနာမိ ဗုဇ္ဈာမီတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော. ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စာတိ ဧတ္ထ ပန အဓိဂတမဂ္ဂေ သစ္ဆိကတနိရောဓေ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စ စတူသု အပါယေသု အပတမာနေ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော. သော အတ္ထတော အရိယမဂ္ဂေါ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၄) ဝိတ္ထာရော. န ကေဝလဉ္စ အရိယမဂ္ဂေါ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ, အပိစ ခေါ အရိယဖလေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိယတ္တိဓမ္မောပိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဆတ္တမာဏဝကဝိမာနေ –

កាលដែលបានសរសើរព្រះធម៌ទេសនាយ៉ាងនេះហើយ ព្រាហ្មណ៍នោះមានចិត្តជ្រះថ្លាក្នុងព្រះរតនត្រ័យដោយសារព្រះធម៌ទេសនានេះ កាលនឹងធ្វើនូវអាការៈនៃអ្នកជ្រះថ្លា ទើបពោលពាក្យជាអាទិ៍ថា «esāhaṃ»។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា esāhaṃ មកពីបទថា eso ahaṃ។ បទថា «bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi» មានសេចក្តីអធិប្បាយថា ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជាទីពឹង ជាទីរលឹក ជាអ្នកកម្ចាត់បង់នូវទុក្ខ និងជាអ្នកចាត់ចែងនូវប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ ដោយសេចក្តីអធិប្បាយយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គសូមចូលទៅជិត សូមគប់រក សូមសេពគប់ សូមចូលទៅអង្គុយជិត នូវព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ឬមួយយ៉ាងទៀត មានន័យថា ខ្ញុំព្រះអង្គដឹងច្បាស់ យល់ច្បាស់យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ធាតុទាំងឡាយណាដែលមានអត្ថថា «ការទៅ» (គតិ) ធាតុទាំងនោះក៏មានអត្ថថា «ការដឹង» (ពុទ្ធិ) ដែរ។ ហេតុនោះ ក្នុងបទថា gacchāmi នេះ លោកទើបពោលអត្ថថា jānāmi bujjhāmi (ដឹងច្បាស់ យល់ច្បាស់) នេះឯង។ ចំណែកក្នុងបទថា «Dhammañca bhikkhusaṅghañca» នេះ ធម្មជាតិណាដែលទ្រទ្រង់ទុកនូវសត្វទាំងឡាយដែលបានសម្រេចមគ្គ បានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវនិរោធ និងកំពុងប្រតិបត្តិស្របតាមការប្រដៅ មិនឱ្យធ្លាក់ចុះទៅក្នុងអបាយភូមិទាំង ៤ ធម្មជាតិនោះឈ្មោះថា ធម៌។ ធម៌នោះ ដោយអត្ថគឺ អរិយមគ្គផង ព្រះនិព្វានផង។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ទាំងឡាយដែលជាសង្ខតធម៌មានប្រមាណប៉ុន្មាន អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ តថាគតពោលថាជាធម៌ដ៏ប្រសើរជាងសង្ខតធម៌ទាំងនោះ» សេចក្តីពិស្តារគប្បីដឹងចុះ។ មិនត្រឹមតែអរិយមគ្គនិងព្រះនិព្វានប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងព្រះបរិយត្តិធម៌ ព្រមទាំងអរិយផលទាំងឡាយផងដែរ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងឆត្តមាណវកវិមានសូត្រយ៉ាងនេះថា៖

‘‘ရာဂဝိရာဂမနေဇမသောကံ, ဓမ္မမသင်္ခတမပ္ပဋိကူလံ;

မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တံ, ဓမ္မမိမံ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၈၇);

«អ្នកចូរចូលទៅជិតនូវព្រះធម៌នេះ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការជាទីពឹងចុះ គឺព្រះធម៌ជាគ្រឿងប្រាសចាករាគៈ មិនមានតណ្ហាជាគ្រឿងញាប់ញ័រ មិនមានសេចក្តីសោក ជាអសង្ខតធម៌ មិនមានការបៀតបៀន ជាធម៌ដ៏ផ្អែមល្ហែម ស្ទាត់ជំនាញ និងចែកចេញជាចំណែកៗ យ៉ាងល្អ»

ဧတ္ထ ရာဂဝိရောဂေါတိ မဂ္ဂေါ ကထိတော. အနောဇမသောကန္တိ ဖလံ. ဓမ္မမသင်္ခတန္တိ နိဗ္ဗာနံ. အပ္ပဋိကူလံ မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တန္တိ ပိဋကတ္တယေန ဝိဘတ္တာ သဗ္ဗဓမ္မက္ခန္ဓာတိ. ဒိဋ္ဌိသီလသံဃာတေန သံဟတောတိ သံဃော. သော အတ္ထတော အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟော. ဝုတ္တဉှေတံ တသ္မိယေဝ ဝိမာနေ –

ក្នុងអដ្ឋកថា (ឬក្នុងបាឋ) នេះ ពាក្យថា «រាគវិរាគោ» ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅដល់មគ្គ។ ពាក្យថា «អនេជំ អសោកំ» ទ្រង់សំដៅដល់ផល។ ពាក្យថា «ធម្មមសង្ខតំ» ទ្រង់សំដៅដល់ព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា «អប្បដិកូលំ មធុរមិមំ បគុណំ សុវិភត្តំ» ទ្រង់សំដៅដល់សព្វធម្មក្ខន្ធទាំងឡាយដែលចែកចេញជាព្រះត្រៃបិដក។ ម្យ៉ាងទៀត ក្រុមដែលចងក្រងឡើងដោយការស្មើគ្នានៃទិដ្ឋិនិងសីល ឈ្មោះថា សង្ឃ។ សង្ឃនោះ ដោយអត្ថ គឺក្រុមនៃព្រះអរិយបុគ្គល ៨ រូប។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយក្នុងវិមាន (ឆត្តមាណវកវិមាន) នោះឯងថា៖

‘‘ယတ္ထ စ ဒိန္နမဟပ္ဖလမာဟု, စတူသု သုစီသု ပုရိသယုဂေသု;

အဋ္ဌ စ ပုဂ္ဂလဓမ္မဒသာ တေ, သံဃမိမံ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၈၈);

«ទានដែលបុគ្គលថ្វាយហើយក្នុងទីណា មានផលច្រើន ក្នុងគូនៃបុរសដ៏បរិសុទ្ធទាំង ៤ ពួក គឺបុគ្គល ៨ រូប ដែលជាអ្នកឃើញធម៌ទាំងនោះ អ្នកចូរដល់នូវព្រះសង្ឃនេះជាទីពឹង ដើម្បីជាប្រយោជន៍ចុះ»។

ဘိက္ခူနံ [Pg.17] သံဃော ဘိက္ခုသံဃော. ဧတ္တာဝတာ ဗြာဟ္မဏော တီဏိ သရဏဂမနာနိ ပဋိဝေဒေသိ.

ក្រុមនៃភិក្ខុទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ភិក្ខុសង្ឃ។ ប៉ុណ្ណេះ ព្រាហ្មណ៍បានប្រកាសនូវការដល់នូវសរណគមន៍ទាំង ៣ ហើយ។

ဣဒါနိ တေသု သရဏဂမနေသု ကောသလ္လတ္ထံ သရဏံ, သရဏဂမနံ, ယော စ သရဏံ ဂစ္ဆတိ, သရဏဂမနပ္ပဘေဒေါ, သရဏဂမနဖလံ, သံကိလေသော, ဘေဒေါတိ အယံ ဝိဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីភាពឈ្លាសវៃក្នុងសរណគមន៍ទាំងឡាយនោះ វិធីនេះ គឺ សរណៈ, សរណគមន៍, បុគ្គលអ្នកដល់នូវសរណៈ, គ្រឿងប្លែកគ្នានៃសរណគមន៍, ផលនៃសរណគមន៍, សេចក្ដីសៅហ្មង និងការដាច់ (នៃសរណគមន៍) គឺបុគ្គលគប្បីជ្រាប។

သေယျထိဒံ – ပဒတ္ထတော တာဝ ဟိံသတီတိ သရဏံ, သရဏဂတာနံ တေနေဝ သရဏဂမနေန ဘယံ သန္တာသံ ဒုက္ခံ ဒုဂ္ဂတိပရိကိလေသံ ဟနတိ ဝိနာသေတီတိ အတ္ထော, ရတနတ္တယဿေဝေတံ အဓိဝစနံ. အထ ဝါ ဟိတေ ပဝတ္တနေန အဟိတာ စ နိဝတ္တနေန သတ္တာနံ ဘယံ ဟိံသတီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဘဝကန္တာရာ ဥတ္တာရဏေန လောကဿ အဿာသဒါနေန စ ဓမ္မော, အပ္ပကာနမ္ပိ ကာရာနံ ဝိပုလဖလပဋိလာဘကရဏေန သံဃော. တသ္မာ ဣမိနာပိ ပရိယာယေန ရတနတ္တယံ သရဏံ. တပ္ပသာဒတဂ္ဂရုတာဟိ ဝိဟတကိလေသော တပ္ပရာယဏတာကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပာဒေါ သရဏဂမနံ. တံသမင်္ဂီသတ္တော သရဏံ ဂစ္ဆတိ, ဝုတ္တပ္ပကာရေန စိတ္တုပ္ပာဒေန ‘‘ဧတာနိ မေ တီဏိ ရတနာနိ သရဏံ, ဧတာနိ ပရာယဏ’’န္တိ ဧဝံ ဥပေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ တာဝ သရဏံ သရဏဂမနံ ယော စ သရဏံ ဂစ္ဆတိ ဣဒံ တယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

សេចក្ដីពន្យល់ក្នុងវិធីនោះ មានដូចតទៅនេះ៖ ជាដំបូង ដោយអំណាចនៃអត្ថនៃបទ ពាក្យថា «សរណៈ» ព្រោះតែងកម្ចាត់ គឺថា តែងញ៉ាំងភ័យ សេចក្ដីតក់ស្លុត ទុក្ខ និងសេចក្ដីសៅហ្មងក្នុងទុគ្គតិរបស់ពួកជនអ្នកដល់នូវសរណៈ ឲ្យវិនាសទៅដោយសារសរណគមន៍នោះឯង នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា សរណៈ នេះ ជាឈ្មោះនៃព្រះរតនត្រ័យនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះពុទ្ធ ឈ្មោះថា សរណៈ ព្រោះទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវភ័យរបស់សត្វទាំងឡាយ ដោយការញ៉ាំងប្រយោជន៍ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ និងដោយការឃាត់សត្វចាកសេចក្ដីមិនជាប្រយោជន៍។ ព្រះធម៌ ឈ្មោះថា សរណៈ ព្រោះជួយស្រោចស្រង់សត្វលោកឲ្យឆ្លងផុតពីភពកន្តារ និងដោយការឲ្យនូវសេចក្ដីធូរស្រាលចិត្ត។ ព្រះសង្ឃ ឈ្មោះថា សរណៈ ព្រោះធ្វើឲ្យសត្វទាំងឡាយទទួលបានផលដ៏ធំទូលាយ សូម្បីតែពីអំពើល្អបន្តិចបន្តួចដែលបានធ្វើហើយ។ ហេតុនោះ សូម្បីតែដោយបរិយាយនេះ ព្រះរតនត្រ័យ ក៏ឈ្មោះថា សរណៈ។ ចំណែកឯការកើតឡើងនៃចិត្ត ដែលមានកិលេសកម្ចាត់បង់ហើយ ដោយសេចក្ដីជ្រះថ្លានិងការគោរពដ៏ក្រៃលែងក្នុងព្រះរតនត្រ័យនោះ ហើយប្រព្រឹត្តទៅដោយអាការមានព្រះរតនត្រ័យនោះជាទីពឹងផ្អែក ឈ្មោះថា សរណគមន៍។ សត្វដែលប្រកបដោយចិត្តនោះ ឈ្មោះថា ដល់នូវសរណៈ គឺមានអត្ថថា ចូលទៅជិតដោយការកើតឡើងនៃចិត្តតាមវិធីដែលពោលហើយយ៉ាងនេះថា «ព្រះរតនត្រ័យទាំង ៣ នេះ ជាសរណៈរបស់ខ្ញុំ ព្រះរតនត្រ័យទាំងនេះជាទីពឹងផ្អែករបស់ខ្ញុំ»។ គប្បីជ្រាបនូវធម៌ ៣ យ៉ាង គឺ សរណៈ, សរណគមន៍ និងបុគ្គលអ្នកដល់នូវសរណៈ យ៉ាងនេះជាមុនសិន។

သရဏဂမနပ္ပဘေဒေ ပန ဒုဝိဓံ သရဏဂမနံ လောကုတ္တရံ လောကိယဉ္စာတိ. တတ္ထ လောကုတ္တရံ ဒိဋ္ဌသစ္စာနံ မဂ္ဂက္ခဏေ သရဏဂမနုပက္ကိလေသသမုစ္ဆေဒေန အာရမ္မဏတော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာ ကိစ္စတော သကလေပိ ရတနတ္တယေ ဣဇ္ဈတိ. လောကိယံ ပုထုဇ္ဇနာနံ သရဏဂမနုပက္ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနေန အာရမ္မဏတော ဗုဒ္ဓါဒိဂုဏာရမ္မဏံ ဟုတွာ ဣဇ္ဈတိ. တံ အတ္ထတော ဗုဒ္ဓါဒီသု ဝတ္ထူသု သဒ္ဓါပဋိလာဘော, သဒ္ဓါမူလိကာ စ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒသသု ပုညကိရိယာဝတ္ထူသု ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ.

ម៉្យាងទៀត ក្នុងសេចក្ដីប្លែកគ្នានៃសរណគមន៍នោះ សរណគមន៍មាន ២ យ៉ាង គឺ លោកុត្តរសរណគមន៍ និងលោកិយសរណគមន៍។ ក្នុងសរណគមន៍ទាំងពីរនោះ លោកុត្តរសរណគមន៍ តែងសម្រេចដល់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយដែលបានឃើញសច្ចៈហើយ ក្នុងខណៈនៃមគ្គ ដោយការកាត់ផ្ដាច់នូវឧបកិលេសនៃសរណគមន៍ ដោយមានព្រះនិព្វានជាអារម្មណ៍ ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ និងសម្រេចក្នុងព្រះរតនត្រ័យទាំងមូល ដោយអំណាចនៃកិច្ច។ លោកិយសរណគមន៍ តែងសម្រេចដល់បុថុជ្ជនទាំងឡាយ ដោយការសង្កត់សង្កិនទុកនូវឧបកិលេសនៃសរណគមន៍ ដោយមានគុណរបស់ព្រះពុទ្ធជាដើមជាអារម្មណ៍ ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍។ លោកិយសរណគមន៍នោះ ដោយអត្ថ គឺការបាននូវសទ្ធាក្នុងវត្ថុទាំងឡាយមានព្រះពុទ្ធជាដើម និងសម្មាទិដ្ឋិដែលមានសទ្ធាជាឫសគល់ ដែលហៅថា ទិដ្ឋុជុកម្ម ក្នុងបុណ្យកិរិយាវត្ថុ ១០ យ៉ាង។

တယိဒံ စတုဓာ ပဝတ္တတိ အတ္တသန္နိယျာတနေန တပ္ပရာယဏတာယ သိဿဘာဝူပဂမနေန ပဏိပါတေနာတိ. တတ္ထ အတ္တသန္နိယျာတနံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ အတ္တာနံ ဗုဒ္ဓဿ နိယျာတေမိ, ဓမ္မဿ, သံဃဿာ’’တိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အတ္တပရိစ္စဇနံ. တပ္ပရာယဏတာ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ ဗုဒ္ဓပရာယဏော, ဓမ္မပရာယဏော, သံဃပရာယဏော ဣတိ မံ ဓာရေထာ’’တိ ဧဝံ တပ္ပရာယဏဘာဝေါ. သိဿဘာဝူပဂမနံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ ဗုဒ္ဓဿ [Pg.18] အန္တေဝါသိကော, ဓမ္မဿ, သံဃဿ ဣတိ မံ ဓာရေထာ’’တိ ဧဝံ သိဿဘာဝူပဂမော. ပဏိပါတော နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ အဘိဝါဒန-ပစ္စုဋ္ဌာန-အဉ္ဇလိကမ္မ-သာမီစိကမ္မံ ဗုဒ္ဓါဒီနံယေဝ တိဏ္ဏံ ဝတ္ထူနံ ကရောမိ ဣတိ မံ ဓာရေထာ’’တိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပရမနိပစ္စကာရော. ဣမေသဉှိ စတုန္နမ္ပိ အာကာရာနံ အညတရမ္ပိ ကရောန္တေန ဂဟိတံယေဝ ဟောတိ သရဏဂမနံ.

លោកិយសរណគមន៍នោះ ប្រព្រឹត្តទៅដោយអាការ ៤ យ៉ាង គឺ ដោយការប្រគល់ខ្លួន (អត្តសន្និយ្យាតនៈ) ដោយការមានព្រះរតនត្រ័យជាទីពឹងផ្អែក (តប្បរាយណភាព) ដោយការចូលទៅជាសិស្ស (សិស្សភាវូបគមនៈ) និងដោយការក្រាបថ្វាយបង្គំ (បណិបាតៈ)។ ក្នុងអាការទាំង ៤ នោះ ការប្រគល់ខ្លួន គឺការលះបង់ខ្លួនថ្វាយចំពោះព្រះពុទ្ធជាដើម យ៉ាងនេះថា «ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រគល់ខ្លួនថ្វាយចំពោះព្រះពុទ្ធ ចំពោះព្រះធម៌ ចំពោះព្រះសង្ឃ»។ ការមានព្រះរតនត្រ័យជាទីពឹងផ្អែក គឺភាពជាអ្នកមានព្រះរតនត្រ័យជាទីពឹងផ្អែក យ៉ាងនេះថា «ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ សូមព្រះអង្គចងចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាអ្នកមានព្រះពុទ្ធជាទីពឹងផ្អែក មានព្រះធម៌ជាទីពឹងផ្អែក មានព្រះសង្ឃជាទីពឹងផ្អែក»។ ការចូលទៅជាសិស្ស គឺការចូលទៅកាន់ភាពជាសិស្ស យ៉ាងនេះថា «ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ សូមព្រះអង្គចងចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាអន្តេវាសិក (សិស្ស) របស់ព្រះពុទ្ធ របស់ព្រះធម៌ របស់ព្រះសង្ឃ»។ ការក្រាបថ្វាយបង្គំ គឺការធ្វើនូវការគោរពដ៏ក្រៃលែងក្នុងព្រះពុទ្ធជាដើម យ៉ាងនេះថា «ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងធ្វើនូវការអភិវាទ ការក្រោកទទួល ការលើកដៃសំពះ និងសាមីចិកម្ម ចំពោះតែវត្ថុទាំង ៣ មានព្រះពុទ្ធជាដើមប៉ុណ្ណោះ សូមព្រះអង្គចងចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាផង»។ ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលធ្វើនូវអាការណាមួយ សូម្បីតែមួយ ក្នុងចំណោមអាការទាំង ៤ នេះ សរណគមន៍ ក៏ឈ្មោះថា បុគ្គលនោះបានកាន់យកហើយពិតប្រាកដ។

အပိစ ‘‘ဘဂဝတော အတ္တာနံ ပရိစ္စဇာမိ, ဓမ္မဿ, သံဃဿ အတ္တာနံ ပရိစ္စဇာမိ, ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇာမိ, ပရိစ္စတ္တောယေဝ မေ အတ္တာ, ပရိစ္စတ္တံယေဝ မေ ဇီဝိတံ, ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ, ဗုဒ္ဓေါ မေ သရဏံ လေဏံ တာဏ’’န္တိ ဧဝမ္ပိ အတ္တသန္နိယျာတနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘သတ္ထာရဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ, ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျံ, သုဂတဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ, ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ, ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄) ဧဝမ္ပိ မဟာကဿပဿ သရဏဂမနေ ဝိယ သိဿဘာဝူပဂမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបការប្រគល់ខ្លួន សូម្បីតែដោយវិធីយ៉ាងនេះថា «ខ្ញុំព្រះករុណាសូមលះបង់ខ្លួនថ្វាយចំពោះព្រះមានព្រះភាគ សូមលះបង់ខ្លួនថ្វាយចំពោះព្រះធម៌ សូមលះបង់ខ្លួនថ្វាយចំពោះព្រះសង្ឃ សូមលះបង់ជីវិតថ្វាយ ខ្លួនរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ឈ្មោះថាលះបង់ហើយពិតប្រាកដ ជីវិតរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ឈ្មោះថាលះបង់ហើយពិតប្រាកដ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមដល់នូវព្រះពុទ្ធជាសរណៈ លុះត្រាតែអស់ជីវិត ព្រះពុទ្ធជាសរណៈ ជាទីពឹង ជាទីពួន ជាគ្រឿងការពាររបស់ខ្ញុំព្រះករុណា»។ គប្បីឃើញការចូលទៅជាសិស្ស ដូចជាការដល់នូវសរណៈរបស់ព្រះមហាកស្សបៈ សូម្បីតែដោយវិធីយ៉ាងនេះថា «ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ខ្ញុំគប្បីបានជួបព្រះសាស្តា គប្បីបានជួបព្រះមានព្រះភាគពិតប្រាកដ ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ខ្ញុំគប្បីបានជួបព្រះសុគត គប្បីបានជួបព្រះមានព្រះភាគពិតប្រាកដ ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ខ្ញុំគប្បីបានជួបព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ គប្បីបានជួបព្រះមានព្រះភាគពិតប្រាកដ»។

‘‘သော အဟံ ဝိစရိဿာမိ, ဂါမာ ဂါမံ ပုရာ ပုရံ;

နမဿမာနော သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဓမ္မဿ စ သုဓမ္မတ’’န္တိ. (သု. နိ. ၁၉၄;

သံ. နိ. ၁.၂၄၆);

«ខ្ញុំនោះនឹងដើរត្រេចរាលដាលពីភូមិមួយទៅភូមិមួយ ពីក្រុងមួយទៅក្រុងមួយ ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងភាពជាធម៌ល្អនៃព្រះធម៌»។

ဧဝမ္ပိ အာဠဝကာဒီနံ သရဏဂမနံ ဝိယ တပ္ပရာယဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အထ ခေါ ဗြဟ္မာယု ဗြာဟ္မဏော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝတော ပါဒါနိ မုခေန စ ပရိစုမ္ဗတိ, ပါဏီဟိ စ ပရိသမ္ဗာဟတိ, နာမဉ္စ သာဝေတိ – ‘ဗြဟ္မာယု အဟံ, ဘော ဂေါတမ, ဗြာဟ္မဏော; ဗြဟ္မာယု အဟံ, ဘော ဂေါတမ, ဗြာဟ္မဏော’’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၉၄) ဧဝမ္ပိ ပဏိပါတော ဝေဒိတဗ္ဗော.

គប្បីជ្រាបការមានព្រះរតនត្រ័យជាទីពឹងផ្អែក ដូចជាការដល់នូវសរណៈរបស់អាឡវកយក្សជាដើម សូម្បីតែដោយវិធីយ៉ាងនេះ។ គប្បីជ្រាបការក្រាបថ្វាយបង្គំ សូម្បីតែដោយវិធីយ៉ាងនេះថា «គ្រានោះឯង ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះព្រហ្មាយុ ក្រោកឡើងចាកអាសនៈ ធ្វើសំពត់ឧត្តរាសង្គៈឆៀងស្មាម្ខាង រួចក្រាបចុះដោយក្បាលទាបទាបទៀបព្រះបាទទាំងឡាយរបស់ព្រះមានព្រះភាគ ហើយថើបព្រះបាទទាំងឡាយរបស់ព្រះមានព្រះភាគដោយមាត់ផង ច្របាច់អង្អែលដោយដៃទាំងឡាយផង ហើយប្រកាសឈ្មោះថា 'បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាជាព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះព្រហ្មាយុ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាជាព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះព្រហ្មាយុ'»។

သော ပနေသ ဉာတိဘယာစရိယဒက္ခိဏေယျဝသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ဒက္ခိဏေယျပဏိပါတေန သရဏဂမနံ ဟောတိ, န ဣတရေဟိ. သေဋ္ဌဝသေနေဝ ဟိ သရဏံ ဂဏှာတိ, သေဋ္ဌဝသေန စ ဘိဇ္ဇတိ. တသ္မာ ယော သာကိယော ဝါ ကောလိယော ဝါ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ အမှာကံ ဉာတကော’’တိ ဝန္ဒတိ, အဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ သရဏံ. ယော ဝါ ‘‘သမဏော ဂေါတမော ရာဇပူဇိတော မဟာနုဘာဝေါ အဝန္ဒိယမာနော အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျာ’’တိ ဘယေန ဝန္ဒတိ, အဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ သရဏံ. ယော ဝါ ဗောဓိသတ္တကာလေ ဘဂဝတော သန္တိကေ ကိဉ္စိ ဥဂ္ဂဟိတံ သရမာနော ဗုဒ္ဓကာလေ ဝါ –

ក៏ប៉ុន្តែ ការក្រាបថ្វាយបង្គំនោះ មាន ៤ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃញាតិ ភ័យ អាចារ្យ និងទក្ខិណេយ្យបុគ្គល។ ក្នុងអាការទាំងនោះ សរណគមន៍រមែងមានដោយការក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះទក្ខិណេយ្យបុគ្គល មិនមែនមានដោយអាការក្រៅពីនេះឡើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលរមែងកាន់យកសរណៈដោយអំណាចនៃភាពជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរ ហើយរមែងដាច់ទៅវិញក៏ដោយអំណាចនៃភាពជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរដែរ។ ហេតុនោះ បុគ្គលណាជាសាក្យៈក្តី ជាកោលិយៈក្តី ក្រាបថ្វាយបង្គំដោយគិតថា «ព្រះពុទ្ធជាញាតិរបស់យើង» សរណគមន៍ ឈ្មោះថាមិនបានកាន់យកឡើយ។ ឬបុគ្គលណា ក្រាបថ្វាយបង្គំដោយភ័យថា «ព្រះសមណគោតម ព្រះរាជាតែងបូជា មានអានុភាពច្រើន បើមិនថ្វាយបង្គំទេ ព្រះអង្គអាចនឹងធ្វើសេចក្តីវិនាសដល់យើង» សរណគមន៍ ឈ្មោះថាមិនបានកាន់យកឡើយ។ ឬបុគ្គលណា នឹកឃើញនូវវិជ្ជាណាមួយដែលខ្លួនធ្លាប់រៀនក្នុងសំណាក់របស់ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលព្រះអង្គនៅជាព្រះពោធិសត្វ ឬក្នុងសម័យដែលព្រះអង្គបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធហើយ...

‘‘ဧကေန [Pg.19] ဘောဂေ ဘုဉ္ဇေယျ, ဒွီဟိ ကမ္မံ ပယောဇယေ;

စတုတ္ထဉ္စ နိဓာပေယျ, အာပဒါသု ဘဝိဿတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၅) –

«បុគ្គលគប្បីប្រើប្រាស់ទ្រព្យមួយភាគដើម្បីបរិភោគ គប្បីប្រើប្រាស់ទ្រព្យពីរភាគដើម្បីប្រកបការងារ ហើយគប្បីទុកដាក់ទ្រព្យទីបួន (មួយភាគបួន) ទុក ព្រោះទ្រព្យនោះនឹងមានប្រយោជន៍ក្នុងគ្រាមានអាសន្ន»។

ဧဝရူပံ အနုသာသနိံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အာစရိယော မေ’’တိ ဝန္ဒတိ, အဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ သရဏံ. ယော ပန ‘‘အယံ လောကေ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော’’တိ ဝန္ဒတိ, တေနေဝ ဂဟိတံ ဟောတိ သရဏံ.

ប៊ុគ្គលរៀនយកនូវអនុសាសនីមានសភាពយ៉ាងនេះ ហើយក្រាបថ្វាយបង្គំដោយគិតថា «ព្រះអង្គជាគ្រូរបស់យើង» សរណគមន៍ ឈ្មោះថាមិនបានកាន់យកឡើយ។ ចំណែកឯបុគ្គលណា ក្រាបថ្វាយបង្គំដោយគិតថា «ព្រះអង្គនេះជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គលដ៏ប្រសើរក្នុងលោក» សរណគមន៍ ឈ្មោះថាបុគ្គលនោះបានកាន់យកហើយពិតប្រាកដ។

ဧဝံ ဂဟိတသရဏဿ စ ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ အညတိတ္ထိယေသု ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ ဉာတိံ ‘‘ဉာတကော မေ အယ’’န္တိ ဝန္ဒတော သရဏဂမနံ န ဘိဇ္ဇတိ, ပဂေဝ အပဗ္ဗဇိတံ. တထာ ရာဇာနံ ဘယဝသေန ဝန္ဒတော. သော ဟိ ရဋ္ဌပူဇိတတ္တာ အဝန္ဒိယမာနော အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျာတိ. တထာ ယံ ကိဉ္စိ သိပ္ပံ သိက္ခာပကံ တိတ္ထိယံ ‘‘အာစရိယော မေ အယ’’န္တိ ဝန္ဒတောပိ န ဘိဇ္ဇတီတိ ဧဝံ သရဏဂမနပ္ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

យ៉ាងនេះ សរណគមន៍របស់ឧបាសកក្តី របស់ឧបាសិកាក្តី ដែលបានកាន់យកសរណៈហើយ កាលក្រាបថ្វាយបង្គំញាតិ សូម្បីតែអ្នកបួសក្នុងសំណាក់របស់អន្យតិរ្ថិយ ដោយគិតថា «បុគ្គលនេះជាញាតិរបស់យើង» ក៏មិនដាច់ឡើយ នឹងបាច់និយាយទៅថ្វីដល់ញាតិដែលមិនមែនជាអ្នកបួស។ ដូចគ្នានោះដែរ សរណគមន៍របស់បុគ្គលដែលក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះរាជាដោយអំណាចនៃភ័យ ក៏មិនដាច់ឡើយ ព្រោះថា ព្រះរាជានោះជាបុគ្គលដែលអ្នកដែនបូជាហើយ បើមិនថ្វាយបង្គំទេ ព្រះអង្គអាចនឹងធ្វើសេចក្តីវិនាសឲ្យបាន។ ដូចគ្នានោះដែរ សរណគមន៍របស់បុគ្គលដែលក្រាបថ្វាយបង្គំអន្យតិរ្ថិយដែលជាអ្នកបង្រៀនសិល្បៈណាមួយ ដោយគិតថា «បុគ្គលនេះជាគ្រូរបស់យើង» ក៏មិនដាច់ឡើយ។ គប្បីជ្រាបនូវសេចក្តីប្លែកគ្នានៃសរណគមន៍ (ការដាច់និងមិនដាច់នៃសរណគមន៍) យ៉ាងនេះចុះ។

ဧတ္ထ စ လောကုတ္တရဿ သရဏဂမနဿ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ဝိပါကဖလံ, သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယော အာနိသံသဖလံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

ក្នុងសរណគមន៍ទាំងពីរនោះ ផលនៃសរណគមន៍ថ្នាក់លោកុត្តរៈ គឺសាមញ្ញផល ៤ ជាវិបាកផល ការអស់ទៅនៃទុក្ខទាំងពួង ជាអានិសង្សផល។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា៖

‘‘ယော စ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ, သံဃဉ္စ သရဏံ ဂတော;

စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ, သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. (ဓ. ပ. ၁၉၀);

«បុគ្គលណាបានដល់នូវព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ ជាសរណៈហើយ តែងឃើញច្បាស់នូវអរិយសច្ចទាំង ៤ ដោយប្រាជ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវ គឺ៖»

‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပာဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ;

အရိယဉ္စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ. (ဓ. ပ. ၁၉၁);

«ទុក្ខ ហេតុជាទីកើតឡើងនៃទុក្ខ ការកន្លងផុតទៅនៃទុក្ខ និងមគ្គមានអង្គ ៨ ដ៏ប្រសើរ ដែលជាគ្រឿងទៅកាន់ទីរំលត់ទុក្ខ។»

‘‘ဧတံ ခေါ သရဏံ ခေမံ, ဧတံ သရဏမုတ္တမံ;

ဧတံ သရဏမာဂမ္မ, သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၉၂);

«សរណៈនេះឯងជាទីពឹងដ៏ក្សេម សរណៈនេះជាទីពឹងដ៏ឧត្តម បុគ្គលអាស្រ័យនូវសរណៈនេះហើយ តែងរួចផុតចាកទុក្ខទាំងពួង»។

အပိစ နိစ္စတော အနုပဂမနာဒိဝသေနပေတဿ အာနိသံသဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបអានិសង្សផលនៃសរណគមន៍នោះ ដោយអំណាចនៃការមិនចូលទៅជិត (មិនប្រកាន់យក) នូវសង្ខារថាជារបស់ទៀងជាដើម។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា៖

‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျ, သုခတော ဥပဂစ္ဆေယျ, ကဉ္စိ ဓမ္မံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆေယျ, မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, ပိတရံ, အရဟန္တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, ပဒုဋ္ဌစိတ္တော တထာဂတဿ လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေယျ, သံဃံ ဘိန္ဒေယျ, အညံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသေယျ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၈-၁၃၀; အ. နိ. ၁.၂၇၂-၂၇၇).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈ មិនមែនជាឱកាសឡើយ គឺការដែលបុគ្គលអ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ (ព្រះសោតាបន្ន) នឹងចូលទៅកាន់សង្ខារណាមួយថាជារបស់ទៀង នឹងចូលទៅកាន់សង្ខារណាមួយថាជាសុខ នឹងចូលទៅកាន់ធម៌ណាមួយថាជាខ្លួន (អត្តា) នឹងសម្លាប់មាតា នឹងសម្លាប់បិតា នឹងសម្លាប់ព្រះអរហន្ត នឹងមានចិត្តប្រទូស្តញ៉ាំងលោហិតរបស់ព្រះតថាគតឲ្យឡើង នឹងបំបែកសង្ឃ នឹងចង្អុលបង្ហាញគ្រូដទៃ (ក្រៅពីព្រះពុទ្ធ) ថាជាសាស្តា ឋានៈបែបនេះមិនដែលមានឡើយ»។

လောကိယဿ [Pg.20] ပန သရဏဂမနဿ ဘဝသမ္ပဒါပိ ဘောဂသမ္ပဒါပိ ဖလမေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –

ចំណែកឯផលនៃលោកិយសរណគមន៍វិញ សូម្បីតែភវសម្បត្តិ (សេចក្តីបរិបូណ៌ដោយភព) និងភោគសម្បត្តិ (សេចក្តីបរិបូណ៌ដោយភោគៈ) ក៏ជាផលពិតប្រាកដ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា៖

‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ,န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ;

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ,ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၃၇);

«ជនទាំងឡាយណាមួយ បានដល់នូវព្រះពុទ្ធជាសរណៈហើយ ជនទាំងនោះនឹងមិនទៅកាន់អបាយភូមិឡើយ កាលបើលះបង់រាងកាយជារបស់មនុស្សនេះហើយ នឹងញ៉ាំងពួកទេវតាឲ្យពេញបរិបូណ៌»។

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុក (ពាក្យដទៃទៀត) យ៉ាងនេះទៀតថា៖

‘‘အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အသီတိယာ ဒေဝတာသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ယေနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တေနုပသင်္ကမိ…ပေ… ဧကမန္တံ ဌိတံ ခေါ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ – ‘သာဓု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဗုဒ္ဓသရဏဂမနံ ဟောတိ. ဗုဒ္ဓသရဏဂမနဟေတု ခေါ ဒေဝါနမိန္ဒ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. တေ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှန္တိ ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန သုခေန ယသေန အာဓိပတေယျေန ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ သဒ္ဒေဟိ ဂန္ဓေဟိ ရသေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၁).

«គ្រានោះឯង សក្កទេវរាជ ជាធំជាងពួកទេវតា ព្រមដោយទេវតាប្រាំបីម៉ឺន បានចូលទៅរកព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ... លុះសក្កទេវរាជឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ បានពោលពាក្យនេះទៅកាន់សក្កទេវរាជថា 'បពិត្រសក្កទេវរាជ ការដល់នូវព្រះពុទ្ធជាសរណៈ ជាការល្អប្រពៃណាស់។ បពិត្រសក្កទេវរាជ ព្រោះតែហេតុនៃការដល់នូវព្រះពុទ្ធជាសរណៈនេះឯង សត្វខ្លះក្នុងលោកនេះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក។ ទេវតាទាំងនោះ តែងគ្របសង្កត់លើទេវតាដទៃទៀត ដោយហេតុ ១០ យ៉ាង គឺ អាយុទិព្វ វណ្ណៈទិព្វ សុខទិព្វ យសទិព្វ អធិបតេយ្យទិព្វ រូបទិព្វ សំឡេងទិព្វ ក្លិនទិព្វ រសទិព្វ និងផោដ្ឋព្វទិព្វ'»។

ဧသေဝ နယော ဓမ္မေ သံဃေ စ. အပိစ ဝေလာမသုတ္တာဒိဝသေနာပိ (အ. နိ. ၉.၂၀ အာဒယော) သရဏဂမနဿ ဖလဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ သရဏဂမနဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

វិធីនេះ ក៏មានក្នុងព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្លែកគ្នានៃផលនៃសរណគមន៍ សូម្បីតែដោយអំណាចនៃវេលាមសូត្រជាដើម។ គប្បីជ្រាបផលនៃសរណគមន៍ យ៉ាងនេះចុះ។

တတ္ထ လောကိယသရဏဂမနံ တီသု ဝတ္ထူသု အညာဏသံသယမိစ္ဆာဉာဏာဒီဟိ သံကိလိဿတိ, န မဟာဇုတိကံ ဟောတိ န မဟာဝိပ္ဖာရံ. လောကုတ္တရဿ နတ္ထိ သံကိလေသော. လောကိယဿ စ သရဏဂမနဿ ဒုဝိဓော ဘေဒေါ သာဝဇ္ဇော အနဝဇ္ဇော စ. တတ္ထ သာဝဇ္ဇော အညသတ္ထာရာဒီသု အတ္တသန္နိယျာတနာဒီဟိ ဟောတိ, သော အနိဋ္ဌဖလော. အနဝဇ္ဇော ကာလကိရိယာယ, သော အဝိပါကတ္တာ အဖလော. လောကုတ္တရဿ ပန နေဝတ္ထိ ဘေဒေါ. ဘဝန္တရေပိ ဟိ အရိယသာဝကော အညံ သတ္ထာရံ န ဥဒ္ဒိသတီတိ ဧဝံ သရဏဂမနဿ သံကိလေသော စ ဘေဒေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងសរណគមន៍ទាំងពីរនោះ លោកិយសរណគមន៍ តែងសៅហ្មងក្នុងវត្ថុទាំងបី ដោយសេចក្ដីមិនដឹង សេចក្ដីសង្ស័យ និងមិច្ឆាញាណជាដើម មិនមានរស្មីរុងរឿងធំដំ មិនមានការផ្សាយទៅធំទូលាយឡើយ។ ចំណែកលោកុត្តរសរណគមន៍ មិនមានសេចក្ដីសៅហ្មងឡើយ។ មួយវិញទៀត ការដាច់ធ្លាយនៃលោកិយសរណគមន៍ មានពីរយ៉ាង គឺការដាច់ធ្លាយមានទោស ១ ការដាច់ធ្លាយមិនមានទោស ១។ ក្នុងសរណគមន៍ទាំងពីរនោះ ការដាច់ធ្លាយមានទោស តែងមានឡើងដោយការប្រគល់ខ្លួនជាដើម ចំពោះគ្រូដទៃជាដើម ការដាច់ធ្លាយនោះមានផលមិនជាទីប្រាថ្នា។ ការដាច់ធ្លាយមិនមានទោស តែងមានឡើងដោយការធ្វើមរណកាល ការដាច់ធ្លាយនោះមិនមានផល ព្រោះមិនឲ្យផលតទៅទៀត។ ចំណែកលោកុត្តរសរណគមន៍ មិនមានការដាច់ធ្លាយទាល់តែសោះ។ ព្រោះថា ទោះបីក្នុងភពដទៃ អរិយសាវ័កក៏មិនឧទ្ទិសចំពោះគ្រូដទៃឡើយ សេចក្ដីសៅហ្មង និងការដាច់ធ្លាយនៃសរណគមន៍ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ។

ဥပါသကံ [Pg.21] မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတူတိ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ‘‘ဥပါသကော အယ’’န္တိ ဧဝံ ဓာရေတု, ဇာနာတူတိ အတ္ထော. ဥပါသကဝိဓိကောသလ္လတ္ထံ ပနေတ္ထ ကော ဥပါသကော, ကသ္မာ ဥပါသကောတိ ဝုစ္စတိ, ကိမဿ သီလံ, ကော အာဇီဝေါ, ကာ ဝိပတ္တိ, ကာ သမ္ပတ္တီတိ ဣဒံ ပကိဏ္ဏကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា «សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចងចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាថាជាឧបាសក» សេចក្ដីថា សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់ចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា «បុគ្គលនេះជាឧបាសក» យ៉ាងនេះចុះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ដើម្បីភាពឈ្លាសវៃក្នុងវគ្គស្តីពីឧបាសក គប្បីជ្រាបនូវរឿងរាយប៉ាយនេះថា តើបុគ្គលដូចម្តេចហៅថាឧបាសក? ហេតុអ្វីបានជាហៅថាឧបាសក? អ្វីជាសីលរបស់ឧបាសកនោះ? អ្វីជាអាជីវៈ? អ្វីជាវិបត្តិ? អ្វីជាសម្បត្តិ?

တတ္ထ ကော ဥပါသကောတိ ယော ကောစိ သရဏဂတော ဂဟဋ္ဌော. ဝုတ္တဉှေတံ –

ក្នុងសំនួរទាំងនោះ សំនួរថា «តើបុគ្គលដូចម្តេចហៅថាឧបាសក?» ឆ្លើយថា គ្រហស្ថណាមួយ ដែលបានដល់នូវសរណគមន៍។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកមកយ៉ាងនេះថា៖

‘‘ယတော ခေါ, မဟာနာမ, ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ, ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော, သံဃံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, မဟာနာမ, ဥပါသကော ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၃၃).

«មហានាម កាលណាឧបាសក បានដល់នូវព្រះពុទ្ធជាសរណៈ បានដល់នូវព្រះធម៌ជាសរណៈ បានដល់នូវព្រះសង្ឃជាសរណៈ។ មហានាម ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះឯង ឈ្មោះថាជាឧបាសក»។

ကသ္မာ ဥပါသကောတိ. ရတနတ္တယဿ ဥပါသနတော. သော ဟိ ဗုဒ္ဓံ ဥပါသတီတိ ဥပါသကော. ဓမ္မံ, သံဃံ ဥပါသတီတိ ဥပါသကောတိ.

សំនួរថា «ហេតុអ្វីបានជាហៅថាឧបាសក?» ឆ្លើយថា ព្រោះចូលទៅអង្គុយជិត (ឬបម្រើ) នូវព្រះរតនត្រ័យ។ ពិតមែនណាស់ ឧបាសកនោះ តែងចូលទៅអង្គុយជិតព្រះពុទ្ធ ហេតុនោះ ទើបហៅថា ឧបាសក តែងចូលទៅអង្គុយជិតព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ ហេតុនោះ ទើបហៅថា ឧបាសក។

ကိမဿ သီလန္တိ. ပဉ္စ ဝေရမဏိယော. ယထာဟ –

សំនួរថា «អ្វីជាសីលរបស់ឧបាសកនោះ?» ឆ្លើយថា វេរមណី (ការវៀរចាក) ទាំង ៥ ប្រការ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា៖

‘‘ယတော ခေါ, မဟာနာမ, ဥပါသကော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, အဒိန္နာဒါနာ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ, မုသာဝါဒါ, သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, မဟာနာမ, ဥပါသကော သီလဝါ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၃၃).

«មហានាម កាលណាឧបាសក ជាអ្នកវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ វៀរចាកការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ វៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ វៀរចាកការនិយាយកុហក វៀរចាកការផឹកទឹកស្រវឹងគឺសុរានិងមេរ័យដែលជាហេតុនៃសេចក្ដីប្រមាទ។ មហានាម ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះឯង ឧបាសកឈ្មោះថាជាអ្នកមានសីល»។

ကော အာဇီဝေါတိ. ပဉ္စ မိစ္ဆာဝဏိဇ္ဇာ ပဟာယ ဓမ္မေန သမေန ဇီဝိကကပ္ပနံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

សំនួរថា «អ្វីជាអាជីវៈរបស់ឧបាសកនោះ?» ឆ្លើយថា ការលះបង់នូវមិច្ឆាពាណិជ្ជៈ (ការជួញដូរខុសច្បាប់) ទាំង ៥ យ៉ាង ហើយចិញ្ចឹមជីវិតដោយធម៌ ដោយស្មើភាព។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកមកយ៉ាងនេះថា៖

‘‘ပဉ္စိမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝဏိဇ္ဇာ ဥပါသကေန အကရဏီယာ. ကတမာ ပဉ္စ. သတ္ထဝဏိဇ္ဇာ, သတ္တဝဏိဇ္ဇာ, မံသဝဏိဇ္ဇာ, မဇ္ဇဝဏိဇ္ဇာ, ဝိသဝဏိဇ္ဇာ. ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဝဏိဇ္ဇာ ဥပါသကေန အကရဏီယာ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၇၇).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការជួញដូរ ៥ យ៉ាងនេះ ឧបាសកមិនគប្បីធ្វើឡើយ។ ៥ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺការជួញដូរគ្រឿងសស្ត្រាវុធ ១ ការជួញដូរមនុស្ស ១ ការជួញដូរសាច់សត្វ ១ ការជួញដូរទឹកស្រវឹង ១ ការជួញដូរថ្នាំពិស ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការជួញដូរទាំង ៥ យ៉ាងនេះឯង ដែលឧបាសកមិនគប្បីធ្វើឡើយ»។

ကာ ဝိပတ္တီတိ. ယာ တဿေဝ သီလဿ စ အာဇီဝဿ စ ဝိပတ္တိ, အယမဿ ဝိပတ္တိ. အပိစ ယာယ ဧသ စဏ္ဍာလော စေဝ ဟောတိ မလဉ္စ ပတိကုဋ္ဌော စ, သာပိ တဿ ဝိပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ စ အတ္ထတော အဿဒ္ဓိယာဒယော ပဉ္စ ဓမ္မာ ဟောန္တိ. ယထာဟ –

សំនួរថា «អ្វីជាវិបត្តិរបស់ឧបាសកនោះ?» ឆ្លើយថា វិបត្តិណាមួយនៃសីល និងអាជីវៈនោះឯង នេះជាវិបត្តិរបស់ឧបាសកនោះ។ មួយវិញទៀត ធម៌ណាដែលធ្វើឲ្យឧបាសកនោះ ក្លាយជាឧបាសកចណ្ឌាលផង ជាឧបាសកសៅហ្មងផង ជាឧបាសកយង់ឃ្នងផង ធម៌នោះក៏គប្បីជ្រាបថាជាវិបត្តិរបស់ឧបាសកនោះដែរ។ ធម៌ទាំងនោះ ដោយអត្ថ គឺធម៌ ៥ ប្រការ មានការមិនមានសទ្ធាជាដើម។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា៖

‘‘ပဉ္စဟိ[Pg.22], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဥပါသကော ဥပါသကစဏ္ဍာလော စ ဟောတိ ဥပါသကမလဉ္စ ဥပါသကပတိကုဋ္ဌော စ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဒုဿီလော ဟောတိ, ကောတူဟလမင်္ဂလိကော ဟောတိ, မင်္ဂလံ ပစ္စေတိ နော ကမ္မံ, ဣတော စ ဗဟိဒ္ဓါ ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသတိ, တတ္ထ စ ပုဗ္ဗကာရံ ကရောတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၇၅).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបាសកដែលប្រកបដោយធម៌ ៥ ប្រការ តែងទៅជាឧបាសកចណ្ឌាលផង ជាឧបាសកសៅហ្មងផង ជាឧបាសកយង់ឃ្នងផង។ ធម៌ ៥ ប្រការ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺឧបាសកជាអ្នកមិនមានសទ្ធា ១ ជាអ្នកទ្រុស្តសីល ១ ជាអ្នកជឿមង្គលភ្ញាក់ផ្អើល ១ ជឿកម្ម មិនជឿមង្គល ១ ស្វែងរកទក្ខិណេយ្យបុគ្គលខាងក្រៅសាសនានេះ ១ ធ្វើបុណ្យមុនគេក្នុងសាសនាខាងក្រៅនោះ ១»។

ကာ သမ္ပတ္တီတိ. ယာ စဿ သီလသမ္ပဒါ စ အာဇီဝသမ္ပဒါ စ, သာ သမ္ပတ္တိ. ယေ စဿ ရတနဘာဝါဒိကရာ သဒ္ဓါဒယော ပဉ္စ ဓမ္မာ. ယထာဟ –

សំនួរថា «អ្វីជាសម្បត្តិរបស់ឧបាសកនោះ?» ឆ្លើយថា សីលសម្បទា និងអាជីវសម្បទារបស់ឧបាសកនោះឯង ឈ្មោះថាសម្បត្តិ។ មួយវិញទៀត ធម៌ ៥ ប្រការ មានសទ្ធាជាដើម ដែលធ្វើឲ្យឧបាសកនោះមានសភាពដូចជាកែវមណីជាដើម។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា៖

‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဥပါသကော ဥပါသကရတနဉ္စ ဟောတိ ဥပါသကပဒုမဉ္စ ဥပါသကပုဏ္ဍရီကဉ္စ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သီလဝါ ဟောတိ, န ကောတူဟလမင်္ဂလိကော ဟောတိ, ကမ္မံ ပစ္စေတိ နော မင်္ဂလံ, န ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ဒက္ခိဏေယျံ ဂဝေသတိ, ဣဓ စ ပုဗ္ဗကာရံ ကရောတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၇၅).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបាសកដែលប្រកបដោយធម៌ ៥ ប្រការ តែងទៅជាឧបាសករតនៈ (ឧបាសកដូចជាកែវ) ផង ជាឧបាសកបទុមៈ (ឧបាសកដូចជាផ្កាឈូកក្រហម) ផង ជាឧបាសកបុណ្ឌរិកៈ (ឧបាសកដូចជាផ្កាឈូកស) ផង។ ធម៌ ៥ ប្រការ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺឧបាសកជាអ្នកមានសទ្ធា ១ ជាអ្នកមានសីល ១ មិនជាអ្នកជឿមង្គលភ្ញាក់ផ្អើល ១ ជឿកម្ម មិនជឿមង្គល ១ មិនស្វែងរកទក្ខិណេយ្យបុគ្គលខាងក្រៅសាសនានេះ ១ ធ្វើបុណ្យមុនគេក្នុងសាសនានេះ ១»។

အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ ဧတ္ထ အယံ အဂ္ဂသဒ္ဒေါ အာဒိကောဋိကောဋ္ဌာသသေဋ္ဌေသု ဒိဿတိ. ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ သမ္မ, ဒေါဝါရိက, အာဝရာမိ ဒွါရံ နိဂဏ္ဌာနံ နိဂဏ္ဌီန’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၇၀) ဟိ အာဒိမှိ ဒိဿတိ. ‘‘တေနေဝ အင်္ဂုလဂ္ဂေန တံ အင်္ဂုလဂ္ဂံ ပရာမသေယျ (ကထာ. ၄၄၁). ဥစ္ဆဂ္ဂံ ဝေဠဂ္ဂ’’န္တိအာဒီသု ကောဋိယံ. ‘‘အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မဓုရဂ္ဂံ ဝါ တိတ္တကဂ္ဂံ ဝါ (သံ. နိ. ၅.၃၇၄), အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟာရဂ္ဂေန ဝါ ပရိဝေဏဂ္ဂေန ဝါ ဘာဇေတု’’န္တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၃၁၈) ကောဋ္ဌာသေ. ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ အပဒါ ဝါ…ပေ… တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၄) သေဋ္ဌေ. ဣဓ ပနာယံ အာဒိမှိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ အဇ္ဇတံ အာဒိံ ကတွာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဇ္ဇတန္တိ အဇ္ဇဘာဝံ. အဇ္ဇဒဂ္ဂေတိ ဝါ ပါဌော, ဒကာရော ပဒသန္ဓိကရော, အဇ္ဇ အဂ္ဂံ ကတွာတိ အတ္ထော.

ក្នុងពាក្យថា «អជ្ជតគ្គេ» នេះ សព្ទថា «អគ្គ» នេះ តែងប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ខាងដើម (អាទិ) ១ ចុង/កំពូល (កោដិ) ១ ចំណែក (កោដ្ឋាសៈ) ១ ប្រសើរ (សេដ្ឋៈ) ១។ ពិតមែនណាស់ សព្ទនេះ តែងប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ខាងដើម ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «អជ្ជតគ្គេ សម្ម ទោវារិក អាវរាមិ ទ្វារំ និគណ្ឋានំ និគណ្ឋីនំ» (នែភឿនឆ្មាំទ្វារ ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ យើងបិទទ្វារចំពោះពួកនិគន្ថ៍ប្រុសស្រី)។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ចុង/កំពូល ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «តេនេវ អង្គុលគ្គេន តំ អង្គុលគ្គំ បរាមសេយ្យ» (គប្បីពាល់ត្រូវនូវចុងម្រាមដៃនោះ ដោយចុងម្រាមដៃនោះឯង) «ឧច្ឆគ្គំ» (ចុងអំពៅ) «វេឡុគ្គំ» (ចុងឫស្សី)។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ចំណែក ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «អម្ពិលគ្គំ វា មធុរគ្គំ វា តិត្តកគ្គំ វា» (ចំណែកជូរ ឬចំណែកផ្អែម ឬចំណែកល្វីង) «អនុជានាមិ ភិក្ខវេ វិហារគ្គេន វា បរិវេណគ្គេន វា ភាជេតុំ» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យចែករំលែកតាមចំណែកវិហារ ឬតាមចំណែកបរិវេណ)។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា ប្រសើរ ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «យាវតា ភិក្ខវេ សត្តា អបទា វា...បេ... តថាគតោ តេសំ អគ្គមក្ខាយតិ» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយគ្មានជើងក្តី...បេ... ព្រះតថាគត ឈ្មោះថាជាបុគ្គលប្រសើរជាងសត្វទាំងនោះ)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ សព្ទនេះ គប្បីឃើញក្នុងអត្ថថា ខាងដើម។ ហេតុនោះ ពាក្យថា «អជ្ជតគ្គេ» គប្បីជ្រាបអត្ថក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះថា «ធ្វើថ្ងៃនេះឲ្យជាខាងដើម» (ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ)។ ពាក្យថា «អជ្ជតំ» សំដៅលើ ភាពជាថ្ងៃនេះ។ មួយវិញទៀត មានបាឋៈថា «អជ្ជទគ្គេ» ក៏មាន តួអក្សរ «ទ» ជាតួធ្វើបទសន្ធិ មានអត្ថថា «ធ្វើថ្ងៃនេះឲ្យជាខាងដើម» ដូចគ្នា។

ပါဏုပေတန္တိ ပါဏေဟိ ဥပေတံ, ယာဝ မေ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ, တာဝ ဥပေတံ, အနညသတ္ထုကံ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သရဏံ ဂတံ ဥပါသကံ ကပ္ပိယကာရကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု ဇာနာတု. အဟဉှိ သစေပိ မေ တိခိဏေန အသိနာ သီသံ ဆိန္ဒေယျ, နေဝ ဗုဒ္ဓံ ‘‘န ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝါ ဓမ္မံ ‘‘န [Pg.23] ဓမ္မော’’တိ ဝါ သံဃံ ‘‘န သံဃော’’တိ ဝါ ဝဒေယျန္တိ ဧဝံ အတ္တသန္နိယျာတနေန သရဏံ ဂန္တွာ စတူဟိ စ ပစ္စယေဟိ ပဝါရေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမီတိ.

ពាក្យថា «ប៉ាណុបេតំ» សេចក្ដីថា ដល់នូវសរណគមន៍ស្មើដោយជីវិត គឺដរាបណាជីវិតរបស់ខ្ញុំព្រះករុណានៅប្រព្រឹត្តទៅ ដរាបនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ដល់នូវសរណគមន៍ មិនមានគ្រូដទៃឡើយ សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចងចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាឧបាសកអ្នកដល់នូវសរណៈ ដោយសរណគមន៍ទាំងបី ជាអ្នកធ្វើការងារដ៏គួរ (កប្បិយការកៈ) ចុះ។ ពិតមែនណាស់ ទោះបីជាគេយកដាវដ៏មុតមកកាត់ក្បាលរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំព្រះករុណាមិននិយាយចំពោះព្រះពុទ្ធថា «មិនមែនជាព្រះពុទ្ធ» ឡើយ មិននិយាយចំពោះព្រះធម៌ថា «មិនមែនជាព្រះធម៌» ឡើយ មិននិយាយចំពោះព្រះសង្ឃថា «មិនមែនជាព្រះសង្ឃ» ឡើយ។ ឧបាសកនោះ លុះដល់នូវសរណគមន៍ដោយការប្រគល់ខ្លួនយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានបវារណាដោយបច្ច័យទាំងបួន រួចក្រោកពីអាសនៈ ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណបីជុំ ហើយក៏ចៀសចេញទៅ។

၁၇. သတ္တမေ ဇာဏုဿောဏီတိ ဇာဏုဿောဏိဌာနန္တရံ ကိရ နာမေကံ ဌာနန္တရံ, တံ ယေန ကုလေန လဒ္ဓံ, တံ ဇာဏုဿောဏိကုလန္တိ ဝုစ္စတိ. အယံ တသ္မိံ ကုလေ ဇာတတ္တာ ရညော သန္တိကေ စ လဒ္ဓဇာဏုဿောဏိသက္ကာရတ္တာ ဇာဏုဿောဏီတိ ဝုစ္စတိ. တေနုပသင်္ကမီတိ ‘‘သမဏော ကိရ ဂေါတမော ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ဗဟုဿုတော’’တိ သုတွာ ‘‘သစေ သော လိင်္ဂဝိဘတ္တိကာရကာဒိဘေဒံ ဇာနိဿတိ, အမှေဟိ ဉာတမေဝ ဇာနိဿတိ, အညာတံ ကိံ ဇာနိဿတိ. ဉာတမေဝ ကထေဿတိ, အညာတံ ကိံ ကထေဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ မာနဒ္ဓဇံ ပဂ္ဂယှ သိင်္ဂံ ဥက္ခိပိတွာ မဟာပရိဝါရေဟိ ပရိဝုတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. ကတတ္တာ စ, ဗြာဟ္မဏ, အကတတ္တာ စာတိ သတ္ထာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘အယံ ဗြာဟ္မဏော ဣဓ အာဂစ္ဆန္တော န ဇာနိတုကာမော အတ္ထဂဝေသီ ဟုတွာ အာဂတော, မာနံ ပန ပဂ္ဂယှ သိင်္ဂံ ဥက္ခိပိတွာ အာဂတော. ကိံ နု ခွဿ ယထာ ပဉှဿ အတ္ထံ ဇာနာတိ, ဧဝံ ကထိတေ ဝဍ္ဎိ ဘဝိဿတိ, ဥဒါဟု ယထာ န ဇာနာတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ယထာ န ဇာနာတိ, ဧဝံ ကထိတေ ဝဍ္ဎိ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ကတတ္တာ စ, ဗြာဟ္မဏ, အကတတ္တာ စာ’’တိ အာဟ.

១៧. ក្នុងសូត្រទី ៧ ពាក្យថា «ជាណុស្សោណិ» ឮថា ជាឈ្មោះនៃឋានន្តរសក្តិមួយ ឋានន្តរសក្តិនោះ ត្រកូលណាបានទទួល ត្រកូលនោះក៏ហៅថា ត្រកូលជាណុស្សោណិ។ ព្រាហ្មណ៍នេះ ឈ្មោះថា ជាណុស្សោណិ ព្រោះកើតក្នុងត្រកូលនោះផង ព្រោះបានទទួលសក្ការៈជាណុស្សោណិពីសំណាក់ព្រះរាជាផង។ ពាក្យថា «តេនុបសង្កមិ» (បានចូលទៅជិតទីនោះ) សេចក្ដីថា ព្រាហ្មណ៍នោះបានឮថា «ឮថា ព្រះសមណគោតម ជាអ្នកប្រាជ្ញ ឈ្លាសវៃ មានសុតៈច្រើន» ក៏គិតថា «ប្រសិនបើព្រះសមណគោតមនោះ ដឹងនូវសេចក្ដីប្លែកគ្នានៃលិង្គ វិភត្តិ និងការកៈជាដើម ក៏គង់ដឹងតែសេចក្ដីដែលពួកយើងដឹងហើយប៉ុណ្ណោះ ចំណែកសេចក្ដីដែលពួកយើងមិនទាន់ដឹង តើទ្រង់នឹងដឹងដូចម្តេចបាន ទ្រង់គង់តែសម្តែងនូវសេចក្ដីដែលពួកយើងដឹងហើយប៉ុណ្ណោះ ចំណែកសេចក្ដីដែលពួកយើងមិនទាន់ដឹង តើទ្រង់នឹងសម្តែងដូចម្តេចបាន» យ៉ាងនេះហើយ ក៏លើកទង់គឺមានះ ងើបស្នែងគឺមានះឡើង ហែហមដោយបរិវារជាច្រើន ចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ គង់ក្នុងទីនោះ។ ពាក្យថា «កតត្តា ច ព្រាហ្មណ អកតត្តា ច» (ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រោះតែការធ្វើផង ព្រោះតែការមិនធ្វើផង) សេចក្ដីថា ព្រះសាស្តាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ព្រាហ្មណ៍នេះ កាលមកក្នុងទីនេះ មិនមែនជាអ្នកចង់ដឹង ស្វែងរកប្រយោជន៍ហើយមកនោះទេ គឺលើកមានះ ងើបស្នែងឡើងហើយទើបមក។ តើកាលបើអាត្មាអញសម្តែងយ៉ាងណា ទើបគេយល់អត្ថនៃបញ្ហា តើសម្តែងយ៉ាងនេះ នឹងមានសេចក្ដីចម្រើនដល់គេ ឬក៏សម្តែងយ៉ាងណា ទើបគេមិនយល់?» ទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះហើយ ទ្រង់ជ្រាបថា «កាលបើអាត្មាអញសម្តែងយ៉ាងណា ទើបគេមិនយល់ សម្តែងយ៉ាងនោះឯង ទើបនឹងមានសេចក្ដីចម្រើនដល់គេ» ទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «កតត្តា ច ព្រាហ្មណ អកតត្តា ច»។

ဗြာဟ္မဏော တံ သုတွာ ‘‘သမဏော ဂေါတမော ကတတ္တာပိ အကတတ္တာပိ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိံ ဝဒတိ, ဣဒံ ဥဘယကာရဏေနာပိ ဧကဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တိယာ ကထိတတ္တာ ဒုဇ္ဇာနံ မဟန္ဓကာရံ, နတ္ထိ မယှံ ဧတ္ထ ပတိဋ္ဌာ. သစေ ပနာဟံ ဧတ္တကေနေဝ တုဏှီ ဘဝေယျံ, ဗြာဟ္မဏာနံ မဇ္ဈေ ကထနကာလေပိ မံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘တွံ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ မာနံ ပဂ္ဂယှ သိင်္ဂံ ဥက္ခိပိတွာ ဂတောသိ, ဧကဝစနေနေဝ တုဏှီ ဟုတွာ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ နာသက္ခိ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကသ္မာ ကထေသီ’တိ. တသ္မာ ပရာဇိတောပိ အပရာဇိတသဒိသော ဟုတွာ ပုန သဂ္ဂဂမနပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ကော နု ခေါ, ဘော ဂေါတမာတိ ဣမံ ဒုတိယပဉှံ အာရဘိ.

ព្រាហ្មណ៍បានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏គិតថា «ព្រះសមណគោតម សម្តែងនូវការកើតក្នុងនរក ព្រោះតែការធ្វើផង ព្រោះតែការមិនធ្វើផង សេចក្ដីនេះ ព្រោះទ្រង់សម្តែងនូវការកើតក្នុងទីតែមួយ ដោយហេតុទាំងពីរយ៉ាង នាំឲ្យយល់បានដោយក្រ ដូចជាងងឹតសូន្យសុង អាត្មាអញមិនមានទីពឹងផ្អែកក្នុងទីនេះឡើយ។ ប្រសិនបើអាត្មាអញនៅស្ងៀមត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ កាលបើនិយាយគ្នាក្នុងកណ្តាលពួកព្រាហ្មណ៍ គេគង់នឹងនិយាយដាក់អាត្មាអញយ៉ាងនេះថា "អ្នកឯងលើកមានះ ងើបស្នែង ដើរទៅរកព្រះសមណគោតម ប៉ុន្តែគ្រាន់តែឮពាក្យមួយម៉ាត់ ក៏នៅស្ងៀមធ្មឹង មិនអាចនិយាយអ្វីបានសូម្បីតែបន្តិច ចុះហេតុអ្វីបានជាមកនិយាយក្នុងទីនេះ?" ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីជាអាត្មាអញចាញ់ ក៏ត្រូវធ្វើខ្លួនឲ្យដូចជាអ្នកមិនចាញ់ ហើយសួរនូវបញ្ហាអំពីការទៅកាន់ឋានសួគ៌ម្តងទៀត» គិតយ៉ាងនេះហើយ ទើបចាប់ផ្តើមសួរនូវបញ្ហាទីពីរថា «កោ នុ ខោ ភោ គោតម» (នែព្រះគោតមដ៏ចម្រើន តើបុគ្គលដូចម្តេច...)។

ဧဝမ္ပိ [Pg.24] တဿ အဟောသိ – ‘‘ဥပရိပဉှေန ဟေဋ္ဌာပဉှံ ဇာနိဿာမိ, ဟေဋ္ဌာပဉှေန ဥပရိပဉှ’’န္တိ. တသ္မာပိ ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ပုရိမနယေနေဝ စိန္တေတွာ ယထာ န ဇာနာတိ, ဧဝမေဝ ကထေန္တော ပုနပိ ‘‘ကတတ္တာ စ, ဗြာဟ္မဏ, အကတတ္တာ စာ’’တိ အာဟ. ဗြာဟ္မဏော တသ္မိမ္ပိ ပတိဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘အလံ, ဘော, န ဤဒိသဿ ပုရိသဿ သန္တိကံ အာဂတေန အဇာနိတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, သကဝါဒံ ပဟာယ သမဏံ ဂေါတမံ အနုဝတ္တိတွာ မယှံ အတ္ထံ ဂဝေသိဿာမိ, ပရလောကမဂ္ဂံ သောဓေဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ သတ္ထာရံ အာယာစန္တော န ခေါ အဟန္တိအာဒိမာဟ. အထဿ နိဟတမာနတံ ဉတွာ သတ္ထာ ဥပရိ ဒေသနံ ဝဍ္ဎေန္တော တေန ဟိ, ဗြာဟ္မဏာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တေန ဟီတိ ကာရဏနိဒ္ဒေသော. ယသ္မာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ အတ္ထံ အဇာနန္တော ဝိတ္ထာရဒေသနံ ယာစသိ, တသ္မာတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ព្រាហ្មណ៍នោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះទៀតថា «អាត្មាអញនឹងដឹងនូវបញ្ហាខាងក្រោម ដោយបញ្ហាខាងលើ នឹងដឹងនូវបញ្ហាខាងលើ ដោយបញ្ហាខាងក្រោម»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបសួរនូវបញ្ហានេះទៀត។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ព្រះតម្រិះតាមន័យមុននោះឯង កាលទ្រង់សម្តែងយ៉ាងណាឲ្យព្រាហ្មណ៍នោះមិនយល់ ទើបត្រាស់ម្តងទៀតថា «កតត្តា ច ព្រាហ្មណ អកតត្តា ច»។ ព្រាហ្មណ៍មិនអាចតម្កល់ចិត្តក្នុងសេចក្ដីនោះបាន ក៏គិតថា «ល្មមហើយ គ្នាយើង! បុគ្គលដែលមកកាន់សំណាក់របស់បុរសមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនគួរនឹងត្រឡប់ទៅវិញទាំងមិនដឹងនោះឡើយ អាត្មាអញគួរតែលះបង់វាទៈរបស់ខ្លួន ហើយប្រព្រឹត្តតាមព្រះសមណគោតម ស្វែងរកប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន និងជម្រះផ្លូវទៅកាន់បរលោកវិញ» ព្រាហ្មណ៍ធ្វើការសម្រេចចិត្តយ៉ាងនេះហើយ កាលចង់អារាធនាព្រះសាស្តា ទើបពោលពាក្យមានដើមថា «ន ខោ អហំ» (ខ្ញុំព្រះករុណាមិនមែន...) ជាដើម។ លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបថា ព្រាហ្មណ៍នោះមានមានះលះបង់ហើយ កាលទ្រង់ចង់សម្តែងធម៌ឲ្យរឹតតែខ្ពស់ឡើង ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា «តេន ហិ ព្រាហ្មណ» (បើដូច្នោះ ម្នាលព្រាហ្មណ៍...) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «តេន ហិ» ជាពាក្យសម្តែងហេតុ។ មានសេចក្ដីថា «ព្រោះហេតុតែអ្នកមិនដឹងអត្ថនៃធម៌ដែលតថាគតសម្តែងដោយសង្ខេប ហើយអារាធនាសុំឲ្យសម្តែងដោយពិស្តារ ព្រោះហេតុនោះ...»។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ មានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၁၈. အဋ္ဌမေ အာယသ္မာတိ ပိယဝစနမေတံ. အာနန္ဒောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. ဧကံသေနာတိ ဧကန္တေန. အနုဝိစ္စာတိ အနုပဝိသိတွာ. ဝိညူတိ ပဏ္ဍိတာ. ဂရဟန္တီတိ နိန္ဒန္တိ, အဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ. သေသမေတ္ထ နဝမေ စ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

១៨. ក្នុងសូត្រទី ៨ ពាក្យថា «អាយស្មា» នេះ ជាពាក្យពោលដោយសេចក្ដីស្រឡាញ់។ ពាក្យថា «អានន្ទោ» ជាឈ្មោះរបស់ព្រះថេរៈនោះ។ ពាក្យថា «ឯកំសេន» សេចក្ដីថា ដោយចំណែកមួយ (ពិតប្រាកដ)。 ពាក្យថា «អនុវិច្ច» សេចក្ដីថា ចូលទៅជិត (ឬត្រិះរិះពិចារណា)។ ពាក្យថា «វិញ្ញូ» សេចក្ដីថា ពួកអ្នកប្រាជ្ញ។ ពាក្យថា «គរហន្តិ» សេចក្ដីថា តែងនិន្ទា តែងពោលទោស។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ និងក្នុងសូត្រទី ៩ ទាំងអស់ មានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၂၀. ဒသမေ ဒုန္နိက္ခိတ္တဉ္စ ပဒဗျဉ္ဇနန္တိ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဂဟိတပါဠိပဒမေဝ ဟိ အတ္ထဿ ဗျဉ္ဇနတ္တာ ဗျဉ္ဇနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဥဘယမေတံ ပါဠိယာဝ နာမံ. အတ္ထော စ ဒုန္နီတောတိ ပရိဝတ္တေတွာ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဂဟိတာ အဋ္ဌကထာ. ဒုန္နိက္ခိတ္တဿ, ဘိက္ခဝေ, ပဒဗျဉ္ဇနဿ အတ္ထောပိ ဒုန္နယော ဟောတီတိ ပရိဝတ္တေတွာ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဂဟိတာယ ပါဠိယာ အဋ္ဌကထာ နာမ ဒုန္နယာ ဒုန္နီဟာရာ ဒုက္ကထာ နာမ ဟောတိ. ဧကာဒသမေ ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

២០. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា «ទុន្និក្ខិត្តញ្ច បទព្យញ្ជនំ» (បទនិងព្យញ្ជនៈដែលតម្កល់ទុកមិនល្អ) សេចក្ដីថា ព្រះបាលីដែលកាន់យកខុសលំដាប់លំដោយ។ ពិតមែនណាស់ បទនោះឯង ឈ្មោះថា ព្យញ្ជនៈ ព្រោះជាតួសម្តែងនូវអត្ថ។ ឈ្មោះទាំងពីរនេះ (បទ និងព្យញ្ជនៈ) ជាឈ្មោះរបស់ព្រះបាលីនោះឯង។ ពាក្យថា «អត្ថោ ច ទុន្និតោ» (និងអត្ថដែលគេនាំទៅមិនល្អ) សេចក្ដីថា អដ្ឋកថាដែលកាន់យកត្រឡប់ចុងត្រឡប់ដើម ខុសលំដាប់លំដោយ។ ពាក្យថា «ទុន្និក្ខិត្តស្ស ភិក្ខវេ បទព្យញ្ជនស្ស អត្ថោបិ ទុន្នយោ ហោតិ» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើបទនិងព្យញ្ជនៈតម្កល់ទុកមិនល្អហើយ សូម្បីតែអត្ថក៏យល់បានដោយក្រ) សេចក្ដីថា អដ្ឋកថានៃព្រះបាលីដែលកាន់យកត្រឡប់ចុងត្រឡប់ដើម ខុសលំដាប់លំដោយនោះ ឈ្មោះថា យល់បានដោយក្រ នាំចេញបានដោយក្រ ពោលទុកមិនល្អឡើយ។ ក្នុងសូត្រទី ១១ គប្បីជ្រាបអត្ថដោយន័យផ្ទុយពីអ្វីដែលបានពោលមកហើយនោះចុះ។

အဓိကရဏဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

អធិករណវគ្គ ទី ២ ចប់។

၃. ဗာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

៣. ពណ៌នាអំពីពាលវគ្គ (ចប់)។

၂၂. တတိယဿ ပဌမေ အစ္စယံ အစ္စယတော န ပဿတီတိ ‘‘အပရဇ္ဈိတွာ အပရဒ္ဓံ မယာ’’တိ အတ္တနော အပရာဓံ န ပဿတိ, အပရဒ္ဓံ မယာတိ ဝတွာ ဒဏ္ဍကမ္မံ [Pg.25] အာဟရိတွာ န ခမာပေတီတိ အတ္ထော. အစ္စယံ ဒေသေန္တဿာတိ ဧဝံ ဝတွာ ဒဏ္ဍကမ္မံ အာဟရိတွာ ခမာပေန္တဿ. ယထာဓမ္မံ နပ္ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ ‘‘ပုန ဧဝံ န ကရိဿာမိ, ခမထ မေ’’တိ ဝုစ္စမာနော အစ္စယံ ဣမံ ယထာဓမ္မံ ယထာသဘာဝံ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ပုန ဧဝရူပံ မာ အကာသိ, ခမာမိ တုယှ’’န္တိ န ဝဒတိ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

២២. ក្នុងបឋមសូត្រ នៃវគ្គទី៣ បទថា accayaṃ accayato na passati សេចក្តីថា មិនឃើញកំហុសរបស់ខ្លួនថា «យើងបានធ្វើខុសហើយ ព្រោះបានប្រព្រឹត្តខុស» គឺមិនពោលថា «ខ្ញុំបានប្រព្រឹត្តខុសហើយ» ហើយមិននាំមកនូវទណ្ឌកម្មដើម្បីសុំខមាទោស នេះជាអត្ថ។ បទថា accayaṃ desentassa សេចក្តីថា ដល់ភិក្ខុដែលពោលយ៉ាងនេះ ហើយនាំមកនូវទណ្ឌកម្មដើម្បីសុំខមាទោស។ បទថា yathādhammaṃ nappaṭiggaṇhāti សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុនោះពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណានឹងមិនធ្វើសេចក្តីខុសឆ្គងយ៉ាងនេះទៀតទេ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយអត់ទោសឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាផង» ក៏មិនទទួលយកនូវទោសកំហុសនេះតាមធម៌ តាមសភាវៈពិត គឺមិនពោលថា «ចាប់ពីពេលនេះទៅ ចូរអ្នកកុំធ្វើអំពើមានសភាពយ៉ាងនេះទៀតឡើយ ខ្ញុំអត់ទោសឲ្យអ្នកហើយ»។ ចំណែកឯសុក្កបក្ខ (ភាគស) គប្បីជ្រាបដោយណយផ្ទុយគ្នាពីដែលបានពោលហើយនោះឯង។

၂၃. ဒုတိယေ အဗ္ဘာစိက္ခန္တီတိ အဘိဘဝိတွာ အာစိက္ခန္တိ, အဘူတေန ဝဒန္တိ. ဒေါသန္တရောတိ အန္တရေ ပတိတဒေါသော. ဧဝရူပေါ ဟိ ‘‘နတ္ထိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော သုနက္ခတ္တော ဝိယ တထာဂတံ အဗ္ဘာစိက္ခတိ. သဒ္ဓေါ ဝါ ဒုဂ္ဂဟိတေနာတိ ယော ဟိ ဉာဏဝိရဟိတာယ သဒ္ဓါယ အတိသဒ္ဓေါ ဟောတိ မုဒ္ဓပ္ပသန္နော, သောပိ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ နာမ သဗ္ဗလောကုတ္တရော, သဗ္ဗေ တဿ ကေသာဒယော ဗာတ္တိံသ ကောဋ္ဌာသာ လောကုတ္တရာယေဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဒုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှိတွာ တထာဂတံ အဗ္ဘာစိက္ခတိ. တတိယံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

២៣. ក្នុងទុតិយសូត្រ បទថា abbhācikkhanti សេចក្តីថា និយាយសង្កត់សង្កិន ពោលពាក្យមិនពិត។ បទថា dosantaro សេចក្តីថា មានទោសៈធ្លាក់ចុះក្នុងខាងក្នុង។ ព្រោះថា បុគ្គលមានសភាពយ៉ាងនេះ កាលពោលពាក្យជាដើមថា «ធម៌ដ៏ក្រៃលែងជាងមនុស្សធម្មតា របស់ព្រះសមណគោតម មិនមានឡើយ» ឈ្មោះថាពោលបង្កាច់បង្ខូចព្រះតថាគត ដូចជាសុនក្ខត្តលិច្ឆវីដូច្នោះឯង។ បទថា saddho vā duggahitena សេចក្តីថា ព្រោះថា បុគ្គលណាមានសទ្ធាដ៏ខ្លាំងក្លា ប្រាសចាកប្រាជ្ញា ជាអ្នកជ្រះថ្លាដោយល្ងង់ខ្លៅ បុគ្គលនោះ សូម្បីកាន់យកសេចក្តីយល់ខុស ដោយណយជាដើមថា «ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ឈ្មោះថាជាលោកុត្តរៈទាំងស្រុង សូម្បីតែចំណែកទាំង ៣២ មានសក់ជាដើមរបស់ព្រះអង្គ ក៏សុទ្ធតែជាលោកុត្តរៈទាំងអស់» យ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាពោលបង្កាច់បង្ខូចព្រះតថាគតដែរ។ តតិយសូត្រ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၂၅. စတုတ္ထေ နေယျတ္ထံ သုတ္တန္တန္တိ ယဿ အတ္ထော နေတဗ္ဗော, တံ နေတဗ္ဗတ္ထံ သုတ္တန္တံ. နီတတ္ထော သုတ္တန္တောတိ ဒီပေတီတိ ကထိတတ္ထော အယံ သုတ္တန္တောတိ ဝဒတိ. တတ္ထ ‘‘ဧကပုဂ္ဂလော, ဘိက္ခဝေ, ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ, တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ, စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ’’တိ ဧဝရူပေါ သုတ္တန္တော နေယျတ္ထော နာမ. ဧတ္ထ ဟိ ကိဉ္စာပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ‘‘ဧကပုဂ္ဂလော, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, ပရမတ္ထတော ပန ပုဂ္ဂလော နာမ နတ္ထီတိ ဧဝမဿ အတ္ထော နေတဗ္ဗောဝ ဟောတိ. အယံ ပန အတ္တနော ဗာလတာယ နီတတ္ထော အယံ သုတ္တန္တောတိ ဒီပေတိ. ပရမတ္ထတော ဟိ ပုဂ္ဂလေ အသတိ န တထာဂတော ‘‘ဧကပုဂ္ဂလော, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒီနိ ဝဒေယျ. ယသ္မာ ပန တေန ဝုတ္တံ, တသ္မာ ပရမတ္ထတော အတ္ထိ ပုဂ္ဂလောတိ ဂဏှန္တော တံ နေယျတ္ထံ သုတ္တန္တံ နီတတ္ထော သုတ္တန္တောတိ ဒီပေတိ. နီတတ္ထန္တိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ဧဝံ ကထိတတ္ထံ. ဧတ္ထ ဟိ အနိစ္စမေဝ ဒုက္ခမေဝ အနတ္တာယေဝါတိ အတ္ထော. အယံ ပန အတ္တနော ဗာလတာယ ‘‘နေယျတ္ထော အယံ သုတ္တန္တော, အတ္ထမဿ အာဟရိဿာမီ’’တိ ‘‘နိစ္စံ နာမ အတ္ထိ, သုခံ နာမ အတ္ထိ, အတ္တာ နာမ အတ္ထီ’’တိ ဂဏှန္တော နီတတ္ထံ သုတ္တန္တံ နေယျတ္ထော သုတ္တန္တောတိ ဒီပေတိ နာမ. ပဉ္စမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

២៥. ក្នុងចតុត្ថសូត្រ បទថា neyyatthaṃ suttantaṃ សេចក្តីថា សូត្រណាដែលត្រូវនាំអត្ថមកពន្យល់ សូត្រនោះឈ្មោះថាមានអត្ថត្រូវនាំមកពន្យល់។ បទថា nītattho suttantoti dīpeti សេចក្តីថា ពោលថា «សូត្រនេះមានអត្ថដែលព្រះអង្គសំដែងច្បាស់លាស់ហើយ»។ ក្នុងសូត្រទាំងពីរនោះ សូត្រមានសភាពយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលម្នាក់... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពីររូបទាំងឡាយនេះ... បុគ្គលបីរូប... បុគ្គលបួនរូប...» ឈ្មោះថា នេយ្យត្ថសូត្រ។ ព្រោះថាក្នុងសូត្រនេះ ទោះបីព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ទុកជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលម្នាក់» ក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយបរមត្ថ ឈ្មោះថាបុគ្គលពិតប្រាកដនោះមិនមានឡើយ គប្បីនាំអត្ថមកពន្យល់យ៉ាងនេះឯង។ ចំណែកបុគ្គលនេះ ព្រោះតែភាពល្ងង់ខ្លៅរបស់ខ្លួន ទើបបង្ហាញថា «សូត្រនេះជា នីតត្ថសូត្រ»។ ព្រោះថា បើបុគ្គលមិនមានដោយបរមត្ថទេ ព្រះតថាគតក៏មិនគប្បីត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលម្នាក់» នោះឡើយ។ ប៉ុន្តែព្រោះព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនោះ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះកាលកាន់យកថា «បុគ្គលមានពិតប្រាកដដោយបរមត្ថ» ឈ្មោះថាបង្ហាញនូវនេយ្យត្ថសូត្រនោះ ថាជា នីតត្ថសូត្រ វិញ។ បទថា nītatthaṃ សេចក្តីថា សូត្រដែលមានអត្ថទ្រង់សំដែងច្បាស់លាស់ហើយ យ៉ាងនេះថា «មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា»។ ព្រោះថាក្នុងសូត្រនេះ មានអត្ថថា «មិនទៀងពិតប្រាកដ ជាទុក្ខពិតប្រាកដ ជាអនត្តាពិតប្រាកដ» ប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកបុគ្គលនេះ ព្រោះតែភាពល្ងង់ខ្លៅរបស់ខ្លួន ពោលថា «សូត្រនេះជា នេយ្យត្ថសូត្រ ខ្ញុំនឹងនាំអត្ថរបស់សូត្រនេះមកពន្យល់» ហើយកាន់យកសេចក្តីថា «របស់ដែលទៀងមានពិត សុខមានពិត ខ្លួនប្រាណ (អត្តា) មានពិត» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាបង្ហាញនូវនីតត្ថសូត្រ ថាជា នេយ្យត្ថសូត្រ វិញ។ បញ្ចមសូត្រ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၂၇. ဆဋ္ဌေ [Pg.26] ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တဿာတိ ပါပကမ္မဿ. ပါပံ ဟိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ကရောန္တိ. နော စေပိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ကရောန္တိ, ပါပကမ္မံ ပဋိစ္ဆန္နမေဝါတိ ဝုစ္စတိ. နိရယောတိ သဟောကာသကာ ခန္ဓာ. တိရစ္ဆာနယောနိယံ ခန္ဓာဝ လဗ္ဘန္တိ. သတ္တမဋ္ဌမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

២៧. ក្នុងឆដ្ឋសូត្រ បទថា paṭicchannakammantassa សេចក្តីថា នៃបុគ្គលអ្នកមានការងារជាបាប។ ព្រោះថា ជនទាំងឡាយតែងលាក់បាំងបាបហើយធ្វើ។ ទោះបីជាពួកគេមិនលាក់បាំងហើយធ្វើក៏ដោយ ក៏បាបកម្មនោះ តែងហៅថា «បិទបាំង» នោះឯង។ បទថា nirayo សេចក្តីថា ខន្ធទាំងឡាយព្រមទាំងឱកាស។ ក្នុងកំណើតតិរច្ឆាន តែងបានតែខន្ធទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ សត្តមសូត្រ និងអដ្ឋមសូត្រ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၃၀. နဝမေ ပဋိဂ္ဂါဟာတိ ပဋိဂ္ဂါဟကာ, ဒုဿီလံ ပုဂ္ဂလံ ဒွေ ဌာနာနိ ပဋိဂ္ဂဏှန္တီတိ အတ္ထော.

៣០. ក្នុងនវមសូត្រ បទថា paṭiggāhā សេចក្តីថា ពួកអ្នកទទួលយក សេចក្តីថា តែងទទួលយកនូវបុគ្គលទ្រុស្តសីល ក្នុងឋានៈទាំងពីរយ៉ាង។

၃၁. ဒသမေ အတ္ထဝသေတိ ကာရဏာနိ. အရညဝနပတ္ထာနီတိ အရညာနိ စ ဝနပတ္ထာနိ စ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အဘိဓမ္မေ နိပ္ပရိယာယေန ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ, သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၂၉) ဝုတ္တံ, တထာပိ ယံ တံ ‘‘ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၅၄) အာရညကင်္ဂနိပ္ဖာဒကံ သေနာသနံ ဝုတ္တံ, တဒေဝ အဓိပ္ပေတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝနပတ္ထန္တိ ဂါမန္တံ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ အနုပစာရဋ္ဌာနံ, ယတ္ထ န ကသီယတိ န ဝပီယတိ. ပန္တာနီတိ ပရိယန္တာနိ အတိဒူရာနိ, ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရန္တိ လောကိယလောကုတ္တရံ ဖာသုဝိဟာရံ. ပစ္ဆိမဉ္စ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနောတိ ပစ္ဆိမေ မမ သာဝကေ အနုကမ္ပန္တော.

៣១. ក្នុងទសមសូត្រ បទថា atthavase សេចក្តីថា ហេតុទាំងឡាយ។ បទថា araññavanapatthāni សេចក្តីថា ព្រៃទាំងឡាយផង ព្រៃស្បាតទាំងឡាយផង។ ក្នុងបទនោះ ទោះបីក្នុងអភិធម្មលោកសំដែងដោយវគ្គមិនមានបរិយាយថា «កាលបើចេញទៅខាងក្រៅសសរគោល (ឥន្ទខីល) ហើយ ទីកន្លែងទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថាព្រៃ» យ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ សេនាសនៈណាដែលលោកពោលថា «យ៉ាងហោចណាស់មានចម្ងាយ ៥០០ ធ្នូ» ដែលជាសេនាសនៈញ៉ាំងអារញ្ញកង្គធុតង្គឲ្យសម្រេច គប្បីជ្រាបថា លោកសំដៅយកតែសេនាសនៈនោះប៉ុណ្ណោះ។ បទថា vanapatthaṃ សេចក្តីថា ទីកន្លែងដែលហួសពីជាយស្រុកទៅ ជាទីមិនមែនជាឧបចារៈរបស់មនុស្ស គឺទីកន្លែងដែលគេមិនភ្ជួររាស់ មិនដាំដុះ។ បទថា pantāni សេចក្តីថា ទីបំផុត ទីឆ្ងាយដាច់ស្រយាល។ បទថា diṭṭhadhammasukhavihāraṃ សេចក្តីថា ការនៅជាសុខទាំងខាងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ។ បទថា pacchimañca janataṃ anukampamāno សេចក្តីថា អនុគ្រោះដល់ពួកសាវ័កជាខាងក្រោយរបស់តថាគត។

၃၂. ဧကာဒသမေ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာတိ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသိကာ. သမထောတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာ. ဝိပဿနာတိ သင်္ခါရပရိဂ္ဂါဟကဉာဏံ. ကမတ္ထမနုဘောတီတိ ကတမံ အတ္ထံ အာရာဓေတိ သမ္ပာဒေတိ ပရိပူရေတိ. စိတ္တံ ဘာဝီယတီတိ မဂ္ဂစိတ္တံ ဘာဝီယတိ ဗြူဟီယတိ ဝဍ္ဎီယတိ. ယော ရာဂေါ, သော ပဟီယတီတိ ယော ရဇ္ဇနကဝသေန ရာဂေါ, သော ပဟီယတိ. ရာဂေါ ဟိ မဂ္ဂစိတ္တဿ ပစ္စနီကော, မဂ္ဂစိတ္တံ ရာဂဿ စ. ရာဂက္ခဏေ မဂ္ဂစိတ္တံ နတ္ထိ, မဂ္ဂစိတ္တက္ခဏေ ရာဂေါ နတ္ထိ. ယဒါ ပန ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ မဂ္ဂစိတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိံ နိဝါရေတိ, ပဒံ ပစ္ဆိန္ဒတိ. ယဒါ ပန မဂ္ဂစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ ရာဂံ သမူလကံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ သမုဂ္ဃာတေန္တမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ရာဂေါ ပဟီယတီ’’တိ.

៣២. ក្នុងឯកាទសមសូត្រ បទថា vijjābhāgiyā សេចក្តីថា ជាចំណែកនៃវិជ្ជា។ បទថា samatho សេចក្តីថា សេចក្តីមានចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួនតែមួយ។ បទថា vipassanā សេចក្តីថា ញាណដែលកំណត់ដឹងនូវសង្ខារទាំងឡាយ។ បទថា kamatthamanubhoti សេចក្តីថា ញ៉ាំងប្រយោជន៍អ្វីឲ្យសម្រេច ឲ្យបរិបូណ៌ ឲ្យពេញលេញ។ បទថា cittaṃ bhāvīyati សេចក្តីថា មគ្គចិត្តដែលបុគ្គលចម្រើន ធ្វើឲ្យកើនឡើង ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង។ បទថា yo rāgo, so pahīyati សេចក្តីថា រាគៈណាដែលមានដោយអំណាចនៃការត្រេកត្រអាល រាគៈនោះតែងត្រូវបានលះបង់។ ព្រោះថារាគៈជាសត្រូវនឹងមគ្គចិត្ត ហើយមគ្គចិត្តក៏ជាសត្រូវនឹងរាគៈដែរ។ ក្នុងខណៈនៃរាគៈ មគ្គចិត្តមិនមានឡើយ ក្នុងខណៈនៃមគ្គចិត្ត រាគៈក៏មិនមានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលណារាគៈកើតឡើង ក្នុងកាលនោះ វាតែងរារាំងការកើតឡើងនៃមគ្គចិត្ត ផ្តាច់បង់នូវហេតុ។ ប៉ុន្តែ កាលណាមគ្គចិត្តកើតឡើង ក្នុងកាលនោះ វាតែងដកឡើងនូវរាគៈព្រមទាំងឫសគល់ គឺកំចាត់បង់ទាំងស្រុងហើយទើបកើតឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «រាគៈតែងត្រូវបានលះបង់»។

ဝိပဿနာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာတိ ဝိပဿနာဉာဏံ ဗြူဟိတံ ဝဍ္ဎိတံ. ပညာ ဘာဝီယတီတိ မဂ္ဂပညာ ဘာဝီယတိ ဗြူဟီယတိ ဝဍ္ဎီယတိ. ယာ အဝိဇ္ဇာ, သာ ပဟီယတီတိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ဝဋ္ဋမူလိကာ မဟာအဝိဇ္ဇာ ပဟီယတိ. အဝိဇ္ဇာ ဟိ မဂ္ဂပညာယ ပစ္စနီကာ, မဂ္ဂပညာ အဝိဇ္ဇာယ. အဝိဇ္ဇာက္ခဏေ မဂ္ဂပညာ နတ္ထိ[Pg.27], မဂ္ဂပညာက္ခဏေ အဝိဇ္ဇာ နတ္ထိ. ယဒါ ပန အဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ မဂ္ဂပညာယ ဥပ္ပတ္တိံ နိဝါရေတိ, ပဒံ ပစ္ဆိန္ဒတိ. ယဒါ မဂ္ဂပညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ အဝိဇ္ဇံ သမူလိကံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ သမုဂ္ဃာတယမာနာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဝိဇ္ဇာ ပဟီယတီ’’တိ. ဣတိ မဂ္ဂစိတ္တံ မဂ္ဂပညာတိ ဒွေပိ သဟဇာတဓမ္မာဝ ကထိတာ.

បទថា vipassanā, bhikkhave, bhāvitā សេចក្តីថា វិបស្សនាញាណដែលបុគ្គលធ្វើឲ្យកើនឡើង ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង។ បទថា paññā bhāvīyati សេចក្តីថា មគ្គបញ្ញាដែលបុគ្គលចម្រើន ធ្វើឲ្យកើនឡើង ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង。 បទថា yā avijjā, sā pahīyati សេចក្តីថា មហាអវិជ្ជាដែលជាឫសគល់នៃវដ្តៈ ក្នុងឋានៈទាំង ៨ យ៉ាង តែងត្រូវបានលះបង់។ ព្រោះថាអវិជ្ជាជាសត្រូវនឹងមគ្គបញ្ញា ហើយមគ្គបញ្ញាក៏ជាសត្រូវនឹងអវិជ្ជាដែរ។ ក្នុងខណៈនៃអវិជ្ជា មគ្គបញ្ញាមិនមានឡើយ ក្នុងខណៈនៃមគ្គបញ្ញា អវិជ្ជាក៏មិនមានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលណាអវិជ្ជាកើតឡើង ក្នុងកាលនោះ វាតែងរារាំងការកើតឡើងនៃមគ្គបញ្ញា ផ្តាច់បង់នូវហេតុ។ កាលណាមគ្គបញ្ញាកើតឡើង ក្នុងកាលនោះ វាតែងដកឡើងនូវអវិជ្ជាព្រមទាំងឫសគល់ គឺកំចាត់បង់ទាំងស្រុងហើយទើបកើតឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «អវិជ្ជាតែងត្រូវបានលះបង់»។ យ៉ាងនេះ ធម៌ទាំងពីរគឺមគ្គចិត្ត និងមគ្គបញ្ញា ដែលជាសហជាតធម៌ពិតប្រាកដ ត្រូវបានសំដែងហើយ។

ရာဂုပက္ကိလိဋ္ဌံ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တံ န ဝိမုစ္စတီတိ ရာဂေန ဥပက္ကိလိဋ္ဌတ္တာ မဂ္ဂစိတ္တံ န ဝိမုစ္စတီတိ ဒဿေတိ. အဝိဇ္ဇုပက္ကိလိဋ္ဌာ ဝါ ပညာ န ဘာဝီယတီတိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပက္ကိလိဋ္ဌတ္တာ မဂ္ဂပညာ န ဘာဝီယတီတိ ဒဿေတိ. ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ. ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တီတိ ရာဂဿ ခယဝိရာဂေန စေတောဝိမုတ္တိ နာမ ဟောတိ. ဖလသမာဓိဿေတံ နာမံ. အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တီတိ အဝိဇ္ဇာယ ခယဝိရာဂေန ပညာဝိမုတ္တိ နာမ ဟောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ နာနာက္ခဏိကာ သမာဓိဝိပဿနာ ကထိတာတိ.

បទថា rāgupakkiliṭṭhaṃ vā, bhikkhave, cittaṃ na vimuccati សេចក្តីថា បង្ហាញថា មគ្គចិត្តមិនរួចផុតឡើយ ព្រោះតែសេចក្តីសៅហ្មងដោយរាគៈ។ បទថា avijjupakkiliṭṭhā vā paññā na bhāvīyati សេចក្តីថា បង្ហាញថា មគ្គបញ្ញាមិនត្រូវបានចម្រើនឡើយ ព្រោះតែសេចក្តីសៅហ្មងដោយអវិជ្ជា។ បទថា iti kho, bhikkhave សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ យ៉ាងនេះឯង។ បទថា rāgavirāgā cetovimutti សេចក្តីថា ឈ្មោះថាចេតោវិមុត្តិ ព្រោះការអស់ទៅ និងការប្រាសចាករាគៈ។ នេះជាឈ្មោះនៃផលសមាធិ។ បទថា avijjāvirāgā paññāvimutti សេចក្តីថា ឈ្មោះថាបញ្ញាវិមុត្តិ ព្រោះការអស់ទៅ និងការប្រាសចាកអវិជ្ជា។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដែងនូវសមាធិ និងវិបស្សនាដែលមានខណៈផ្សេងៗគ្នា។

ဗာလဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ពាលវគ្គ ទី៣ ចប់។

၄. သမစိတ္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថា សមចិត្តវគ្គ

၃၃. စတုတ္ထဿ ပဌမေ အသပ္ပုရိသဘူမီတိ အသပ္ပုရိသာနံ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ. သပ္ပုရိသဘူမိယမ္ပိ ဧသေဝ နယော. အကတညူတိ ကတံ န ဇာနာတိ. အကတဝေဒီတိ ကတံ ပါကဋံ ကတွာ န ဇာနာတိ. ဥပညာတန္တိ ဝဏ္ဏိတံ ထောမိတံ ပသတ္ထံ. ယဒိဒန္တိ ယာ အယံ. အကတညုတာ အကတဝေဒိတာတိ ပရေန ကတဿ ဥပကာရဿ အဇာနနဉ္စေဝ ပါကဋံ ကတွာ အဇာနနဉ္စ. ကေဝလာတိ သကလာ. သုက္ကပက္ခေပိ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

៣៣. ក្នុងបឋមសូត្រ នៃវគ្គទី៤ បទថា asappurisabhūmi សេចក្តីថា ទីតាំងរបស់ពួកអសប្បុរស។ ក្នុងបទថា sappurisabhūmi ក៏មានណយដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា akataññū សេចក្តីថា មិនដឹងគុណដែលគេបានធ្វើហើយ។ បទថា akatavedī សេចក្តីថា មិនធ្វើគុណដែលគេធ្វើហើយឲ្យប្រាកដ គឺមិនដឹងគុណ។ បទថា upaññātaṃ សេចក្តីថា ដែលលោកពោលសរសើរ លើកតម្កើង ពណ៌នា។ បទថា yadidaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីណាដែល... នេះ។ បទថា akataññutā akataveditā សេចក្តីថា ការមិនដឹងគុណូបការៈដែលអ្នកដទៃធ្វើហើយផង ការមិនធ្វើគុណនោះឲ្យប្រាកដផង។ បទថា kevalā សេចក្តីថា ទាំងអស់ ទាំងស្រុង។ សូម្បីក្នុងសុក្កបក្ខ គប្បីជ្រាបអត្ថដោយណយដែលបានពោលហើយនោះឯង។

၃၄. ဒုတိယေ မာတု စ ပိတု စာတိ ဇနကမာတု စ ဇနကပိတု စ. ဧကေန, ဘိက္ခဝေ, အံသေန မာတရံ ပရိဟရေယျာတိ ဧကသ္မိံ အံသကူဋေ ဌပေတွာ မာတရံ ပဋိဇဂ္ဂေယျ. ဧကေန အံသေန ပိတရံ ပရိဟရေယျာတိ ဧကသ္မိံ အံသကူဋေ ဌပေတွာ ပိတရံ ပဋိဇဂ္ဂေယျ. ဝဿသတာယုကော ဝဿသတဇီဝီတိ ဝဿသတာယုကကာလေ ဇာတော သကလံ ဝဿသတံ ဇီဝန္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သစေ ပုတ္တော နာမ ‘‘မာတာပိတူနံ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ ဒက္ခိဏေ အံသကူဋေ မာတရံ, ဝါမေ ပိတရံ [Pg.28] ဌပေတွာ ဝဿသတာယုကော သကလမ္ပိ ဝဿသတံ ဇီဝမာနော ပရိဟရေယျ. သော စ နေသံ ဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနနှာပနသမ္ဗာဟနေနာတိ သော စ ပုတ္တော နေသံ မာတာပိတူနံ အံသကူဋေသု ဌိတာနံယေဝ ဒုဂ္ဂန္ဓပဋိဝိနောဒနတ္ထံ သုဂန္ဓကရဏေန ဥစ္ဆာဒနေန, ပရိဿမဝိနောဒနတ္ထံ ဟတ္ထပရိမဒ္ဒနေန, သီတုဏှကာလေ စ ဥဏှောဒကသီတောဒကနှာပနေန, ဟတ္ထပါဒါဒီနံ အာကဍ္ဎနပရိကဍ္ဎနသင်္ခါတေန သမ္ဗာဟနေန ဥပဋ္ဌာနံ ကရေယျ. တေ စ တတ္ထေဝါတိ တေ စ မာတာပိတရော တတ္ထေဝ တဿ အံသကူဋေသု နိသိန္နာဝ မုတ္တကရီသံ စဇေယျုံ. နတွေဝ , ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝမ္ပိ နတွေဝ မာတာပိတူနံ ကတံ ဝါ ဟောတိ ပဋိကတံ ဝါ.

៣៤. ក្នុងទុតិយសូត្រ បទថា mātu ca pitu ca សេចក្តីថា មាតាបង្កើតផង បិតាបង្កើតផង។ បទថា ekena, bhikkhave, aṃsena mātaraṃ parihareyya សេចក្តីថា បីបាច់រក្សាមាតា ដោយដាក់លើស្មាម្ខាង។ បទថា ekena aṃsena pitaraṃ parihareyya សេចក្តីថា បីបាច់រក្សាបិតា ដោយដាក់លើស្មាម្ខាង。 បទថា vassasatāyuko vassasatajīvī សេចក្តីថា កើតក្នុងសម័យដែលមានអាយុប្រមាណ ១០០ ឆ្នាំ ហើយរស់នៅអស់មួយរយឆ្នាំពេញ។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងបទនេះ មានដូចតទៅ៖ ប្រសិនបើកូនប្រុសស្រី គិតថា «យើងនឹងធ្វើតបស្នងសងគុណដល់មាតាបិតា» ហើយខិតខំប្រឹងប្រែង ដាក់មាតាលើស្មាខាងស្តាំ ដាក់បិតាលើស្មាខាងឆ្វេង ហើយបីបាច់រក្សាអស់មួយរយឆ្នាំពេញ ក្នុងខណៈដែលខ្លួនមានអាយុប្រមាណ ១០០ ឆ្នាំ។ បទថា so ca nesaṃ ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena សេចក្តីថា កូននោះគប្បីធ្វើការបម្រើដល់មាតាបិតាទាំងនោះ ដែលស្ថិតនៅលើស្មានោះឯង ដោយការលាបពណ៌ដើម្បីកំចាត់ក្លិនអាក្រក់ និងធ្វើឲ្យមានក្លិនក្រអូប ដោយការច្របាច់រឹតដើម្បីកំចាត់សេចក្តីនឿយហត់ ដោយការងូតទឹកក្តៅទឹកត្រជាក់ក្នុងសម័យត្រជាក់និងក្តៅ និងដោយការច្របាច់រឹត មានការទាញសន្ធឹងដៃជើងជាដើម។ បទថា te ca tattheva សេចក្តីថា មាតាបិតាទាំងនោះ កាលដែលអង្គុយនៅលើស្មារបស់កូននោះឯង គប្បីបន្ទោបង់នូវទឹកនោម និងលាមកដាក់លើស្មានោះ។ បទថា na tveva, bhikkhave សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីធ្វើដល់ម្ល៉ោះហើយ ក៏ឈ្មោះថាមិនទាន់បានធ្វើតបស្នង ឬសងគុណដល់មាតាបិតាឡើយ។

ဣဿရာဓိပစ္စေ ရဇ္ဇေတိ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ သန္ဓာယေဝမာဟ. အာပါဒကာတိ ဝဍ္ဎကာ အနုပါလကာ. ပုတ္တာ ဟိ မာတာပိတူဟိ ဝဍ္ဎိတာ စေဝ အနုပါလိတာ စ. ပေါသကာတိ ဟတ္ထပါဒေ ဝဍ္ဎေတွာ ဟဒယလောဟိတံ ပါယေတွာ ပေါသကာ. ပုတ္တာ ဟိ မာတာပိတူဟိ ပုဋ္ဌာ ဘတာ အန္နပါနာဒီဟိ ပဋိဇဂ္ဂိတာ. ဣမဿ လောကဿ ဒဿေတာရောတိ သစေ ဟိ မာတာပိတရော ဇာတဒိဝသေယေဝ ပုတ္တံ ပါဒေ ဂဟေတွာ အရညေ ဝါ နဒိယံ ဝါ ပပါတေ ဝါ ခိပေယျုံ, ဣမသ္မိံ လောကေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏံ န ပဿေယျ. ဧဝံ အကတွာ အာပါဒိတတ္တာ ပေါသိတတ္တာ ဧသ ဣမသ္မိံ လောကေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏံ မာတာပိတရော နိဿာယ ပဿတီတိ တျာဿ ဣမဿ လောကဿ ဒဿေတာရော နာမ ဟောန္တိ. သမာဒပေတီတိ ဂဏှာပေတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သဒ္ဓါသီလစာဂပညာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ ကထိတာ. ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရသဒိသောဝ ဘိက္ခု တေသု ပတိဋ္ဌာပေတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

បទថា issarādhipacce rajje ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកចក្រពត្តិរាជ្យយ៉ាងនេះឯង។ បទថា āpādakā សេចក្តីថា ពួកអ្នកធ្វើឲ្យចម្រើន ពួកអ្នករក្សាបីបាច់។ ព្រោះថាកូនទាំងឡាយ តែងតែត្រូវបានមាតាបិតាធ្វើឲ្យចម្រើនធំធាត់ផង បីបាច់រក្សាផង។ បទថា posakā សេចក្តីថា ពួកអ្នកចិញ្ចឹមបីបាច់ ដោយធ្វើឲ្យដៃជើងចម្រើនធំធាត់ ឲ្យបៅទឹកដោះដែលកើតអំពីឈាមក្នុងទ្រូង។ ព្រោះថាកូនទាំងឡាយ តែងតែត្រូវបានមាតាបិតាចិញ្ចឹមបីបាច់ ថែរក្សា បម្រើដោយបាយទឹកជាដើម។ បទថា imassa lokassa dassetāro សេចក្តីថា ព្រោះថា ប្រសិនបើមាតាបិតាចាប់ជើងកូនដែលទើបនឹងកើតក្នុងថ្ងៃនោះ យកទៅបោះចោលក្នុងព្រៃក្តី ក្នុងទន្លេក្តី ក្នុងជ្រោះក្តី កូននោះក៏មិនអាចមើលឃើញនូវអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត និងមិនជាទីគាប់ចិត្តក្នុងលោកនេះឡើយ។ កាលបើមិនធ្វើដូច្នោះ ហើយបានបីបាច់ថែរក្សា ចិញ្ចឹមបីបាច់មក កូននោះទើបបានឃើញនូវអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត និងមិនជាទីគាប់ចិត្តក្នុងលោកនេះ ដោយអាស្រ័យមាតាបិតា ហេតុនោះ មាតាបិតាទាំងនោះ ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកបង្ហាញនូវលោកនេះ ដល់កូននោះ។ បទថា samādapeti សេចក្តីថា ឲ្យកាន់យក។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដែងនូវសទ្ធា សីល ចាគៈ និងបញ្ញា ដែលលាយឡំគ្នាទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ។ គប្បីជ្រាបថា ភិក្ខុដែលមានសភាពដូចជាព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាធម្មសេនាបតី ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកញ៉ាំងមាតាបិតាទាំងនោះឲ្យតាំងនៅក្នុងធម៌ទាំងឡាយនោះ។

၃၅. တတိယေ တေနုပသင်္ကမီတိ သော ဟိ ဗြာဟ္မဏော ‘‘သမဏော ကိရ ဂေါတမော ကထိတံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, ပုစ္ဆာယဿ ဝိရဇ္ဈနံ နာမ နတ္ထိ. အဟမဿ ဝိရဇ္ဈနပဉှံ အဘိသင်္ခရိဿာမီ’’တိ ပဏီတဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဂဗ္ဘဒွါရံ ပိဒဟိတွာ နိသိန္နော စိန္တေတုံ အာရဘိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ, စိတ္တံ န ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ဘူမိဃရံ ကာရေဿာမီ’’တိ ဘူမိဃရံ ကာရေတွာ တတ္ထ ပဝိသိတွာ – ‘‘ဧဝံ ပုဋ္ဌော ဧဝံ ကထေဿတိ, ဧဝံ ပုဋ္ဌော ဧဝံ ကထေဿတီ’’တိ ဧကံ ဂဏှိတွာ ဧကံ [Pg.29] ဝိဿဇ္ဇေန္တော သကလဒိဝသံ ကိဉ္စိ ပဿိတုံ နာသက္ခိ. တဿ ဣမိနာဝ နီဟာရေန စတ္တာရော မာသာ ဝီတိဝတ္တာ. သော စတုန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဥဘတောကောဋိကံ ပဉှံ နာမ အဒ္ဒသ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဟံ သမဏံ ဂေါတမံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘ကိံဝါဒီ ဘဝ’န္တိ ပုစ္ဆိဿာမိ. သစေ ‘ကိရိယဝါဒိမှီ’တိ ဝက္ခတိ, ‘သဗ္ဗာကုသလာနံ နာမ တုမှေ ကိရိယံ ဝဒေထာ’တိ နံ နိဂ္ဂဏှိဿာမိ. သစေ ‘အကိရိယဝါဒိမှီ’တိ ဝက္ခတိ, ‘ကုသလဓမ္မာနံ နာမ တုမှေ အကိရိယံ ဝဒေထာ’တိ နံ နိဂ္ဂဏှိဿာမိ. ဣဒဉှိ ဥဘတောကောဋိကံ ပဉှံ ပုဋ္ဌော နေဝ ဥဂ္ဂိလိတုံ သက္ခိဿတိ န နိဂ္ဂိလိတုံ. ဧဝံ မမ ဇယော ဘဝိဿတိ, သမဏဿ ဂေါတမဿ ပရာဇယော’’တိ ဥဋ္ဌာယ အပ္ဖောဋေတွာ ဘူမိဃရာ နိက္ခမ္မ ‘‘ဧဝရူပံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တေန န ဧကကေန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ နဂရေ ဃောသနံ ကာရေတွာ သကလနာဂရေဟိ ပရိဝုတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. ကိံဝါဒီတိ ကိံလဒ္ဓိကော. ကိမက္ခာယီတိ ကိံ နာမ သာဝကာနံ ပဋိပဒံ အက္ခာယီတိ ပုစ္ဆိ. အထဿ ဘဂဝါ စတူဟိ မာသေဟိ ပဉှံ အဘိသင်္ခရိတွာ ‘‘ဒိဋ္ဌော မေ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပရာဇယပဉှော’’တိ မာနံ ပဂ္ဂယှ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ ဧကပဒေနေဝ တံ ပဉှံ ဘိန္ဒန္တော ကိရိယဝါဒီ စာဟံ, ဗြာဟ္မဏာတိအာဒိမာဟ. အထ ဗြာဟ္မဏော အတ္တနော မာနံ အပနေတွာ ဘဂဝန္တံ အာယာစန္တော ယထာကထံ ပနာတိအာဒိမာဟ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

៣៥. ក្នុងសូត្រទី៣ ត្រង់បទថា tenupasaṅkamī នេះ មានសេចក្តីពិស្តារដូចតទៅ៖ ព្រោះថា ព្រាហ្មណ៍នោះ គិតថា «ឮថា ព្រះសមណគោតម តែងដោះស្រាយប្រស្នាដែលគេសួរហើយ ឯការខុសឆ្គងក្នុងប្រស្នារបស់ព្រះអង្គនោះ មិនដែលមានឡើយ។ អាត្មាអញ នឹងរៀបចំប្រស្នាដែលធ្វើឲ្យព្រះអង្គទាល់ច្រក» គិតដូច្នេះហើយ ក៏បរិភោគភោជនាហារដ៏សម្រិតសម្រាំង រួចបិទទ្វារបន្ទប់ អង្គុយចាប់ផ្តើមគិត។ គ្រានោះ ព្រាហ្មណ៍នោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ក្នុងទីនេះ មានសំឡេងខ្លាំង សំឡេងក្អាកក្អាយ ចិត្តមិនមានអារម្មណ៍តែមួយឡើយ អាត្មាអញ នឹងធ្វើផ្ទះក្រោមដី» គិតដូច្នេះហើយ ក៏ឲ្យគេធ្វើផ្ទះក្រោមដី រួចចូលទៅក្នុងផ្ទះក្រោមដីនោះ ត្រិះរិះថា «បើគេសួរយ៉ាងនេះ ព្រះអង្គនឹងឆ្លើយយ៉ាងនេះ បើគេសួរយ៉ាងនេះ ព្រះអង្គនឹងឆ្លើយយ៉ាងនេះ» កាលបើលើកឡើងនូវប្រស្នាមួយ រួចដោះស្រាយប្រស្នាមួយ អស់ពេញមួយថ្ងៃ ក៏មិនអាចមើលឃើញប្រស្នាណាមួយឡើយ។ កាលដែលព្រាហ្មណ៍នោះ ព្យាយាមដោយវិធីនេះឯង អស់រយៈពេល ៤ ខែ ក៏កន្លងផុតទៅ។ លុះកន្លងទៅ ៤ ខែ ព្រាហ្មណ៍នោះ ក៏បានឃើញប្រស្នាដែលមានចុងពីរខាង។ ឮថា ព្រាហ្មណ៍នោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញ នឹងចូលទៅរកព្រះសមណគោតម ហើយសួរថា 'លោកដ៏ចម្រើន មានវាទៈយ៉ាងណា?' ប្រសិនបើព្រះអង្គពោលថា 'យើងជាកិរិយវាទៈ' អាត្មាអញ នឹងសង្កត់សង្កិនព្រះអង្គថា 'ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គពោលនូវការធ្វើចំពោះអកុសលធម៌ទាំងពួង?' ប្រសិនបើព្រះអង្គពោលថា 'យើងជាអកិរិយវាទៈ' អាត្មាអញ នឹងសង្កត់សង្កិនព្រះអង្គថា 'ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គពោលនូវការមិនធ្វើចំពោះកុសលធម៌ទាំងឡាយ?' ព្រោះថា កាលបើព្រះអង្គត្រូវគេសួរប្រស្នាដែលមានចុងពីរខាងនេះហើយ នឹងមិនអាចខ្ជាក់ចេញបានឡើយ ទាំងមិនអាចលេបចូលបានឡើយ។ កាលបើជាយ៉ាងនេះ ជ័យជម្នះនឹងមានដល់អាត្មាអញ ឯការបរាជ័យនឹងមានដល់ព្រះសមណគោតម» គិតដូច្នេះហើយ ក៏ក្រោកឈរឡើង ទះដៃដោយក្តីត្រេកអរ រួចចេញពីផ្ទះក្រោមដី គិតថា «កាលនឹងសួរប្រស្នាបែបនេះ មិនគួរទៅម្នាក់ឯងឡើយ» ទើបឲ្យគេទូងស្គរប្រកាសក្នុងទីក្រុង មានអ្នកនគរទាំងពួងចោមរោមហើយ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ បទថា Kiṃvādី សួរថា តើមានលទ្ធិយ៉ាងណា? បទថា Kimakkhāyី គឺសួរថា តើទ្រង់សម្តែងនូវបដិបទាឈ្មោះអ្វី ដល់ពួកសាវក? គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា ព្រាហ្មណ៍នោះរៀបចំប្រស្នាអស់ ៤ ខែ ហើយលើកដំកើងមានះមក ដោយគិតថា «ប្រស្នាដែលធ្វើឲ្យព្រះសមណគោតមបរាជ័យ អាត្មាអញបានឃើញហើយ» ទើបទ្រង់បំផ្លាញប្រស្នានោះដោយព្រះបន្ទូលតែមួយម៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ រួចទ្រង់ត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តថាគតជាកិរិយវាទៈផង»។ លំដាប់នោះ ព្រាហ្មណ៍ក៏លះបង់មានះរបស់ខ្លួន រួចទូលអង្វរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយពោលពាក្យមានជាអាទិថា «ចុះដោយប្រការដូចម្តេច?»។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၃၆. စတုတ္ထေ ဒက္ခိဏေယျာတိ ဒက္ခိဏာ ဝုစ္စတိ ဒါနံ, တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏယုတ္တာ ကတိ ပုဂ္ဂလာတိ ပုစ္ဆတိ. သေခေါတိ ဣမိနာ သတ္တ သေက္ခေ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ စ သီလဝန္တပုထုဇ္ဇနောပိ သောတာပန္နေနေဝ သင်္ဂဟိတော. အာဟုနေယျာ ယဇမာနာနံ ဟောန္တီတိ ဒါနံ ဒဒန္တာနံ အာဟုနဿ အရဟာ ဒါနပဋိဂ္ဂါဟကာ နာမ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ခေတ္တန္တိ ဝတ္ထု ပတိဋ္ဌာ, ပုညဿ ဝိရုဟနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော.

៣៦. ក្នុងសូត្រទី៤ ត្រង់បទថា dakkhiṇeyyā សេចក្តីថា ទាន លោកហៅថា ទក្ខិណា, សួរថា តើបុគ្គលដែលគួរទទួលនូវទក្ខិណានោះ មានប៉ុន្មានរូប? ត្រង់បទថា Sekho នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេក្ខបុគ្គល ៧ ពួក។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសេក្ខបុគ្គលនេះ សូម្បីតែសីលវន្តបុថុជ្ជន ក៏លោកសង្គ្រោះចូលក្នុងសោតាបន្នបុគ្គលនោះឯង។ ត្រង់បទថា Āhuneyyā yajamānānaṃ hontīti សេចក្តីថា ពួកជនអ្នកទទួលទាន ឈ្មោះថាជាអ្នកគួរទទួលនូវអាហុណទានរបស់ពួកជនអ្នកឲ្យទាន នេះជាអត្ថ។ បទថា Khettanti សេចក្តីថា ជាទីតាំង ជាទីប្រតិស្ឋាន ជាទីដុះដាលនៃពូជគឺបុណ្យ នេះជាអត្ថ។

၃၇. ပဉ္စမေ ပုဗ္ဗာရာမေတိ သာဝတ္ထိတော ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေ အာရာမေ. မိဂါရမာတုပါသာဒေတိ ဝိသာခါယ ဥပါသိကာယ ပါသာဒေ. သာ ဟိ မိဂါရသေဋ္ဌိနာ မာတုဋ္ဌာနေ ဌပိတတ္တာပိ, သဗ္ဗဇေဋ္ဌကဿ ပုတ္တဿ အယျကသေဋ္ဌိနောဝ သမာနနာမကတ္တာပိ မိဂါရမာတာတိ ဝုစ္စတိ. တာယ ကာရိတော သဟဿဂဗ္ဘော ပါသာဒေါ မိဂါရမာတုပါသာဒေါ နာမ. ထေရော [Pg.30] တသ္မိံ ဝိဟရတိ. တတြ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တောတိ တသ္မိံ ပါသာဒေ ဝိဟရန္တော ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရော.

៣៧. ក្នុងសូត្រទី៥ ត្រង់បទថា pubbārāme គឺក្នុងអារាមដែលស្ថិតនៅទិសខាងកើតនៃក្រុងសាវត្ថី។ ត្រង់បទថា Migāramātupāsāde គឺក្នុងប្រាសាទរបស់នាងវិសាខាឧបាសិកា។ ព្រោះថានាងវិសាខានោះ ត្រូវបានមិគារសេដ្ឋីតាំងទុកក្នុងឋានៈជាម្តាយផង ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះនាងមានឈ្មោះដូចគ្នានឹងសេដ្ឋីជាជីតា ដែលជាកូនច្បងបង្អស់របស់នាងផង ទើបហៅថា មិគារមាតា។ ប្រាសាទដែលមានបន្ទប់មួយពាន់ ដែលនាងឲ្យកសាងឡើង ឈ្មោះថា មិគារមាតុប្រាសាទ។ ព្រះថេរៈគង់នៅក្នុងប្រាសាទនោះ។ ត្រង់បទថា Tatra kho āyasmā sāriputto គឺព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាធម្មសេនាបតី កាលគង់នៅក្នុងប្រាសាទនោះ។

ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ကသ္မိံ ကာလေ အာမန္တေသိ? ကာနိစိ ဟိ သုတ္တာနိ ပုရေဘတ္တေ ဘာသိတာနိ အတ္ထိ, ကာနိစိ ပစ္ဆာဘတ္တေ, ကာနိစိ ပုရိမယာမေ, ကာနိစိ မဇ္ဈိမယာမေ, ကာနိစိ ပစ္ဆိမယာမေ. ဣဒံ ပန သမစိတ္တပဋိပဒါသုတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဘာသိတံ. တသ္မာ သာယနှသမယေ အာမန္တေသိ.

ត្រង់បទថា Bhikkhū āmantesi សួរថា តើលោកហៅក្នុងពេលណា? ព្រោះថា សូត្រខ្លះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងក្នុងពេលមុនភត្តក៏មាន, ខ្លះក្នុងពេលក្រោយភត្តក៏មាន, ខ្លះក្នុងយាមដំបូងក៏មាន, ខ្លះក្នុងយាមកណ្តាលក៏មាន, ខ្លះក្នុងយាមចុងក្រោយក៏មាន។ ប៉ុន្តែ សមចិត្តបដិបទាសូត្រនេះ លោកសម្តែងក្នុងពេលក្រោយភត្ត។ ហេតុនោះ ទើបលោកហៅក្នុងពេលល្ងាច។

န ကေဝလံ စေတံ ထေရေနေဝ ဘာသိတံ, တထာဂတေနာပိ ဘာသိတံ. ကတ္ထ နိသီဒိတွာတိ? ဝိသာခါယ ရတနပါသာဒေ နိသီဒိတွာ. တထာဂတော ဟိ ပဌမဗောဓိယံ ဝီသတိ ဝဿာနိ အနိဗဒ္ဓဝါသော ဟုတွာ ယတ္ထ ယတ္ထ ဖာသုကံ ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဂန္တွာ ဝသိ. ပဌမံ အန္တောဝဿဉှိ ဣသိပတနေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ အဋ္ဌာရသ မဟာဗြဟ္မကောဋိယော အမတပါနံ ပါယေတွာ ဗာရာဏသိံ ဥပနိဿာယ ဣသိပတနေ ဝသိ. ဒုတိယံ အန္တောဝဿံ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ, တတိယစတုတ္ထာနိပိ တတ္ထေဝ, ပဉ္စမံ အန္တောဝဿံ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ, ဆဋ္ဌံ အန္တောဝဿံ မကုလပဗ္ဗတေ, သတ္တမံ တာဝတိံသဘဝနေ, အဋ္ဌမံ ဘဂ္ဂေ သုသုမာရဂိရံ နိဿာယ ဘေသကဠာဝနေ, နဝမံ ကောသမ္ဗိယံ, ဒသမံ ပါလိလေယျကေ ဝနသဏ္ဍေ, ဧကာဒသမံ နာလာယံ ဗြာဟ္မဏဂါမေ, ဒွါဒသမံ ဝေရဉ္ဇာယံ, တေရသမံ စာလိယပဗ္ဗတေ, စုဒ္ဒသမံ ဇေတဝနေ, ပဉ္စဒသမံ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ, သောဠသမံ အာဠဝကံ ဒမေတွာ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ အမတပါနံ ပါယေတွာ အာဠဝိယံ, သတ္တရသမံ ရာဇဂဟေယေဝ, အဋ္ဌာရသမံ စာလိယပဗ္ဗတေယေဝ, တထာ ဧကူနဝီသတိမံ, ဝီသတိမံ ပန အန္တောဝဿံ ရာဇဂဟံယေဝ ဥပနိဿာယ ဝသိ. ဧဝံ ဝီသတိ ဝဿာနိ အနိဗဒ္ဓဝါသော ဟုတွာ ယတ္ထ ယတ္ထ ဖာသုကံ ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဝသိ.

សូត្រនេះ មិនមែនសម្តែងដោយព្រះថេរៈតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែព្រះតថាគត ក៏ទ្រង់សម្តែងដែរ។ សួរថា ទ្រង់គង់នៅទីណាហើយសម្តែង? គឺទ្រង់គង់នៅក្នុងរតនប្រាសាទរបស់នាងវិសាខាហើយសម្តែង។ ព្រោះថា ព្រះតថាគត កាលក្នុងបឋមពោធិកាល អស់រយៈពេល ២០ វស្សា ទ្រង់មិនទាន់គង់ចាំវស្សាជាប្រចាំនៅកន្លែងណាមួយឡើយ កាលបើទីកន្លែងណាមានសេចក្តីសប្បាយ ទ្រង់ក៏យាងទៅគង់នៅទីកន្លែងនោះៗឯង។ គឺវស្សាទី១ ទ្រង់សម្តែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ ក្នុងព្រៃឥសិបតនៈ ញ៉ាំងមហាព្រហ្ម ១៨ កោដិ ឲ្យផឹកនូវទឹកអម្រឹត ហើយទ្រង់គង់ចាំវស្សាក្នុងព្រៃឥសិបតនៈ អាស្រ័យក្រុងពារាណសី។ វស្សាទី២ ទ្រង់គង់ចាំវស្សាក្នុងវត្តវេឡុវ័ន អាស្រ័យក្រុងរាជគ្រឹះ, វស្សាទី៣ និងទី៤ ក៏គង់នៅទីនោះឯង, វស្សាទី៥ ទ្រង់គង់ចាំវស្សាក្នុងកូដាគារសាលា ព្រៃមហាវ័ន អាស្រ័យក្រុងវេសាលី, វស្សាទី៦ គង់នៅមុកុលបព្វត, វស្សាទី client គង់នៅភពតាវតឹង្ស, វស្សាទី៨ គង់នៅភេសកឡាវ័ន អាស្រ័យក្រុងសុសុមារគិរៈ ក្នុងភគ្គជនបទ, វស្សាទី៩ គង់នៅក្រុងកោសម្ពី, វស្សាទី១០ គង់ក្នុងដងព្រៃបាលិលេយ្យកៈ, វស្សាទី១១ គង់ក្នុងនាលាព្រាហ្មណគ្រាម, វស្សាទី១២ គង់ក្នុងក្រុងវេរញ្ជា, វស្សាទី១៣ គង់នៅចាលិយបព្វត, វស្សាទី១៤ គង់ក្នុងវត្តជេតពន, វស្សាទី១៥ គង់ក្នុងក្រុងកបិលព័ស្ដុ, វស្សាទី១៦ ទ្រង់ទូន្មានអាឡវកយក្ស ហើយញ៉ាំងសត្វ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់ ឲ្យផឹកនូវទឹកអម្រឹត រួចគង់នៅក្នុងក្រុងអាឡវី, វស្សាទី១៧ គង់ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះនោះឯង, វស្សាទី១៨ គង់នៅចាលិយបព្វតនោះឯង, វស្សាទី១៩ ក៏គង់នៅទីនោះដូចគ្នា, ចំណែកឯវស្សាទី២០ ទ្រង់គង់ចាំវស្សាអាស្រ័យក្រុងរាជគ្រឹះនោះឯង។ ព្រះអង្គមិនទាន់គង់ចាំវស្សាជាប្រចាំ អស់រយៈពេល ២០ វស្សា យ៉ាងនេះ កាលបើទីកន្លែងណាមានសេចក្តីសប្បាយ ទ្រង់ក៏គង់នៅទីកន្លែងនោះៗឯង។

တတော ပဋ္ဌာယ ပန ဒွေ သေနာသနာနိ ဓုဝပရိဘောဂါနိ အကာသိ. ကတရာနိ ဒွေ? ဇေတဝနဉ္စ ပုဗ္ဗာရာမဉ္စ. ကသ္မာ? ဒွိန္နံ ကုလာနံ ဂုဏမဟန္တတာယ. အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဟိ ဝိသာခါယ စ ဂုဏံ သန္ဓာယ ဂုဏံ ပဋိစ္စ သတ္ထာ တာနိ သေနာသနာနိ ဓုဝပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိ. ဥတုဝဿံ စာရိကံ စရိတွာပိ ဟိ အန္တောဝဿေ ဒွီသုယေဝ သေနာသနေသု ဝသတိ. ဧဝံ ဝသန္တော [Pg.31] ပန ဇေတဝနေ ရတ္တိံ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဒက္ခိဏဒွါရေန သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ပါစီနဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ပုဗ္ဗာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကရောတိ. ပုဗ္ဗာရာမေ ရတ္တိံ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ပါစီနဒွါရေန သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ဒက္ခိဏဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဇေတဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကရောတိ. တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဇေတဝနေယေဝ ဝသိ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသန္တဿ စဿ ပဉ္စဝိဓကိစ္စံ အဝိဇဟိတမေဝ ဟောတိ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. တေသု ကိစ္စေသု ပစ္ဆိမယာမကိစ္စကာလေ ဘဂဝါ လောကံ ဩလောကေန္တော သာဝတ္ထိဝါသီနဉ္စ သမန္တာ စ သာဝတ္ထိယာ ဂါဝုတအဍ္ဎယောဇနယောဇနပရမေ ဌာနေ အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ အဘိသမယဘာဝံ အဒ္ဒသ.

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើសេនាសនៈ ២ កន្លែង ឲ្យជាទីគង់នៅជាប្រចាំ។ សេនាសនៈទាំង ២ នោះ តើអ្វីខ្លះ? គឺវត្តជេតពន និងវត្តបុព្វារាម។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែគុណដ៏ធំធេងនៃត្រកូលទាំងពីរ។ ព្រោះថា ព្រះសាស្តាទ្រង់រំលឹកដល់គុណ អាស្រ័យនូវគុណរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី និងនាងវិសាខា ទើបទ្រង់ប្រើប្រាស់សេនាសនៈទាំងនោះដោយការគង់នៅជាប្រចាំ។ ព្រោះថា សូម្បីតែទ្រង់យាងទៅកាន់ចារិកក្នុងរដូវក្តៅឬរដូវរងាក៏ដោយ ក៏ក្នុងវស្សា ទ្រង់តែងគង់នៅក្នុងសេនាសនៈទាំងពីរនេះឯង។ កាលដែលទ្រង់គង់នៅយ៉ាងនេះ កាលបើគង់នៅវត្តជេតពនក្នុងពេលរាត្រី លុះព្រឹកឡើង ទ្រង់មានភិក្ខុសង្ឃចោមរោមហើយ យាងចូលទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថីដើម្បីបិណ្ឌបាតតាមទ្វារខាងត្បូង រួចយាងចេញតាមទ្វារខាងកើត ហើយធ្វើការសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃក្នុងវត្តបុព្វារាម។ កាលបើគង់នៅវត្តបុព្វារាមក្នុងពេលរាត្រី លុះព្រឹកឡើង ទ្រង់យាងចូលទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថីដើម្បីបិណ្ឌបាតតាមទ្វារខាងកើត រួចយាងចេញតាមទ្វារខាងត្បូង ហើយធ្វើការសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃក្នុងវត្តជេតពន។ ប៉ុន្តែ ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់គង់នៅវត្តជេតពននោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលព្រះអង្គគង់នៅទីកន្លែងណាមួយ ព្រះពុទ្ធកិច្ចទាំង ៥ ប្រការ តែងតែមិនលះបង់ឡើយ។ ព្រះពុទ្ធកិច្ចនោះ ខ្ញុំបានពិពណ៌នាយ៉ាងពិស្តារខាងក្រោមរួចហើយ។ ក្នុងបណ្តាពុទ្ធកិច្ចទាំងនោះ ក្នុងវេលាធ្វើពុទ្ធកិច្ចក្នុងបច្ឆិមយាម ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ទតមើលលោក ក៏បានឃើញការសម្រេចធម៌នៃពួកសត្វដែលមិនមានប្រមាណ ទាំងពួកជនអ្នកនៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ទាំងពួកជនក្នុងទីជុំវិញក្រុងសាវត្ថី ចម្ងាយ ១ គាវុត កន្លះយោជន៍ និង ១ យោជន៍ជាកំណត់។

တတော ‘‘ကသ္မိံ နု ခေါ ကာလေ အဘိသမယော ဘဝိဿတီ’’တိ ဩလောကေန္တော ‘‘သာယနှသမယေ’’တိ ဒိသွာ ‘‘မယိ နု ခေါ ကထေန္တေ အဘိသမယော ဘဝိဿတိ, သာဝကေ ကထေန္တေ ဘဝိဿတီ’’တိ ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရေ ကထေန္တေ ဘဝိဿတီ’’တိ အဒ္ဒသ. တတော ‘‘ကတ္ထ နိသီဒိတွာ ကထေန္တေ ဘဝိဿတီ’’တိ ဩလောကေန္တော ‘‘ဝိသာခါယ ရတနပါသာဒေ နိသီဒိတွာ’’တိ ဒိသွာ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ နာမ တယော သာဝကသန္နိပါတာ ဟောန္တိ, အဂ္ဂသာဝကာနံ ဧကော. တေသု အဇ္ဇ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သာဝကသန္နိပါတော ဘဝိဿတီ’’တိ အဒ္ဒသ. ဒိသွာ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ နိဝတ္ထနိဝါသနော သုဂတစီဝရံ ပါရုပိတွာ သေလမယပတ္တံ အာဒါယ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဒက္ခိဏဒွါရေန နဂရံ ပဝိသိတွာ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဘိက္ခုသံဃဿ သုလဘပိဏ္ဍပါတံ ကတွာ ဝါတပ္ပဟတာ ဝိယ နာဝါ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဒက္ခိဏဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဗဟိဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. တတော အသီတိ မဟာသာဝကာ ဘိက္ခုနိပရိသာ ဥပါသကပရိသာ ဥပါသိကာပရိသာတိ စတဿော ပရိသာ သတ္ထာရံ ပရိဝါရယိံသု.

លំដាប់នោះ ព្រះអង្គទ្រង់ទតមើលថា «តើការសម្រេចធម៌នឹងមានក្នុងពេលណាណ៎?» ក៏ទ្រង់ឃើញថា «ក្នុងពេលល្ងាច» រួចទ្រង់ទតមើលទៀតថា «តើកាលបើតថាគតសម្តែង ការសម្រេចធម៌នឹងមាន ឬក៏កាលបើសាវកសម្តែង ទើបនឹងមាន?» ក៏ទ្រង់ឃើញថា «កាលបើព្រះសារីបុត្តត្ថេរ សម្តែង ទើបនឹងមាន»។ លំដាប់នោះ ទ្រង់ទតមើលថា «តើគង់នៅទីណាហើយសម្តែង ទើបនឹងមាន?» ក៏ទ្រង់ឃើញថា «គង់នៅក្នុងរតនប្រាសាទរបស់នាងវិសាខាហើយសម្តែង» រួចទ្រង់ទតឃើញទៀតថា «ធម្មតាកិច្ចប្រជុំសាវករបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងមាន ៣ ដង ឯរបស់អគ្គសាវក មាន ១ ដង។ ក្នុងបណ្តាសន្និបាតទាំងនោះ ថ្ងៃនេះ នឹងមានសាវកសន្និបាតរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ជាធម្មសេនាបតី»។ លុះទ្រង់ទតឃើញហើយ ក្នុងពេលព្រឹកព្រលឹម ទ្រង់ធ្វើការជម្រះព្រះកាយ រួចទ្រង់ស្បង់ប្រដាប់ដោយល្អ ទ្រង់គ្រងព្រះសុគតចីវរ ទ្រង់យកព្រះបាត្រថ្ម រួចមានភិក្ខុសង្ឃចោមរោមហើយ យាងចូលទៅកាន់ទីក្រុងតាមទ្វារខាងត្បូង កាលដែលទ្រង់យាងទៅបិណ្ឌបាត ធ្វើឲ្យភិក្ខុសង្ឃបានបិណ្ឌបាតដោយងាយ រួចទ្រង់យាងត្រឡប់មកវិញ ដូចជាទូកដែលត្រូវខ្យល់បក់បោក យាងចេញតាមទ្វារខាងត្បូង ហើយគង់ឈរនៅខាងក្រៅទ្វារ។ គ្រានោះ មហាសាវក ៨០ រូប ភិក្ខុនីបរិស័ទ ឧបាសកបរិស័ទ និងឧបាសិកាបរិស័ទ គឺបរិស័ទទាំង ៤ ពួក ក៏បានចោមរោមព្រះសាស្តា។

သတ္ထာ သာရိပုတ္တတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘သာရိပုတ္တ, တယာ ပုဗ္ဗာရာမံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, တဝ စ ပရိသံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ. ‘‘သာဓု, ဘန္တေ’’တိ ထေရော အတ္တနော ပရိဝါရေဟိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ ပရိဝုတော ပုဗ္ဗာရာမံ အဂမာသိ. ဧတေနေဝ နိယာမေန အသီတိ မဟာသာဝကေ ပုဗ္ဗာရာမမေဝ ပေသေတွာ သယံ ဧကေန အာနန္ဒတ္ထေရေနေဝ သဒ္ဓိံ ဇေတဝနံ အဂမာသိ. အာနန္ဒတ္ထေရောပိ ဝိဟာရေ သတ္ထု ဝတ္တံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပုဗ္ဗာရာမံ ဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ဧဝံ [Pg.32] ကရောဟိ အာနန္ဒာတိ. သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ တတ္ထေဝ အဂမာသိ. သတ္ထာ ဧကကောဝ ဇေတဝနေ ဩဟီနော.

ព្រះសាស្តា ទ្រង់ត្រាស់ហៅព្រះសារីបុត្តត្ថេរថា «ម្នាលសារីបុត្ត អ្នកគួរទៅកាន់វត្តបុព្វារាម ចូរអ្នកនាំយកបរិស័ទរបស់អ្នកទៅចុះ»។ ព្រះថេរៈក្រាបទូលថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន» រួចមានភិក្ខុ ៥ រយរូបជាបរិវាររបស់ខ្លួនចោមរោមហើយ ក៏យាងទៅកាន់វត្តបុព្វារាម។ ដោយវិធីនេះឯង ព្រះអង្គទ្រង់ចាត់មហាសាវក ៨០ រូប ឲ្យទៅកាន់វត្តបុព្វារាម រួចព្រះអង្គទ្រង់យាងទៅកាន់វត្តជេតពន ជាមួយព្រះអានន្ទត្ថេរតែមួយរូបប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីព្រះអានន្ទត្ថេរ កាលធ្វើវត្តប្រតិបត្តិថ្វាយព្រះសាស្តាក្នុងវិហាររួចហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំក្រាបទូលថា «ខ្ញុំព្រះករុណា នឹងទៅកាន់វត្តបុព្វារាម ព្រះករុណា ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលអានន្ទ ចូរអ្នកធ្វើប្រការនោះចុះ»។ ព្រះអានន្ទត្ថេរ ថ្វាយបង្គំភគវន្តហើយ ក៏ទៅកាន់វត្តបុព្វារាមនោះឯង។ ព្រះសាស្តា ទ្រង់គង់នៅតែមួយព្រះអង្គឯងក្នុងវត្តជេតពន។

တံ ဒိဝသဉှိ စတဿော ပရိသာ ထေရဿေဝ ဓမ္မကထံ သောတုကာမာ အဟေသုံ. ကောသလမဟာရာဇာပိ ဗလကာယေန ပရိဝုတော ပုဗ္ဗာရာမမေဝ ဂတော. တထာ ပဉ္စသတဥပါသကပရိဝါရော အနာထပိဏ္ဍိကော. ဝိသာခါ ပန မဟာဥပါသိကာ ဒွီဟိ ဇင်္ဃသဟဿေဟိ ပရိဝုတော အဂမာသိ. သတ္တပဏ္ဏာသာယ ကုလသတသဟဿာနံ ဝသနဋ္ဌာနေ သာဝတ္ထိနဂရေ ဂေဟပါလကဒါရကေ ဌပေတွာ သေသဇနော ဂန္ဓစုဏ္ဏမာလာဒီနိ ဂဟေတွာ ပုဗ္ဗာရာမမေဝ အဂမာသိ. စတူသု ဒွါရဂါမေသု ဂါဝုတအဍ္ဎယောဇနယောဇနပရမဋ္ဌာနေ သဗ္ဗေယေဝ မနုဿာ ဂန္ဓစုဏ္ဏမာလာဒိဟတ္ထာ ပုဗ္ဗာရာမမေဝ အဂမံသု. သကလဝိဟာရော မိဿကပုပ္ဖေဟိ အဘိကိဏ္ဏော ဝိယ အဟောသိ.

ព្រោះថា ក្នុងថ្ងៃនោះ បរិស័ទទាំង ៤ ពួក សុទ្ធតែមានបំណងចង់ស្តាប់ធម៌ទេសនារបស់ព្រះថេរៈប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែព្រះបាទកោសលមហារាជ ក៏មានកងពលចោមរោមហើយ យាងទៅកាន់វត្តបុព្វារាមដែរ។ ដូចគ្នានោះដែរ អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី មានឧបាសក ៥ រយនាក់ជាបរិវារ ក៏ទៅកាន់វត្តបុព្វារាម។ ចំណែកឯនាងវិសាខាមហាឧបាសិកា មានស្រីបម្រើពីរពាន់នាក់ចោមរោមហើយ ក៏ទៅកាន់វត្តបុព្វារាមដែរ។ ពួកជនដែលនៅសេសសល់ក្នុងក្រុងសាវត្ថី ដែលជាទីលំនៅនៃត្រកូល ៥ លាន ៧ សែនត្រកូល កាលទុកតែពួកក្មេងៗចាំផ្ទះ ក៏កាន់យកគ្រឿងក្រអូប ម្សៅ និងកម្រងផ្កាជាដើម យាងទៅកាន់វត្តបុព្វារាមដែរ។ ពួកមនុស្សទាំងអស់ ក្នុងភូមិទ្វារទាំង ៤ ចម្ងាយ ១ គាវុត កន្លះយោជន៍ និង ១ យោជន៍ជាកំណត់ សុទ្ធតែមានគ្រឿងក្រអូប ម្សៅ និងកម្រងផ្កាក្នុងដៃ យាងទៅកាន់វត្តបុព្វារាមដូចគ្នា។ វត្តទាំងមូល ក៏ត្រឡប់ជាដេរដាសទៅដោយផ្កាចម្រុះពណ៌ ហាក់បីដូចជាគេព្រួសបាចសាចទុកដូច្នោះឯង។

ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ ခေါ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဝိဟာရပရိဝေဏေ အင်္ဂဏဋ္ဌာနေ အဋ္ဌာသိ. ဘိက္ခူ ထေရဿ အာသနံ ပညာပယိံသု. ထေရော တတ္ထ နိသီဒိတွာ ဥပဋ္ဌာကတ္ထေရေန ဝတ္တေ ကတေ ဘိက္ခုသံဃဿ ဩဝါဒံ ကတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒိ. သော ပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ အစိရဝတိံ ဂန္တွာ ရဇောဇလ္လံ ပဝါဟေတွာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဒရထော ဩတိဏ္ဏတိတ္ထေနေဝ ဥတ္တရိတွာ နိဝတ္ထနိဝါသနော သံဃာဋိံ ပါရုပိတွာ အဋ္ဌာသိ. ဘိက္ခုသံဃောပိ သမ္မုခသမ္မုခဋ္ဌာနေန ဩတရိတွာ သရီရေ ရဇောဇလ္လံ ပဝါဟေတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ထေရံ ပရိဝါရယိံသု. အန္တောဝိဟာရေပိ ထေရဿ ဓမ္မာသနံ ပညာပယိံသု. စတဿောပိ ပရိသာ အတ္တနော အတ္တနော ဩကာသံ ဉတွာ မဂ္ဂံ ဌပေတွာ နိသီဒိံသု. သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ ပဉ္စဘိက္ခုသတပရိဝါရော ဓမ္မသဘံ အာဂန္တွာ သီဟမတ္ထကပ္ပတိဋ္ဌိတေ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တေ ရတနပလ္လင်္ကေ စိတ္တဗီဇနိံ ဂဟေတွာ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒိ. နိသီဒိတွာ ပရိသံ ဩလောကေတွာ – ‘‘မဟတီ ဝတာယံ ပရိသာ, ဣမိဿာ န အပ္ပမတ္တိကာ ပရိတ္တကဓမ္မဒေသနာ အနုစ္ဆဝိကာ, ကတရဓမ္မဒေသနာ နု ခေါ အနုစ္ဆဝိကာ ဘဝိဿတီ’’တိ တီဏိ ပိဋကာနိ အာဝဇ္ဇမာနော ဣမံ သံယောဇနပရိယာယ ဓမ္မဒေသနံ အဒ္ဒသ.

ចំណែកឯព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ជាធម្មសេនាបតី ក៏បាននិមន្តទៅកាន់វិហារ ហើយគង់ឈរនៅត្រង់ទីលានក្នុងបរិវេណវិហារ។ ភិក្ខុទាំងឡាយបានរៀបចំអាសនៈថ្វាយព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈគង់លើអាសនៈនោះហើយ កាលដែលព្រះថេរៈជាឧបដ្ឋាកបានធ្វើវត្តប្រតិបត្តិរួចហើយ ក៏បានប្រទានឱវាទដល់ភិក្ខុសង្ឃ រួចចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិ ចូលសមាបត្តិហើយគង់នៅ។ ព្រះថេរៈនោះ ចេញពីសមាបត្តិតាមកំណត់ពេលវេលាហើយ ក៏និមន្តទៅកាន់ស្ទឹងអចិរវតី ជម្រះធូលីនិងញើស (គ្រឿងសៅហ្មងនៃរាងកាយ) មានសេចក្តីក្រហាយរំងាប់ហើយ ឡើងមកតាមកំពង់ទឹកដែលចុះនោះឯង ស្លៀកស្បង់គ្រងសង្ឃាដិរួចហើយក៏ឈរនៅ។ សូម្បីភិក្ខុសង្ឃក៏ចុះទៅតាមកន្លែងដែលនៅចំពីមុខៗរៀងៗខ្លួន ជម្រះធូលីនិងញើសក្នុងរាងកាយ ហើយឡើងមកវិញ រួចចោមរោមព្រះថេរៈ។ សូម្បីនៅក្នុងវិហារ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បានរៀបចំធម្មាសនៈថ្វាយព្រះថេរៈ។ ចំណែកឯបរិស័ទទាំង ៤ ក្រុម ដឹងនូវកន្លែងរបស់ខ្លួនៗ ហើយវៀរចន្លោះផ្លូវទុក ក៏អង្គុយចុះ។ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ មានភិក្ខុ ៥ រយរូបជាបរិវារ និមន្តមកកាន់ធម្មសភា គង់លើរតនបល្ល័ង្កដែលមានស្វេតច្ឆត្រលើកឡើងខ្ពស់ តម្កល់នៅលើក្បាលសឹង្ហ ទ្រង់កាន់ផ្លិតដ៏វិចិត្រ បែរព្រះភក្ត្រទៅទិសខាងកើត។ លុះគង់ហើយ ទ្រង់ទតមើលបរិស័ទ ហើយពិចារណាថា «ឱ! បរិស័ទនេះធំធេងណាស់ ធម៌ទេសនាបន្តិចបន្តួចមានប្រមាណតិច មិនសមគួរដល់បរិស័ទនេះឡើយ តើធម៌ទេសនាបែបណាទៅហ្ន៎ ទើបសមគួរ?» កាលដែលពិចារណាទៅលើព្រះត្រៃបិដកទាំងបី ក៏បានឃើញនូវធម៌ទេសនា សំយោជនបរិយាយនេះ។

ဧဝံ [Pg.33] ဒေသနံ သလ္လက္ခေတွာ တံ ဒေသေတုကာမော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ အာဝုသော, ဘိက္ခဝေတိ. အာဝုသောတိ ဟိ အဝတွာ, ဘိက္ခဝေတိ ဝစနံ ဗုဒ္ဓါလာပေါ နာမ ဟောတိ, အယံ ပနာယသ္မာ ‘‘ဒသဗလေန သမာနံ အာလပနံ န ကရိဿာမီ’’တိ သတ္ထု ဂါရဝဝသေန သာဝကာလာပံ ကရောန္တော, ‘‘အာဝုသော ဘိက္ခဝေ’’တိ အာဟ. ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ‘‘အဇ္ဈတ္တသံယောဇနဉ္စ, အာဝုသော, ပုဂ္ဂလံ ဒေသေဿာမိ ဗဟိဒ္ဓါသံယောဇနဉ္စာ’’တိ ဓမ္မဒေသနာပဒံ အဝေါစ.

កាលកំណត់ទុកនូវធម៌ទេសនាយ៉ាងនេះហើយ ព្រះថេរៈមានបំណងនឹងសម្តែងនូវធម៌ទេសនានោះ ក៏បានហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ពិតណាស់ ការពោលពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ» ដោយមិនមានពាក្យថា «អាវុសោ» នោះ ឈ្មោះថាជាពាក្យហៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។ ចំណែកឯព្រះអាយស្មោនេះ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីគោរពចំពោះព្រះសាស្តា គិតថា «អាត្មាអញនឹងមិនធ្វើការហៅស្មើនឹងព្រះទសពលឡើយ» កាលធ្វើការហៅតាមបែបសាវ័ក ទើបពោលថា «ម្នាលអាវុសោភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ពាក្យថា «បានពោលនូវពាក្យនេះ» គឺបានពោលនូវបទធម៌ទេសនានេះថា «ម្នាលអាវុសោ អាត្មាអញនឹងសម្តែងនូវបុគ្គលអ្នកមានអជ្ឈត្តសំយោជនៈផង បុគ្គលអ្នកមានពហិទ្ធាសំយោជនៈផង»។

တသ္မိံ ပန ရတနပါသာဒေ အဓိဝတ္ထော ဧကော သောတာပန္နော ဒေဝပုတ္တော အတ္ထိ, သော ဗုဒ္ဓေဟိ ဝါ သာဝကေဟိ ဝါ ဒေသနာယ အာရဒ္ဓမတ္တာယယေဝ ဇာနာတိ – ‘‘အယံ ဒေသနာ ဥတ္တာနိကာ ဘဝိဿတိ, အယံ ဂမ္ဘီရာ. အယံ ဈာနနိဿိတာ ဘဝိဿတိ, အယံ ဝိပဿနာနိဿိတာ. အယံ မဂ္ဂနိဿိတာ အယံ ဖလနိဿိတာ, အယံ နိဗ္ဗာနနိဿိတာ’’တိ. သော တသ္မိမ္ပိ ဒိဝသေ ထေရေန ဒေသနာယ အာရဒ္ဓမတ္တာယ ဧဝံ အညာသိ – ‘‘ယေန နီဟာရေန မယှံ အယျေန ဓမ္မသေနာပတိနာ သာရိပုတ္တတ္ထေရေန ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ, အယံ ဒေသနာ ဝိပဿနာဂါဠှာ ဘဝိဿတိ, ဆဟိ မုခေဟိ ဝိပဿနံ ကထေဿတိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တိ, သောတာပန္နာဒီနံ ပန ဒေဝမနုဿာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ န ဘဝိဿတိ. ဒေသနာယ အနုစ္ဆဝိကံ ကတွာ မယှံ အယျဿ သာဓုကာရံ ဒဿာမီ’’တိ ဒေဝါနုဘာဝေန မဟန္တံ သဒ္ဒံ ကတွာ – ‘‘သာဓု သာဓု အယျာ’’တိ အာဟ.

ក៏នៅក្នុងប្រាសាទរតនៈនោះ មានទេវបុត្រជាសោតាបន្នៈមួយអង្គអាស្រ័យនៅ។ ទេវបុត្រនោះ កាលដែលព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្តី ព្រះសាវ័កទាំងឡាយក្តី គ្រាន់តែចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនាប៉ុណ្ណោះ ក៏ដឹងថា «ធម៌ទេសនានេះនឹងរាក់ (ងាយយល់) ធម៌ទេសនានេះនឹងជ្រាលជ្រៅ ធម៌ទេសនានេះនឹងអាស្រ័យឈាន ធម៌ទេសនានេះនឹងអាស្រ័យវិបស្សនា ធម៌ទេសនានេះនឹងអាស្រ័យមគ្គ ធម៌ទេសនានេះនឹងអាស្រ័យផល ធម៌ទេសនានេះនឹងអាស្រ័យព្រះនិព្វាន»។ សូម្បីក្នុងថ្ងៃនោះ កាលដែលព្រះថេរៈគ្រាន់តែចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនា ទេវបុត្រនោះក៏ដឹងយ៉ាងនេះថា «ដោយហេតុការណ៍ដែលព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំ ជាធម្មសេនាបតី បានចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនានេះ ធម៌ទេសនានេះនឹងចុះស៊ប់ក្នុងវិបស្សនា លោកនឹងសម្តែងវិបស្សនាដោយទ្វារទាំង ៦។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ធម៌ទេសនា ទេវតា ១ សែនកោដិនឹងបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ចំណែកឯការកំណត់ចំនួនទេវតានិងមនុស្សដែលបានសម្រេចសោតាបត្តិផលជាដើម គឺមិនមានឡើយ (រាប់មិនអស់)។ ខ្ញុំនឹងធ្វើការអនុមោទនាឱ្យសមគួរដល់ធម៌ទេសនា ថ្វាយដល់ព្រះថេរៈជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំ» គិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏បន្លឺសំឡេងយ៉ាងខ្លាំងដោយទេវានុភាពថា «សាធុ សាធុ លោកម្ចាស់!»।

ဒေဝရာဇေန သာဓုကာရေ ဒိန္နေ ပရိဝါရကပါသာဒသဟဿေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ သဗ္ဗာဝ သာဓုကာရံ အဒံသု. တာသံ သာဓုကာရသဒ္ဒေန သဗ္ဗာ ပုဗ္ဗာရာမေ ဝသနဒေဝတာ, တာသံ သဒ္ဒေန ဂါဝုတမတ္တေ ဒေဝတာ, တတော အဍ္ဎယောဇနေ ယောဇနေတိ ဧတေနုပါယေန ဧကစက္ကဝါဠေ, ဒွီသု စက္ကဝါဠေသု, တီသု စက္ကဝါဠေသူတိ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာ သာဓုကာရမဒံသု. တာသံ သာဓုကာရသဒ္ဒေန ပထဝိဋ္ဌကနာဂါ စ အာကာသဋ္ဌကဒေဝတာ စ. တတော အဗ္ဘဝလာဟကာ, ဥဏှဝလာဟကာ, သီတဝလာဟကာ, ဝဿဝလာဟကာ, စာတုမဟာရာဇိကာ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော, တာဝတိံသာ ဒေဝတာ, သက္ကော ဒေဝရာဇာ, ယာမာ ဒေဝတာ, သုယာမော ဒေဝရာဇာ[Pg.34], တုသိတာ ဒေဝတာ, သန္တုသိတော ဒေဝရာဇာ, နိမ္မာနရတီ ဒေဝတာ, သုနိမ္မိတော ဒေဝရာဇာ, ဝသဝတ္တီ ဒေဝတာ, ဝသဝတ္တီ ဒေဝရာဇာ, ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာ, ဗြဟ္မပုရောဟိတာ, မဟာဗြဟ္မာနော, ပရိတ္တာဘာ, အပ္ပမာဏာဘာ, အာဘဿရာ, ပရိတ္တသုဘာ, အပ္ပမာဏသုဘာ, သုဘကိဏှာ, ဝေဟပ္ဖလာ, အဝိဟာ, အတပ္ပာ, သုဒဿာ, သုဒဿီ, အကနိဋ္ဌာ ဒေဝတာတိ အသညေ စ အရူပါဝစရသတ္တေ စ ဌပေတွာ သောတာယတနပဝတ္တိဋ္ဌာနေ သဗ္ဗာ ဒေဝတာ သာဓုကာရမဒံသု.

កាលដែលស្តេចទេវតា (ទេវបុត្រនោះ) ឱ្យនូវសាធុការហើយ ទេវតាទាំងអស់ដែលអាស្រ័យនៅក្នុងប្រាសាទជាបរិវារ ១ ពាន់ ក៏បានឱ្យនូវសាធុការ។ ដោយសំឡេងសាធុការរបស់ទេវតាទាំងនោះ ទេវតាទាំងឡាយដែលអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃបុព្វារាមទាំងអស់ ក៏បានឱ្យនូវសាធុការ។ ដោយសំឡេងរបស់ទេវតាទាំងនោះ ទេវតាទាំងឡាយក្នុងចម្ងាយ ១ គាវុត ក៏បានឱ្យនូវសាធុការ។ បន្ទាប់ពីនោះ ក្នុងចម្ងាយកន្លះយោជន៍ មួយយោជន៍ ដោយវិធីនេះឯង ទេវតាទាំងឡាយក្នុងមួយចក្រវាឡ ពីរចក្រវាឡ បីចក្រវាឡ រហូតដល់មួយម៉ឺនចក្រវាឡ ក៏បានឱ្យនូវសាធុការ។ ដោយសំឡេងសាធុការរបស់ទេវតាទាំងនោះ ពួកនាគដែលនៅក្រោមផែនដី និងទេវតាដែលស្ថិតនៅលើអាកាស ក៏បានឱ្យនូវសាធុការ។ បន្ទាប់ពីនោះ ពួកអព្ភវលាហកទេវតា ឧណ្ហវលាហកទេវតា សីតវលាហកទេវតា វស្សវលាហកទេវតា ពួកទេវតាក្នុងជាន់ចតុមហារាជិកា និងស្តេចមហារាជទាំង ៤, ពួកទេវតាក្នុងជាន់តាវតឹង្ស និងព្រះឥន្ទ្រជាស្តេចទេវតា, ពួកទេវតាក្នុងជាន់យាម៉ា និងព្រះសុយាមៈជាស្តេចទេវតា, ពួកទេវតាក្នុងជាន់តុសិតា និងព្រះសន្តុសិតៈជាស្តេចទេវតា, ពួកទេវតាក្នុងជាន់និម្មានរតី និងព្រះសុនិម្មិតៈជាស្តេចទេវតា, ពួកទេវតាក្នុងជាន់បរនិម្មិតវសវត្តី និងព្រះវសវត្តីជាស្តេចទេវតា, ពួកព្រហ្មក្នុងជាន់ព្រហ្មបារិសជ្ជា, ព្រហ្មបុរោហិតា, មហាព្រហ្មា, បរិត្តាភា, អប្បមាណាភា, អាភស្សរា, បរិត្តសុភា, អប្បមាណសុភា, សុភកិណ្ហា, វេហប្ផលា, អវិហា, អតប្បា, សុទស្សា, សុទស្សី, និងអកនិដ្ឋា គឺលើកលែងតែពួកអសញ្ញសត្វព្រហ្ម និងអរូបាវចរព្រហ្មចេញ ទេវតានិងព្រហ្មទាំងអស់នៅក្នុងទីដែលមានសោតាយតនៈប្រព្រឹត្តទៅ ក៏បានឱ្យនូវសាធុការ។

တတော ခီဏာသဝမဟာဗြဟ္မာနော – ‘‘မဟာ ဝတာယံ သာဓုကာရသဒ္ဒေါ, ပထဝိတလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အကနိဋ္ဌလောကံ အာဂတော, ကိမတ္ထံ နု ခေါ ဧသော’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရော ပုဗ္ဗာရာမေ ဝိသာခါယ ရတနပါသာဒေ နိသီဒိတွာ သံယောဇနပရိယာယဓမ္မဒေသနမာရဘိ, အမှေဟိပိ တတ္ထ ကာယသက္ခီဟိ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ တတ္ထ အဂမံသု. ပုဗ္ဗာရာမော ဒေဝတာဟိ ပရိပုဏ္ဏော, သမန္တာ ပုဗ္ဗာရာမဿ ဂါဝုတံ အဍ္ဎယောဇနံ, ယောဇနန္တိ သကလစက္ကဝါဠံ ဟေဋ္ဌာ ပထဝိတလေန တိရိယံ စက္ကဝါဠပရိယန္တေန ပရိစ္ဆိန္နံ ဒသဟိ စက္ကဝါဠသဟဿေဟိ သန္နိပတိတာဟိ ဒေဝတာဟိ နိရန္တရမဟောသိ, အာရဂ္ဂနိတုဒနမတ္တေ ဌာနေ ဥပရိမကောဋိယာ သဋ္ဌိ ဒေဝတာ သုခုမတ္တဘာဝေ မာပေတွာ အဋ္ဌံသု.

បន្ទាប់ពីនោះ ពួកមហាព្រហ្មជាខីណាស្រពទាំងឡាយ កាលពិចារណាថា «ឱ! សំឡេងសាធុការនេះធំធេងណាស់ ឮចាប់តាំងពីផ្ទៃផែនដីរហូតដល់ជាន់អកនិដ្ឋព្រហ្ម តើសំឡេងនេះកើតឡើងព្រោះហេតុអ្វីហ្ន៎?» ក៏ដឹងថា «ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ជាធម្មសេនាបតី គង់នៅក្នុងប្រាសាទរតនៈរបស់នាងវិសាខា នាបុព្វារាម បានចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនា សំយោជនបរិយាយហើយ សូម្បីពួកយើងក៏គួរតែទៅធ្វើជាកាយសក្សី (សាក្សីផ្ទាល់) ក្នុងទីនោះដែរ» គិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏បាននិមន្តទៅកាន់ទីនោះ។ ព្រៃបុព្វារាមក៏ពេញណែនទៅដោយទេវតាទាំងឡាយ នៅជុំវិញបុព្វារាម ចម្ងាយ ១ គាវុត កន្លះយោជន៍ មួយយោជន៍ សកលចក្រវាឡទាំងមូល ដែលកំណត់ដោយផ្ទៃផែនដីខាងក្រោម ទទឹងរហូតដល់គែមចក្រវាឡ ក៏ពេញណែនគ្មានចន្លោះ ដោយទេវតាទាំងឡាយដែលមកប្រជុំគ្នាពីមួយម៉ឺនចក្រវាឡ សូម្បីនៅក្នុងទីកន្លែងត្រឹមចុងដែកឆ្កឹះ (ចុងម្ជុល) ក៏មានទេវតា ៦០ អង្គ និមិត្តរូបកាយដ៏ល្អិតល្អន់ ហើយឈរនៅ។

အထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ‘‘မဟန္တံ ဝတိဒံ ဟလာဟလံ, ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဌိတာနံ ဒေဝတာနံ ဧကစက္ကဝါဠေ သန္နိပတိတဘာဝံ အဒ္ဒသ. အထ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထိ, ပရိသပရိမာဏေနေဝ ပဿန္တိ စေဝ သဒ္ဒဉ္စ သာဝေန္တိ. သာဝကာနံ ပန အဓိဋ္ဌာနံ ဝဋ္ဋတိ. တသ္မာ ထေရော သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ မဟဂ္ဂတစိတ္တေန အဓိဋ္ဌာသိ – ‘‘စက္ကဝါဠပရိယန္တာ ပရိသာ သဗ္ဗာပိ မံ ပဿတု, ဓမ္မဉ္စ မေ ဒေသေန္တဿ သဒ္ဒံ သုဏာတူ’’တိ. အဓိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဒက္ခိဏဇာဏုပဿေ စ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယဉ္စ နိသီဒိတွာ ‘‘ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရော နာမ ကီဒိသော ဒီဃော ရဿော သာမော ဩဒါတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗကာရဏံ နာဟောသိ, သဗ္ဗေသမ္ပိ သဗ္ဗဒိသာသု နိသိန္နာနံ အဘိမုခေယေဝ ပညာယိတ္ထ, နဘမဇ္ဈေ ဌိတစန္ဒော ဝိယ အဟောသိ. ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿာပိဿ [Pg.35] ဒက္ခိဏဇာဏုပဿေ စ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယဉ္စ နိသိန္နာ သဗ္ဗေ ဧကကံသေနေဝ သဒ္ဒံ သုဏိံသု.

គ្រានោះ ព្រះអាយស្មោសារីបុត្ត កាលពិចារណាថា «ឱ! សំឡេងអ៊ូអែនេះធំធេងណាស់ តើនេះជាសំឡេងអ្វីហ្ន៎?» ក៏បានឃើញនូវការមកប្រជុំគ្នានៃទេវតាទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងម៉ឺនចក្រវាឡ មកនៅក្នុងចក្រវាឡតែមួយនេះ។ គ្រានោះ ព្រោះហេតុតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិនមានកិច្ចដែលត្រូវអធិដ្ឋានឡើយ ទ្រង់ទតឃើញនិងធ្វើឱ្យឮសំឡេងទៅតាមប្រមាណនៃបរិស័ទតែម្តង ចំណែកឯព្រះសាវ័កទាំងឡាយ គួរតែធ្វើការអធិដ្ឋាន។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈចូលសមាបត្តិហើយ ចេញពីសមាបត្តិ ក៏បានអធិដ្ឋានដោយមហគ្គតចិត្តថា «សូមឱ្យបរិស័ទទាំងអស់រហូតដល់គែមចក្រវាឡ ចូរឃើញនូវអាត្មាអញផង ចូរឮសំឡេងរបស់អាត្មាអញកាលកំពុងសម្តែងធម៌ផង»។ ចាប់តាំងពីពេលអធិដ្ឋាននោះមក មិនមានហេតុដែលត្រូវសួរថា «ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ជាធម្មសេនាបតី មានលក្ខណៈបែបណា ខ្ពស់ ទាប ខ្មៅ ស្រអែម ឬស?» ឡើយ ព្រោះព្រះថេរៈបានប្រាកដនៅចំពីមុខនៃទេវតាទាំងអស់ដែលអង្គុយនៅក្នុងគ្រប់ទិសទី ដូចជាព្រះចន្ទដែលស្ថិតនៅកណ្តាលអាកាសដូច្នោះឯង។ សូម្បីទេវតាទាំងអស់ដែលអង្គុយនៅជិតជង្គង់ខាងស្តាំក្តី នៅឯគែមចក្រវាឡក្តី ក៏បានឮសំឡេងរបស់ព្រះថេរៈកាលកំពុងសម្តែងធម៌ ដោយច្បាស់លាស់ដូចគ្នាពិតប្រាកដ។

ဧဝံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ထေရော အဇ္ဈတ္တသံယောဇနဉ္စ, အာဝုသောတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တန္တိ ကာမဘဝေါ. ဗဟိဒ္ဓါတိ ရူပါရူပဘဝေါ. ကိဉ္စာပိ ဟိ သတ္တာ ကာမဘဝေ အပ္ပံ ကာလံ ဝသန္တိ ကပ္ပဿ စတုတ္ထမေဝ ကောဋ္ဌာသံ, ဣတရေသု တီသု ကောဋ္ဌာသေသု ကာမဘဝေါ သုညော ဟောတိ တုစ္ဆော, ရူပဘဝေ ဗဟုံ ကာလံ ဝသန္တိ, တထာပိ တေသံ ယသ္မာ ကာမဘဝေ စုတိပဋိသန္ဓိယော ဗဟုကာ ဟောန္တိ, အပ္ပကာ ရူပါရူပဘဝေသု. ယတ္ထ စ စုတိပဋိသန္ဓိယော ဗဟုကာ, တတ္ထ အာလယောပိ ပတ္ထနာပိ အဘိလာသောပိ ဗဟု ဟောတိ. ယတ္ထ အပ္ပာ, တတ္ထ အပ္ပော. တသ္မာ ကာမဘဝေါ အဇ္ဈတ္တံ နာမ ဇာတံ, ရူပါရူပဘဝါ ဗဟိဒ္ဓါ နာမ. ဣတိ အဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ ကာမဘဝေ ဆန္ဒရာဂေါ အဇ္ဈတ္တသံယောဇနံ နာမ, ဗဟိဒ္ဓါသင်္ခါတေသု ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ ဗဟိဒ္ဓါသံယောဇနံ နာမ. ဩရမ္ဘာဂိယာနိ ဝါ ပဉ္စ သံယောဇနာနိ အဇ္ဈတ္တသံယောဇနံ နာမ, ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ ပဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါသံယောဇနံ နာမ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဩရံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု, တတ္ထ ဥပပတ္တိနိပ္ဖာဒနတော တံ ဩရံ ဘဇန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. ဥဒ္ဓံ ဝုစ္စတိ ရူပါရူပဓာတု, တတ္ထ ဥပပတ္တိနိပ္ဖာဒနတော တံ ဥဒ္ဓံ ဘဇန္တီတိ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ.

កាលអធិដ្ឋានយ៉ាងនេះហើយ ព្រះថេរៈក៏បានចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនានេះថា «ម្នាលអាវុសោ ទាំងអជ្ឈត្តសំយោជនៈ...»។ ក្នុងធម៌ទេសនានោះ ពាក្យថា «អជ្ឈត្តៈ» គឺកាមភព។ ពាក្យថា «ពហិទ្ធៈ» គឺរូបភពនិងអរូបភព។ ពិតណាស់ ទោះបីជាសត្វទាំងឡាយរស់នៅក្នុងកាមភពអស់កាលដ៏ខ្លី គឺត្រឹមតែមួយភាគបួននៃមហាកប្បក៏ដោយ ហើយក្នុងចំណែក ៣ ទៀតដែលក្រៅពីនោះ កាមភពតែងសូន្យទទេ ហើយសត្វទាំងឡាយរស់នៅក្នុងរូបភពអស់កាលដ៏យូរអង្វែងក៏ដោយ ទោះជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ ព្រោះហេតុតែការច្យុតិនិងបដិសន្ធិរបស់សត្វទាំងឡាយនោះ ក្នុងកាមភពមានច្រើន តែក្នុងរូបភពនិងអរូបភពមានតិច។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងភពណាដែលមានការច្យុតិនិងបដិសន្ធិច្រើន សេចក្តីអាល័យក្តី សេចក្តីប្រាថ្នាក្តី សេចក្តីចង់បានក្តី ក្នុងភពនោះតែងមានច្រើន ក្នុងភពណាដែលមានតិច សេចក្តីអាល័យជាដើមនោះក៏មានតិច។ ព្រោះហេតុនោះ កាមភពទើបឈ្មោះថា «អជ្ឈត្តៈ» (ខាងក្នុង) រូបភពនិងអរូបភពឈ្មោះថា «ពហិទ្ធៈ» (ខាងក្រៅ)។ យ៉ាងនេះ ឆន្ទរាគ (សេចក្តីតម្រេកដោយអំណាចតម្រេក) ក្នុងកាមភពដែលពោលថាជាអជ្ឈត្តៈ ឈ្មោះថា «អជ្ឈត្តសំយោជនៈ» ឆន្ទរាគក្នុងរូបភពនិងអរូបភពដែលពោលថាជាពហិទ្ធៈ ឈ្មោះថា «ពហិទ្ធាសំយោជនៈ»។ មួយយ៉ាងទៀត សំយោជនៈចំណែកខាងក្រោម (ឱរម្ភាគិយសំយោជនៈ) ទាំង ៥ ឈ្មោះថា «អជ្ឈត្តសំយោជនៈ» សំយោជនៈចំណែកខាងលើ (ឧទ្ធម្ភាគិយសំយោជនៈ) ទាំង ៥ ឈ្មោះថា «ពហិទ្ធាសំយោជនៈ»។ ក្នុងបទទាំងពីរនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ពាក្យ (វចនត្ថៈ)៖ កាមធាតុ លោកហៅថា «ឱរៈ» (ខាងក្រោម) ព្រោះតែញ៉ាំងបដិសន្ធិឱ្យកើតឡើងក្នុងកាមធាតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ឱរម្ភាគិយៈ (ធម៌ដែលជាប់ជំពាក់នឹងចំណែកខាងក្រោម)។ រូបធាតុនិងអរូបធាតុ លោកហៅថា «ឧទ្ធៈ» (ខាងលើ) ព្រោះតែញ៉ាំងបដិសន្ធិឱ្យកើតឡើងក្នុងរូបធាតុនិងអរូបធាតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ឧទ្ធម្ភាគិយៈ (ធម៌ដែលជាប់ជំពាក់នឹងចំណែកខាងលើ)។

ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေန အဇ္ဈတ္တသံယောဇနေန သံယုတ္တော ပုဂ္ဂလော အဇ္ဈတ္တသံယောဇနော, ဗဟိဒ္ဓါသံယောဇနေန သံယုတ္တော ပုဂ္ဂလော ဗဟိဒ္ဓါသံယောဇနော. ဥဘယမ္ပိ စေတံ န လောကိယဿ ဝဋ္ဋနိဿိတမဟာဇနဿ နာမံ. ယေသံ ပန ဘဝေါ ဒွေဓာ ပရိစ္ဆိန္နော, တေသံ သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမီနံ အရိယသာဝကာနံ ဧတံ နာမံ. ယထာ ဟိ မဟာအရညေ ခဒိရဝနသာလဝနာဒီနိ ထမ္ဘော တုလာသံဃာဋောတိ နာမံ န လဘန္တိ, ခဒိရဝနံ သာလဝနန္တိ နာမမေဝ လဘန္တိ. ယဒါ ပန တတော ရုက္ခာ တိဏှာယ ကုဌာရိယာ ဆိန္ဒိတွာ ထမ္ဘာဒိသဏ္ဌာနေန တစ္ဆိတာ ဟောန္တိ, တဒါ ထမ္ဘော တုလာသံဃာဋောတိ နာမံ လဘန္တိ. ဧဝမေဝံ အပရိစ္ဆိန္နဘဝေါ ဗဟလကိလေသော ပုထုဇ္ဇနော ဧတံ နာမံ န လဘတိ, ဘဝံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကိလေသေ တနုကေ ကတွာ ဌိတာ သောတာပန္နာဒယောဝ လဘန္တိ.

បុគ្គលដែលប្រកបដោយអជ្ឈត្តសំយោជនៈ តាមការចែកដែលបានពោលមកយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា «អជ្ឈត្តសំយោជនៈ» បុគ្គលដែលប្រកបដោយពហិទ្ធាសំយោជនៈ ឈ្មោះថា «ពហិទ្ធាសំយោជនៈ»។ សូម្បីឈ្មោះទាំងពីរនេះ ក៏មិនមែនជាឈ្មោះរបស់មហាជនជាលោកិយដែលនៅវិលវល់ក្នុងវដ្តសង្សារឡើយ តែថា ឈ្មោះនេះជាឈ្មោះរបស់ព្រះអរិយសាវ័កទាំងឡាយ មានព្រះសោតាបន្នៈ ព្រះសកទាគាមី និងព្រះអនាគាមី ដែលមានភពកំណត់ទុកជាពីរចំណែក។ ពិតណាស់ ដូចជាដើមឈើទាំងឡាយក្នុងព្រៃធំ មានព្រៃឈើធ្នង់ ព្រៃឈើសាលៈជាដើម មិនទាន់បានឈ្មោះថា សសរ ធ្នឹម ឬគ្រឿងបង្គុំឡើយ តែងបានត្រឹមតែឈ្មោះថា ព្រៃឈើធ្នង់ ព្រៃឈើសាលៈ ប៉ុណ្ណោះ។ លុះដល់ពេលដែលគេកាប់ដើមឈើទាំងនោះដោយពូថៅដ៏មុត ហើយច្រៀកកោសឱ្យមានសណ្ឋានជាសសរជាដើម ទើបបានឈ្មោះថា សសរ ធ្នឹម ឬគ្រឿងបង្គុំ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង បុថុជ្ជនដែលមានភពមិនទាន់បានកំណត់ មានកិលេសដ៏ក្រាស់ក្រែល មិនបាននូវឈ្មោះនេះឡើយ មានតែព្រះសោតាបន្នៈជាដើម ដែលបានកំណត់ភព និងធ្វើកិលេសឱ្យស្តើងស្រាលហើយគង់នៅ ទើបបាននូវឈ្មោះនេះ។

ဣမဿ စ ပနတ္ထဿ ဝိဘာဝနတ္ထံ ဣဒံ ဝစ္ဆကသာလောပမံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝစ္ဆကသာလံ ဟိ ကတွာ အန္တော ခါဏုကေ ကောဋ္ဋေတွာ ဝစ္ဆကေ ယောတ္တေဟိ ဗန္ဓိတွာ [Pg.36] တေသု ဥပနိဗန္ဓန္တိ, ယောတ္တေသု အပ္ပဟောန္တေသု ကဏ္ဏေသုပိ ဂဟေတွာ တတ္ထ ဝစ္ဆကေ ပဝေသေန္တိ, အန္တောသာလာယ ဩကာသေ အပ္ပဟောန္တေ ဗဟိ ခါဏုကေ ကောဋ္ဋေတွာပိ ဧဝမေဝ ကရောန္တိ. တတ္ထ ကောစိ အန္တောဗဒ္ဓေါ ဝစ္ဆကော ဗဟိနိပန္နော ဟောတိ, ကောစိ ဗဟိဗဒ္ဓေါ အန္တောနိပန္နော, ကောစိ အန္တောဗဒ္ဓေါ အန္တောဝ နိပန္နော, ကောစိ ဗဟိဗဒ္ဓေါ ဗဟိယေဝ နိပန္နော. ကောစိ အန္တောပိ အဗဒ္ဓေါဝ စရတိ, ဗဟိပိ အဗဒ္ဓေါဝ. တတ္ထ အန္တောဗဒ္ဓဿ ဗဟိနိပန္နဿ ဗန္ဓနံ ဒီဃံ ဟောတိ. သော ဟိ ဥဏှာဒိပီဠိတော နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဝစ္ဆကာနံ အဗ္ဘန္တရေ နိပဇ္ဇတိ. ဗဟိဗဒ္ဓေ အန္တောနိပန္နေပိ ဧသေဝ နယော. ယော ပန အန္တောဗဒ္ဓေါ အန္တောနိပန္နော, တဿ ဗန္ဓနံ ရဿံ ဟောတိ. ဗဟိဗဒ္ဓေ ဗဟိနိပန္နေပိ ဧသေဝ နယော. ဥဘောပိ ဟိ တေ ဒိဝသမ္ပိ ခါဏုကံ အနုပရိဂန္တွာ တတ္ထေဝ သယန္တိ. ယော ပန အန္တော အဗဒ္ဓေါ တတ္ထေဝ ဝစ္ဆကာနံ အန္တရေ ဝိစရတိ. အယံ သီလဝါ ဝစ္ဆကော ကဏ္ဏေ ဂဟေတွာ ဝစ္ဆကာနံ အန္တရေ ဝိဿဋ္ဌော ဒိဝသမ္ပိ အညတ္ထ အဂန္တွာ တတ္ထေဝ စရတိ. ဗဟိ အဗဒ္ဓေ တတ္ထေဝ ဝိစရန္တေပိ ဧသေဝ နယော.

ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីញ៉ាំងសេចក្តីនេះឲ្យច្បាស់លាស់ គប្បីជ្រាបឧបមាអំពីក្រោលកូនគោនេះ។ ព្រោះថា ពួកជនធ្វើក្រោលកូនគោហើយ បោះបង្គោលទាំងឡាយខាងក្នុងក្រោល ចងកូនគោទាំងឡាយដោយខ្សែព្រ័ត្រ រួចចងភ្ជាប់ទៅនឹងបង្គោលទាំងនោះ កាលបើខ្សែព្រ័ត្រមិនគ្រាន់គ្រាន់ ក៏ចាប់ត្រង់ត្រចៀកទាំងឡាយ ហើយបញ្ចូលកូនគោទាំងនោះទៅក្នុងក្រោលនោះ កាលបើទីកន្លែងក្នុងក្រោលមិនគ្រាន់គ្រាន់ សូម្បីបោះបង្គោលខាងក្រៅ ក៏ធ្វើដូច្នោះដែរ។ ក្នុងឧបមានោះ កូនគោខ្លះត្រូវគេចងខាងក្នុង តែដេកខាងក្រៅ កូនគោខ្លះត្រូវគេចងខាងក្រៅ តែដេកខាងក្នុង កូនគោខ្លះត្រូវគេចងខាងក្នុង ហើយក៏ដេកខាងក្នុងតែម្តង កូនគោខ្លះត្រូវគេចងខាងក្រៅ ហើយក៏ដេកខាងក្រៅតែម្តង។ កូនគោខ្លះ សូម្បីខាងក្នុងក៏មិនត្រូវគេចង ដើរទៅមក សូម្បីខាងក្រៅក៏មិនត្រូវគេចង ដើរទៅមក។ ក្នុងកូនគោទាំងនោះ កូនគោដែលគេចងខាងក្នុង តែដេកខាងក្រៅ ខ្សែចងរបស់វាវែង។ ព្រោះថាកូនគោនោះ កាលបើកម្តៅជាដើមបៀតបៀនហើយ ក៏ចេញទៅដេកខាងក្រៅ ក្នុងចន្លោះនៃកូនគោទាំងឡាយ។ សូម្បីក្នុងកូនគោដែលគេចងខាងក្រៅ តែដេកខាងក្នុង ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកកូនគោណាដែលគេចងខាងក្នុង ហើយដេកខាងក្នុង ខ្សែចងរបស់វាខ្លី។ សូម្បីក្នុងកូនគោដែលគេចងខាងក្រៅ ហើយដេកខាងក្រៅ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រោះថា កូនគោទាំងពីរនោះ សូម្បីពេញមួយថ្ងៃ ក៏ដើរព័ទ្ធជុំវិញបង្គោល ហើយដេកនៅកន្លែងនោះឯង។ ចំណែកកូនគោណាដែលមិនត្រូវគេចងខាងក្នុង តែងដើរទៅមកក្នុងចន្លោះនៃកូនគោទាំងឡាយក្នុងក្រោលនោះឯង។ កូនគោដែលមានសភាពស្លូតបូតនេះ គេចាប់ត្រង់ត្រចៀកលែងទៅក្នុងចន្លោះនៃកូនគោទាំងឡាយ សូម្បីពេញមួយថ្ងៃ ក៏មិនទៅកាន់ទីដទៃ តែងដើរទៅមកក្នុងទីនោះឯង។ សូម្បីក្នុងកូនគោដែលមិនត្រូវគេចងខាងក្រៅ តែងដើរទៅមកក្នុងទីនោះឯង ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

တတ္ထ ဝစ္ဆကသာလာ ဝိယ တယော ဘဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝစ္ဆကသာလာယံ ခါဏုကာ ဝိယ အဝိဇ္ဇာခါဏုကော. ဝစ္ဆကဗန္ဓနယောတ္တံ ဝိယ ဒသ သံယောဇနာနိ. ဝစ္ဆကာ ဝိယ တီသု ဘဝေသု နိဗ္ဗတ္တသတ္တာ. အန္တောဗဒ္ဓေါ ဗဟိသယိတဝစ္ဆကော ဝိယ ရူပါရူပဘဝေသု သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော. တေ ဟိ ကိဉ္စာပိ တတ္ထေဝ ဝသန္တိ, သံယောဇနံ ပန တေသံ ကာမာဝစရူပနိဗဒ္ဓမေဝ. ကေနဋ္ဌေန? အပ္ပဟီနဋ္ဌေန. ရူပါရူပဘဝေသု ပုထုဇ္ဇနောပိ ဧတေဟေဝ သင်္ဂဟိတော. သောပိ ဟိ ကိဉ္စာပိ တတ္ထ ဝသတိ, သံယောဇနံ ပနဿ ကာမာဝစရူပနိဗဒ္ဓမေဝ. ဗဟိဗဒ္ဓေါ အန္တောသယိတဝစ္ဆကော ဝိယ ကာမာဝစရေ အနာဂါမီ. သော ဟိ ကိဉ္စာပိ ကာမာဝစရေ ဝသတိ, သံယောဇနံ ပနဿ ရူပါရူပဘဝူပနိဗဒ္ဓမေဝ. အန္တောဗဒ္ဓေါ အန္တောနိပန္နော ဝိယ ကာမာဝစရေ သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော. တေ ဟိ သယမ္ပိ ကာမာဝစရေ ဝသန္တိ, သံယောဇနမ္ပိ တေသံ ကာမာဝစရူပနိဗဒ္ဓမေဝ. ဗဟိဗဒ္ဓေါ ဗဟိနိပန္နော ဝိယ ရူပါရူပဘဝေသု အနာဂါမီ. သော ဟိ သယမ္ပိ တတ္ထ ဝသတိ, သံယောဇနမ္ပိဿ ရူပါရူပဘဝူပနိဗဒ္ဓမေဝ. အန္တောအဗဒ္ဓေါ အန္တောဝိစရဏဝစ္ဆကော ဝိယ ကာမာဝစရေ ခီဏာသဝေါ. ဗဟိအဗဒ္ဓေါ ဗဟိဝိစရဏဝစ္ဆကော [Pg.37] ဝိယ ရူပါရူပဘဝေ ခီဏာသဝေါ. သံယောဇနေသု ပန သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတပရာမာသောတိ ဣမာနိ တီဏိ ဂစ္ဆန္တံ နိဝါရေန္တိ, ဂတံ ပဋိအာနေန္တိ. ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါတိ ဣမာနိ ပန ဒွေ သံယောဇနာနိ သမာပတ္တိယာ ဝါ အဝိက္ခမ္ဘေတွာ မဂ္ဂေန ဝါ အသမုစ္ဆိန္ဒိတွာ ရူပါရူပဘဝေ နိဗ္ဗတ္တိတုံ န သက္ကောတိ.

ក្នុងឧបមានោះ ភពទាំងបី គប្បីជ្រាបថាដូចជាក្រោលកូនគោ។ បង្គោលគឺអវិជ្ជា គប្បីជ្រាបថាដូចជាបង្គោលក្នុងក្រោលកូនគោ។ សំយោជនៈទាំងដប់ គប្បីជ្រាបថាដូចជាខ្សែព្រ័ត្រសម្រាប់ចងកូនគោ។ សត្វទាំងឡាយដែលកើតក្នុងភពទាំងបី គប្បីជ្រាបថាដូចជាកូនគោទាំងឡាយ។ ព្រះសោតាបន្ន និងព្រះសកទាគាមី ក្នុងរូបភព និងអរូបភព គប្បីជ្រាបថាដូចជាកូនគោដែលគេចងខាងក្នុង តែដេកខាងក្រៅ។ ព្រោះថា ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះ សូម្បីរស់នៅក្នុងភពទាំងនោះក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែសំយោជនៈរបស់ពួកលោក នៅតែចងភ្ជាប់ទៅនឹងកាមាវចរភពប៉ុណ្ណោះ។ ដោយអត្ថថាដូចម្តេច? ដោយអត្ថថា មិនទាន់លះបង់បានដោយមគ្គ។ សូម្បីបុថុជ្ជនក្នុងរូបភព និងអរូបភព ក៏ត្រូវរាប់បញ្ចូលជាមួយព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនេះដែរ។ ព្រោះថា សូម្បីបុថុជ្ជននោះ រស់នៅក្នុងភពនោះក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែសំយោជនៈរបស់គាត់ នៅតែចងភ្ជាប់ទៅនឹងកាមាវចរភពប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះអនាគាមីក្នុងកាមាវចរភព គប្បីជ្រាបថាដូចជាកូនគោដែលគេចងខាងក្រៅ តែដេកខាងក្នុង។ ព្រោះថា ព្រះអនាគាមីនោះ សូម្បីរស់នៅក្នុងកាមាវចរភពក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែសំយោជនៈរបស់លោក នៅតែចងភ្ជាប់ទៅនឹងរូបភព និងអរូបភពប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះសោតាបន្ន និងព្រះសកទាគាមីក្នុងកាមាវចរភព គប្បីជ្រាបថាដូចជាកូនគោដែលគេចងខាងក្នុង ហើយដេកខាងក្នុង។ ព្រោះថា ពួកលោកសូម្បីខ្លួនឯងក៏រស់នៅក្នុងកាមាវចរភព ហើយសំយោជនៈរបស់ពួកលោក ក៏នៅតែចងភ្ជាប់ទៅនឹងកាមាវចរភពប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះអនាគាមីក្នុងរូបភព និងអរូបភព គប្បីជ្រាបថាដូចជាកូនគោដែលគេចងខាងក្រៅ ហើយដេកខាងក្រៅ។ ព្រោះថា ព្រះអនាគាមីនោះ សូម្បីខ្លួនឯងក៏រស់នៅក្នុងភពនោះ ហើយសំយោជនៈរបស់លោក ក៏នៅតែចងភ្ជាប់ទៅនឹងរូបភព និងអរូបភពប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះខីណាសពក្នុងកាមាវចរភព គប្បីជ្រាបថាដូចជាកូនគោដែលមិនត្រូវគេចងខាងក្នុង តែងដើរទៅមកខាងក្នុង។ ព្រះខីណាសពក្នុងរូបភព និងអរូបភព គប្បីជ្រាបថាដូចជាកូនគោដែលមិនត្រូវគេចងខាងក្រៅ តែងដើរទៅមកខាងក្រៅ។ ចំណែកក្នុងសំយោជនៈទាំងឡាយ សំយោជនៈទាំងបីនេះគឺ សក្កាយទិដ្ឋិ វិចិកិច្ឆា និងសីលព្វតបរាមាស តែងហាមឃាត់សត្វដែលកំពុងទៅ តែងនាំត្រឡប់មកវិញនូវសត្វដែលទៅហើយ។ ចំណែកសំយោជនៈទាំងពីរនេះគឺ កាមច្ឆន្ទៈ និងព្យាបាទៈ បើបុគ្គលមិនបានកំចាត់ចេញដោយសមាបត្តិ ឬមិនបានកាត់ផ្តាច់ដោយមគ្គទេ គឺមិនអាចទៅកើតក្នុងរូបភព និងអរូបភពបានឡើយ។

ကတမော စာဝုသောတိ ဣဒံ ထေရော ယထာ နာမ ပုရိသော ဒွေ ရတနပေဠာ ပဿေ ဌပေတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဒွေ ဟတ္ထေ ပူရေတွာ သတ္တဝိဓံ ရတနံ ဘာဇေတွာ ဒဒေယျ, ဧဝံ ပဌမံ ရတနပေဠံ ဒတွာ ဒုတိယမ္ပိ တထေဝ ဒဒေယျ. ဧဝမေဝံ ‘‘အဇ္ဈတ္တသံယောဇနဉ္စ, အာဝုသော, ပုဂ္ဂလံ ဒေသေဿာမိ ဗဟိဒ္ဓါသံယောဇနဉ္စာ’’တိ ဣမာနိ ဒွေ ပဒါနိ မာတိကာဝသေန ဌပေတွာ ဣဒါနိ အဋ္ဌဝိဓာယ ပရိသာယ ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ ဝိတ္ထာရကထံ အာရဘိ.

ពាក្យថា Katamo cāvuso នេះ ព្រះថេរៈសម្តែងឡើង ប្រៀបដូចជាបុរសដាក់ប្រអប់រតនៈពីរនៅក្បែរខ្លួន ហើយបំពេញដៃទាំងពីរ ចែករំលែករតនៈ ៧ ប្រការ ដល់បរិស័ទដែលមកដល់ យ៉ាងណាមិញ គឺប្រគល់ប្រអប់រតនៈទីមួយឲ្យយ៉ាងមាំ រួចក៏ប្រគល់ប្រអប់រតនៈទីពីរឲ្យដូច្នោះដែរ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងណាមិញ ព្រះថេរៈបានតម្កល់ទុកនូវបទទាំងពីរនេះថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំនឹងសម្តែងនូវបុគ្គលដែលមានអជ្ឈត្តសំយោជនៈផង នូវបុគ្គលដែលមានពហិទ្ធាសំយោជនៈផង» ដោយអំណាចនៃមាតិកា ហើយឥឡូវនេះ ក៏បានចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវពិស្តារកថា ដើម្បីចែករំលែកបង្ហាញដល់បរិស័ទ ៨ ពួក ក៏ដូច្នោះដែរ។

တတ္ထ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. သီလဝါ ဟောတီတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေဟိ သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ. ဣတိ ထေရော ဧတ္တာဝတာ စ ကိရ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိ ဣမိနာ တတ္ထ ဇေဋ္ဌကသီလံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေသီတိ ဒီပဝိဟာရဝါသီ သုမ္မတ္ထေရော အာဟ. အန္တေဝါသိကော ပနဿ တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော အာဟ – ‘‘ဥဘယတ္ထာပိ ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ ဝုတ္တော. ပါတိမောက္ခသံဝရောယေဝ ဟိ သီလံ, ဣတရာနိ ပန တီဏိ သီလန္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနံ နာမ အတ္ထီ’’တိ အနနုဇာနန္တော ဥတ္တရိ အာဟ – ဣန္ဒြိယသံဝရော နာမ ဆဒွါရရက္ခာမတ္တကမေဝ, အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ ဓမ္မေန သမေန ပစ္စယုပ္ပတ္တိမတ္တကံ, ပစ္စယသန္နိဿိတံ ပဋိလဒ္ဓပစ္စယေ ‘‘ဣဒမတ္ထ’’န္တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနမတ္တကံ, နိပ္ပရိယာယေန ပန ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ. ယဿ သော ဘိန္နော, အယံ ဆိန္နသီသော ဝိယ ပုရိသော ဟတ္ထပါဒေ သေသာနိ ရက္ခိဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ယဿ ပန သော အရောဂေါ, အယံ အစ္ဆိန္နသီသော ဝိယ ပုရိသော ဇီဝိတံ သေသာနိ ပုန ပါကတိကာနိ ကတွာ ရက္ခိတုံ သက္ကောတိ. တသ္မာ သီလဝါတိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရံ ဥဒ္ဒိသိတွာ တံ ဝိတ္ထာရေန္တော ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိအာဒိမာဟာတိ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា idhā បានដល់ ក្នុងសាសនានេះ។ បទថា sīlavā hoti បានដល់ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល ដោយចតុបារិសុទ្ធិសីលទាំងឡាយ។ ព្រះសុមត្ថេរៈ ជាអ្នកគង់នៅក្នុងទីបវិហារ មានថេរដីកាថា «ព្រះថេរៈសំដៅយកចតុបារិសុទ្ធិសីលត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ហើយបានសម្តែងពង្រីកសីលដ៏ឧត្តមក្នុងចតុបារិសុទ្ធិសីលនោះ ដោយបទថា pātimokkhasaṃvarasaṃvuto នេះ»។ ចំណែកព្រះចូឡនាគត្ថេរ ជាសិស្សរបស់លោក និងជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដក បានពោលថា «សូម្បីក្នុងទីទាំងពីរ ព្រះអង្គសម្តែងតែបាតិមោក្ខសំវរសីលប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា បាតិមោក្ខសំវរសីលប៉ុណ្ណោះជាសីលពិតប្រាកដ ចំណែកធម៌ ៣ ទៀត គ្រាន់តែហៅថាសីលក្នុងទីខ្លះប៉ុណ្ណោះ» លោកមិនយល់ស្របតាមឡើយ ហើយបានពោលបន្ថែមទៀតថា «ឥន្ទ្រិយសំវរៈ គ្រាន់តែជាការរក្សាទ្វារទាំងប្រាំមួយប៉ុណ្ណោះ អាជីវបារិសុទ្ធិ គ្រាន់តែជាការកើតឡើងនៃបច្ច័យដោយធម៌និងដោយស្មើភាពប៉ុណ្ណោះ បច្ចយសន្និស្សិតៈ គ្រាន់តែជាការពិចារណាហើយប្រើប្រាស់នូវបច្ច័យដែលបានមកថា "មានប្រយោជន៍យ៉ាងនេះ" ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែដោយផ្ទាល់ បាតិមោក្ខសំវរសីលប៉ុណ្ណោះជាសីល។ បាតិមោក្ខសំវរសីលរបស់បុគ្គលណាធ្លាយហើយ បុគ្គលនោះមិនគួរពោលថា នឹងរក្សាធម៌ដែលសេសសល់បានឡើយ ប្រៀបដូចជាបុរសដែលដាច់ក្បាលហើយ មិនអាចរក្សាដៃនិងជើងបានឡើយ។ ចំណែកបាតិមោក្ខសំវរសីលរបស់បុគ្គលណាមិនធ្លាយ បុគ្គលនោះអាចធ្វើធម៌ដែលសេសសល់ឲ្យមានសភាពប្រក្រតីឡើងវិញ ហើយរក្សាទុកបាន ប្រៀបដូចជាបុរសដែលមិនដាច់ក្បាល អាចរក្សាជីវិតបានដូច្នោះដែរ។ ហេតុនោះ ព្រះថេរៈសំដៅយកបាតិមោក្ខសំវរសីលដោយបទថា sīlavā នេះ ហើយកាលនឹងពង្រីកសីលនោះ ទើបសម្តែងបទថា pātimokkhasaṃvarasaṃvuto ជាដើម» ដូច្នេះ។

တတ္ထ [Pg.38] ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရေန သမန္နာဂတော. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ အာစာရေန စ ဂေါစရေန စ သမ္ပန္နော. အဏုမတ္တေသူတိ အပ္ပမတ္တကေသု. ဝဇ္ဇေသူတိ အကုသလဓမ္မေသု. ဘယဒဿာဝီတိ ဘယဒဿီ. သမာဒါယာတိ သမ္မာ အာဒိယိတွာ. သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ တံ တံ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယိတွာ သိက္ခတိ. အပိစ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ ယံကိဉ္စိ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခာကောဋ္ဌာသေသု သိက္ခိတဗ္ဗံ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ, တံ သဗ္ဗံ သမ္မာ အာဒါယ သိက္ခတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပန သဗ္ဗာနေတာနိ ပါတိမောက္ခသံဝရာဒီနိ ပဒါနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄ အာဒယော) ဝုတ္တာနိ, စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဉ္စ သဗ္ဗာကာရေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿိတံ. အညတရံ ဒေဝနိကာယန္တိ ဆသု ကာမာဝစရဒေဝဃဋာသု အညတရံ ဒေဝဃဋံ. အာဂါမီ ဟောတီတိ ဟေဋ္ဌာ အာဂါမီ ဟောတိ. အာဂန္တာ ဣတ္ထတ္တန္တိ ဣတ္ထတ္တံ မာနုသကပဉ္စက္ခန္ဓဘာဝမေဝ အာဂန္တာ ဟောတိ. တတြူပပတ္တိကော ဝါ ဥပရူပပတ္တိကော ဝါ န ဟောတိ, ပုန ဟေဋ္ဌာဂါမီယေဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဣမိနာ အင်္ဂေန သုက္ခဝိပဿကဿ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဘိက္ခုနော ဟေဋ္ဌိမံ မဂ္ဂဒွယဉ္စေဝ ဖလဒွယဉ္စ ကထိတံ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា pātimokkhasaṃvarasaṃvuto បានដល់ ជាអ្នកប្រកបដោយបាតិមោក្ខសំវរសីល។ បទថា ācāragocarasampanno បានដល់ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយអាចារៈ និងគោចរៈ។ បទថា aṇumattesu បានដល់ ក្នុងទោសទាំងឡាយមានប្រមាណតិចតួច។ បទថា vajjesu បានដល់ ក្នុងអកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ បទថា bhayadassāvī បានដល់ ជាអ្នកឃើញដោយភ័យ។ បទថា samādāya បានដល់ កាន់យកដោយប្រពៃ។ បទថា sikkhati sikkhāpadesu បានដល់ កាន់យកដោយប្រពៃនូវសិក្ខាបទនោះៗ ហើយសិក្សា។ ម្យ៉ាងទៀត បទថា samādāya sikkhati sikkhāpadesu បានដល់ សិក្ខាបទណាដែលគប្បីសិក្សា ទោះជាកាយកម្មក្តី វចីកម្មក្តី ក្នុងចំណែកនៃសិក្ខាទាំងឡាយ សត្វតែងកាន់យកដោយប្រពៃនូវសិក្ខាបទទាំងអស់នោះ ហើយសិក្សា។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ ចំណែកសេចក្តីពិស្តារនៃបទទាំងឡាយមានបាតិមោក្ខសំវរសីលជាដើមទាំងអស់នេះ ខ្ញុំបានពោលរួចហើយក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ ហើយចតុបារិសុទ្ធិសីល ក៏ខ្ញុំបានចែករំលែកបង្ហាញដោយគ្រប់អាការៈហើយដែរ។ បទថា aññataraṃ devanikāyaṃ បានដល់ ពួកទេវតាណាមួយ ក្នុងចំណោមពួកទេវតាកាមាវចរទាំងប្រាំមួយថ្នាក់។ បទថា āgāmī hoti បានដល់ ជាអ្នកមកកាន់ភពខាងក្រោម។ បទថា āgantā itthattaṃ បានដល់ មកកាន់ភាពជាមនុស្សនេះ គឺភាពជាបញ្ចក្ខន្ធរបស់មនុស្សប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះថេរៈបង្ហាញថា មិនមែនជាអ្នកកើតក្នុងភពនោះ ឬកើតក្នុងភពខាងលើឡើយ គឺគ្រាន់តែជាអ្នកមកកាន់ភពខាងក្រោមវិញប៉ុណ្ណោះ។ ដោយអង្គនេះ ព្រះថេរៈសម្តែងនូវមគ្គថ្នាក់ក្រោមពីរ និងផលពីរ នៃភិក្ខុអ្នកចម្រើនធាតុកម្មដ្ឋាន ជាសុក្ខវិបស្សកៈ។

အညတရံ သန္တံ စေတောဝိမုတ္တိန္တိ အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု အညတရံ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိံ. သာ ဟိ ပစ္စနီကကိလေသာနံ သန္တတ္တာ သန္တာ, တေဟေဝ စ ကိလေသေဟိ စေတသော ဝိမုတ္တတ္တာ စေတောဝိမုတ္တီတိ ဝုစ္စတိ. အညတရံ ဒေဝနိကာယန္တိ ပဉ္စသု သုဒ္ဓါဝါသဒေဝနိကာယေသု အညတရံ. အနာဂန္တာ ဣတ္ထတ္တန္တိ ပုန ဣမံ ပဉ္စက္ခန္ဓဘာဝံ အနာဂန္တာ, ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကော န ဟောတိ, ဥပရူပပတ္တိကော ဝါ ဟောတိ တတ္ထေဝ ဝါ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ ဒဿေတိ. ဣမိနာ အင်္ဂေန သမာဓိကမ္မိကဿ ဘိက္ခုနော တယော မဂ္ဂါ တီဏိ စ ဖလာနိ ကထိတာနိ.

បទថា aññataraṃ santaṃ cetovimuttiṃ បានដល់ ចេតោវិមុត្តិដ៏ស្ងប់ណាមួយ ក្នុងសមាបត្តិទាំងប្រាំបី គឺចតុត្ថជ្ឈានសមាបត្តិណាមួយ។ ព្រោះថា ចតុត្ថជ្ឈានសមាបត្តិនោះ ហៅថា ស្ងប់ ព្រោះភាពស្ងប់រម្ងាប់នៃកិលេសជាបដិបក្ខ និងហៅថា ចេតោវិមុត្តិ ព្រោះចិត្តរួចផុតចាកកិលេសទាំងនោះឯង។ បទថា aññataraṃ devanikāyaṃ បានដល់ ពួកទេវតាណាមួយ ក្នុងពួកទេវតាជាន់សុទ្ធាវាសទាំងប្រាំ។ បទថា anāgantā itthattaṃ បានដល់ មិនត្រឡប់មកកាន់ភាពជាបញ្ចក្ខន្ធនេះទៀតឡើយ ព្រះថេរៈបង្ហាញថា មិនមែនជាអ្នកកើតក្នុងភពខាងក្រោមឡើយ គឺទៅកើតក្នុងភពខាងលើ ឬក៏បរិនិព្វានក្នុងភពនោះឯង។ ដោយអង្គនេះ ព្រះថេរៈសម្តែងនូវមគ្គបី និងផលបី នៃភិក្ខុអ្នកប្រកបដោយសមាធិកម្ម។

ကာမာနံယေဝ နိဗ္ဗိဒါယာတိ ဒုဝိဓာနမ္ပိ ကာမာနံ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ ဥက္ကဏ္ဌနတ္ထာယ. ဝိရာဂါယာတိ ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ. နိရောဓာယာတိ အပ္ပဝတ္တိကရဏတ္ထာယ. ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ပဋိပတ္တိံ ပဋိပန္နော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ သောတာပန္နဿ စ သကဒါဂါမိနော စ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂက္ခယတ္ထာယ အနာဂါမိမဂ္ဂဝိပဿနာ ကထိတာ ဟောတိ. ဘဝါနံယေဝါတိ တိဏ္ဏံ ဘဝါနံ. ဣမိနာ အနာဂါမိနော ဘဝရာဂက္ခယတ္ထာယ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိပဿနာ ကထိတာ ဟောတိ. တဏှာက္ခယာယ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ဣမိနာပိ [Pg.39] သောတာပန္နသကဒါဂါမီနံယေဝ ပဉ္စကာမဂုဏိကတဏှာက္ခယကရဏတ္ထံ အနာဂါမိမဂ္ဂဝိပဿနာ ကထိတာ. သော လောဘက္ခယာယာတိ ဣမိနာပိ အနာဂါမိနော ဘဝလောဘက္ခယတ္ထာယ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိပဿနာဝ ကထိတာ. အညတရံ ဒေဝနိကာယန္တိ သုဒ္ဓါဝါသေသွေဝ အညတရံ ဒေဝနိကာယံ. အနာဂန္တာ ဣတ္ထတ္တန္တိ ဣမံ ခန္ဓပဉ္စကဘာဝံ အနာဂန္တာ, ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကော န ဟောတိ, ဥပရူပပတ္တိကော ဝါ ဟောတိ, တတ္ထေဝ ဝါ ပရိနိဗ္ဗာယတိ.

បទថា kāmānaṃyeva nibbidāya បានដល់ ដើម្បីនឿយណាយ ដើម្បីធុញទ្រាន់នឹងកាមទាំងពីរប្រការ។ បទថា virāgāya បានដល់ ដើម្បីប្រាសចាកតម្រេក។ បទថា nirodhāya បានដល់ ដើម្បីរលត់ (មិនឲ្យកើតតទៅទៀត)។ បទថា paṭipanno hoti បានដល់ ជាអ្នកប្រតិបត្តិការប្រតិបត្តិ។ ព្រះថេរៈសំដៅយកត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ហើយសម្តែងនូវវិបស្សនានៃអនាគាមិមគ្គ ដើម្បីអស់ទៅនៃរាគៈដែលមានកាមគុណប្រាំជាអារម្មណ៍ របស់ព្រះសោតាបន្ន និងព្រះសកទាគាមី។ បទថា bhavānaṃyeva បានដល់ នៃភពទាំងបី។ ដោយបទនេះ ព្រះថេរៈសម្តែងនូវវិបស្សនានៃអរហត្តមគ្គ ដើម្បីអស់ទៅនៃភវរាគៈ របស់ព្រះអនាគាមី។ សូម្បីដោយបទថា taṇhākkhayāya paṭipanno hoti នេះ ព្រះថេរៈក៏សម្តែងនូវវិបស្សនានៃអនាគាមិមគ្គ ដើម្បីអស់ទៅនៃតណ្ហាដែលមានកាមគុណប្រាំជាអារម្មណ៍ របស់ព្រះសោតាបន្ន និងព្រះសកទាគាមីប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីដោយបទថា so lobhakkhayāya នេះ ព្រះថេរៈក៏សម្តែងនូវវិបស្សនានៃអរហត្តមគ្គប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីអស់ទៅនៃភវលោភៈ របស់ព្រះអនាគាមី។ បទថា aññataraṃ devanikāyaṃ បានដល់ ពួកទេវតាណាមួយ ក្នុងពួកទេវតាជាន់សុទ្ធាវាសទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ បទថា anāgantā itthattaṃ បានដល់ មិនត្រឡប់មកកាន់ភាពជាបញ្ចក្ខន្ធនេះទៀតឡើយ គឺមិនមែនជាអ្នកកើតក្នុងភពខាងក្រោមឡើយ តែជាអ្នកកើតក្នុងភពខាងលើ ឬក៏បរិនិព្វានក្នុងភពនោះឯង។

ဣတိ ပဌမေန အင်္ဂေန သုက္ခဝိပဿကဿ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဘိက္ခုနော ဟေဋ္ဌိမာနိ ဒွေ မဂ္ဂဖလာနိ ကထိတာနိ, ဒုတိယေန သမာဓိကမ္မိကဿ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ, ‘‘သော ကာမာန’’န္တိ ဣမိနာ သောတာပန္နသကဒါဂါမီနံ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂက္ခယာယ ဥပရိ အနာဂါမိမဂ္ဂဝိပဿနာ, ‘‘သော ဘဝါနံယေဝါ’’တိ ဣမိနာ အနာဂါမိဿ ဥပရိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိပဿနာ, ‘‘သော တဏှာက္ခယာယာ’’တိ ဣမိနာ သောတာပန္နသကဒါဂါမီနံ ပဉ္စကာမဂုဏိကတဏှာက္ခယာယ ဥပရိ အနာဂါမိမဂ္ဂဝိပဿနာ, ‘‘သော လောဘက္ခယာယာ’’တိ ဣမိနာ အနာဂါမိနော ဘဝလောဘက္ခယာယ ဥပရိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိပဿနာ ကထိတာတိ ဧဝံ ဆဟိ မုခေဟိ ဝိပဿနံ ကထေတွာ ဒေသနံ ယထာနုသန္ဓိံ ပါပေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု, သောတာပန္နာဒီနံ ပရိစ္ဆေဒေါဝ နာဟောသိ. ယထာ စ ဣမသ္မိံ သမာဂမေ, ဧဝံ မဟာသမယသုတ္တေ မင်္ဂလသုတ္တေ စ စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ္တေ စ ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု, သောတာပန္နာဒီနံ ဒေဝမနုဿာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ နာဟောသိ.

សរុបមក ដោយអង្គទីមួយ ព្រះថេរៈសម្តែងនូវមគ្គនិងផលថ្នាក់ក្រោមពីរ នៃភិក្ខុអ្នកចម្រើនធាតុកម្មដ្ឋាន ជាសុក្ខវិបស្សកៈ ដោយអង្គទីពីរ សម្តែងនូវមគ្គនិងផលបី នៃភិក្ខុអ្នកប្រកបដោយសមាធិកម្ម ដោយបទថា «so kāmānaṃ» នេះ សម្តែងនូវវិបស្សនានៃអនាគាមិមគ្គក្នុងថ្នាក់លើ ដើម្បីអស់ទៅនៃរាគៈដែលមានកាមគុណប្រាំជាអារម្មណ៍ របស់ព្រះសោតាបន្ន និងព្រះសកទាគាមី ដោយបទថា «so bhavānaṃyeva» នេះ សម្តែងនូវវិបស្សនានៃអរហត្តមគ្គក្នុងថ្នាក់លើ របស់ព្រះអនាគាមី ដោយបទថា «so taṇhākkhayāya» នេះ សម្តែងនូវវិបស្សនានៃអនាគាមិមគ្គក្នុងថ្នាក់លើ ដើម្បីអស់ទៅនៃតណ្ហាដែលមានកាមគុណប្រាំជាអារម្មណ៍ របស់ព្រះសោតាបន្ន និងព្រះសកទាគាមី ដោយបទថា «so lobhakkhayāya» នេះ សម្តែងនូវវិបស្សនានៃអរហត្តមគ្គក្នុងថ្នាក់លើ ដើម្បីអស់ទៅនៃភវលោភៈ របស់ព្រះអនាគាមី ព្រះថេរៈសម្តែងនូវវិបស្សនាដោយប្រការទាំងប្រាំមួយយ៉ាងនេះ រួចហើយក៏ញ៉ាំងទេសនាឲ្យសមស្របតាមអនុសន្ធិ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា ទេវតាទាំងឡាយមួយសែនកោដិ បានសម្រេចអរហត្តផល ចំណែកការកំណត់ប្រមាណនៃព្រះសោតាបន្នជាដើម គឺមិនមានឡើយ។ ក្នុងមហាសន្និបាតនេះ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីក្នុងមហាសមយសូត្រ ក្នុងមង្គលសូត្រ និងក្នុងចូឡរាហុលោវាទសូត្រ ក៏មានទេវតាទាំងឡាយមួយសែនកោដិ បានសម្រេចអរហត្តផល ហើយការកំណត់ប្រមាណនៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ មានព្រះសោតាបន្នជាដើម ក៏មិនមានឡើយ យ៉ាងនោះឯង។

သမစိတ္တာ ဒေဝတာတိ စိတ္တဿ သုခုမဘာဝသမတာယ သမစိတ္တာ. သဗ္ဗာပိ ဟိ တာ အတ္တနော အတ္တဘာဝေ သုခုမေ စိတ္တသရိက္ခကေ ကတွာ မာပေသုံ. တေန သမစိတ္တာ နာမ ဇာတာ. အပရေနပိ ကာရဏေန သမစိတ္တာ – ‘‘ထေရေန သမာပတ္တိ တာဝ ကထိတာ, သမာပတ္တိထာမော ပန န ကထိတော. မယံ ဒသဗလံ ပက္ကောသိတွာ သမာပတ္တိယာ ထာမံ ကထာပေဿာမာ’’တိ သဗ္ဗာပိ ဧကစိတ္တာ အဟေသုန္တိပိ သမစိတ္တာ. အပရမ္ပိ ကာရဏံ – ‘‘ထေရေန ဧကေန ပရိယာယေန သမာပတ္တိပိ သမာပတ္တိထာမောပိ ကထိတော, ကော နု ခေါ ဣမံ သမာဂမံ သမ္ပတ္တော, ကော န သမ္ပတ္တော’’တိ ဩလောကယမာနာ တထာဂတဿ အသမ္ပတ္တဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘မယံ တထာဂတံ ပက္ကောသိတွာ [Pg.40] ပရိသံ ပရိပုဏ္ဏံ ကရိဿာမာ’’တိ သဗ္ဗာပိ ဧကစိတ္တာ အဟေသုန္တိပိ သမစိတ္တာ. အပရမ္ပိ ကာရဏံ – အနာဂတေ ကောစိဒေဝ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မနုဿော ဝါ ‘‘အယံ ဒေသနာ သာဝကဘာသိတာ’’တိ အဂါရဝံ ကရေယျ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပက္ကောသိတွာ ဣမံ ဒေသနံ သဗ္ဗညုဘာသိတံ ကရိဿာမ. ဧဝံ အနာဂတေ ဂရုဘာဝနီယာ ဘဝိဿတီတိ သဗ္ဗာဝ ဧကစိတ္တာ အဟေသုန္တိပိ သမစိတ္တာ. အပရမ္ပိ ကာရဏံ – သဗ္ဗာပိ ဟိ တာ ဧကသမာပတ္တိလာဘိနိယော ဝါ အဟေသုံ ဧကာရမ္မဏလာဘိနိယော ဝါတိ ဧဝမ္ပိ သမစိတ္တာ.

ពាក្យថា Samacittā devatā (ទេវតាមានចិត្តស្មើគ្នា) សេចក្តីថា ឈ្មោះថា សមចិត្តៈ ព្រោះមានសភាពស្មើគ្នាដោយភាពល្អិតនៃចិត្ត។ ព្រោះថា ទេវតាទាំងឡាយនោះ សូម្បីទាំងអស់ ក៏បាននិម្មិតនូវអត្តភាពទាំងឡាយដ៏ល្អិតរបស់ខ្លួន ឲ្យស្រដៀងគ្នានឹងចិត្ត។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកមានចិត្តស្មើគ្នា។ មួយវិញទៀត ដែលឈ្មោះថា សមចិត្តៈ ព្រោះហេតុដទៃទៀតគឺ៖ ទេវតាទាំងអស់មានចិត្តតែមួយថា «ព្រះថេរៈសំដែងតែសមាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែកម្លាំងនៃសមាបត្តិមិនទាន់បានសំដែងឡើយ។ ពួកយើងនឹងនិមន្តព្រះទសពលមក ដើម្បីឲ្យទ្រង់សំដែងនូវកម្លាំងនៃសមាបត្តិ» ដូច្នេះ សូម្បីព្រោះហេតុនេះ ក៏ឈ្មោះថា សមចិត្តៈ។ ហេតុដទៃទៀតគឺ៖ ទេវតាទាំងឡាយកាលសម្លឹងមើលថា «ព្រះថេរៈបានសំដែងទាំងសមាបត្តិ ទាំងកម្លាំងនៃសមាបត្តិដោយបរិយាយមួយហើយ តើនរណាខ្លះបានមកកាន់មហាសន្និបាតនេះ នរណាមិនទាន់មក?» កាលឃើញថាព្រះតថាគតមិនទាន់យាងមកដល់ ក៏មានចិត្តតែមួយទាំងអស់គ្នាថា «ពួកយើងនឹងនិមន្តព្រះតថាគតមក ដើម្បីធ្វើឲ្យបរិស័ទពេញបរិបូណ៌» ដូច្នេះ សូម្បីព្រោះហេតុនេះ ក៏ឈ្មោះថា សមចិត្តៈ។ ហេតុដទៃទៀតគឺ៖ ក្នុងអនាគតកាល ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ទេវតា ឬមនុស្សណាមួយ គប្បីធ្វើសេចក្តីមិនគោរពថា «ទេសនានេះជាសាវកភាសិត» ពួកយើងនឹងនិមន្តព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមក ដើម្បីធ្វើឲ្យទេសនានេះទៅជាសព្វញ្ញូភាសិត យ៉ាងនេះ ទេសនានេះនឹងជាទីគោរពកោតក្រែងក្នុងអនាគតកាល ទេវតាទាំងអស់ក៏មានចិត្តតែមួយ ដូច្នេះ សូម្បីព្រោះហេតុនេះ ក៏ឈ្មោះថា សមចិត្តៈ។ ហេតុដទៃទៀតគឺ៖ ព្រោះថា ទេវតាទាំងអស់នោះ ជាអ្នកបានសម្រេចសមាបត្តិដូចគ្នា ឬជាអ្នកបានអារម្មណ៍តែមួយដូចគ្នា សូម្បីយ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថា សមចិត្តៈ។

ဟဋ္ဌာတိ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌာ အာမောဒိတာ ပမောဒိတာ. သာဓူတိ အာယာစနတ္ထေ နိပါတော. အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာတိ န ထေရဿ အနုကမ္ပံ ကာရုညံ အနုဒ္ဒယံ ပဋိစ္စ, န စ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ထေရဿ အနုကမ္ပိတဗ္ဗကိစ္စံ အတ္ထိ. ယသ္မိံ ဟိ ဒိဝသေ ထေရော သူကရခတလေဏဒွါရေ ဘာဂိနေယျဿ ဒီဃနခပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝေဒနာကမ္မဋ္ဌာနေ (မ. နိ. ၂.၂၀၆) ကထိယမာနေ တာလဝဏ္ဋံ ဂဟေတွာ သတ္ထာရံ ဗီဇမာနော ဌိတော ပရဿ ဝဍ္ဎိတဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ခုဒံ ဝိနောဒေန္တော ဝိယ ပရဿ သဇ္ဇိတပသာဓနံ သီသေ ပဋိမုဉ္စန္တော ဝိယ စ သာဝကပါရမိဉာဏဿ နိပ္ပဒေသတော မတ္ထကံ ပတ္တော, တသ္မိံယေဝ ဒိဝသေ ဘဂဝတာ အနုကမ္ပိတော နာမ. အဝသေသာနံ ပန တံ ဌာနံ သမ္ပတ္တာနံ ဒေဝမနုဿာနံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ ဂစ္ဆတု ဘဂဝါတိ ဘဂဝန္တံ ယာစိံသု.

ពាក្យថា Haṭṭhā (រីករាយ) សេចក្តីថា មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយ ស្រស់ស្រាយ ពេញចិត្ត។ ពាក្យថា Sādhu ជាសព្ទនិបាត ក្នុងន័យអង្វរករ។ ពាក្យថា Anukampaṃ upādāya (អាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ) សេចក្តីថា មិនមែនអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ សេចក្តីករុណា ឬសេចក្តីអាណិតចំពោះព្រះថេរៈឡើយ ហើយក្នុងទីនេះ ក៏គ្មានកិច្ចដែលត្រូវអនុគ្រោះដល់ព្រះថេរៈនោះដែរ។ ព្រោះថាក្នុងថ្ងៃណា ព្រះថេរៈកាលឈរយោលផ្លិតថ្វាយព្រះសាស្តា នៅទ្វារគុហាឈ្មោះសូករខតៈ ក្នុងខណៈដែលព្រះសាស្តាកំពុងសំដែងវេទនាកម្មដ្ឋាន ដល់ទីឃនខបរិព្វាជកជាក្មួយប្រុស ក៏បានដល់នូវកំពូលនៃសាវកបារមីញាណដោយមិនមានសេសសល់ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលបរិភោគភោជនដែលគេដួសទុកឲ្យអ្នកដទៃ ហើយបន្ទោបង់នូវសេចក្តីស្រេកឃ្លាន ឬប្រៀបដូចជាបុគ្គលពាក់គ្រឿងអលង្ការដែលគេរៀបចំទុកឲ្យអ្នកដទៃនៅលើក្បាលរបស់ខ្លួន ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ឈ្មោះថាព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បានអនុគ្រោះហើយ។ ប៉ុន្តែ ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយដែលមកដល់ទីនោះ បានក្រាបបង្គំទូលអង្វរព្រះមានព្រះភាគថា «សូមព្រះមានព្រះភាគយាងទៅ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ពួកទេវតានិងមនុស្សដែលនៅសេសសល់ចុះ»។

ဗလဝါ ပုရိသောတိ ဒုဗ္ဗလော ဟိ ခိပ္ပံ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ဗလဝါဝ သက္ကောတိ. တေနေတံ ဝုတ္တံ. သမ္မုခေ ပါတုရဟောသီတိ သမ္မုခဋ္ဌာနေ ပုရတောယေဝ ပါကဋော အဟောသိ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ‘‘ဣဓ သာရိပုတ္တာ’’တိအာဒိနာ နယေန အတ္တနော အာဂမနကာရဏံ အဝေါစ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘သစေ ကောစိ ဗာလော အကတညူ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဥပါသကော ဝါ ဥပါသိကာ ဝါ ဧဝံ စိန္တေယျ – ‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော မဟန္တံ ပရိသံ အလတ္ထ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧတ္တကံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဥသူယာယ ပရိသံ ဥဋ္ဌာပေတုံ အာဂတော’တိ. သော ဣမံ မယိ မနောပဒေါသံ ကတွာ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တေယျာ’’တိ. အထတ္တနော အာဂမနကာရဏံ ကထေန္တော ဧတံ ‘‘ဣဓ သာရိပုတ္တာ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ.

ពាក្យថា Balavā puriso (បុរសមានកម្លាំង) សេចក្តីថា ព្រោះបុរសទន់ខ្សោយមិនអាចបត់ឬលាតដៃជើងបានឆាប់រហ័សឡើយ មានតែបុរសមានកម្លាំងប៉ុណ្ណោះទើបអាចធ្វើបាន។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះ。 ពាក្យថា Sammukhe pāturahosi (បានប្រាកដចំពោះមុខ) សេចក្តីថា បានប្រាកដចំពោះមុខ គឺនៅខាងមុខតែម្តង។ ពាក្យថា Bhagavā etadavoca (ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់ពាក្យនេះ) សេចក្តីថា ទ្រង់បានត្រាស់ប្រាប់ពីហេតុនៃការយាងមករបស់ព្រះអង្គ ដោយន័យមានពាក្យថា «ម្នាលសារីបុត្ត ក្នុងទីនេះ» ជាដើម។ ឮថា ព្រះមានព្រះភាគមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើមានបុគ្គលពាល មិនដឹងគុណគេ ទោះជាភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឬឧបាសិកាក្តី គប្បីគិតយ៉ាងនេះថា “ព្រះសារីបុត្តត្ថេរបានបរិស័ទច្រើន ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមិនអាចអត់ទ្រាំនឹងបរិស័ទច្រើនមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះបាន ព្រោះសេចក្តីច្រណែន ទើបយាងមកដើម្បីឲ្យបរិស័ទបែកខ្ញែកគ្នា” ដូច្នេះ បុគ្គលនោះគប្បីធ្វើនូវការប្រទូស្តចិត្តចំពោះតថាគត ហើយទៅកើតក្នុងអបាយភូមិ»។ លំដាប់នោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងត្រាស់ប្រាប់ពីហេតុនៃការយាងមករបស់ព្រះអង្គ ទើបត្រាស់ពាក្យមានពាក្យថា «ម្នាលសារីបុត្ត ក្នុងទីនេះ» ជាដើម។

ဧဝံ [Pg.41] အတ္တနော အာဂမနကာရဏံ ကထေတွာ ဣဒါနိ သမာပတ္တိယာ ထာမံ ကထေတုံ တာ ခေါ ပန, သာရိပုတ္တ, ဒေဝတာ ဒသပိ ဟုတွာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသဝသေန ဝါ အတ္ထံ အာဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ သမာပတ္တိဝသေန ဝါ. ယသဝသေန တာဝ မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ ဒသ ဒသ ဧကဋ္ဌာနေ အဋ္ဌံသု, တာဟိ အပ္ပေသက္ခတရာ ဝီသတိ ဝီသတိ ဧကဋ္ဌာနေ အဋ္ဌံသု, တာဟိ အပ္ပေသက္ခတရာ…ပေ… သဋ္ဌိ သဋ္ဌိ ဧကဋ္ဌာနေ အဋ္ဌံသု. သမာပတ္တိဝသေန ပန ယာဟိ ပဏီတာ သမာပတ္တိ ဘာဝိတာ, တာ သဋ္ဌိ သဋ္ဌိ ဧကဋ္ဌာနေ အဋ္ဌံသု. ယာဟိ တတော ဟီနတရာ, တာ ပညာသ ပညာသ…ပေ… ယာဟိ တတော ဟီနတရာ သမာပတ္တိ ဘာဝိတာ…ပေ… တာ ဒသ ဒသ ဧကဋ္ဌာနေ အဋ္ဌံသု. ယာဟိ ဝါ ဟီနာ ဘာဝိတာ, တာ ဒသ ဒသ ဧကဋ္ဌာနေ အဋ္ဌံသု. ယာဟိ တတော ပဏီတတရာ ဘာဝိတာ, တာ ဝီသတိ ဝီသတိ. ယာဟိ တတော ပဏီတတရာ…ပေ… တာ သဋ္ဌိ သဋ္ဌိ ဧကဋ္ဌာနေ အဋ္ဌံသု.

ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់ត្រាស់ប្រាប់ពីហេតុនៃការយាងមករបស់ព្រះអង្គយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីនឹងសំដែងនូវកម្លាំងនៃសមាបត្តិ ទើបត្រាស់ពាក្យមានពាក្យថា «ម្នាលសារីបុត្ត ទេវតាទាំងឡាយនោះ សូម្បីដប់អង្គ...» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ គប្បីនាំយកសេចក្តីមកពន្យល់ដោយអំណាចនៃយសក្តី ដោយអំណាចនៃសមាបត្តិក្តី។ ក្នុងចំណោមនោះ ដោយអំណាចនៃយសជាមុនសិន៖ ទេវតាដែលមានសក្តិធំ ១០ អង្គៗ ឈរក្នុងទីកន្លែងតែមួយ ទេវតាដែលមានសក្តិតូចជាងនោះ ២០ អង្គៗ ឈរក្នុងទីកន្លែងតែមួយ ទេវតាដែលមានសក្តិតូចជាងនោះទៅទៀត...ល... ៦០ អង្គៗ ឈរក្នុងទីកន្លែងតែមួយ។ ចំណែកដោយអំណាចនៃសមាបត្តិវិញ៖ ទេវតាទាំងឡាយណាបានចម្រើនសមាបត្តិដ៏ឧត្តម ទេវតាទាំងនោះ ៦០ អង្គៗ ឈរក្នុងទីកន្លែងតែមួយ។ ទេវតាទាំងឡាយណាបានចម្រើនសមាបត្តិថយចុះជាងនោះ ទេវតាទាំងនោះ ៥០ អង្គៗ...ល... ទេវតាទាំងឡាយណាបានចម្រើនសមាបត្តិថយចុះជាងនោះទៅទៀត...ល... ទេវតាទាំងនោះ ១០ អង្គៗ ឈរក្នុងទីកន្លែងតែមួយ។ ឬមួយ ទេវតាទាំងឡាយណាបានចម្រើនសមាបត្តិដ៏ថោកទាប ទេវតាទាំងនោះ ១០ អង្គៗ ឈរក្នុងទីកន្លែងតែមួយ។ ទេវតាទាំងឡាយណាបានចម្រើនសមាបត្តិដ៏ឧត្តមជាងនោះ ទេវតាទាំងនោះ ២០ អង្គៗ ឈរក្នុងទីកន្លែងតែមួយ ទេវតាទាំងឡាយណាបានចម្រើនសមាបត្តិដ៏ឧត្តមជាងនោះទៅទៀត...ល... ទេវតាទាំងនោះ ៦០ អង្គៗ ឈរក្នុងទីកន្លែងតែមួយ។

အာရဂ္ဂကောဋိနိတုဒနမတ္တေတိ အာရဂ္ဂကောဋိယာ ပတနမတ္တေ ဩကာသေ. န စ အညမညံ ဗျာဗာဓေန္တီတိ ဧဝံ သမ္ဗာဓေ ဌာနေ တိဋ္ဌန္တိယောပိ အညမညံ န ဗျာဗာဓေန္တိ န ဃဋ္ဋေန္တိ, အသမ္ပီဠာ အသမ္ဗာဓာဝ အဟေသုံ. ‘‘တဝ ဟတ္ထော မံ ဗာဓတိ, တဝ ပါဒေါ မံ ဗာဓတိ, တွံ မံ မဒ္ဒန္တီ ဌိတာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗကာရဏံ နာဟောသိ. တတ္ထ နူနာတိ တသ္မိံ ဘဝေ နူန. တထာစိတ္တံ ဘာဝိတန္တိ တေနာကာရေန စိတ္တံ ဘာဝိတံ. ယေန တာ ဒေဝတာတိ ယေန တထာဘာဝိတေန စိတ္တေန တာ ဒေဝတာ ဒသပိ ဟုတွာ…ပေ… တိဋ္ဌန္တိ, န စ အညမညံ ဗျာဗာဓေန္တီတိ. ဣဓေဝ ခေါတိ သာသနေ ဝါ မနုဿလောကေ ဝါ ဘုမ္မံ, ဣမသ္မိံယေဝ သာသနေ ဣမသ္မိံယေဝ မနုဿလောကေတိ အတ္ထော. တာသဉှိ ဒေဝတာနံ ဣမသ္မိံယေဝ မနုဿလောကေ ဣမသ္မိံယေဝ စ သာသနေ တံ စိတ္တံ ဘာဝိတံ, ယေန တာ သန္တေ ရူပဘဝေ နိဗ္ဗတ္တာ, တတော စ ပန အာဂန္တွာ ဧဝံ သုခုမေ အတ္တဘာဝေ မာပေတွာ ဌိတာ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ကဿပဒသဗလဿ သာသနေ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တဒေဝတာပိ အတ္ထိ, သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ပန ဧကာဝ အနုသာသနီ ဧကံ သာသနန္တိ ကတွာ ‘‘ဣဓေဝ ခေါ, သာရိပုတ္တာ’’တိ အညဗုဒ္ဓါနံ သာသနမ္ပိ ဣမမေဝ သာသနံ ကရောန္တော အာဟ. ဧတ္တာဝတာ တထာဂတေန သမာပတ္တိယာ ထာမော ကထိတော.

ពាក្យថា Āraggakoṭinitudanamatte (ត្រឹមតែចុងដែកស្រួចចាក់ចុះ) សេចក្តីថា ក្នុងឱកាសត្រឹមតែចុងដែកស្រួចធ្លាក់ចុះ។ ពាក្យថា Na ca aññamaññaṃ byābādhenti (ហើយមិនបៀតបៀនគ្នាទៅវិញទៅមក) សេចក្តីថា សូម្បីតែឈរក្នុងទីដ៏ចង្អៀតយ៉ាងនេះ ក៏មិនបៀតបៀនគ្នា មិនប៉ះទង្គិចគ្នា គឺមិនចង្អៀតណែន មិនថប់ដង្ហើមឡើយ។ ហេតុដែលត្រូវនិយាយថា «ដៃរបស់អ្នកបៀតបៀនខ្ញុំ ជើងរបស់អ្នកបៀតបៀនខ្ញុំ អ្នកឈរជាន់ខ្ញុំ» ដូច្នេះ មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Tattha nūna សេចក្តីថា ពិតណាស់ ក្នុងភពនោះ។ ពាក្យថា Tathācittaṃ bhāvitaṃ សេចក្តីថា បានចម្រើនចិត្តដោយអាការៈយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា Yena tā devatā សេចក្តីថា ដោយចិត្តដែលបានចម្រើនយ៉ាងនោះ ទើបទេវតាទាំងឡាយនោះ សូម្បីដប់អង្គ...ល... ឈរនៅបាន ហើយមិនបៀតបៀនគ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ ដូច្នេះ គប្បីជ្រាប។ ពាក្យថា Idheva kho ជាសត្តមីវិភត្ត សំដៅយកក្នុងសាសនា ឬក្នុងមនុស្សលោក គឺមានសេចក្តីថា ក្នុងសាសនានេះឯង ក្នុងមនុស្សលោកនេះឯង។ ព្រោះថា ចិត្តនោះរបស់ទេវតាទាំងឡាយនោះ គឺបានចម្រើនក្នុងមនុស្សលោកនេះឯង និងក្នុងសាសនានេះឯង ដែលជាហេតុនាំឲ្យទេវតាទាំងនោះទៅកើតក្នុងរូបភពដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ ហើយចាកចេញពីភពនោះមក និម្មិតអត្តភាពដ៏ល្អិតឈរនៅយ៉ាងនេះ។ ក្នុងរឿងនោះ ទោះបីជាមានទេវតាដែលបានសម្រេចមគ្គផលទាំង ៣ ក្នុងសាសនារបស់ព្រះទសពលព្រះនាមកស្សបៈ ហើយទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោកក៏ដោយ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គមានតែមួយ សាសនាក៏មានតែមួយ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលសារីបុត្ត ក្នុងទីនេះឯង» ដោយទ្រង់ធ្វើសាសនារបស់ព្រះពុទ្ធដទៃទៀត ឲ្យដូចជាសាសនានេះឯង។ ប៉ុណ្ណេះ ព្រះតថាគតជាការសំដែងនូវកម្លាំងនៃសមាបត្តិហើយ។

ဣဒါနိ [Pg.42] သာရိပုတ္တတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ တန္တိဝသေန အနုသာသနိံ ကထေန္တော တသ္မာတိဟ, သာရိပုတ္တာတိ အာဟ. တတ္ထ တသ္မာတိ ယသ္မာ တာ ဒေဝတာ ဣဓေဝ သန္တံ သမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ သန္တေ ဘဝေ နိဗ္ဗတ္တာ, တသ္မာ. သန္တိန္ဒြိယာတိ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ သန္တတာယ နိဗ္ဗုတတာယ ပဏီတတာယ သန္တိန္ဒြိယာ. သန္တမာနသာတိ မာနသဿ သန္တတာယ နိဗ္ဗုတတာယ ပဏီတတာယ သန္တမာနသာ. သန္တံယေဝ ဥပဟာရံ ဥပဟရိဿာမာတိ ကာယစိတ္တူပဟာရံ သန္တံ နိဗ္ဗုတံ ပဏီတံယေဝ ဥပဟရိဿာမ. သဗြဟ္မစာရီသူတိ သမာနံ ဧကုဒ္ဒေသတာဒိံ ဗြဟ္မံ စရန္တေသု သဟဓမ္မိကေသု. ဧဝဉှိ ဝေါ, သာရိပုတ္တ, သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ဧတ္တကေန ဝါရေန ဘဂဝါ ဒေသနံ သဗ္ဗညုဘာသိတံ အကာသိ. အနဿုန္တိ နဋ္ဌာ ဝိနဋ္ဌာ. ယေ ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ နာဿောသုန္တိ ယေ အတ္တနော ပါပိကံ တုစ္ဆံ နိရတ္ထကံ ဒိဋ္ဌိံ နိဿာယ ဣမံ ဧဝရူပံ ဓမ္မဒေသနံ သောတုံ န လဘိံသူတိ ယထာနုသန္ဓိနာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសំដែងឱវាទអនុសាសនី ដោយអំណាចនៃការរៀបចំគម្ពីរ ផ្ដើមចំពោះព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលសារីបុត្ត ព្រោះហេតុនោះ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Tasmā (ព្រោះហេតុនោះ) សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែទេវតាទាំងឡាយនោះ បានសម្រេចសមាបត្តិដ៏ស្ងប់ក្នុងសាសនានេះ ហើយទៅកើតក្នុងភពដ៏ស្ងប់ ហេតុនោះ។ ពាក្យថា Santindriyā (មានឥន្ទ្រិយស្ងប់រម្ងាប់) សេចក្តីថា មានឥន្ទ្រិយទាំង ៥ ស្ងប់រម្ងាប់ រលត់ និងឧត្តម។ ពាក្យថា Santamānasā (មានចិត្តស្ងប់រម្ងាប់) សេចក្តីថា មានចិត្តស្ងប់រម្ងាប់ រលត់ និងឧត្តម។ ពាក្យថា Santaṃyeva upahāraṃ upaharissāma (ពួកយើងនឹងនាំមកនូវតង្វាយដ៏ស្ងប់រម្ងាប់) សេចក្តីថា ពួកយើងនឹងនាំមកនូវការបូជាថ្វាយដោយកាយនិងចិត្តដ៏ស្ងប់ រលត់ និងឧត្តម។ ពាក្យថា Sabrahmacārīsu សេចក្តីថា ក្នុងសហធម្មិកទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ មានការសំដែងបាតិមោក្ខស្មើគ្នាជាដើម។ ព្រះមានព្រះភាគបានធ្វើទេសនានេះឲ្យជាសព្វញ្ញូភាសិត ដោយវារៈមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះថា «ម្នាលសារីបុត្ត ពួកអ្នកគប្បីសិក្សាយ៉ាងនេះឯង»។ ពាក្យថា Anassuṃ សេចក្តីថា វិនាសហើយ សូន្យបង់ហើយ។ ពាក្យថា Ye imaṃ dhammapariyāyaṃ nāssosuṃ សេចក្តីថា ពួកជនណាដែលអាស្រ័យមិច្ឆាទិដ្ឋិដ៏លាមក ទទេ និងមិនមានប្រយោជន៍របស់ខ្លួន ហើយមិនបានស្តាប់ធម្មទេសនាមានសភាពយ៉ាងនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាដោយអនុសន្ធិយ៉ាងនេះ។

၃၈. ဆဋ္ဌေ ဝရဏာယံ ဝိဟရတီတိ ဝရဏာ နာမ ဧကံ နဂရံ, တံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ. ကာမရာဂါဘိနိဝေသဝိနိဗန္ဓပလိဂေဓပရိယုဋ္ဌာနဇ္ဈောသာနဟေတူတိ ကာမရာဂါဘိနိဝေသဟေတု, ကာမရာဂဝိနိဗန္ဓဟေတု, ကာမရာဂပလိဂေဓဟေတု, ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌာနဟေတု, ကာမရာဂအဇ္ဈောသာနဟေတူတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယွာယံ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာမရာဂေါ, တဿာဘိနိဝေသာဒိဟေတု. ကာမရာဂေန အဘိနိဝိဋ္ဌတ္တာ ဝိနိဗဒ္ဓတ္တာ တသ္မိံယေဝ စ ကာမရာဂေ မဟာပင်္ကေ ဝိယ ပလိဂေဓတ္တာ အနုပဝိဋ္ဌတ္တာ တေနေဝ စ ကာမရာဂေန ပရိယုဋ္ဌိတတ္တာ ဂဟိတတ္တာ ကာမရာဂေနေဝ စ အဇ္ဈောသိတတ္တာ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဟိတတ္တာတိ. ဒိဋ္ဌိရာဂါဒိပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဒိဋ္ဌိရာဂေါတိ ပနေတ္ထ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကရာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပုရတ္ထိမေသု ဇနပဒေသူတိ ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနတော သာဝတ္ထိဇနပဒေါ ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေ ဟောတိ, ထေရော စ နိသီဒန္တောပိ တတောမုခေါဝ နိသိန္နော, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဥဒါဟာရံ ဥဒါဟရိ. ယထာ ဟိ ယံ တေလံ မာနံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, ဝိဿန္ဒိတွာ ဂစ္ဆတိ, တံ အဝသေသကောတိ ဝုစ္စတိ. ယဉ္စ ဇလံ တဠာကံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆတိ[Pg.43], တံ ဩဃောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမေဝံ ယံ ပီတိဝစနံ ဟဒယံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, အဓိကံ ဟုတွာ အန္တော အသဏ္ဌဟိတွာ ဗဟိ နိက္ခမတိ, တံ ဥဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝရူပံ ပီတိမယဝစနံ နိစ္ဆာရေသီတိ အတ္ထော.

៣៨. ក្នុងសូត្រទី ៦ ពាក្យថា Varaṇāyaṃ viharati (គង់នៅក្នុងក្រុងវរណា) សេចក្តីថា ក្រុងមួយឈ្មោះវរណា ព្រះថេរៈគង់អាស្រ័យនឹងក្រុងនោះ។ ពាក្យថា Kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu សេចក្តីថា ព្រោះហេតុគឺការចូលទៅស្ទាបអង្អែលដោយកាមរាគ ព្រោះហេតុគឺការជំពាក់ដោយកាមរាគ ព្រោះហេតុគឺការជ្រុលជ្រប់ដោយកាមរាគ ព្រោះហេតុគឺការគ្របសង្កត់ដោយកាមរាគ ព្រោះហេតុគឺការជាប់ចិត្តដោយកាមរាគ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យដែលពោលនេះ មានន័យថា កាមរាគណាដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យកាមគុណទាំង ៥ ព្រោះហេតុមានការចូលទៅស្ទាបអង្អែលជាដើមនៃកាមរាគនោះ។ ព្រោះតែការចូលទៅស្ទាបអង្អែលដោយកាមរាគ ព្រោះតែការជំពាក់ចិត្ត ព្រោះតែការជ្រុលជ្រប់ចូលទៅក្នុងកាមរាគនោះ ដូចជាការលិចចុះទៅក្នុងភក់ដ៏ធំ ព្រោះតែការគ្របសង្កត់និងការចាប់យកដោយកាមរាគនោះឯង និងព្រោះតែការជាប់ចិត្តដោយកាមរាគនោះឯង គឺការលេបចូលទៅនិងការកាន់យកដោយសព្វគ្រប់។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមានទិដ្ឋិរាគជាដើម ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដូចគ្នា។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា Diṭṭhirāgo គbbyiជ្រាបថាជា រាគៈដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យមិច្ឆាទិដ្ឋិ ៦២ ប្រការ។ ពាក្យថា Puratthimesu janapadesu (ក្នុងជនបទទាំងឡាយខាងកើត) សេចក្តីថា ស្រុកសាវត្ថីស្ថិតនៅទិសខាងកើតពីកន្លែងដែលព្រះថេរៈគង់នៅ ហើយព្រះថេរៈសូម្បីកាលគង់ ក៏គង់បែរព្រះភក្ត្រទៅរកស្រុកសាវត្ថីនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Udānaṃ udānesi (បានបន្លឺឧទាន) សេចក្តីថា បានបន្លឺនូវវាចាឧទាន។ ព្រោះថា ប្រៀបដូចជាប្រេងណាដែលរង្វាល់មិនអាចវាល់ទុកបាន ក៏ហូរហៀរចេញទៅ ប្រេងនោះហៅថា អវសេសកៈ យ៉ាងណាមិញ។ ទឹកណាដែលទំនប់មិនអាចទប់ទុកបាន ក៏ហូរជន់លិចទៅ ទឹកនោះហៅថា ឱឃៈ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងនោះឯង វាចាដែលកើតអំពីបីតិណាដែលចិត្តមិនអាចទប់ទុកបាន ក៏មានសភាពលើសលប់ មិនស្ថិតនៅក្នុងចិត្ត ក៏ធ្លាយចេញមកខាងក្រៅ វាចានោះហៅថា ឧទាន គឺមានសេចក្តីថា ទ្រង់បានបន្លឺនូវវាចាដែលពេញដោយបីតិមានសភាពយ៉ាងនេះ។

၃၉. သတ္တမေ ဂုန္ဒာဝနေတိ ဧဝံ နာမကေ ဝနေ. ဥပသင်္ကမီတိ ‘‘မဟာကစ္စာနတ္ထေရော ကိရ နာမ အတ္တနော ပိတုမတ္တမ္ပိ အယျကမတ္တမ္ပိ ဒိသွာ နေဝ အဘိဝါဒေတိ န ပစ္စုဋ္ဌေတိ န အာသနေန နိမန္တေတီ’’တိ သုတွာ ‘‘န သက္ကာ ဧတ္တကေန နိဋ္ဌံ ဂန္တုံ, ဥပသင်္ကမိတွာ နံ ပရိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဘုတ္တပါတရာသော ယေနာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တေနုပသင်္ကမိ. ဇိဏ္ဏေတိ ဇရာဇိဏ္ဏေ. ဝုဒ္ဓေတိ ဝယောဝုဒ္ဓေ. မဟလ္လကေတိ ဇာတိမဟလ္လကေ. အဒ္ဓဂတေတိ ဒီဃကာလဒ္ဓါနံ အတိက္ကန္တေ. ဝယောအနုပ္ပတ္တေတိ ပစ္ဆိမဝယံ အနုပ္ပတ္တေ. တယိဒံ, ဘော ကစ္စာန, တထေဝါတိ, ဘော ကစ္စာန, ယံ တံ အမှေဟိ ကေဝလံ သုတမေဝ, တံ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌေန သမေတိ. တသ္မာ တံ တထေဝ, န အညထာ. န ဟိ ဘဝံ ကစ္စာနော ဗြာဟ္မဏေတိ ဣဒံ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အယံ ကိရဿ အဓိပ္ပာယော – အမှေ ဧဝံ မဟလ္လကေ ဒိသွာ ဘောတော ကစ္စာနဿ အဘိဝါဒနမတ္တမ္ပိ ပစ္စုဋ္ဌာနမတ္တမ္ပိ အာသနေန နိမန္တနမတ္တမ္ပိ နတ္ထီတိ. န သမ္ပန္နမေဝါတိ န ယုတ္တမေဝ န အနုစ္ဆဝိကမေဝ.

៣៩. ក្នុងសូត្រទី ៧ ពាក្យថា Gundāvane សេចក្តីថា ក្នុងព្រៃដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ (ព្រៃគុន្ទាវ័ន)។ ពាក្យថា Upasaṅkami (បានចូលទៅរក) សេចក្តីថា ព្រោះបានឮថា «ឮថា ព្រះមហាកច្ចានត្ថេរ ឃើញបុគ្គលដែលមានអាយុស្មើនឹងឪពុករបស់ខ្លួនក្តី ស្មើនឹងជីតារបស់ខ្លួនក្តី ស្មើនឹងជីដូនជីតារបស់ខ្លួនក្តី ក៏មិនថ្វាយបង្គំ មិនក្រោកទទួល មិននិមន្តឲ្យអង្គុយលើអាសនៈឡើយ» ទើបគិតថា «មិនអាចសម្រេចសេចក្តីត្រឹមតែពាក្យឮប៉ុណ្ណេះបានឡើយ អាត្មាអញនឹងចូលទៅរកដើម្បីស៊ើបសួរគាត់» លុះបរិភោគអាហារពេលព្រឹករួចហើយ ក៏ចូលទៅរកព្រះមហាកច្ចានៈដ៏មានអាយុគង់នៅ។ ពាក្យថា Jiṇṇe សេចក្តីថា គ្រាំគ្រាដោយជរា។ ពាក្យថា Vuddhe សេចក្តីថា ចាស់ដោយវ័យ。 ពាក្យថា Mahallake សេចក្តីថា ចាស់ទុំដោយជាតិ។ ពាក្យថា Addhagate សេចក្តីថា កន្លងហួសនូវកាលដ៏វែងឆ្ងាយ។ ពាក្យថា Vayoanuppatte សេចក្តីថា ដល់នូវវ័យចុងក្រោយ (បច្ឆិមវ័យ)។ ពាក្យថា Tayidaṃ, bho kaccāna, tatheva សេចក្តីថា បពិត្រកច្ចានៈដ៏ចម្រើន រឿងណាដែលពួកយើងគ្រាន់តែបានឮមក រឿងនោះក៏ត្រូវគ្នានឹងការដែលបានឃើញនេះឯង ព្រោះហេតុនោះ រឿងនោះគឺយ៉ាងនោះឯង មិនមែនជាយ៉ាងដទៃឡើយ។ ពាក្យថា Na hi bhavaṃ kaccāno brāhmaṇe នេះ ព្រាហ្មណ៍ពោលសំដៅយកខ្លួនឯង។ ឮថា បំណងរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះគឺយ៉ាងនេះថា «កាលឃើញពួកយើងដែលចាស់ទុំយ៉ាងនេះ សូម្បីតែការថ្វាយបង្គំ ការក្រោកទទួល ឬការនិមន្តឲ្យអង្គុយលើអាសនៈរបស់លោកកច្ចានៈដ៏ចម្រើន ក៏មិនមានឡើយ»។ ពាក្យថា Na sampannameva សេចក្តីថា មិនសមគួរឡើយ មិនសក្តិសមឡើយ។

ထေရော ဗြာဟ္မဏဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘အယံ ဗြာဟ္မဏော နေဝ ဝုဒ္ဓေ ဇာနာတိ န ဒဟရေ, အာစိက္ခိဿာမိဿ ဝုဒ္ဓေ စ ဒဟရေ စာ’’တိ ဒေသနံ ဝဍ္ဎေန္တော အတ္ထိ ဗြာဟ္မဏာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဇာနတာတိ သဗ္ဗံ နေယျံ ဇာနန္တေန. ပဿတာတိ တဒေဝ ဟတ္ထေ ဌပိတံ အာမလကံ ဝိယ ပဿန္တေန. ဝုဒ္ဓဘူမီတိ ယေန ကာရဏေန ဝုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတိ, တံ ကာရဏံ. ဒဟရဘူမီတိ ယေန ကာရဏေန ဒဟရော နာမ ဟောတိ, တံ ကာရဏံ. အာသီတိကောတိ အသီတိဝဿဝယော. နာဝုတိကောတိ နဝုတိဝဿဝယော. ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ဝတ္ထုကာမေ ကိလေသကာမေတိ ဒုဝိဓေပိ ကာမေ ကမနဝသေန ပရိဘုဉ္ဇတိ. ကာမမဇ္ဈာဝသတီတိ ဒုဝိဓေပိ ကာမေ ဃရေ ဃရဿာမိကော ဝိယ ဝသတိ အဓိဝသတိ. ကာမပရိယေသနာယ ဥဿုကောတိ ဒုဝိဓာနမ္ပိ ကာမာနံ ပရိယေသနတ္ထံ ဥဿုက္ကမာပန္နော. ဗာလော န ထေရောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ သော န ထေရော ဗာလော မန္ဒောတွေဝ ဂဏနံ ဂစ္ဆတိ. ဝုတ္တံ ဟေတံ –

ព្រះថេរៈ (មហាកច្ចាយនៈ) បានស្តាប់ពាក្យរបស់ព្រាហ្មណ៍ (កន្ទរាយនៈ) ហើយ គិតថា «ព្រាហ្មណ៍នេះ មិនស្គាល់ទាំងមនុស្សចាស់ មិនស្គាល់ទាំងមនុស្សក្មេងឡើយ អាត្មាអញនឹងប្រាប់ដល់ព្រាហ្មណ៍នោះ នូវលក្ខណៈរបស់មនុស្សចាស់ និងមនុស្សក្មេង» កាលនឹងពង្រីកទេសនា ទើបសម្តែងពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «အတ្ថិ ព្រាហ្មណ»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «ជានតា» សេចក្តីថា ដោយព្រះអង្គដែលដឹងនូវនេយ្យធម៌ទាំងពួង។ ពាក្យថា «បស្សតា» សេចក្តីថា ដោយព្រះអង្គដែលឃើញនូវនេយ្យធម៌នោះឯង ដូចជាផ្លែខ្វិតដែលដាក់នៅលើបាតដៃ។ ពាក្យថា «វុឌ្ឍភូមិ» សេចក្តីថា ហេតុដែលនាំឲ្យហៅថាជាមនុស្សចាស់ គឺហេតុនោះឯង។ ពាក្យថា «ទហរភូមិ» សេចក្តីថា ហេតុដែលនាំឲ្យហៅថាជាមនុស្សក្មេង គឺហេតុនោះឯង។ ពាក្យថា «អាសីតិកោ» សេចក្តីថា មានអាយុ ៨០ ឆ្នាំ។ ពាក្យថា «នាវុតិកោ» សេចក្តីថា មានអាយុ ៩០ ឆ្នាំ។ ពាក្យថា «កាមេ បរិភុញ្ជតិ» សេចក្តីថា តែងសេពនូវកាមទាំងពីរយ៉ាង គឺវត្ថុកាម និងកិលេសកាម ដោយអំណាចនៃតម្រេក។ ពាក្យថា «កាមមជ្ឈាវសតិ» សេចក្តីថា តែងរស់នៅ គ្រប់គ្រងលើកាមទាំងពីរយ៉ាង ដូចជាម្ចាស់ផ្ទះនៅក្នុងផ្ទះ។ ពាក្យថា «កាមបរិយេសនាយ ឧស្សុកោ» សេចក្តីថា ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងការស្វែងរកកាមទាំងពីរយ៉ាង។ ពាក្យថា «ពាលោ ន ថេរោត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ» សេចក្តីថា បុគ្គលនោះ មិនរាប់ថាជាព្រះថេរៈឡើយ តែងរាប់ថាជាមនុស្សពាល ជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកពាក្យនេះថា៖

‘‘န [Pg.44] တေန ထေရော သော ဟောတိ, ယေနဿ ပလိတံ သိရော;

ပရိပက္ကော ဝယော တဿ, မောဃဇိဏ္ဏောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၆၀);

«បុគ្គលមិនមែនឈ្មោះថាជាថេរៈ ព្រោះតែមានក្បាលស្កូវនោះឡើយ, បុគ្គលនោះមានវ័យចាស់ជុំវិញហើយ គេហៅថាជាអ្នកចាស់ទទេ (ឥតការ)»។

ဒဟရောတိ တရုဏော. ယုဝါတိ ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော. သုသုကာဠကေသောတိ သုဋ္ဌု ကာဠကေသော. ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတောတိ ယေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော ယုဝါ, တံ ယောဗ္ဗနံ ဘဒြံ လဒ္ဓကန္တိ ဒဿေတိ. ပဌမေန ဝယသာတိ ပဌမဝယော နာမ တေတ္တိံသ ဝဿာနိ, တေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ပဏ္ဍိတော ထေရောတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ သော ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ပဏ္ဍိတောတိ စ ထေရောတိ စ ဂဏနံ ဂစ္ဆတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

ពាក្យថា «ទហរោ» សេចក្តីថា ក្មេងខ្ចី។ ពាក្យថា «យុវា» សេចក្តីថា ប្រកបដោយវ័យក្មេងខ្ចី។ ពាក្យថា «សុសុការកេសោ» សេចក្តីថា មានសក់ខ្មៅរលោងល្អ។ ពាក្យថា «ភទ្រេន យោព្វនេន សមន្នាគតោ» សេចក្តីថា វ័យក្មេងខ្ចីដែលបុគ្គលប្រកបហើយ ទើបហៅថាជាយុវជននោះ ជាវ័យដ៏ល្អ គួរទទួលបាន។ ពាក្យថា «បឋមេន វយសា» ក្នុងពាក្យនេះ សេចក្តីថា បឋមវ័យ គឺអាយុ ៣៣ ឆ្នាំ បុគ្គលប្រកបដោយបឋមវ័យនោះ នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា «បណ្ឌិតោ ថេរោត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ» សេចក្តីថា បុគ្គលមានសភាពបែបនោះ តែងរាប់ថាជាបណ្ឌិតផង ជាព្រះថេរៈផង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកពាក្យនេះទៀតថា៖

‘‘ယမှိ သစ္စဉ္စ ဓမ္မော စ, အဟိံသာ သံယမော ဒမော;

သ ဝေ ဝန္တမလော ဓီရော, ထေရော ဣတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၆၁);

«សច្ចៈក្តី ធម៌ក្តី អហិង្សាក្តី សញ្ញមក្តី ទមក្តី មាននៅក្នុងបុគ្គលណា បុគ្គលនោះឯង ជាអ្នកមានមន្ទិលខ្ជាក់ចោលហើយ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាខ្ជាប់ខ្ជួន តែងហៅថាជាថេរៈ»។

၄၀. အဋ္ဌမေ စောရာ ဗလဝန္တော ဟောန္တီတိ ပက္ခသမ္ပန္နာ, ပရိဝါရသမ္ပန္နာ, ဓနသမ္ပန္နာ, နိဝါသဋ္ဌာနသမ္ပန္နာ, ဝါဟနသမ္ပန္နာ စ ဟောန္တိ. ရာဇာနော တသ္မိံ သမယေ ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တီတိ တသ္မိံ သမယေ ရာဇာနော တာသံ သမ္ပတ္တီနံ အဘာဝေန ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ. အတိယာတုန္တိ ဗဟိဒ္ဓါ ဇနပဒစာရိကံ စရိတွာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ အန္တောနဂရံ ပဝိသိတုံ. နိယျာတုန္တိ ‘‘စောရာ ဇနပဒံ ဝိလုမ္ပန္တိ မဒ္ဒန္တိ, တေ နိသေဓေဿာမာ’’တိ ပဌမယာမေ ဝါ မဇ္ဈိမယာမေ ဝါ ပစ္ဆိမယာမေ ဝါ နိက္ခမိတုံ ဖာသုကံ န ဟောတိ. တတော ဥဋ္ဌာယ စောရာ မနုဿေ ပေါထေတွာ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ပစ္စန္တိမေ ဝါ ဇနပဒေ အနုသညာတုန္တိ ဂါမံ ဝါသကရဏတ္ထာယ သေတုံ အတ္ထရဏတ္ထာယ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာပနတ္ထာယ သာလာဒီနံ ကရဏတ္ထာယ ပစ္စန္တိမေ ဇနပဒေ အနုသညာတုမ္ပိ န သုခံ ဟောတိ. ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနန္တိ အန္တောနဂရဝါသီနံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ. ဗာဟိရာနိ ဝါ ကမ္မန္တာနီတိ ဗဟိဂါမေ အာရာမေ ခေတ္တကမ္မန္တာနိ. ပါပဘိက္ခူ ဗလဝန္တော ဟောန္တီတိ ပက္ခုတ္တရာ ယသုတ္တရာ ပုညဝန္တော ဗဟုကေဟိ ဥပဋ္ဌာကေဟိ စ ဥပဋ္ဌာကီဟိ စ သမန္နာဂတာ ရာဇရာဇမဟာမတ္တသန္နိဿိတာ. ပေသလာ ဘိက္ခူ တသ္မိံ သမယေ ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တီတိ တသ္မိံ သမယေ ပိယသီလာ ဘိက္ခူ တာသံ သမ္ပတ္တီနံ အဘာဝေန ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ. တုဏှီဘူတာ တုဏှီဘူတာဝ သံဃမဇ္ဈေ သင်္ကသာယန္တီတိ [Pg.45] နိဿဒ္ဒါ ဟုတွာ သံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နာ ကိဉ္စိ ဧကဝစနမ္ပိ မုခံ ဥက္ခိပိတွာ ကထေတုံ အသက္ကောန္တာ ပဇ္ဈာယန္တာ ဝိယ နိသီဒန္တိ. တယိဒန္တိ တဒေတံ ကာရဏံ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တဝိပလ္လာသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

៤០. ក្នុងសូត្រទី ៨ ពាក្យថា «ចោរា ពលវន្តោ ហោន្តិ» សេចក្តីថា ជាអ្នកមានបក្សពួក មានបរិវារ មានទ្រព្យសម្បត្តិ មានទីលំនៅ និងមានយានជំនិះបរិបូណ៌។ ពាក្យថា «រាជានោ តស្មិំ សមយេ ទុព្វលា ហោន្តិ» សេចក្តីថា ក្នុងសម័យនោះ ពួកស្តេចតែងតែទន់ខ្សោយ ព្រោះខ្វះខាតនូវសម្បត្តិទាំងនោះ។ ពាក្យថា «អតិយាតុំ» សេចក្តីថា ដើម្បីត្រឡប់ចូលមកក្នុងក្រុងវិញតាមចិត្តចង់ ក្រោយពីបានត្រេចទៅកាន់ជនបទខាងក្រៅ។ ពាក្យថា «និយ្យាតុំ» សេចក្តីថា កាលបើគិតថា «ពួកចោរតែងប្លន់បំផ្លាញជនបទ យើងនឹងទៅហាមឃាត់ពួកវា» ដូច្នេះ ការចេញទៅក្នុងបឋមយាមក្តី មជ្ឈិមយាមក្តី បច្ឆិមយាមក្តី មិនងាយស្រួលឡើយ។ ចាប់ពីពេលនោះមក ពួកចោរតែងវាយដំដណ្តើមយកទ្រព្យពីមនុស្សទាំងឡាយហើយចាកចេញទៅ។ ពាក្យថា «បច្ចន្តិមេ វា ជនបទេ អនុសញ្ញាតុំ» សេចក្តីថា សូម្បីការត្រេចទៅកាន់ជនបទដាច់ស្រយាល ដើម្បីធ្វើភូមិ ដើម្បីសង់ស្ពាន ដើម្បីជីកស្រះទឹក ឬដើម្បីសង់សាលាជាដើម ក៏មិនងាយស្រួលឡើយ។ ពាក្យថា «ព្រាហ្មណគហបតិកានំ» សេចក្តីថា ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីដែលរស់នៅក្នុងក្រុង។ ពាក្យថា «ពាហិរានិ វា កម្មន្តានិ» សេចក្តីថា ការងារក្នុងសួនច្បារ ឬការងារស្រែចម្ការនៅខាងក្រៅភូមិ។ ពាក្យថា «បាបភិក្ខូ ពលវន្តោ ហោន្តិ» សេចក្តីថា ភិក្ខុទ្រុស្តសីលទាំងឡាយ ជាអ្នកមានបក្សពួកច្រើន មានយសសក្តិធំ មានលាភសក្ការៈ ប្រកបដោយឧបដ្ឋាក និងឧបដ្ឋាយិកាច្រើន ទាំងអាស្រ័យនឹងស្តេច និងមហាមាត្យរបស់ស្តេច។ ពាក្យថា «បេសលា ភិក្ខូ តស្មិំ សមយេ ទុព្វលា ហោន្តិ» សេចក្តីថា ក្នុងសម័យនោះ ភិក្ខុអ្នកមានសីលជាទីស្រឡាញ់ តែងតែទន់ខ្សោយ ព្រោះខ្វះខាតនូវសម្បត្តិទាំងនោះ។ ពាក្យថា «តុណ្ហីភូតា តុណ្ហីភូតាវ សង្ឃមជ្ឈេ សង្កសាយន្តិ» សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុទាំងនោះ តែងស្ងៀមស្ងាត់ អង្គុយក្នុងកណ្តាលសង្ឃ មិនអាចបើកមាត់និយាយសូម្បីតែមួយម៉ាត់ឡើយ តែងអង្គុយស្រងូតស្រងាត់ដូចជាអ្នកគិតច្រើន។ ពាក្យថា «តយិទំ» សេចក្តីថា ហេតុនោះឯង។ ចំណែកឯសុក្កបក្ខ គប្បីដឹងដោយការត្រឡប់សេចក្តីផ្ទុយពីនេះវិញ។

၄၁. နဝမေ မိစ္ဆာပဋိပတ္တာဓိကရဏဟေတူတိ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိယာ ကာရဏဟေတု ပဋိပဇ္ဇနဟေတူတိ အတ္ထော. ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလန္တိ သဟဝိပဿနကံ မဂ္ဂံ. ဧဝရူပေါ ဟိ သဟဝိပဿနကံ မဂ္ဂံ အာရာဓေတုံ သမ္ပာဒေတုံ ပူရေတုံ န သက္ကောတိ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တဝိပလ္လာသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ ကထိတော.

៤១. ក្នុងសូត្រទី ៩ ពាក្យថា «មិច្ឆាបដិបត្តាធិករណហេតុ» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនៃការប្រតិបត្តិខុស គឺព្រោះការប្រព្រឹត្តខុស នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា «ញាយំ ធម្មំ កុសលំ» សេចក្តីថា នូវអរិយមគ្គដែលប្រកបដោយវិបស្សនា។ ព្រោះថា បុគ្គលមានសភាពបែបនោះ មិនអាចនឹងសម្រេច មិនអាចនឹងបំពេញនូវមគ្គដែលប្រកបដោយវិបស្សនាឡើយ។ ចំណែកឯសុក្កបក្ខ គប្បីដឹងដោយការត្រឡប់សេចក្តីផ្ទុយពីនេះវិញ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវមគ្គរួមជាមួយវិបស្សនា។

၄၂. ဒသမေ ဒုဂ္ဂဟိတေဟီတိ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဂဟိတေဟိ. ဗျဉ္ဇနပ္ပတိရူပကေဟီတိ ဗျဉ္ဇနသော ပတိရူပကေဟိ အက္ခရစိတြတာယ လဒ္ဓကေဟိ. အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စ ပဋိဗာဟန္တီတိ သုဂ္ဂဟိတသုတ္တန္တာနံ အတ္ထဉ္စ ပါဠိဉ္စ ပဋိဗာဟန္တိ, အတ္တနော ဒုဂ္ဂဟိတသုတ္တန္တာနံယေဝ အတ္ထဉ္စ ပါဠိဉ္စ ဥတ္တရိတရံ ကတွာ ဒဿေန္တိ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တဝိပလ္လာသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သာသနဿ ဝုဒ္ဓိ စ ပရိဟာနိ စ ကထိတာတိ.

៤២. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា «ទុគ្គហិតេហិ» សេចក្តីថា ដែលកាន់យកខុសលំដាប់។ ពាក្យថា «ព្យញ្ជនប្បដិរូបកេហិ» សេចក្តីថា ដោយព្យញ្ជនៈក្លែងក្លាយ ដែលបានមកដោយភាពល្អិតល្អន់នៃអក្សរ។ ពាក្យថា «អត្ថញ្ច ធម្មញ្ច បដិពាហន្តិ» សេចក្តីថា តែងរារាំងនូវអត្ថ និងបាលីនៃសូត្រទាំងឡាយដែលកាន់យកត្រឹមត្រូវល្អហើយ តែងធ្វើអត្ថ និងបាលីនៃសូត្រទាំងឡាយដែលខ្លួនកាន់យកខុសនោះឯង ឲ្យលើសលុបជាង ហើយបង្ហាញប្រាប់។ ចំណែកឯសុក្កបក្ខ គប្បីដឹងដោយការត្រឡប់សេចក្តីផ្ទុយពីនេះវិញ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវសេចក្តីចម្រើន និងសេចក្តីសាបសូន្យនៃព្រះសាសនា។

သမစိတ္တဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

សមចិត្តវគ្គ ទី ៤ ចប់។

၅. ပရိသဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

៥. ពណ៌នាអំពីបរិសវគ្គ

၄၃. ပဉ္စမဿ ပဌမေ ဥတ္တာနာတိ ပါကဋာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာ. ဂမ္ဘီရာတိ ဂုဠှာ ပဋိစ္ဆန္နာ. ဥဒ္ဓတာတိ ဥဒ္ဓစ္စေန သမန္နာဂတာ. ဥန္နဠာတိ ဥဂ္ဂတနဠာ, ဥဋ္ဌိတတုစ္ဆမာနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စပလာတိ ပတ္တစီဝရမဏ္ဍနာဒိနာ စာပလ္လေန ယုတ္တာ. မုခရာတိ မုခခရာ ခရဝစနာ. ဝိကိဏ္ဏဝါစာတိ အသံယတဝစနာ ဒိဝသမ္ပိ နိရတ္ထကဝစနပလာပိနော. မုဋ္ဌဿတီတိ ဝိဿဋ္ဌသတိနော. အသမ္ပဇာနာတိ နိပ္ပညာ. အသမာဟိတာတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာမတ္တဿာပိ အလာဘိနော. ပါကတိန္ဒြိယာတိ ပကတိယာ ဌိတေဟိ ဝိဝဋေဟိ အရက္ခိတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတာ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တဝိပလ္လာသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

៤៣. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៥ ពាក្យថា «ឧត្តានា» សេចក្តីថា ច្បាស់លាស់ មិនលាក់លៀម។ ពាក្យថា «គម្ភីរា» សេចក្តីថា ជ្រាលជ្រៅ លាក់កំបាំង។ ពាក្យថា «ឧទ្ធតា» សេចក្តីថា ប្រកបដោយឧទ្ធច្ចៈ។ ពាក្យថា «ឧន្នឡា» សេចក្តីថា មានមានះដូចជាដើមបបុសដែលដុះឡើងខ្ពស់ទទេ គឺមានមានះដ៏សូន្យទទេដែលកើតឡើង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា «ចបលា» សេចក្តីថា ប្រកបដោយភាពឃ្លេងឃ្លោង មានការតុបតែងលម្អនូវបាត្រ និងចីវរជាដើម។ ពាក្យថា «មុខរា» សេចក្តីថា មានមាត់រឹង មានវាចាទ្រគោះបោះបោក。 ពាក្យថា «វិកិណ្ណវាចា» សេចក្តីថា មានវាចាមិនសង្រួម តែងនិយាយពាក្យឥតប្រយោជន៍ពេញមួយថ្ងៃ។ ពាក្យថា «មុដ្ឋស្សតិ» សេចក្តីថា មានស្មារតីភ្លេចភ្លាំង។ ពាក្យថា «អសម្បជានា» សេចក្តីថា មិនមានប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា «អសមាဟិតា» សេចក្តីថា សូម្បីតែសមាធិត្រឹមតែចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ ក៏មិនបានសម្រេច។ ពាក្យថា «បាកតិន្ទ្រិយា» សេចក្តីថា ប្រកបដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងសភាពធម្មតា គឺបើកចំហ មិនបានគ្រប់គ្រងថែរក្សាឡើយ។ ចំណែកឯសុក្កបក្ខ គប្បីដឹងដោយការត្រឡប់សេចក្តីផ្ទុយពីនេះវិញ។

၄၄. ဒုတိယေ [Pg.46] ဘဏ္ဍနဇာတာတိ ဘဏ္ဍနံ ဝုစ္စတိ ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ, တံ တေသံ ဇာတန္တိ ဘဏ္ဍနဇာတာ. တထာ ‘‘မယံ တုမှေ ဒဏ္ဍာပေဿာမ ဗန္ဓာပေဿာမာ’’တိအာဒိဝစနပ္ပဝတ္တိယာ သဉ္ဇာတကလဟာ. အယံ တာဝ ဂိဟီသု နယော. ပဗ္ဗဇိတာ ပန အာပတ္တိဝီတိက္ကမဝါစံ ဝဒန္တာ ကလဟဇာတာ နာမ. ဝိဝါဒါပန္နာတိ ဝိရုဒ္ဓဝါဒံ အာပန္နာ. မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာတိ ဂုဏာနံ ဆိန္ဒနဋ္ဌေန ဒုဗ္ဘာသိတာ ဝါစာ မုခသတ္တိယောတိ ဝုစ္စန္တိ, တာဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဇ္ဈန္တာ. သမဂ္ဂါတိ ဧကကမ္မံ ဧကုဒ္ဒေသော သမသိက္ခတာတိ ဧတေသံ ကရဏေန သမဂ္ဂတာယ သဟိတာ. ပိယစက္ခူဟီတိ မေတ္တာစက္ခူဟိ.

៤៤. ក្នុងសូត្រទី ២ ពាក្យថា «ភណ្ឌនជាតា» ក្នុងពាក្យនេះ ពាក្យថា «ភណ្ឌនៈ» គឺការរអ៊ូរទាំ ឬការសម្តែងអាការៈមិនគាប់ចិត្ត ដែលជាបុព្វភាគនៃការឈ្លោះប្រកែកគ្នា, ការរអ៊ូរទាំជាដើមនោះ កើតឡើងហើយដល់ជនទាំងឡាយនោះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «ភណ្ឌនជាតា»។ ម្យ៉ាងទៀត ជនទាំងឡាយដែលមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នាកើតឡើងហើយ ដោយការនិយាយពាក្យជាដើមថា «យើងនឹងធ្វើឲ្យអ្នករាល់គ្នាត្រូវពិន័យ នឹងធ្វើឲ្យអ្នករាល់គ្នាត្រូវជាប់ចំណង» នេះជាណយចំពោះគ្រហស្ថជាមុនសិន។ ចំណែកឯពួកបព្វជិត កាលនិយាយពាក្យដែលជាហេតុឲ្យកន្លងវិន័យ ឈ្មោះថា «កលហជាតា»។ ពាក្យថា «វិវាទាបន្នា» សេចក្តីថា ដល់នូវការនិយាយទាស់ទែងគ្នា។ ពាក្យថា «មុខសត្តី信 វិទុទន្តា» សេចក្តីថា វាចាដែលពោលមិនល្អ ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងកាត់ផ្តាច់នូវគុណធម៌ ហៅថា «មុខសត្តិ» ពួកភិក្ខុទាំងឡាយតែងចាក់ដោតគ្នាទៅវិញទៅមកដោយលំពែងគឺមាត់ទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា «សមគ្គា» សេចក្តីថា ជាអ្នកព្រមព្រៀងគ្នា ដោយការធ្វើនូវសង្ឃកម្មជាមួយគ្នា មានឧទ្ទេសជាមួយគ្នា និងមានសិក្ខាស្មើគ្នា។ ពាក្យថា «បិយចក្ខូហិ» សេចក្តីថា ដោយចក្ខុដែលប្រកបដោយមេត្តា។

၄၅. တတိယေ အဂ္ဂဝတီတိ ဥတ္တမပုဂ္ဂလဝတီ, အဂ္ဂါယ ဝါ ဥတ္တမာယ ပဋိပတ္တိယာ သမန္နာဂတာ. တတော ဝိပရီတာ အနဂ္ဂဝတီ. ဗာဟုလိကာတိ စီဝရာဒိဗာဟုလ္လာယ ပဋိပန္နာ. သာသနံ သိထိလံ ဂဏှန္တီတိ သာထလိကာ. ဩက္ကမနေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ဧတ္ထ ဩက္ကမနံ ဝုစ္စတိ အဝဂမနဋ္ဌေန ပဉ္စ နီဝရဏာနိ, တေန ပဉ္စနီဝရဏပူရဏေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဝိဝေကေတိ ဥပဓိဝိဝေကေ နိဗ္ဗာနေ. နိက္ခိတ္တဓုရာတိ တိဝိဓေပိ ဝိဝေကေ ဩရောပိတဓုရာ. န ဝီရိယံ အာရဘန္တီတိ ဒုဝိဓမ္ပိ ဝီရိယံ န ကရောန္တိ. အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာတိ ပုဗ္ဗေ အပ္ပတ္တဿ ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဝိသေသဿ ပတ္တိအတ္ထာယ. ဣတရံ ပဒဒွယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပစ္ဆိမာ ဇနတာတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကအန္တေဝါသိကဇနော. ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇတီတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ ကတံ အနုကရောန္တော ဒိဋ္ဌဿ တေသံ အာစာရဿ အနုဂတိံ အာပဇ္ဇတိ နာမ. သေသံ ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៤៥. ក្នុងសូត្រទី ៣ ពាក្យថា «អគ្គវតី» សេចក្តីថា មានបុគ្គលដ៏ប្រសើរ ឬថា ប្រកបដោយការប្រតិបត្តិដ៏ប្រសើរ គឺការប្រតិបត្តិដ៏ឧត្តម។ បរិស័ទដែលផ្ទុយពីនោះ ឈ្មោះថា «អនគ្គវតី»។ ពាក្យថា «ពាហុលិកា» សេចក្តីថា ប្រតិបត្តិដើម្បីភាពសម្បូរបែបនៃចីវរជាដើម។ ពាក្យថា «សាសនំ សិថិលំ គណ្ហន្តិ» សេចក្តីថា ជាអ្នកធូររលុង ហេតុនោះ ទើបហៅថា «សាថលិកា»។ ក្នុងពាក្យថា «ឱក្កមនេ បុព្វង្គមា» នេះ ពាក្យថា «ឱក្កមនៈ» សេចក្តីថា នីវរណៈ ៥ ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងនាំទៅកាន់អបាយភូមិ ដូច្នេះ ពាក្យថា «ឱក្កមនេ បុព្វង្គមា» គឺមានសេចក្តីថា ជាអ្នកដើរមុខក្នុងការបំពេញនូវនីវរណៈទាំង ៥ នោះឯង។ ពាក្យថា «បវិវេកេ» សេចក្តីថា ក្នុងឧបធិវិវេក គឺព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា «និក្ខិត្តធុរា» សេចក្តីថា ជាអ្នកដាក់ចុះនូវធុរៈក្នុងវិវេកទាំង ៣ យ៉ាង។ ពាក្យថា «ន វីរិយំ អារភន្តិ» សេចក្តីថា មិនធ្វើនូវវីរិយៈទាំងពីរយ៉ាង។ ពាក្យថា «អប្បត្តស្ស បត្តិយា» សេចក្តីថា ដើម្បីសម្រេចនូវគុណវិសេសមានឈាន វិបស្សនា មគ្គ និងផល ដែលខ្លួនមិនទាន់បានសម្រេចពីមុនមក។ បទពីរទៀត គ្រាន់តែជាវេវចនៈនៃបទ «អប្បត្តស្ស បត្តិយា» នោះឯង។ ពាក្យថា «បច្ឆិមា ជនតា» សេចក្តីថា ពួកសទ្ធិវិហារិក និងអន្តេវាសិក។ ពាក្យថា «ទិដ្ឋានុគតីំ អាបជ្ជតិ» សេចក្តីថា ភិក្ខុជាសិស្សកាលធ្វើត្រាប់តាមអំពើដែលព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ឬអាចារ្យបានធ្វើហើយ ឈ្មោះថា ដើរតាមគន្លងធម៌របស់លោកដែលខ្លួនបានឃើញហើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីដឹងដោយវិធីផ្ទុយពីការប្រតិបត្តិដែលបានពោលហើយ។

၄၆. စတုတ္ထေ အရိယာတိ အရိယသာဝကပရိသာ. အနရိယာတိ ပုထုဇ္ဇနပရိသာ. ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တီတိ ဌပေတွာ တဏှံ တေဘူမကာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စံ နာမ, ဧတ္တကမေဝ ဒုက္ခံ, ဣတော ဥဒ္ဓံ ဒုက္ခံ နတ္ထီတိ ယထာသဘာဝတော နပ္ပဇာနန္တိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. သေသပဒေသု ပန တဿ ဒုက္ခဿ သမုဋ္ဌာပိကာ ပုရိမတဏှာ သမုဒယော နာမ, တဿာယေဝ တဏှာယ, ဒွိန္နမ္ပိ ဝါ တေသံ သစ္စာနံ အစ္စန္တက္ခယော အသမုပ္ပတ္တိ ဒုက္ခနိရောဓော နာမ, အဋ္ဌင်္ဂိကော အရိယမဂ္ဂေါ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ နာမာတိ [Pg.47] ဧဝံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတူဟိ သစ္စေဟိ စတ္တာရော မဂ္ဂါ စ စတ္တာရိ စ ဖလာနိ ကထိတာနိ.

៤៦. ក្នុងសូត្រទី ៤ ពាក្យថា «អរិយា» សេចក្តីថា បរិស័ទជាអរិយសាវក។ ពាក្យថា «អនរិយា» សេចក្តីថា បរិស័ទជាបុថុជ្ជន។ ពាក្យថា «ឥទំ ទុក្ខន្តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ» សេចក្តីថា វៀរលែងតែតណ្ហាចេញទៅ ឧបាទានក្ខន្ធ ៥ ក្នុងភូមិ ៣ ឈ្មោះថា ទុក្ខសច្ចៈ, ទុក្ខសច្ចៈមានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឯង ក្រៅពីធម៌ក្នុងភូមិ ៣ នេះទៅ ទុក្ខសច្ចៈដទៃទៀតមិនមានឡើយ តែងមិនដឹងច្បាស់តាមសេចក្តីពិតយ៉ាងនេះ។ ណយនេះ គប្បីដឹងក្នុងបទទាំងពួង។ ចំណែកឯក្នុងបទដែលនៅសល់ តណ្ហាក្នុងភពមុនដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងទុក្ខនោះឲ្យកើតឡើង ឈ្មោះថា សមុទយសច្ចៈ, ការអស់ទៅជាដាច់ខាត និងការមិនកើតឡើងទៀតនៃតណ្ហានោះឯង ឬនៃសច្ចៈទាំងពីរនោះ ឈ្មោះថា ទុក្ខនិរោធសច្ចៈ, អរិយមគ្គប្រកបដោយអង្គ ៨ ឈ្មោះថា ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវមគ្គ ៤ និងផល ៤ ដោយអំណាចនៃសច្ចៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះឯង។

၄၇. ပဉ္စမေ ပရိသာကသဋောတိ ကသဋပရိသာ ကစဝရပရိသာ ပလာပပရိသာတိ အတ္ထော. ပရိသာမဏ္ဍောတိ ပသန္နပရိသာ သာရပရိသာတိ အတ္ထော. ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဆန္ဒေန အဂတိံ ဂစ္ဆန္တိ, အကတ္တဗ္ဗံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမာနိ ပန စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ ဘဏ္ဍဘာဇနီယေ စ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ စ လဗ္ဘန္တိ. တတ္ထ ဘဏ္ဍဘာဇနီယေ တာဝ အတ္တနော ဘာရဘူတာနံ ဘိက္ခူနံ အမနာပေ ဘဏ္ဍကေ ပတ္တေ တံ ပရိဝတ္တေတွာ မနာပံ ဒေန္တော ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. အတ္တနော ပန အဘာရဘူတာနံ မနာပေ ဘဏ္ဍကေ ပတ္တေ တံ ပရိဝတ္တေတွာ အမနာပံ ဒေန္တော ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ဘဏ္ဍကဘာဇနီယဝတ္ထုဉ္စ ဌိတိကဉ္စ အဇာနန္တော မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. မုခရာနံ ဝါ ရာဇာဒိနိဿိတာနံ ဝါ ‘‘ဣမေ မေ အမနာပေ ဘဏ္ဍကေ ဒိန္နေ အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျု’’န္တိ ဘယေန ပရိဝတ္တေတွာ မနာပံ ဒေန္တော ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ယော ပန ဧဝံ န ဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗေသံ တုလာဘူတော ပမာဏဘူတော မဇ္ဈတ္တော ဟုတွာ ယံ ယဿ ပါပုဏာတိ, တညေဝ တဿ ဒေတိ, အယံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ အဂတိဂမနံ န ဂစ္ဆတိ နာမ. ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ ပန အတ္တနော ဘာရဘူတဿ ဂရုကာပတ္တိံ လဟုကာပတ္တီတိ ကတွာ ကထေန္တော ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ဣတရဿ လဟုကာပတ္တိံ ဂရုကာပတ္တီတိ ကတွာ ကထေန္တော ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနံ ပန သမုစ္စယက္ခန္ဓကဉ္စ အဇာနန္တော မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. မုခရဿ ဝါ ရာဇပူဇိတဿ ဝါ ‘‘အယံ မေ ဂရုကံ ကတွာ အာပတ္တိံ ကထေန္တဿ အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျာ’’တိ ဂရုကမေဝ လဟုကာတိ ကတွာ ကထေန္တော ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ယော ပန သဗ္ဗေသံ ယထာဘူတမေဝ ကထေတိ, အယံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ အဂတိဂမနံ န ဂစ္ဆတိ နာမ.

៤៧. ក្នុងសូត្រទី៥ បទថា parisākasaṭo សេចក្តីថា ពួកបរិស័ទដូចជាកាកសំណល់ ពួកបរិស័ទដូចជាសម្រាម ពួកបរិស័ទដូចជាអង្កាម។ បទថា Parisāmaṇḍo សេចក្តីថា ពួកបរិស័ទដែលជ្រះថ្លា ពួកបរិស័ទដែលជាខ្លឹមសារ។ បទថា Chandāgatiṃ gacchantī សេចក្តីថា ព្រោះតែសេចក្តីស្រឡាញ់ ទើបទៅកាន់អគតិ គឺធ្វើនូវអំពើដែលមិនគួរធ្វើ។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ការទៅកាន់អគតិទាំង ៤ នេះ រមែងមានក្នុងការចែកភណ្ឌៈផង ក្នុងការវិនិច្ឆ័យអធិករណ៍ផង។ ក្នុងចំណោមការចែកភណ្ឌៈ និងការវិនិច្ឆ័យនោះ ក្នុងការចែកភណ្ឌៈជាដំបូង កាលបើភណ្ឌៈដែលមិនជាទីគាប់ចិត្ត បានមកដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាពួកពលរបស់ខ្លួន ហើយភិក្ខុអ្នកចែកផ្លាស់ប្តូរភណ្ឌៈនោះ ហើយប្រគល់ភណ្ឌៈដែលជាទីគាប់ចិត្តទៅឱ្យ ឈ្មោះថា ទៅកាន់ឆន្ទាគតិ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើភណ្ឌៈដែលជាទីគាប់ចិត្ត បានមកដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនមែនជាពួកពលរបស់ខ្លួន ហើយភិក្ខុអ្នកចែកផ្លាស់ប្តូរភណ្ឌៈនោះ ហើយប្រគល់ភណ្ឌៈដែលមិនជាទីគាប់ចិត្តទៅឱ្យ ឈ្មោះថា ទៅកាន់ទោសាគតិ។ ភិក្ខុអ្នកមិនដឹងនូវវត្ថុដែលត្រូវចែក និងវិន័យដែលបានបញ្ញត្តិទុក ឈ្មោះថា ទៅកាន់មោហាគតិ។ ឬមួយកាលបើភិក្ខុអ្នកចែកគិតថា «ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាអ្នកនិយាយទ្រគោះបោះបោក ឬជាអ្នកអាស្រ័យនឹងស្តេចជាដើមទាំងនេះ កាលបើអាត្មាប្រគល់ភណ្ឌៈដែលមិនជាទីគាប់ចិត្តឱ្យ ពួកគេនឹងធ្វើនូវសេចក្តីវិនាសដល់អាត្មាជាមិនខាន» ព្រោះតែសេចក្តីខ្លាច ទើបផ្លាស់ប្តូរភណ្ឌៈនោះ ហើយប្រគល់ភណ្ឌៈដែលជាទីគាប់ចិត្តទៅឱ្យ ឈ្មោះថា ទៅកាន់ភយាគតិ។ ចំណែកឯភិក្ខុណា មិនទៅកាន់អគតិយ៉ាងនេះ ជាអ្នកស្មើដូចជាជញ្ជីង ជាអ្នកមានប្រមាណ ជាអ្នកមានចិត្តជាកណ្តាលចំពោះភិក្ខុទាំងពួង ភណ្ឌៈណាដល់ដល់ភិក្ខុណា ក៏ប្រគល់ភណ្ឌៈនោះឯងដល់ភិក្ខុនោះ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា មិនទៅកាន់អគតិទាំង ៤ ប្រការឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងការវិនិច្ឆ័យអធិករណ៍ ភិក្ខុដែលធ្វើអាបត្តិធ្ងន់ឱ្យទៅជាអាបត្តិស្រាល ហើយពោលប្រាប់ដល់ភិក្ខុដែលជាពួកពលរបស់ខ្លួន ឈ្មោះថា ទៅកាន់ឆន្ទាគតិ។ ភិក្ខុដែលធ្វើអាបត្តិស្រាលឱ្យទៅជាអាបត្តិធ្ងន់ ហើយពោលប្រាប់ដល់ភិក្ខុដទៃ ឈ្មោះថា ទៅកាន់ទោសាគតិ។ ភិក្ខុដែលមិនដឹងនូវការចេញចាកអាបត្តិ និងគំនរនៃអាបត្តិ ឈ្មោះថា ទៅកាន់មោហាគតិ។ ឬមួយភិក្ខុដែលគិតចំពោះភិក្ខុអ្នកនិយាយទ្រគោះបោះបោក ឬភិក្ខុដែលស្តេចបូជាថា «ភិក្ខុនេះ កាលបើអាត្មាពោលប្រាប់នូវអាបត្តិដោយធ្វើឱ្យទៅជាអាបត្តិធ្ងន់ នឹងធ្វើនូវសេចក្តីវិនាសដល់អាត្មាជាមិនខាន» ហើយធ្វើអាបត្តិធ្ងន់នោះឯងឱ្យទៅជាអាបត្តិស្រាល រួចពោលប្រាប់ ឈ្មោះថា ទៅកាន់ភយាគតិ។ ចំណែកឯភិក្ខុណា ពោលប្រាប់តាមសេចក្តីពិតដល់ភិក្ខុទាំងពួង ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា មិនទៅកាន់អគតិទាំង ៤ ប្រការឡើយ។

၄၈. ဆဋ္ဌေ ဩက္ကာစိတဝိနီတာတိ ဒုဗ္ဗိနီတာ. နော ပဋိပုစ္ဆာဝိနီတာတိ န ပုစ္ဆိတွာ ဝိနီတာ. ဂမ္ဘီရာတိ ပါဠိဝသေန ဂမ္ဘီရာ သလ္လသုတ္တသဒိသာ. ဂမ္ဘီရတ္ထာတိ အတ္ထဝသေန ဂမ္ဘီရာ မဟာဝေဒလ္လသုတ္တသဒိသာ. လောကုတ္တရာတိ လောကုတ္တရအတ္ထဒီပကာ[Pg.48]. သုညတာပဋိသံယုတ္တာတိ သတ္တသုညံ ဓမ္မမတ္တမေဝ ပကာသကာ အသင်္ခတသံယုတ္တသဒိသာ. န အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေန္တီတိ ဝိဇာနနတ္ထာယ စိတ္တံ န ဥပဋ္ဌပေန္တိ, နိဒ္ဒါယန္တိ ဝါ အညဝိဟိတာ ဝါ ဟောန္တိ. ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗန္တိ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ စ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗေ စ. ကဝိတာတိ ကဝီဟိ ကတာ. ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. စိတ္တက္ခရာတိ ဝိစိတြအက္ခရာ. ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဗာဟိရကာတိ သာသနတော ဗဟိဘူတာ. သာဝကဘာသိတာတိ တေသံ တေသံ သာဝကေဟိ ဘာသိတာ. သုဿူသန္တီတိ အက္ခရစိတ္တတာယ စေဝ သရသမ္ပတ္တိယာ စ အတ္တမနာ ဟုတွာ သုဏန္တိ. န စေဝ အညမညံ ပဋိပုစ္ဆန္တီတိ အညမညံ အတ္ထံ ဝါ အနုသန္ဓိံ ဝါ ပုဗ္ဗာပရံ ဝါ န ပုစ္ဆန္တိ. န စ ပဋိဝိစရန္တီတိ ပုစ္ဆနတ္ထာယ စာရိကံ န ဝိစရန္တိ. ဣဒံ ကထန္တိ ဣဒံ ဗျဉ္ဇနံ ကထံ ရောပေတဗ္ဗံ ကိန္တိ ရောပေတဗ္ဗံ? ဣမဿ ကော အတ္ထောတိ ဣမဿ ဘာသိတဿ ကော အတ္ထော, ကာ အနုသန္ဓိ, ကိံ ပုဗ္ဗာပရံ? အဝိဝဋန္တိ ပဋိစ္ဆန္နံ. န ဝိဝရန္တီတိ န ဥဂ္ဃာဋေန္တိ. အနုတ္တာနီကတန္တိ အပါကဋံ ကတံ. န ဥတ္တာနိံ ကရောန္တီတိ ပါကဋံ န ကရောန္တိ. ကင်္ခါဌာနိယေသူတိ ကင်္ခါယ ကာရဏဘူတေသု. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တဝိပလ္လာသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

៤៨. ក្នុងសូត្រទី៦ បទថា okkācitavinītā សេចក្តីថា ដែលទូន្មានបានដោយក្រ។ បទថា No paṭipucchāvinītā សេចក្តីថា ដែលមិនបានសាកសួរហើយទូន្មាន។ បទថា Gambhīrā សេចក្តីថា ជ្រាលជ្រៅដោយអំណាចនៃព្រះបាលី ដូចជាសល្លសូត្រ។ បទថា Gambhīratthā សេចក្តីថា ជ្រាលជ្រៅដោយអំណាចនៃអត្ថ ដូចជាមហាវេទល្លសូត្រ។ បទថា Lokuttarā សេចក្តីថា ដែលសម្តែងនូវអត្ថដ៏ជាលោកុត្តរៈ។ បទថា Suññatāpaṭisaṃyuttā សេចក្តីថា ដែលសម្តែងតែសភាវធម៌សុទ្ធសាធដ៏សូនាកសត្វបុគ្គល ដូចជាសង្ខតសំយុត្ត។ បទថា Na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti សេចក្តីថា មិនតាំងចិត្តទុកដើម្បីដឹងឡើយ គឺដេកលក់ទៅខ្លះ ឬមានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់អារម្មណ៍ដទៃខ្លះ។ បទថា Uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ សេចក្តីថា ទាំងរបស់ដែលគួររៀន ទាំងរបស់ដែលគួរស្វាធ្យាយ។ បទថា Kavitā សេចក្តីថា ដែលពួកកវីតែងឡើង។ ពាក្យដទៃ (គឺ kāveyya) ជាវេវចនៈនៃពាក្យ kavitā នោះឯង។ បទថា Cittakkharā សេចក្តីថា មានអក្សរដ៏វិចិត្រ។ ពាក្យដទៃ (គឺ cittabyañjanā) ជាវេវចនៈនៃពាក្យ cittakkharā នោះឯង។ បទថា Bāhirakā សេចក្តីថា ដែលនៅខាងក្រៅព្រះសាសនា។ បទថា Sāvakabhāsitā សេចក្តីថា ដែលពួកសាវ័ករបស់លទ្ធិខាងក្រៅទាំងនោះពោលទុក។ បទថា Sussūsanti សេចក្តីថា ជាអ្នកមានចិត្តរីករាយស្តាប់ ព្រោះតែភាពវិចិត្រនៃអក្សរផង ព្រោះតែភាពបរិបូណ៌នៃបទ (ឬសូរសៀង) ផង។ បទថា Na cevāññamaññaṃ paṭipucchanti សេចក្តីថា មិនសាកសួរគ្នាទៅវិញទៅមកនូវអត្ថក្តី នូវការតភ្ជាប់សេចក្តីក្តី នូវសេចក្តីមុននិងក្រោយក្តី។ បទថា Na ca paṭivicaranti សេចក្តីថា មិនត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកដើម្បីសាកសួរឡើយ។ បទថា Idaṃ kathaṃ សេចក្តីថា ព្យញ្ជនៈនេះត្រូវលើកឡើងយ៉ាងដូចម្តេច ត្រូវដាក់ចុះយ៉ាងដូចម្តេច? បទថា Imassa ko attho សេចក្តីថា ព្រះបាលីដែលពោលនេះ តើមានអត្ថដូចម្តេច មានការតភ្ជាប់សេចក្តីដូចម្តេច មានសេចក្តីមុននិងក្រោយដូចម្តេច? បទថា Avivaṭaṃ សេចក្តីថា ដែលបិទបាំងទុក។ បទថា Na vivaranti សេចក្តីថា មិនបើកបង្ហាញ។ បទថា Anuttānīkataṃ សេចក្តីថា ដែលធ្វើមិនឱ្យច្បាស់លាស់។ បទថា Na uttāniṃ karonti សេចក្តីថា មិនធ្វើឱ្យច្បាស់លាស់។ បទថា Kaṅkhāṭhāniyesu សេចក្តីថា ក្នុងហេតុជាទីតាំងនៃសេចក្តីសង្ស័យ។ ចំណែកឯសុក្កបក្ខ គប្បីជ្រាបដោយការត្រឡប់ផ្ទុយពីសេចក្តីដែលបានពោលហើយ។

၄၉. သတ္တမေ အာမိသဂရူတိ စတုပစ္စယဂရုကာ လောကုတ္တရဓမ္မံ လာမကတော ဂဟေတွာ ဌိတပရိသာ. သဒ္ဓမ္မဂရူတိ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မေ ဂရုကေ ကတွာ စတ္တာရော ပစ္စယေ လာမကတော ဂဟေတွာ ဌိတပရိသာ. ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တော. ပညာဝိမုတ္တောတိ ပညာယ ဝိမုတ္တော သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝေါ. ကာယသက္ခီတိ ကာယေန ဈာနဖဿံ ဖုသိတွာ ပစ္ဆာ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကတွာ ဌိတော. ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌန္တံ ပတ္တော. ဣမေ ဒွေပိ ဆသု ဌာနေသု လဗ္ဘန္တိ. သဒ္ဓါဝိမုတ္တောတိ သဒ္ဒဟန္တော ဝိမုတ္တော. အယမ္ပိ ဆသု ဌာနေသု လဗ္ဘတိ. ဓမ္မံ အနုဿရတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ. သဒ္ဓံ အနုဿရတီတိ သဒ္ဓါနုသာရီ. ဣမေ ဒွေပိ ပဌမမဂ္ဂသမင်္ဂိနော. ကလျာဏဓမ္မောတိ သုန္ဒရဓမ္မော. ဒုဿီလော ပါပဓမ္မောတိ နိဿီလော လာမကဓမ္မော. ဣမံ ကသ္မာ ဂဏှန္တိ? သဗ္ဗေသု ဟိ ဧကသဒိသေသု ဇာတေသု [Pg.49] သီလဝန္တေသု ဗလဝဂါရဝံ န ဟောတိ, ဧကစ္စေသု ပန ဒုဿီလေသု သတိ သီလဝန္တာနံ ဥပရိ ဗလဝဂါရဝံ ဟောတီတိ မညန္တာ ဂဏှန္တိ. တေ တေန လာဘံ လဘန္တီတိ တေ ဘိက္ခူ ဧကစ္စာနံ ဝဏ္ဏံ ဧကစ္စာနံ အဝဏ္ဏံ ကထေတွာ စတ္တာရော ပစ္စယေ လဘန္တိ. ဂထိတာတိ တဏှာယ ဂန္ထိတာ. မုစ္ဆိတာတိ တဏှာဝသေနေဝ မုစ္ဆိတာ. အဇ္ဈောပန္နာတိ အဇ္ဈောသာယ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဌိတာ. အနာဒီနဝဒဿာဝိနောတိ အပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေ အာဒီနဝံ အပဿန္တာ. အနိဿရဏပညာတိ စတူသု ပစ္စယေသု ဆန္ဒရာဂအပကဍ္ဎနာယ နိဿရဏပညာယ ဝိရဟိတာ ဣဒမတ္ထံ ဧတန္တိ အဇာနန္တာ. ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ သစ္ဆန္ဒရာဂါ ဟုတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ.

៤៩. ក្នុងសូត្រទី៧ បទថា āmisagarū សេចក្តីថា ពួកបរិស័ទដែលធ្វើនូវបច្ច័យ ៤ ឱ្យជាធំ ហើយកាន់យកនូវលោកុត្តរធម៌ដោយភាពជាបច្ច័យថោកទាប។ បទថា Saddhammagarū សេចក្តីថា ពួកបរិស័ទដែលធ្វើនូវលោកុត្តរធម៌ ៩ ប្រការឱ្យជាធំ ហើយកាន់យកនូវបច្ច័យ ៤ ដោយភាពជាបច្ច័យថោកទាប។ បទថា Ubhatobhāgavimutto សេចក្តីថា រួចផុតដោយចំណែកទាំងពីរ។ បទថា Paññāvimutto សេចក្តីថា រួចផុតដោយបញ្ញា គឺព្រះខីណាស្រពប្រភេទសុខវិបស្សកៈ។ បទថា Kāyasakkhī សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលបានពាល់ត្រូវនូវធម៌គឺឈានដោយនាមកាយ ហើយធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វានជាទីរលត់ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ រួចស្ថិតនៅ។ បទថា Diṭṭhippatto សេចក្តីថា ដល់នូវការឃើញ។ បុគ្គលទាំងពីរនេះ រមែងបានក្នុងឋានៈទាំង ៦។ បទថា Saddhāvimutto សេចក្តីថា រួចផុតព្រោះសេចក្តីជឿ។ សូម្បីបុគ្គលនេះ ក៏រមែងបានក្នុងឋានៈទាំង ៦ ដែរ។ បទថា dhammānusārī គឺភិក្ខុដែលរលឹកតាមនូវធម៌។ បទថា saddhānusārī គឺភិក្ខុដែលរលឹកតាមនូវសទ្ធា។ បុគ្គលទាំងពីរនេះ ជាអ្នកព្រមព្រៀងដោយបឋមមគ្គ។ បទថា Kalyāṇadhammo សេចក្តីថា មានធម៌ដ៏ល្អ។ បទថា Dussīlo pāpadhammo សេចក្តីថា គ្មានសីល មានធម៌ដ៏លាមក។ ហេតុអ្វីបានជាពួកបរិស័ទកាន់យកនូវបុគ្គលទ្រុស្តសីលនេះ? ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុអ្នកមានសីលទាំងពួងមានសភាពដូចៗគ្នា សេចក្តីគោរពដ៏ខ្លាំងក្លារមែងមិនមានឡើយ ប៉ុន្តែលុះត្រាតែមានភិក្ខុទ្រុស្តសីលខ្លះ ទើបសេចក្តីគោរពដ៏ខ្លាំងក្លាចំពោះភិក្ខុអ្នកមានសីលទាំងឡាយរមែងកើតមាន ពួកបរិស័ទគិតយ៉ាងនេះ ទើបកាន់យក។ បទថា Te tena lābhaṃ labhanti សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ពោលសរសើរគុណរបស់ភិក្ខុខ្លះ ពោលទោសរបស់ភិក្ខុខ្លះ ហើយរមែងបាននូវបច្ច័យ ៤។ បទថា Gathitā សេចក្តីថា ដែលតណ្ហាដោតក្រងទុកហើយ។ បទថា Mucchitā សេចក្តីថា ដែលវង្វេងស៊ប់ដោយអំណាចនៃតណ្ហានោះឯង។ បទថា Ajjhopannā សេចក្តីថា ដែលតណ្ហាដ៏ខ្លាំងក្លាលេបទុក ធ្វើឱ្យសម្រេចហើយស្ថិតនៅ។ បទថា Anādīnavadassāvino សេចក្តីថា មិនឃើញនូវទោសក្នុងការប្រើប្រាស់បច្ច័យដោយមិនបានពិចារណា។ បទថា Anissaraṇapaññā សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រាសចាកបញ្ញាជាគ្រឿងរំដោះខ្លួន ដែលជាគ្រឿងដកចេញនូវតណ្ហានិងរាគៈក្នុងបច្ច័យទាំង ៤ គឺមិនដឹងថា បច្ច័យនេះមានប្រយោជន៍ដើម្បីរំដោះខ្លួនចាកទុក្ខឡើយ។ បទថា Paribhuñjanti សេចក្តីថា ជាអ្នកមានតណ្ហានិងរាគៈដ៏ខ្លាំងក្លា ហើយប្រើប្រាស់។

သုက္ကပက္ခေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိအာဒီသု အယံ သတ္တန္နမ္ပိ အရိယပုဂ္ဂလာနံ သင်္ခေပပကာသနာ – ဧကော ဘိက္ခု ပညာဓုရေန အဘိနိဝိဋ္ဌော အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ. သော တသ္မိံ ခဏေ ဓမ္မာနုသာရီ နာမ ဟောတိ, သောတာပတ္တိဖလာဒီသု ဆသု ဌာနေသု ကာယသက္ခိ နာမ, အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမ. သမာပတ္တီဟိ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိယာ မဂ္ဂေန သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိယာတိ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ ဒွီဟိ ဝါ ဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တောတိ အတ္ထော. အပရော ပညာဓုရေန အဘိနိဝိဋ္ဌော သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တော သုက္ခဝိပဿကောဝ ဟုတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ. သော တသ္မိံ ခဏေ ဓမ္မာနုသာရီ နာမ ဟောတိ, သောတာပတ္တိဖလာဒီသု ဆသု ဌာနေသု ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော နာမ, အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ပညာဝိမုတ္တော နာမ. အပရော သဒ္ဓါဓုရေန အဘိနိဝိဋ္ဌော အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ. သော တသ္မိံ ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ ဟောတိ, သောတာပတ္တိဖလာဒီသု ဆသု ဌာနေသု ကာယသက္ခိ နာမ, အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမ. အပရော သဒ္ဓါဓုရေန အဘိနိဝိဋ္ဌော သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တော သုက္ခဝိပဿကောဝ ဟုတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ. သော တသ္မိံ ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ ဟောတိ, သောတာပတ္တိဖလာဒီသု ဆသု ဌာနေသု သဒ္ဓါဝိမုတ္တော နာမ, အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ပညာဝိမုတ္တော နာမ.

ក្នុងសុក្កបក្ខ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា ubhatobhāgavimutto ជាដើម នេះជាការសម្តែងសង្ខេបនៃអរិយបុគ្គលទាំង ៧ ពួក៖ ភិក្ខុមួយរូប តាំងនៅក្នុងការយកបញ្ញាជាប្រធាន ញ៉ាំងសមាបត្តិ ៨ ឱ្យកើតឡើង ហើយដល់នូវសោតាបត្តិមគ្គ។ ភិក្ខុនោះ ក្នុងខណៈនៃសោតាបត្តិមគ្គនោះ ឈ្មោះថា ធម្មានុសារី ក្នុងឋានៈទាំង ៦ មានសោតាបត្តិផលជាដើម ឈ្មោះថា កាយសក្ខី ក្នុងខណៈនៃអរហត្តផល ឈ្មោះថា ឧភតោភាគវិមុត្ត។ សេចក្តីថា រួចផុតពីរដង ឬរួចផុតចាកចំណែកទាំងពីរ ដោយវិក្ខម្ភនវិមុត្តិព្រោះសមាបត្តិផង ដោយសមុច្ឆេទវិមុត្តិព្រោះមគ្គផង។ ភិក្ខុដទៃទៀត តាំងនៅក្នុងការយកបញ្ញាជាប្រធាន មិនអាចញ៉ាំងសមាបត្តិទាំងឡាយឱ្យកើតឡើងបាន ជាអ្នកចម្រើនវិបស្សនាសុទ្ធសាធ ហើយដល់នូវសោតាបត្តិមគ្គ។ ភិក្ខុនោះ ក្នុងខណៈនៃសោតាបត្តិមគ្គនោះ ឈ្មោះថា ធម្មានុសារី ក្នុងឋានៈទាំង ៦ មានសោតាបត្តិផលជាដើម ឈ្មោះថា ទិដ្ឋិប្បត្តៈ ក្នុងខណៈនៃអរហត្តផល ឈ្មោះថា បញ្ញាវិមុត្ត។ ភិក្ខុដទៃទៀត តាំងនៅក្នុងការយកសទ្ធាជាប្រធាន ញ៉ាំងសមាបត្តិ ៨ ឱ្យកើតឡើង ហើយដល់នូវសោតាបត្តិមគ្គ។ ភិក្ខុនោះ ក្នុងខណៈនៃសោតាបត្តិមគ្គនោះ ឈ្មោះថា Saddhānusārī ឈ្មោះថា សទ្ធានុសារី ក្នុងឋានៈទាំង ៦ មានសោតាបត្តិផលជាដើម ឈ្មោះថា កាយសក្ខី ក្នុងខណៈនៃអរហត្តផល ឈ្មោះថា ឧភតោភាគវិមុត្ត។ ភិក្ខុដទៃទៀត តាំងនៅក្នុងការយកសទ្ធាជាប្រធាន មិនអាចញ៉ាំងសមាបត្តិទាំងឡាយឱ្យកើតឡើងបាន ជាអ្នកចម្រើនវិបស្សនាសុទ្ធសាធ ហើយដល់នូវសោតាបត្តិមគ្គ។ ភិក្ខុនោះ ក្នុងខណៈនៃសោតាបត្តិមគ្គនោះ ឈ្មោះថា សទ្ធានុសារី ក្នុងឋានៈទាំង ៦ មានសោតាបត្តិផលជាដើម ឈ្មោះថា សទ្ធាវិមុត្ត ក្នុងខណៈនៃអរហត្តផល ឈ្មោះថា បញ្ញាវិមុត្ត។

၅၀. အဋ္ဌမေ ဝိသမာတိ သပက္ခလနဋ္ဌေန ဝိသမာ. သမာတိ နိပက္ခလနဋ္ဌေန သမာ. အဓမ္မကမ္မာနီတိ ဥဒ္ဓမ္မာနိ ကမ္မာနိ. အဝိနယကမ္မာနီတိ ဥဗ္ဗိနယာနိ ကမ္မာနိ.

៥០. ក្នុងសូត្រទី៨ បទថា visamā សេចក្តីថា មិនស្មើគ្នា ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងភ្លាត់ភ្លាំង។ បទថា samā សេចក្តីថា ស្មើគ្នា ព្រោះអត្ថថាគ្មានការភ្លាត់ភ្លាំង។ បទថា adhammakammāni សេចក្តីថា កម្មទាំងឡាយដែលប្រាសចាកធម៌។ បទថា avinayakammāni សេចក្តីថា កម្មទាំងឡាយដែលប្រាសចាកវិន័យ។

၅၁. နဝမေ [Pg.50] အဓမ္မိကာတိ နိဒ္ဓမ္မာ. ဓမ္မိကာတိ ဓမ္မယုတ္တာ.

៥១. ក្នុងសូត្រទី៩ បទថា adhammikā សេចក្តីថា ដែលមិនប្រកបដោយធម៌។ បទថា dhammikā សេចក្តីថា ដែលប្រកបដោយធម៌។

၅၂. ဒသမေ အဓိကရဏန္တိ ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒိစတုဗ္ဗိဓံ အဓိကရဏံ. အာဒိယန္တီတိ ဂဏှန္တိ. သညာပေန္တီတိ ဇာနာပေန္တိ. န စ သညတ္တိံ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ သညာပနတ္ထံ န သန္နိပတန္တိ. န စ နိဇ္ဈာပေန္တီတိ န ပေက္ခာပေန္တိ. န စ နိဇ္ဈတ္တိံ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ အညမညံ နိဇ္ဈာပနတ္ထာယ န သန္နိပတန္တိ. အသညတ္တိဗလာတိ အသညတ္တိယေဝ ဗလံ ဧတေသန္တိ အသညတ္တိဗလာ. အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂမန္တိနောတိ ယေသံ ဟိ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘သစေ အမှေဟိ ဂဟိတံ အဓိကရဏံ ဓမ္မိကံ ဘဝိဿတိ, ဂဏှိဿာမ. သစေ အဓမ္မိကံ, ဝိဿဇ္ဇေဿာမာ’’တိ, တေ ပဋိနိဿဂ္ဂမန္တိနော နာမ ဟောန္တိ. ဣမေ ပန န တထာ မန္တေန္တီတိ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂမန္တိနော. ထာမသာ ပရာမာသာ အဘိနိဝိဿာတိ ဒိဋ္ဌိထာမေန စ ဒိဋ္ဌိပရာမာသေန စ အဘိနိဝိသိတွာ. ဣဒမေဝ သစ္စန္တိ ဣဒံ အမှာကံ ဝစနမေဝ သစ္စံ. မောဃမညန္တိ အဝသေသာနံ ဝစနံ မောဃံ တုစ္ဆံ. သုက္ကပက္ခော ဥတ္တာနတ္ထောယေဝါတိ.

៥២. ក្នុងសូត្រទី១០ បទថា adhikaraṇaṃ សេចក្តីថា អធិករណ៍មាន ៤ ប្រការ មានវិវាទាធិករណ៍ជាដើម។ បទថា Ādiyanti សេចក្តីថា កាន់យក។ បទថា Saññāpenti សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យដឹង។ បទថា Na ca saññattiṃ upagacchanti សេចក្តីថា មិនប្រជុំគ្នាដើម្បីធ្វើឱ្យយល់ព្រមឡើយ។ បទថា Na ca nijjhāpenti សេចក្តីថា មិនធ្វើឱ្យអ្នកដទៃពិនិត្យមើលឡើយ។ បទថា Na ca nijjhattiṃ upagacchanti សេចក្តីថា មិនប្រជុំគ្នាដើម្បីធ្វើឱ្យយល់ព្រមទៅវិញទៅមកឡើយ។ បទថា Asaññattibalā សេចក្តីថា ពួកបុគ្គលដែលមានការមិនយល់ព្រមនោះឯងជាកម្លាំង ឈ្មោះថា អសញ្ញត្តិពលៈ។ ក្នុងបទថា Appaṭinissaggamantino នេះ មានសេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយណាមានគំនិតយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើអធិករណ៍ដែលពួកយើងកាន់យកហើយ ជាធម៌ ពួកយើងនឹងកាន់យក ប្រសិនបើមិនមែនជាធម៌ ពួកយើងនឹងលះបង់» ភិក្ខុទាំងនោះឈ្មោះថា បដិនិស្សគ្គមន្តិនោ។ ចំណែកឯបុគ្គលទាំងនេះ មិនពិភាក្សាយ៉ាងនោះឡើយ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា អប្បដិនិស្សគ្គមន្តិនោ។ បទថា Thāmasā parāmāsā abhinivissa សេចក្តីថា តាំងនៅស៊ប់ដោយកម្លាំងនៃទិដ្ឋិ និងការស្ទាបអង្អែលដោយទិដ្ឋិ។ បទថា Idameva saccaṃ សេចក្តីថា ពាក្យរបស់ពួកយើងនេះឯងជាការពិត។ បទថា Moghamaññaṃ សេចក្តីថា ពាក្យរបស់ជនដទៃក្រៅពីនេះ ជាពាក្យទទេ ឥតប្រយោជន៍។ ចំណែកឯសុក្កបក្ខ មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

ပရိသဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

បរិសវគ្គ ទី៥។

ပဌမပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

បឋមបណ្ណាសក ចប់ហើយ។

၂. ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ

២. ទុតិយបណ្ណាសក

(၆) ၁. ပုဂ္ဂလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(៦) ១. វណ្ណនាបុគ្គលវគ្គ

၅၃. ဒုတိယပဏ္ဏာသကဿ [Pg.51] ပဌမေ စက္ကဝတ္တိနာ သဒ္ဓိံ ဂဟိတတ္တာ ‘‘လောကာနုကမ္ပာယာ’’တိ န ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ စက္ကဝတ္တိနော ဥပ္ပတ္တိယာ ဒွေ သမ္ပတ္တိယော လဘန္တိ, ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိယာ တိဿောပိ.

៥៣. ក្នុងសូត្រទី១ នៃទុតិយបណ្ណាសកៈ ព្រោះតែបានកាន់យកព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធរួមជាមួយព្រះរាជាចក្រពត្តិ ទើបមិនបានត្រាស់ថា «ដើម្បីអនុគ្រោះដល់លោក»។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងចំណោមព្រះរាជាចក្រពត្តិ និងព្រះពុទ្ធទាំងពីរនេះ ព្រោះការកើតឡើងនៃព្រះរាជាចក្រពត្តិ ពួកមនុស្សរមែងបាននូវសម្បត្តិ ២ ប្រការ។ ព្រោះការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ពួកមនុស្សរមែងបាននូវសម្បត្តិទាំង ៣ ប្រការ។

၅၄. ဒုတိယေ အစ္ဆရိယမနုဿာတိ အာစိဏ္ဏမနုဿာ အဗ္ဘုတမနုဿာ.

៥៤. ក្នុងសូត្រទី២ បទថា acchariyamanussā សេចក្តីថា មនុស្សដែលមិនធ្លាប់មានក្នុងលោក មនុស្សដ៏អស្ចារ្យដែលមិនធ្លាប់កើតមានពីមុនមក។

၅၅. တတိယေ ဗဟုနော ဇနဿ အနုတပ္ပာ ဟောတီတိ မဟာဇနဿ အနုတာပကာရီ ဟောတိ. တတ္ထ စက္ကဝတ္တိနော ကာလကိရိယာ ဧကစက္ကဝါဠေ ဒေဝမနုဿာနံ အနုတာပံ ကရောတိ, တထာဂတဿ ကာလကိရိယာ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု.

៥៥. ក្នុងសូត្រទី៣ បទថា bahuno janassa anutappā hoti សេចក្តីថា ជាអ្នកធ្វើឱ្យមហាជនក្តៅក្រហាយ។ ក្នុងចំណោមព្រះរាជាចក្រពត្តិ និងព្រះពុទ្ធទាំងពីរនោះ ការធ្វើកាលកិរិយានៃព្រះរាជាចក្រពត្តិ រមែងធ្វើឱ្យទេវតានិងមនុស្សក្នុងចក្រវាឡមួយក្តៅក្រហាយ ការធ្វើកាលកិរិយានៃព្រះតថាគត រមែងធ្វើឱ្យទេវតានិងមនុស្សក្នុងមួយម៉ឺនចក្រវាឡក្តៅក្រហាយ។

၅၆. စတုတ္ထေ ထူပါရဟာတိ ထူပဿ ယုတ္တာ အနုစ္ဆဝိကာ. စက္ကဝတ္တိနော ဟိ စေတိယံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ဒွေ သမ္ပတ္တိယော လဘန္တိ, ဗုဒ္ဓါနံ စေတိယံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ တိဿောပိ.

៥៦. ក្នុងសូត្រទី៤ បទថា thūpārahā សេចក្តីថា គួរដល់ស្តូប គឺសមគួរដល់ស្តូប។ ព្រោះថា ជនទាំងឡាយកាលបើបានថែរក្សានូវចេតិយរបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ រមែងបាននូវសម្បត្តិ ២ ប្រការ កាលបើបានថែរក្សានូវចេតិយរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ រមែងបាននូវសម្បត្តិទាំង ៣ ប្រការ។

၅၇. ပဉ္စမေ ဗုဒ္ဓါတိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓါ.

៥៧. ក្នុងសូត្រទី៥ បទថា buddhā សេចក្តីថា ព្រះអង្គដែលត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចធម៌ទាំង ៤ ដោយអានុភាពរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់។

၅၈. ဆဋ္ဌေ ဖလန္တိယာတိ သဒ္ဒံ ကရောန္တိယာ. န သန္တသန္တီတိ န ဘာယန္တိ. တတ္ထ ခီဏာသဝေါ အတ္တနော သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ပဟီနတ္တာ န ဘာယတိ, ဟတ္ထာဇာနီယော သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဗလဝတ္တာတိ. သတ္တမဋ္ဌမေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៥៨. ក្នុងសូត្រទី៦ បទថា phalantiyā សេចក្តីថា កាលធ្វើនូវសំឡេង (ស្រែក)។ បទថា na santasanti សេចក្តីថា មិនខ្លាចឡើយ។ ក្នុងបណ្តាជនទាំងនោះ ព្រះខីណាស្រព មិនខ្លាច ព្រោះតែខ្លួនបានលះបង់សក្កាយទិដ្ឋិហើយ ចំណែកឯដំរីអាជានេយ្យក្រៅពីនេះ មិនខ្លាច ព្រោះសក្កាយទិដ្ឋិមានកម្លាំងខ្លាំង។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី៧ និងទី៨ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

၆၁. နဝမေ ကိံပုရိသာတိ ကိန္နရာ. မာနုသိံ ဝါစံ န ဘာသန္တီတိ မနုဿကထံ န ကထေန္တိ. ဓမ္မာသောကဿ ကိရ ဧကံ ကိန္နရံ အာနေတွာ ဒဿေသုံ. သော ‘‘ကထာပေထ န’’န္တိ အာဟ. ကိန္နရော ကထေတုံ န ဣစ္ဆတိ. ဧကော ပုရိသော ‘‘အဟမေတံ ကထာပေဿာမီ’’တိ ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ ဩတာရေတွာ ဒွေ ခါဏုကေ ကောဋ္ဋေတွာ ဥက္ခလိံ အာရောပေသိ. သာ ဥဘတောပဿေဟိ ပတတိ. တံ ဒိသွာ ကိန္နရော ‘‘ကိံ အညံ ဧကံ ခါဏုကံ ကောဋ္ဋေတုံ [Pg.52] န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ အာဟ. ပုန အပရဘာဂေ ဒွေ ကိန္နရေ အာနေတွာ ဒဿေသုံ. ရာဇာ ‘‘ကထာပေထ နေ’’တိ အာဟ. တေ ကထေတုံ န ဣစ္ဆိံသု. ဧကော ပုရိသော ‘‘အဟမေတေ ကထာပေဿာမီ’’တိ တေ ဂဟေတွာ အန္တရာပဏံ အဂမာသိ. တတ္ထေကော အမ္ဗပက္ကဉ္စ မစ္ဆေ စ အဒ္ဒသ, ဧကော ကဗိဋ္ဌဖလဉ္စ အမ္ဗိလိကာဖလဉ္စ. တတ္ထ ပုရိမော ‘‘မဟာဝိသံ မနုဿာ ခါဒန္တိ, ကထံ တေ ကိလာသိနော န ဟောန္တီ’’တိ အာဟ. ဣတရော ‘‘ကထံ ဣမေ ဧတံ နိဿာယ ကုဋ္ဌိနော န ဟောန္တီ’’တိ အာဟ. ဧဝံ မာနုသိံ ဝါစံ ကထေတုံ သက္ကောန္တာပိ ဒွေ အတ္ထေ သမ္ပဿမာနာ န ကထေန္တီတိ.

៦១. ក្នុងសូត្រទី៩ បទថា kiṃpurisā សេចក្តីថា ពួកកិន្នរ។ បទថា mānusiṃ vācaṃ na bhāsanti សេចក្តីថា មិននិយាយភាសាមនុស្ស។ ឮថា ពួកជនបាននាំយកកិន្នរមួយមកបង្ហាញថ្វាយព្រះបាទធម្មាសោក។ ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់ថា "ចូរធ្វើឱ្យកិន្នរនោះនិយាយទៅ"។ កិន្នរនោះមិនប្រាថ្នានឹងនិយាយឡើយ។ បុរសម្នាក់ក្រាបបង្គំទូលថា "ទូលព្រះបង្គំនឹងធ្វើឱ្យកិន្នរនេះនិយាយ" រួចហើយក៏នាំចុះទៅក្រោមប្រាសាទ បោះបង្គោលពីរ ហើយដំឡើងឆ្នាំង (លើបង្គោលទាំងពីរនោះ)។ ឆ្នាំងនោះក៏ធ្លាក់ចុះទៅខាងនេះខាងនោះ (ព្រោះមានបង្គោលតែពីរ)។ កិន្នរឃើញដូច្នោះ ទើបនិយាយតែប៉ុណ្ណេះថា "តើការបោះបង្គោលមួយទៀត មិនគួរទេឬ?"។ ក្នុងសម័យតមកទៀត ពួកជនបាននាំយកកិន្នរពីរមកបង្ហាញថ្វាយម្តងទៀត។ ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់ថា "ចូរធ្វើឱ្យកិន្នរទាំងពីរនេះនិយាយទៅ"។ កិន្នរទាំងនោះមិនប្រាថ្នានឹងនិយាយឡើយ។ បុរសម្នាក់ក្រាបបង្គំទូលថា "ទូលព្រះបង្គំនឹងធ្វើឱ្យកិន្នរទាំងនេះនិយាយ" រួចហើយក៏នាំកិន្នរទាំងនោះទៅកាន់ផ្សារលក់ដូរ។ ក្នុងផ្សារនោះ កិន្នរមួយបានឃើញផ្លែស្វាយទុំនិងត្រីទាំងឡាយ កិន្នរមួយទៀតបានឃើញផ្លែខ្វិតនិងផ្លែអំពិល។ ក្នុងកិន្នរទាំងពីរនោះ កិន្នរមុននិយាយថា "មនុស្សទាំងឡាយស៊ីនូវថ្នាំពិសដ៏ខ្លាំងក្លា ហេតុអ្វីបានជាពួកគេមិនកើតរោគស្រែង (ឬឃ្លង់)?"។ កិន្នរក្រៅពីនេះនិយាយថា "ហេតុអ្វីបានជាមនុស្សទាំងនេះ អាស្រ័យរបស់នេះហើយ មិនកើតរោគឃ្លង់?"។ យ៉ាងនេះឯង ពួកកិន្នរទោះបីជាអាចនិយាយភាសាមនុស្សបាន ក៏មិននិយាយ ព្រោះយល់ឃើញនូវប្រយោជន៍ពីរយ៉ាង។

၆၂. ဒသမေ အပ္ပဋိဝါနောတိ အနုကဏ္ဌိတော အပစ္စောသက္ကိတော.

៦២. ក្នុងសូត្រទី១០ បទថា appaṭivāno សេចក្តីថា មិនធុញទ្រាន់ មិនថយក្រោយ។

၆၃. ဧကာဒသမေ အသန္တသန္နိဝါသန္တိ အသပ္ပုရိသာနံ သန္နိဝါသံ. န ဝဒေယျာတိ ဩဝါဒေန ဝါ အနုသာသနိယာ ဝါ န ဝဒေယျ, မာ ဝဒတူတိ အတ္ထော. ထေရမ္ပာဟံ န ဝဒေယျန္တိ အဟမ္ပိ ထေရံ ဘိက္ခုံ ဩဝါဒါနုသာသနိဝသေန န ဝဒေယျံ. အဟိတာနုကမ္ပီတိ အဟိတံ ဣစ္ဆမာနော. နော ဟိတာနုကမ္ပီတိ ဟိတံ အနိစ္ဆမာနော. နောတိ နံ ဝဒေယျန္တိ ‘‘အဟံ တဝ ဝစနံ န ကရိဿ’’န္တိ နံ ဝဒေယျံ. ဝိဟေဌေယျန္တိ ဝစနဿ အကရဏေန ဝိဟေဌေယျံ. ပဿမ္ပိဿ နပ္ပဋိကရေယျန္တိ ပဿန္တောပိ ဇာနန္တောပိ အဟံ တဿ ဝစနံ န ကရေယျံ. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သုက္ကပက္ခေ ပန သာဓူတိ နံ ဝဒေယျန္တိ ‘‘သာဓု ဘဒ္ဒကံ သုကထိတံ တယာ’’တိ တဿ ကထံ အဘိနန္ဒန္တော နံ ဝဒေယျန္တိ အတ္ထော.

៦៣. ក្នុងសូត្រទី១១ បទថា asantasannivāsaṃ សេចក្តីថា ទីលំនៅរបស់ពួកអសប្បុរស។ បទថា na vadeyya សេចក្តីថា មិនគួរនិយាយប្រដៅ ឬមិនគួរនិយាយទូន្មានឡើយ ន័យថា កុំនិយាយឡើយ។ បទថា therampāhaṃ na vadeyyaṃ សេចក្តីថា សូម្បីតែតថាគត ក៏មិនគួរនិយាយប្រដៅទូន្មានចំពោះព្រះថេរភិក្ខុដែរ។ បទថា ahitānukampī សេចក្តីថា អ្នកប្រាថ្នានូវសេចក្តីមិនជាប្រយោជន៍។ បទថា no hitānukampī សេចក្តីថា អ្នកមិនប្រាថ្នានូវសេចក្តីជាប្រយោជន៍។ បទថា noti naṃ vadeyyaṃ សេចក្តីថា គួរនិយាយតបទៅកាន់ព្រះថេរៈនោះថា "ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើតាមពាក្យរបស់លោកឡើយ"។ បទថា viheṭheyyaṃ សេចក្តីថា គប្បីបៀតបៀនដោយការមិនធ្វើតាមពាក្យណែនាំ។ បទថា passampissa nappaṭikareyyaṃ សេចក្តីថា ទោះបីឃើញ ទោះបីដឹង ក៏ខ្ញុំមិនធ្វើតាមពាក្យរបស់ព្រះថេរៈនោះឡើយ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួង ដោយវិធីនេះឯង។ ចំណែកឯក្នុងសុក្កបក្ខ បទថា sādhūti naṃ vadeyyaṃ សេចក្តីថា គប្បីនិយាយទៅកាន់ព្រះថេរៈនោះ ដោយការត្រេកអរចំពោះពាក្យរបស់លោកថា "ល្អហើយ ប្រពៃហើយ លោកពោលល្អហើយ"។

၆၄. ဒွါဒသမေ ဥဘတော ဝစီသံသာရောတိ ဒွီသုပိ ပက္ခေသု အညမညံ အက္ကောသနပစ္စက္ကောသနဝသေန သံသရမာနာ ဝါစာ ဝစီသံသာရော. ဒိဋ္ဌိပဠာသောတိ ဒိဋ္ဌိံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကော ယုဂဂ္ဂါဟလက္ခဏော ပဠာသော ဒိဋ္ဌိပဠာသော နာမ. စေတသော အာဃာတောတိ ကောပေါ. သော ဟိ စိတ္တံ အာဃာတေန္တော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အပ္ပစ္စယောတိ အတုဋ္ဌာကာရော, ဒေါမနဿန္တိ အတ္ထော. အနဘိရဒ္ဓီတိ ကောပေါယေဝ. သော ဟိ အနဘိရာဓနဝသေန အနဘိရဒ္ဓီတိ ဝုစ္စတိ. အဇ္ဈတ္တံ အဝူပသန္တံ ဟောတီတိ သဗ္ဗမ္ပေတံ နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ [Pg.53] အတ္တနော စိတ္တေ စ သဒ္ဓိဝိဟာရိကအန္တေဝါသိကသင်္ခါတာယ အတ္တနော ပရိသာယ စ အဝူပသန္တံ ဟောတိ. တသ္မေတန္တိ တသ္မိံ ဧတံ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

៦៤. ក្នុងសូត្រទី១២ បទថា ubhato vacīsaṃsāro សេចក្តីថា វាចាដែលអន្ទោលទៅមកដោយអំណាចនៃការជេរប្រទេច និងការជេរតបតទៅវិញទៅមក ក្នុងភាគីទាំងពីរ ឈ្មោះថា វចីសំសារៈ។ បទថា diṭṭhipalāso សេចក្តីថា ធម៌ដែលជាគ្រឿងរឹតរួត (ការវាយឫកស្មើ) មានលក្ខណៈប្រណាំងប្រជែង ដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យទិដ្ឋិ ឈ្មោះថា ទិដ្ឋិបលាសៈ។ បទថា cetaso āghāto សេចក្តីថា សេចក្តីក្រោធ។ ព្រោះថាសេចក្តីក្រោធនោះ កាលបៀតបៀនចិត្ត តែងកើតឡើង។ បទថា appaccayo សេចក្តីថា អាការៈមិនត្រេកអរ ពោលគឺសេចក្តីតូចចិត្ត (ទោមនស្ស)។ បទថា anabhiraddhi សេចក្តីថា សេចក្តីក្រោធនោះឯង។ ព្រោះថាសេចក្តីក្រោធនោះ ហៅថា អនភិរទ្ធិ ដោយអំណាចនៃការមិនធ្វើឱ្យពេញចិត្ត។ បទថា ajjhattaṃ avūpasantaṃ hoti សេចក្តីថា ធម៌ទាំងអស់នេះ មិនរលត់ទៅក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួន ដែលហៅថាអជ្ឈត្តៈរបស់ខ្លួនផង ក្នុងចិត្តនៃបរិស័ទរបស់ខ្លួន ដែលហៅថាសទ្ធិវិហារិក និងអន្តេវាសិកផង។ បទថា tasmetan គប្បីកាត់បទជា tasmiṃ etaṃ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយ។

ပုဂ္ဂလဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

បុគ្គលវគ្គ ទី១។

(၇) ၂. သုခဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(៧) ២. សុខវគ្គវណ្ណនា

၆၅. ဒုတိယဿ ပဌမေ ဂိဟိသုခန္တိ ဂိဟီနံ သဗ္ဗကာမနိပ္ဖတ္တိမူလကံ သုခံ. ပဗ္ဗဇိတသုခန္တိ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာမူလကံ သုခံ.

៦៥. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី២ បទថា gihisukhaṃ សេចក្តីថា សុខរបស់គ្រហស្ថ ដែលមានការសម្រេចនូវកាមទាំងពួងជាឫសគល់។ បទថា pabbajitasukhaṃ សេចក្តីថា សុខរបស់បព្វជិត ដែលមានការបួសជាឫសគល់។

၆၆. ဒုတိယေ ကာမသုခန္တိ ကာမေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခံ. နေက္ခမ္မသုခန္တိ နေက္ခမ္မံ ဝုစ္စတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, တံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခံ.

៦៦. ក្នុងសូត្រទី២ បទថា kāmasukhaṃ សេចក្តីថា សុខដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវកាមទាំងឡាយ។ បទថា nekkhammasukhaṃ សេចក្តីថា ការបួស ហៅថា នេក្ខម្មៈ សុខដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវការបួសនោះ។

၆၇. တတိယေ ဥပဓိသုခန္တိ တေဘူမကသုခံ. နိရုပဓိသုခန္တိ လောကုတ္တရသုခံ.

៦៧. ក្នុងសូត្រទី៣ បទថា upadhisukhaṃ សេចក្តីថា សុខក្នុងភូមិទាំងបី (ត្រៃភូមិ)។ បទថា nirupadhisukhaṃ សេចក្តីថា សុខជាលោកុត្តរៈ។

၆၈. စတုတ္ထေ သာသဝသုခန္တိ အာသဝါနံ ပစ္စယဘူတံ ဝဋ္ဋသုခံ. အနာသဝသုခန္တိ တေသံ အပစ္စယဘူတံ ဝိဝဋ္ဋသုခံ.

៦៨. ក្នុងសូត្រទី៤ បទថា sāsavasukhaṃ សេចក្តីថា សុខក្នុងវដ្តសង្សារ ដែលជាបច្ច័យនៃអាសវៈទាំងឡាយ។ បទថា anāsavasukhaṃ សេចក្តីថា សុខក្នុងវិវដ្តៈ (ព្រះនិព្វាន) ដែលមិនមែនជាបច្ច័យនៃអាសវៈទាំងនោះ។

၆၉. ပဉ္စမေ သာမိသန္တိ သံကိလေသံ ဝဋ္ဋဂါမိသုခံ. နိရာမိသန္တိ နိက္ကိလေသံ ဝိဝဋ္ဋဂါမိသုခံ.

៦៩. ក្នុងសូត្រទី៥ បទថា sāmisaṃ សេចក្តីថា សុខដែលប្រកបដោយកិលេសគ្រឿងសៅហ្មង ដែលនាំទៅកាន់វដ្តសង្សារ។ បទថា nirāmisaṃ សេចក្តីថា សុខដែលមិនមានកិលេស ដែលនាំទៅកាន់វិវដ្តសង្សារ។

၇၀. ဆဋ္ဌေ အရိယသုခန္တိ အပုထုဇ္ဇနသုခံ. အနရိယသုခန္တိ ပုထုဇ္ဇနသုခံ.

៧០. ក្នុងសូត្រទី៦ បទថា ariyasukhaṃ សេចក្តីថា សុខរបស់ព្រះអរិយបុគ្គល (មិនមែនជាបុថុជ្ជន)។ បទថា anariyasukhaṃ សេចក្តីថា សុខរបស់បុថុជ្ជន។

၇၁. သတ္တမေ ကာယိကန္တိ ကာယဝိညာဏသဟဇာတံ. စေတသိကန္တိ မနောဒွါရိကသုခံ. တံ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ ကထိတံ.

៧១. ក្នុងសូត្រទី៧ បទថា kāyikaṃ សេចក្តីថា សុខដែលកើតឡើងជាមួយកាយវិញ្ញាណ។ បទថា cetasikaṃ សេចក្តីថា សុខដែលកើតឡើងក្នុងមនោទ្វារ។ សុខនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយលាយឡំគ្នានូវលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។

၇၂. အဋ္ဌမေ သပ္ပီတိကန္တိ ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနသုခံ. နိပ္ပီတိကန္တိ တတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနသုခံ. တတ္ထ လောကိယသပ္ပီတိကတော လောကိယနိပ္ပီတိကံ, လောကုတ္တရသပ္ပီတိကတော စ လောကုတ္တရနိပ္ပီတိကံ အဂ္ဂန္တိ ဧဝံ ဘုမ္မန္တရံ အဘိန္ဒိတွာ အဂ္ဂဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

៧២. ក្នុងសូត្រទី៨ បទថា sappītikaṃ សេចក្តីថា សុខដែលប្រកបដោយបីតិ ក្នុងបឋមជ្ឈាននិងទុតិយជ្ឈាន។ បទថា nippītikaṃ សេចក្តីថា សុខដែលមិនមានបីតិ ក្នុងតតិយជ្ឈាននិងចតុត្ថជ្ឈាន។ ក្នុងបណ្តាសុខទាំងពីរនោះ សុខដែលមិនមានបីតិជាលោកិយ ប្រសើរជាងសុខដែលមានបីតិជាលោកិយ និងសុខដែលមិនមានបីតិជាលោកុត្តរៈ ប្រសើរជាងសុខដែលមានបីតិជាលោកុត្តរៈ គប្បីជ្រាបនូវភាពជាធម៌ដ៏ប្រសើរ ដោយមិនបំបែកភូមិផ្សេងគ្នា យ៉ាងនេះឯង។

၇၃. နဝမေ [Pg.54] သာတသုခန္တိ တီသု ဈာနေသု သုခံ. ဥပေက္ခာသုခန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနသုခံ.

៧៣. ក្នុងសូត្រទី៩ បទថា sātasukhaṃ សេចក្តីថា សុខក្នុងឈានទាំងបី។ បទថា upekkhāsukhaṃ សេចក្តីថា សុខដែលប្រកបដោយឧបេក្ខា ក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន។

၇၄. ဒသမေ သမာဓိသုခန္တိ အပ္ပနံ ဝါ ဥပစာရံ ဝါ ပတ္တသုခံ. အသမာဓိသုခန္တိ တဒုဘယံ အပ္ပတ္တသုခံ.

៧៤. ក្នុងសូត្រទី១០ បទថា samādhisukhaṃ សេចក្តីថា សុខដែលដល់នូវអប្បនាសមាធិ ឬឧបចារសមាធិ។ បទថា asamādhisukhaṃ សេចក្តីថា សុខដែលមិនបានដល់នូវសមាធិទាំងពីរនោះ។

၇၅. ဧကာဒသမေ သပ္ပီတိကာရမ္မဏန္တိ သပ္ပီတိကံ ဈာနဒွယံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နသုခံ. နိပ္ပီတိကာရမ္မဏေပိ ဧသေဝ နယော. ဒွါဒသမေပိ ဣမိနာဝ ဥပါယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

៧៥. ក្នុងសូត្រទី១១ បទថា sappītikārammaṇaṃ សេចក្តីថា សុខដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកពិចារណានូវឈានទាំងពីរដែលប្រកបដោយបីតិ។ សូម្បីក្នុងសុខដែលមានអារម្មណ៍មិនមានបីតិ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី១២ ក៏គប្បីជ្រាបសេចក្តីដោយវិធីនេះឯង។

၇၇. တေရသမေ ရူပါရမ္မဏန္တိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနာရမ္မဏံ, ယံကိဉ္စိ ရူပံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနကံ ဝါ. အရူပါရမ္မဏန္တိ အရူပါဝစရဇ္ဈာနာရမ္မဏံ, ယံကိဉ္စိ အရူပံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနကံ ဝါတိ.

៧៧. ក្នុងសូត្រទី១៣ បទថា rūpārammaṇaṃ សេចក្តីថា សុខដែលមានរូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានជាអារម្មណ៍ ឬមួយទៀត សុខដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវរូបណាមួយ។ បទថា arūpārammaṇaṃ សេចក្តីថា សុខដែលមានអរូបាវចរជ្ឈានជាអារម្មណ៍ ឬមួយទៀត សុខដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវអរូបធម៌ណាមួយ។

သုခဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

សុខវគ្គ ទី២។

(၈) ၃. သနိမိတ္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(៨) ៣. សនិមិត្តវគ្គវណ្ណនា

၇၈-၇၉. တတိယဿ ပဌမေ သနိမိတ္တာတိ သကာရဏာ. ဒုတိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. နိဒါနံ ဟေတု သင်္ခါရော ပစ္စယော ရူပန္တိ သဗ္ဗာနိပိ ဟိ ဧတာနိ ကာရဏဝေဝစနာနေဝ.

៧៨-៧៩. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៣ បទថា sanimittā សេចក្តីថា ប្រកបដោយហេតុ (មានហេតុផល)។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី២ ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រោះថា ពាក្យទាំងពួងនេះ គឺ និទានៈ ហេតុ សង្ខារ បច្ច័យ រូប សុទ្ធតែជាវេវចនសព្ទនៃពាក្យថា ហេតុទាំងអស់។

၈၄. သတ္တမေ သဝေဒနာတိ ပစ္စယဘူတာယ သမ္ပယုတ္တဝေဒနာယ သတိယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, နာသတီတိ အတ္ထော. အဋ္ဌမနဝမေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៨៤. ក្នុងសូត្រទី miniature ៧ បទថា savedanā សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយតែងកើតឡើង កាលបើមានវេទនាដែលជាសម្បយុត្តធម៌ជាបច្ច័យប៉ុណ្ណោះ កាលបើមិនមាន គឺមិនកើតឡើងឡើយ។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី៨ និងទី៩ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

၈၇. ဒသမေ သင်္ခတာရမ္မဏာတိ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တံ သင်္ခတဓမ္မံ အာရမ္မဏံ ကတွာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. နော အသင်္ခတာရမ္မဏာတိ အသင်္ခတံ ပန နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. န ဟောန္တီတိ မဂ္ဂက္ခဏေ န ဟောန္တိ နာမ, ဖလေ ပတ္တေ နာဟေသုန္တိ. ဧဝမေတေသု ဒသသုပိ ဌာနေသု ယာဝ အရဟတ္တာ ဒေသနာ ဒေသိတာတိ.

៨៧. ក្នុងសូត្រទី១០ បទថា saṅkhatārammaṇā សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយតែងកើតឡើងដោយធ្វើនូវសង្ខតធម៌ដែលកើតអំពីបច្ច័យឱ្យជាអារម្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ។ បទថា no asaṅkhatārammaṇā សេចក្តីថា តែមិនកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវព្រះនិព្វានដែលជាអសង្ខតធម៌ឡើយ។ បទថា na honti សេចក្តីថា ឈ្មោះថាមិនមានក្នុងខណៈនៃមគ្គ កាលបើដល់នូវផលហើយ ក៏មិនធ្លាប់មានឡើយ។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងធម៌ទេសនាក្នុងឋានៈទាំង ១០ យ៉ាងនេះ រហូតដល់ព្រះអរហត្តផល។

သနိမိတ္တဝဂ္ဂေါ တတိယော.

សនិមិត្តវគ្គ ទី៣។

(၉) ၄. ဓမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(៩) ៤. ធម្មវគ្គវណ្ណនា

၈၈. စတုတ္ထဿ [Pg.55] ပဌမေ စေတောဝိမုတ္တီတိ ဖလသမာဓိ. ပညာဝိမုတ္တီတိ ဖလပညာ.

៨៨. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៤ បទថា cetovimutti សេចក្តីថា ផលសមាធិ។ បទថា paññāvimutti សេចក្តីថា ផលបញ្ញា។

၈၉. ဒုတိယေ ပဂ္ဂါဟောတိ ဝီရိယံ. အဝိက္ခေပေါတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာ.

៨៩. ក្នុងសូត្រទី២ បទថា paggāho សេចក្តីថា វីរិយៈ។ បទថា avikkhepo សេចក្តីថា ចិត្តេកគ្គតា (ភាពនៃចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ)។

၉၀. တတိယေ နာမန္တိ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ. ရူပန္တိ ရူပက္ခန္ဓော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဓမ္မကောဋ္ဌာသပရိစ္ဆေဒဉာဏံ နာမ ကထိတံ.

៩០. ក្នុងសូត្រទី៣ បទថា nāma សេចក្តីថា អរូបក្ខន្ធទាំង៤។ បទថា rūpa សេចក្តីថា រូបក្ខន្ធ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវញាណដែលកំណត់ដឹងនូវចំណែកនៃធម៌ (នាមរូបបរិច្ឆេទញាណ)។

၉၁. စတုတ္ထေ ဝိဇ္ဇာတိ ဖလဉာဏံ. ဝိမုတ္တီတိ တံသမ္ပယုတ္တာ သေသဓမ္မာ.

៩១. ក្នុងសូត្រទី៤ បទថា vijjā សេចក្តីថា ផលញាណ។ បទថា vimutti សេចក្តីថា ធម៌ដែលនៅសល់ដែលសម្បយុត្តដោយផលញាណនោះ។

၉၂. ပဉ္စမေ ဘဝဒိဋ္ဌီတိ သဿတဒိဋ္ဌိ. ဝိဘဝဒိဋ္ဌီတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ. ဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

៩២. ក្នុងសូត្រទី៥ បទថា bhavadiṭṭhi សេចក្តីថា សស្សតទិដ្ឋិ។ បទថា vibhavadiṭṭhi សេចក្តីថា ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ។ សូត្រទី៦ និងទី៧ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၉၅. အဋ္ဌမေ ဒေါဝစဿတာတိ ဒုဗ္ဗစဘာဝေါ. ပါပမိတ္တတာတိ ပါပမိတ္တသေဝနဘာဝေါ. နဝမံ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៩៥. ក្នុងសូត្រទី៨ បទថា dovacassatā សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកប្រដៅក្រ (និយាយពិបាកស្តាប់)។ បទថា pāpamittatā សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកសេពគប់នឹងបាបមិត្ត។ សូត្រទី៩ គប្បីជ្រាបដោយការត្រឡប់សេចក្តីដែលបានពោលហើយ។

၉၇. ဒသမေ ဓာတုကုသလတာတိ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော ဓာတူတိ ဇာနနံ. မနသိကာရကုသလတာတိ တာသံယေဝ ဓာတူနံ အနိစ္စာဒိဝသေန လက္ခဏတ္တယံ အာရောပေတွာ ဇာနနံ.

៩៧. ក្នុងសូត្រទី១០ បទថា dhātukusalatā សេចក្តីថា การដឹងនូវធាតុទាំង ១៨ ថាជាធាតុ។ បទថា manasikārakusalatā សេចក្តីថា ការដឹងដោយការលើកឡើងនូវលក្ខណៈទាំងបី មានអនិច្ចលក្ខណៈជាដើម នៃធាតុទាំងនោះឯង។

၉၈. ဧကာဒသမေ အာပတ္တိကုသလတာတိ ပဉ္စန္နဉ္စ သတ္တန္နဉ္စ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ဇာနနံ. အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကုသလတာတိ ဒေသနာယ ဝါ ကမ္မဝါစာယ ဝါ အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌာနဇာနနန္တိ.

៩៨. ក្នុងសូត្រទី១១ បទថា āpattikusalatā សេចក្តីថា ការដឹងនូវគំនរអាបត្តិទាំង ៥ និងគំនរអាបត្តិទាំង ៧។ បទថា āpattivuṭṭhānakusalatā សេចក្តីថា ការដឹងនូវការចេញចាកអាបត្តិទាំងឡាយ ដោយការសម្តែងអាបត្តិ ឬដោយកម្មវាចា។

ဓမ္မဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ធម្មវគ្គ ទី៤។

(၁၀) ၅. ဗာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(១០) ៥. បាលវគ្គវណ្ណនា

၉၉. ပဉ္စမဿ ပဌမေ အနာဂတံ ဘာရံ ဝဟတီတိ ‘‘သမ္မဇ္ဇနီ ပဒီပေါ စ, ဥဒကံ အာသနေန စ, ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဥတုက္ခာနံ, ဘိက္ခုဂဏနာ စ ဩဝါဒေါ, ပါတိမောက္ခံ ထေရဘာရောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဣမံ ဒသဝိဓံ ထေရဘာရံ နဝကော ဟုတွာ [Pg.56] ထေရေန အနဇ္ဈိဋ္ဌော ကရောန္တော အနာဂတံ ဘာရံ ဝဟတိ နာမ. အာဂတံ ဘာရံ န ဝဟတီတိ ထေရော သမာနော တမေဝ ဒသဝိဓံ ဘာရံ အတ္တနာ ဝါ အကရောန္တော ပရံ ဝါ အသမာဒပေန္တော အာဂတံ ဘာရံ န ဝဟတိ နာမ. ဒုတိယသုတ္တေပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

៩៩. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៥ បទថា anāgataṃ bhāraṃ vahati សេចក្តីថា ភារៈរបស់ព្រះថេរៈទាំង ១០ យ៉ាង គឺ "ការបោសសម្អាត ១ ការអុជប្រទីប ១ ទឹកឆាន់ទឹកប្រើប្រាស់ជាមួយនិងការរៀបចំអាសនៈ ១ ការនាំមកនូវឆន្ទៈនិងការនាំមកនូវបារិសុទ្ធិនិងការប្រាប់រដូវ ១ ការរាប់ចំនួនភិក្ខុ ១ ការស្តាប់ឱវាទភិក្ខុនី ១ ការសម្តែងបាតិមោក្ខ ១ ទាំងនេះហៅថា ថេរភារៈ" ភិក្ខុថ្មីទោះបីព្រះថេរៈមិនបានប្រើ ក៏ធ្វើនូវថេរភារៈទាំង ១០ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ទទួលរែកពន់នូវភារៈដែលមិនទាន់មកដល់។ បទថា āgataṃ bhāraṃ na vahati សេចក្តីថា ភិក្ខុទោះបីជាព្រះថេរៈហើយ មិនធ្វើនូវភារៈទាំង ១០ យ៉ាងនោះដោយខ្លួនឯង ឬមិនបានដឹកនាំអ្នកដទៃឱ្យធ្វើ ឈ្មោះថា មិនទទួលរែកពន់នូវភារៈដែលមកដល់ហើយ។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី២ ក៏គប្បីជ្រាបសេចក្តីដោយន័យនេះឯង។

၁၀၁. တတိယေ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညီတိ အကပ္ပိယေ သီဟမံသာဒိမှိ ‘‘ကပ္ပိယံ ဣဒ’’န္တိ ဧဝံသညီ. ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညီတိ ကုမ္ဘီလမံသဗိဠာရမံသာဒိမှိ ကပ္ပိယေ ‘‘အကပ္ပိယံ ဣဒ’’န္တိ ဧဝံသညီ. စတုတ္ထံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

១០១. ក្នុងសូត្រទី៣ បទថា akappiye kappiyasaññī សេចក្តីថា សេចក្តីសម្គាល់ក្នុងរបស់ដែលមិនគួរ ដូចជាសាច់សីហៈជាដើមថា "របស់នេះគួរ"។ បទថា kappiye akappiyasaññī សេចក្តីថា សេចក្តីសម្គាល់ក្នុងរបស់ដែលគួរ ដូចជាសាច់ក្រពើ សាច់ឆ្មាជាដើមថា "របស់នេះមិនគួរ"។ សូត្រទី៤ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយ។

၁၀၃. ပဉ္စမေ အနာပတ္တိယာ အာပတ္တိသညီတိ အာပုစ္ဆိတွာ ဘဏ္ဍကံ ဓောဝန္တဿ, ပတ္တံ ပစန္တဿ, ကေသေ ဆိန္ဒန္တဿ, ဂါမံ ပဝိသန္တဿာတိအာဒီသု အနာပတ္တိ, တတ္ထ ‘‘အာပတ္တိ အယ’’န္တိ ဧဝံသညီ. အာပတ္တိယာ အနာပတ္တိသညီတိ တေသညေဝ ဝတ္ထူနံ အနာပုစ္ဆာကရဏေ အာပတ္တိ, တတ္ထ ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ ဧဝံသညီ. ဆဋ္ဌေပိ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သတ္တမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

១០៣. ក្នុងសូត្រទី៥ បទថា anāpattiyā āpattisaññī សេចក្តីថា ក្នុងកិច្ចការមានការសុំអនុញ្ញាតរួចហើយទើបបោកគក់គ្រឿងបរិក្ខារ ដុតសបិត កាត់សក់ ចូលទៅកាន់ភូមិជាដើម មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ តែភិក្ខុត្រឡប់ជាមានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងកិច្ចការនោះថា "នេះជាអាបត្តិ"។ បទថា āpattiyā anāpattisaññī សេចក្តីថា ក្នុងកិច្ចការទាំងនោះឯង កាលបើមិនបានសុំអនុញ្ញាតហើយធ្វើ ត្រូវអាបត្តិ តែភិក្ខុត្រឡប់ជាមានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងកិច្ចការនោះថា "មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ"។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី៦ ក៏គប្បីជ្រាបសេចក្តីតាមន័យដែលបានពោលហើយ។ សូត្រទី៧ ជាដើម មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၁၀၉. ဧကာဒသမေ အာသဝါတိ ကိလေသာ. န ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗန္တိ သံဃဘောဂဿ အပဋ္ဌပနံ အဝိစာရဏံ န ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗံ နာမ, တံ ကုက္ကုစ္စာယတိ. ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗန္တိ တဿေဝ ပဋ္ဌပနံ ဝိစာရဏံ, တံ န ကုက္ကုစ္စာယတိ. ဒွါဒသမာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ.

១០៩. ក្នុងសូត្រទី១១ បទថា āsavā សេចក្តីថា កិលេសទាំងឡាយ។ បទថា na kukkuccāyitabbaṃ សេចក្តីថា ការមិនចាត់ចែង មិនពិចារណានូវរបស់របរប្រើប្រាស់របស់សង្ឃ ឈ្មោះថា ជារបស់មិនគួររង្កៀស តែភិក្ខុត្រឡប់ជារង្កៀសទៅវិញ។ បទថា kukkuccāyitabbaṃ សេចក្តីថា ការចាត់ចែង ការពិចារណានូវរបស់របរប្រើប្រាស់របស់សង្ឃនោះឯង (ជារបស់គួររង្កៀស) តែភិក្ខុត្រឡប់ជាមិនរង្កៀសទៅវិញ។ សូត្រទី១២ ជាដើម គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយខាងក្រោម។

ဗာလဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

បាលវគ្គ ទី៥។

ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

ចប់ ទុតិយបណ្ណាសកៈ។

၃. တတိယပဏ္ဏာသကံ

៣. តតិយបណ្ណាសកៈ

(၁၁) ၁. အာသာဒုပ္ပဇဟဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(១១) ១. អាសាទុប្បជហវគ្គវណ្ណនា

၁၁၉. တတိယဿ [Pg.57] ပဏ္ဏာသကဿ ပဌမေ အာသာတိ တဏှာ. ဒုပ္ပဇဟာတိ ဒုစ္စဇာ ဒုန္နီဟရာ. လာဘာသာယ ဒုပ္ပဇဟဘာဝေန သတ္တာ ဒသပိ ဝဿာနိ ဝီသတိပိ သဋ္ဌိပိ ဝဿာနိ ‘‘အဇ္ဇ လဘိဿာမ, သွေ လဘိဿာမာ’’တိ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ကသိကမ္မာဒီနိ ကရောန္တိ, ဥဘတောဗျူဠှံ သင်္ဂါမံ ပက္ခန္ဒန္တိ, အဇပထသင်္ကုပထာဒယော ပဋိပဇ္ဇန္တိ, နာဝါယ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသန္တိ. ဇီဝိတာသာယ ဒုပ္ပဇဟတ္တာ သမ္ပတ္တေ မရဏကာလေပိ ဝဿသတဇီဝိံ အတ္တာနံ မညန္တိ. သော ကမ္မကမ္မနိမိတ္တာဒီနိ ပဿန္တောပိ ‘‘ဒါနံ ဒေဟိ ပူဇံ, ကရောဟီ’’တိ အနုကမ္ပကေဟိ ဝုစ္စမာနော ‘‘နာဟံ မရိဿာမိ, ဇီဝိဿာမိ’’စ္စေဝ အာသာယ ကဿစိ ဝစနံ န ဂဏှာတိ.

១១៩. ក្នុងសូត្រទី១ នៃបណ្ណាសកៈទី៣ ពាក្យថា អាសា បានដល់ តណ្ហា។ ពាក្យថា ទុក្ករជហា គឺលះបង់បានដោយក្រ ដកចេញបានដោយក្រ។ ព្រោះភាពជាសភាវៈដែលលះបង់បានដោយក្រនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងលាភ សត្វទាំងឡាយតែងបម្រើព្រះរាជាអស់រយៈពេល ១០ ឆ្នាំខ្លះ ២០ ឆ្នាំខ្លះ ៦០ ឆ្នាំខ្លះ ដោយគិតថា “ថ្ងៃនេះយើងនឹងបានលាភ ថ្ងៃស្អែកយើងនឹងបានលាភ” តែងធ្វើការងារមានកសិកម្មជាដើម តែងស្ទុះចូលទៅកាន់សមរភូមិដែលកងទ័ពទាំងសងខាងរៀបចំប្រឈមមុខគ្នា តែងដើរទៅតាមផ្លូវលំបាកមានផ្លូវពពែ និងផ្លូវដែកគោលជាដើម តែងចុះទៅកាន់មហាសមុទ្រដោយសំពៅ។ ព្រោះភាពជាសភាវៈដែលលះបង់បានដោយក្រនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងជីវិត សូម្បីកាលដែលមរណកាលមកដល់ ក៏នៅតែសំគាល់ខ្លួនថាជាអ្នកមានអាយុរស់នៅបានមួយរយឆ្នាំ។ បុគ្គលនោះ សូម្បីឃើញកម្ម និងកម្មនិមិត្តជាដើម កាលបើពួកជនអ្នកមានសេចក្តីអនុគ្រោះពោលថា “ចូរអ្នកប្រគេនទាន ចូរធ្វើការបូជាចុះ” ក៏មិនទទួលយកពាក្យរបស់នរណាម្នាក់ឡើយ ដោយសេចក្តីប្រាថ្នាតែម្យ៉ាងថា “ខ្ញុំមិនទាន់ស្លាប់ទេ ខ្ញុំនឹងរស់នៅតទៅទៀត”។

၁၂၀. ဒုတိယေ ပုဗ္ဗကာရီတိ ပဌမံ ဥပကာရဿ ကာရကော. ကတညူကတဝေဒီတိ တေန ကတံ ဉတွာ ပစ္ဆာ ကာရကော. တေသု ပုဗ္ဗကာရီ ‘‘ဣဏံ ဒေမီ’’တိ သညံ ကရောတိ, ပစ္ဆာ ကာရကော ‘‘ဣဏံ ဇီရာပေမီ’’တိ သညံ ကရောတိ.

១២០. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា បុព្វការី គឺអ្នកធ្វើឧបការៈមុនគេ។ ពាក្យថា កតញ្ញូកតវេទី គឺអ្នកដឹងគុណដែលគេបានធ្វើហើយ ទើបធ្វើតបស្នងតាមក្រោយ។ ក្នុងបណ្តាជនទាំងពីរនោះ បុព្វការីបុគ្គល តែងធ្វើសេចក្តីសំគាល់ថា “យើងឱ្យបំណុល” ចំណែកឯបុគ្គលអ្នកធ្វើតបស្នងតាមក្រោយ តែងធ្វើសេចក្តីសំគាល់ថា “យើងសងបំណុលឱ្យរួចខ្លួន”។

၁၂၁. တတိယေ တိတ္တော စ တပ္ပေတာ စာတိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ စ တထာဂတသာဝကော စ ခီဏာသဝေါ တိတ္တော နာမ, တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ တိတ္တော စ တပ္ပေတာ စ.

១២១. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា ទិត្តោ ច តប្បេតា ច សេចក្តីថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធផង ព្រះអរហន្តជាសាវ័ករបស់ព្រះតថាគតផង ឈ្មោះថាជាអ្នកឆ្អែត ចំណែកព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ឈ្មោះថាជាអ្នកឆ្អែតផង ជាអ្នកធ្វើឱ្យអ្នកដទៃឆ្អែតផង។

၁၂၂. စတုတ္ထေ ဒုတ္တပ္ပယာတိ ဒါယကေန ဒုတ္တပ္ပယာ တပ္ပေတုံ န သုကရာ. နိက္ခိပတီတိ နိဒဟတိ န ပရိဘုဉ္ဇတိ. ဝိဿဇ္ဇေတီတိ ပရေသံ ဒေတိ.

១២២. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា ទុត្តប្បយា គឺទាយកញ៉ាំងឱ្យឆ្អែតបានដោយក្រ មិនងាយនឹងញ៉ាំងឱ្យឆ្អែតបានឡើយ។ ពាក្យថា និក្ខិបតិ គឺកប់ទុក មិនប្រើប្រាស់។ ពាក្យថា វិស្សជ្ជេតិ គឺឱ្យដល់អ្នកដទៃ។

၁၂၃. ပဉ္စမေ န ဝိဿဇ္ဇေတီတိ သဗ္ဗံယေဝ ပရေသံ န ဒေတိ, အတ္တနော ပန ယာပနမတ္တံ ဂဟေတွာ အဝသေသံ ဒေတိ.

១២៣. ក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា ន វិស្សជ្ជេតិ គឺមិនឱ្យទ្រព្យទាំងអស់ដល់អ្នកដទៃឡើយ តែយកទុកត្រឹមតែល្មមចិញ្ចឹមខ្លួនឯង ហើយទើបឱ្យទ្រព្យដែលនៅសល់។

၁၂၄. ဆဋ္ဌေ သုဘနိမိတ္တန္တိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ.

១២៤. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា សុភនិមិត្ត បានដល់ អារម្មណ៍ជាទីប្រាថ្នា (ឥដ្ឋារម្មណ៍)។

၁၂၅. သတ္တမေ [Pg.58] ပဋိဃနိမိတ္တန္တိ အနိဋ္ဌနိမိတ္တံ.

១២៥. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា បដិឃនិមិត្ត បានដល់ អារម្មណ៍មិនជាទីប្រាថ្នា (អនិដ្ឋារម្មណ៍)។

၁၂၆. အဋ္ဌမေ ပရတော စ ဃောသောတိ ပရဿ သန္တိကာ အဿဒ္ဓမ္မသဝနံ.

១២៦. ក្នុងសូត្រទី៨ ពាក្យថា បរតោ ច ឃោសោ គឺការស្តាប់ធម៌មិនមែនជាសទ្ធម៌ (អសទ្ធម៌) អំពីសំណាក់អ្នកដទៃ។

၁၂၇. နဝမေ ပရတော စ ဃောသောတိ ပရဿ သန္တိကာ သဒ္ဓမ္မသဝနံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

១២៧. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា បរតោ ច ឃោសោ គឺការស្តាប់សទ្ធម៌អំពីសំណាក់អ្នកដទៃ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រទាំងពួង គឺមានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

အာသာဒုပ္ပဇဟဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

អាសាទុប្បជហវគ្គ ទី១ ចប់។

(၁၂) ၂. အာယာစနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(១២) ២. អាយាចនវគ្គវណ្ណនា

၁၃၁. ဒုတိယဿ ပဌမေ ဧဝံ သမ္မာ အာယာစမာနော အာယာစေယျာတိ သဒ္ဓေါ ဘိက္ခု ဥဋ္ဌဟိတွာ ‘‘ယာဒိသော သာရိပုတ္တတ္ထေရော ပညာယ, အဟမ္ပိ တာဒိသော ဟောမိ. ယာဒိသော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ဣဒ္ဓိယာ, အဟမ္ပိ တာဒိသော ဟောမီ’’တိ ဧဝံ အာယာစန္တော ပိဟေန္တော ပတ္ထေန္တော ယံ အတ္ထိ, တဿေဝ ပတ္ထိတတ္တာ သမ္မာ ပတ္ထေယျ နာမ. ဣတော ဥတ္တရိ ပတ္ထေန္တော မိစ္ဆာ ပတ္ထေယျ. ဧဝရူပါ ဟိ ပတ္ထနာ ယံ နတ္ထိ, တဿ ပတ္ထိတတ္တာ မိစ္ဆာပတ္ထနာ နာမ ဟောတိ. ကိံ ကာရဏာ? ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, တုလာ ဧတံ ပမာဏန္တိ ယထာ ဟိ သုဝဏ္ဏံ ဝါ ဟိရညံ ဝါ တုလေန္တဿ တုလာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, ဓညံ မိနန္တဿ မာနန္တိ တုလနေ တုလာ, မိနနေ စ မာနံ ပမာဏံ ဟောတိ, ဧဝမေဝ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဧသာ တုလာ ဧတံ ပမာဏံ ယဒိဒံ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ. တေ ဂဟေတွာ ‘‘အဟမ္ပိ ဉာဏေန ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ဧတမ္ပမာဏော ဟောမီ’’တိ အတ္တာနံ တုလေတုံ ဝါ ပမာဏေတုံ ဝါ သက္ကာ, န ဣတော အညထာ.

១៣១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី២ ពាក្យថា ឯវំ សម្មា អាយាចមានោ អាយាចេយ្យ សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកមានសទ្ធាក្រោកឈរឡើងហើយ ប្រាថ្នាថា “ព្រះសារីបុត្តត្ថេរមានប្រាជ្ញាយ៉ាងណា សូមឱ្យខ្ញុំមានប្រាជ្ញាយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរមានឫទ្ធិយ៉ាងណា សូមឱ្យខ្ញុំមានឫទ្ធិយ៉ាងនោះដែរ”។ កាលបើប្រាថ្នា ចង់បាន និងតម្រេកយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាការប្រាថ្នាដោយប្រពៃ ព្រោះតែការប្រាថ្នានូវគុណធម៌ដែលមានពិតប្រាកដនោះឯង។ បើប្រាថ្នាឱ្យលើសពីនេះ ឈ្មោះថាជាការប្រាថ្នាខុស។ ព្រោះថា ការប្រាថ្នាមានសភាពយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាការប្រាថ្នាខុស ព្រោះតែការប្រាថ្នានូវគុណធម៌ដែលគ្មាន (លើសពីនោះ)។ ព្រោះហេតុអ្វី? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គុណធម៌នេះជាជញ្ជីង គុណធម៌នេះជាគ្រឿងវាស់វែង ដូចជាកាលដែលគេថ្លឹងមាស ឬប្រាក់ តែងត្រូវការជញ្ជីង កាលដែលគេវាស់ស្រូវ តែងត្រូវការតៅ ជញ្ជីងជាគ្រឿងវាស់វែងក្នុងការថ្លឹង និងតៅជាគ្រឿងវាស់វែងក្នុងការវាស់ យ៉ាងណា យ៉ាងនោះឯង ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុជាសាវ័ករបស់តថាគត ព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមហាមោគ្គល្លាននេះ ជាជញ្ជីង ជាគ្រឿងវាស់វែង។ បុគ្គលអាចយកព្រះថេរៈទាំងពីរនោះជាគោល ហើយថ្លឹង ឬវាស់វែងខ្លួនឯងបានថា “សូមឱ្យខ្ញុំមានប្រមាណយ៉ាងនេះ ដោយប្រាជ្ញា ឬដោយឫទ្ធិ” មិនអាចថ្លឹងវាស់វែងដោយវិធីផ្សេងពីនេះឡើយ។

၁၃၂. ဒုတိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒံ ပနေတ္ထ ဝိသေသမတ္တံ – ခေမာ စ ဘိက္ခုနီ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စာတိ ဧတာသု ဟိ ခေမာ ပညာယ အဂ္ဂါ, ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ ဣဒ္ဓိယာ. တသ္မာ ‘‘ပညာယ ဝါ [Pg.59] ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ဧတာဒိသီ ဟောမီ’’တိ သမ္မာ အာယာစမာနာ အာယာစေယျ. တထာ စိတ္တော ဂဟပတိ ပညာယ အဂ္ဂေါ, ဟတ္ထကော ရာဇကုမာရော မဟိဒ္ဓိကတာယ. တသ္မာ ‘‘ပညာယ ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ဧဒိသော ဟောမီ’’တိ သမ္မာ အာယာစမာနော အာယာစေယျ. ခုဇ္ဇုတ္တရာပိ မဟာပညတာယ အဂ္ဂါ, နန္ဒမာတာ မဟိဒ္ဓိကတာယ. တသ္မာ ‘‘ပညာယ ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ဧတာဒိသီ ဟောမီ’’တိ သမ္မာ အာယာစမာနာ အာယာစေယျ.

១៣២. ក្នុងសូត្រទី២ ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ តែមានសេចក្តីប្លែកគ្នាបន្តិចបន្តួចក្នុងសូត្រទាំងនេះ គឺ ក្នុងពាក្យថា ខេមា ច ភិក្ខុនី ឧប្បលវណ្ណា ច នោះ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុនីទាំងពីរនោះ ព្រះនាងខេមាជាកំពូលខាងប្រាជ្ញា ព្រះនាងឧប្បលវណ្ណាជាកំពូលខាងឫទ្ធិ។ ព្រោះហេតុនោះ ឧបាសិកាកាលបើប្រាថ្នាដោយប្រពៃ គប្បីប្រាថ្នាថា “សូមឱ្យខ្ញុំមានសភាពយ៉ាងនេះ ដោយប្រាជ្ញា ឬដោយឫទ្ធិ”។ ដូចគ្នានោះដែរ ចិត្តគហបតីជាកំពូលខាងប្រាជ្ញា ហត្ថកអាឡវកកុមារជាកំពូលខាងការមានឫទ្ធិច្រើន។ ព្រោះហេតុនោះ ឧបាសកកាលបើប្រាថ្នាដោយប្រពៃ គប្បីប្រាថ្នាថា “សូមឱ្យខ្ញុំមានសភាពយ៉ាងនេះ ដោយប្រាជ្ញា ឬដោយឫទ្ធិ”។ សូម្បីនាងខុជ្ជុត្តរាក៏ជាកំពូលខាងការមានប្រាជ្ញាច្រើន នាងនន្ទមាតាក៏ជាកំពូលខាងការមានឫទ្ធិច្រើន។ ព្រោះហេតុនោះ ឧបាសិកាកាលបើប្រាថ្នាដោយប្រពៃ គប្បីប្រាថ្នាថា “សូមឱ្យខ្ញុំមានសភាពយ៉ាងនេះ ដោយប្រាជ្ញា ឬដោយឫទ្ធិ”។

၁၃၅. ပဉ္စမေ ခတန္တိ ဂုဏာနံ ခတတ္တာ ခတံ. ဥပဟတန္တိ ဂုဏာနံ ဥပဟတတ္တာ ဥပဟတံ, ဆိန္နဂုဏံ နဋ္ဌဂုဏန္တိ အတ္ထော. အတ္တာနံ ပရိဟရတီတိ နိဂ္ဂုဏံ အတ္တာနံ ဇဂ္ဂတိ ဂေါပါယတိ. သာဝဇ္ဇောတိ သဒေါသော. သာနုဝဇ္ဇောတိ သဥပဝါဒေါ. ပသဝတီတိ ပဋိလဘတိ. အနနုဝိစ္စာတိ အဇာနိတွာ အဝိနိစ္ဆိနိတွာ. အပရိယောဂါဟေတွာတိ အနနုပဝိသိတွာ. အဝဏ္ဏာရဟဿာတိ အဝဏ္ဏယုတ္တဿ မိစ္ဆာပဋိပန္နဿ တိတ္ထိယဿ ဝါ တိတ္ထိယသာဝကဿ ဝါ. ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော ဧသ သမ္မာပဋိပန္နော’’တိ ဂုဏံ ကထေတိ. ဝဏ္ဏာရဟဿာတိ ဗုဒ္ဓါဒီသု အညတရဿ သမ္မာပဋိပန္နဿ. အဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ‘‘ဒုပ္ပဋိပန္နော ဧသ မိစ္ဆာပဋိပန္နော’’တိ အဂုဏံ ကထေတိ. အဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဒုပ္ပဋိပန္နာနံ မိစ္ဆာပဋိပန္နာနံ တိတ္ထိယာနံ တိတ္ထိယသာဝကာနံ ‘‘ဣတိပိ ဒုပ္ပဋိပန္နာ ဣတိပိ မိစ္ဆာပဋိပန္နာ’’တိ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. ဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ သုပ္ပဋိပန္နာနံ သမ္မာပဋိပန္နာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ‘‘ဣတိပိ သုပ္ပဋိပန္နာ ဣတိပိ သမ္မာပဋိပန္နာ’’တိ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ.

១៣៥. ក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា ខតំ គឺបំផ្លាញ ព្រោះតែការបំផ្លាញនូវគុណធម៌ទាំងឡាយ。 ពាក្យថា ឧបហតំ គឺកម្ចាត់ចោល ព្រោះតែការកម្ចាត់ចោលនូវគុណធម៌ទាំងឡាយ មានន័យថា ជាអ្នកមានគុណធម៌ដាច់ដាច់ ឬគុណធម៌វិនាសទៅហើយ។ ពាក្យថា អត្តានំ បរិហរតិ គឺរក្សា ការពារខ្លួនដែលគ្មានគុណធម៌។ ពាក្យថា សាវជ្ជោ គឺមានទោស។ ពាក្យថា សានុវជ្ជោ គឺប្រកបដោយការតិះដៀល។ ពាក្យថា បសវតិ គឺបាន។ ពាក្យថា អននុវិច្ច គឺមិនដឹង មិនបានវិនិច្ឆ័យ។ ពាក្យថា អបរិយោគាហេត្វា គឺមិនបានចូលទៅយល់ដឹងដោយប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា អវណ្ណារហស្ស គឺដល់ពួកនិគ្រន្ថ ឬសាវ័ករបស់និគ្រន្ថ ដែលប្រតិបត្តិខុស គួរដល់ការមិនសរសើរ។ ពាក្យថា វណ្ណំ ភាសតិ គឺនិយាយសរសើរគុណថា “បុគ្គលនេះប្រតិបត្តិល្អ ប្រតិបត្តិត្រឹមត្រូវ”។ ពាក្យថា វណ្ណារហស្ស គឺដល់បុគ្គលណាមួយក្នុងបណ្តាព្រះពុទ្ធជាដើម ដែលប្រតិបត្តិត្រឹមត្រូវ។ ពាក្យថា អវណ្ណំ ភាសតិ គឺនិយាយទោសថា “បុគ្គលនេះប្រតិបត្តិមិនល្អ ប្រតិបត្តិខុស”។ ពាក្យថា អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ សេចក្តីថា បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ តែងពោលទោសរបស់ពួកនិគ្រន្ថ និងសាវ័ករបស់និគ្រន្ថ ដែលប្រតិបត្តិមិនល្អ ប្រតិបត្តិខុស យ៉ាងនេះថា “ពួកទាំងនេះប្រតិបត្តិមិនល្អយ៉ាងនេះខ្លះ ប្រតិបត្តិខុសយ៉ាងនេះខ្លះ”។ ពាក្យថា វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ សេចក្តីថា តែងពោលសរសើរគុណរបស់ព្រះពុទ្ធ និងព្រះពុទ្ធសាវ័ក ដែលប្រតិបត្តិល្អ ប្រតិបត្តិត្រឹមត្រូវ យ៉ាងនេះថា “ព្រះអង្គទាំងឡាយប្រតិបត្តិល្អយ៉ាងនេះខ្លះ ប្រតិបត្តិត្រឹមត្រូវយ៉ាងនេះខ្លះ”។

၁၃၆. ဆဋ္ဌေ အပ္ပသာဒနီယေ ဌာနေတိ အပ္ပသာဒကာရဏေ. ပသာဒံ ဥပဒံသေတီတိ ဒုပ္ပဋိပဒါယ မိစ္ဆာပဋိပဒါယ ‘‘အယံ သုပ္ပဋိပဒါ သမ္မာပဋိပဒါ’’တိ ပသာဒံ ဇနေတိ. ပသာဒနီယေ ဌာနေ အပ္ပသာဒန္တိ သုပ္ပဋိပဒါယ သမ္မာပဋိပဒါယ ‘‘အယံ ဒုပ္ပဋိပဒါ မိစ္ဆာပဋိပဒါ’’တိ အပ္ပသာဒံ ဇနေတီတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

១៣៦. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា អប្បសាទនីយេ ឋានេ គឺក្នុងហេតុដែលមិនគួរជ្រះថ្លា។ ពាក្យថា បសាទំ ឧបទំសេតិ គឺញ៉ាំងសេចក្តីជ្រះថ្លាឱ្យកើតឡើងក្នុងបដិបទាមិនល្អ ក្នុងបដិបទាខុស យ៉ាងនេះថា “នេះជាបដិបទាល្អ នេះជាបដិបទាត្រឹមត្រូវ”។ ពាក្យថា បសាទនីយេ ឋានេ អប្បសាទំ គឺញ៉ាំងសេចក្តីមិនជ្រះថ្លាឱ្យកើតឡើងក្នុងបដិបទាល្អ ក្នុងបដិបទាត្រឹមត្រូវ យ៉ាងនេះថា “នេះជាបដិបទាមិនល្អ នេះជាបដិបទាខុស”។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ គឺមានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၁၃၇. သတ္တမေ ဒွီသူတိ ဒွီသု ဩကာသေသု ဒွီသု ကာရဏေသု. မိစ္ဆာပဋိပဇ္ဇမာနောတိ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိံ ပဋိပဇ္ဇမာနော. မာတရိ စ ပိတရိ စာတိ မိတ္တဝိန္ဒကော ဝိယ မာတရိ, အဇာတသတ္တု ဝိယ ပိတရိ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៣៧. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា ទ្វីសុ គឺក្នុងទីតាំងទាំងពីរ ឬក្នុងហេតុទាំងពីរ។ ពាក្យថា មិច្ឆាបដិបជ្ជមានោ គឺអ្នកប្រតិបត្តិខុស។ ពាក្យថា មាតរិ ច បិតរិ ច គឺប្រតិបត្តិខុសចំពោះមាតា ដូចជាមិត្តវិន្ទកៈ ប្រតិបត្តិខុសចំពោះបិតា ដូចជាស្តេចអជាតសត្រូវ។ ចំណែកឯសុក្កបក្ខ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

၁၃၈. အဋ္ဌမေ တထာဂတေ စ တထာဂတသာဝကေ စာတိ ဒေဝဒတ္တော ဝိယ တထာဂတေ, ကောကာလိကော ဝိယ စ တထာဂတသာဝကေ. သုက္ကပက္ခေ [Pg.60] အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ တထာဂတေ, နန္ဒဂေါပါလကသေဋ္ဌိပုတ္တော ဝိယ စ တထာဂတသာဝကေ.

១៣៨. ក្នុងសូត្រទី៨ ពាក្យថា តថាកតេ ច តថាកតសាវកេ ច គឺប្រតិបត្តិខុសចំពោះព្រះតថាគត ដូចជាទេវទត្ត ប្រតិបត្តិខុសចំពោះព្រះតថាគតសាវ័ក ដូចជាកោកាលិកៈ។ ក្នុងសុក្កបក្ខ គឺប្រតិបត្តិល្អចំពោះព្រះតថាគត ដូចជាព្រះអានន្ទត្ថេរ ប្រតិបត្តិល្អចំពោះព្រះតថាគតសាវ័ក ដូចជានន្ទគោបាលកសេដ្ឋីបុត្រ។

၁၃၉. နဝမေ သစိတ္တဝေါဒါနန္တိ သကစိတ္တဿ ဝေါဒါနံ, အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ ဧတံ နာမံ. န စ ကိဉ္စိ လောကေ ဥပါဒိယတီတိ လောကေ စ ရူပါဒီသု ဓမ္မေသု ကိဉ္စိ ဧကံ ဓမ္မမ္ပိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ. ဧဝမေတ္ထ အနုပါဒါနံ နာမ ဒုတိယော ဓမ္မော ဟောတိ. ဒသမေကာဒသမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝါတိ.

១៣៩. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា សចិត្តវោទានំ គឺការធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឱ្យផូរផង់ នេះជាឈ្មោះនៃសមាបត្តិទាំង ៨។ ពាក្យថា ន ច កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតិ គឺមិនប្រកាន់ខ្ជាប់ មិនស្ទាបអង្អែលខុស នូវធម៌ណាមួយ សូម្បីតែធម៌មួយ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងឡាយមានរូបជាដើមក្នុងលោក។ យ៉ាងនេះឯង ក្នុងសូត្រនេះ ធម៌ទីពីរ ឈ្មោះថា អនុបាទាន។ សូត្រទី១០ និងទី១១ គឺមានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

အာယာစနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

អាយាចនវគ្គ ទី២ ចប់។

(၁၃) ၃. ဒါနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(១៣) ៣. ទានវគ្គវណ្ណនា

၁၄၂. တတိယဿ ပဌမေ ဒါနာနီတိ ဒိယျနကဝသေန ဒါနာနိ, ဒေယျဓမ္မဿေတံ နာမံ. သဝတ္ထုကာ ဝါ စေတနာ ဒါနံ, သမ္ပတ္တိပရိစ္စာဂဿေတံ နာမံ. အာမိသဒါနန္တိ စတ္တာရော ပစ္စယာ ဒိယျနကဝသေန အာမိသဒါနံ နာမ. ဓမ္မဒါနန္တိ ဣဓေကစ္စော အမတပတ္တိပဋိပဒံ ကထေတွာ ဒေတိ, ဣဒံ ဓမ္မဒါနံ နာမ.

១៤២. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៣ ពាក្យថា ទានានិ គឺឈ្មោះថា ទាន ព្រោះតែការឱ្យ នេះជាឈ្មោះនៃទេយ្យធម៌។ មួយវិញទៀត ចេតនាដែលប្រកបដោយវត្ថុ ឈ្មោះថា ទាន នេះជាឈ្មោះនៃចេតនាជាហេតុលះបង់នូវទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា អាមិសទានំ គឺបច្ច័យទាំង ៤ ដែលបុគ្គលឱ្យ ឈ្មោះថា អាមិសទាន។ ពាក្យថា ធម្មទានំ គឺបុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ សម្តែងប្រាប់នូវបដិបទាជាគ្រឿងដល់នូវព្រះនិព្វានដ៏មិនស្លាប់ ហើយឱ្យ នេះឈ្មោះថា ធម្មទាន។

၁၄၃. ဒုတိယေ စတ္တာရော ပစ္စယာ ယဇနကဝသေန ယာဂေါ နာမ ဓမ္မောပိ ယဇနကဝသေန ယာဂေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៤៣. ក្នុងសូត្រទី២ បច្ច័យទាំង ៤ ឈ្មោះថា យាគៈ ព្រោះតែការបូជា គប្បីជ្រាបថា សូម្បីធម៌ក៏ឈ្មោះថា យាគៈ ព្រោះតែការបូជាដែរ។

၁၄၄. တတိယေ အာမိသဿ စဇနံ အာမိသစာဂေါ, ဓမ္မဿ စဇနံ ဓမ္မစာဂေါ. စတုတ္ထေ ဥပသဂ္ဂမတ္တံ ဝိသေသော.

១៤៤. ក្នុងសូត្រទី៣ ការលះបង់នូវអាមិស ឈ្មោះថា អាមិសចាគៈ ការលះបង់នូវធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មចាគៈ។ ក្នុងសូត្រទី៤ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាត្រឹមតែឧបសគ្គប៉ុណ្ណោះ។

၁၄၆. ပဉ္စမေ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ ဘုဉ္ဇနံ အာမိသဘောဂေါ, ဓမ္မဿ ဘုဉ္ဇနံ ဓမ္မဘောဂေါ. ဆဋ္ဌေ ဥပသဂ္ဂမတ္တံ ဝိသေသော.

១៤៦. ក្នុងសូត្រទី៥ ការប្រើប្រាស់នូវបច្ច័យទាំង ៤ ឈ្មោះថា អាមិសភោគៈ ការប្រើប្រាស់នូវធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មភោគៈ។ ក្នុងសូត្រទី៦ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាត្រឹមតែឧបសគ្គប៉ុណ្ណោះ។

၁၄၈. သတ္တမေ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ သံဝိဘဇနံ အာမိသသံဝိဘာဂေါ, ဓမ္မဿ သံဝိဘဇနံ ဓမ္မသံဝိဘာဂေါ.

១៤៨. ក្នុងសូត្រទី៧ ការចែករំលែកនូវបច្ច័យទាំង ៤ ឈ្មោះថា អាមិសសំវិភាគៈ ការចែករំលែកនូវធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មសំវិភាគៈ។

၁၄၉. အဋ္ဌမေ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သင်္ဂဟော အာမိသသင်္ဂဟော, ဓမ္မေန သင်္ဂဟော ဓမ္မသင်္ဂဟော.

១៤៩. ក្នុងសូត្រទី៨ ការសង្គ្រោះដោយបច្ច័យទាំង ៤ ឈ្មោះថា អាមិសសង្គ្រោះ ការសង្គ្រោះដោយធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មសង្គ្រោះ។

၁၅၀. နဝမေ [Pg.61] စတူဟိ ပစ္စယေဟိ အနုဂ္ဂဏှနံ အာမိသာနုဂ္ဂဟော, ဓမ္မေန အနုဂ္ဂဏှနံ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟော.

១៥០. ក្នុងសូត្រទី៩ ការអនុគ្រោះដោយបច្ច័យទាំង ៤ ឈ្មោះថា អាមិសានុគ្រោះ ការអនុគ្រោះដោយធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មានុគ្រោះ។

၁၅၁. ဒသမေ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ အနုကမ္ပနံ အာမိသာနုကမ္ပာ, ဓမ္မေန အနုကမ္ပနံ ဓမ္မာနုကမ္ပာတိ.

១៥១. ក្នុងសូត្រទី១០ ការអនុគ្រោះដោយបច្ច័យទាំង ៤ ឈ្មោះថា អាមិសានុកម្បា ការអនុគ្រោះដោយធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មានុកម្បា។

ဒါနဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ទានវគ្គ ទី៣ ចប់។

(၁၄) ၄. သန္ထာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(១៤) ៤. សន្ថារវគ្គវណ្ណនា

၁၅၂. စတုတ္ထဿ ပဌမေ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ အတ္တနော စ ပရဿ စ အန္တရပဋိစ္ဆာဒနဝသေန သန္ထရဏံ အာမိသသန္ထာရော, ဓမ္မေန သန္ထရဏံ ဓမ္မသန္ထာရော. ဒုတိယေ ဥပသဂ္ဂမတ္တံ ဝိသေသော.

១៥២. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៤ ការរៀបចំដោយបច្ច័យទាំង ៤ តាមអំណាចនៃការបិទបាំងចន្លោះប្រហោងរបស់ខ្លួន និងអ្នកដទៃ ឈ្មោះថា អាមិសសន្ថារៈ ការរៀបចំដោយធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មសន្ថារៈ។ ក្នុងសូត្រទី២ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាត្រឹមតែឧបសគ្គប៉ុណ្ណោះ។

၁၅၄. တတိယေ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ အာမိသဿ ဧသနာ အာမိသေသနာ, ဓမ္မဿ ဧသနာ ဓမ္မေသနာ. စတုတ္ထေ ဥပသဂ္ဂမတ္တမေဝ ဝိသေသော.

១៥៤. ក្នុងសូត្រទី៣ ការស្វែងរកនូវអាមិសដែលមានសភាពដូចដែលបានពោលមកហើយ ឈ្មោះថា អាមិសេសនា ការស្វែងរកនូវធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មេសនា។ ក្នុងសូត្រទី៤ មានសេចក្តីប្លែកគ្នាត្រឹមតែឧបសគ្គប៉ុណ្ណោះ។

၁၅၆. ပဉ္စမေ မတ္ထကပ္ပတ္တာ အာမိသပရိယေသနာ အာမိသပရိယေဋ္ဌိ, မတ္ထကပ္ပတ္တာဝ ဓမ္မပရိယေသနာ ဓမ္မပရိယေဋ္ဌီတိ ဝုတ္တာ.

១៥៦. ក្នុងសូត្រទី៥ ការស្វែងរកអាមិសដែលដល់នូវកំពូល ឈ្មោះថា អាមិសបរិយេដ្ឋិ ការស្វែងរកធម៌ដែលដល់នូវកំពូលនោះឯង ឈ្មោះថា ធម្មបរិយេដ្ឋិ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទុកហើយ។

၁၅၇. ဆဋ္ဌေ အာမိသေန ပူဇနံ အာမိသပူဇာ, ဓမ္မေန ပူဇနံ ဓမ္မပူဇာ.

១៥៧. ក្នុងសូត្រទី៦ ការបូជាដោយអាមិស ឈ្មោះថា អាមិសបូជា ការបូជាដោយធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មបូជា។

၁၅၈. သတ္တမေ အာတိထေယျာနီတိ အာဂန္တုကဒါနာနိ. အတိထေယျာနီတိပိ ပါဌော.

១៥៨. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា អាតិថេយ្យានិ គឺទានដែលគេឱ្យដល់ភ្ញៀវ (អាគន្តុកទាន)។ សូម្បីបទថា អតិថេយ្យានិ ក៏ជាបាឋៈដែរ។

၁၅၉. အဋ္ဌမေ အာမိသံ ဣဇ္ဈနကသမိဇ္ဈနကဝသေန အာမိသိဒ္ဓိ, ဓမ္မောပိ ဣဇ္ဈနကသမိဇ္ဈနကဝသေန ဓမ္မိဒ္ဓိ.

១៥៩. ក្នុងសូត្រទី៨ អាមិសដែលសម្រេច ឬសម្រេចបានដោយល្អ ឈ្មោះថា អាមិសិទ្ធិ សូម្បីធម៌ដែលសម្រេច ឬសម្រេចបានដោយល្អ ឈ្មោះថា ធម្មិទ្ធិ។

၁၆၀. နဝမေ အာမိသေန ဝဍ္ဎနံ အာမိသဝုဒ္ဓိ, ဓမ္မေန ဝဍ္ဎနံ ဓမ္မဝုဒ္ဓိ.

១៦០. ក្នុងសូត្រទី៩ ការចម្រើនដោយអាមិស ឈ្មោះថា អាមិសវុឌ្ឍិ ការចម្រើនដោយធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មវុឌ្ឍិ។

၁၆၁. ဒသမေ ရတိကရဏဋ္ဌေန အာမိသံ အာမိသရတနံ, ဓမ္မော ဓမ္မရတနံ.

១៦១. ក្នុងសូត្រទី១០ អាមិស ឈ្មោះថា អាមិសរតនៈ ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងធ្វើឱ្យរីករាយ ធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មរតនៈ។

၁၆၂. ဧကာဒသမေ [Pg.62] အာမိသဿ စိနနံ ဝဍ္ဎနံ အာမိသသန္နိစယော, ဓမ္မဿ စိနနံ ဝဍ္ဎနံ ဓမ္မသန္နိစယော.

១៦២. ក្នុងសូត្រទី၁១ ការសន្សំ ឬការធ្វើឱ្យចម្រើននូវអាមិស ឈ្មោះថា អាមិសសន្និចយៈ ការសន្សំ ឬការធ្វើឱ្យចម្រើននូវធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មសន្និចយៈ។

၁၆၃. ဒွါဒသမေ အာမိသဿ ဝိပုလဘာဝေါ အာမိသဝေပုလ္လံ, ဓမ္မဿ ဝိပုလဘာဝေါ ဓမ္မဝေပုလ္လန္တိ.

១៦៣. ក្នុងសូត្រទី១២ ភាពធំទូលាយនៃអាមិស ឈ្មោះថា អាមិសវេបុល្លៈ ភាពធំទូលាយនៃធម៌ ឈ្មោះថា ធម្មវេបុល្លៈ។

သန္ထာရဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

សន្ថារវគ្គ ទី៤ ចប់។

(၁၅) ၅. သမာပတ္တိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(១៥) ៥. សមាបត្តិវគ្គវណ្ណនា

၁၆၄. ပဉ္စမဿ ပဌမေ သမာပတ္တိကုသလတာတိ အာဟာရသပ္ပာယံ ဥတုသပ္ပာယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေ ဆေကတာ. သမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကုသလတာတိ ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဂတေ ကာလေ ဝိယတ္တော ဟုတွာ ဥဋ္ဌဟန္တော ဝုဋ္ဌာနကုသလော နာမ ဟောတိ, ဧဝံ ကုသလတာ.

១៦៤. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៥ ពាក្យថា សមាបត្តិកុសលតា គឺភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងការចូលសមាបត្តិ ដោយបានកំណត់ដឹងនូវអាហារសប្បាយៈ និងឧតុសប្បាយៈ។ ពាក្យថា សមាបត្តិវុដ្ឋានកុសលតា គឺបុគ្គលជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងការចេញចាកសមាបត្តិ ដោយជាអ្នកមានសមត្ថភាពក្រោកឡើង កាលបើពេលវេលាដែលបានកំណត់កន្លងផុតទៅ គប្បីជ្រាបនូវភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃយ៉ាងនេះ។

၁၆၅. ဒုတိယေ အဇ္ဇဝန္တိ ဥဇုဘာဝေါ. မဒ္ဒဝန္တိ မုဒုဘာဝေါ.

១៦៥. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា អជ្ជវំ គឺភាពជាអ្នកត្រង់។ ពាក្យថា មទ្ទវំ គឺភាពជាអ្នកទន់ភ្លន់។

၁၆၆. တတိယေ ခန္တီတိ အဓိဝါသနခန္တိ. သောရစ္စန္တိ သုသီလျဘာဝေန သုရတဘာဝေါ.

១៦៦. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា ខន្តិ គឺអធិវាសនខន្តិ។ ពាក្យថា សោរច្ចំ គឺភាពជាអ្នកស្លូតបូតដោយភាពជាអ្នកមានសីលល្អ។

၁၆၇. စတုတ္ထေ သာခလျန္တိ သဏှဝါစာဝသေန သမ္မောဒမာနဘာဝေါ. ပဋိသန္ထာရောတိ အာမိသေန ဝါ ဓမ္မေန ဝါ ပဋိသန္ထရဏံ.

១៦៧. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា សាខល្យំ គឺភាពជាអ្នករីករាយរកគ្នា ដោយអំណាចនៃវាចាទន់ភ្លន់។ ពាក្យថា បដិសន្ថារោ គឺការធ្វើបដិសណ្ឋារៈដោយអាមិសក្តី ដោយធម៌ក្តី។

၁၆၈. ပဉ္စမေ အဝိဟိံသာတိ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါ. သောစေယျန္တိ သီလဝသေန သုစိဘာဝေါ. ဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

១៦៨. «នៅក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា avihiṃsā (ការមិនបៀតបៀន) បានដល់ ករុណាដែលកើតឡើងក្នុងចំណែកខាងដើមនៃករុណាសមាបត្តិ (ករុណាបុព្វភាគ)។ ពាក្យថា soceyyaṃ (សេចក្តីស្អាត) បានដល់ ភាពជាអ្នកស្អាតស្អំដោយអំណាចនៃសីល។ សូត្រទី៦ និងទី៧ មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។»

၁၇၁. အဋ္ဌမေ ပဋိသင်္ခါနဗလန္တိ ပစ္စဝေက္ခဏဗလံ.

១៧១. «នៅក្នុងសូត្រទី៨ ពាក្យថា paṭisaṅkhānabalaṃ (កម្លាំងនៃការពិចារណា) បានដល់ កម្លាំងនៃការពិចារណា (បច្ចវេក្ខណពល)។»

၁၇၂. နဝမေ မုဋ္ဌဿစ္စေ အကမ္ပနေန သတိယေဝ သတိဗလံ. ဥဒ္ဓစ္စေ အကမ္ပနေန သမာဓိယေဝ သမာဓိဗလံ.

១៧២. «នៅក្នុងសូត្រទី៩ សតិដែលមិនរង្គោះរង្គើដោយសារអកុសលគឺការភ្លេចស្មារតី (មុដ្ឋសច្ចៈ) នោះឯង ហៅថា សតិពលៈ (កម្លាំងនៃសតិ)។ សមាធិដែលមិនរង្គោះរង្គើដោយសារអកុសលគឺសេចក្តីរាយមាយ (ឧទ្ធច្ចៈ) នោះឯង ហៅថា សមាធិពលៈ (កម្លាំងនៃសមាធិ)។»

၁၇၃. ဒသမေ သမထောတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာ. ဝိပဿနာတိ သင်္ခါရပရိဂ္ဂါဟကညာဏံ.

១៧៣. «នៅក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា samatho (សមថៈ) បានដល់ ភាពមានអារម្មណ៍តែមួយនៃចិត្ត (ចិត្តេកគ្គតា)។ ពាក្យថា vipassanā (វិបស្សនា) បានដល់ ញាណដែលកំណត់ដឹងនូវសង្ខារធម៌ទាំងឡាយ (សង្ខារបរិគ្គាហកញ្ញាណ)។»

၁၇၄. ဧကာဒသမေ [Pg.63] သီလဝိပတ္တီတိ ဒုဿီလျံ. ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ.

១៧៤. «នៅក្នុងសូត្រទី១១ ពាក្យថា sīlavipatti (សីលវិបត្តិ) បានដល់ ភាពជាអ្នកទ្រុស្តសីល (ទុស្សីល្យៈ)។ ពាក្យថា diṭṭhivipatti (ទិដ្ឋិវិបត្តិ) បានដល់ មិច្ឆាទិដ្ឋិ (ការយល់ខុស)។»

၁၇၅. ဒွါဒသမေ သီလသမ္ပဒါတိ ပရိပုဏ္ဏသီလတာ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိကဘာဝေါ. တေန ကမ္မဿကတသမ္မာဒိဋ္ဌိ, ဈာနသမ္မာဒိဋ္ဌိ, ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ, မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ, ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌီတိ သဗ္ဗာပိ ပဉ္စဝိဓာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သင်္ဂဟိတာ ဟောတိ.

១៧៥. «នៅក្នុងសូត្រទី១២ ពាក្យថា sīlasampadā (សីលសម្បទា) បានដល់ ភាពជាអ្នកមានសីលបរិបូណ៌។ ពាក្យថា diṭṭhisampadā (ទិដ្ឋិសម្បទា) បានដល់ ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីយល់ត្រូវ (សម្មាទិដ្ឋិ)។ ដោយពាក្យថា ទិដ្ឋិសម្បទា នោះ សម្មាទិដ្ឋិទាំង ៥ ប្រការ គឺ កម្មស្សកតាសម្មាទិដ្ឋិ ឈានសម្មាទិដ្ឋិ វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ មគ្គសម្មាទិដ្ឋិ និងផលសម្មាទិដ្ឋិ ទាំងអស់ត្រូវបានរួមបញ្ចូលមកជាមួយដែរ។»

၁၇၆. တေရသမေ သီလဝိသုဒ္ဓီတိ ဝိသုဒ္ဓိသမ္ပာပကံ သီလံ. ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓီတိ ဝိသုဒ္ဓိသမ္ပာပိကာ စတုမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ, ပဉ္စဝိဓာပိ ဝါ သမ္မာဒိဋ္ဌိ.

១៧៦. «នៅក្នុងសូត្រទី១៣ ពាក្យថា sīlavisuddhi (សីលវិសុទ្ធិ) បានដល់ សីលដែលនាំទៅដល់សេចក្តីបរិសុទ្ធ (មានចិត្តវិសុទ្ធិជាដើម)។ ពាក្យថា diṭṭhivisuddhi (ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ) បានដល់ សម្មាទិដ្ឋិក្នុងមគ្គទាំង៤ ដែលនាំទៅដល់សេចក្តីបរិសុទ្ធគឺព្រះនិព្វាន ឬមួយយ៉ាងទៀត បានដល់ សម្មាទិដ្ឋិទាំង៥ ប្រការនោះឯង។»

၁၇၇. စုဒ္ဒသမေ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓီတိ ဝိသုဒ္ဓိသမ္ပာပိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယေဝ. ယထာဒိဋ္ဌိဿ စ ပဓာနန္တိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တံ ဝီရိယံ. တဉှိ တဿာ ဒိဋ္ဌိယာ အနုရူပတ္တာ ‘‘ယထာဒိဋ္ဌိဿ စ ပဓာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

១៧៧. «នៅក្នុងសូត្រទី១៤ ពាក្យថា diṭṭhivisuddhi (ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ) បានដល់ សម្មាទិដ្ឋិដែលនាំទៅដល់សេចក្តីបរិសុទ្ធ (ព្រះនិព្វាន) នោះឯង។ ពាក្យថា yathādiṭṭhissa ca padhānaṃ (សេចក្តីព្យាយាមតាមសមគួរដល់ទិដ្ឋិ) បានដល់ វីរិយៈដែលសម្បយុត្តដោយមគ្គថ្នាក់ទាប (ហដ្ឋិមមគ្គ)។ ព្រោះថា វីរិយៈនោះសមគួរដល់ទិដ្ឋិ (សម្មាទិដ្ឋិក្នុងមគ្គថ្នាក់ទាប) នោះ ហេតុនោះទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា “yathādiṭṭhissa ca padhānaṃ”។»

၁၇၈. ပန္နရသမေ အသန္တုဋ္ဌိတာ စ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ အညတြ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု အသန္တုဋ္ဌိဘာဝေါ.

១៧៨. «នៅក្នុងសូត្រទី១៥ ពាក្យថា asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu (សេចក្តីមិនចេះឆ្អែតក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ) បានដល់ ភាពជាអ្នកមិនចេះឆ្អែតក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ វៀរលែងតែអរហត្តមគ្គចេញ។»

၁၇၉. သောဠသမေ မုဋ္ဌဿစ္စန္တိ မုဋ္ဌဿတိဘာဝေါ. အသမ္ပဇညန္တိ အညာဏဘာဝေါ.

១៧៩. «នៅក្នុងសូត្រទី១៦ ពាក្យថា muṭṭhassaccaṃ (ការភ្លេចស្មារតី) បានដល់ ភាពជាអ្នកភ្លេចស្មារតី (មុដ្ឋសតិភាព)។ ពាក្យថា asampajaññaṃ (ការមិនដឹងខ្លួន) បានដល់ ភាពជាអ្នកមិនដឹង (អញ្ញាណភាព)។»

၁၈၀. သတ္တရသမေ အပိလာပနလက္ခဏာ သတိ. သမ္မာ ပဇာနနလက္ခဏံ သမ္ပဇညန္တိ.

១៨០. «នៅក្នុងសូត្រទី១៧ ធម៌ដែលមានលក្ខណៈមិនអណ្តែតទៅ (មិនភ្លេចភ្លាំង) ឈ្មោះថា សតិ។ ធម៌ដែលមានលក្ខណៈដឹងច្បាស់តាមពិត ឈ្មោះថា សម្បជញ្ញៈ។»

သမာပတ္တိဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော. တတိယပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

«សមាបត្តិវគ្គ ទី៥ ចប់។ តតិយបណ្ណាសកៈ ចប់។»

၁. ကောဓပေယျာလံ

១. «កោធបេយ្យាលៈ»

၁၈၁. ဣတော [Pg.64] ပရေသု ကုဇ္ဈနလက္ခဏော ကောဓော. ဥပနန္ဓနလက္ခဏော ဥပနာဟော. သုကတကရဏမက္ခနလက္ခဏော မက္ခော. ယုဂဂ္ဂါဟလက္ခဏော ပလာသော. ဥသူယနလက္ခဏာ ဣဿာ. ပဉ္စမစ္ဆေရဘာဝေါ မစ္ဆရိယံ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ မစ္ဆရာယနလက္ခဏံ. ကတပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာ မာယာ. ကေရာဋိကလက္ခဏံ သာဌေယျံ. အလဇ္ဇနာကာရော အဟိရိကံ. ဥပဝါဒတော အဘာယနာကာရော အနောတ္တပ္ပံ. အက္ကောဓာဒယော တေသံ ပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

១៨១. «តាំងពីវគ្គនេះទៅ ក្នុងកោធវគ្គជាដើមខាងមុខ៖ ធម៌ដែលមានលក្ខណៈខឹងសម្បារ ឈ្មោះថា កោធៈ (សេចក្តីខឹង)។ ធម៌ដែលមានលក្ខណៈចងគំនុំ ឈ្មោះថា ឧបនាហៈ (ការចងគំនុំ)។ ធម៌ដែលមានលក្ខណៈលុបលាងគុណដែលគេធ្វើហើយ ឈ្មោះថា មក្ខៈ (ការលុបលាងគុណ)។ ធម៌ដែលមានលក្ខណៈលើកខ្លួនប្រណាំងប្រជែង ឈ្មោះថា បលាសៈ (ការប្រណាំងប្រជែង)។ ធម៌ដែលមានលក្ខណៈច្រណែននឹងសម្បត្តិអ្នកដទៃ ឈ្មោះថា ឥស្សា (សេចក្តីច្រណែន)។ ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីកំណាញ់ ៥ យ៉ាង ឈ្មោះថា មច្ឆរិយៈ (សេចក្តីកំណាញ់) ដែលសេចក្តីកំណាញ់ទាំងអស់នោះមានលក្ខណៈលាក់លៀមសម្បត្តិរបស់ខ្លួន។ ធម៌ដែលមានលក្ខណៈបិទបាំងទោសដែលខ្លួនធ្វើហើយ ឈ្មោះថា មាយា (ល្បិចកល)។ ធម៌ដែលមានលក្ខណៈកុហកបោកប្រាស់ ឈ្មោះថា សាឋេយ្យៈ (សេចក្តីអួតអាង/អំពើកំភូច)។ អាការៈមិនខ្មាសចំពោះកាយទុច្ចរិតជាដើម ឈ្មោះថា អហិរិកៈ (សេចក្តីមិនខ្មាសបាប)។ អាការៈមិនខ្លាចចំពោះការតិះដៀលពីអ្នកដទៃ ឈ្មោះថា អនោត្តប្បៈ (សេចក្តីមិនខ្លាចបាប)។ ចំណែកឯធម៌មានអកោធៈ (ការមិនខឹង) ជាដើម គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃធម៌ជាបដិបក្ខនឹងធម៌មានកោធៈជាដើមទាំងនោះ។»

၁၈၅. သေက္ခဿ ဘိက္ခုနောတိ သတ္တဝိဓဿာပိ သေက္ခဿ ဥပရိဥပရိဂုဏေဟိ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ, ပုထုဇ္ဇနဿ ပန ပဌမတရံယေဝ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပရိဟာနာယာတိ ဥပရိဥပရိဂုဏေဟိ အပရိဟာနတ္ထာယ.

១៨៥. «ពាក្យថា sekkhassa bhikkhuno (ភិក្ខុជាសេក្ខបុគ្គល) គប្បីជ្រាបថា ធម៌ទាំងឡាយនេះ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសាបសូន្យចាកគុណធម៌ជាន់ខ្ពស់ៗ របស់សេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក ប៉ុន្តែចំពោះបុថុជ្ជនវិញ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសាបសូន្យជាមុនបង្អស់តែម្តង។ ពាក្យថា aparihānāya (ដើម្បីមិនសាបសូន្យ) គឺដើម្បីកុំឱ្យសាបសូន្យចាកគុណធម៌ជាន់ខ្ពស់ៗ។»

၁၈၇. ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တောတိ ယထာ အာနေတွာ နိက္ခိတ္တော, ဧဝံ နိရယေ ပတိဋ္ဌိတော ဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៨៧. «ពាក្យថា yathābhataṃ nikkhitto (ដូចជាគេនាំយកទៅដាក់ចុះ) គប្បីជ្រាបថា ដូចជាគេនាំយកទៅដាក់ចុះយ៉ាងណា គឺទៅប្រតិស្ឋាននៅក្នុងនរកយ៉ាងនោះឯង។»

၁၉၀. ဧကစ္စောတိ ယဿေတေ ကောဓာဒယော အတ္ထိ, သော ဧကစ္စော နာမ.

១៩០. «ពាក្យថា ekacco (បុគ្គលម្នាក់) បានដល់ បុគ្គលណាដែលមានធម៌មានកោធៈជាដើមទាំងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា បុគ្គលម្នាក់។»

ကောဓပေယျာလံ နိဋ္ဌိတံ.

«កោធបេយ្យាលៈ ចប់។»

၂. အကုသလပေယျာလံ

២. «អកុសលបេយ្យាលៈ»

၁၉၁-၂၀၀. သာဝဇ္ဇာတိ သဒေါသာ. အနဝဇ္ဇာတိ နိဒ္ဒေါသာ. ဒုက္ခုဒြယာတိ ဒုက္ခဝဍ္ဎိကာ. သုခုဒြိယာတိ သုခဝဍ္ဎိကာ. သဗျာဗဇ္ဈာတိ သဒုက္ခာ. အဗျာဗဇ္ဈာတိ နိဒ္ဒုက္ခာ. ဧတ္တာဝတာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

១៩១-២០០. «ពាក្យថា sāvajjā (មានទោស) បានដល់ មានទោសជាប់ជាមួយ។ ពាក្យថា anavajjā (គ្មានទោស) បានដល់ មិនមានទោស。 ពាក្យថា dukkhudrayā (មានទុក្ខជាកម្រៃ) បានដល់ ញ៉ាំងទុក្ខឱ្យចម្រើន។ ពាក្យថា sukhudrayā (មានសុខជាកម្រៃ) បានដល់ ញ៉ាំងសុខឱ្យចម្រើន។ ពាក្យថា sabyābajjhā (មានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់) បានដល់ ប្រកបដោយទុក្ខ។ ពាក្យថា abyābajjhā (មិនមានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់) បានដល់ មិនមានទុក្ខ។ ដោយពាក្យប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែអំពីវដ្តៈ និងវិវដ្តៈប៉ុណ្ណោះ។»

အကုသလပေယျာလံ နိဋ္ဌိတံ.

«អកុសលបេយ្យាលៈ ចប់។»

၃. ဝိနယပေယျာလံ

៣. «វិនយបេយ្យាលៈ»

၂၀၁. ဒွေမေ[Pg.65], ဘိက္ခဝေ, အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စာတိ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ အတ္ထေ နိဿာယ ဒွေ ကာရဏာနိ သန္ဓာယ. သိက္ခာပဒံ ပညတ္တန္တိ သိက္ခာကောဋ္ဌာသော ဌပိတော. သံဃသုဋ္ဌုတာယာတိ သံဃဿ သုဋ္ဌုဘာဝါယ, ‘‘သုဋ္ဌု, ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ သမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထာယာတိ အတ္ထော. သံဃဖာသုတာယာတိ သံဃဿ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ. ဒုမ္မင်္ကူနန္တိ ဒုဿီလာနံ. ပေသလာနန္တိ ပီယသီလာနံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝီတိက္ကမပစ္စယာ ပဋိလဒ္ဓဗ္ဗာနံ ဝဓဗန္ဓနာဒိဒုက္ခဓမ္မသင်္ခါတာနံ အာသဝါနံ. သံဝရာယာတိ ပိဒဟနတ္ထာယ. သမ္ပရာယိကာနန္တိ တထာရူပါနံယေဝ အပါယဒုက္ခသင်္ခါတာနံ သမ္ပရာယေ ဥပ္ပဇ္ဇနကအာသဝါနံ. ပဋိဃာတာယာတိ ပဋိသေဓနတ္ထာယ. ဝေရာနန္တိ အကုသလဝေရာနမ္ပိ ပုဂ္ဂလဝေရာနမ္ပိ. ဝဇ္ဇာနန္တိ ဒေါသာနံ. တေ ဧဝ ဝါ ဒုက္ခဓမ္မာ ဝဇ္ဇနီယတ္တာ ဣဓ ဝဇ္ဇာတိ အဓိပ္ပေတာ. ဘယာနန္တိ စိတ္တုတြာသဘယာနမ္ပိ ဘယဟေတူနံ တေသံယေဝ ဒုက္ခဓမ္မာနမ္ပိ. အကုသလာနန္တိ အက္ခမဋ္ဌေန အကုသလသင်္ခါတာနံ ဒုက္ခဓမ္မာနံ. ဂိဟီနံ အနုကမ္ပာယာတိ ဂိဟီသု ဥဇ္ဈာယန္တေသု ပညတ္တသိက္ခာပဒံ ဂိဟီနံ အနုကမ္ပာယ ပညတ္တံ နာမ. ပါပိစ္ဆာနံ ပက္ခုပစ္ဆေဒါယာတိ ပါပိစ္ဆာ ပက္ခံ နိဿာယ သံဃံ ဘိန္ဒေယျုန္တိ တေသံ ပက္ခုပစ္ဆေဒနတ္ထာယ. အပ္ပသန္နာနံ ပသာဒါယာတိ ပုဗ္ဗေ အပ္ပသန္နာနမ္ပိ ပဏ္ဍိတမနုဿာနံ သိက္ခာပဒပညတ္တိသမ္ပဒံ ဒိသွာ ပသာဒုပ္ပတ္တိအတ္ထာယ. ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝါယာတိ ပသန္နာနံ ဥပရူပရိပသာဒဘာဝါယ. သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာတိ သဒ္ဓမ္မဿ စိရဋ္ဌိတတ္ထံ. ဝိနယာနုဂ္ဂဟာယာတိ ပဉ္စဝိဓဿာပိ ဝိနယဿ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထာယ.

២០១. «ពាក្យថា dveme, bhikkhave, atthavase paṭicca (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះអាស្រ័យអំណាចប្រយោជន៍ ២ យ៉ាងនេះ) គឺ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះអាស្រ័យប្រយោជន៍ ២ យ៉ាង សំដៅយកហេតុ ២ យ៉ាង។ ពាក្យថា sikkhāpadaṃ paññattaṃ (សិក្ខាបទដែលតថាគតបញ្ញត្តិហើយ) គឺ ពួកនៃសិក្ខាត្រូវបានតម្កល់ទុកហើយ។ ពាក្យថា saṅghasuṭṭhutāya (ដើម្បីសេចក្តីល្អនៃសង្ឃ) គឺ ដើម្បីភាពល្អនៃសង្ឃ មានន័យថា ដើម្បីឱ្យសង្ឃទទួលយកដោយពោលថា “បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ល្អណាស់ហើយ”។ ពាក្យថា saṅghaphāsutāya (ដើម្បីសេចក្តីសប្បាយនៃសង្ឃ) គឺ ដើម្បីការរស់នៅជាសុខសប្បាយនៃសង្ឃ។ ពាក្យថា dummaṅkūnaṃ (ដើម្បីសង្កត់សង្កិននូវបុគ្គលដែលអៀនប្រៀន) បានដល់ ពួកបុគ្គលទ្រុស្តសីល។ ពាក្យថា pesalānaṃ (ដើម្បីការរស់នៅសប្បាយនៃភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសីលជាទីស្រឡាញ់) បានដល់ ពួកបុគ្គលដែលមានសីលជាទីស្រឡាញ់។ ពាក្យថា diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ (ដើម្បីការពារនូវអាសវៈទាំងឡាយក្នុងបច្ចុប្បន្ន) បានដល់ គ្រឿងសៅហ្មង (ឬភ័យអន្តរាយ) ដែលជាទុក្ខធម៌មានការសម្លាប់ និងការចងជាដើម ដែលគប្បីបានទទួលក្នុងអត្តភាពបច្ចុប្បន្ននេះឯង ព្រោះហេតុនៃការកន្លងសិក្ខាបទ។ ពាក្យថា saṃvarāya (ដើម្បីសេចក្តីសង្រួម) គឺ ដើម្បីបិទបាំង (រារាំង)。 ពាក្យថា samparāyikānaṃ (เพื่อកំចាត់បង់នូវអាសវៈទាំងឡាយក្នុងបរលោក) បានដល់ គ្រឿងសៅហ្មងដែលនឹងកើតឡើងក្នុងបរលោក ដែលជាទុក្ខក្នុងអបាយភូមិមានសភាពដូច្នោះឯង។ ពាក្យថា paṭighātāya (ដើម្បីកំចាត់បង់) គឺ ដើម្បីរារាំង។ ពាក្យថា verānaṃ (ដើម្បីការពារពៀរទាំងឡាយ) បានដល់ ពៀរដែលជាអកុសលផង ពៀរដែលជាបុគ្គលផង។ ពាក្យថា vajjānaṃ (ដើម្បីការពារទោសទាំងឡាយ) បានដល់ ទោសទាំងឡាយ ឬមួយយ៉ាងទៀត ទុក្ខធម៌ទាំងនោះឯងដែលជាធម៌គួរវៀរចាក ក្នុងទីនេះសំដៅយកថា វជ្ជៈ (ទោស)។ ពាក្យថា bhayānaṃ (ដើម្បីការពារភ័យទាំងឡាយ) បានដល់ ភ័យគឺសេចក្តីតក់ស្លុតនៃចិត្តផង ទុក្ខធម៌ទាំងនោះឯងដែលមានភ័យជាហេតុផង។ ពាក្យថា akusalānaṃ (ដើម្បីការពារអកុសលធម៌ទាំងឡាយ) បានដល់ ទុក្ខធម៌ទាំងឡាយដែលហៅថាអកុសល ព្រោះអត្ថថាទ្រាំទ្របានដោយកម្រ។ ពាក្យថា gihīnaṃ anukampāya (ដើម្បីអនុគ្រោះដល់គ្រហស្ថទាំងឡាយ) គឺ កាលបើពួកគ្រហស្ថពោលទោស តិះដៀល សិក្ខាបទដែលបញ្ញត្តិហើយ ឈ្មោះថា បញ្ញត្តិឡើងដើម្បីអនុគ្រោះដល់គ្រហស្ថទាំងឡាយ។ ពាក្យថា pāpicchānaṃ pakkhupacchedāya (ដើម្បីកាត់បក្សពួកនៃពួកភិក្ខុដែលមានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក) គឺ ពួកភិក្ខុមានសេចក្តីប្រាថ្នាលាមក អាស្រ័យបក្សពួកហើយគប្បីបំផ្លាញសង្ឃ ហេតុនោះ សិក្ខាបទត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងដើម្បីកាត់បក្សពួករបស់ភិក្ខុទាំងនោះ។ ពាក្យថា appasannānaṃ pasādāya (ដើម្បីញ៉ាំងបុគ្គលដែលមិនទាន់ជ្រះថ្លាឱ្យជ្រះថ្លា) គឺ ដើម្បីឱ្យកើតសេចក្តីជ្រះថ្លាដល់ពួកមនុស្សដែលមានប្រាជ្ញា ទោះបីជាអ្នកមិនទាន់ជ្រះថ្លាក្នុងកាលមុន កាលបើបានឃើញសេចក្តីបរិបូណ៌នៃការបញ្ញត្តិសិក្ខាបទហើយ។ ពាក្យថា pasannānaṃ bhiyyobhāvāya (ដើម្បីញ៉ាំងបុគ្គលដែលជ្រះថ្លាហើយឱ្យរឹតតែជ្រះថ្លាឡើង) គឺ ដើម្បីឱ្យមានសេចក្តីជ្រះថ្លាកាន់តែខ្លាំងឡើងៗ ដល់ពួកជនដែលជ្រះថ្លាហើយ។ ពាក្យថា saddhammaṭṭhitiyā (ដើម្បីភាពតាំងនៅមាំនៃព្រះសទ្ធម្ម) គឺ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការតាំងនៅអស់កាលជាយូរអង្វែងនៃព្រះសទ្ធម្ម។ ពាក្យថា vinayānuggahāya (ដើម្បីអនុគ្រោះដល់វិន័យ) គឺ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការលើកតម្កើងវិន័យទាំង ៥ ប្រការ។»

၂၀၂-၂၃၀. ပါတိမောက္ခံ ပညတ္တန္တိ ဘိက္ခုပါတိမောက္ခံ ဘိက္ခုနိပါတိမောက္ခန္တိ ဒုဝိဓံ ပါတိမောက္ခံ ပညတ္တံ. ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသောတိ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စ, ဘိက္ခုနီနံ စတ္တာရောတိ နဝ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာ ပညတ္တာ. ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနန္တိ ဥပေါသထဋ္ဌပနံ. ပဝါရဏာ ပညတ္တာတိ စာတုဒ္ဒသိကာ ပန္နရသိကာတိ ဒွေ ပဝါရဏာ ပညတ္တာ. ပဝါရဏဋ္ဌပနံ ပညတ္တန္တိ သာပတ္တိကဿ ဘိက္ခုနော ပဝါရဏာ ဥတ္တိယာ ဝတ္တမာနာယ ပဝါရဏဋ္ဌပနံ ပညတ္တံ. တဇ္ဇနီယကမ္မာဒီသု [Pg.66] ဘိက္ခူ ဝါစာသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာနံ ပဏ္ဍုကလောဟိတကာနံ ဘိက္ခူနံ တဇ္ဇနီယကမ္မံ (စူဠဝ. ၁ အာဒယော) ပညတ္တံ. ဗာလဿ အဗျတ္တဿ သေယျသကဿ ဘိက္ခုနော နိယဿကမ္မံ ပညတ္တံ. ကုလဒူသကေ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကေ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မံ (စူဠဝ. ၂၁ အာဒယော) ပညတ္တံ. ဂိဟီနံ အက္ကောသကဿ သုဓမ္မတ္ထေရဿ ပဋိသာရဏီယကမ္မံ (စူဠဝ. ၃၃ အာဒယော) ပညတ္တံ. အာပတ္တိယာ အဒဿနာဒီသု ဥက္ခေပနီယကမ္မံ ပညတ္တံ. ဂရုကာပတ္တိံ အာပန္နဿ ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝါသဒါနံ ပညတ္တံ. ပရိဝါသေ အန္တရာပတ္တိံ အာပန္နဿ မူလာယ ပဋိကဿနံ ပညတ္တံ. ပဋိစ္ဆန္နာယပိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယပိ အာပတ္တိယာ မာနတ္တဒါနံ ပညတ္တံ. စိဏ္ဏမာနတ္တဿ အဗ္ဘာနံ ပညတ္တံ. သမ္မာ ဝတ္တန္တဿ ဩသာရဏီယံ ပညတ္တံ. အသမ္မာဝတ္တနာဒီသု နိဿာရဏီယံ ပညတ္တံ.

២០២-២៣០. «ពាក្យថា pātimokkhaṃ paññattanti (បាតិមោក្ខដែលបញ្ញត្តិហើយ) បានដល់ ព្រះបាតិមោក្ខ ២ យ៉ាង គឺ ភិក្ខុបាតិមោក្ខ និងភិក្ខុនីបាតិមោក្ខ ត្រូវបានបញ្ញត្តិហើយ។ ពាក្យថា pātimokkhuddeso (ការសម្តែងព្រះបាតិមោក្ខ) បានដល់ ឧទ្ទេសនៃបាតិមោក្ខ ៩ យ៉ាង គឺ របស់ភិក្ខុទាំងឡាយ ៥ យ៉ាង របស់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ ៤ យ៉ាង ត្រូវបានបញ្ញត្តិហើយ។ ពាក្យថា pātimokkhaṭṭhapanaṃ (ការផ្អាកបាតិមោក្ខ) បានដល់ ការផ្អាកឧបោសថ។ ពាក្យថា pavāraṇā paññattā (ការបវារណាដែលបញ្ញត្តិហើយ) បានដល់ ការបវារណា ២ យ៉ាង គឺ ចាតុទ្ទសីបវារណា និងបណ្ណរតីបវារណា ត្រូវបានបញ្ញត្តិហើយ។ ពាក្យថា pavāraṇaṭṭhapanaṃ paññattaṃ (ការផ្អាកបវារណាដែលបញ្ញត្តិហើយ) បានដល់ ការផ្អាកបវារណាដែលបញ្ញត្តិឡើង កាលបើញត្តិបវារណារបស់ភិក្ខុអ្នកមានអាបត្តិ កំពុងប្រព្រឹត្តទៅ។ ក្នុងកម្មទាំងឡាយមានតជ្ជនិយកម្មជាដើម៖ តជ្ជនិយកម្ម ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងចំពោះពួកភិក្ខុឈ្មោះ បណ្ឌុកៈ និងលោហិតកៈ ដែលចាក់ដោតភិក្ខុទាំងឡាយដោយលំពែងគឺវាចា។ និយស្សកម្ម ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងចំពោះភិក្ខុឈ្មោះ សេយ្យសកៈ ដែលជាអ្នកល្ងង់ខ្លៅ មិនឈ្លាសវៃ។ បព្វាជនីយកម្ម ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងដោយប្រារព្ធពួកភិក្ខុឈ្មោះ អស្សជិ និងបុនព្វសុកៈ ដែលជាអ្នកទ្រុស្តត្រកូល។ បដិសារណីយកម្ម ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងចំពោះព្រះសុធម្មត្ថេរ ដែលជាអ្នកជេរប្រមាថគ្រហស្ថ។ ឧក្ខេបនីយកម្ម ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងក្នុងអធិករណ៍មានការមិនឃើញអាបត្តិជាដើម។ ការឱ្យបរិវាស ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងចំពោះភិក្ខុដែលត្រូវគរុកាបត្តិ ហើយបិទបាំងទុក។ ការទាញត្រឡប់ទៅរកមូលអាបត្តិ (មូលាយបដិកស្សនៈ) ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងចំពោះភិក្ខុដែលត្រូវអន្តរាបត្តិក្នុងរវាងកំពុងនៅបរិវាស។ ការឱ្យមានត្ត ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងចំពោះអាបត្តិដែលបិទបាំងក្តី មិនបិទបាំងក្តី។ អព្ភានកម្ម ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងចំពោះភិក្ខុដែលប្រព្រឹត្តមានត្តរួចហើយ។ ឱសារណីយកម្ម ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងចំពោះភិក្ខុដែលប្រព្រឹត្តល្អត្រឹមត្រូវ។ និស្សារណីយកម្ម ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងក្នុងអធិករណ៍មានការមិនប្រព្រឹត្តល្អត្រឹមត្រូវជាដើម។»

ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ သရဏဂမနူပသမ္ပဒါ ဩဝါဒူပသမ္ပဒါ ပဉှာဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါ ဂရုဓမ္မူပသမ္ပဒါ ဥဘတောသံဃေ ဥပသမ္ပဒါ ဒူတေန ဥပသမ္ပဒါတိ အဋ္ဌဝိဓာ ဥပသမ္ပဒါ ပညတ္တာ. ဉတ္တိကမ္မံ နဝ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတီတိ ဧဝံ နဝဋ္ဌာနိကံ ဉတ္တိကမ္မံ ပညတ္တံ. ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ သတ္တ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတီတိ ဧဝံ သတ္တဋ္ဌာနိကမေဝ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ပညတ္တံ. ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ သတ္တ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတီတိ ဧဝံ သတ္တဋ္ဌာနိကမေဝ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ ပညတ္တံ. ပဌမပါရာဇိကာဒီနံ ပဌမပညတ္တိ အပညတ္တေ ပညတ္တံ. တေသံယေဝ အနုပညတ္တိ ပညတ္တေ အနုပညတ္တံ. ဓမ္မသမ္မုခတာ ဝိနယသမ္မုခတာ သံဃသမ္မုခတာ ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာတိ ဣမဿ စတုဗ္ဗိဓဿ သမ္မုခီဘာဝဿ ဝသေန သမ္မုခါဝိနယော ပညတ္တော. သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ ခီဏာသဝဿ အစောဒနတ္ထာယ သတိဝိနယော ပညတ္တော. ဥမ္မတ္တကဿ ဘိက္ခုနော အမူဠှဝိနယော ပညတ္တော. အပ္ပဋိညာယ စုဒိတကဿ အာပတ္တိယာ အတရဏတ္ထံ ပဋိညာတကရဏံ ပညတ္တံ. ဗဟုတရာနံ ဓမ္မဝါဒီနံ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ အဓိကရဏဝူပသမနတ္ထံ. ယေဘုယျသိကာ ပညတ္တာ. ပါပုဿန္နဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဂ္ဂဏှနတ္ထံ တဿပါပိယသိကာ ပညတ္တာ. ဘဏ္ဍနာဒိဝသေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ ကတွာ အာပတ္တိံ အာပန္နာနံ ဘိက္ခူနံ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ ဌပေတွာ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တဉ္စ အဝသေသာပတ္တီနံ ဝူပသမနတ္ထာယ တိဏဝတ္ထာရကော ပညတ္တော.

«ឧបសម្បទា ៨ ប្រការ គឺ ឯហិភិក្ខុឧបសម្បទា សរណគមនូបសម្បទា ឱវាទូបសម្បទា បញ្ហាព្យាករណូបសម្បទា ញត្តិចតុត្ថកម្មូបសម្បទា គរុធម្មូបសម្បទា ឧភតោសង្ឃេឧបសម្បទា និងទូតេនឧបសម្បទា ត្រូវបានបញ្ញត្តិហើយ។ ញត្តិកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងឋានៈ ៩ យ៉ាង គឺ ញត្តិកម្មមានឋានៈ ៩ យ៉ាង ត្រូវបានបញ្ញត្តិហើយ។ ញត្តិទុតិយកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងឋានៈ ៧ យ៉ាង គឺ ញត្តិទុតិយកម្មមានឋានៈ ៧ យ៉ាង ត្រូវបានបញ្ញត្តិហើយ។ ញត្តិចតុត្ថកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងឋានៈ ៧ យ៉ាង គឺ ញត្តិចតុត្ថកម្មមានឋានៈ ៧ យ៉ាង ត្រូវបានបញ្ញត្តិហើយ។ បឋមបញ្ញត្តិនៃបឋមបារាជិកជាដើម ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងក្នុងកាលដែលសិក្ខាបទមិនទាន់បានបញ្ញត្តិ។ អនុបញ្ញត្តិនៃបារាជិកទាំងនោះឯង ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងក្នុងកាលដែលសិក្ខាបទបានបញ្ញត្តិហើយ។ សម្មុខាវិន័យ ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងដោយអំណាចនៃសម្មុខីភាព ៤ ប្រការ គឺ ធម្មសម្មុខតា វិនយសម្មុខតា សង្ឃសម្មុខតា និងបុគ្គលសម្មុខតា។ សតិវិន័យ ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងដើម្បីកុំឱ្យចោទប្រកាន់ចំពោះព្រះខីណាស្រពដែលដល់នូវភាពទូលំទូលាយនៃសតិ។ អမူឡ្ហវិន័យ ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងចំពោះភិក្ខុឆ្កួត។ បដិញ្ញាតករណៈ (ការធ្វើតាមពាក្យប្តេជ្ញា) ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងដើម្បីកុំឱ្យចោទប្រកាន់ដោយអាបត្តិចំពោះភិក្ខុដែលគេចោទហើយតែមិនព្រមទទួល។ យេភុយ្យសិកា ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងដើម្បីរម្ងាប់អធិករណ៍ ដោយកាន់យកតាមសេចក្តីយល់ឃើញរបស់ពួកធម្មវាទីដែលមានចំនួនច្រើនជាង។ តស្សបាបិយសិកា ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងដើម្បីសង្កត់សង្កិនបុគ្គលដែលមានសភាពលាមកច្រើន។ តិណវត្ថារកវិន័យ ត្រូវបានបញ្ញត្តិឡើងដើម្បីរម្ងាប់អាបត្តិដែលសេសសល់ វៀរលែងតែថុល្លវជ្ជៈ (ទោសគ្រហស្ថ ឬទោសធ្ងន់មានបារាជិក និងសង្ឃាទិសេស) និងអាបត្តិដែលទាក់ទងនឹងគ្រហស្ថ ចេញ ចំពោះពួកភិក្ខុដែលបង្កជម្លោះជាដើម ហើយធ្វើអំពើមិនសមគួរដល់សមណៈជាច្រើន រួចត្រូវអាបត្តិ។»

ဝိနယပေယျာလံ နိဋ္ဌိတံ.

«វិនយបេយ្យាលៈ ចប់។»

၄. ရာဂပေယျာလံ

៤. «រាគបេយ្យាលៈ»

၂၃၁. ရာဂဿ[Pg.67], ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယာတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဿ အဘိဇာနနတ္ထံ ပစ္စက္ခကရဏတ္ထံ. ပရိညာယာတိ ပရိဇာနနတ္ထံ. ပရိက္ခယာယာတိ ပရိက္ခယဂမနတ္ထံ. ပဟာနာယာတိ ပဇဟနတ္ထံ. ခယာယ ဝယာယာတိ ခယဝယဂမနတ္ထံ. ဝိရာဂါယာတိ ဝိရဇ္ဇနတ္ထံ. နိရောဓာယာတိ နိရုဇ္ဈနတ္ထံ. စာဂါယာတိ စဇနတ္ထံ. ပဋိနိဿဂ္ဂါယာတိ ပဋိနိဿဇ္ဇနတ္ထံ.

២៣១. «ពាក្យថា rāgassa, bhikkhave, abhiññāya (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដើម្បីដឹងច្បាស់នូវរាគៈ) គឺ ដើម្បីដឹងច្បាស់ដោយញាណដ៏វិសេស ដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវរាគៈដែលមានកាមគុណ ៥ ជាអារម្មណ៍។ ពាក្យថា pariññāya (ដើម្បីកំណត់ដឹង) គឺ ដើម្បីកំណត់ដឹង។ ពាក្យថា parikkhayāya (ដើម្បីអស់ទៅ) គឺ ដើម្បីដល់នូវការអស់ទៅ។ ពាក្យថា pahānāya (ដើម្បីលះបង់) គឺ ដើម្បីលះបង់។ ពាក្យថា khayāya vayāya (ដើម្បីការអស់ទៅ និងការសាបសូន្យទៅ) គឺ ដើម្បីដល់នូវការអស់ទៅ និងការសាបសូន្យទៅ។ ពាក្យថា virāgāya (ដើម្បីប្រាសចាកតម្រេក) គឺ ដើម្បីការប្រាសចាកតម្រេក។ ពាក្យថា nirodhāya (ដើម្បីការរលត់) គឺ ដើម្បីការរលត់។ ពាក្យថា cāgāya (ដើម្បីការលះចោល) គឺ ដើម្បីការលះចោល។ ពាក្យថា paṭinissaggāya (ដើម្បីការរលាស់ចោល) គឺ ដើម្បីការរលាស់ចោលជាថ្មី។»

၂၃၂-၂၄၆. ထမ္ဘဿာတိ ကောဓမာနဝသေန ထဒ္ဓဘာဝဿ. သာရဗ္ဘဿာတိ ကာရဏုတ္တရိယလက္ခဏဿ သာရဗ္ဘဿ. မာနဿာတိ နဝဝိဓမာနဿ. အတိမာနဿာတိ အတိက္ကမိတွာ မညနမာနဿ. မဒဿာတိ မဇ္ဇနာကာရမဒဿ. ပမာဒဿာတိ သတိဝိပ္ပဝါသဿ, ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု စိတ္တဝေါဿဂ္ဂဿ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

២៣២-២៤៦. «ពាក្យថា thambhassa (នៃសេចក្តីរឹងត្អឹង) បានដល់ ភាពរឹងត្អឹងដោយអំណាចនៃក្រោធ និងមានះ។ ពាក្យថា sārabhassa (នៃសេចក្តីប្រណាំងប្រជែង) បានដល់ សារម្ភៈដែលមានលក្ខណៈធ្វើហួសហេតុ។ ពាក្យថា mānassa (នៃមានះ) បានដល់ មានះ ៩ ប្រការ។ ពាក្យថា atimānassa (នៃអតិមានះ) បានដល់ មានះដែលសំគាល់ខ្លួនដោយកន្លងហួសអ្នកដទៃ។ ពាក្យថា madassa (នៃសេចក្តីស្រវឹង) បានដល់ មានះដែលកើតឡើងដោយអាការៈស្រវឹងវង្វេង។ ពាក្យថា pamādassāti (នៃសេចក្តីប្រមាទ) បានដល់ ការភ្លេចស្មារតី ការបណ្តោយចិត្តទៅក្នុងកាមគុណទាំង ៥។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រទាំងពួង មានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។»

ရာဂပေယျာလံ နိဋ္ဌိတံ.

«រាគបេយ្យាលៈ ចប់។»

မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

«ក្នុងមនោរថបូរណី អដ្ឋកថាអង្គុត្តរនិកាយ»

ဒုကနိပါတဿ သံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

«ការអធិប្បាយទុកនិបាត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។»

. နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

. «នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។»

အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ

«ក្នុងអង្គុត្តរនិកាយ»

တိကနိပါတ-အဋ္ဌကထာ

«អដ្ឋកថាតិកនិបាត»

၁. ပဌမပဏ္ဏာသကံ

១. «បឋមបណ្ណាសកៈ»

၁. ဗာလဝဂ္ဂေါ

១. «ពាលវគ្គ»

၁. ဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. «ការអធិប្បាយភយសូត្រ»

၁. တိကနိပါတဿ [Pg.69] ပဌမေ ဘယာနီတိအာဒီသု ဘယန္တိ စိတ္တုတြာသော. ဥပဒ္ဒဝေါတိ အနေကဂ္ဂတာကာရော. ဥပသဂ္ဂေါတိ ဥပသဋ္ဌာကာရော တတ္ထ တတ္ထ လဂ္ဂနာကာရော.

១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃតិកនិបាត ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា ភយានិ ជាដើម ពាក្យថា ភ័យ (ភយំ) បានដល់ សេចក្តីតក់ស្លុតនៃចិត្ត (ចិត្តុត្រាសៈ)។ ពាក្យថា ឧបទ្ទវៈ (ឧបទ្ទវោ) បានដល់ អាការៈដែលមិនមានអារម្មណ៍តែមួយ (អនេកគ្គតាការៈ)។ ពាក្យថា ឧបសគ្គ (ឧបសគ្គោ) បានដល់ អាការៈដែលជាប់ជំពាក់ (ឧបសដ្ឋាការៈ) គឺអាការៈដែលស្អិតជាប់ក្នុងអារម្មណ៍នោះៗ (លគ្គនាការៈ)។

တေသံ ဧဝံ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ပဗ္ဗတဝိသမနိဿိတာ စောရာ ဇနပဒဝါသီနံ ပေသေန္တိ – ‘‘မယံ အသုကဒိဝသေ နာမ တုမှာကံ ဂါမံ ပဟရိဿာမာ’’တိ. တေ တံ ပဝတ္တိံ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘယံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇန္တိ. အယံ စိတ္တုတြာသော နာမ. ‘‘ယထာ နော တေ စောရာ ကုပိတာ အနတ္ထမ္ပိ အာဝဟေယျု’’န္တိ ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ ဒွိပဒစတုပ္ပဒေဟိ သဒ္ဓိံ အရညံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇန္တိ ဍံသမကသာဒီဟိ ခဇ္ဇမာနာ, ဂုမ္ဗန္တရာနိ ပဝိသန္တာ ခါဏုကဏ္ဋကေ မဒ္ဒန္တိ. တေသံ ဧဝံ ဝိစရန္တာနံ ဝိက္ခိတ္တဘာဝေါ အနေကဂ္ဂတာကာရော နာမ. တတော စောရေသု ယထာဝုတ္တေ ဒိဝသေ အနာဂစ္ဆန္တေသု ‘‘တုစ္ဆကသာသနံ ဘဝိဿတိ, ဂါမံ ပဝိသိဿာမာ’’တိ သပရိက္ခာရာ ဂါမံ ပဝိသန္တိ. အထ တေသံ ပဝိဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ ဂါမံ ပရိဝါရေတွာ ဒွါရေ အဂ္ဂိံ ဒတွာ မနုဿေ ဃာတေတွာ စောရာ သဗ္ဗံ ဝိဘဝံ ဝိလုမ္ပိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. တေသု ဃာတိတာဝသေသာ အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေတွာ ကောဋ္ဌကစ္ဆာယာဘိတ္တိစ္ဆာယာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ လဂ္ဂိတွာ နိသီဒန္တိ နဋ္ဌံ အနုသောစမာနာ. အယံ ဥပသဋ္ဌာကာရော လဂ္ဂနာကာရော နာမ.

សេចក្តីប្លែកគ្នានៃធម៌ទាំងនោះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីយ៉ាងនេះ៖ ពួកចោរដែលអាស្រ័យនៅទីមិនស្មើមានភ្នំជាដើម បញ្ជូនព័ត៌មានទៅកាន់អ្នកស្រុកថា «យើងនឹងប្លន់អ្នកស្រុករបស់អ្នករាល់គ្នាក្នុងថ្ងៃឯណោះ»។ ពួកអ្នកស្រុកទាំងនោះ ចាប់តាំងពីពេលបានឮដំណឹងនោះមក ក៏ដល់នូវសេចក្តីភ័យខ្លាច និងសេចក្តីតក់ស្លុត។ នេះឈ្មោះថា សេចក្តីតក់ស្លុតនៃចិត្ត (ចិត្តុត្រាសៈ)។ ពួកអ្នកស្រុកគិតថា «ធ្វើដូចម្តេចកុំឲ្យពួកចោរទាំងនោះខឹងសម្បារ ហើយបង្កវិនាសកម្មដល់ពួកយើង» ក៏នាំគ្នាកាន់យកទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃក្នុងដៃ ព្រមទាំងសត្វជើងពីរនិងជើងបួន ចូលទៅកាន់ព្រៃ ដេកនៅលើដីក្នុងទីនោះៗ ត្រូវពួករបោមនិងមូសជាដើមខាំទិច កាលចូលទៅក្នុងចន្លោះគុម្ពឈើ ក៏ជាន់លើគល់ឈើនិងបន្លា។ សេចក្តីរាយមាយ (វិក្ខិត្តភាវៈ) របស់ពួកអ្នកស្រុកដែលអន្ទោលទៅយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា អាការៈដែលមិនមានអារម្មណ៍តែមួយ (អនេកគ្គតាការៈ)។ លុះក្រោយមក កាលបើពួកចោរមិនមកក្នុងថ្ងៃដែលកំណត់ទុកនោះ ពួកអ្នកស្រុកក៏គិតថា «ដំណឹងនោះប្រហែលជាមិនពិតទេ យើងចូរចូលទៅកាន់ស្រុកវិញចុះ» ហើយក៏នាំគ្នាត្រឡប់ចូលស្រុកវិញ ព្រមទាំងគ្រឿងបរិក្ខារ។ គ្រានោះ ពួកចោរដឹងថាពួកអ្នកស្រុកចូលមកវិញហើយ ក៏ព័ទ្ធភូមិ ដុតភ្លើងនៅមាត់ទ្វារ សម្លាប់មនុស្សទាំងឡាយ ហើយប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ទៅ។ ក្នុងចំណោមអ្នកស្រុកទាំងនោះ ពួកអ្នកដែលនៅសេសសល់ពីការសម្លាប់ ក៏ពន្លត់ភ្លើង ហើយអង្គុយស្អិតជាប់ក្នុងទីនោះៗ មានម្លប់ជង្រុក និងម្លប់ជញ្ជាំងជាដើម សោកស្តាយចំពោះទ្រព្យសម្បត្តិដែលវិនាសទៅ។ នេះឈ្មោះថា អាការៈដែលជាប់ជំពាក់ (ឧបសដ្ឋាការៈ) ឬអាការៈដែលស្អិតជាប់ (លគ្គនាការៈ)។

နဠာဂါရာတိ နဠေဟိ ဆန္နပဋိစ္ဆန္နအဂါရာ. သေသသမ္ဘာရာ ပနေတ္ထ ရုက္ခမယာ ဟောန္တိ. တိဏာဂါရေပိ ဧသေဝ နယော. ကူဋာဂါရာနီတိ ကူဋသင်္ဂဟိတာနိ အဂါရာနိ. ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တာနီတိ အန္တော စ ဗဟိ စ လိတ္တာနိ. နိဝါတာနီတိ နိဝါရိတဝါတပ္ပဝေသာနိ. ဖုသိတဂ္ဂဠာနီတိ ဆေကေဟိ ဝဍ္ဎကီဟိ ကတတ္တာ [Pg.70] ပိဋ္ဌသံဃာဋမှိ သုဋ္ဌု ဖုသိတကဝါဋာနိ. ပိဟိတဝါတပါနာနီတိ ယုတ္တဝါတပါနာနိ. ဣမိနာ ပဒဒွယေန ကဝါဋဝါတပါနာနံ နိစ္စပိဟိတတံ အကထေတွာ သမ္ပတ္တိယေဝ ကထိတာ. ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ပန တာနိ ပိဓီယန္တိ စ ဝိဝရီယန္တိ စ.

បទថា Naḷāgārā បានដល់ ផ្ទះដែលប្រក់និងបិទបាំងដោយដើមបបុស។ គ្រឿងផ្ទះដែលសេសសល់ពីនោះ ធ្វើអំពីឈើ។ សូម្បីក្នុងផ្ទះប្រក់ស្បូវ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា Kūṭāgārāni បានដល់ ផ្ទះដែលមានកំពូល។ បទថា Ullittāvalittāni បានដល់ ផ្ទះដែលបូកលាបទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ។ បទថា Nivātāni បានដល់ ផ្ទះដែលការពារមិនឲ្យខ្យល់ចូល។ បទថា Phusitaggaḷāni បានដល់ ផ្ទះដែលមានទ្វារបិទជិតល្អនឹងក្របខ្នបព្រោះតែជាងឈើដ៏ឈ្លាសវៃបានធ្វើ។ បទថា Pihitavātapānānī បានដល់ ផ្ទះដែលមានបង្អួចបិទជិត។ ក្នុងបទទាំងពីរនេះ លោកមិនបាននិយាយសំដៅដល់ការបិទជានិច្ចនៃទ្វារនិងបង្អួចនោះទេ ប៉ុន្តែនិយាយសំដៅដល់ភាពបរិបូរណ៍ (នៃផ្ទះនោះ) ប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ទ្វារនិងបង្អួចទាំងនោះ គេអាចបិទនិងបើកបានក្នុងខណៈដែលចង់បាននីមួយៗ។

ဗာလတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဗာလမေဝ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဗာလော ဟိ အပဏ္ဍိတပုရိသော ရဇ္ဇံ ဝါ ဩပရဇ္ဇံ ဝါ အညံ ဝါ ပန မဟန္တံ ဌာနံ ပတ္ထေန္တော ကတိပယေ အတ္တနာ သဒိသေ ဝိဓဝပုတ္တေ မဟာဓုတ္တေ ဂဟေတွာ ‘‘ဧထ အဟံ တုမှေ ဣဿရေ ကရိဿာမီ’’တိ ပဗ္ဗတဂဟနာဒီနိ နိဿာယ အန္တမန္တေ ဂါမေ ပဟရန္တော ဒါမရိကဘာဝံ ဇာနာပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန နိဂမေပိ ဇနပဒေပိ ပဟရတိ. မနုဿာ ဂေဟာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ခေမဋ္ဌာနံ ပတ္ထယမာနာ ပက္ကမန္တိ. တေ နိဿာယ ဝသန္တာ ဘိက္ခူပိ ဘိက္ခုနိယောပိ အတ္တနော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနာနိ ပဟာယ ပက္ကမန္တိ. ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဘိက္ခာပိ သေနာသနမ္ပိ ဒုလ္လဘံ ဟောတိ. ဧဝံ စတုန္နမ္ပိ ပရိသာနံ ဘယံ အာဂတမေဝ ဟောတိ. ပဗ္ဗဇ္ဇိတေသုပိ ဒွေ ဗာလာ ဘိက္ခူ အညမညံ ဝိဝါဒံ ပဋ္ဌပေတွာ စောဒနံ အာရဘန္တိ. ဣတိ ကောသမ္ဗိဝါသိကာနံ ဝိယ မဟာကလဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. စတုန္နံ ပရိသာနံ ဘယံ အာဂတမေဝ ဟောတီတိ ဧဝံ ယာနိ ကာနိစိ ဘယာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ဗာလတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ယထာနုသန္ဓိနာ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ.

បទថា Bālato uppajjanti បានដល់ កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យបុគ្គលពាលតែម្តង។ ព្រោះថា បុគ្គលពាល ជាមនុស្សមិនមានប្រាជ្ញា កាលប្រាថ្នារាជសម្បត្តិ ឬឧបរាជសម្បត្តិ ឬក៏ឋានៈធំដទៃទៀត ក៏នាំយកកូនស្រីមេម៉ាយ (ឬកូនអ្នកក្រីក្រ/កូនឥតឪពុក) ដ៏ជាមនុស្សពាលដូចខ្លួនពីរបីនាក់ និងពួកអ្នកលេងធំៗ មកហើយនិយាយថា «ចូរមកអាយ យើងនឹងធ្វើអ្នករាល់គ្នាឲ្យជាធំ» រួចហើយក៏អាស្រ័យភ្នំនិងព្រៃស្បាតជាដើម វាយឆ្មក់តាមភូមិជាយដែន បង្ហាញខ្លួនជាចោរបះបោរ ហើយក៏វាយបំផ្លាញតាមលំដាប់ទាំងក្នុងនិគមនិងជនបទ។ មនុស្សទាំងឡាយក៏បោះបង់ចោលផ្ទះសម្បែង ស្វែងរកទីមានសុវត្ថិភាព ហើយគេចខ្លួនទៅ។ សូម្បីពួកភិក្ខុនិងភិក្ខុនីដែលរស់នៅអាស្រ័យនឹងអ្នកស្រុកទាំងនោះ ក៏លះបង់ទីលំនៅរបស់ខ្លួនៗ ហើយចាកចេញទៅដែរ។ ក្នុងទីដែលទៅដល់ហើយៗ សូម្បីចង្ហាន់ក្តី សេនាសនៈក្តី ក៏រកបានដោយកម្រ។ យ៉ាងនេះ ភ័យក៏រមែងមកដល់បរិស័ទទាំង ៤ យ៉ាងពិតប្រាកដ។ សូម្បីក្នុងពួកអ្នកបួស ភិក្ខុពាលពីររូប បង្កជម្លោះនឹងគ្នា ហើយចាប់ផ្តើមចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមក។ ជម្លោះដ៏ធំក៏កើតឡើង ដូចជាពួកភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងក្រុងកោសម្ពី។ ភ័យក៏រមែងមកដល់បរិស័ទទាំង ៤ យ៉ាងពិតប្រាកដ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាតามលំដាប់នៃសេចក្តីតភ្ជាប់យ៉ាងនេះថា «ភ័យណាមួយដែលកើតឡើង ភ័យទាំងអស់នោះរមែងកើតឡើងពីបុគ្គលពាល»។

၂. လက္ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថា លក្ខណសូត្រ

၂. ဒုတိယေ ကာယဒွါရာဒိပဝတ္တံ ကမ္မံ လက္ခဏံ သဉ္ဇာနနကာရဏံ အဿာတိ ကမ္မလက္ခဏော. အပဒါနသောဘနီ ပညာတိ ယာ ပညာ နာမ အပဒါနေန သောဘတိ, ဗာလာ စ ပဏ္ဍိတာ စ အတ္တနော အတ္တနော စရိတေနေဝ ပါကဋာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဗာလေန ဟိ ဂတမဂ္ဂေါ ရုက္ခဂစ္ဆဂါမနိဂမာဒီနိ ဈာပေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ဣန္ဒဂ္ဂိနော ဂတမဂ္ဂေါ ဝိယ ဟောတိ, ဈာမဋ္ဌာနမတ္တမေဝ အင်္ဂါရမသိဆာရိကာသမာကုလံ ပညာယတိ. ပဏ္ဍိတေန ဂတမဂ္ဂေါ ကုသောဗ္ဘာဒယော ပူရေတွာ ဝိဝိဓသဿသမ္ပဒံ အာဝဟမာနေန စတုဒီပိကမေဃေန ဂတမဂ္ဂေါ ဝိယ ဟောတိ. ယထာ တေန ဂတမဂ္ဂေ ဥဒကပူရာနိ စေဝ ဝိဝိဓသဿဖလာဖလာနိ စ တာနိ တာနိ ဌာနာနိ ပညာယန္တိ, ဧဝံ ပဏ္ဍိတေန ဂတမဂ္ဂေ သမ္ပတ္တိယောဝ ပညာယန္တိ နော ဝိပတ္တိယောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

២. ក្នុងសូត្រទី ២ បទថា Kammalakkhaṇo បានដល់ បុគ្គលដែលមានកម្មជាគ្រឿងសម្គាល់ គឺមានកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាយទ្វារជាដើម ជាគ្រឿងសម្គាល់ ជាហេតុឲ្យគេស្គាល់បាន។ បទថា Apadānasobhanī paññā សេចក្តីថា បញ្ញាឯណាដែលរមែងរុងរឿងដោយសារការប្រព្រឹត្ត (អបទាន) ទាំងពួកពាល ទាំងពួកបណ្ឌិត រមែងប្រាកដច្បាស់ដោយសារចរិយារបស់ខ្លួនៗ។ ព្រោះថា ផ្លូវដែលបុគ្គលពាលដើរទៅហើយ តែងដូចជាផ្លូវនៃភ្លើងឆេះព្រៃដែលកំពុងឆេះដើមឈើ គុម្ពឈើ ភូមិ និងនិគមជាដើម ហើយដើរទៅ គឺប្រាកដត្រឹមតែទីកន្លែងដែលត្រូវភ្លើងឆេះ ពេញដោយធ្យូង ខ្មៅដុស និងផេះប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯផ្លូវដែលបណ្ឌិតដើរទៅហើយ តែងដូចជាផ្លូវនៃមហាមេឃដែលបង្អុរភ្លៀងចុះមកលើទ្វីបទាំងបួន ញ៉ាំងអណ្តូងនិងស្រះជាដើមឲ្យពេញ ហើយនាំមកនូវភាពបរិបូរណ៍នៃភោគផលផ្សេងៗ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងផ្លូវដែលមហាមេឃនោះបង្អុរទៅហើយ ទីនោះៗរមែងប្រាកដជាទីពេញដោយទឹក និងមានផលានុផលនៃធញ្ញជាតិផ្សេងៗ យ៉ាងណាមិញ ក្នុងផ្លូវដែលបណ្ឌិតដើរទៅហើយ ក៏រមែងប្រាកដតែសេចក្តីចម្រើន (សម្បត្តិ) ប៉ុណ្ណោះ មិនប្រាកដសេចក្តីវិនាស (វិបត្តិ) ឡើយ យ៉ាងនោះឯង។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၃. စိန္တီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថា ចិន្តីសូត្រ

၃. တတိယေ [Pg.71] ဗာလလက္ခဏာနီတိ ‘‘ဗာလော အယ’’န္တိ ဧတေဟိ လက္ခီယတိ ဉာယတီတိ ဗာလလက္ခဏာနိ. တာနေဝဿ သဉ္ဇာနနကာရဏာနီတိ ဗာလနိမိတ္တာနိ. ဗာလာပဒါနာနီတိ ဗာလဿ အပဒါနာနိ. ဒုစ္စိန္တိတစိန္တီတိ စိန္တယန္တော အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒဿနဝသေန ဒုစ္စိန္တိတမေဝ စိန္တေတိ. ဒုဗ္ဘာသိတဘာသီတိ ဘာသမာနောပိ မုသာဝါဒါဒိဘေဒံ ဒုဗ္ဘာသိတမေဝ ဘာသတိ. ဒုက္ကဋကမ္မကာရီတိ ကရောန္တောပိ ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန ဒုက္ကဋကမ္မမေဝ ကရောတိ. ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနီတိအာဒိ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သုစိန္တိတစိန္တီတိအာဒီနိ စေတ္ထ မနောသုစရိတာဒီနံ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

៣. ក្នុងសូត្រទី ៣ បទថា Bālalakkhaṇāni សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងសម្គាល់ឲ្យដឹងថា «បុគ្គលនេះជាមនុស្សពាល» ព្រោះតែធម៌ទាំងឡាយមានការគិតខុសជាដើមនោះ ឈ្មោះថា លក្ខណៈរបស់មនុស្សពាល។ ធម៌ទាំងនោះឯង ជាហេតុនាំឲ្យស្គាល់បុគ្គលពាលនោះ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា និមិត្តរបស់មនុស្សពាល (ពាលនិមិត្ត)។ បទថា Bālāpadānāni បានដល់ ការប្រព្រឹត្តរបស់មនុស្សពាល។ បទថា Duccintitacintī សេចក្តីថា កាលបើគិត តែងគិតតែសេចក្តីត្រិះរិះដ៏អាក្រក់ ដោយអំណាចនៃអភិជ្ឈា ព្យាបាទ និងមិច្ឆាទិដ្ឋិ។ បទថា Dubbhāsitabhāsī សេចក្តីថា សូម្បីកាលជានិយាយ តែងនិយាយតែពាក្យដែលពោលមិនល្អ មានមុសាវាទជាដើម។ បទថា Dukkaṭakammakārī សេចក្តីថា សូម្បីកាលធ្វើ តែងធ្វើតែកម្មដ៏លាមក ដោយអំណាចនៃការសម្លាប់សត្វជាដើម។ បទទាំងឡាយមានពាក្យថា Paṇḍitalakkhaṇāni ជាដើម គប្បីជ្រាបតាមលំដាប់ដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបណ្ឌិតលក្ខណៈនេះ បទទាំងឡាយមានពាក្យថា Sucintitacintī ជាដើម គប្បីផ្សារភ្ជាប់ទៅតាមអំណាចនៃមនោសុចរិតជាដើម។

၄. အစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថា អច្ចយសូត្រ

၄. စတုတ္ထေ အစ္စယံ အစ္စယတော န ပဿတီတိ အတ္တနော အပရာဓံ အပရာဓတော န ပဿတိ. အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ နပ္ပဋိကရောတီတိ ‘‘အပရဒ္ဓံ မယာ’’တိ ဉတွာပိ ယော ဓမ္မော, တံ န ကရောတိ, ဒဏ္ဍကမ္မံ အာဟရိတွာ အစ္စယံ န ဒေသေတိ နက္ခမာပေတိ. အစ္စယံ ဒေသေန္တဿ ယထာဓမ္မံ နပ္ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ ပရဿ ‘‘ဝိရဒ္ဓံ မယာ’’တိ ဉတွာ ဒဏ္ဍကမ္မံ အာဟရိတွာ ခမာပေန္တဿ နက္ခမတိ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပဋိပက္ခတော ဝေဒိတဗ္ဗော.

៤. ក្នុងសូត្រទី ៤ បទថា Accayaṃ accayato na passati សេចក្តីថា មិនឃើញកំហុសរបស់ខ្លួនដោយសភាពជាកំហុស។ បទថា Accayato disvā yathādhammaṃ nappaṭikaroti សេចក្តីថា សូម្បីដឹងថា «អាត្មាអញបានធ្វើខុសហើយ» ក៏មិនធ្វើតាមធម៌ដែលត្រូវធ្វើ មិនទទួលទណ្ឌកម្ម មិនសម្តែងទោសកំហុស និងមិនសុំអត់ទោស។ បទថា Accayaṃ desentassa yathādhammaṃ nappaṭiggaṇhāti សេចក្តីថា កាលបើអ្នកដទៃដឹងថា «អាត្មាអញបានធ្វើខុសហើយ» ហើយទទួលទណ្ឌកម្ម សុំអត់ទោស ក៏មិនព្រមអត់ទោសឲ្យ។ ចំណែកឯផ្នែកស (សុក្កបក្ខៈ) គប្បីជ្រាបដោយវិធីផ្ទុយពីអ្វីដែលបានពោលមកហើយនេះ។

၅. အယောနိသောသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថា អយោនិសោសូត្រ

၅. ပဉ္စမေ အယောနိသော ပဉှံ ကတ္တာ ဟောတီတိ ‘‘ကတိ နု ခေါ, ဥဒါယိ, အနုဿတိဋ္ဌာနာနီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသော အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ လာဠုဒါယိတ္ထေရော ဝိယ အနုပါယစိန္တာယ အပဉှမေဝ ပဉှန္တိ ကတ္တာ ဟောတိ. အယောနိသော ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတာ ဟောတီတိ ဧဝံ စိန္တိတံ ပန ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တောပိ ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သေယျထိဒံ, ဧကမ္ပိ ဇာတိ’’န္တိအာဒိနာ နယေန သောယေဝ ထေရော ဝိယ အယောနိသော ဝိဿဇ္ဇေတာ ဟောတိ, အပဉှမေဝ ပဉှန္တိ ကထေတိ. ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟီတိ ဧတ္ထ ပဒမေဝ အတ္ထဿ ဗျဉ္ဇနတော ပဒဗျဉ္ဇနံ. တံ အက္ခရပါရိပူရိံ ကတွာ ဒသဝိဓံ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိံ အပရိဟာပေတွာ [Pg.72] ဝုတ္တံ ပရိမဏ္ဍလံ နာမ ဟောတိ, ဧဝရူပေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟီတိ အတ္ထော. သိလိဋ္ဌေဟီတိ ပဒသိလိဋ္ဌတာယ သိလိဋ္ဌေဟိ. ဥပဂတေဟီတိ အတ္ထဉ္စ ကာရဏဉ္စ ဥပဂတေဟိ. နာဗ္ဘနုမောဒိတာတိ ဧဝံ ယောနိသော သဗ္ဗံ ကာရဏသမ္ပန္နံ ကတွာပိ ဝိဿဇ္ဇိတံ ပရဿ ပဉှံ နာဘိနုမောဒတိ နာဘိနန္ဒတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပဉှံ လာဠုဒါယိတ္ထေရော ဝိယ. ယထာဟ –

៥. ក្នុងសូត្រទី ៥ បទថា Ayoniso pañhaṃ kattā hoti សេចក្តីថា កាលបើព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សួរថា «ម្នាលឧទាយិ អនុស្សតិដ្ឋានទាំងឡាយ មានប៉ុន្មានយ៉ាងហ្ន៎?» ក៏គិតថា «បុព្វេនិវាសៈ មុខជាជាអនុស្សតិដ្ឋានហើយ» រួចហើយក៏ធ្វើនូវសេចក្តីដែលមិនមែនជាប្រស្នា ឲ្យទៅជាប្រស្នាវិញ ដោយការត្រិះរិះមិនត្រូវឧបាយ ដូចជាព្រះឡាឡុទាយិត្ថេរ។ បទថា Ayoniso pañhaṃ vissajjetā hoti សេចក្តីថា សូម្បីកាលដោះស្រាយប្រស្នាដែលខ្លួនបានគិតយ៉ាងនោះ ក៏ជាអ្នកដោះស្រាយដោយមិនឧបាយ ដូចជាព្រះថេរៈនោះឯង ដោយវិធីមានពាក្យថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ រមែងរលឹកជាតិដែលធ្លាប់រស់នៅកាលពីមុនបានជាច្រើនជាតិ គឺរលឹកបាន ១ ជាតិខ្លះ» ជាដើម គឺពោលនូវសេចក្តីដែលមិនមែនជាប្រស្នា ថាជាប្រស្នាវិញ។ ក្នុងបទថា Parimaṇḍalehi padabyañjanehi នេះ បទនោះឯងឈ្មោះថា បទព្យញ្ជនៈ ព្រោះសម្តែងនូវសេចក្តីដោយព្យញ្ជនៈ។ បទព្យញ្ជនៈនោះ កាលបើពោលដោយធ្វើអក្ខរៈឲ្យពេញលេញ មិនឲ្យសាបសូន្យនូវព្យញ្ជនពុទ្ធិ ១០ ប្រការ ឈ្មោះថា បរិមណ្ឌល (មូលមូលដុំ) សេចក្តីថា ដោយបទព្យញ្ជនៈមានសភាពយ៉ាងនេះ។ បទថា Siliṭṭhehi បានដល់ បទដែលរលូនល្អ ព្រោះភាពរលូននៃបទ។ បទថា Upagatehi បានដល់ បទដែលចូលទៅជិតនូវប្រយោជន៍និងហេតុ។ បទថា Nābbhanumoditā សេចក្តីថា សូម្បីបុគ្គលដទៃដោះស្រាយប្រស្នាដ៏ប្រកបដោយហេតុគ្រប់យ៉ាងដោយឧបាយដ៏ត្រឹមត្រូវយ៉ាងនេះ ក៏មិនត្រេកអរ មិនរីករាយចំពោះប្រស្នានោះ ដូចជាព្រះឡាឡុទាយិត្ថេរ មិនត្រេកអរចំពោះប្រស្នារបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា៖

‘‘အဋ္ဌာနံ ခေါ ဧတံ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, အနဝကာသော, ယံ သော အတိက္ကမ္မေဝ ကဗဠီကာရာဟာရဘက္ခာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ အညတရံ မနောမယံ ကာယံ ဥပပန္နော သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပဇ္ဇေယျာပိ ဝုဋ္ဌဟေယျာပိ, နတ္ထေတံ ဌာန’’န္တိ (အ. နိ. ၅.၁၆၆).

«ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត ហេតុនេះមិនមែនជាទីតាំងឡើយ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ដែលបុគ្គលនោះកន្លងហួសនូវពួកទេវតាដែលស៊ីកពលិង្ការាហារ ហើយទៅកើតក្នុងកាយដែលសម្រេចអំពីចិត្ត (មនោមយកាយ) ណាមួយ (ក្នុងអរូបភព) ហើយគប្បីចូលក្តី ចេញក្តី នូវសញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិ ហេតុនេះមិនមានឡើយ»។

ယောနိသော ပဉှံ ကတ္တာတိအာဒီသု အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ ယောနိသောဝ ပဉှံ စိန္တေတွာ ယောနိသော ဝိဿဇ္ဇိတာ ဟောတိ. ထေရော ဟိ ‘‘ကတိ နု ခေါ, အာနန္ဒ, အနုဿတိဋ္ဌာနာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတော ‘‘အယံ ပဉှော ဘဝိဿတီ’’တိ ယောနိသော စိန္တေတွာ ယောနိသော ဝိဿဇ္ဇေန္တော အာဟ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ, ဘန္တေ, အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဧဝံဘာဝိတံ ဧဝံဗဟုလီကတံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာယ သံဝတ္တတီ’’တိ. အဗ္ဘနုမောဒိတာ ဟောတီတိ တထာဂတော ဝိယ ယောနိသော အဗ္ဘနုမောဒိတာ ဟောတိ. တထာဂတော ဟိ အာနန္ဒတ္ထေရေန ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇိတေ ‘‘သာဓု သာဓု, အာနန္ဒ, တေန ဟိ တွံ, အာနန္ဒ, ဣမမ္ပိ ဆဋ္ဌံ အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဓာရေဟိ. ဣဓာနန္ဒ, ဘိက္ခု သတောဝ အဘိက္ကမတိ သတောဝ ပဋိက္ကမတီ’’တိအာဒိမာဟ. ဆဋ္ဌာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា Yoniso pañhaṃ kattā ជាដើម សេចក្តីថា គិតប្រស្នាដោយឧបាយដ៏ត្រឹមត្រូវ ហើយជាអ្នកដោះស្រាយដោយឧបាយដ៏ត្រឹមត្រូវ ដូចជាព្រះអានន្ទត្ថេរ។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈនោះ កាលបើព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សួរថា «ម្នាលអានន្ទ អនុស្សតិដ្ឋានទាំងឡាយ មានប៉ុន្មានយ៉ាងហ្ន៎?» ក៏គិតដោយឧបាយដ៏ត្រឹមត្រូវថា «ប្រស្នានេះ មុខជាជាសេចក្តីនេះហើយ» រួចហើយកាលនឹងដោះស្រាយដោយឧបាយដ៏ត្រឹមត្រូវ ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ... ចូលកាន់ចតុត្ថជ្ឈានសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អនុស្សតិដ្ឋាននេះ ដែលបុគ្គលបានចម្រើនយ៉ាងនេះ ធ្វើឲ្យច្រើនយ៉ាងនេះ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការនៅជាសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន»។ បទថា Abbhanumoditā hoti សេចក្តីថា ជាអ្នកត្រេកអរដោយឧបាយដ៏ត្រឹមត្រូវ ដូចជាព្រះតថាគត។ ព្រោះថា ព្រះតថាគត កាលបើព្រះអានន្ទត្ថេរដោះស្រាយប្រស្នារួចហើយ ក៏ត្រាស់ថា «សាធុ សាធុ អានន្ទ បើដូច្នោះ ម្នាលអានន្ទ អ្នកចូរចាំទុកនូវអនុស្សតិដ្ឋានទី ៦ នេះផងចុះ។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ មានស្មារតីដើរទៅមុខ មានស្មារតីថយក្រោយ» ជាដើម។ សូត្រទាំងឡាយមានសូត្រទី ៦ ជាដើម មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၉. ခတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថា ខតសូត្រ

၉. နဝမေ သုက္ကပက္ခော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒသဟိပိ ကုသလကမ္မပထေဟိ ပရိစ္ဆိန္နော, ဥပရိ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ လဗ္ဘတိ. ဗဟုဉ္စ ပုညံ ပသဝတီတိ ဧတ္ထ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကပုညံ ကထိတံ.

៩. ក្នុងសូត្រទី ៩ ផ្នែកស (សុក្កបក្ខៈ) ក្នុងចំណែកខាងដើម ត្រូវបានកំណត់ដោយកុសលកម្មបថទាំង ១០ យ៉ាង ក្នុងចំណែកខាងលើ រមែងបានរហូតដល់អរហត្តមគ្គ។ ក្នុងបទថា Bahuñca puññaṃ pasavati នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសំដៅដល់បុណ្យដែលលាយឡំគ្នារវាងលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។

၁၀. မလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថា មលសូត្រ

၁၀. ဒသမေ ဒုဿီလဘာဝေါ ဒုဿီလျံ, ဒုဿီလျမေဝ မလံ ဒုဿီလျမလံ. ကေနဋ္ဌေန မလန္တိ? အနုဒဟနဋ္ဌေန ဒုဂ္ဂန္ဓဋ္ဌေန ကိလိဋ္ဌကရဏဋ္ဌေန စ. တဉှိ နိရယာဒီသု အပါယေသု အနုဒဟတီတိ အနုဒဟနဋ္ဌေနပိ မလံ. တေန သမန္နာဂတော [Pg.73] ပုဂ္ဂလော မာတာပိတူနမ္ပိ သန္တိကေ ဘိက္ခုသံဃဿာပိ အန္တရေ ဗောဓိစေတိယဋ္ဌာနေသုပိ ဇိဂုစ္ဆနီယော ဟောတိ, သဗ္ဗဒိသာသု စဿ ‘‘ဧဝရူပံ ကိရ တေန ပါပကမ္မံ ကတ’’န္တိ အဝဏ္ဏဂန္ဓော ဝါယတီတိ ဒုဂ္ဂန္ဓဋ္ဌေနပိ မလံ. တေန စ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဥပတာပဉ္စေဝ လဘတိ, ကာယကမ္မာဒီနိ စဿ အသုစီနိ ဟောန္တိ အပဘဿရာနီတိ ကိလိဋ္ဌကရဏဋ္ဌေနပိ မလံ. အပိစ တံ ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိယော စေဝ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိဉ္စ မိလာပေတီတိ မိလာပနဋ္ဌေနပိ မလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဿာမလမစ္ဆေရမလေသုပိ ဧသေဝ နယော.

១០. ក្នុងសូត្រទី ១០ ភាពជាអ្នកទ្រុស្តសីល ឈ្មោះថា ទុស្សីល្យៈ ទុស្សីល្យៈនោះឯងជាមន្ទិល (គ្រឿងសៅហ្មង) ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា ទុស្សីល្យមន្ទិល។ សួរថា ឈ្មោះថា មន្ទិល ដោយអត្ថដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ដោយអត្ថថាជាគ្រឿងដុតកំដៅផង ដោយអត្ថថាមានក្លិនស្អុយផង ដោយអត្ថថាធ្វើឲ្យសៅហ្មងផង។ ព្រោះថា ទុស្សីល្យៈនោះ តែងដុតកំដៅក្នុងអបាយភពទាំងឡាយមាននរកជាដើម ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា មន្ទិល សូម្បីដោយអត្ថថាជាគ្រឿងដុតកំដៅ។ បុគ្គលដែលប្រកបដោយទុស្សីល្យៈនោះ តែងជាទីខ្ពើមរអើម សូម្បីក្នុងសំណាក់នៃមាតាបិតា ក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃ និងក្នុងទីស្ថាននៃពោធិព្រឹក្សនិងចេតិយទាំងឡាយ ម្យ៉ាងទៀត ក្លិនស្អុយគឺការតិះដៀលរមែងខ្ចរខ្ចាយទៅក្នុងទិសទាំងពួងរបស់បុគ្គលនោះថា «ឮថា បុគ្គលនោះបានធ្វើបាបកម្មមានសភាពយ៉ាងនេះ» ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា មន្ទិល សូម្បីដោយអត្ថថាមានក្លិនស្អុយ។ មួយវិញទៀត បុគ្គលដែលប្រកបដោយទុស្សីល្យៈនោះ ទៅដល់ទីកន្លែងណាៗ តែងបាននូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយផង កាយកម្មជាដើមរបស់បុគ្គលនោះ ក៏មិនស្អាត មិនរុងរឿងផង ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា មន្ទិល សូម្បីដោយអត្ថថាធ្វើឲ្យសៅហ្មង។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបថា ទុស្សីល្យៈនោះ ឈ្មោះថា មន្ទិល សូម្បីដោយអត្ថថាធ្វើឲ្យស្រពោន (សៅហ្មង) ព្រោះវាធ្វើឲ្យស្រពោននូវទេវសម្បត្តិ មនុស្សសម្បត្តិ និងនិព្វានសម្បត្តិ។ សូម្បីក្នុងឥស្សាមន្ទិល និងមច្ឆរិយមន្ទិល ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ဗာလဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ពាលវគ្គ ទី ១

၂. ရထကာရဝဂ္ဂေါ

២. រថការវគ្គ

၁. ဉာတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថា ញាតសូត្រ

၁၁. ဒုတိယဿ ပဌမေ ဉာတောတိ ပညာတော ပါကဋော. အနနုလောမိကေတိ သာသနဿ န အနုလောမေတီတိ အနနုလောမိကံ, တသ္မိံ အနနုလောမိကေ. ကာယကမ္မေတိ ပါဏာတိပါတာဒိမှိ ကာယဒုစ္စရိတေ. ဩဠာရိကံ ဝါ ဧတံ, န ဧဝရူပေ သမာဒပေတုံ သက္ကောတိ. ဒိသာ နမဿိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဘူတဗလိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝရူပေ သမာဒပေတိ ဂဏှာပေတိ. ဝစီကမ္မေပိ မုသာဝါဒါဒီနိ ဩဠာရိကာနိ, အတ္တနော သန္တကံ ပရဿ အဒါတုကာမေန ‘‘နတ္ထီ’’တိ အယံ ဝဉ္စနမုသာဝါဒေါ နာမ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝရူပေ သမာဒပေတိ. မနောကမ္မေပိ အဘိဇ္ဈာဒယော ဩဠာရိကာ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိသံဝါဒေတွာ ကထေန္တော ပန အနနုလောမိကေသု ဓမ္မေသု သမာဒပေတိ နာမ ဒက္ခိဏဝိဟာရဝါသိတ္ထေရော ဝိယ. တံ ကိရ ထေရံ ဧကော ဥပဋ္ဌာကော အမစ္စပုတ္တော ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မေတ္တာယန္တေန ပဌမံ ကီဒိသေ ပုဂ္ဂလေ မေတ္တာယိတဗ္ဗ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော သဘာဂဝိသဘာဂံ အနာစိက္ခိတွာ ‘‘ပိယပုဂ္ဂလေ’’တိ အာဟ. တဿ စ ဘရိယာ ပိယာ ဟောတိ မနာပါ, သော တံ အာရဗ္ဘ မေတ္တာယန္တော ဥမ္မာဒံ ပါပုဏိ. ကထံ ပနေသ ဗဟုဇနအဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ? ဧဝရူပဿ ဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော စေဝ ဥပဋ္ဌာကာဒယော စ တေသံ အာရက္ခဒေဝတာ အာဒိံ ကတွာ တာသံ တာသံ မိတ္တဘူတာ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ [Pg.74] သေသဒေဝတာ စ ‘‘အယံ ဘိက္ခု န အဇာနိတွာ ကရိဿတီ’’တိ တေန ကတမေဝ ကရောန္တိ, ဧဝမေသ ဗဟုဇနအဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ.

១១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ២ ពាក្យថា ñāto បានដល់ ដឹងច្បាស់ហើយ គឺប្រាកដហើយ។ ពាក្យថា ananulomike សេចក្តីថា ធម៌ណាដែលមិនអនុលោមតាមព្រះសាសនា ធម៌នោះឈ្មោះថា អននុលោមិកៈ (មិនសមគួរ) ក្នុងធម៌ដែលមិនសមគួរនោះ។ ពាក្យថា kāyakammeti គឺក្នុងកាយទុច្ចរិត មានបាណាតិបាតជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត កាយកម្មនោះជាធម៌គ្រោតគ្រាត មិនអាចនឹងដឹកនាំក្នុងកាយកម្មមានសភាពយ៉ាងនោះបានឡើយ។ តែងដឹកនាំ គឺឲ្យកាន់យកនូវកាយកម្មមានសភាពយ៉ាងនេះថា «ការថ្វាយបង្គំទិសទាំងឡាយ គួរធ្វើ ការធ្វើពលិការដល់ភូតគួរធ្វើ»។ សូម្បីក្នុងវចីកម្ម វចីទុច្ចរិតមានមុសាវាទជាដើម ក៏ជាធម៌គ្រោតគ្រាតដែរ តែងដឹកនាំក្នុងវចីកម្មមានសភាពយ៉ាងនេះថា «កាលបើខ្លួនមិនចង់ឲ្យទ្រព្យរបស់ខ្លួនដល់អ្នកដទៃ គួរនិយាយពាក្យកុហកបោកប្រាស់នេះថា "គ្មានទេ" ដូច្នេះចុះ»។ សូម្បីក្នុងមនោកម្ម ធម៌មានអភិជ្ឈាជាដើម ក៏ជាធម៌គ្រោតគ្រាតដែរ ចំណែកជនកាលនិយាយធ្វើឲ្យឃ្លាតចាកកម្មដ្ឋាន ឈ្មោះថា ដឹកនាំក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលមិនសមគួរ ដូចជាព្រះថេរៈដែលគង់នៅក្នុងទក្ខិណវិហារ។ ឮថា ឧបដ្ឋាកម្នាក់ជាកូនរបស់អាមាត្យ បានចូលទៅរកព្រះថេរៈនោះ ហើយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ជនកាលចម្រើនមេត្តា តើគួរចម្រើនមេត្តាចំពោះបុគ្គលមានសភាពបែបណាជាដំបូង?»។ ព្រះថេរៈមិនបានប្រាប់អំពីសភាគបុគ្គល និងវិសភាគបុគ្គលឡើយ ហើយពោលថា «ចំពោះបុគ្គលជាទីស្រឡាញ់»។ ក៏ភរិយារបស់កូនអាមាត្យនោះ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្ត គេក៏ផ្ដើមចម្រើនមេត្តាចំពោះភរិយានោះ រហូតដល់ដល់នូវភាពឆ្កួតវង្វេង។ ចុះបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើន តើដូចម្ដេច? ព្រោះថា ពួកសទ្ធិវិហារិកជាដើម និងពួកឧបដ្ឋាកជាដើម របស់បុគ្គលមានសភាពយ៉ាងនោះ ព្រមទាំងពួកទេវតាដែលរក្សាពួកគេជាដើម និងពួកទេវតាដែលជាមិត្តនឹងគ្នារហូតដល់ព្រហ្មលោក តែងគិតថា «ព្រះភិក្ខុនេះ មិនមែនមិនដឹងហើយធ្វើនោះទេ» ក៏ធ្វើតាមតែអំពើដែលភិក្ខុនោះបានធ្វើហើយប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងនេះឯង បុគ្គលនោះទើបឈ្មោះថា ជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើន។

သုက္ကပက္ခေ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိအာဒီနံယေဝ ဝသေန ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ကမ္မဋ္ဌာနံ ပန အဝိသံဝါဒေတွာ ကထေန္တော အနုလောမိကေသု ဓမ္မေသု သမာဒပေတိ နာမ ကောဠိတဝိဟာရဝါသီ စတုနိကာယိကတိဿတ္ထေရော ဝိယ. တဿ ကိရ ဇေဋ္ဌဘာတာ နန္ဒာဘယတ္ထေရော နာမ ပေါတလိယဝိဟာရေ ဝသန္တော ဧကသ္မိံ ရောဂေ သမုဋ္ဌိတေ ကနိဋ္ဌံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘အာဝုသော, မယှံ သလ္လဟုကံ ကတွာ ဧကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေဟီ’’တိ. ကိံ, ဘန္တေ, အညေန ကမ္မဋ္ဌာနေန, ကဗဠီကာရာဟာရံ ပရိဂ္ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ? ကိမတ္ထိကော ဧသ, အာဝုသောတိ? ဘန္တေ, ကဗဠီကာရာဟာရော ဥပါဒါရူပံ, ဧကသ္မိဉ္စ ဥပါဒါရူပေ ဒိဋ္ဌေ တေဝီသတိ ဥပါဒါရူပါနိ ပါကဋာနိ ဟောန္တီတိ. သော ‘‘ဝဋ္ဋိဿတိ, အာဝုသော, ဧတ္တက’’န္တိ တံ ဥယျောဇေတွာ ကဗဠီကာရာဟာရံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ ဥပါဒါရူပံ သလ္လက္ခေတွာ ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထ နံ ထေရံ ဗဟိဝိဟာရာ အနိက္ခန္တမေဝ ပက္ကောသိတွာ, ‘‘အာဝုသော, မဟာအဝဿယောသိ မယှံ ဇာတော’’တိ ကနိဋ္ဌတ္ထေရဿ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေသိ. ဗဟုဇနဟိတာယာတိ ဧတဿပိ ဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော ‘‘အယံ န အဇာနိတွာ ကရိဿတီ’’တိ တေန ကတမေဝ ကရောန္တီတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတီတိ.

ក្នុងសុក្កបក្ខ (ចំណែកខាងស) គួរជ្រាបថាកាយកម្ម និងវចីកម្ម សម្រេចដោយអំណាចនៃការវៀរចាកបាណាតិបាតជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកជនកាលនិយាយមិនឲ្យឃ្លាតចាកកម្មដ្ឋាន ឈ្មោះថា ដឹកនាំក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលសមគួរ ដូចជាព្រះតិស្សត្ថេរ អ្នកទ្រទ្រង់និកាយ ៤ ដែលគង់នៅក្នុងកោឡិតវិហារ។ ឮថា ព្រះរៀមរបស់ព្រះថេរៈនោះ នាមព្រះនន្ទាភយត្ថេរ កាលគង់នៅក្នុងមហិលាយវិហារ កាលបើមានរាគៈមួយកើតឡើង បានឲ្យហៅព្រះអនុជមកហើយពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ចូរប្រាប់កម្មដ្ឋានមួយដែលធ្វើឲ្យស្រាលស្រួលដល់ខ្ញុំផង»។ ព្រះអនុជសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ នឹងមានប្រយោជន៍អ្វីដោយកម្មដ្ឋានដទៃ លោកម្ចាស់គួរកំណត់ដឹងនូវកពលិង្ការាហារចុះ»។ ព្រះរៀមសួរថា «ម្នាលអាវុសោ កពលិង្ការាហារនោះ មានប្រយោជន៍ដូចម្ដេច?»។ ព្រះអនុជតបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ កពលិង្ការាហារ គឺឧបាទាយរូប កាលបើលោកម្ចាស់ឃើញច្បាស់នូវឧបាទាយរូបមួយហើយ ឧបាទាយរូប ២៣ ទៀត ក៏រមែងប្រាកដច្បាស់ឡើង»។ ព្រះរៀមនោះពោលថា «ម្នាលអាវុសោ កម្មដ្ឋានត្រឹមប៉ុណ្ណេះ គួរហើយ» ក៏បញ្ជូនព្រះអនុជទៅវិញ ហើយកំណត់ដឹងនូវកពលិង្ការាហារ ពិចារណានូវឧបាទាយរូប ចម្រើនវិបស្សនា រហូតដល់សម្រេចព្រះអរហត្ត។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈនោះមិនទាន់ទាំងនិមន្តចេញទៅខាងក្រៅវិហារឡើយ ក៏ហៅព្រះអនុជមកហើយពោលថា «ម្នាលអាវុសោ លោកបានក្លាយជាទីពឹងដ៏ធំធេងរបស់ខ្ញុំហើយ» រួចក៏ប្រាប់នូវគុណធម៌ដែលខ្លួនបានសម្រេចដល់ព្រះអនុជត្ថេរ។ ពាក្យថា bahujanahitāya សេចក្តីថា សូម្បីតែពួកសទ្ធិវិហារិកជាដើមរបស់ភិក្ខុនោះ ក៏តែងគិតថា «ព្រះភិក្ខុនេះ មិនមែនមិនដឹងហើយធ្វើនោះទេ» ក៏ធ្វើតាមតែអំពើដែលភិក្ខុនោះបានធ្វើហើយប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើន។

၂. သာရဏီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. សេចក្តីពន្យល់នូវសារណីយសូត្រ

၁၂. ဒုတိယေ ခတ္တိယဿာတိ ဇာတိယာ ခတ္တိယဿ. မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿာတိ ရာဇာဘိသေကေန မုဒ္ဓနိ အဘိသိတ္တဿ. သာရဏီယာနိ ဘဝန္တီတိ သရိတဗ္ဗာနိ အသမ္မုဿနီယာနိ ဟောန္တိ. ဇာတောတိ နိဗ္ဗတ္တော. ယာဝဇီဝံ သာရဏီယန္တိ ဒဟရကာလေ ဇာနိတုမ္ပိ န သက္ကာ, အပရဘာဂေ ပန မာတာပိတုအာဒီဟိ ဉာတကေဟိ ဝါ ဒါသာဒီဟိ ဝါ ‘‘တွံ အသုကဇနပဒေ အသုကနဂရေ အသုကဒိဝသေ အသုကနက္ခတ္တေ ဇာတော’’တိ အာစိက္ခိတေ သုတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ သရတိ န သမ္မုဿတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယာဝဇီဝံ သာရဏီယံ ဟောတီ’’တိ.

១២. ក្នុងសូត្រទី ២ ពាក្យថា khattiyassāti បានដល់ ក្សត្រដោយជាតិ។ ពាក្យថា muddhāvasittassāti បានដល់ ក្សត្រដែលគេបានស្រោចស្រព (អភិសេក) លើព្រះសិរសាដោយរាជាភិសេក។ ពាក្យថា sāraṇīyāni bhavantīti បានដល់ ជាធម៌គួររលឹកនឹកដល់ មិនគួរភ្លេចឡើយ។ ពាក្យថា jātoti បានដល់ កើតហើយ។ ពាក្យថា yāvajīvaṃ sāraṇīyanti សេចក្តីថា ក្នុងវ័យក្មេង សូម្បីតែនឹងដឹងក៏មិនអាចដឹងបានឡើយ តែក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក កាលបើមាតាបិតាជាដើម ឬពួកញាតិ ឬពួកទាសៈជាដើម ប្រាប់ថា «អ្នកឯងកើតក្នុងជនបទឈ្មោះឯណោះ ក្នុងនគរឈ្មោះឯណោះ ក្នុងថ្ងៃឈ្មោះឯណោះ ក្នុងនក្សត្រឈ្មោះឯណោះ» គេបានស្តាប់ហើយ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក តែងរលឹកនឹកឃើញអស់មួយជីវិត មិនភ្លេចឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «yāvajīvaṃ sāraṇīyaṃ hotī» (ជាទីរលឹកនឹកឃើញអស់មួយជីវិត)។

ဣဒံ[Pg.75], ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယန္တိ အဘိသေကဋ္ဌာနံ နာမ ရညော ဗလဝတုဋ္ဌိကရံ ဟောတိ, တေနဿ တံ ယာဝဇီဝံ သာရဏီယံ. သင်္ဂါမဝိဇယဋ္ဌာနေပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန သင်္ဂါမန္တိ ယုဒ္ဓံ. အဘိဝိဇိနိတွာတိ ဇိနိတွာ သတ္တုမဒ္ဒနံ ကတွာ. တမေဝ သင်္ဂါမသီသန္တိ တမေဝ သင်္ဂါမဋ္ဌာနံ. အဇ္ဈာဝသတီတိ အဘိဘဝိတွာ အာဝသတိ.

ពាក្យថា Idaṃ, bhikkhave, dutiyaṃ សេចក្តីថា ទីកន្លែងដែលបានទទួលអភិសេក រមែងជាទីនាំមកនូវសេចក្តីត្រេកអរដ៏ខ្លាំងក្លាដល់ព្រះរាជា ព្រោះហេតុនោះ ទីកន្លែងនោះ ទើបជាទីរលឹកនឹកឃើញអស់មួយជីវិតរបស់ព្រះរាជានោះ។ សូម្បីក្នុងទីកន្លែងដែលឈ្នះសង្គ្រាម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា saṅgāma បានដល់ ការច្បាំង (សង្គ្រាម)។ ពាក្យថា abhivijinitvā បានដល់ ឈ្នះហើយ គឺកម្ចាត់សត្រូវរួចហើយ។ ពាក្យថា tameva saṅgāmasīsaṃ បានដល់ ទីកន្លែងច្បាំងនោះឯង។ ពាក្យថា ajjhāvasati បានដល់ គ្របសង្កត់ហើយរស់នៅ។

ဣဒါနိ ယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ရညော ဇာတိဋ္ဌာနာဒီဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထိ, ဣမသ္မိံ ပန သာသနေ တပ္ပဋိဘာဂေ တယော ပုဂ္ဂလေ ဒဿေတုံ ဣဒံ ကာရဏံ အာဘတံ, တသ္မာ တေ ဒဿေန္တော ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော ဟောတီတိ ဧတ္ထ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလမ္ပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာနိဿိတမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သာရဏီယံ ဟောတီတိ ‘‘အဟံ အသုကရဋ္ဌေ အသုကဇနပဒေ အသုကဝိဟာရေ အသုကမာဠကေ အသုကဒိဝါဋ္ဌာနေ အသုကစင်္ကမေ အသုကရုက္ခမူလေ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဧဝံ ယာဝဇီဝံ သရိတဗ္ဗမေဝ ဟောတိ န သမ္မုဿိတဗ္ဗံ.

ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ មិនមានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើដោយទីកន្លែងប្រសូតជាដើម ដូចជាព្រះរាជាឡើយ ប៉ុន្តែដើម្បីបង្ហាញនូវបុគ្គល ៣ ពួក ដែលមានសភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នានោះ ក្នុងព្រះសាសនានេះ ទើបនាំយកនូវហេតុនេះមកសម្តែង ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញនូវបុគ្គលទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា evameva kho, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ យ៉ាងនោះឯង)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ត្រង់ពាក្យថា anagāriyaṃ pabbajito hoti គួរជ្រាបថា សូម្បីតែចតុបារិសុទ្ធិសីល ក៏ជាធម៌អាស្រ័យនូវការបួសនោះឯង។ ពាក្យថា sāraṇīyaṃ hoti សេចក្តីថា រមែងជាទីរលឹកនឹកឃើញអស់មួយជីវិត មិនគួរភ្លេចឡើយថា «អាត្មាអញបានបួសក្នុងរដ្ឋឈ្មោះឯណោះ ក្នុងជនបទឈ្មោះឯណោះ ក្នុងវិហារឈ្មោះឯណោះ ក្នុងមណ្ឌលឈ្មោះឯណោះ ក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃត្រង់ឈ្មោះឯណោះ ក្នុងទីចង្ក្រមឈ្មោះឯណោះ ក្រោមម្លប់ឈើឈ្មោះឯណោះ»។

ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ, န ဣတော ဥဒ္ဓံ ဒုက္ခံ အတ္ထိ. အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ဧတ္တကော ဒုက္ခသမုဒယော, န ဣတော ဥဒ္ဓံ ဒုက္ခသမုဒယော အတ္ထီတိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝမေတ္ထ စတူဟိ သစ္စေဟိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ကထိတော. ကသိဏပရိကမ္မဝိပဿနာဉာဏာနိ ပန မဂ္ဂသန္နိဿိတာနေဝ ဟောန္တိ. သာရဏီယံ ဟောတီတိ ‘‘အဟံ အသုကရဋ္ဌေ…ပေ… အသုကရုက္ခမူလေ သောတာပန္နော ဇာတော’’တိ ယာဝဇီဝံ သာရဏီယံ ဟောတိ အသမ္မုဿနီယံ.

ពាក្យថា Idaṃ dukkhaṃ សេចក្តីថា ទុក្ខមានត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ទុក្ខក្រៅពីនេះទៅទៀត មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Ayaṃ dukkhasamudayo សេចក្តីថា ទុក្ខសមុទ័យមានត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ទុក្ខសមុទ័យក្រៅពីនេះទៅទៀត មិនមានឡើយ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវសោតាបត្តិមគ្គ ដោយសច្ចៈទាំង ៤។ ចំណែកឯកសិណបរិកម្ម និងវិបស្សនាញ្ញាណ តែងជាធម៌អាស្រ័យនូវមគ្គនោះឯង។ ពាក្យថា sāraṇīyaṃ hoti សេចក្តីថា រមែងជាទីរលឹកនឹកឃើញអស់មួយជីវិត មិនគួរភ្លេចឡើយថា «អាត្មាអញបានកើតជាព្រះសោតាបន្ន ក្នុងរដ្ឋឈ្មោះឯណោះ...ល... ក្រោមម្លប់ឈើឈ្មោះឯណោះ»។

အာသဝါနံ ခယာတိ အာသဝါနံ ခယေန. စေတောဝိမုတ္တိန္တိ ဖလသမာဓိံ. ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဖလပညံ. သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနာဝ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ. သာရဏီယန္တိ ‘‘မယာ အသုကရဋ္ဌေ…ပေ… အသုကရုက္ခမူလေ အရဟတ္တံ ပတ္တ’’န္တိ အတ္တနော အရဟတ္တပတ္တိဋ္ဌာနံ နာမ ယာဝဇီဝံ သာရဏီယံ ဟောတိ အသမ္မုဿနီယန္တိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ.

ពាក្យថា āsavānaṃ khayā បានដល់ ព្រោះការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ។ ពាក្យថា cetovimuttiṃ បានដល់ ផលសមាធិ។ ពាក្យថា paññāvimuttiṃ បានដល់ ផលបញ្ញា។ ពាក្យថា sayaṃ abhiññā sacchikatvā បានដល់ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដោយបញ្ញាដ៏វិសេសវិសាល។ ពាក្យថា upasampajja viharati បានដល់ សម្រេចបានហើយរស់នៅ។ ពាក្យថា sāraṇīyaṃ សេចក្តីថា ទីកន្លែងដែលខ្លួនបានសម្រេចព្រះអរហត្ត រមែងជាទីរលឹកនឹកឃើញអស់មួយជីវិត មិនគួរភ្លេចឡើយថា «អាត្មាអញបានសម្រេចព្រះអរហត្តផល ក្នុងរដ្ឋឈ្មោះឯណោះ...ល... ក្រោមម្លប់ឈើឈ្មោះឯណោះ» ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ចប់ការសម្តែងធម៌ ទៅតាមលំដាប់នៃអនុសន្ធិយ៉ាងនេះឯង។

၃. အာသံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. សេចក្តីពន្យល់នូវអាសំសសូត្រ

၁၃. တတိယေ သန္တောတိ အတ္ထိ ဥပလဗ္ဘန္တိ. သံဝိဇ္ဇမာနာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. လောကသ္မိန္တိ သတ္တလောကေ. နိရာသောတိ အနာသော အပတ္ထနော. အာသံသောတိ [Pg.76] အာသံသမာနော ပတ္ထယမာနော. ဝိဂတာသောတိ အပဂတာသော. စဏ္ဍာလကုလေတိ စဏ္ဍာလာနံ ကုလေ. ဝေနကုလေတိ ဝိလီဝကာရကုလေ. နေသာဒကုလေတိ မိဂလုဒ္ဒကာနံ ကုလေ. ရထကာရကုလေတိ စမ္မကာရကုလေ. ပုက္ကုသကုလေတိ ပုပ္ဖစ္ဆဍ္ဍကကုလေ.

១៣. ក្នុងសូត្រទី ៣ ពាក្យថា santo បានដល់ មាន គឺរកបាន។ ពាក្យថា saṃvijjamānā ជាវេវចនៈនៃពាក្យ santo នោះឯង។ ពាក្យថា lokasmiṃ បានដល់ ក្នុងសត្វលោក។ ពាក្យថា nirāso បានដល់ អ្នកមិនមានសេចក្តីប្រាថ្នា គឺមិនមានការប៉ុនប៉ង។ ពាក្យថា āsaṃso បានដល់ អ្នកសង្ឃឹម គឺអ្នកប៉ុនប៉ងប្រាថ្នា។ ពាក្យថា vigatāso បានដល់ អ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាប្រាសចេញហើយ។ ពាក្យថា caṇḍālakuleti បានដល់ ក្នុងត្រកូលនៃពួកចណ្ឌាល។ ពាក្យថា venakuleti បានដល់ ក្នុងត្រកូលជាងត្បាញឫស្សី។ ពាក្យថា nesādakuleti បានដល់ ក្នុងត្រកូលព្រានព្រៃ។ ពាក្យថា rathakārakuleti បានដល់ ក្នុងត្រកូលជាងធ្វើរទេះ។ ពាក្យថា pukkusakuleti បានដល់ ក្នុងត្រកូលអ្នកចោលសម្រាម។

ဧတ္တာဝတာ ကုလဝိပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ နီစကုလေ ဇာတောပိ ဧကစ္စော အဍ္ဎော ဟောတိ မဟဒ္ဓနော, အယံ ပန န တာဒိသော, တသ္မာဿ ဘောဂဝိပတ္တိံ ဒဿေတုံ ဒလိဒ္ဒေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒလိဒ္ဒေတိ ဒါလိဒ္ဒိယေန သမန္နာဂတေ. အပ္ပန္နပါနဘောဇနေတိ ပရိတ္တကအန္နပါနဘောဇနေ. ကသိရဝုတ္တိကေတိ ဒုက္ခဇီဝိကေ, ယတ္ထ ဝါယာမေန ပယောဂေန ဇီဝိတဝုတ္တိံ သာဓေန္တိ, တထာရူပေတိ အတ္ထော. ယတ္ထ ကသိရေန ဃာသစ္ဆာဒေါ လဗ္ဘတီတိ ယသ္မိံ ကုလေ ဒုက္ခေန ယာဂုဘတ္တဃာသော စ ကောပီနမတ္တံ အစ္ဆာဒနဉ္စ လဗ္ဘတိ.

ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវកុលវិបត្តិត្រឹមប៉ុណ្ណេះហើយ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែបុគ្គលខ្លះ សូម្បីតែកើតក្នុងត្រកូលទាប ក៏ជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភបាន ប៉ុន្តែបុគ្គលនេះមិនមែនជាអ្នកមានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភោគវិបត្តិរបស់បុគ្គលនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា dalidde (អ្នកក្រីក្រ)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា dalidde បានដល់ ប្រកបដោយសេចក្តីក្រីក្រលំបាក។ ពាក្យថា appannapānabhojane បានដល់ មានបាយ ទឹក និងភោជនដ៏តិចតួច។ ពាក្យថា kasiravuttike បានដល់ មានការចិញ្ចឹមជីវិតដ៏លំបាក សេចក្តីថា ក្នុងត្រកូលណាដែលគេត្រូវញ៉ាំងការចិញ្ចឹមជីវិតឲ្យសម្រេចបាន ដោយការព្យាយាម និងការប្រឹងប្រែង ត្រកូលមានសភាពយ៉ាងនោះ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា yattha kasirena ghāsacchādo labbhatīti សេចក្តីថា ក្នុងត្រកូលណាដែលគេបាននូវអាហារ គឺបាយនិងបបរ និងសម្លៀកបំពាក់គ្រាន់តែបិទបាំងកេរ្តិ៍ខ្មាស ដោយសេចក្តីលំបាកក្រៃលែង។

ဣဒါနိ ယသ္မာ ဧကစ္စော နီစကုလေ ဇာတောပိ ဥပဓိသမ္ပန္နော ဟောတိ အတ္တဘာဝသမိဒ္ဓိယံ ဌိတော, အယဉ္စ န တာဒိသော, တသ္မာဿ သရီရဝိပတ္တိမ္ပိ ဒဿေတုံ သော စ ဟောတိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိ ပံသုပိသာစကော ဝိယ ဈာမခါဏုဝဏ္ဏော. ဒုဒ္ဒသိကောတိ ဝိဇာတမာတုယာပိ အမနာပဒဿနော. ဩကောဋိမကောတိ လကုဏ္ဍကော. ကာဏောတိ ဧကက္ခိကာဏော ဝါ ဥဘယက္ခိကာဏော ဝါ. ကုဏီတိ ဧကဟတ္ထကုဏီ ဝါ ဥဘယဟတ္ထကုဏီ ဝါ. ခဉ္ဇောတိ ဧကပါဒခဉ္ဇော ဝါ ဥဘယပါဒခဉ္ဇော ဝါ. ပက္ခဟတောတိ ဟတပက္ခော ပီဌသပ္ပီ. ပဒီပေယျဿာတိ ဝဋ္ဋိတေလကပလ္လကာဒိနော ပဒီပဥပကရဏဿ. တဿ န ဧဝံ ဟောတီတိ. ကသ္မာ န ဟောတိ? နီစကုလေ ဇာတတ္တာ.

ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែបុគ្គលខ្លះ សូម្បីតែកើតក្នុងត្រកូលទាប ក៏ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយរូបសម្បត្តិ ឋិតនៅក្នុងភាពល្អនៃរូបកាយបាន ប៉ុន្តែបុគ្គលនេះមិនមែនជាអ្នកមានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសរីរវិបត្តិរបស់បុគ្គលនោះផង ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា so ca hoti dubbaṇṇo (ហើយបុគ្គលនោះជាអ្នកមានសម្បុរអាក្រក់)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា dubbaṇṇo បានដល់ មានសម្បុរដូចជាគល់ឈើដែលត្រូវភ្លើងឆេះ ដូចជាខ្មោចលាយឡំដោយធូលីដី។ ពាក្យថា duddasiko បានដល់ មានរូបរាងគួរឲ្យខ្ពើមរអើម សូម្បីតែមាតាបង្កើត ក៏មិនចង់មើលឡើយ។ ពាក្យថា okoṭimako បានដល់ មនុស្សតឿ។ ពាក្យថា kāṇo បានដល់ មនុស្សខ្វាក់ភ្នែកម្ខាង ឬខ្វាក់ភ្នែកទាំងសងខាង។ ពាក្យថា kuṇī បានដល់ មនុស្សក្ងក់ដៃម្ខាង ឬក្ងក់ដៃទាំងសងខាង។ ពាក្យថា khañjo បានដល់ មនុស្សខើចជើងម្ខាង ឬខើចជើងទាំងសងខាង។ ពាក្យថា pakkhahato បានដល់ មនុស្សស្លាប់មួយចំហៀងខ្លួន ឬមនុស្សដែលត្រូវដើរដោយក្ដារមានកង់។ ពាក្យថា padīpeyyassa បានដល់ គ្រឿងឧបករណ៍នៃប្រទីប មានប្រទីប ប្រេង និងចង្កៀងជាដើម។ ពាក្យថា tassa na evaṃ hoti សេចក្តីថា សេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងនេះ មិនមានដល់បុគ្គលនោះឡើយ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាមិនមាន? ឆ្លើយថា ព្រោះតែខ្លួនកើតក្នុងត្រកូលទាប។

ဇေဋ္ဌောတိ အညသ္မိံ ဇေဋ္ဌေ သတိ ကနိဋ္ဌော အာသံ န ကရောတိ, တသ္မာ ဇေဋ္ဌောတိ အာဟ. အာဘိသေကောတိ ဇေဋ္ဌောပိ န အဘိသေကာရဟော အာသံ န ကရောတိ, တသ္မာ အာဘိသေကောတိ အာဟ. အနဘိသိတ္တောတိ အဘိသေကာရဟောပိ ကာဏကုဏိအာဒိဒေါသရဟိတော သကိံ အဘိသိတ္တော ပုန အဘိသေကေ အာသံ န ကရောတိ, တသ္မာ အနဘိသိတ္တောတိ အာဟ[Pg.77]. အစလပ္ပတ္တောတိ ဇေဋ္ဌောပိ အာဘိသေကော အနဘိသိတ္တော မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကော, သောပိ အဘိသေကေ အာသံ န ကရောတိ. သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော ပန ပညာယမာနမဿုဘေဒေါ အစလပ္ပတ္တော နာမ ဟောတိ, မဟန္တမ္ပိ ရဇ္ဇံ ဝိစာရေတုံ သမတ္ထော, တသ္မာ ‘‘အစလပ္ပတ္တော’’တိ အာဟ. တဿ ဧဝံ ဟောတီတိ ကသ္မာ ဟောတိ? မဟာဇာတိတာယ.

ពាក្យថា jeṭṭho សេចក្តីថា កាលបើមានបុត្រច្បងដទៃទៀត បុត្រប្អូនរមែងមិនធ្វើនូវសេចក្តីសង្ឃឹមឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា jeṭṭho (បុត្រច្បង)។ ពាក្យថា ābhiseko សេចក្តីថា សូម្បីតែបុត្រច្បង ប៉ុន្តែបើមិនសមគួរដល់ការអភិសេក ក៏មិនធ្វើនូវសេចក្តីសង្ឃឹមឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា ābhiseko (សមគួរដល់ការអភិសេក)។ ពាក្យថា anabhisitto សេចក្តីថា សូម្បីតែបុត្រដែលសមគួរដល់ការអភិសេក មិនមានទោសមានខ្វាក់ ឬក្ងក់ជាដើមឡើយ ប៉ុន្តែបើធ្លាប់បានទទួលអភិសេកម្តងរួចហើយ ក៏មិនធ្វើនូវសេចក្តីសង្ឃឹមក្នុងការអភិសេកម្តងទៀតឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា anabhisitto (មិនទាន់បានអភិសេក)។ ពាក្យថា acalappatto សេចក្តីថា សូម្បីតែបុត្រច្បង សមគួរដល់ការអភិសេក មិនទាន់បានអភិសេកនៅឡើយ ប៉ុន្តែបើនៅជាកុមារល្ងង់ខ្លៅ ដេកផ្ងារនៅឡើយ កុមារនោះក៏មិនធ្វើនូវសេចក្តីសង្ឃឹមក្នុងការអភិសេកដែរ។ ចំណែកឯព្រះរាជកុមារដែលមានព្រះជន្មប្រមាណ ១៦ ឆ្នាំ មានពុកចង្ការដុះឡើងប្រាកដហើយ ឈ្មោះថា ដល់នូវភាពមិនរំភើបញាប់ញ័រ អាចចាត់ចែងរាជសម្បត្តិដ៏ធំធេងបាន ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា acalappatto (ដល់នូវភាពមិនរំភើបញាប់ញ័រ)។ ពាក្យថា tassa evaṃ hoti សេចក្តីថា សេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងនេះ រមែងមានដល់បុគ្គលនោះ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាមាន? ឆ្លើយថា ព្រោះតែខ្លួនមានជាតិត្រកូលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។

ဒုဿီလောတိ နိဿီလော. ပါပဓမ္မောတိ လာမကဓမ္မော. အသုစီတိ အသုစီဟိ ကာယကမ္မာဒီဟိ သမန္နာဂတော. သင်္ကဿရသမာစာရောတိ သင်္ကာဟိ သရိတဗ္ဗသမာစာရော, ကိဉ္စိဒေဝ အသာရုပ္ပံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ ဣမိနာ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ပရေသံ အာသင်္ကနီယသမာစာရော, အတ္တနာယေဝ ဝါ သင်္ကာဟိ သရိတဗ္ဗသမာစာရော, သာသင်္ကသမာစာရောတိ အတ္ထော. တဿ ဟိ ဒိဝါဋ္ဌာနာဒီသု သန္နိပတိတွာ ကိဉ္စိဒေဝ မန္တယန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ ဧကတော ဟုတွာ မန္တေန္တိ, ကစ္စိ နု ခေါ မယာ ကတကမ္မံ ဇာနိတွာ မန္တေန္တီ’’တိ ဧဝံ သာသင်္ကသမာစာရော ဟောတိ. ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တောတိ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗယုတ္တကေန ပါပကမ္မေန သမန္နာဂတော. အဿမဏော သမဏပဋိညောတိ အဿမဏော ဟုတွာဝ သမဏပတိရူပကတာယ ‘‘သမဏော အဟ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိညော. အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညောတိ အညေ ဗြဟ္မစာရိနော သုနိဝတ္ထေ သုပါရုတေ သုမ္ဘကပတ္တဓရေ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တေ ဒိသွာ သယမ္ပိ တာဒိသေန အာကာရေန တထာ ပဋိပဇ္ဇနတော ‘‘အဟံ ဗြဟ္မစာရီ’’တိ ပဋိညံ ဒေန္တော ဝိယ ဟောတိ. ‘‘အဟံ ဘိက္ခူ’’တိ ဝတွာ ဥပေါသထဂ္ဂါဒီနိ ပဝိသန္တော ပန ဗြဟ္မစာရိပဋိညော ဟောတိယေဝ, တထာ သံဃိကံ လာဘံ ဂဏှန္တော. အန္တောပူတီတိ ပူတိနာ ကမ္မေန အန္တော အနုပဝိဋ္ဌော. အဝဿုတောတိ ရာဂါဒီဟိ တိန္တော. ကသမ္ဗုဇာတောတိ သဉ္ဇာတရာဂါဒိကစဝရော. တဿ န ဧဝံ ဟောတီတိ. ကသ္မာ န ဟောတိ? လောကုတ္တရဓမ္မဥပနိဿယဿ နတ္ထိတာယ. တဿ ဧဝံ ဟောတီတိ. ကသ္မာ ဟောတိ? မဟာသီလသ္မိံ ပရိပူရကာရိတာယ.

ពាក្យថា Dussīlo បានដល់ បុគ្គលអ្នកមិនមានសីល (ទ្រុស្តសីល)។ ពាក្យថា Pāpadhammo បានដល់ បុគ្គលមានធម៌ថោកទាប (មានធម៌ជាបាប)។ ពាក្យថា Asucī បានដល់ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយកាយកម្មជាដើមដ៏មិនស្អាត។ ពាក្យថា Saṅkassarasamācāro បានដល់ បុគ្គលមានមារយាទដែលគេគប្បីរលឹកនឹកដោយសេចក្តីសង្ស័យ គឺឃើញកិរិយាមិនសមគួរណាមួយ ហើយគិតថា «អំពើនេះ ភិក្ខុនេះមុខជានឹងធ្វើហើយ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាមានមារយាទគួរឲ្យអ្នកដទៃសង្ស័យ ឬមួយថា ខ្លួនឯងរលឹកនឹកដល់មារយាទនោះដោយសេចក្តីសង្ស័យ គឺមានមារយាទប្រកបដោយសេចក្តីសង្ស័យ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះឃើញភិក្ខុទាំងឡាយប្រជុំគ្នានិយាយគ្នាបន្តិចបន្តួចក្នុងទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃជាដើម ហើយគិតថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនេះ មកជួបជុំគ្នានិយាយគ្នា តើពួកលោកដឹងអំពើដែលអាត្មាធ្វើហើយ ទើបនិយាយគ្នាមែនឬហ្ន៎» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមានមារយាទប្រកបដោយសេចក្តីសង្ស័យ។ ពាក្យថា Paṭicchannakammanto បានដល់ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយបាបកម្មដែលគួរលាក់បាំង។ ពាក្យថា Assamaṇo samaṇapaṭiñño បានដល់ បុគ្គលមិនមែនជាសមណៈសោះឡើយ តែជាអ្នកប្តេជ្ញាខ្លួនថា «អាត្មាជាសមណៈ» ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានរូបភាពដូចជាសមណៈ។ ពាក្យថា Abrahmacārī brahmacāripaṭiñño បានដល់ បុគ្គលមិនមែនជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ តែប្តេជ្ញាខ្លួនថាជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ ព្រោះឃើញអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរដទៃទៀត ស្លៀកស្អាត ដណ្តប់ស្អាត ទ្រទ្រង់បាត្រដីដុត ត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុក និគម និងរាជធានី ចិញ្ចឹមជីវិត ហើយខ្លួនឯងក៏ប្រព្រឹត្តយ៉ាងនោះ ដោយអាការៈបែបនោះ ហាក់ដូចជាផ្តល់ការប្តេជ្ញាខ្លួនថា «អាត្មាជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ»។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុដែលនិយាយថា «អាត្មាជាភិក្ខុ» ហើយចូលទៅកាន់រោងឧបោសថជាដើម ឈ្មោះថាជាអ្នកប្តេជ្ញាខ្លួនថាជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរពិតប្រាកដ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុអ្នកទទួលលាភសក្ការៈជារបស់សង្ឃ ក៏ដូច្នោះដែរ។ ពាក្យថា Antopūtī បានដល់ បុគ្គលមានបាបកម្មដ៏ស្អុយរលួយចូលទៅខាងក្នុង។ ពាក្យថា Avassuto បានដល់ បុគ្គលអ្នកជោកជាំដោយរាគៈជាដើម។ ពាក្យថា Kasambujāto បានដល់ បុគ្គលមានសម្រាមគឺរាគៈជាដើមកើតឡើងហើយ។ ក្នុងបទថា Tassa na evaṃ hotī នេះ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាមិនមានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងនេះ? ឆ្លើយថា ព្រោះមិនមានឧបនិស្ស័យនៃលោកុត្តរធម៌។ ក្នុងបទថា Tassa evaṃ hotī នេះ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាមានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងនេះ? ឆ្លើយថា ព្រោះភាពជាអ្នកធ្វើឲ្យបរិបូណ៌ក្នុងមហាសីល។

၄. စက္ကဝတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. សេចក្តីអធិប្បាយសូត្រស្តីពីស្តេចចក្រពត្តិ (ចក្កវត្តិសូត្រវណ្ណនា)

၁၄. စတုတ္ထေ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ဇနံ ရဉ္ဇေတီတိ ရာဇာ. စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ. ဝတ္တိတံ ဝါ အနေန စက္ကန္တိ စက္ကဝတ္တီ. ဓမ္မော အဿ [Pg.78] အတ္ထီတိ ဓမ္မိကော. ဓမ္မေနေဝ ဒသဝိဓေန စက္ကဝတ္တိဝတ္တေန ရာဇာ ဇာတောတိ ဓမ္မရာဇာ. သောပိ န အရာဇကန္တိ သောပိ အညံ နိဿယရာဇာနံ အလဘိတွာ စက္ကံ နာမ ဝတ္တေတုံ န သက္ကောတီတိ အတ္ထော. ဣတိ သတ္ထာ ဒေသနံ ပဋ္ဌပေတွာ ယထာနုသန္ဓိံ အပါပေတွာဝ တုဏှီ အဟောသိ. ကသ္မာ? အနုသန္ဓိကုသလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆိဿန္တိ, ဗဟူ ဟိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ တထာရူပါ ဘိက္ခူ, အထာဟံ တေဟိ ပုဋ္ဌော ဒေသနံ ဝဍ္ဎေဿာမီတိ. အထေကော အနုသန္ဓိကုသလော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆန္တော ကော ပန, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. ဘဂဝါပိဿ ဗျာကရောန္တော ဓမ္မော ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ.

១៤. ក្នុងសូត្រទី ៤ ព្រះរាជាដែលធ្វើឲ្យប្រជាជនត្រេកអរដោយសង្គហវត្ថុ ៤ ឈ្មោះថា Rājā (ព្រះរាជា)។ ព្រះរាជាដែលញ៉ាំងចក្រឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ឈ្មោះថា Cakkavattī (ស្តេចចក្រពត្តិ)។ ម៉្យាងទៀត ចក្រដែលព្រះរាជានោះញ៉ាំងឲ្យប្រព្រឹត្តទៅហើយ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Cakkavattī។ ព្រះរាជាដែលមានធម៌ ឈ្មោះថា Dhammiko (អ្នកប្រកបដោយធម៌)។ ព្រះរាជាដែលកើតឡើងដោយធម៌ គឺដោយចក្កវត្តិវត្ត ១០ យ៉ាង ឈ្មោះថា Dhammarājā (ស្តេចធម៌)។ បទថា Sopi na arājakaṃ សេចក្តីថា សូម្បីតែស្តេចចក្រពត្តិនោះ ក៏មិនអាចញ៉ាំងចក្រឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបានឡើយ បើមិនបានអាស្រ័យព្រះរាជាដទៃជាទីពឹង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ព្រះសាស្តាកាលដែលទ្រង់សម្តែងធម៌ទេសនាយ៉ាងនេះហើយ មិនទាន់ឲ្យដល់នូវអនុសន្ធិនៅឡើយ ក៏ទ្រង់គង់ស្ងៀម។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកឈ្លាសក្នុងអនុសន្ធិ នឹងក្រោកឡើងសួរនូវអនុសន្ធិ ព្រោះក្នុងទីនេះមានភិក្ខុបែបនោះច្រើនរូប កាលបើអាត្មាត្រូវភិក្ខុទាំងនោះសួរហើយ នឹងសម្តែងធម៌ទេសនាឲ្យពិស្តារតទៅទៀត»។ គ្រានោះ មានភិក្ខុមួយរូបជាអ្នកឈ្លាសក្នុងអនុសន្ធិ កាលនឹងទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបក្រាបបង្គំទូលនូវពាក្យមានដើមថា Ko pana, bhante (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះអ្វីជា...)។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងដោះស្រាយចំពោះភិក្ខុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា Dhammo, bhikkhū (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គឺធម៌ហ្នឹងឯង)។

တတ္ထ ဓမ္မောတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မော. ဓမ္မန္တိ တမေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဓမ္မံ. နိဿာယာတိ တဒဓိဋ္ဌာနေန စေတသာ တမေဝ နိဿယံ ကတွာ. ဓမ္မံ သက္ကရောန္တောတိ ယထာ ကတော သော ဓမ္မော သုဋ္ဌု ကတော ဟောတိ, ဧဝမေတံ ကရောန္တော. ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တောတိ တသ္မိံ ဂါရဝုပ္ပတ္တိယာ တံ ဂရုကရောန္တော. ဓမ္မံ အပစာယမာနောတိ တဿေဝ ဓမ္မဿ အဉ္ဇလိကရဏာဒီဟိ နီစဝုတ္တိတံ ကရောန္တော. ဓမ္မဒ္ဓဇော ဓမ္မကေတူတိ တံ ဓမ္မံ ဓဇမိဝ ပုရက္ခတွာ ကေတုမိဝ ဥက္ခိပိတွာ ပဝတ္တိယာ ဓမ္မဒ္ဓဇော ဓမ္မကေတု စ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဓမ္မာဓိပတေယျောတိ ဓမ္မာဓိပတိဘူတာဂတဘာဝေန ဓမ္မဝသေနေဝ စ သဗ္ဗကိရိယာနံ ကရဏေန ဓမ္မာဓိပတေယျော ဟုတွာ. ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟတီတိ ဓမ္မော အဿာ အတ္ထီတိ ဓမ္မိကာ, ရက္ခာ စ အာဝရဏဉ္စ ဂုတ္တိ စ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ. တတ္ထ ‘‘ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတီ’’တိ ဝစနတော ခန္တိအာဒယော ရက္ခာ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတိ. ခန္တိယာ အဝိဟိံသာယ မေတ္တစိတ္တတာယ အနုဒ္ဒယာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၈၅). နိဝါသနပါရုပနဂေဟာဒီနိ အာဝရဏံ. စောရာဒိဥပဒ္ဒဝနိဝါရဏတ္ထံ ဂေါပါယနာ ဂုတ္တိ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ သုဋ္ဌု ဝိဒဟတိ ပဝတ္တေတိ ဌပေတီတိ အတ္ထော.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Dhammo បានដល់ កុសលកម្មបថធម៌ ១០ យ៉ាង។ ពាក្យថា Dhammaṃ បានដល់ ធម៌ដែលមានប្រការពោលហើយនោះឯង។ ពាក្យថា Nissāya បានដល់ ធ្វើនូវធម៌នោះឯងឲ្យជាទីពឹង ដោយចិត្តដែលមានធម៌នោះជាទីតាំង។ ពាក្យថា Dhammaṃ sakkaronto បានដល់ ធ្វើនូវធម៌នោះយ៉ាងណា ឲ្យឈ្មោះថាធ្វើល្អហើយ គឺធ្វើនូវធម៌នោះយ៉ាងនោះឯង។ ពាក្យថា Dhammaṃ garuṃ karonto បានដល់ ធ្វើនូវធម៌នោះឲ្យជាទីគោរព ដោយការកើតឡើងនៃសេចក្តីគោរពក្នុងធម៌នោះ។ ពាក្យថា Dhammaṃ apacāyamāno បានដល់ ធ្វើនូវការបន្ទាបខ្លួនដោយការធ្វើអញ្ជលីកម្មជាដើម ចំពោះធម៌នោះឯង។ ពាក្យថា Dhammaddhajo dhammaketū បានដល់ ធ្វើនូវធម៌នោះឲ្យដូចជាទង់ជ័យ លើកតម្កើងធម៌នោះឲ្យដូចជាទង់កំពូល គឺមានធម៌ជាទង់ជ័យ និងមានធម៌ជាទង់កំពូលដោយការប្រព្រឹត្តទៅ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Dhammādhipateyyo បានដល់ ជាអ្នកមានធម៌ជាធំ ព្រោះភាពជាអ្នកមកអំពីធម៌ដែលជាធំ និងដោយការធ្វើនូវកិច្ចការទាំងពួងដោយអំណាចនៃធម៌តែម៉្យាង។ ក្នុងបទថា Dhammikaṃ rakkhāvaraṇaguttiṃ saṃvidahati នេះ ពាក្យថា Dhammikā បានដល់ ការការពារដែលប្រកបដោយធម៌។ ការការពារ ការបិទបាំង និងការរក្សា ឈ្មោះថា Rakkhāvaraṇagutti។ ក្នុងចំណោមការការពារទាំងនោះ ធម៌មានខន្តីជាដើម ឈ្មោះថា Rakkhā (ការការពារ) ព្រោះព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «កាលបុគ្គលរក្សាអ្នកដទៃ ឈ្មោះថារក្សាខ្លួនឯង»។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះបុគ្គលកាលរក្សាអ្នកដទៃ ឈ្មោះថារក្សាខ្លួនឯង តើដូចម្តេច? គឺរក្សាដោយការអត់ធន់ ដោយការមិនបៀតបៀន ដោយចិត្តប្រកបដោយមេត្តា និងដោយសេចក្តីអនុគ្រោះ»។ គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ ផ្ទះសម្បែងជាដើម ឈ្មោះថា Āvaraṇaṃ (ការបិទបាំង)។ ការគ្រប់គ្រងដើម្បីការពារឧបទ្រពមានចោរជាដើម ឈ្មោះថា Gutti (ការរក្សា)។ ការចាត់ចែង ការញ៉ាំងឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ និងការតម្កើងទុកនូវការការពារទាំងអស់នោះឲ្យបានល្អ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

ဣဒါနိ ယတ္ထ သာ သံဝိဒဟိတဗ္ဗာ, တံ ဒဿေန္တော အန္တောဇနသ္မိန္တိအာဒိမာဟ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – အန္တောဇနသင်္ခါတံ ပုတ္တဒါရံ သီလသံဝရေ ပတိဋ္ဌာပေန္တော ဝတ္ထဂန္ဓမာလာဒီနိ စဿ ဒဒမာနော သဗ္ဗောပဒ္ဒဝေ စဿ နိဝါရယမာနော ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟတိ နာမ. ခတ္တိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – အဘိသိတ္တခတ္တိယာ ဘဒြအဿာဇာနီယာဒိရတနသမ္ပဒါနေနပိ [Pg.79] ဥပဂဏှိတဗ္ဗာ, အနုယန္တာ ခတ္တိယာ တေသံ အနုရူပယာနဝါဟနသမ္ပဒါနေနပိ ပရိတောသေတဗ္ဗာ, ဗလကာယော ကာလံ အနတိက္ကမေတွာ ဘတ္တဝေတနသမ္ပဒါနေနပိ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗော, ဗြာဟ္မဏာ အန္နပါနဝတ္ထာဒိနာ ဒေယျဓမ္မေန, ဂဟပတိကာ ဘတ္တဗီဇနင်္ဂလဗလိဗဒ္ဒါဒိသမ္ပဒါနေန, တထာ နိဂမဝါသိနော နေဂမာ ဇနပဒဝါသိနော စ ဇာနပဒါ. သမိတပါပဗာဟိတပါပါ ပန သမဏဗြာဟ္မဏာ သမဏပရိက္ခာရသမ္ပဒါနေန သက္ကာတဗ္ဗာ, မိဂပက္ခိနော အဘယဒါနေန သမဿာသေတဗ္ဗာ.

ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញទីកន្លែងដែលត្រូវចាត់ចែងការការពារនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា Antojanasmiṃ (ក្នុងជនខាងក្នុង)។ ក្នុងពាក្យនោះ មានសេចក្តីសង្ខេបដូចតទៅ៖ ព្រះរាជាកាលតម្កល់ទុកនូវបុត្រនិងភរិយាដែលរាប់ថាជាជនខាងក្នុង ឲ្យស្ថិតនៅក្នុងសីលសំវរៈក្តី ព្រះរាជទានសម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាជាដើមដល់ជនទាំងនោះក្តី ការពារឧបទ្រពទាំងពួងដល់ជនទាំងនោះក្តី ឈ្មោះថាចាត់ចែងការការពារ ការបិទបាំង និងការរក្សាដ៏ប្រកបដោយធម៌។ សូម្បីតែក្នុងពួកក្សត្រជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា៖ ពួកក្សត្រដែលបានអភិសេកហើយ ព្រះរាជាគប្បីសង្គ្រោះដោយការប្រគល់រតនៈមានសេះអាជានេយ្យដ៏ល្អជាដើម ពួកក្សត្រដែលជាបរិវារ គប្បីធ្វើឲ្យត្រេកអរដោយការប្រគល់យានជំនិះដ៏សមគួរដល់ពួកក្សត្រទាំងនោះ ពួកយោធា គប្បីសង្គ្រោះដោយការប្រគល់ស្បៀងអាហារនិងប្រាក់បំណាច់មិនឲ្យហួសវេលា ពួកព្រាហ្មណ៍ គប្បីសង្គ្រោះដោយទេយ្យធម៌មានបាយ ទឹក និងសម្លៀកបំពាក់ជាដើម ពួកគហបតី គប្បីសង្គ្រោះដោយការប្រគល់ស្បៀងអាហារ ពូជស្រូវ នង្គ័ល និងគោបម្រើការងារជាដើម ពួកអ្នកនៅក្នុងនិគម (នេគមៈ) និងពួកអ្នកនៅក្នុងជនបទ (ជានបទៈ) ក៏គប្បីសង្គ្រោះដោយការប្រគល់ស្បៀងអាហារ សម្លៀកបំពាក់ ពូជស្រូវ នង្គ័ល និងគោបម្រើការងារជាដើមដូច្នោះដែរ។ ចំណែកឯសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដែលមានបាបសប់រំងាប់ហើយ មានបាបបន្សាត់ចេញហើយ ព្រះរាជាគប្បីធ្វើសក្ការៈដោយការប្រគល់សមណបរិក្ខារ ពួកម្រឹគនិងបក្សីទាំងឡាយ គប្បីធ្វើឲ្យកក់ក្តៅចិត្តដោយការផ្តល់អភ័យទាន។

ဓမ္မေနေဝ စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မေနေဝ စက္ကံ ပဝတ္တေတိ. တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ တံ တေန ဧဝံ ပဝတ္တိတံ အာဏာစက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ ဟောတိ. ကေနစိ မနုဿဘူတေနာတိ ဒေဝတာ နာမ အတ္တနာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတမေဝ ကရောန္တိ, တသ္မာ တာ အဂ္ဂဏှိတွာ ‘‘မနုဿဘူတေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပစ္စတ္ထိကေနာတိ ပဋိအတ္ထိကေန, ပဋိသတ္တုနာတိ အတ္ထော. ဓမ္မိကောတိ စက္ကဝတ္တီ ဒသကုသလကမ္မပထဝသေန ဓမ္မိကော, တထာဂတော ပန နဝလောကုတ္တရဓမ္မဝသေန. ဓမ္မရာဇာတိ နဝဟိ လောကုတ္တရဓမ္မေဟိ မဟာဇနံ ရဉ္ဇေတီတိ ဓမ္မရာဇာ. ဓမ္မံယေဝါတိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မမေဝ နိဿာယ တမေဝ သက္ကရောန္တော တံ ဂရုကရောန္တော တံ အပစာယမာနော. သောဝဿ ဓမ္မော အဗ္ဘုဂ္ဂတဋ္ဌေန ဓဇောတိ ဓမ္မဒ္ဓဇော. သောဝဿ ကေတူတိ ဓမ္မကေတု. တမေဝ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ဝိဟရတီတိ ဓမ္မာဓိပတေယျော. ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိန္တိ လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မဒါယိကရက္ခဉ္စ အာဝရဏဉ္စ ဂုတ္တိဉ္စ. သံဝိဒဟတီတိ ဌပေတိ ပညပေတိ. ဧဝရူပန္တိ တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ န သေဝိတဗ္ဗံ, သုစရိတံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သံဝိဒဟိတွာတိ ဌပေတွာ ကထေတွာ. ဓမ္မေနေဝ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီတိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မေနေဝ အသဒိသံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ. တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ တံ ဧဝံ ပဝတ္တိတံ ဓမ္မစက္ကံ ဧတေသု သမဏာဒီသု ဧကေနပိ ပဋိဝတ္တေတုံ ပဋိဗာဟိတုံ န သက္ကာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ពាក្យថា Dhammeneva cakkaṃ vatteti បានដល់ ញ៉ាំងចក្រឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយកុសលកម្មបថធម៌ ១០ យ៉ាងតែម៉្យាង។ ពាក្យថា Taṃ hoti cakkaṃ appaṭivattiyaṃ បានដល់ អាណាចក្រដែលព្រះរាជានោះញ៉ាំងឲ្យប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនោះហើយ ជារបស់ដែលអ្នកដទៃមិនអាចបង្វិលត្រឡប់វិញបានឡើយ។ ពាក្យថា Kenaci manussabhūtena សេចក្តីថា ពួកទេវតាតែងធ្វើនូវអ្វីៗតាមដែលខ្លួនប្រាថ្នា ចង់បានអ្វីក៏ធ្វើបានតាមចិត្ត ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់កាន់យកពួកទេវតាទាំងនោះឡើយ ទើបត្រាស់ថា «ដោយមនុស្សណាមួយ»។ ពាក្យថា Paccatthikena បានដល់ បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានូវសេចក្តីវិនាស គឺសត្រូវ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Dhammiko បានដល់ ស្តេចចក្រពត្តិឈ្មោះថាជាអ្នកប្រកបដោយធម៌ ដោយអំណាចនៃកុសលកម្មបថធម៌ ១០ យ៉ាង ចំណែកឯព្រះតថាគត ឈ្មោះថាជាព្រះរាជាប្រកបដោយធម៌ ដោយអំណាចនៃលោកុត្តរធម៌ ៩ យ៉ាង។ ពាក្យថា Dhammarājā បានដល់ ព្រះរាជាដែលញ៉ាំងមហាជនឲ្យត្រេកអរដោយលោកុត្តរធម៌ ៩ យ៉ាង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Dhammarājā (ស្តេចធម៌)។ ពាក្យថា Dhammaṃyeva បានដល់ អាស្រ័យនូវលោកុត្តរធម៌ ៩ យ៉ាងនោះឯង ធ្វើសក្ការៈគោរពបូជានូវលោកុត្តរធម៌នោះឯង។ ធម៌នោះឯងរបស់ព្រះអង្គ ឈ្មោះថាជាទង់ជ័យ ព្រោះអត្ថថាខ្ពង់ខ្ពស់ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Dhammaddhajo (មានធម៌ជាទង់ជ័យ)។ ធម៌នោះឯងរបស់ព្រះអង្គ ឈ្មោះថាជាទង់កំពូល ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Dhammaketu (មានធម៌ជាទង់កំពូល)។ ទ្រង់ធ្វើនូវធម៌នោះឯងឲ្យជាធំ ជាប្រធាន ហើយគង់នៅ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Dhammādhipateyyo (មានធម៌ជាធិបតេយ្យ)។ ពាក្យថា Dhammikaṃ rakkhāvaraṇaguttiṃ បានដល់ ការការពារ ការបិទបាំង និងការរក្សាដែលផ្តល់នូវលោកិយធម៌ និងលោកុត្តរធម៌។ ពាក្យថា Saṃvidahati បានដល់ តម្កល់ទុក គឺបញ្ញត្តទុក។ ពាក្យថា Evarūpaṃ សេចក្តីថា កាយទុច្ចរិត ៣ យ៉ាង មិនគប្បីសេពឡើយ កាយសុចរិត គប្បីសេព គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីទាំងពួងយ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា Saṃvidahitvā បានដល់ តម្កល់ទុកហើយ គឺសម្តែងប្រាប់ហើយ។ ពាក្យថា Dhammeneva anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavatteti បានដល់ ញ៉ាំងធម្មចក្រដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មានឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយលោកុត្តរធម៌ ៩ យ៉ាងតែម៉្យាង។ ពាក្យថា Taṃ hoti cakkaṃ appaṭivattiyaṃ បានដល់ ធម្មចក្រដែលព្រះអង្គញ៉ាំងឲ្យប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនោះហើយ សូម្បីតែបុគ្គលណាមួយក្នុងពួកសមណៈជាដើមទាំងនោះ ក៏មិនអាចបង្វិលត្រឡប់វិញ ឬរារាំងបានឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សេចក្តីអធិប្បាយសូត្រទី ៤ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၅. သစေတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. សេចក្តីអធិប្បាយសូត្រស្តីពីព្រះរាជាព្រះនាមសចេតនៈ (សចេតនសូត្រវណ្ណនា)

၁၅. ပဉ္စမေ ဣသိပတနေတိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသင်္ခါတာနံ ဣသီနံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတ္ထာယ စေဝ ဥပေါသထကရဏတ္ထာယ စ အာဂန္တွာ ပတနေ, သန္နိပါတဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော. ပဒနေတိပိ ပါဌော, အယမေဝ အတ္ထော. မိဂဒါယေတိ [Pg.80] မိဂါနံ အဘယတ္ထာယ ဒိန္နေ. ဆဟိ မာသေဟိ ဆာရတ္တူနေဟီတိ သော ကိရ ရညာ အာဏတ္တဒိဝသေယေဝ သဗ္ဗူပကရဏာနိ သဇ္ဇေတွာ အန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂါမဒွါရဂါမမဇ္ဈဒေဝကုလသုသာနာဒီသု ဌိတရုက္ခေ စေဝ ဈာမပတိတသုက္ခရုက္ခေ စ ဝိဝဇ္ဇေတွာ သမ္ပန္နပဒေသေ ဌိတေ သဗ္ဗဒေါသဝိဝဇ္ဇိတေ နာဘိအရနေမီနံ အနုရူပေ ရုက္ခေ ဂဟေတွာ တံ စက္ကံ အကာသိ. တဿ ရုက္ခေ ဝိစိနိတွာ ဂဏှန္တဿ စေဝ ကရောန္တဿ စ ဧတ္တကော ကာလော ဝီတိဝတ္တော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဆဟိ မာသေဟိ ဆာရတ္တူနေဟီ’’တိ. နာနာကရဏန္တိ နာနတ္တံ. နေသန္တိ န ဧသံ. အတ္ထေသန္တိ အတ္ထိ ဧသံ. အဘိသင်္ခါရဿ ဂတီတိ ပယောဂဿ ဂမနံ. စိင်္ဂုလာယိတွာတိ ပရိဗ္ဘမိတွာ. အက္ခာဟတံ မညေတိ အက္ခေ ပဝေသေတွာ ဌပိတမိဝ.

១៥. ក្នុងសូត្រទី ៥ ពាក្យថា Isipatane បានដល់ ទីជាទីធ្លាក់ចុះ គឺទីប្រជុំគ្នា ដោយការមកដល់នៃពួកឥសីដែលរាប់បានថាជាព្រះពុទ្ធ និងព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ ដើម្បីញ៉ាំងធម្មចក្រឲ្យប្រព្រឹត្តទៅផង ដើម្បីធ្វើឧបោសថកម្មផង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សូម្បីតែបទថា Padane ក៏ជាបាឋៈដែរ សេចក្តីក៏ដូចគ្នានេះឯង។ ពាក្យថា Migadāye បានដល់ ព្រៃដែលព្រះរាជាប្រោសប្រទានដើម្បីជាទីអភ័យដល់ពួកម្រឹគ។ ពាក្យថា Chahi māsehi chārattūnehi សេចក្តីថា ឮថា នាយរថរទេះនោះ ក្នុងថ្ងៃដែលព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់នោះឯង បានរៀបចំគ្រឿងឧបករណ៍ទាំងពួង ហើយចូលទៅកាន់ព្រៃជាមួយពួកសិស្សានុសិស្ស វៀរចាកដើមឈើដែលស្ថិតនៅក្នុងទីជិតទ្វារស្រុក កណ្តាលស្រុក ទេវស្ថាន និងព្រៃខ្មោចជាដើមក្តី ដើមឈើដែលត្រូវភ្លើងឆេះ ដើមឈើដែលរលំ និងដើមឈើស្ងួតក្តី ហើយជ្រើសរើសយកដើមឈើដែលស្ថិតនៅក្នុងទីដ៏សមបូណ៌ មិនមានទោសទាំងពួង ដ៏សមគួរដល់ការធ្វើដុំកង់ ខ្នង់កង់ និងកងកង់ ហើយទើបធ្វើនូវកង់រទេះនោះ។ កាលដែលនាយរថរទេះនោះជ្រើសរើសយកឈើផង ធ្វើកង់រទេះនោះផង ពេលវេលាប្រមាណប៉ុណ្នេះ គឺ ៦ ខែ ខ្វះ ៦ រាត្រី ក៏កន្លងទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ដោយ ៦ ខែ ខ្វះ ៦ រាត្រី»។ ពាក្យថា Nānākaraṇaṃ បានដល់ ភាពប្លែកគ្នា។ ពាក្យថា Nesaṃ មកពីបទថា Na esaṃ (មិនមែនរបស់កង់ទាំងនោះ)។ ពាក្យថា Atthesaṃ មកពីបទថា Atthi esaṃ (មានដល់កង់ទាំងនោះ)។ ពាក្យថា Abhisaṅkhārassa gati បានដល់ ការប្រព្រឹត្តទៅនៃសេចក្តីព្យាយាម (ការតាក់តែង)។ ពាក្យថា Ciṅgulāyitvā បានដល់ វិលវង់ទៅ។ ពាក្យថា Akkhāhataṃ maññe បានដល់ ញ៉ាំងខ្ញុំឲ្យសំគាល់ដូចជាកង់ដែលគេស៊កបញ្ចូលទៅក្នុងភ្លៅរទេះហើយតម្កល់ទុក។

သဒေါသာတိ သဂဏ္ဍာ ဥဏ္ဏတောဏတဋ္ဌာနယုတ္တာ. သကသာဝါတိ ပူတိသာရေန စေဝ ဖေဂ္ဂုနာ စ ယုတ္တာ. ကာယဝင်္ကာတိအာဒီနိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ နာမာနိ. ဧဝံ ပပတိတာတိ ဧဝံ ဂုဏပတနေန ပတိတာ. ဧဝံ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဧဝံ ဂုဏေဟိ ပတိဋ္ဌိတာ. တတ္ထ လောကိယမဟာဇနာ ပပတိတာ နာမ, သောတာပန္နာဒယော ပတိဋ္ဌိတာ နာမ. တေသုပိ ပုရိမာ တယော ကိလေသာနံ သမုဒါစာရက္ခဏေ ပပတိတာ နာမ, ခီဏာသဝါ ပန ဧကန္တေနေဝ ပတိဋ္ဌိတာ နာမ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အပ္ပဟီနကာယဝင်္ကာဒယော ပပတန္တိ, ပဟီနကာယဝင်္ကာဒယော ပတိဋ္ဌဟန္တိ, တသ္မာ. ကာယဝင်္ကာဒီနံ ပန ဧဝံ ပဟာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ပါဏာတိပါတော အဒိန္နာဒါနံ မိစ္ဆာစာရော မုသာဝါဒေါ ပိသုဏာဝါစာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ဣမေ တာဝ ဆ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ, ဖရုသာဝါစာ ဗျာပါဒေါတိ ဒွေ အနာဂါမိမဂ္ဂေန, အဘိဇ္ဈာ သမ္ဖပ္ပလာပေါတိ ဒွေ အရဟတ္တမဂ္ဂေနာတိ.

ពាក្យថា Sadosā បានដល់ កង់ដែលមានដុំពក មានទីខ្ពស់ៗទាបៗ។ ពាក្យថា Sakasāvā បានដល់ កង់ដែលប្រកបដោយស្នូលស្អុយផង ដោយក្រមួន (ឬសាច់ឈើទន់ៗ) ផង។ ពាក្យមានដើមថា Kāyavaṅkā (វង្កៈខាងកាយ) នេះជាឈ្មោះនៃកាយទុច្ចរិតជាដើម។ ពាក្យថា Evaṃ papatitā បានដល់ ធ្លាក់ចុះយ៉ាងនេះ គឺធ្លាក់ចុះដោយការសាបសូន្យចាកគុណធម៌។ ពាក្យថា Evaṃ patiṭṭhitā បានដល់ តាំងនៅមាំយ៉ាងនេះ គឺតាំងនៅមាំដោយគុណធម៌ទាំងឡាយ។ ក្នុងបណ្តាជនទាំងនោះ ពួកលោកិយមហាជន ឈ្មោះថាជាអ្នកធ្លាក់ចុះ ពួកព្រះអរិយបុគ្គលមានព្រះសោតាបន្នជាដើម ឈ្មោះថាជាអ្នកតាំងនៅមាំ។ សូម្បីតែក្នុងពួកព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះអរិយបុគ្គល ៣ ពួកខាងដើម ឈ្មោះថាជាអ្នកធ្លាក់ចុះក្នុងខណៈដែលកិលេសកើតឡើង ចំណែកឯព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ ឈ្មោះថាជាអ្នកតាំងនៅមាំដោយចំណែកមួយពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា Tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែពួកបុគ្គលដែលមិនទាន់លះបង់កាយវង្កៈជាដើម តែងធ្លាក់ចុះ ពួកបុគ្គលដែលលះបង់កាយវង្កៈជាដើមហើយ តែងតាំងនៅមាំ ព្រោះហេតុនោះ។ ម៉្យាងទៀត ការលះបង់កាយវង្កៈជាដើម គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ៖ ធម៌ ៦ យ៉ាងនេះគឺ បាណាតិបាត អទិន្នាទាន មិច្ឆាចារ មុសាវាទ បិសុណាវាចា និងមិច្ឆាទិដ្ឋិ ត្រូវបានលះបង់ដោយសោតាបត្តិមគ្គ ធម៌ ២ យ៉ាងគឺ ផរុសាវាចា និងព្យាបាទ ត្រូវបានលះបង់ដោយអនាគាមិមគ្គ ធម៌ ២ យ៉ាងគឺ អភិជ្ឈា និងសម្ផប្បលាបៈ ត្រូវបានលះបង់ដោយអរហត្តមគ្គ។ សេចក្តីអធិប្បាយសូត្រទី ៥ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၆. အပဏ္ဏကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. សេចក្តីអធិប្បាយសូត្រស្តីពីធម៌មិនខុស (អបណ្ណកសូត្រវណ្ណនា)

၁၆. ဆဋ္ဌေ အပဏ္ဏကပဋိပဒန္တိ အဝိရဒ္ဓပဋိပဒံ ဧကံသပဋိပဒံ နိယျာနိကပဋိပဒံ ကာရဏပဋိပဒံ သာရပဋိပဒံ မဏ္ဍပဋိပဒံ အပစ္စနီကပဋိပဒံ အနုလောမပဋိပဒံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ဟောတိ, န တက္ကဂ္ဂါဟေန ဝါ နယဂ္ဂါဟေန ဝါ. ဧဝံ ဂဟေတွာ ပဋိပန္နော ဟိ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဥပါသကော ဝါ ဥပါသိကာ ဝါ မနုဿဒေဝနိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တီဟိ ဟာယတိ ပရိဟာယတိ, အပဏ္ဏကပဋိပဒံ [Pg.81] ပဋိပန္နော ပန တာဟိ သမ္ပတ္တီဟိ န ပရိဟာယတိ. အတီတေ ကန္တာရဒ္ဓါနမဂ္ဂံ ပဋိပန္နေသု ဒွီသု သတ္ထဝါဟေသု ယက္ခဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ ဗာလသတ္ထဝါဟော သဒ္ဓိံ သတ္ထေန အနယဗျသနံ ပတ္တော, ယက္ခဿ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဥဒကဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ဆဍ္ဍေဿာမာ’’တိ သတ္ထကေ သညာပေတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော ပဏ္ဍိတသတ္ထဝါဟော ဝိယ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

១៦. ក្នុងសូត្រទី ៦ ត្រង់ពាក្យថា «អបណ្ណកបដិបទំ» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រតិបត្តិនូវបដិបទាមិនខុសឆ្គង បដិបទាដ៏ពិតប្រាកដ បដិបទាជាគ្រឿងនាំចេញចាកទុក្ខ បដិបទាប្រកបដោយហេតុផល បដិបទាដ៏មានខ្លឹមសារ បដិបទាដ៏ថ្លាស្អាត បដិបទាមិនផ្ទុយគ្នា បដិបទាដ៏សមគួរ និងបដិបទាដ៏សមគួរដល់ធម៌ មិនមែនប្រតិបត្តិដោយការកាន់យកតាមការត្រិះរិះ ឬដោយការកាន់យកតាមការអនុមានឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុ ឬភិក្ខុនី ឬឧបាសក ឬឧបាសិកា កាលបើកាន់យកយ៉ាងនេះហើយប្រតិបត្តិ តែងសាបសូន្យ វិនាសចាកមនុស្សសម្បត្តិ ទេវសម្បត្តិ និងនិព្វានសម្បត្តិ ចំណែកអ្នកប្រតិបត្តិនូវអបណ្ណកបដិបទា មិនសាបសូន្យចាកសម្បត្តិទាំងនោះឡើយ។ ដូចយ៉ាងក្នុងអតីតកាល កាលពួកនាយក្បួនរទេះពីរនាក់ កំពុងដើរទៅតាមផ្លូវលំបាកក្នុងវាលខ្សាច់ដ៏វែងឆ្ងាយ នាយក្បួនរទេះពាល បានជឿតាមពាក្យរបស់យក្ស ហើយក៏ដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយដ៏ធំធេង ព្រមទាំងពួកក្បួនរទេះ ចំណែកឯនាយក្បួនរទេះជាបណ្ឌិត មិនជឿតាមពាក្យរបស់យក្សឡើយ ហើយបានប្រាប់ពួកក្បួនរទេះថា «យើងនឹងចាក់ទឹកចោលក្នុងកន្លែងដែលយើងឃើញទឹក» ដូច្នេះ ហើយក៏ដើរទៅតាមផ្លូវ (ដោយសុវត្ថិភាព) យ៉ាងណាមិញ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា៖

‘‘အပဏ္ဏကံ ဌာနမေကေ, ဒုတိယံ အာဟု တက္ကိကာ;

ဧတဒညာယ မေဓာဝီ, တံ ဂဏှေ ယဒပဏ္ဏက’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁);

«ជនទាំងឡាយខ្លះ កាន់យកនូវហេតុ (បដិបទា) មិនខុសឆ្គង ពួកអ្នកត្រិះរិះ តែងពោលនូវហេតុទីពីរ (បដិបទាខុសឆ្គង) ជនអ្នកមានប្រាជ្ញា ដឹងច្បាស់នូវហេតុនេះហើយ គប្បីកាន់យកនូវបដិបទាណាដែលមិនខុសឆ្គងនោះ។»

ယောနိ စဿ အာရဒ္ဓါ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ယောနီတိ ခန္ဓကောဋ္ဌာသဿပိ ကာရဏဿပိ ပဿာဝမဂ္ဂဿပိ နာမံ. ‘‘စတဿော ခေါ ဣမာ, သာရိပုတ္တ, ယောနိယော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၅၂) ဟိ ခန္ဓကောဋ္ဌာသော ယောနိ နာမ. ‘‘ယောနိ ဟေသာ ဘူမိဇ ဖလဿ အဓိဂမာယာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၂၆) ကာရဏံ. ‘‘န စာဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဗြူမိ, ယောနိဇံ မတ္တိသမ္ဘဝ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၄၅၇; ဓ. ပ. ၃၉၆) စ ‘‘တမေနံ ကမ္မဇဝါတာ နိဝတ္တိတွာ ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောသိရံ သမ္ပရိဝတ္တေတွာ မာတု ယောနိမုခေ သမ္ပဋိပါဒေန္တီ’’တိ စ အာဒီသု ပဿာဝမဂ္ဂေါ. ဣဓ ပန ကာရဏံ အဓိပ္ပေတံ. အာရဒ္ဓါတိ ပဂ္ဂဟိတာ ပရိပုဏ္ဏာ.

ក្នុងពាក្យថា «យោនិ ចស្ស អារទ្ធា ហោតិ» នេះ ពាក្យថា «យោនិ» គឺជាឈ្មោះនៃចំណែកនៃខន្ធផង នៃហេតុផង នៃផ្លូវប្រសូត (ផ្លូវនោម) ផង។ ពិតណាស់ ក្នុងបាលីជាដើមថា «ម្នាលសារីបុត្ត យោនិទាំងឡាយ ៤ នេះ» ចំណែកនៃខន្ធ ឈ្មោះថា យោនិ។ ក្នុងបាលីជាដើមថា «ម្នាលភូមិជៈ នេះជាហេតុ (យោនិ) ដើម្បីសម្រេចនូវផល» ហេតុ ឈ្មោះថា យោនិ។ ក្នុងបាលីជាដើមថា «តថាគតមិនហៅបុគ្គលដែលកើតអំពីយោនិ កើតអំពីមាតា ថាជាព្រាហ្មណ៍ឡើយ» និងពាក្យថា «ខ្យល់កើតអំពីកម្ម តែងញ៉ាំងសត្វនោះឲ្យត្រឡប់ មានជើងឡើងលើ មានក្បាលចុះក្រោម ហើយឲ្យចូលទៅជិតមាត់យោនីនៃមាតា» ផ្លូវប្រសូត ឈ្មោះថា យោនិ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ សំដៅយក «ហេតុ»។ ពាក្យថា «អារទ្ធា» សេចក្តីថា ដែលផ្គងឡើងហើយ ឬដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ។

အာသဝါနံ ခယာယာတိ ဧတ္ထ အာသဝန္တီတိ အာသဝါ, စက္ခုတောပိ…ပေ… မနတောပိ သန္ဒန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓမ္မတော ယာဝ ဂေါတြဘု, ဩကာသတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ သဝန္တီတိ ဝါ အာသဝါ, ဧတေ ဓမ္မေ ဧတဉ္စ ဩကာသံ အန္တောကရိတွာ ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. အန္တောကရဏတ္ထော ဟိ အယံ အာကာရော. စိရပါရိဝါသိယဋ္ဌေန မဒိရာဒယော အာသဝါ, အာသဝါ ဝိယာတိပိ အာသဝါ. လောကသ္မိမ္ပိ ဟိ စိရပါရိဝါသိကာ မဒိရာဒယော အာသဝါတိ ဝုစ္စန္တိ, ယဒိ စ စိရပါရိဝါသိယဋ္ဌေန အာသဝါ, ဧတေယေဝ ဘဝိတုမရဟန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပုရိမာ, ဘိက္ခဝေ, ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ, ဣတော ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇာ နာဟောသီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၀.၆၁). အာယတံ ဝါ သံသာရဒုက္ခံ သဝန္တိ ပသဝန္တီတိပိ အာသဝါ. ပုရိမာနိ စေတ္ထ နိဗ္ဗစနာနိ ယတ္ထ ကိလေသာ အာသဝါတိ အာဂစ္ဆန္တိ, တတ္ထ ယုဇ္ဇန္တိ, ပစ္ဆိမံ ကမ္မေပိ. န ကေဝလဉ္စ ကမ္မကိလေသာယေဝ အာသဝါ, အပိစ ခေါ နာနပ္ပကာရာ ဥပဒ္ဒဝါပိ. သုတ္တေသု ဟိ ‘‘နာဟံ, စုန္ဒ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံယေဝ အာသဝါနံ သံဝရာယ ဓမ္မံ [Pg.82] ဒေသေမီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၈၂) ဧတ္ထ ဝိဝါဒမူလဘူတာ ကိလေသာ အာသဝါတိ အာဂတာ.

ក្នុងពាក្យថា «អាសវានំ ខយាយ» នេះ ធម៌ទាំងឡាយណា តែងហូរទៅ ហេតុនោះ ធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថា អាសវៈ សេចក្តីថា តែងហូរទៅ គឺប្រព្រឹត្តទៅ សូម្បីចាកចក្ខុទ្វារ... រហូតដល់មនោទ្វារ។ ម៉្យាងទៀត ធម៌ទាំងឡាយណា តែងហូរទៅ (ប្រព្រឹត្តទៅ) ដោយធម៌ រហូតដល់គោត្រភូ ដោយឱកាស រហូតដល់ភវគ្គព្រហ្ម ហេតុនោះ ធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថា អាសវៈ សេចក្តីថា តែងប្រព្រឹត្តទៅដោយធ្វើធម៌ទាំងនេះ និងឱកាសនេះឲ្យនៅខាងក្នុង ព្រោះថា អក្សរ «អា» នេះ មានសេចក្តីថា ធ្វើឲ្យនៅខាងក្នុង។ ទឹកស្រវឹងមានទឹកមធុរៈជាដើម ឈ្មោះថា អាសវៈ ព្រោះអត្ថថា ផ្អាប់ទុកអស់កាលយូរ ម៉្យាងទៀត ធម៌ទាំងឡាយណា ដូចជាទឹកស្រវឹងដែលផ្អាប់ទុកយូរ ហេតុនោះ ធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថា អាសវៈ។ ព្រោះថាក្នុងលោក ទឹកស្រវឹងមានទឹកមធុរៈជាដើម ដែលផ្អាប់ទុកអស់កាលយូរ តែងហៅថា អាសវៈ ប្រសិនបើធម៌ទាំងឡាយ ឈ្មោះថា អាសវៈ ព្រោះអត្ថថា ផ្អាប់ទុកអស់កាលយូរ សេចក្តីនោះ គប្បីសមគួរដល់ធម៌ទាំងនេះ (គឺលោភៈ ទិដ្ឋិ មោហៈ) តែប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទីបំផុតខាងដើមនៃអវិជ្ជា មិនប្រាកដឡើយថា មុនអំពីពេលនេះ អវិជ្ជាមិនធ្លាប់មានឡើយ» ជាដើម។ ម៉្យាងទៀត ធម៌ទាំងឡាយណា តែងហូរទៅ គឺបង្កើតនូវសង្សារទុក្ខដ៏វែងឆ្ងាយ ហេតុនោះ ធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថា អាសវៈ។ ក្នុងវិគ្គហៈទាំងនោះ វិគ្គហៈខាងដើមទាំងឡាយ តែងសមគួរក្នុងកន្លែងដែលកិលេសទាំងឡាយមកថាជាអាសវៈ ចំណែកឯវិគ្គហៈខាងចុង តែងសមគួរក្នុងកម្មផង។ មិនមែនតែកម្មនិងកិលេសប៉ុណ្ណោះទេ ដែលឈ្មោះថា អាសវៈ ប៉ុន្តែសូម្បីតែឧបទ្រពផ្សេងៗ ក៏ឈ្មោះថា អាសវៈដែរ។ ព្រោះថាក្នុងសូត្រទាំងឡាយ ដូចជាក្នុងពាក្យថា «ម្នាលចុន្ទ តថាគតមិនមែនសម្តែងធម៌ដើម្បីសង្រួមនូវអាសវៈទាំងឡាយក្នុងបច្ចុប្បន្នតែម៉្យាងនោះទេ» នេះ កិលេសទាំងឡាយដែលជាឫសគល់នៃវិវាទ មកថាជាអាសវៈ។

‘‘ယေန ဒေဝူပပတျဿ, ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဝိဟင်္ဂမော;

ယက္ခတ္တံ ယေန ဂစ္ဆေယျံ, မနုဿတ္တဉ္စ အဗ္ဗဇေ;

တေ မယှံ အာသဝါ ခီဏာ, ဝိဒ္ဓသ္တာ ဝိနဠီကတာ’’တိ. (အ. နိ. ၄.၃၆) –

«អាសវៈណា ដែលញ៉ាំងការកើតឡើងក្នុងទេវលោកឲ្យមានដល់តថាគត ឬជាគន្ធព្វទេវតាដែលទៅតាមអាកាស អាសវៈណា ដែលញ៉ាំងតថាគតឲ្យដល់នូវភាពជាយក្ស ឬឲ្យដល់នូវភាពជាមនុស្ស អាសវៈទាំងនោះ របស់តថាគត អស់ហើយ កម្ចាត់ចោលហើយ ធ្វើឲ្យវិនាសអស់ហើយ។»

ဧတ္ထ တေဘူမကံ စ ကမ္မံ အဝသေသာ စ အကုသလာ ဓမ္မာ. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိ (ပါရာ. ၃၉; အ. နိ. ၂.၂၀၂-၂၃၀) ဧတ္ထ ပရူပဝါဒဝိပ္ပဋိသာရဝဓဗန္ဓာဒယော စေဝ အပါယဒုက္ခဘူတာ စ နာနပ္ပကာရာ ဥပဒ္ဒဝါ.

ក្នុងគាថានេះ សំដៅយកកម្មជាទៅក្នុងភូមិទាំងបី និងអកុសលធម៌ដែលសេសសល់ទាំងឡាយ។ ក្នុងពាក្យថា «ដើម្បីសង្រួមនូវអាសវៈទាំងឡាយក្នុងបច្ចុប្បន្ន ដើម្បីកំចាត់បង់នូវអាសវៈទាំងឡាយក្នុងបរលោក» នេះ សំដៅយកឧបទ្រពទាំងឡាយ មានការតិះដៀលអំពីបុគ្គលដទៃ សេចក្តីក្តៅក្រហាយ ការសម្លាប់ និងការចងជាដើមផង និងឧបទ្រពផ្សេងៗ ដែលជាទុក្ខក្នុងអបាយផង។

တေ ပနေတေ အာသဝါ ယတ္ထ ယထာ အာဂတာ, တတ္ထ တထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတေ ဟိ ဝိနယေ တာဝ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ, သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိ (ပါရာ. ၃၉; အ. နိ. ၂.၂၀၂-၂၃၀) ဒွေဓာ အာဂတာ. သဠာယတနေ ‘‘တယော မေ, အာဝုသော, အာသဝါ ကာမာသဝေါ ဘဝါသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၂၁) တိဓာ အာဂတာ. အညေသု စ သုတ္တန္တေသု (စူဠနိ. ဇတုကဏ္ဏိမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၆၉; ပဋိ. မ. ၁.၁၀၇) အဘိဓမ္မေ (ဓ. သ. ၁၁၀၂-၁၁၀၆; ဝိဘ. ၉၃၇) စ တေယေဝ ဒိဋ္ဌာသဝေန သဟ စတုဓာ အာဂတာ. နိဗ္ဗေဓိကပရိယာယေန ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ နိရယဂါမိနိယာ, အတ္ထိ အာသဝါ တိရစ္ဆာနယောနိဂါမိနိယာ, အတ္ထိ အာသဝါ ပေတ္တိဝိသယဂါမိနိယာ, အတ္ထိ အာသဝါ မနုဿလောကဂါမိနိယာ, အတ္ထိ အာသဝါ ဒေဝလောကဂါမိနိယာ’’တိ (အ. နိ. ၆.၆၃) ပဉ္စဓာ အာဂတာ. ကမ္မမေဝ စေတ္ထ အာသဝါတိ ဝုတ္တံ. ဆက္ကနိပါတေ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါ သံဝရာပဟာတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၆.၅၈) နယေန ဆဓာ အာဂတာ. သဗ္ဗာသဝပရိယာယေ (မ. နိ. ၁.၁၄ အာဒယော) တေယေဝ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တဓာ အာဂတာ. ဣဓ ပန အဘိဓမ္မနယေန စတ္တာရော အာသဝါ အဓိပ္ပေတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ក៏អាសវៈទាំងនោះ មកក្នុងទីណា ដោយប្រការណា គប្បីដឹងក្នុងទីនោះ ដោយប្រការនោះចុះ។ ព្រោះថា អាសវៈទាំងនោះ ជាដំបូងក្នុងវិន័យ មកជា ២ ប្រការ គឺ «ដើម្បីសង្រួមនូវអាសវៈទាំងឡាយក្នុងបច្ចុប្បន្ន ដើម្បីកំចាត់បង់នូវអាសវៈទាំងឡាយក្នុងបរលោក»។ ក្នុងសឡាយតនវគ្គ មកជា ៣ ប្រការ គឺ «ម្នាលអាវុសោ អាសវៈទាំងឡាយ ៣ នេះ គឺ កាមាសវៈ ភវាសវៈ អវិជ្ជាសវៈ»។ ក្នុងសូត្រដទៃទៀត និងក្នុងអភិធម្ម អាសវៈទាំងនោះឯង ព្រមទាំងទិដ្ឋាសវៈ មកជា ៤ ប្រការ។ ដោយនិព្វេធិកបរិយាយ មកជា ៥ ប្រការ គឺ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាសវៈទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងនាំទៅកាន់នរកក៏មាន អាសវៈទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងនាំទៅកាន់កំណើតតិរច្ឆានក៏មាន អាសវៈទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងនាំទៅកាន់បេត្តិវិស័យក៏មាន អាសវៈទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងនាំទៅកាន់មនុស្សលោកក៏មាន អាសវៈទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងនាំទៅកាន់ទេវលោកក៏មាន»។ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ត្រាស់ហៅតែកម្មប៉ុណ្ណោះថាជាអាសវៈ។ ក្នុងឆក្កនិបាត មកជា ៦ ប្រការ ដោយន័យជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាសវៈទាំងឡាយដែលគប្បីលះបង់ដោយការសង្រួមក៏មាន»។ ក្នុងសព្វាសវសូត្រ អាសវៈទាំងនោះឯង ព្រមទាំងអាសវៈដែលគប្បីលះបង់ដោយទស្សនៈ មកជា ៧ ប្រការ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងថា ទ្រង់សំដៅយកអាសវៈ ៤ តាមន័យអភិធម្ម។

ခယာယာတိ ဧတ္ထ ပန အာသဝါနံ သရသဘေဒေါပိ ခီဏာကာရောပိ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိပိ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ယော အာသဝါနံ ခယော ဝယော ဘေဒေါ ပရိဘေဒေါ အနိစ္စတာ အန္တရဓာန’’န္တိ ဧတ္ထ ဟိ အာသဝါနံ သရသဘေဒေါ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘ဇာနတော အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ပဿတော [Pg.83] အာသဝါနံ ခယံ ဝဒါမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၅; သံ. နိ. ၂.၂၃; ဣတိဝု. ၁၀၂) ဧတ္ထ အာသဝပ္ပဟာနံ အာသဝါနံ အစ္စန္တက္ခယော အသမုပ္ပာဒေါ ခီဏာကာရော နတ္ထိဘာဝေါ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုတ္တော.

ចំណែកក្នុងពាក្យថា «ខយាយ» នេះ សូម្បីការបែកធ្លាយទៅដោយសភាវៈរបស់ខ្លួននៃអាសវៈទាំងឡាយ សូម្បីអាការៈដែលអស់ទៅ សូម្បីមគ្គ ផល និងនិព្វានទាំងឡាយ ក៏តែងហៅថា «អាសវក្ខយៈ» (ការអស់ទៅនៃអាសវៈ)។ ព្រោះថាក្នុងពាក្យថា «ការអស់ទៅ ការសាបសូន្យទៅ ការបែកធ្លាយ ការបែកធ្លាយជុំវិញ ភាពមិនទៀង ការបាត់បង់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយណា» នេះ ការបែកធ្លាយទៅដោយសភាវៈរបស់ខ្លួននៃអាសវៈទាំងឡាយ ទ្រង់ហៅថា «អាសវក្ខយៈ»។ ក្នុងពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតដឹងច្បាស់ ឃើញច្បាស់ ទើបពោលនូវការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ» នេះ ការលះបង់នូវអាសវៈ ការអស់ទៅជាដាច់ខាតនៃអាសវៈ ការមិនកើតឡើងទៀត អាការៈដែលអស់ទៅ និងភាពមិនមាននៃអាសវៈ ទ្រង់ហៅថា «អាសវក្ខយៈ»។

‘‘သေခဿ သိက္ခမာနဿ, ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနော;

ခယသ္မိံ ပဌမံ ဉာဏံ, တတော အညာ အနန္တရာ’’တိ. (ဣတိဝု. ၆၂) –

«កាលសេក្ខបុគ្គលអ្នកកំពុងសិក្សា ដើរតាមនូវផ្លូវដ៏ត្រង់ ញាណទីមួយ (មគ្គញាណ) ក្នុងធម៌ជាគ្រឿងអស់ទៅនៃអាសវៈ (គឺអរិយមគ្គ) តែងកើតមាន ក្នុងលំដាប់អំពីមគ្គញាណនោះ អរហត្តផល (ការដឹងច្បាស់) តែងកើតមាន។»

ဧတ္ထ မဂ္ဂေါ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘အာသဝါနံ ခယာ သမဏော ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၃၈) ဧတ္ထ ဖလံ.

ក្នុងគាថានេះ មគ្គ ទ្រង់ហៅថា «អាសវក្ខយៈ»។ ក្នុងពាក្យថា «បុគ្គលជាសមណៈ ព្រោះការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ» នេះ ផល (ទ្រង់ហៅថា អាសវក្ខយៈ)។

‘‘ပရဝဇ္ဇာနုပဿိဿ, နိစ္စံ ဥဇ္ဈာနသညိနော;

အာသဝါ တဿ ဝဍ္ဎန္တိ, အာရာ သော အာသဝက္ခယာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၅၃) –

«បុគ្គលណា តែងយល់ឃើញនូវទោសរបស់បុគ្គលដទៃ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងការតិះដៀលជានិច្ច អាសវៈទាំងឡាយរបស់បុគ្គលនោះ តែងចម្រើនឡើង បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា នៅឆ្ងាយអំពីធម៌ជាគ្រឿងអស់ទៅនៃអាសវៈ (គឺព្រះនិព្វាន)។»

ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဖလံ သန္ဓာယ ‘‘အာသဝါနံ ခယာယာ’’တိ အာဟ, အရဟတ္တဖလတ္ထာယာတိ အတ္ထော.

ក្នុងគាថានេះ ព្រះនិព្វាន (ទ្រង់ហៅថា អាសវក្ខយៈ)។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សំដៅយកផល ទើបត្រាស់ថា «ដើម្បីការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ» សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អរហត្តផល។

ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရောတိ မနစ္ဆဋ္ဌေသု ဣန္ဒြိယေသု ပိဟိတဒွါရော. ဘောဇနေ မတ္တညူတိ ဘောဇနသ္မိံ ပမာဏညူ, ပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂပစ္စဝေက္ခဏမတ္တံ ဇာနာတိ ပဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တောတိ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ပဉ္စသု ကောဋ္ဌာသေသု ဇာဂရဏဘာဝံ အနုယုတ္တော, ဇာဂရဏေယေဝ ယုတ္တပ္ပယုတ္တောတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា «ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារោ» សេចក្តីថា មានទ្វារបិទហើយក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ មានមនោឥន្ទ្រិយជាទី ៦។ ពាក្យថា «ភោជនេ មត្តញ្ញូ» សេចក្តីថា ជាអ្នកដឹងប្រមាណក្នុងភោជន គឺតែងដឹង ដឹងច្បាស់នូវប្រមាណក្នុងការទទួល ការបរិភោគ និងការពិចារណា។ ពាក្យថា «ជាគរិយំ អនុយុត្តោ» សេចក្តីថា ធ្វើនូវយប់និងថ្ងៃឲ្យជា ៦ ចំណែក ហើយប្រកបជានិច្ចនូវភាពជាអ្នកភ្ញាក់រលឹកក្នុងចំណែកទាំង ៥ គឺថាជាអ្នកប្រកបហើយប្រកបទៀតក្នុងការភ្ញាក់រលឹកតែម៉្យាង។

ဧဝံ မာတိကံ ဌပေတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဌပိတပဋိပါဋိယာ ဝိဘဇန္တော ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိအာဒီနံ အတ္ထော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၅) ဝိတ္ထာရိတော, တထာ ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ နေဝ ဒဝါယာတိအာဒီနံ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၈). အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟီတိ ပဉ္စဟိ နီဝရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ. နီဝရဏာနိ ဟိ စိတ္တံ အာဝရိတွာ တိဋ္ဌန္တိ, တသ္မာ အာဝရဏီယာ ဓမ္မာတိ ဝုစ္စန္တိ. သီဟသေယျံ ကပ္ပေတီတိ သီဟော ဝိယ သေယျံ ကပ္ပေတိ. ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယာတိ ဝါမပါဒံ ဒက္ခိဏပါဒေ အတိအာဓာယ. သမံ ဌပိတေ ဟိ ပါဒေ ဇာဏုကေန ဇာဏုကံ ဂေါပ္ဖကေန စ ဂေါပ္ဖကံ ဃဋီယတိ, တတော ဝေဒနာ ဥဋ္ဌဟန္တိ. တသ္မာ တဿ ဒေါသဿ ပရိဝဇ္ဇနတ္ထံ ထောကံ အတိက္ကမိတွာ ဧသ ပါဒံ ဌပေတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယာ’’တိ.

កាលតម្កល់មាតិកាទុកយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងចែកនូវមាតិកានោះឯង តាមលំដាប់ដែលបានតម្កល់ទុក ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «កថញ្ច ភិក្ខវេ ភិក្ខុ» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះភិក្ខុ... ដូចម្តេច)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ សេចក្តីនៃពាក្យជាដើមថា «ឃើញរូបដោយចក្ខុ» ខ្ញុំបានពិស្តារហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ ព្រមទាំងសេចក្តីនៃពាក្យជាដើមថា «ពិចារណាដោយឧបាយខុសត្រូវ ហើយបរិភោគអាហារ មិនមែនដើម្បីលេង» នោះ ក៏ដូចគ្នាដែរ។ ពាក្យថា «អាវរណីយេហិ ធម្មេហិ» សេចក្តីថា ចាកធម៌គឺនីវរណៈទាំង ៥។ ព្រោះថានីវរណៈទាំងឡាយ តែងរារាំងចិត្តហើយតម្កល់នៅ ហេតុនោះ ទើបហៅថា ធម៌ជាគ្រឿងរារាំង។ ពាក្យថា «សីហសេយ្យំ កប្បេតិ» សេចក្តីថា ធ្វើនូវការដេក ដូចជាសត្វសីហៈ។ ពាក្យថា «បាទេ បាទំ អច្ចាធាយ» សេចក្តីថា ដាក់ជើងឆ្វេងត្រួតលើជើងស្តាំ។ ព្រោះថាកាលបើដាក់ជើងឲ្យស្មើគ្នា ក្បាលជង្គង់តែងទង្គិចនឹងក្បាលជង្គង់ ភ្នែកគោ (កជើង) តែងទង្គិចនឹងភ្នែកគោ ទុក្ខវេទនាតែងកើតឡើងអំពីការទង្គិចនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីវៀរចាកទោសនោះ ភិក្ខុនេះទើបដាក់ជើងឲ្យហួសគ្នាបន្តិចបន្តួច។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ដាក់ជើងត្រួតលើជើង»។

သတော [Pg.84] သမ္ပဇာနောတိ သတိယာ စေဝ သမ္ပဇညေန စ သမန္နာဂတော. ကထံ ပနေသ နိဒ္ဒါယန္တော သတော သမ္ပဇာနော နာမ ဟောတီတိ? ပုရိမပ္ပဝတ္တိဝသေန. အယံ ဟိ စင်္ကမေ စင်္ကမန္တော နိဒ္ဒါယ ဩက္ကမနဘာဝံ ဉတွာ ပဝတ္တမာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဌပေတွာ မဉ္စေ ဝါ ဖလကေ ဝါ နိပန္နော နိဒ္ဒံ ဥပဂန္တွာ ပုန ပဗုဇ္ဈမာနော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဌိတဋ္ဌာနေ ဂဏှန္တောယေဝ ပဗုဇ္ဈတိ. တသ္မာ နိဒ္ဒါယန္တောပိ သတော သမ္ပဇာနော နာမ ဟောတိ. အယံ တာဝ မူလကမ္မဋ္ဌာနေ နယောဝ. ပရိဂ္ဂဟကမ္မဋ္ဌာနဝသေနာပိ ပနေသ သတော သမ္ပဇာနော နာမ ဟောတိ. ကထံ? အယံ ဟိ စင်္ကမန္တော နိဒ္ဒါယ ဩက္ကမနဘာဝံ ဉတွာ ပါသာဏဖလကေ ဝါ မဉ္စေ ဝါ ဒက္ခိဏေန ပဿေန နိပဇ္ဇိတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ – ‘‘အစေတနော ကာယော အစေတနေ မဉ္စေ ပတိဋ္ဌိတော, အစေတနော မဉ္စော အစေတနာယ ပထဝိယာ, အစေတနာ ပထဝီ အစေတနေ ဥဒကေ, အစေတနံ ဥဒကံ အစေတနေ ဝါတေ, အစေတနော ဝါတော အစေတနေ အာကာသေ ပတိဋ္ဌိတော. တတ္ထ အာကာသမ္ပိ ‘အဟံ ဝါတံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတ’န္တိ န ဇာနာတိ, ဝါတောပိ ‘အဟံ အာကာသေ ပတိဋ္ဌိတော’တိ န ဇာနာတိ. တထာ ဝါတော န ဇာနာတိ. ‘အဟံ ဥဒကံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတော’တိ…ပေ… မဉ္စော န ဇာနာတိ, ‘အဟံ ကာယံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတော’တိ, ကာယော န ဇာနာတိ ‘အဟံ မဉ္စေ ပတိဋ္ဌိတော’တိ. န ဟိ တေသံ အညမညံ အာဘောဂေါ ဝါ သမန္နာဟာရော ဝါ မနသိကာရော ဝါ စေတနာ ဝါ ပတ္ထနာ ဝါ အတ္ထီ’’တိ. တဿ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတော တံ ပစ္စဝေက္ခဏစိတ္တံ ဘဝင်္ဂေ ဩတရတိ. ဧဝံ နိဒ္ဒါယန္တောပိ သတော သမ္ပဇာနော နာမ ဟောတီတိ.

ពាក្យថា «សតោ សម្បជានោ» សេចក្តីថា ប្រកបដោយសតិផង ប្រកបដោយសម្បជញ្ញៈផង។ សួរថា ចុះភិក្ខុនេះ កាលកំពុងដេកលក់ ឈ្មោះថាមានសតិនិងសម្បជញ្ញៈ ដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ដោយអំណាចនៃសេចក្តីប្រព្រឹត្តទៅមុន (មុននឹងដេកលក់)។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះ កាលកំពុងដើរចង្ក្រម ដឹងនូវភាពនៃសេចក្តីងងុយដែលចូលមកគ្របដណ្តប់ ហើយតម្កល់ទុកនូវកម្មដ្ឋានដែលកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ រួចហើយដេកលើគ្រែ ឬលើក្តារបន្ទះ កាលដេកលក់ទៅ ហើយភ្ញាក់ឡើងវិញ តែងកាន់យកនូវកម្មដ្ឋានក្នុងទីដែលតម្កល់ទុកនោះឯង ហើយភ្ញាក់ឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីកំពុងដេកលក់ ក៏ឈ្មោះថាមានសតិនិងសម្បជញ្ញៈដែរ។ នេះជាណ័យក្នុងមូលកម្មដ្ឋានជាដំបូង។ ម៉្យាងទៀត ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាមានសតិនិងសម្បជញ្ញៈ សូម្បីដោយអំណាចនៃបរិគ្គហកម្មដ្ឋាន (កម្មដ្ឋានដែលកាន់យកក្នុងខណៈដេក)។ ដូចម្តេច? ព្រោះថា ភិក្ខុនេះ កាលកំពុងដើរចង្ក្រម ដឹងនូវភាពនៃសេចក្តីងងុយដែលចូលមកគ្របដណ្តប់ ហើយដេកផ្អៀងទៅខាងស្តាំលើបន្ទះថ្ម ឬលើគ្រែ ហើយពិចារណាថា «កាយមិនមានចិត្ត តម្កល់នៅលើគ្រែមិនមានចិត្ត គ្រែមិនមានចិត្ត តម្កល់នៅលើផែនដីមិនមានចិត្ត ផែនដីមិនមានចិត្ត តម្កល់នៅលើទឹកមិនមានចិត្ត ទឹកមិនមានចិត្ត តម្កល់នៅលើខ្យល់មិនមានចិត្ត ខ្យល់មិនមានចិត្ត តម្កល់នៅលើអាកាសមិនមានចិត្ត។ ក្នុងទីនោះ សូម្បីអាកាស ក៏មិនដឹងថា 'យើងទ្រនូវខ្យល់ហើយតម្កល់នៅ' ឡើយ ខ្យល់ក៏មិនដឹងថា 'យើងតម្កល់នៅលើអាកាស' ឡើយ។ ដូចគ្នាដែរ ខ្យល់ក៏មិនដឹងថា 'យើងទ្រនូវទឹកហើយតម្កល់នៅ' ឡើយ... គ្រែក៏មិនដឹងថា 'យើងទ្រនូវកាយហើយតម្កល់នៅ' ឡើយ កាយក៏មិនដឹងថា 'យើងតម្កល់នៅលើគ្រែ' ឡើយ។ ព្រោះថា ការយកចិត្តទុកដាក់ក្តី ការនឹកគិតក្តី ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តក្តី ចេតនាក្តី ការប្រាថ្នាក្តី ទៅវិញទៅមក នៃវត្ថុទាំងនោះ មិនមានឡើយ» ដូច្នេះ។ កាលភិក្ខុនោះកំពុងពិចារណាយ៉ាងនេះ ចិត្តដែលពិចារណានោះ តែងចុះកាន់ភវង្គ។ គប្បីដឹងថា សូម្បីកំពុងដេកលក់ ឈ្មោះថាមានសតិនិងសម្បជញ្ញៈ យ៉ាងនេះឯង។

ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိကရိတွာတိ ‘‘ဧတ္တကံ ဌာနံ ဂတေ စန္ဒေ ဝါ တာရကာယ ဝါ ဥဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဥဋ္ဌာနကာလပရိစ္ဆေဒိကံ သညံ မနသိကရိတွာ, စိတ္တေ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ကရိတွာ သယိတော ဟိ ယထာပရိစ္ဆိန္နေယေဝ ကာလေ ဥဋ္ဌဟတိ.

ពាក្យថា «ឧដ្ឋានសញ្ញំ មនសិករិត្វា» សេចក្តីថា «កាលបើព្រះចន្ទ ឬផ្កាយ ដើរទៅដល់ទីមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ យើងនឹងក្រោកឡើង» ដូច្នេះ គឺធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសញ្ញាដែលកំណត់នូវកាលដែលត្រូវក្រោកឡើង សេចក្តីថា តម្កល់ទុកក្នុងចិត្ត។ ព្រោះថា ភិក្ខុដែលធ្វើទុកក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះហើយដេក តែងក្រោកឡើងក្នុងកាលដែលបានកំណត់ទុកនោះឯង។

၇. အတ္တဗျာဗာဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការអធិប្បាយនូវអត្តព្យាបាធសូត្រ។

၁၇. သတ္တမေ အတ္တဗျာဗာဓာယာတိ အတ္တဒုက္ခာယ. ပရဗျာဗာဓာယာတိ ပရဒုက္ခာယ. ကာယသုစရိတန္တိအာဒီနိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒသကုသလကမ္မပထဝသေန အာဂတာနိ, ဥပရိ ပန ယာဝ အရဟတ္တာ အဝါရိတာနေဝ.

១៧. នៅក្នុងសូត្រទី ៧ ពាក្យថា attabyābādhāya សេចក្តីថា ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា parabyābādhāya សេចក្តីថា ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខរបស់បុគ្គលដទៃ។ ពួកពាក្យមានជាអាទិ៍ថា kāyasucaritaṃ (កាយសុចរិត) ក្នុងចំណែកខាងដើម មកហើយដោយអំណាចនៃកុសលកម្មបថ ១០ យ៉ាង ប៉ុន្តែក្នុងចំណែកខាងលើ មកហើយដោយមិនបានហាមឃាត់ឡើយ រហូតដល់ព្រះអរហត្ត។

၈. ဒေဝလောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. សេចក្តីអធិប្បាយនៃទេវលោកសូត្រ

၁၈. အဋ္ဌမေ [Pg.85] အဋ္ဋီယေယျာထာတိ အဋ္ဋာ ပီဠိတာ ဘဝေယျာထ. ဟရာယေယျာထာတိ လဇ္ဇေယျာထ. ဇိဂုစ္ဆေယျာထာတိ ဂူထေ ဝိယ တသ္မိံ ဝစနေ သဉ္ဇာတဇိဂုစ္ဆာ ဘဝေယျာထ. ဣတိ ကိရာတိ ဧတ္ထ ဣတီတိ ပဒသန္ဓိဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာ, ကိရာတိ အနုဿဝတ္ထေ နိပါတော. ဒိဗ္ဗေန ကိရ အာယုနာ အဋ္ဋီယထာတိ ဧဝမဿ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဂေဝ ခေါ ပနာတိ ပဌမတရံယေဝ.

១៨. នៅក្នុងសូត្រទី ៨ ពាក្យថា aṭṭīyeyyātha សេចក្តីថា គប្បីជាអ្នកត្រូវបៀតបៀន (ក្តៅក្រហាយ)។ ពាក្យថា harāyeyyātha សេចក្តីថា គប្បីខ្មាសអៀន។ ពាក្យថា jiguccheyyātha សេចក្តីថា គប្បីមានសេចក្តីខ្ពើមរអើមក្នុងពាក្យនោះ ដូចជាខ្ពើមរអើមក្នុងលាមកដូច្នោះ។ ក្នុងពាក្យថា iti kira នេះ ពាក្យថា itī ជានិបាតសម្រាប់តភ្ជាប់បទ និងព្យញ្ជនៈឲ្យរលូន ពាក្យថា kira ជានិបាតក្នុងអត្ថថា ឮមកថា (ការឮតៗគ្នា)។ ការភ្ជាប់សេចក្តីនៃពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះថា dibbena kira āyunā aṭṭīyatha (ឮថា គប្បីនឿយណាយនឹងអាយុជាទិព្វ)។ ពាក្យថា pageva kho pana សេចក្តីថា ជាដំបូងបង្អស់តែម្តង។

၉. ပဌမပါပဏိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. សេចក្តីអធិប្បាយនៃបឋមបាបណិកសូត្រ

၁၉. နဝမေ ပါပဏိကောတိ အာပဏိကော, အာပဏံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ ဘဏ္ဍဝိက္ကာယကဿ ဝါဏိဇဿေတံ အဓိဝစနံ. အဘဗ္ဗောတိ အဘာဇနဘူတော. န သက္ကစ္စံ ကမ္မန္တံ အဓိဋ္ဌာတီတိ ယထာ အဓိဋ္ဌိတံ သုအဓိဋ္ဌိတံ ဟောတိ, ဧဝံ သယံ အတ္တပစ္စက္ခံ ကရောန္တော နာဓိဋ္ဌာတိ. တတ္ထ ပစ္စူသကာလေ ပဒသဒ္ဒေန ဥဋ္ဌာယ ဒီပံ ဇာလေတွာ ဘဏ္ဍံ ပသာရေတွာ အနိသီဒန္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ န သက္ကစ္စံ ကမ္မန္တံ အဓိဋ္ဌာတိ နာမ. အယံ ဟိ ယံ စောရာ ရတ္တိံ ဘဏ္ဍံ ဟရိတွာ ‘‘ဣဒံ အမှာကံ ဟတ္ထတော ဝိဿဇ္ဇေဿာမာ’’တိ အာပဏံ ဂန္တွာ အပ္ပေန အဂ္ဃေန ဒေန္တိ, ယမ္ပိ ဗဟုဝေရိနော မနုဿာ ရတ္တိံ နဂရေ ဝသိတွာ ပါတောဝ အာပဏံ ဂန္တွာ ဘဏ္ဍံ ဂဏှန္တိ, ယံ ဝါ ပန ဇနပဒံ ဂန္တုကာမာ မနုဿာ ပါတောဝ အာပဏံ ဂန္တွာ ဘဏ္ဍံ ကိဏန္တိ, တပ္ပစ္စယဿ လာဘဿ အဿာမိကော ဟောတိ.

១៩. នៅក្នុងសូត្រទី ៩ ពាក្យថា pāpaṇiko គឺបានដល់ អាបណិកៈ (អ្នកលក់ដូរក្នុងផ្សារ) នេះជាឈ្មោះរបស់ឈ្មួញដែលបើកហាងលក់ទំនិញផ្សេងៗ។ ពាក្យថា abhabbo សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនគួរទទួល (មិនជាភាជនៈទទួល)។ ពាក្យថា na sakkaccaṃ kammantaṃ adhiṭṭhāti សេចក្តីថា មិនចាត់ចែងការងារដោយខ្លួនឯងឲ្យប្រចក្សនឹងភ្នែក ដើម្បីឲ្យការងារដែលចាត់ចែងនោះបានល្អឡើយ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ឈ្មួញខ្ជិលច្រអូសដែលមិនក្រោកឡើងក្នុងវេលាទៀបភ្លឺដោយសំឡេងជើងមនុស្សដើរទៅមក មិនអុជប្រទីប មិនលាតសន្ធឹងទំនិញលក់ដូរ មិនអង្គុយចាំលក់ ឈ្មោះថា មិនចាត់ចែងការងារដោយគោរពក្នុងវេលាព្រឹកឡើយ។ ព្រោះថា ពួកចោរលួចយកទ្រព្យសម្បត្តិទៅក្នុងវេលាយប់ ហើយគិតថា "យើងនឹងលក់ទ្រព្យនេះចេញពីដៃរបស់យើង" ក៏ទៅកាន់ហាងលក់ក្នុងតម្លៃថោក ទ្រព្យណាដែលពួកចោរលក់ឲ្យនោះក្តី ម្យ៉ាងទៀត ពួកមនុស្សដែលមានពៀរច្រើននៅក្នុងក្រុងនាពេលយប់ ហើយទៅកាន់ហាងតាំងពីព្រលឹមដើម្បីយកទំនិញនោះក្តី ម្យ៉ាងទៀត ពួកមនុស្សដែលចង់ទៅកាន់ជនបទដទៃ ហើយទៅទិញទំនិញនៅហាងតាំងពីព្រលឹមនោះក្តី ឈ្មួញនោះរមែងមិនមែនជាម្ចាស់នៃលាភដែលមានរបស់ទាំងនោះជាហេតុឡើយ។

အညေသံ ဘောဇနဝေလာယ ပန ဘုဉ္ဇိတုံ အာဂန္တွာ ပါတောဝ ဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ ဃရံ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယိတွာ သာယံ ပုန အာပဏံ အာဂစ္ဆန္တော မဇ္ဈနှိကသမယံ န သက္ကစ္စံ ကမ္မန္တံ အဓိဋ္ဌာတိ နာမ. သော ဟိ ယံ စောရာ ပါတောဝ ဝိဿဇ္ဇေတုံ န သမ္ပာပုဏိံသု, ဒိဝါကာလေ ပန ပရေသံ အသဉ္စာရက္ခဏေ အာပဏံ ဂန္တွာ အပ္ပဂ္ဃေန ဒေန္တိ, ယဉ္စ ဘောဇနဝေလာယ ပုညဝန္တော ဣဿရာ ‘‘အာပဏတော ဣဒဉ္စိဒဉ္စ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဟိဏိတွာ အာဟရာပေန္တိ, တပ္ပစ္စယဿ လာဘဿ အဿာမိကော ဟောတိ.

ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មួញខ្ជិលច្រអូសដែលមកដើម្បីបរិភោគអាហារក្នុងពេលបរិភោគរបស់ជនដទៃ ហើយទុកដាក់ទំនិញតាំងពីព្រលឹម ទៅផ្ទះបរិភោគអាហារហើយដេកលក់ រួចត្រឡប់មកហាងវិញនៅពេលល្ងាច ឈ្មោះថា មិនចាត់ចែងការងារដោយគោរពក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ឡើយ។ ព្រោះថា ពួកចោរដែលមិនទាន់អាចលក់ទំនិញបានតាំងពីព្រលឹម ប៉ុន្តែក្នុងវេលាថ្ងៃ ក៏ទៅកាន់ហាងលក់ក្នុងតម្លៃថោក ក្នុងខណៈដែលអ្នកដទៃធ្វេសប្រហែស ទ្រព្យណាដែលពួកចោរលក់ឲ្យនោះក្តី ម្យ៉ាងទៀត ពួកជនអ្នកមានបុណ្យ និងអ្នកមានអំណាចក្នុងវេលាបរិភោគអាហារ បានបញ្ជូនមនុស្សទៅដោយពាក្យថា "គួរតែបានរបស់នេះនិងរបស់នេះពីហាង" ហើយឲ្យនាំយកទំនិញណាដែលគេទិញនោះក្តី ឈ្មួញនោះរមែងមិនមែនជាម្ចាស់នៃលាភដែលមានរបស់ទាំងនោះជាហេតុឡើយ។

ယာဝ ယာမဘေရိနိက္ခမနာ ပန အန္တောအာပဏေ ဒီပံ ဇာလာပေတွာ အနိသီဒန္တော သာယနှသမယံ န သက္ကစ္စံ ကမ္မန္တံ အဓိဋ္ဌာတိ နာမ. သော ဟိ ယံ [Pg.86] စောရာ ပါတောပိ ဒိဝါပိ ဝိဿဇ္ဇေတုံ န သမ္ပာပုဏိံသု, သာယံ ပန အာပဏံ ဂန္တွာ အပ္ပဂ္ဃေန ဒေန္တိ, တပ္ပစ္စယဿ လာဘဿ အဿာမိကော ဟောတိ.

ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មួញខ្ជិលច្រអូសដែលមិនអុជប្រទីបអង្គុយនៅក្នុងហាង រហូតដល់វេលាវាយស្គរយាម ឈ្មោះថា មិនចាត់ចែងការងារដោយគោរពក្នុងវេលាល្ងាចឡើយ។ ព្រោះថា ពួកចោរដែលមិនទាន់អាចលក់ទំនិញបានទាំងក្នុងវេលាព្រឹក ទាំងក្នុងវេលាថ្ងៃ ប៉ុន្តែក្នុងវេលាល្ងាច ក៏ទៅកាន់ហាងលក់ក្នុងតម្លៃថោក ទ្រព្យណាដែលពួកចោរលក់ឲ្យនោះ ឈ្មួញនោះរមែងមិនមែនជាម្ចាស់នៃលាភដែលមានរបស់នោះជាហេតុឡើយ។

န သက္ကစ္စံ သမာဓိနိမိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတီတိ သက္ကစ္စကိရိယာယ သမာဓိံ န သမာပဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ စ ပါတောဝ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏေသု ဝတ္တံ ကတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ ယာဝ ဘိက္ခာစာရဝေလာ, တာဝ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ အနိသီဒန္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ န သက္ကစ္စံ သမာဓိနိမိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတိ နာမ. ပစ္ဆာဘတ္တံ ပန ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ ယာဝ သာယနှသမယာ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ အနိသီဒန္တော မဇ္ဈနှိကသမယံ န သက္ကစ္စံ သမာဓိနိမိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတိ နာမ. သာယံ ပန စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ထေရူပဋ္ဌာနံ ကတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ ပဌမယာမံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ အနိသီဒန္တော သာယနှသမယံ န သက္ကစ္စံ သမာဓိနိမိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတိ နာမ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစေတ္ထ ‘‘သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ သမာပတ္တိယာ အသတိ ဝိပဿနာပိ ဝဋ္ဋတိ, သမာဓိနိမိတ္တန္တိ စ သမာဓိအာရမ္မဏမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘သမာဓိပိ သမာဓိနိမိတ္တံ, သမာဓာရမ္မဏမ္ပိ သမာဓိနိမိတ္တ’’န္တိ.

ពាក្យថា na sakkaccaṃ samādhinimittaṃ adhiṭṭhāti សេចក្តីថា មិនចូលកាន់សមាធិដោយការធ្វើដោយគោរព។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសេចក្តីនេះ ភិក្ខុខ្ជិលច្រអូសដែលធ្វើវត្តក្នុងលានចេតិយ និងលានពោធិ៍តាំងពីព្រលឹម ហើយចូលកាន់សេនាសនៈ មិនអង្គុយចូលសមាបត្តិរហូតដល់វេលាត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត ឈ្មោះថា មិនចាត់ចែងសមាធិនិមិត្តដោយគោរពក្នុងវេលាព្រឹកឡើយ។ ចំណែកខាងក្រោយភត្ត ភិក្ខុដែលត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាត ចូលកាន់ទីសម្រាករាត្រី ឬទីសម្រាកថ្ងៃ មិនអង្គុយចូលសមាបត្តិរហូតដល់វេលាល្ងាច ឈ្មោះថា មិនចាត់ចែងសមាធិនិមិត្តដោយគោរពក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ឡើយ។ ចំណែកវេលាល្ងាច ភិក្ខុដែលថ្វាយបង្គំចេតិយ ធ្វើការបំរើព្រះថេរៈ ហើយចូលកាន់សេនាសនៈ មិនអង្គុយចូលសមាបត្តិអស់បឋមយាម ឈ្មោះថា មិនចាត់ចែងសមាធិនិមិត្តដោយគោរពក្នុងវេលាល្ងាចឡើយ។ ចំណែកសុក្កបក្ខ គប្បីជ្រាបដោយន័យផ្ទុយពីដែលពោលហើយនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសេចក្តីនេះ ក្នុងកន្លែងដែលពោលថា "samāpattiṃ appetvā" (ចូលសមាបត្តិ) កាលបើគ្មានសមាបត្តិ សូម្បីវិបស្សនាក៏គួរដែរ ហើយពាក្យថា samādhinimitta សូម្បីសមាធិអារម្មណ៍ក៏គួរដូចគ្នា។ ព្រះមានព្រះភាគក៏បានត្រាស់ទុកមកហើយថា "សូម្បីសមាធិក៏ជាសមាធិនិមិត្ត ធម៌ដែលមានសមាធិជាអារម្មណ៍ក៏ជាសមាធិនិមិត្តដែរ"។

၁၀. ဒုတိယပါပဏိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. សេចក្តីអធិប្បាយនៃទុតិយបាបណិកសូត្រ

၂၀. ဒသမေ စက္ခုမာတိ ပညာစက္ခုနာ စက္ခုမာ ဟောတိ. ဝိဓုရောတိ ဝိသိဋ္ဌဓုရော ဥတ္တမဓုရော ဉာဏသမ္ပယုတ္တေန ဝီရိယေန သမန္နာဂတော. နိဿယသမ္ပန္နောတိ အဝဿယသမ္ပန္နော ပတိဋ္ဌာနသမ္ပန္နော. ပဏိယန္တိ ဝိက္ကာယိကဘဏ္ဍံ. ဧတ္တကံ မူလံ ဘဝိဿတိ ဧတ္တကော ဥဒယောတိ တသ္မိံ ‘‘ဧဝံ ကီတံ ဧဝံ ဝိက္ကာယမာန’’န္တိ ဝုတ္တပဏိယေ ယေန ကယေန တံ ကီတံ, တံ ကယသင်္ခါတံ မူလံ ဧတ္တကံ ဘဝိဿတိ. ယော စ တသ္မိံ ဝိက္ကယမာနေ ဝိက္ကယော, တသ္မိံ ဝိက္ကယေ ဧတ္တကော ဥဒယော ဘဝိဿတိ, ဧတ္တိကာ ဝဍ္ဎီတိ အတ္ထော.

២០. នៅក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា cakkhumā សេចក្តីថា ជាអ្នកមានភ្នែកគឺបញ្ញា។ ពាក្យថា vidhuro សេចក្តីថា មានធុរៈដ៏វិសេស មានធុរៈដ៏ឧត្តម គឺប្រកបដោយព្យាយាមដែលសម្បយុត្តដោយញាណ។ ពាក្យថា nissayasampanno សេចក្តីថា បរិបូណ៌ដោយទីពឹង បរិបូណ៌ដោយទីបង្អែក។ ពាក្យថា paṇiyaṃ សេចក្តីថា ទំនិញសម្រាប់លក់។ ពាក្យថា ettakaṃ mūlaṃ bhavissati ettako udayo សេចក្តីថា ក្នុងទំនិញដែលលក់នោះ ដែលទ្រង់ត្រាស់ថា "ទិញមកយ៉ាងនេះ លក់ទៅយ៉ាងនេះ" ដើមទុនដែលរាប់ថាជាតម្លៃទិញនោះ នឹងមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ការលក់ណាដែលមានក្នុងទំនិញដែលត្រូវលក់នោះ ក្នុងសេចក្តីលក់នោះ ផលចំណេញនឹងមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ការចម្រើននឹងមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ នេះជាអត្ថ។

ကုသလော ဟောတိ ပဏိယံ ကေတုဉ္စ ဝိက္ကေတုဉ္စာတိ သုလဘဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ကိဏန္တော ဒုလ္လဘဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝိက္ကိဏန္တော စ ဧတ္ထ ကုသလော နာမ ဟောတိ, ဒသဂုဏမ္ပိ ဝီသတိဂုဏမ္ပိ လာဘံ လဘတိ.

ពាក្យថា kusalo hoti paṇiyaṃ ketuñca vikketuñca សេចក្តីថា ឈ្មួញដែលទៅកាន់កន្លែងដែលងាយរកបានហើយទិញក្តី ទៅកាន់កន្លែងដែលក្ររកបានហើយលក់ក្តី ឈ្មោះថាជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងការទិញនិងលក់នេះ រមែងបានលាភសូម្បី ១០ ដង ឬ ២០ ដង។

အဍ္ဎာတိ [Pg.87] ဣဿရာ ဗဟုနာ နိက္ခိတ္တဓနေန သမန္နာဂတာ. မဟဒ္ဓနာတိ ဝဠဉ္ဇနကဝသေန မဟဒ္ဓနာ. မဟာဘောဂါတိ ဥပဘောဂပရိဘောဂဘဏ္ဍေန မဟာဘောဂါ. ပဋိဗလောတိ ကာယဗလေန စေဝ ဉာဏဗလေန စ သမန္နာဂတတ္တာ သမတ္ထော. အမှာကဉ္စ ကာလေန ကာလံ အနုပ္ပဒါတုန္တိ အမှာကဉ္စ ဂဟိတဓနမူလိကံ ဝဍ္ဎိံ ကာလေန ကာလံ အနုပ္ပဒါတုံ. နိပတန္တီတိ နိမန္တေန္တိ. နိပါတေန္တီတိပိ ပါဌော, အယမေဝ အတ္ထော.

ពាក្យថា aḍḍhā សេចក្តីថា ជាអ្នកមានអំណាច ប្រកបដោយទ្រព្យដែលកប់ទុកជាច្រើន។ ពាក្យថា mahaddhanā សេចក្តីថា ជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន ដោយអំណាចនៃការប្រើប្រាស់រាល់ថ្ងៃ។ ពាក្យថា mahābhogā សេចក្តីថា មានគ្រឿងប្រើប្រាស់ច្រើន ដោយគ្រឿងឧបភោគនិងបរិភោគ。 ពាក្យថា paṭibalo សេចក្តីថា ជាអ្នកអាច ព្រោះប្រកបដោយកម្លាំងកាយនិងកម្លាំងប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា amhākañca kālenakālaṃ anuppadātuṃ សេចក្តីថា ដើម្បីប្រគល់ការកើនឡើងនៃប្រាក់ដើមដែលខ្ចីទៅនោះ ដល់ពួកយើងតាមកាលវេលា។ ពាក្យថា nipatanti សេចក្តីថា និមន្ត។ សូម្បីតែបទថា nipātenti ក៏ជាបាឋៈដែរ អត្ថក៏ដូចគ្នានេះឯង គប្បីជ្រាប។

ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယာတိ ကုသလဓမ္မာနံ သမ္ပာဒနတ္ထာယ ပဋိလာဘတ္ထာယ. ထာမဝါတိ ဉာဏထာမေန သမန္နာဂတော. ဒဠှပရက္ကမောတိ ထိရေန ဉာဏပရက္ကမေန သမန္နာဂတော. အနိက္ခိတ္တဓုရောတိ ‘‘အဂ္ဂမဂ္ဂံ အပါပုဏိတွာ ဣမံ ဝီရိယဓုရံ န ဌပေဿာမီ’’တိ ဧဝံ အဋ္ဌပိတဓုရော.

ពាក្យថា kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya សេចក្តីថា ដើម្បីញ៉ាំងកុសលធម៌ទាំងឡាយឲ្យសម្រេច ដើម្បីការបានមក។ ពាក្យថា thāmavā សេចក្តីថា ប្រកបដោយកម្លាំងគឺប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា daḷhaparakkamo សេចក្តីថា ប្រកបដោយសេចក្តីព្យាយាមដ៏មាំមួនដែលកើតឡើងជាមួយប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា anikkhittadhuro សេចក្តីថា មានធុរៈមិនបានដាក់ចុះយ៉ាងនេះថា "បើមិនទាន់បានសម្រេចអរហត្តមគ្គទេ ខ្ញុំនឹងមិនដាក់ចុះនូវធុរៈគឺសេចក្តីព្យាយាមនេះឡើយ"។

ဗဟုဿုတာတိ ဧကနိကာယာဒိဝသေန ဗဟု ဗုဒ္ဓဝစနံ သုတံ ဧတေသန္တိ ဗဟုဿုတာ. အာဂတာဂမာတိ ဧကော နိကာယော ဧကော အာဂမော နာမ, ဒွေ နိကာယာ ဒွေ အာဂမာ နာမ, ပဉ္စ နိကာယာ ပဉ္စ အာဂမာ နာမ, ဧတေသု အာဂမေသု ယေသံ ဧကောပိ အာဂမော အာဂတော ပဂုဏော ပဝတ္တိတော, တေ အာဂတာဂမာ နာမ. ဓမ္မဓရာတိ သုတ္တန္တပိဋကဓရာ. ဝိနယဓရာတိ ဝိနယပိဋကဓရာ. မာတိကာဓရာတိ ဒွေမာတိကာဓရာ. ပရိပုစ္ဆတီတိ အတ္ထာနတ္ထံ ကာရဏာကာရဏံ ပုစ္ဆတိ. ပရိပဉှတီတိ ‘‘ဣမံ နာမ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ အညာတိ တုလေတိ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

ពាក្យថា bahussutā សេចក្តីថា ព្រះពុទ្ធវចនៈជាច្រើនដែលបុគ្គលទាំងនោះបានស្តាប់មកហើយ ដោយអំណាចនៃនិកាយមួយជាដើម ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ពហុស្សូត។ ពាក្យថា āgatāgamā សេចក្តីថា និកាយមួយ ឈ្មោះថា អាគមមួយ, និកាយពីរ ឈ្មោះថា អាគមពីរ, និកាយប្រាំ ឈ្មោះថា អាគមប្រាំ, ក្នុងអាគមទាំងនោះ អាគមសូម្បីតែមួយដែលមកដល់ ស្ទាត់ជំនាញ និងប្រព្រឹត្តទៅហើយដល់បុគ្គលទាំងឡាយណា បុគ្គលទាំងនោះឈ្មោះថា អាគតាកមៈ។ ពាក្យថា dhammadharā សេចក្តីថា ទ្រទ្រង់នូវសុត្តន្តបិដក។ ពាក្យថា vinayadharā សេចក្តីថា ទ្រទ្រង់នូវវិនយបិដក។ ពាក្យថា mātikādharā សេចក្តីថា ទ្រទ្រង់នូវមាតិកាទាំងពីរ។ ពាក្យថា paripucchati សេចក្តីថា សួរនូវអត្ថនិងមិនមែនអត្ថ ហេតុនិងមិនមែនហេតុ។ ពាក្យថា paripañhati សេចក្តីថា ដឹង ថ្លឹងថ្លែង និងពិចារណាថា "យើងនឹងសួរនូវប្រស្នាឈ្មោះនេះ"។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ មានអត្ថច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ပဌမံ ပညာ အာဂတာ, ပစ္ဆာ ဝီရိယဉ္စ ကလျာဏမိတ္တသေဝနာ စ. တတ္ထ ပဌမံ အရဟတ္တံ ပတွာ ပစ္ဆာ ဝီရိယံ ကတွာ ကလျာဏမိတ္တာ သေဝိတဗ္ဗာတိ န ဧဝံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဒေသနာယ နာမ ဟေဋ္ဌိမေန ဝါ ပရိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ ဥပရိမေန ဝါ ဒွီဟိပိ ဝါ ကောဋီဟိ. ဣဓ ပန ဥပရိမေန ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ ကထေန္တေန ပဌမံ ကလျာဏမိတ္တဥပနိဿယံ ဒဿေတွာ မဇ္ဈေ ဝီရိယံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အရဟတ္တံ ကထေတဗ္ဗန္တိ.

ប៉ុន្តែនៅក្នុងសូត្រនេះ បញ្ញាមកមុនគេ បន្ទាប់មកគឺសេចក្តីព្យាយាម និងការសេពគប់កល្យាណមិត្ត។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ មិនគប្បីយល់ឃើញអត្ថយ៉ាងនេះថា ត្រូវសម្រេចព្រះអរហត្តជាមុនសិន រួចទើបធ្វើសេចក្តីព្យាយាម និងសេពគប់កល្យាណមិត្តជាក្រោយនោះឡើយ ព្រោះថាធម្មតាទេសនា រមែងមានការកំណត់ដោយធម៌ខាងក្រោមខ្លះ ដោយធម៌ខាងលើខ្លះ ឬដោយចំណែកទាំងពីរខ្លះ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបការកំណត់ដោយធម៌ខាងលើ។ ហេតុនោះ កាលបើពោល គប្បីបង្ហាញនូវការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តជាមុន បង្ហាញសេចក្តីព្យាយាមក្នុងកណ្តាល ហើយពោលសេចក្តីដល់ព្រះអរហត្តជាខាងក្រោយ។

ရထကာရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

រថការវគ្គ ទី ២ ចប់។

၃. ပုဂ္ဂလဝဂ္ဂေါ

៣. បុគ្គលវគ្គ

၁. သမိဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. សេចក្តីអធិប្បាយនៃសមិន្ធសូត្រ

၂၁. တတိယဿ [Pg.88] ပဌမေ ဈာနဖဿံ ပဌမံ ဖုသတိ, ပစ္ဆာ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိ ကာယသက္ခိ. ဒိဋ္ဌန္တံ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော. သဒ္ဒဟန္တော ဝိမုတ္တောတိ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော. ခမတီတိ ရုစ္စတိ. အဘိက္ကန္တတရောတိ အတိသုန္ဒရတရော. ပဏီတတရောတိ အတိပဏီတတရော. သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတီတိ သမိဒ္ဓတ္ထေရဿ ကိရ အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဓုရံ အဟောသိ, သေသာနိ စတ္တာရိ သဟဇာတိန္ဒြိယာနိ တဿေဝ ပရိဝါရာနိ အဟေသုံ. ဣတိ ထေရော အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓမဂ္ဂံ ကထေန္တော ဧဝမာဟ. မဟာကောဋ္ဌိကတ္ထေရဿ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ သမာဓိန္ဒြိယံ ဓုရံ အဟောသိ, သေသာနိ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ တဿေဝ ပရိဝါရာနိ အဟေသုံ. တသ္မာ သောပိ သမာဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တန္တိ ကထေန္တော အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓမဂ္ဂမေဝ ကထေသိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ပညိန္ဒြိယံ ဓုရံ အဟောသိ. သေသာနိ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ တဿေဝ ပရိဝါရာနိ အဟေသုံ. တသ္မာ သောပိ ပညိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တန္တိ ကထေန္တော အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓမဂ္ဂမေဝ ကထေသိ.

២១. នៅក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៣ ពាក្យថា kāyasakkhi សេចក្តីថា បុគ្គលពាល់ត្រូវនូវឈានផស្សៈជាមុនសិន បន្ទាប់មកទើបធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវនិរោធគឺព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា diṭṭhantaṃ patto គឺ diṭṭhippatto សេចក្តីថា ដល់នូវទីបំផុតនៃសោតាបត្តិមគ្គដែលឃើញនូវព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា saddahanto vimutto គឺ saddhāvimutto សេចក្តីថា រួចផុតចាកកិលេសដោយសេចក្តីជឿស៊ប់។ ពាក្យថា khamati សេចក្តីថា ពេញចិត្ត។ ពាក្យថា abhikkantataro សេចក្តីថា ល្អក្រៃលែង。 ពាក្យថា paṇītataro សេចក្តីថា ឧត្តមក្រៃលែង។ ពាក្យថា saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti សេចក្តីថា ឮថា ក្នុងខណៈនៃអរហត្តមគ្គរបស់ព្រះសមិន្ធត្ថេរ សទ្ធិន្រ្ទិយជាប្រធាន ឯឥន្ទ្រិយ ៤ ទៀតដែលកើតជាមួយគ្នា ក៏ជាបរិវារនៃសទ្ធិន្រ្ទិយនោះឯង។ ព្រះថេរៈកាលពោលនូវមគ្គដែលខ្លួនបានត្រាស់ដឹងហើយ ទើបពោលយ៉ាងនេះថា "saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti"។ ចំណែកក្នុងខណៈនៃអរហត្តមគ្គរបស់ព្រះមហាកោដ្ឋិកត្ថេរ សមាធិន្រ្ទិយជាប្រធាន ឯឥន្ទ្រិយ ៤ ទៀត ក៏ជាបរិវារនៃសមាធិន្រ្ទិយនោះឯង ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីព្រះថេរៈនោះកាលពោលថា "samādhindriyaṃ adhimattaṃ" ក៏សំដៅពោលនូវមគ្គដែលខ្លួនបានត្រាស់ដឹងហើយនោះឯង។ ចំណែកក្នុងខណៈនៃអរហត្តមគ្គរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ បញ្ញិន្រ្ទិយជាប្រធាន ឯឥន្ទ្រិយ ៤ ទៀត ក៏ជាបរិវារនៃបញ្ញិន្រ្ទិយនោះឯង ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីព្រះថេរៈនោះកាលពោលថា "paññindriyaṃ adhimattaṃ" ក៏សំដៅពោលនូវមគ្គដែលខ្លួនបានត្រាស់ដឹងហើយនោះឯង។

န ခွေတ္ထာတိ န ခေါ ဧတ္ထ. ဧကံသေန ဗျာကာတုန္တိ ဧကန္တေန ဗျာကရိတုံ. အရဟတ္တာယ ပဋိပန္နောတိ အရဟတ္တမဂ္ဂသမင်္ဂိံ ဒဿေတိ. ဧဝမေတသ္မိံ သုတ္တေ တီဟိပိ ထေရေဟိ အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓမဂ္ဂေါဝ ကထိတော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန ဘုမ္မန္တရေနေဝ ကထေသိ.

បទថា na khvettha គប្បីកាត់បទជា na kho ettha។ ពាក្យថា ekaṃsena byākātuṃ សេចក្តីថា ដើម្បីដោះស្រាយដោយចំណែកមួយ។ ពាក្យថា arahattāya paṭipanno នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវបុគ្គលអ្នកប្រកបដោយអរហត្តមគ្គ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងសូត្រនេះ សូម្បីព្រះថេរៈទាំង ៣ អង្គ ក៏ពោលតែមគ្គដែលខ្លួនបានត្រាស់ដឹងហើយប៉ុណ្ណោះ ចំណែកព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយអំណាចនៃភូមិដ៏វិសេស។

၂. ဂိလာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. សេចក្តីអធិប្បាយនៃគិលានសូត្រ

၂၂. ဒုတိယေ သပ္ပာယာနီတိ ဟိတာနိ ဝုဒ္ဓိကရာနိ. ပတိရူပန္တိ အနုစ္ဆဝိကံ. နေဝ ဝုဋ္ဌာတိ တမှာ အာဗာဓာတိ ဣမိနာ အတေကိစ္ဆေန ဝါတာပမာရာဒိနာ ရောဂေန သမန္နာဂတော နိဋ္ဌာပတ္တဂိလာနော ကထိတော. ဝုဋ္ဌာတိ တမှာ အာဗာဓာတိ ဣမိနာ ခိပိတကကစ္ဆုတိဏပုပ္ဖကဇရာဒိဘေဒေါ အပ္ပမတ္တအာဗာဓော ကထိတော. လဘန္တော သပ္ပာယာနိ ဘောဇနာနိ နော အလဘန္တောတိ ဣမိနာ ပန ယေသံ ပဋိဇဂ္ဂနေန ဖာသုကံ ဟောတိ, သဗ္ဗေပိ တေ အာဗာဓာ ကထိတာ. ဧတ္ထ စ ပတိရူပေါ ဥပဋ္ဌာကော နာမ ဂိလာနုပဋ္ဌာကအင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ပဏ္ဍိတော ဒက္ခော အနလသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဂိလာနုပဋ္ဌာကော အနုညာတောတိ ဘိက္ခုသံဃေန ဒါတဗ္ဗောတိ အနုညာတော. တသ္မိဉှိ ဂိလာနေ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ယာပေတုံ အသက္ကောန္တေ ဘိက္ခုသံဃေန [Pg.89] တဿ ဘိက္ခုနော ဧကော ဘိက္ခု စ သာမဏေရော စ ‘‘ဣမံ ပဋိဇဂ္ဂထာ’’တိ အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗာ. ယာဝ ပန တေ တံ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ, တာဝ ဂိလာနဿ စ တေသဉ္စ ဒွိန္နံ ယေနတ္ထော, သဗ္ဗံ ဘိက္ခုသံဃဿေဝ ဘာရော.

២២. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា sappāyāni បានដល់ ធម៌ជាប្រយោជន៍ និងធម៌ធ្វើឲ្យចម្រើន។ ពាក្យថា patirūpaṃ បានដល់ ដ៏សមគួរ។ ដោយបទថា Neva vuṭṭhāti tamhā ābādhā នេះ សំដៅដល់ភិក្ខុឈឺធ្ងន់ធ្ងរ ប្រកបដោយរោគដែលព្យាបាលមិនជា មានរោគខ្យល់ និងឆ្កួតជ្រូកជាដើម។ ដោយបទថា Vuṭṭhāti tamhā ābādhā នេះ សំដៅដល់អាពាធបន្តិចបន្តួច មានការក្អក ស្រែង ស្រុត ស្រែងទឹក និងគ្រុនក្តៅជាដើម។ ចំណែកឯដោយបទថា Labhanto sappāyāni bhojanāni no alabhanto នេះ សំដៅដល់អាពាធទាំងពួង ដែលភិក្ខុបានសេចក្តីសប្បាយ (ធូរស្រាល) ដោយសារការថែទាំ។ ហើយក្នុងទីនេះ ឧបដ្ឋាកដ៏សមគួរនោះ គប្បីជ្រាបថា ជាអ្នកប្រកបដោយអង្គនៃភិក្ខុអ្នកថែទាំភិក្ខុឈឺ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ឈ្លាសវៃ មិនខ្ជិលច្រអូស។ ពាក្យថា Gilānupaṭṭhāko anuññāto បានដល់ ភិក្ខុសង្ឃគប្បីប្រគល់ឲ្យ គឺអនុញ្ញាតឲ្យ។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុឈឺនោះ មិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបានដោយធម្មតារបស់ខ្លួន ភិក្ខុសង្ឃគប្បីសន្មតភិក្ខុមួយរូប និងសាមណេរមួយរូប ដល់ភិក្ខុឈឺនោះ ដោយសុំការអនុញ្ញាតថា «អ្នកទាំងឡាយចូរថែទាំភិក្ខុនេះចុះ»។ មួយវិញទៀត ពួកលោកថែទាំភិក្ខុឈឺនោះអស់កាលត្រឹមណា ត្រឹមណោះ របស់ប្រើប្រាស់ណាក៏ដោយដែលភិក្ខុឈឺ និងភិក្ខុអ្នកថែទាំទាំងពីររូបនោះត្រូវការ របស់ទាំងអស់នោះជាភារៈរបស់ភិក្ខុសង្ឃតែម្តង។

အညေပိ ဂိလာနာ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ ဣတရေပိ ဒွေ ဂိလာနာ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ. ကိံ ကာရဏာ? ယောပိ ဟိ နိဋ္ဌပတ္တဂိလာနော, သော အနုပဋ္ဌိယမာနော ‘‘သစေ မံ ပဋိဇဂ္ဂေယျုံ, ဖာသုကံ မေ ဘဝေယျ. န ခေါ ပန မံ ပဋိဇဂ္ဂန္တီ’’တိ မနောပဒေါသံ ကတွာ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တေယျ. ပဋိဇဂ္ဂိယမာနဿ ပနဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘ဘိက္ခုသံဃေန ယံ ကာတဗ္ဗံ, တံ ကတံ. မယှံ ပန ကမ္မဝိပါကော ဤဒိသော’’တိ. သော ဘိက္ခုသံဃေ မေတ္တံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ. ယော ပန အပ္ပမတ္တကေန ဗျာဓိနာ သမန္နာဂတော လဘန္တောပိ အလဘန္တောပိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝ, တဿ ဝိနာပိ ဘေသဇ္ဇေန ဝူပသမနဗျာဓိ ဘေသဇ္ဇေ ကတေ ခိပ္ပတရံ ဝူပသမ္မတိ. သော တတော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဝါ ဥဂ္ဂဏှိတုံ သက္ခိဿတိ, သမဏဓမ္မံ ဝါ ကာတုံ သက္ခိဿတိ. ဣမိနာ ကာရဏေန ‘‘အညေပိ ဂိလာနာ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា Aññepi gilānā upaṭṭhātabbā បានដល់ ភិក្ខុឈឺពីររូបក្រៅពីនេះ ក៏គប្បីឲ្យគេថែទាំដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា សូម្បីភិក្ខុឈឺធ្ងន់ធ្ងរនោះ កាលបើមិនមានអ្នកថែទាំ គិតថា «ប្រសិនបើគេថែទាំអាត្មាអញ អាត្មាអញនឹងបានសេចក្តីសប្បាយ។ តែឥឡូវនេះ គេមិនថែទាំអាត្មាអញសោះ» កាលធ្វើចិត្តឲ្យប្រទូស្ត (ខឹងសម្បារ) ហើយ គប្បីទៅកើតក្នុងអបាយភូមិ។ ចំណែកឯភិក្ខុឈឺដែលគេកំពុងថែទាំ តែងមានសេចក្តីគិតយ៉ាងនេះថា «កិច្ចការណាដែលភិក្ខុសង្ឃគប្បីធ្វើ ភិក្ខុសង្ឃបានធ្វើហើយ។ ប៉ុន្តែ នេះជាកម្មវិបាករបស់អាត្មាអញផ្ទាល់»។ ភិក្ខុឈឺនោះ តម្កល់មេត្តាចិត្តក្នុងភិក្ខុសង្ឃហើយ នឹងទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុណាដែលប្រកបដោយអាពាធបន្តិចបន្តួច ទោះបីបានក្តី មិនបានក្តី (នូវសប្បាយភោជនជាដើម) គង់តែជាសះស្បើយពិតប្រាកដ អាពាធរបស់ភិក្ខុនោះ ទោះបីមិនមានថ្នាំព្យាបាលក៏គង់តែជាសះស្បើយ ប៉ុន្តែបើបានថ្នាំព្យាបាល នឹងជាសះស្បើយរហ័សជាងមុន។ ភិក្ខុនោះ ព្រោះតែការជាសះស្បើយពីរោគនោះ នឹងអាចរៀនសូត្រព្រះពុទ្ធវចនៈក្តី នឹងអាចធ្វើសមណធម៌ក្តី។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «ភិក្ខុឈឺដទៃទៀត ក៏គប្បីថែទាំដែរ»។

နေဝ ဩက္ကမတီတိ နေဝ ပဝိသတိ. နိယာမံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တန္တိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု မဂ္ဂနိယာမသင်္ခါတံ သမ္မတ္တံ. ဣမိနာ ပဒပရမော ပုဂ္ဂလော ကထိတော. ဒုတိယဝါရေန ဥဂ္ဃဋိတညူ ဂဟိတော သာသနေ နာလကတ္ထေရသဒိသော ဗုဒ္ဓန္တရေ ဧကဝါရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ ဩဝါဒံ လဘိတွာ ပဋိဝိဒ္ဓပစ္စေကဗောဓိဉာဏော စ. တတိယဝါရေန ဝိပဉ္စိတညူ ပုဂ္ဂလော ကထိတော, နေယျော ပန တန္နိဿိတောဝ ဟောတိ.

ពាក្យថា Neva okkamati បានដល់ មិនចូលទៅជិត (មិនចុះស៊ប់)។ ពាក្យថា Niyāmaṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ បានដល់ សភាវៈដ៏ត្រឹមត្រូវ ពោលគឺមគ្គនិយាម ក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ。 ដោយបទនេះ ព្រះអង្គសំដៅដល់បុគ្គលជាបទបរមៈ។ ដោយវារៈទីពីរ ព្រះអង្គកាន់យកនូវបុគ្គលជាឧគ្ឃដិតញ្ញូ ដូចជាព្រះនាលកត្ថេរ ក្នុងព្រះសាសនា និងបុគ្គលដែលបានស្តាប់ឱវាទម្តងក្នុងសំណាក់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ ក្នុងចន្លោះព្រះពុទ្ធពីរព្រះអង្គ ហើយបានត្រាស់ដឹងបច្ចេកពោធិញ្ញាណ។ ដោយវារៈទីបី ព្រះអង្គសំដៅដល់បុគ្គលជាវិបញ្ចិតញ្ញូ ចំណែកឯបុគ្គលជាណេយ្យៈ តែងអាស្រ័យនឹងបុគ្គលជាវិបញ្ចិតញ្ញូនោះឯង។

ဓမ္မဒေသနာ အနုညာတာတိ မာသဿ အဋ္ဌ ဝါရေ ဓမ္မကထာ အနုညာတာ. အညေသမ္ပိ ဓမ္မော ဒေသေတဗ္ဗောတိ ဣတရေသမ္ပိ ဓမ္မော ကထေတဗ္ဗော. ကိံ ကာရဏာ? ပဒပရမဿ ဟိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသက္ကောန္တဿာပိ အနာဂတေ ပစ္စယော ဘဝိဿတိ. ယော ပန တထာဂတဿ ရူပဒဿနံ လဘန္တောပိ အလဘန္တောပိ ဓမ္မဝိနယဉ္စ သဝနာယ လဘန္တောပိ အလဘန္တောပိ ဓမ္မံ အဘိသမေတိ, သော အလဘန္တော တာဝ အဘိသမေတိ. လဘန္တော ပန ခိပ္ပမေဝ အဘိသမေဿတီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန [Pg.90] တေသံ ဓမ္မော ဒေသေတဗ္ဗော. တတိယဿ ပန ပုနပ္ပုနံ ဒေသေတဗ္ဗောဝ.

ពាក្យថា Dhammadesanā anuññātā បានដល់ ព្រះអង្គអនុញ្ញាតឲ្យសម្តែងធម៌ ៨ ដងក្នុងមួយខែ។ ពាក្យថា Aññesampi dhammo desetabbo បានដល់ គប្បីសម្តែងធម៌ដល់បុគ្គលក្រៅពីនេះដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា សូម្បីបុគ្គលជាបទបរមៈ មិនអាចត្រាស់ដឹងធម៌ក្នុងអត្តភាពនេះបានក៏ដោយ ក៏នឹងក្លាយជាបច្ច័យក្នុងអនាគតកាល។ មួយវិញទៀត បុគ្គលណា ទោះបីបានឃើញរូបកាយរបស់ព្រះតថាគតក្តី មិនបានឃើញក្តី បានស្តាប់ធម៌វិន័យក្តី មិនបានស្តាប់ក្តី ក៏គង់តែត្រាស់ដឹងធម៌ បុគ្គលនោះ ទោះបីមិនបាន (ឃើញ ឬស្តាប់) ក៏គង់តែត្រាស់ដឹងធម៌បាន ចំណែកឯបើបាន (ឃើញ ឬស្តាប់) នឹងត្រាស់ដឹងធម៌បានឆាប់រហ័សជាមិនខាន ព្រោះហេតុនោះ ទើបគប្បីសម្តែងធម៌ដល់បុគ្គលទាំងនោះ។ ចំណែកឯបុគ្គលទីបី គប្បីសម្តែងធម៌ឲ្យរឿយៗតែម្តង។

၃. သင်္ခါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. សង្ខារសូត្រវណ្ណនា

၂၃. တတိယေ သဗျာဗဇ္ဈန္တိ သဒုက္ခံ. ကာယသင်္ခါရန္တိ ကာယဒွါရေ စေတနာရာသိံ. အဘိသင်္ခရောတီတိ အာယူဟတိ ရာသိံ ကရောတိ ပိဏ္ဍံ ကရောတိ. ဝစီမနောဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. သဗျာဗဇ္ဈံ လောကန္တိ သဒုက္ခံ လောကံ. သဗျာဗဇ္ဈာ ဖဿာ ဖုသန္တီတိ သဒုက္ခာ ဝိပါကဖဿာ ဖုသန္တိ. သဗျာဗဇ္ဈံ ဝေဒနံ ဝေဒိယတီတိ သဒုက္ခံ ဝိပါကဝေဒနံ ဝေဒိယတိ, သာဗာဓံ နိရဿာဒန္တိ အတ္ထော. သေယျထာပိ သတ္တာ နေရယိကာတိ ယထာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာ ဧကန္တဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယန္တိ, ဧဝံ ဝေဒိယတီတိ အတ္ထော. ကိံ ပန တတ္ထ ဥပေက္ခာဝေဒနာ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ, ဒုက္ခဝေဒနာယ ပန ဗလဝဘာဝေန သာ အဗ္ဗောဟာရိကဋ္ဌာနေ ဌိတာ. ဣတိ နိရယောဝ နိရယဿ ဥပမံ ကတွာ အာဟဋော. တတြ ပဋိဘာဂဥပမာ နာမ ကိရ ဧသာ.

២៣. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា sabyābajjhaṃ បានដល់ ប្រកបដោយទុក្ខ។ ពាក្យថា kāyasaṅkhāraṃ បានដល់ គំនរនៃចេតនាក្នុងកាយទ្វារ។ ពាក្យថា abhisaṅkharoti បានដល់ ញ៉ាំងការខ្វល់ខ្វាយ ធ្វើឲ្យជាគំនរ ធ្វើឲ្យជាដុំ។ សូម្បីក្នុងវចីទ្វារ និងមនោទ្វារ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា sabyābajjhaṃ lokaṃ បានដល់ លោកដ៏ប្រកបដោយទុក្ខ។ ពាក្យថា sabyābajjhā phassā phusanti បានដល់ វិបាកផស្សៈទាំងឡាយដ៏ប្រកបដោយទុក្ខ តែងពាល់ត្រូវ។ ពាក្យថា sabyābajjhaṃ vedanaṃ vediyati បានដល់ ទទួលរងនូវវិបាកវេទនាដ៏ប្រកបដោយទុក្ខ សេចក្តីថា ដ៏ប្រកបដោយការបៀតបៀន មិនមានសេចក្តីត្រេកអរ។ ពាក្យថា Seyyathāpi sattā nerayikā មានសេចក្តីថា ពួកសត្វដែលកើតក្នុងនរក តែងទទួលរងនូវទុក្ខវេទនាដ៏ខ្លាំងក្លាតែម្យ៉ាង យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលនេះក៏ទទួលរងយ៉ាងនោះដែរ។ សួរថា ចុះក្នុងនរកនោះ មិនមានឧបេក្ខាវេទនាទេឬ? ឆ្លើយថា មាន ប៉ុន្តែ ព្រោះតែទុក្ខវេទនាមានកម្លាំងខ្លាំងក្លា ឧបេក្ខាវេទនានោះ ទើបស្ថិតនៅក្នុងឋានៈដែលមិនគួរហៅថាមាន (មិនបាច់និយាយដល់)។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបនាំយកនរកមកធ្វើជាឧបមាដល់នរកនោះឯង។ ឮថា ក្នុងទីនោះ ឧបមានេះ ហៅថា បដិភាគឧបមា។

သေယျထာပိ ဒေဝါ သုဘကိဏှာတိ ဣဓာပိ ဒေဝလောကောဝ ဒေဝလောကဿ ဥပမံ ကတွာ အာဟဋော. ယသ္မာ ပန ဟေဋ္ဌိမေသု ဗြဟ္မလောကေသု သပ္ပီတိကဇ္ဈာနဝိပါကော ဝတ္တတိ, သုဘကိဏှေသု နိပ္ပီတိကော ဧကန္တသုခေါဝ, တသ္မာ တေ အဂ္ဂဟေတွာ သုဘကိဏှာဝ ကထိတာ. ဣတိ အယမ္ပိ တတြ ပဋိဘာဂဥပမာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ពាក្យថា Seyyathāpi devā subhakiṇhā នេះ សូម្បីក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គក៏នាំយកទេវលោកមកធ្វើជាឧបមាដល់ទេវលោកដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងព្រហ្មលោកជាន់ទាបទាំងឡាយ វិបាកនៃឈានដែលប្រកបដោយបីតិ តែងប្រព្រឹត្តទៅ ចំណែកឯក្នុងភូមិសុភកិណ្ហៈ វិបាកនៃឈានមិនមានបីតិ ជាសុខតែម្យ៉ាង ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គមិនកាន់យកព្រហ្មលោកជាន់ទាបទាំងនោះឡើយ ហើយត្រាស់សំដៅយកតែភូមិសុភកិណ្ហៈប៉ុណ្ណោះ។ គប្បីជ្រាបថា សូម្បីឧបមានេះក្នុងទីនោះ ក៏ហៅថា បដិភាគឧបមា ដែរ។

ဝေါကိဏ္ဏသုခဒုက္ခန္တိ ဝေါမိဿကသုခဒုက္ခံ. သေယျထာပိ မနုဿာတိ မနုဿာနံ ဟိ ကာလေန သုခံ ဟောတိ, ကာလေန ဒုက္ခံ. ဧကစ္စေ စ ဒေဝါတိ ကာမာဝစရဒေဝါ. တေသမ္ပိ ကာလေန သုခံ ဟောတိ, ကာလေန ဒုက္ခံ. တေသံ ဟိ ဟီနတရာနံ မဟေသက္ခတရာ ဒေဝတာ ဒိသွာ အာသနာ ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗံ ဟောတိ, မဂ္ဂါ ဥက္ကမိတဗ္ဗံ, ပါရုတဝတ္ထံ အပနေတဗ္ဗံ, အဉ္ဇလိကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခံ နာမ ဟောတိ. ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာတိ ဝေမာနိကပေတာ. တေ ဟိ ကာလေန သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တိ ကာလေန ကမ္မန္တိ ဝေါကိဏ္ဏသုခဒုက္ခာဝ ဟောန္တိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တီဏိ သုစရိတာနိ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာနိ ကထိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ពាក្យថា vokiṇṇasukhadukkhaṃ បានដល់ សុខនិងទុក្ខលាយឡំគ្នា។ ពាក្យថា Seyyathāpi manussā នេះ ព្រោះថា ពួកមនុស្ស ជួនកាលមានសុខ ជួនកាលមានទុក្ខ។ ពាក្យថា Ekacce ca devā បានដល់ ពួកទេវតាជាន់កាមាវចរ។ សូម្បីពួកទេវតាទាំងនោះ ជួនកាលមានសុខ ជួនកាលមានទុក្ខ។ ព្រោះថា ពួកទេវតាដែលមានសក្តិតូចទាំងនោះ កាលបើឃើញទេវតាដែលមានសក្តិធំជាង ត្រូវក្រោកពីអាសនៈ ត្រូវចៀសចេញពីផ្លូវ ត្រូវសម្រូតស្បៃ ត្រូវធ្វើអញ្ជលីកម្ម សកម្មភាពទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាទុក្ខពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា Ekacce ca vinipātikā បានដល់ ពួកវេមានិកប្រេត។ ព្រោះថា ពួកប្រេតទាំងនោះ ជួនកាលទទួលរងនូវសម្បត្តិ ជួនកាលទទួលរងនូវផលកម្ម ទើបជាអ្នកមានសុខនិងទុក្ខលាយឡំគ្នាតែម្យ៉ាង។ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គសម្តែងនូវសុចរិត ៣ យ៉ាង ដែលលាយឡំដោយលោកិយ និងលោកុត្តរៈ ដោយប្រការដូច្នេះ។

၄. ဗဟုကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ពហុការសូត្រវណ្ណនា

၂၄. စတုတ္ထေ [Pg.91] တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာတိ တယော အာစရိယပုဂ္ဂလာ. ပုဂ္ဂလဿ ဗဟုကာရာတိ အန္တေဝါသိကပုဂ္ဂလဿ ဗဟူပကာရာ. ဗုဒ္ဓန္တိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓံ. သရဏံ ဂတော ဟောတီတိ အဝဿယံ ဂတော ဟောတိ. ဓမ္မန္တိ သတန္တိကံ နဝလောကုတ္တရဓမ္မံ. သံဃန္တိ အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟံ. ဣဒဉ္စ ပန သရဏဂမနံ အဂ္ဂဟိတသရဏပုဗ္ဗဿ အကတာဘိနိဝေသဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သရဏဒါယကော သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမ္ပာပကော အရဟတ္တမဂ္ဂသမ္ပာပကောတိ တယော အာစရိယာ ဗဟုကာရာတိ အာဂတာ, ပဗ္ဗဇ္ဇာဒါယကော ဗုဒ္ဓဝစနဒါယကော ကမ္မဝါစာစရိယော သကဒါဂါမိမဂ္ဂသမ္ပာပကော အနာဂါမိမဂ္ဂသမ္ပာပကောတိ ဣမေ အာစရိယာ န အာဂတာ, ကိံ ဧတေ န ဗဟုကာရာတိ? နော, န ဗဟုကာရာ. အယံ ပန ဒေသနာ ဒုဝိဓေန ပရိစ္ဆိန္နာ. တသ္မာ သဗ္ဗေပေတေ ဗဟုကာရာ. တေသု သရဏဂမနသ္မိံယေဝ အကတာဘိနိဝေသော ဝဋ္ဋတိ, စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလကသိဏပရိကမ္မဝိပဿနာဉာဏာနိ ပန ပဌမမဂ္ဂသန္နိဿိတာနိ ဟောန္တိ, ဥပရိ ဒွေ မဂ္ဂါ စ ဖလာနိ စ အရဟတ္တမဂ္ဂသန္နိဿိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

២៤. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា tayome bhikkhave puggalā បានដល់ ព្រះអាចារ្យ ៣ រូប។ ពាក្យថា puggalassa bahukārā បានដល់ មានឧបការៈច្រើនដល់អន្តេវាសិកបុគ្គល។ ពាក្យថា Buddhaṃ បានដល់ ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធ។ ពាក្យថា saraṇaṃ gato hoti បានដល់ ដល់នូវទីពឹង (ទីរលឹក)។ ពាក្យថា Dhammaṃ បានដល់ ព្រះនវលោកុត្តរធម៌ ព្រមទាំងព្រះបរិយត្តិធម៌ដែលជាលំដាប់នៃព្រះបាលី។ ពាក្យថា Saṅghaṃ បានដល់ ពួកនៃព្រះអរិយបុគ្គល ៨ ពួក។ មួយវិញទៀត ការដល់នូវសរណគមន៍នេះ ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅលើបុគ្គលដែលមិនធ្លាប់កាន់យកសរណគមន៍ពីមុនមក និងមិនទាន់បានធ្វើការសមាទានសរណគមន៍។ យ៉ាងនេះ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអាចារ្យ ៣ រូប គឺ អាចារ្យអ្នកឲ្យសរណគមន៍ អាចារ្យអ្នកឲ្យដល់សោតាបត្តិមគ្គ និងអាចារ្យអ្នកឲ្យដល់អរហត្តមគ្គ ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកមានឧបការៈច្រើន ដែលព្រះអង្គនាំមកសម្តែង ចំណែកឯព្រះអាចារ្យទាំងឡាយនេះ គឺ អាចារ្យអ្នកឲ្យបព្វជ្ជា អាចារ្យអ្នកឲ្យព្រះពុទ្ធវចនៈ ព្រះកម្មវាចាចារ្យ អាចារ្យអ្នកឲ្យដល់សកទាគាមិមគ្គ និងអាចារ្យអ្នកឲ្យដល់អនាគាមិមគ្គ មិនបាននាំមកសម្តែងក្នុងទីនេះទេ។ សួរថា ចុះលោកទាំងនោះ មិនមែនជាអ្នកមានឧបការៈច្រើនទេឬ? ឆ្លើយថា មិនមែនជាមិនមានឧបការៈច្រើននោះឡើយ (គឺលោកមានឧបការៈច្រើនពិតប្រាកដ)។ ប៉ុន្តែ ព្រះទេសនានេះ ព្រះអង្គកំណត់ដោយប្រការ ២ យ៉ាង។ ហេតុនោះ សូម្បីព្រះអាចារ្យទាំងអស់នោះ ក៏សុទ្ធតែជាអ្នកមានឧបការៈច្រើនដែរ។ ក្នុងចំណោមព្រះអាចារ្យទាំងនោះ ការមិនទាន់បានធ្វើការសមាទាន គប្បីមានក្នុងសរណគមន៍ប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯចតុបារិសុទ្ធិសីល កសិណបរិកម្ម និងវិបស្សនាញាណ តែងជាធម៌អាស្រ័យនឹងបឋមមគ្គ (សោតាបត្តិមគ្គ) គប្បីជ្រាបថា មគ្គខាងលើ ២ ព្រមទាំងផលទាំងឡាយ តែងជាធម៌អាស្រ័យនឹងអរហត្តមគ្គ។

ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေနာတိ ဣမိနာ အန္တေဝါသိကပုဂ္ဂလေန. န သုပ္ပတိကာရံ ဝဒါမီတိ ပတိကာရံ ကာတုံ န သုကရန္တိ ဝဒါမိ. အဘိဝါဒနာဒီသု အနေကသတဝါရံ အနေကသဟဿဝါရမ္ပိ ဟိ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန နိပတိတွာ ဝန္ဒန္တော အာသနာ ဝုဋ္ဌာယ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆန္တော ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌက္ခဏေ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှန္တော အနုစ္ဆဝိကံ သာမီစိကမ္မံ ကရောန္တော ဒိဝသေ ဒိဝသေ စီဝရသတံ စီဝရသဟဿံ ပိဏ္ဍပါတသတံ ပိဏ္ဍပါတသဟဿံ ဒဒမာနော စက္ကဝါဠပရိယန္တေန သဗ္ဗရတနမယံ အာဝါသံ ကရောန္တော သပ္ပိနဝနီတာဒိနာနပ္ပကာရံ ဘေသဇ္ဇံ အနုပ္ပဒဇ္ဇမာနော နေဝ သက္ကောတိ အာစရိယေန ကတဿ ပတိကာရံ နာမ ကာတုန္တိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា Iminā puggalena បានដល់ ដោយអន្តេវាសិកបុគ្គលនេះ។ ពាក្យថា Na suppatikāraṃ vadāmi បានដល់ តថាគតពោលថា ការធ្វើតបស្នងវិញ មិនមែនជាការងាយឡើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលទោះបីក្រាបថ្វាយបង្គំដោយបញ្ចង្គប្រតិស្ឋិត អស់រាប់រយដង រាប់ពាន់ដង ក្នុងការគោរពតបស្នងជាដើម ក្រោកឈរទទួលពីអាសនៈ លើកដៃប្រណម្យអញ្ជលីរាល់ពេលដែលបានជួបឃើញ ធ្វើសាមីចិកម្មដ៏សមគួរ ប្រគេនស្បង់ចីវរមួយរយ មួយពាន់ ភត្តាហារមួយរយ មួយពាន់ រាល់ៗថ្ងៃ កសាងសេនាសនៈដែលធ្វើដោយរតនៈទាំងពួង មានទំហំស្មើនឹងកម្រិតនៃចក្រវាឡ ប្រគេនថ្នាំព្យាបាលរោគផ្សេងៗ មានទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់ជាដើម ក៏មិនអាចធ្វើការតបស្នងគុណដែលព្រះអាចារ្យបានធ្វើហើយនោះឡើយ គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះ។

၅. ဝဇိရူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. វជិរូបមសូត្រវណ្ណនា

၂၅. ပဉ္စမေ အရုကူပမစိတ္တောတိ ပုရာဏဝဏသဒိသစိတ္တော. ဝိဇ္ဇူပမစိတ္တောတိ ဣတ္တရကာလောဘာသနေန ဝိဇ္ဇုသဒိသစိတ္တော. ဝဇိရူပမစိတ္တောတိ ကိလေသာနံ [Pg.92] မူလဃာတကရဏသမတ္ထတာယ ဝဇိရေန သဒိသစိတ္တော. အဘိသဇ္ဇတီတိ လဂ္ဂတိ. ကုပ္ပတီတိ ကောပဝသေန ကုပ္ပတိ. ဗျာပဇ္ဇတီတိ ပကတိဘာဝံ ပဇဟတိ, ပူတိကော ဟောတိ. ပတိတ္ထီယတီတိ ထိနဘာဝံ ထဒ္ဓဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ. ကောပန္တိ ဒုဗ္ဗလကောဓံ. ဒေါသန္တိ ဒုဿနဝသေန တတော ဗလဝတရံ. အပ္ပစ္စယန္တိ အတုဋ္ဌာကာရံ ဒေါမနဿံ. ဒုဋ္ဌာရုကောတိ ပုရာဏဝဏော. ကဋ္ဌေနာတိ ဒဏ္ဍကကောဋိယာ. ကဌလေနာတိ ကပါလေန. အာသဝံ ဒေတီတိ အပရာပရံ သဝတိ. ပုရာဏဝဏော ဟိ အတ္တနော ဓမ္မတာယေဝ ပုဗ္ဗံ လောဟိတံ ယူသန္တိ ဣမာနိ တီဏိ သဝတိ, ဃဋ္ဋိတော ပန တာနိ အဓိကတရံ သဝတိ.

២៥. ក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា arukūpamacitto បានដល់ មានចិត្តប្រៀបដូចជាដំបៅចាស់។ ពាក្យថា vijjūpamacitto បានដល់ មានចិត្តប្រៀបដូចជាផ្លេកបន្ទោរ ព្រោះតែការភ្លឺឡើងក្នុងមួយប៉ព្រិចភ្នែក។ ពាក្យថា vajirūpamacitto បានដល់ មានចិត្តប្រៀបដូចជាវជិរៈ ព្រោះតែសមត្ថភាពក្នុងការកម្ចាត់កិលេសឲ្យដល់ឫសគល់។ ពាក្យថា abhisajjati បានដល់ ជំពាក់ (ខឹងក្រោធ)។ ពាក្យថា kuppati បានដល់ កម្រើកឡើងដោយអំណាចនៃសេចក្តីខឹង。 ពាក្យថា byāpajjati បានដល់ លះបង់នូវសភាវៈប្រក្រតី គឺក្លាយជាស្អុយរលួយ។ ពាក្យថា patitthīyati បានដល់ ដល់នូវសភាវៈរឹងត្អឹង ក្រអឺតក្រទម។ ពាក្យថា kopa បានដល់ ក្រោធខ្សោយៗ。 ពាក្យថា dosa បានដល់ ទោសៈដែលមានកម្លាំងខ្លាំងជាងកំហឹងនោះ ដោយអំណាចនៃការប្រទូស្ត។ ពាក្យថា appaccaya បានដល់ អាការៈមិនត្រេកអរ គឺសេចក្តីតូចចិត្ត។ ពាក្យថា duṭṭhāruko បានដល់ ដំបៅចាស់។ ពាក្យថា kaṭṭhena បានដល់ ដោយចុងឈើច្រត់។ ពាក្យថា kaṭhalena បានដល់ ដោយអំបែងឆ្នាំង។ ពាក្យថា āsavaṃ deti បានដល់ ហូរចេញនូវខ្ទុះឈាមជាបន្តបន្ទាប់។ ព្រោះថា ដំបៅចាស់ តែងហូរចេញនូវវត្ថុមិនស្អាត ៣ យ៉ាងនេះ គឺ ខ្ទុះ ឈាម និងទឹកលឿង ដោយធម្មតារបស់ខ្លួនឯង ប៉ុន្តែ កាលបើត្រូវគេប៉ះទង្គិច តែងហូរចេញនូវវត្ថុទាំងនោះរឹតតែខ្លាំងឡើង។

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ဒုဋ္ဌာရုကော ဝိယ ဟိ ကောဓနပုဂ္ဂလော, တဿ အတ္တနော ဓမ္မတာယ သဝနံ ဝိယ ကောဓနဿပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဥဒ္ဓုမာတဿ ဝိယ စဏ္ဍိကတဿ စရဏံ, ကဋ္ဌေန ဝါ ကဌလာယ ဝါ ဃဋ္ဋနံ ဝိယ အပ္ပမတ္တံ ဝစနံ, ဘိယျောသောမတ္တာယ သဝနံ ဝိယ ‘‘မာဒိသံ နာမ ဧသ ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ ဘိယျောသောမတ္တာယ ဥဒ္ဓုမာယနဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ក្នុងបទថា Evameva kho នេះ នេះជាការប្រៀបធៀបឧបមា និងឧបមេយ្យ ព្រោះថា បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីក្រោធ គប្បីយល់ថាដូចជាដំបៅចាស់ ការហូរចេញដោយធម្មតារបស់ដំបៅចាស់នោះ យ៉ាងណាមិញ ការប្រព្រឹត្តទៅនៃសេចក្តីក្រោធដ៏ខ្លាំងក្លា និងការខឹងសម្បារឡើងដោយធម្មតារបស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីក្រោធនោះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ការប៉ះទង្គិចដោយឈើ ឬដោយអំបែងឆ្នាំង យ៉ាងណាមិញ ពាក្យសម្តីបន្តិចបន្តួច (ដែលគេនិយាយប៉ះពាល់) ក៏យ៉ាងនោះដែរ ការហូរចេញរឹតតែខ្លាំងឡើង យ៉ាងណាមិញ អាការៈខឹងសម្បារឡើងរឹតតែខ្លាំង ដោយគិតថា «មនុស្សម្នាក់នេះ ហ៊ាននិយាយយ៉ាងនេះដាក់អញផង!» គប្បីយល់ឃើញយ៉ាងនោះដែរ។

ရတ္တန္ဓကာရတိမိသာယန္တိ ရတ္တိံ စက္ခုဝိညာဏုပ္ပတ္တိနိဝါရဏေန အန္ဓဘာဝကရဏေ ဗဟလတမေ. ဝိဇ္ဇန္တရိကာယာတိ ဝိဇ္ဇုပ္ပတ္တိက္ခဏေ. ဣဓာပိ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဟိ ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, အန္ဓကာရံ ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ, ဝိဇ္ဇုသဉ္စရဏံ ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏဿ ဥပ္ပတ္တိကာလော, ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ စက္ခုမတော ပုရိသဿ သမန္တာ ရူပဒဿနံ ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ နိဗ္ဗာနဒဿနံ, ပုန အန္ဓကာရာဝတ္ထရဏံ ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ, ပုန ဝိဇ္ဇုသဉ္စရဏံ ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဉာဏဿ ဥပ္ပာဒေါ, ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ စက္ခုမတော ပုရိသဿ သမန္တာ ရူပဒဿနံ ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂက္ခဏေ နိဗ္ဗာနဒဿနံ, ပုန အန္ဓကာရာဝတ္ထရဏံ ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ, ပုန ဝိဇ္ဇုသဉ္စရဏံ ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂဉာဏဿ ဥပ္ပာဒေါ, ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ စက္ခုမတော ပုရိသဿ သမန္တာ ရူပဒဿနံ ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂက္ခဏေ နိဗ္ဗာနဒဿနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

«Rattandhakāratimisāyan» គឺក្នុងអន្ធការដ៏ក្រាស់ក្រៃលែង ដែលធ្វើឲ្យងងឹតដោយការរារាំងការកើតឡើងនៃចក្ខុវិញ្ញាណក្នុងពេលរាត្រី។ «Vijjantarikāyan» គឺក្នុងខណៈដែលផ្លេកបន្ទោរលេចឡើង។ សូម្បីក្នុងបុគ្គលដែលមានចិត្តប្រៀបដូចជាផ្លេកបន្ទោរនេះ ការប្រៀបធៀបឧបមាឧបមេយ្យនេះ មានដូចតទៅ៖ ពិតណាស់ ព្រះយោគាវចរ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាបុរសដែលមានចក្ខុ, កិលេសទាំងឡាយដែលត្រូវលះបង់ដោយសោតាបត្តិមគ្គ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាសេចក្តីងងឹត, ខណៈដែលសោតាបត្តិមគ្គញាណកើតឡើង គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការភ្លឺផ្លេកនៃផ្លេកបន្ទោរ, ការឃើញព្រះនិព្វានក្នុងខណៈនៃសោតាបត្តិមគ្គ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការឃើញរូបទាំងឡាយជុំវិញខ្លួនរបស់បុរសដែលមានចក្ខុ ក្នុងចន្លោះនៃផ្លេកបន្ទោរ, ម្យ៉ាងទៀត កិលេសទាំងឡាយដែលត្រូវលះបង់ដោយសកទាគាមិមគ្គ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការគ្របដណ្តប់នៃសេចក្តីងងឹតជាថ្មីទៀត, ម្យ៉ាងទៀត ការកើតឡើងនៃសកទាគាមិមគ្គញាណ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការភ្លឺផ្លេកនៃផ្លេកបន្ទោរជាថ្មីទៀត, ការឃើញព្រះនិព្វានក្នុងខណៈនៃសកទាគាមិមគ្គ គប្បីដឹងថា ដូចជាការឃើញរូបទាំងឡាយជុំវិញខ្លួនរបស់បុរសដែលមានចក្ខុ ក្នុងចន្លោះនៃផ្លេកបន្ទោរ, ម្យ៉ាងទៀត កិលេសទាំងឡាយដែលត្រូវលះបង់ដោយអនាគាមិមគ្គ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការគ្របដណ្តប់នៃសេចក្តីងងឹតជាថ្មីទៀត, ម្យ៉ាងទៀត ការកើតឡើងនៃអនាគាមិមគ្គញាណ គប្បីដឹងថា ដូចជាការភ្លឺផ្លេកនៃផ្លេកបន្ទោរជាថ្មីទៀត, ការឃើញព្រះនិព្វានក្នុងខណៈនៃអនាគាមិមគ្គ គប្បីដឹងថា ដូចជាការឃើញរូបទាំងឡាយជុំវិញខ្លួនរបស់បុរសដែលមានចក្ខុ ក្នុងចន្លោះនៃផ្លេកបន្ទោរ។

ဝဇိရူပမစိတ္တတာယပိ [Pg.93] ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ဝဇိရံ ဝိယ ဟိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, မဏိဂဏ္ဌိပါသာဏဂဏ္ဌိ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ, ဝဇိရဿ မဏိဂဏ္ဌိမ္ပိ ဝါ ပါသာဏဂဏ္ဌိမ္ပိ ဝါ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ အဂမနဘာဝဿ နတ္ထိတာ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန အစ္ဆေဇ္ဇာနံ ကိလေသာနံ နတ္ထိဘာဝေါ, ဝဇိရေန နိဗ္ဗိဒ္ဓဝေဓဿ ပုန အပတိပူရဏံ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဆိန္နာနံ ကိလေသာနံ ပုန အနုပ္ပာဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ.

សូម្បីក្នុងបុគ្គលដែលមានចិត្តប្រៀបដូចជាវជិរៈនេះ ការប្រៀបធៀបឧបមាឧបមេយ្យនេះ មានដូចតទៅ៖ ពិតណាស់ ព្រះអរហត្តមគ្គញាណ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាវជិរៈ, កិលេសទាំងឡាយដែលត្រូវលះបង់ដោយព្រះអរហត្តមគ្គ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាដុំកែវមណី ឬដុំថ្ម, ដូចជាការដែលវជិរៈមិនអាចទម្លុះដុំកែវមណី ឬដុំថ្មហើយមិនទៅមុខនោះ មិនមែនមានឡើយ យ៉ាងណាមិញ ភាពមិនមាននៃកិលេសទាំងឡាយដែលមិនអាចកាត់ផ្តាច់បាន ដោយព្រះអរហត្តមគ្គញាណ គប្បីជ្រាបថា យ៉ាងនោះដែរ, ដូចជាកន្លែងដែលត្រូវវជិរៈទម្លុះហើយ មិនអាចពេញឡើងវិញបានទៀត យ៉ាងណាមិញ ការមិនកើតឡើងជាថ្មីទៀតនៃកិលេសទាំងឡាយដែលត្រូវកាត់ផ្តាច់ដោយព្រះអរហត្តមគ្គ គប្បីជ្រាបថា យ៉ាងនោះដែរ។

၆. သေဝိတဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. សេវិតព្វសូត្រវណ្ណនា

၂၆. ဆဋ္ဌေ သေဝိတဗ္ဗောတိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော. ဘဇိတဗ္ဗောတိ အလ္လီယိတဗ္ဗော. ပယိရုပါသိတဗ္ဗောတိ သန္တိကေ နိသီဒနဝသေန ပုနပ္ပုနံ ဥပါသိတဗ္ဗော. သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာတိ သက္ကာရဉ္စေဝ ဂရုကာရဉ္စ ကတွာ. ဟီနော ဟောတိ သီလေနာတိအာဒီသု ဥပါဒါယုပါဒါယ ဟီနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယော ဟိ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခတိ, သော ဒသ သီလာနိ ရက္ခန္တေန န သေဝိတဗ္ဗော. ယော ဒသ သီလာနိ ရက္ခတိ, သော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ရက္ခန္တေန န သေဝိတဗ္ဗော. အညတြ အနုဒ္ဒယာ အညတြ အနုကမ္ပာတိ ဌပေတွာ အနုဒ္ဒယဉ္စ အနုကမ္ပဉ္စ. အတ္တနော အတ္ထာယေဝ ဟိ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော န သေဝိတဗ္ဗော, အနုဒ္ဒယာနုကမ္ပာဝသေန ပန တံ ဥပသင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

២៦. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា «sevitabbo» គឺគប្បីចូលទៅជិត។ ពាក្យថា «bhajitabbo» គឺគប្បីចូលទៅជិតស្និទ្ធ។ ពាក្យថា «payirupāsitabbo» គឺគប្បីចូលទៅអង្គុយជិត ហើយសេពគប់រឿយៗ ដោយអំណាចនៃការអង្គុយក្នុងទីជិត។ ពាក្យថា «sakkatvā garuṃ katvā» គឺធ្វើសក្ការៈផង ធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងផង។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាដើមថា «hīno hoti sīlena» ភាពជាអ្នកថោកទាប គប្បីដឹងដោយការប្រៀបធៀបធៀបទៅៗ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ពិតណាស់ បុគ្គលណាដែលរក្សាសីល៥ បុគ្គលដែលរក្សាសីល១០ មិនគប្បីសេពគប់បុគ្គលនោះឡើយ។ បុគ្គលណាដែលរក្សាសីល១០ បុគ្គលដែលរក្សាចតុបារិសុទ្ធិសីល មិនគប្បីសេពគប់បុគ្គលនោះឡើយ។ ពាក្យថា «aññatra anuddayā aññatra anukampā» គឺលើកលែងតែសេចក្តីអាណិត និងសេចក្តីអនុគ្រោះចេញ។ ព្រោះថា បុគ្គលមានសភាពបែបនេះ មិនគប្បីសេពគប់ដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ ប៉ុន្តែ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីអាណិត និងសេចក្តីអនុគ្រោះ ការចូលទៅជិតបុគ្គលនោះ គឺគួរធ្វើ។

သီလသာမညဂတာနံ သတန္တိ သီလေန သမာနဘာဝံ ဂတာနံ သန္တာနံ. သီလကထာ စ နော ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ သမာနသီလာနံ အမှာကံ သီလမေဝ အာရဗ္ဘ ကထာ ဘဝိဿတိ. သာ စ နော ပဝတ္တိနီ ဘဝိဿတီတိ သာ စ အမှာကံ ကထာ ဒိဝသမ္ပိ ကထေန္တာနံ ပဝတ္တိဿတိ န ပဋိဟညိဿတိ. သာ စ နော ဖာသု ဘဝိဿတီတိ သာ စ ဒိဝသမ္ပိ ပဝတ္တမာနာ သီလကထာ အမှာကံ ဖာသုဝိဟာရော သုခဝိဟာရော ဘဝိဿတိ. သမာဓိပညာကထာသုပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា «sīlasāmaññagatānaṃ sataṃ» គឺរបស់សប្បុរសទាំងឡាយដែលដល់នូវភាពស្មើគ្នាដោយសីល។ ពាក្យថា «sīlakathā ca no bhavissati» គឺការសន្ទនាដែលប្រារព្ធតែសីលប៉ុណ្ណោះ នឹងមានដល់ពួកយើងដែលមានសីលស្មើគ្នាយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «sā ca no pavattinī bhavissati» គឺការសន្ទនានោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅជានិច្ច មិនរអាក់រអួលឡើយ សូម្បីពួកយើងនិយាយគ្នាក្នុងពេញមួយថ្ងៃក៏ដោយ។ ពាក្យថា «sā ca no phāsu bhavissati» គឺសីលកថាដែលប្រព្រឹត្តទៅពេញមួយថ្ងៃនោះ នឹងក្លាយជាផាសុវិហារ គឺការរស់នៅជាសុខរបស់ពួកយើង។ សូម្បីក្នុងសមាធិកថា និងបញ្ញាកថា ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

သီလက္ခန္ဓန္တိ သီလရာသိံ. တတ္ထ တတ္ထ ပညာယ အနုဂ္ဂဟေဿာမီတိ ဧတ္ထ သီလဿ အသပ္ပာယေ အနုပကာရဓမ္မေ ဝဇ္ဇေတွာ သပ္ပာယေ ဥပကာရဓမ္မေ သေဝန္တော တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ သီလက္ခန္ဓံ ပညာယ အနုဂ္ဂဏှာတိ နာမ. သမာဓိပညာက္ခန္ဓေသုပိ ဧသေဝ နယော. နိဟီယတီတိ အတ္တနော ဟီနတရံ ပုဂ္ဂလံ သေဝန္တော ခါရပရိဿာဝနေ အာသိတ္တဥဒကံ ဝိယ သတတံ သမိတံ ဟာယတိ ပရိဟာယတိ. တုလျသေဝီတိ အတ္တနာ သမာနသေဝီ. သေဋ္ဌမုပနမန္တိ သေဋ္ဌံ [Pg.94] ပုဂ္ဂလံ ဩဏမန္တော. ဥဒေတိ ခိပ္ပန္တိ ခိပ္ပမေဝ ဝဍ္ဎတိ. တသ္မာ အတ္တနော ဥတ္တရိံ ဘဇေထာတိ ယသ္မာ သေဋ္ဌံ ပုဂ္ဂလံ ဥပနမန္တော ဥဒေတိ ခိပ္ပံ, တသ္မာ အတ္တနော ဥတ္တရိတရံ ဝိသိဋ္ဌတရံ ဘဇေထ.

ពាក្យថា «sīlakkhandhaṃ» គឺគំនរនៃសីល។ ក្នុងបទថា «tattha tattha paññāya anuggahessāmi» នេះ បុគ្គលកាលវៀរចាកធម៌ទាំងឡាយដែលមិនជាសប្បាយ មិនជាឧបការៈដល់សីល ហើយសេពគប់តែធម៌ទាំងឡាយដែលជាសប្បាយ ជាឧបការៈ ឈ្មោះថា តែងទំនុកបម្រុងសីលក្ខន្ធដោយបញ្ញាក្នុងទីនោះៗ។ សូម្បីក្នុងសមាធិក្ខន្ធ និងបញ្ញាក្ខន្ធ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា «nihīyati» គឺបុគ្គលកាលសេពគប់បុគ្គលដែលថោកទាបជាងខ្លួន តែងសាបសូន្យ វិនាសទៅជានិច្ចកាល ដូចជាទឹកដែលគេចាក់ទៅលើតម្រងទឹកផេះ។ ពាក្យថា «tulyasevī» គឺអ្នកសេពគប់បុគ្គលដែលស្មើនឹងខ្លួន។ ពាក្យថា «seṭṭhamupanamanti» គឺការឱនលំទោនចូលទៅរកបុគ្គលដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា «udeti khippaṃ» គឺរមែងចម្រើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ពាក្យថា «tasmā attano uttariṃ bhajetha» គឺព្រោះហេតុតែបុគ្គលកាលឱនលំទោនចូលទៅរកបុគ្គលដ៏ប្រសើរ តែងចម្រើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហេតុនោះ គប្បីសេពគប់បុគ្គលដែលខ្ពង់ខ្ពស់ជាងខ្លួន ដែលវិសេសវិសាលជាងខ្លួន។

၇. ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ជិគុច្ឆិតព្វសូត្រវណ្ណនា

၂၇. သတ္တမေ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဂူထံ ဝိယ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗော. အထ ခေါ နန္တိ အထ ခေါ အဿ. ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ကထာသဒ္ဒေါ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဂူထကူပေါ ဝိယ ဒုဿီလျံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဂူထကူပေ ပတိတွာ ဌိတော ဓမ္မနိအဟိ ဝိယ ဒုဿီလပုဂ္ဂလော. ဂူထကူပတော ဥဒ္ဓရိယမာနေန တေန အဟိနာ ပုရိသဿ သရီရံ အာရုဠှေနာပိ အဒဋ္ဌဘာဝေါ ဝိယ ဒုဿီလံ သေဝမာနဿာပိ တဿ ကိရိယာယ အကရဏဘာဝေါ. သရီရံ ဂူထေန မက္ခေတွာ အဟိနာ ဂတကာလော ဝိယ ဒုဿီလံ သေဝမာနဿ ပါပကိတ္တိသဒ္ဒအဗ္ဘုဂ္ဂမနကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

២៧. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា «jigucchitabboti» គឺគប្បីខ្ពើមរអើម ដូចជាខ្ពើមលាមក។ ពាក្យថា «atha kho naṃ» គឺលំដាប់នោះ របស់បុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា «kittisaddo» គឺសំឡេងនិយាយ។ ក្នុងបទថា «evameva kho» នេះ ភាពជាអ្នកទ្រុស្តសីល គប្បីជ្រាបថា ដូចជាអណ្តូងលាមក។ បុគ្គលទ្រុស្តសីល គប្បីជ្រាបថា ដូចជាពស់ធមនីដែលធ្លាក់ទៅនៅក្នុងអណ្តូងលាមក។ ដូចជាពស់ដែលគេស្រង់ឡើងពីអណ្តូងលាមក សូម្បីវាឡើងទៅលើរាងកាយរបស់បុរស ក៏វាមិនខាំ យ៉ាងណាមិញ ការមិនធ្វើតាមអំពើរបស់បុគ្គលទ្រុស្តសីលនោះ សូម្បីសេពគប់នឹងបុគ្គលទ្រុស្តសីលនោះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ដូចជាខណៈដែលបុរសចាប់ពស់ដោយប្រឡាក់រាងកាយដោយលាមក យ៉ាងណាមិញ ខណៈដែលកេរ្តិ៍ឈ្មោះអាក្រក់ល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅដល់បុគ្គលអ្នកសេពគប់នឹងបុគ្គលទ្រុស្តសីលនោះ គប្បីដឹងថា យ៉ាងនោះដែរ។

တိန္ဒုကာလာတန္တိ တိန္ဒုကရုက္ခအလာတံ. ဘိယျောသောမတ္တာယ စိစ္စိဋာယတီတိ တံ ဟိ ဈာယမာနံ ပကတိယာပိ ပပဋိကာယော မုဉ္စန္တံ စိစ္စိဋာတိ ‘‘စိဋိစိဋာ’’တိ သဒ္ဒံ ကရောတိ, ဃဋ္ဋိတံ ပန အဓိမတ္တံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧဝမေဝံ ကောဓနော အတ္တနော ဓမ္မတာယပိ ဥဒ္ဓတော စဏ္ဍိကတော ဟုတွာ စရတိ, အပ္ပမတ္တကံ ပန ဝစနံ သုတကာလေ ‘‘မာဒိသံ နာမ ဧဝံ ဝဒတိ ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ အတိရေကတရံ ဥဒ္ဓတော စဏ္ဍိကတော ဟုတွာ စရတိ. ဂူထကူပေါတိ ဂူထပုဏ္ဏကူပေါ, ဂူထရာသိယေဝ ဝါ. ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ပနေတ္ထ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော န သေဝိတဗ္ဗောတိ ယသ္မာ ကောဓနော အတိသေဝိယမာနော အတိဥပသင်္ကမိယမာနောပိ ကုဇ္ဈတိယေဝ, ‘‘ကိံ ဣမိနာ’’တိ ပဋိက္ကမန္တေပိ ကုဇ္ဈတိယေဝ. တသ္မာ ပလာလဂ္ဂိ ဝိယ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော န သေဝိတဗ္ဗော န ဘဇိတဗ္ဗော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယော ဟိ ပလာလဂ္ဂိံ အတိဥပသင်္ကမိတွာ တပ္ပတိ, တဿ သရီရံ ဈာယတိ. ယော အတိပဋိက္ကမိတွာ တပ္ပတိ, တဿ သီတံ န ဝူပသမ္မတိ. အနုပသင်္ကမိတွာ အပဋိက္ကမိတွာ ပန မဇ္ဈတ္တဘာဝေန တပ္ပန္တဿ သီတံ ဝူပသမ္မတိ, တသ္မာ ပလာလဂ္ဂိ ဝိယ ကောဓနော ပုဂ္ဂလော မဇ္ဈတ္တဘာဝေန [Pg.95] အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော, န သေဝိတဗ္ဗော န ဘဇိတဗ္ဗော န ပယိရုပါသိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា «tindukālātaṃ» គឺឧសបង្កាត់ភ្លើងដែលធ្វើពីឈើទន្លាប់។ ពាក្យថា «bhiyyoso mattāya cicciṭāyati» សេចក្តីថា ឧសបង្កាត់ភ្លើងនោះ កាលកំពុងឆេះ រមែងខ្ទាតកំទេចភ្លើងចេញមកតាមធម្មតា ហើយបន្លឺសំឡេងឮថា «ចិដិចិដា» ប៉ុន្តែ កាលបើគេប៉ះពាល់វា វារឹតតែបន្លឺសំឡេងខ្លាំងឡើង នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា «evameva kho» សេចក្តីថា យ៉ាងនោះឯង បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីក្រោធ តែងដើរទៅដោយភាពរំភើបកាចសាហាវ សូម្បីដោយសភាពធម្មតារបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែ ក្នុងខណៈដែលបានឮពាក្យបន្តិចបន្តួច ក៏រមែងក្រោធខឹងយ៉ាងខ្លាំង ដោយគិតថា «គេនិយាយយ៉ាងនេះដាក់មនុស្សដូចជាអញផងឬ» រួចក៏ដើរទៅដោយភាពរំភើបកាចសាហាវក្រៃលែង។ ពាក្យថា «gūthakūpo» គឺអណ្តូងដែលពេញដោយលាមក ឬគំនរលាមកប៉ុណ្ណោះ។ ឯការប្រៀបធៀបឧបមាឧបមេយ្យក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលមកហើយខាងដើម។ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលមានសភាពបែបនេះ គប្បីតម្កល់ចិត្តជាកណ្តាល មិនគប្បីសេពគប់ឡើយ ព្រោះថា បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីក្រោធ សូម្បីគេសេពគប់ខ្លាំងពេក ឬចូលទៅជិតខ្លាំងពេក ក៏គង់តែខឹងក្រោធជានិច្ច ហើយសូម្បីគេថយចេញឆ្ងាយដោយគិតថា «តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយបុគ្គលនេះ» ក៏គង់តែខឹងក្រោធជានិច្ច។ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះ គប្បីតម្កល់ចិត្តជាកណ្តាល មិនគប្បីសេពគប់ មិនគប្បីភប់ប្រសព្វ ដូចជាភ្លើងចំបើង។ តើមានសេចក្តីពន្យល់យ៉ាងណា? ព្រោះថា បុគ្គលណាចូលទៅជិតភ្លើងចំបើងខ្លាំងពេកដើម្បីកំដៅកាយ រាងកាយរបស់បុគ្គលនោះរមែងរលាក។ បុគ្គលណាថយចេញឆ្ងាយពេកដើម្បីកំដៅកាយ សេចក្តីរងាក៏មិនរលត់ឡើយ។ ប៉ុន្តែ បុគ្គលកាលមិនចូលទៅជិតពេក មិនថយចេញឆ្ងាយពេក ហើយកំដៅកាយដោយភាពជាកណ្តាល សេចក្តីរងាគង់តែរលត់ទៅបាន ហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីក្រោធ គប្បីតម្កល់ចិត្តជាកណ្តាល មិនគប្បីសេពគប់ មិនគប្បីភប់ប្រសព្វ មិនគប្បីចូលទៅអង្គុយជិត ដូចជាភ្លើងចំបើងដូច្នោះឯង។

ကလျာဏမိတ္တောတိ သုစိမိတ္တော. ကလျာဏသဟာယောတိ သုစိသဟာယော. သဟာယာ နာမ သဟဂါမိနော သဒ္ဓိံစရာ. ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကောတိ ကလျာဏေသု သုစိပုဂ္ဂလေသု သမ္ပဝင်္ကော, တန္နိန္နတပ္ပောဏတပ္ပဗ္ဘာရမာနသောတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា «kalyāṇamitto» គឺមិត្តដ៏ស្អាតស្អំ។ ពាក្យថា «kalyāṇasahāyo» គឺសម្លាញ់ដ៏ស្អាតស្អំ។ ឈ្មោះថា «សម្លាញ់» គឺអ្នកដែលទៅជាមួយគ្នា អ្នកដែលត្រាច់ទៅជាមួយគ្នា។ ពាក្យថា «kalyāṇasampavaṅko» គឺអ្នកដែលឱនលំទោនទៅរកបុគ្គលដ៏ស្អាតស្អំទាំងឡាយដ៏ល្អ សេចក្តីថា មានចិត្តបង្អោនទៅ មានចិត្តផ្អៀងទៅ មានចិត្តទោរទន់ទៅរកបុគ្គលដ៏ល្អនោះ។

၈. ဂူထဘာဏီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. គូថភាណីសូត្រវណ្ណនា

၂၈. အဋ္ဌမေ ဂူထဘာဏီတိ ယော ဂူထံ ဝိယ ဒုဂ္ဂန္ဓကထံ ကထေတိ. ပုပ္ဖဘာဏီတိ ယော ပုပ္ဖာနိ ဝိယ သုဂန္ဓကထံ ကထေတိ. မဓုဘာဏီတိ ယော မဓု ဝိယ မဓုရကထံ ကထေတိ. သဘဂ္ဂတောတိ သဘာယ ဌိတော. ပရိသဂ္ဂတောတိ ဂါမပရိသာယ ဌိတော. ဉာတိမဇ္ဈဂတောတိ ဉာတီနံ မဇ္ဈေ ဌိတော. ပူဂမဇ္ဈဂတောတိ သေဏီနံ မဇ္ဈေ ဌိတော. ရာဇကုလမဇ္ဈဂတောတိ ရာဇကုလဿ မဇ္ဈေ မဟာဝိနိစ္ဆယေ ဌိတော. အဘိနီတောတိ ပုစ္ဆနတ္ထာယာနီတော. သက္ခိပုဋ္ဌောတိ သက္ခိံ ကတွာ ပုစ္ဆိတော. ဧဟမ္ဘော ပုရိသာတိ အာလပနမေတံ. အတ္တဟေတု ဝါ ပရဟေတု ဝါတိ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ဟတ္ထပါဒါဒိဟေတု ဝါ ဓနဟေတု ဝါ. အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါတိ ဧတ္ထ အာမိသန္တိ လဉ္ဇော အဓိပ္ပေတော. ကိဉ္စိက္ခန္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ အပ္ပမတ္တကံ အန္တမသော တိတ္တိရိယဝဋ္ဋကသပ္ပိပိဏ္ဍနဝနီတပိဏ္ဍာဒိမတ္တကဿ လဉ္ဇဿ ဟေတူတိ အတ္ထော. သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတီတိ ဇာနန္တောယေဝ မုသာဝါဒံ ကတ္တာ ဟောတိ.

២៨. ក្នុងសូត្រទី៨ ពាក្យថា «gūthabhāṇī» គឺបុគ្គលណាដែលនិយាយពាក្យមានក្លិនស្អុយ ដូចជាលាមក។ ពាក្យថា «pupphabhāṇī» គឺបុគ្គលណាដែលនិយាយពាក្យមានក្លិនក្រអូប ដូចជាផ្កាទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «madhubhāṇī» គឺបុគ្គលណាដែលនិយាយពាក្យផ្អែមល្ហែម ដូចជាទឹកឃ្មុំ។ ពាក្យថា «sabhaggato» គឺអ្នកដែលឈរនៅក្នុងសភា។ ពាក្យថា «parisaggato» គឺអ្នកដែលឈរនៅក្នុងបរិស័ទនៃអ្នកស្រុក។ ពាក្យថា «ñātimajjhagato» គឺអ្នកដែលឈរនៅក្នុងកណ្តាលនៃញាតិទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «pūgamajjhagato» គឺអ្នកដែលឈរនៅក្នុងកណ្តាលនៃពួកក្រុម។ ពាក្យថា «rājakulamajjhagato» គឺអ្នកដែលឈរនៅក្នុងកណ្តាលនៃរាជត្រកូល ក្នុងទីវិនិច្ឆ័យដ៏ធំ។ ពាក្យថា «abhinīto» គឺអ្នកដែលគេនាំមកដើម្បីសួរដេញដោល។ ពាក្យថា «sakkhipuṭṭho» គឺអ្នកដែលគេសួរដោយធ្វើឲ្យទៅជាសាក្សី។ ពាក្យថា «ehi ambho purisa» នេះ ជាពាក្យអាលបនៈ។ ពាក្យថា «attahetu vā parahetu vā» គឺព្រោះហេតុនៃខ្លួនឯង ឬព្រោះហេតុនៃអ្នកដទៃ មានហេតុគឺដៃជើងជាដើម ឬហេតុគឺទ្រព្យសម្បត្តិ។ ក្នុងបទថា «āmisakiñcikkhahetu vā» នេះ ពាក្យថា «āmisa» សំដៅយកសំណូក។ ពាក្យថា «kiñcikkha» សេចក្តីថា សំណូកបន្តិចបន្តួច ទោះជាអ្វីក៏ដោយ ដោយហោចទៅសូម្បីតែសាច់ក្រួច សាច់ទទា ដុំទឹកដោះថ្លា ឬដុំទឹកដោះខាប់ជាដើម នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា «sampajānamusā bhāsitā hoti» គឺដឹងខ្លួនច្បាស់ៗហើយ នៅតែនិយាយពាក្យកុហក។

နေလာတိ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော, နာဿ ဧလန္တိ နေလာ, နိဒ္ဒေါသာတိ အတ္ထော. ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ (ဥဒါ. ၆၅) ဧတ္ထ ဝုတ္တသီလံ ဝိယ. ကဏ္ဏသုခါတိ ဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ ကဏ္ဏာနံ သုခါ, သူစိဝိဇ္ဈနံ ဝိယ ကဏ္ဏသူလံ န ဇနေတိ. အတ္ထမဓုရတာယ သကလသရီရေ ကောပံ အဇနေတွာ ပေမံ ဇနေတီတိ ပေမနီယာ. ဟဒယံ ဂစ္ဆတိ အပ္ပဋိဟညမာနာ သုခေန စိတ္တံ ပဝိသတီတိ ဟဒယင်္ဂမာ. ဂုဏပရိပုဏ္ဏတာယ ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ. ပုရေ သံဝဍ္ဎနာရီ ဝိယ သုကုမာရာတိပိ ပေါရီ. ပုရဿ ဧသာတိပိ ပေါရီ. ပုရဿ ဧသာတိ နဂရဝါသီနံ ကထာတိ အတ္ထော. နဂရဝါသိနော ဟိ ယုတ္တကထာ ဟောန္တိ[Pg.96], ပိတိမတ္တံ ပိတာတိ, မာတိမတ္တံ မာတာတိ, ဘာတိမတ္တံ ဘာတာတိ ဝဒန္တိ. ဧဝရူပီ ကထာ ဗဟုနော ဇနဿ ကန္တာ ဟောတီတိ ဗဟုဇနကန္တာ. ကန္တဘာဝေနေဝ ဗဟုနော ဇနဿ မနာပါ စိတ္တဝုဒ္ဓိကရာတိ ဗဟုဇနမနာပါ.

ពាក្យថា «nelā» សេចក្តីថា ទោស គេហៅថា «ela»។ ពាក្យថា «nelā» គឺមិនមានទោស សេចក្តីថា មិនមានទោស។ ដូចជាសីលដែលទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងបទថា «nelaṅgo setapacchādo» ដូច្នោះឯង។ ពាក្យថា «kaṇṇasukhā» គឺស្រួលត្រចៀករបស់មនុស្សទាំងឡាយ ព្រោះភាពផ្អែមល្ហែមនៃព្យញ្ជនៈ មិនធ្វើឲ្យចាក់ដោតត្រចៀក ដូចជាការចាក់ដោយម្ជុលឡើយ។ ពាក្យថា «pemanīyā» គឺមិនធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីក្រោធក្នុងរាងកាយទាំងមូលឡើយ ព្រោះភាពផ្អែមល្ហែមនៃអត្ថ តែងធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីស្រឡាញ់។ ពាក្យថា «hadayaṅgamā» គឺចូលទៅកាន់ចិត្តដោយស្រួល មិនទើសទាក់ ឈ្មោះថា ទៅកាន់ហឫទ័យ។ ពាក្យថា «porī» គឺកើតក្នុងក្រុង ព្រោះភាពពេញបរិបូណ៌ដោយគុណ។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា «porī» ព្រោះមានសភាពទន់ភ្លន់ ដូចជាស្រីដែលចម្រើនធំធាត់ក្នុងក្រុង។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា «porī» ព្រោះជាពាក្យរបស់ក្រុង។ បទថា «purassa esā» សេចក្តីថា ជាពាក្យសម្តីរបស់អ្នកក្រុង។ ព្រោះថា ពួកអ្នកក្រុង តែងមានពាក្យសម្តីសមគួរ តែងហៅបុគ្គលដែលមានវ័យស្មើនឹងឪពុកថា «ឪពុក» ហៅបុគ្គលដែលមានវ័យស្មើនឹងម្តាយថា «ម្តាយ» ហៅបុគ្គលដែលមានវ័យស្មើនឹងងបងប្អូនថា «បងប្អូន»។ ពាក្យសម្តីមានសភាពបែបនេះ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់ជនច្រើននាក់ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «bahujanakantā»។ ព្រោះតែភាពជាទីគាប់ចិត្តនោះឯង ទើបជាទីពេញចិត្ត និងជាគ្រឿងចម្រើនចិត្តរបស់ជនច្រើននាក់ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «bahujanamanāpā»។

၉. အန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អន្ធសូត្រវណ្ណនា

၂၉. နဝမေ စက္ခု န ဟောတီတိ ပညာစက္ခု န ဟောတိ. ဖာတိံ ကရေယျာတိ ဖီတံ ဝဍ္ဎိတံ ကရေယျ. သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇေတိ သဒေါသနိဒ္ဒေါသေ. ဟီနပ္ပဏီတေတိ အဓမုတ္တမေ. ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေတိ ကဏှသုက္ကာယေဝ အညမညံ ပဋိဗာဟနတော ပဋိပက္ခဝသေန သပ္ပဋိဘာဂါတိ ဝုစ္စန္တိ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ကုသလေ ဓမ္မေ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ ဇာနေယျ, အကုသလေ ဓမ္မေ ‘‘အကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ ဇာနေယျ. သာဝဇ္ဇာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေသု ပန ကဏှဓမ္မေ ‘‘သုက္ကသပ္ပဋိဘာဂါ’’တိ ဇာနေယျ, သုက္ကဓမ္မေ ‘‘ကဏှသပ္ပဋိဘာဂါ’’တိ ယေန ပညာစက္ခုနာ ဇာနေယျ, တထာရူပမ္ပိဿ စက္ခု န ဟောတီတိ. ဣမိနာ နယေန သေသဝါရေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

២៩. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា «cakkhu na hoti» គឺបញ្ញាចក្ខុមិនមាន។ ពាក្យថា «phātiṃ kareyya» គឺធ្វើឲ្យរីកចម្រើន ធ្វើឲ្យកើនឡើង។ ពាក្យថា «sāvajjānavajje» គឺធម៌ដែលមានទោស និងមិនមានទោស។ ពាក្យថា «hīnappaṇīte» គឺធម៌ដែលថោកទាប និងឧត្តុង្គឧត្តម។ ពាក្យថា «kaṇhasukkasappaṭibhāge» គឺធម៌ខ្មៅ និងធម៌ស ហៅថា «sappaṭibhāga» ព្រោះការរារាំងគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយអំណាចនៃសេចក្តីផ្ទុយគ្នា។ សេចក្តីសង្ខេបក្នុងបទនេះ មានដូចតទៅ៖ គប្បីដឹងធម៌ជាកុសលថា «ធម៌ជាកុសល» គប្បីដឹងធម៌ជាអកុសលថា «ធម៌ជាអកុសល»។ សូម្បីក្នុងធម៌មានទោសជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងធម៌ខ្មៅ និងធម៌សដែលមានចំណែកផ្ទុយគ្នានោះ បុគ្គលគប្បីដឹងធម៌ខ្មៅថា «មានចំណែកផ្ទុយនឹងធម៌ស» គប្បីដឹងធម៌សថា «មានចំណែកផ្ទុយនឹងធម៌ខ្មៅ» ដោយបញ្ញាចក្ខុណា បញ្ញាចក្ខុមានសភាពបែបនោះ មិនមានដល់បុគ្គលនោះឡើយ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងវារៈដែលសេសសល់ទាំងឡាយ ដោយវិធីនេះឯង។

န စေဝ ဘောဂါ တထာရူပါတိ တထာဇာတိကာ ဘောဂါပိဿ န ဟောန္တိ. န စ ပုညာနိ ကုဗ္ဗတီတိ ပုညာနိ စ န ကရောတိ. ဧတ္တာဝတာ ဘောဂုပ္ပာဒနစက္ခုနော စ ပုညကရဏစက္ခုနော စ အဘာဝေါ ဝုတ္တော. ဥဘယတ္ထ ကလိဂ္ဂါဟောတိ ဣဓလောကေ စ ပရလောကေ စာတိ ဥဘယသ္မိမ္ပိ အပရဒ္ဓဂ္ဂါဟော, ပရာဇယဂ္ဂါဟော ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥဘယတ္ထ ကလိဂ္ဂါဟောတိ ဥဘယေသမ္ပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာနံ အတ္ထာနံ ကလိဂ္ဂါဟော, ပရာဇယဂ္ဂါဟောတိ အတ္ထော. ဓမ္မာဓမ္မေနာတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မေနပိ ဒသအကုသလကမ္မပထအဓမ္မေနပိ. သဌောတိ ကေရာဋိကော. ဘောဂါနိ ပရိယေသတီတိ ဘောဂေ ဂဝေသတိ. ထေယျေန ကူဋကမ္မေန, မုသာဝါဒေန စူဘယန္တိ ထေယျာဒီသု ဥဘယေန ပရိယေသတီတိ အတ္ထော. ကထံ? ထေယျေန ကူဋကမ္မေန စ ပရိယေသတိ, ထေယျေန မုသာဝါဒေန စ ပရိယေသတိ, ကူဋကမ္မေန မုသာဝါဒေန စ ပရိယေသတိ. သံဃာတုန္တိ သံဃရိတုံ. ဓမ္မလဒ္ဓေဟီတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မံ အကောပေတွာ လဒ္ဓေဟိ. ဥဋ္ဌာနာဓိဂတန္တိ ဝီရိယေန [Pg.97] အဓိဂတံ. အဗျဂ္ဃမာနသောတိ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆစိတ္တော. ဘဒ္ဒကံ ဌာနန္တိ သေဋ္ဌံ ဒေဝဋ္ဌာနံ. န သောစတီတိ ယသ္မိံ ဌာနေ အန္တောသောကေန န သောစတိ.

ពាក្យថា na ceva bhogā tathārūpā សេចក្តីថា ភោគៈទាំងឡាយដែលមានសភាវៈបែបនោះ ក៏មិនមានដល់បុគ្គលនោះឡើយ។ ពាក្យថា na ca puññāni kubbati សេចក្តីថា មិនធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយឡើយ។ ដោយពាក្យប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការមិនមានចក្ខុសម្រាប់បង្កើតភោគៈ និងចក្ខុសម្រាប់ធ្វើបុណ្យ។ ពាក្យថា ubhayattha kaliggāho សេចក្តីថា គឺការកាន់យកនូវសេចក្តីខុសឆ្គង ការកាន់យកនូវសេចក្តីបរាជ័យ ក្នុងលោកទាំងពីរ គឺក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ នេះជាអត្ថ។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា ubhayattha kaliggāho សេចក្តីថា គឺការកាន់យកនូវសេចក្តីបរាជ័យនៃប្រយោជន៍ទាំងពីរ គឺប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា dhammādhammena សេចក្តីថា ដោយធម៌គឺកុសលកម្មបថ ១០ ផង ដោយអធម៌គឺអកុសលកម្មបថ ១០ ផង។ ពាក្យថា saṭho សេចក្តីថា អ្នកកុហកបោកប្រាស់ (អ្នកលាក់ពុត)។ ពាក្យថា bhogāni pariyesati សេចក្តីថា ស្វែងរកនូវភោគៈទាំងឡាយ។ ពាក្យថា theyyena kūṭakammena, musāvādena cūbhayaṃ សេចក្តីថា ស្វែងរកដោយកម្មទាំងពីរយ៉ាង ក្នុងចំណោមការលួចជាដើម នេះជាអត្ថ។ ស្វែងរកដូចម្តេច? គឺស្វែងរកដោយការលួច និងការបោកប្រាស់ផង ស្វែងរកដោយការលួច និងការនិយាយកុហកផង ស្វែងរកដោយការបោកប្រាស់ និងការនិយាយកុហកផង។ ពាក្យថា saṅghātuṃ សេចក្តីថា ដើម្បីប្រមូលផ្តុំ។ ពាក្យថា dhammaladdhehi សេចក្តីថា ដែលបានមកដោយមិនធ្វើឲ្យកុសលកម្មបថ ១០ កម្រើក (មិនឲ្យខូចខាត)។ ពាក្យថា uṭṭhānādhigataṃ សេចក្តីថា ដែលបានមកដោយសេចក្តីព្យាយាម។ ពាក្យថា abyagghamānaso សេចក្តីថា មានចិត្តប្រាសចាកសេចក្តីសង្ស័យ។ ពាក្យថា bhaddakaṃ ṭhānaṃ សេចក្តីថា ឋានសួគ៌ដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា na socati សេចក្តីថា មិនសោកស្តាយដោយសេចក្តីសោកក្នុងចិត្ត ក្នុងទីណាឡើយ។

၁၀. အဝကုဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពន្យល់នូវអវកុជ្ជសូត្រ

၃၀. ဒသမေ အဝကုဇ္ဇပညောတိ အဓောမုခပညော. ဥစ္ဆင်္ဂပညောတိ ဥစ္ဆင်္ဂသဒိသပညော. ပုထုပညောတိ ဝိတ္ထာရိကပညော. အာဒိကလျာဏန္တိအာဒီသု အာဒီတိ ပုဗ္ဗပဋ္ဌပနာ. မဇ္ဈန္တိ ကထာဝေမဇ္ဈံ. ပရိယောသာနန္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ. ဣတိဿ တေ ဓမ္မံ ကထေန္တာ ပုဗ္ဗပဋ္ဌပနေပိ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇမေဝ ကတွာ ကထေန္တိ, ဝေမဇ္ဈေပိ ပရိယောသာနေပိ. ဧတ္ထ စ အတ္ထိ ဒေသနာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနိ, အတ္ထိ သာသနဿ. တတ္ထ ဒေသနာယ တာဝ စတုပ္ပဒိကဂါထာယ ပဌမပဒံ အာဒိ, ဒွေ ပဒါနိ မဇ္ဈံ, အဝသာနပဒံ ပရိယောသာနံ. ဧကာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ နိဒါနံ အာဒိ, အနုသန္ဓိ မဇ္ဈံ, ဣဒမဝေါစာတိ အပ္ပနာ ပရိယောသာနံ. အနေကာနုသန္ဓိကဿ ပဌမော အနုသန္ဓိ အာဒိ, တတော ပရံ ဧကော ဝါ အနေကေ ဝါ မဇ္ဈံ, ပစ္ဆိမော ပရိယောသာနံ. အယံ တာဝ ဒေသနာယ နယော. သာသနဿ ပန သီလံ အာဒိ, သမာဓိ မဇ္ဈံ, ဝိပဿနာ ပရိယောသာနံ. သမာဓိ ဝါ အာဒိ, ဝိပဿနာ မဇ္ဈံ, မဂ္ဂေါ ပရိယောသာနံ. ဝိပဿနာ ဝါ အာဒိ, မဂ္ဂေါ မဇ္ဈံ, ဖလံ ပရိယောသာနံ. မဂ္ဂေါ ဝါ အာဒိ, ဖလံ မဇ္ဈံ, နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနံ. ဒွေ ဒွေ ဝါ ကယိရမာနေ သီလသမာဓယော အာဒိ, ဝိပဿနာမဂ္ဂါ မဇ္ဈံ, ဖလနိဗ္ဗာနာနိ ပရိယောသာနံ.

៣០. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា avakujjapañño សេចក្តីថា មានបញ្ញាផ្កាប់ចុះក្រោម (បញ្ញាដូចជាឆ្នាំងផ្កាប់)។ ពាក្យថា ucchaṅgapañño សេចក្តីថា មានបញ្ញាដូចជាលៀនភ្នែន (បញ្ញាដូចជាថ្នក់សំពត់)។ ពាក្យថា puthupañño សេចក្តីថា មានបញ្ញាទូលាយ (បញ្ញាដ៏ធំធេង)។ ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា ādikalyāṇaṃ ជាដើម ពាក្យថា ādi គឺការផ្តើមដំបូង។ ពាក្យថា majjhaṃ គឺកណ្តាលនៃធម៌ទេសនា។ ពាក្យថា pariyosānaṃ គឺការសន្និដ្ឋាន (ការបញ្ចប់)។ ហេតុនោះ កាលដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់បុគ្គលនោះ តែងតែសម្តែងធ្វើឲ្យល្អ ឲ្យចម្រើន ឲ្យប្រាសចាកទោស ទាំងក្នុងពេលផ្តើមដំបូង ទាំងក្នុងពេលកណ្តាល និងក្នុងពេលបញ្ចប់។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ទីដំបូង ទីកណ្តាល និងទីបញ្ចប់ តែងមានក្នុងទេសនាផង មានក្នុងសាសនាផង។ ក្នុងទេសនា និងសាសនាទាំងពីរនោះ ជាដំបូង ក្នុងគាថាមានបួនបាទ បាទទីមួយ ឈ្មោះថា ādi (ខាងដើម) ពីរគាថាបាទបន្ទាប់ ឈ្មោះថា majjha (កណ្តាល) បាទចុងក្រោយ ឈ្មោះថា pariyosāna (ខាងចុង)។ ក្នុងសូត្រដែលមានអនុសន្ធិតែមួយ និទាន (ការផ្តើម) ឈ្មោះថា ādi អនុសន្ធិ ឈ្មោះថា majjha ការបញ្ចប់ដោយពាក្យថា idamavoca ឈ្មោះថា pariyosāna។ ក្នុងសូត្រដែលមានអនុសន្ធិច្រើន អនុសន្ធិទីមួយ ឈ្មោះថា ādi បន្ទាប់ពីនោះមក អនុសន្ធិមួយក្តី ច្រើនក្តី ឈ្មោះថា majjha អនុសន្ធិចុងក្រោយ ឈ្មោះថា pariyosāna។ នេះជាន័យក្នុងទេសនាជាមុនសិន។ ចំណែកក្នុងសាសនា សីល ឈ្មោះថា ādi សមាធិ ឈ្មោះថា majjha វិបស្សនា ឈ្មោះថា pariyosāna។ ម្យ៉ាងទៀត សមាធិ ឈ្មោះថា ādi វិបស្សនា ឈ្មោះថា majjha មគ្គ ឈ្មោះថា pariyosāna។ ម្យ៉ាងទៀត វិបស្សនា ឈ្មោះថា ādi មគ្គ ឈ្មោះថា majjha ផល ឈ្មោះថា pariyosāna។ ម្យ៉ាងទៀត មគ្គ ឈ្មោះថា ādi ផល ឈ្មោះថា majjha ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា pariyosāna។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើធ្វើការបែងចែកជាពីរៗ សីលនិងសមាធិ ឈ្មោះថា ādi វិបស្សនានិងមគ្គ ឈ្មោះថា majjha ផលនិងព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា pariyosāna។

သာတ္ထန္တိ သာတ္ထကံ ကတွာ ဒေသေန္တိ. သဗျဉ္ဇနန္တိ အက္ခရပါရိပူရိံ ကတွာ ဒေသေန္တိ. ကေဝလပရိပုဏ္ဏန္တိ သကလပရိပုဏ္ဏံ အနူနံ ကတွာ ဒေသေန္တိ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ ပရိသုဒ္ဓံ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂဏ္ဌိံ ကတွာ ဒေသေန္တိ. ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေန္တီတိ ဧဝံ ဒေသေန္တာ စ သေဋ္ဌစရိယဘူတံ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ပကာသေန္တိ. နေဝ အာဒိံ မနသိ ကရောတီတိ နေဝ ပုဗ္ဗပဋ္ဌပနံ မနသိ ကရောတိ.

ពាក្យថា sātthaṃ សេចក្តីថា ទ្រង់សម្តែងឲ្យមានប្រយោជន៍។ ពាក្យថា sabyañjanaṃ សេចក្តីថា ទ្រង់សម្តែងឲ្យបរិបូណ៌ដោយអក្ខរៈ។ ពាក្យថា kevalaparipuṇṇaṃ សេចក្តីថា ទ្រង់សម្តែងឲ្យពេញលេញទាំងអស់ មិនឲ្យខ្វះចន្លោះឡើយ។ ពាក្យថា parisuddhaṃ សេចក្តីថា ទ្រង់សម្តែងឲ្យបរិសុទ្ធ គ្មានភាពសៅហ្មង គ្មានការជំពាក់ជំពិន។ ពាក្យថា brahmacariyaṃ pakāsenti សេចក្តីថា កាលដែលទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាទ្រង់ប្រកាសនូវមគ្គដ៏ប្រសើរមានអង្គ ៨ ដែលជាការប្រព្រឹត្តដ៏ឧត្តម រួបរួមដោយសិក្ខាបី។ ពាក្យថា neva ādiṃ manasi karoti សេចក្តីថា មិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវការផ្តើមដំបូងឡើយ។

ကုမ္ဘောတိ ဃဋော. နိကုဇ္ဇောတိ အဓောမုခေါ ဌပိတော. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ကုမ္ဘော နိကုဇ္ဇော ဝိယ အဝကုဇ္ဇပညော ပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဥဒကာသိဉ္စနကာလော [Pg.98] ဝိယ ဓမ္မဒေသနာယ လဒ္ဓကာလော, ဥဒကဿ ဝိဝဋ္ဋနကာလော ဝိယ တသ္မိံ အာသနေ နိသိန္နဿ ဥဂ္ဂဟေတုံ အသမတ္ထကာလော, ဥဒကဿ အသဏ္ဌာနကာလော ဝိယ ဝုဋ္ဌဟိတွာ အသလ္လက္ခဏကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា kumbho គឺក្អម (ឬឆ្នាំងទឹក)។ ពាក្យថា nikujjo គឺដែលគេដាក់ផ្កាប់ចុះក្រោម។ ក្នុងពាក្យថា evameva kho នេះ បុគ្គលដែលមានបញ្ញាផ្កាប់ចុះក្រោម គប្បីជ្រាបថាដូចជាក្អមផ្កាប់ចុះក្រោម ពេលវេលាដែលបានស្តាប់ធម៌ទេសនា ដូចជាពេលវេលាដែលគេចាក់ទឹកស្រោចចុះ ពេលវេលាដែលមិនអាចរៀនសូត្របានរបស់បុគ្គលដែលអង្គុយលើអាសនៈនោះ ដូចជាពេលវេលាដែលទឹកហូរធ្លាក់ចេញទៅ ពេលវេលាដែលមិនអាចកំណត់ចាំបានក្រោយពីក្រោកឡើងទៅ ដូចជាពេលវេលាដែលទឹកមិនស្ថិតនៅ (ក្នុងក្អម) គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

အာကိဏ္ဏာနီတိ ပက္ခိတ္တာနိ. သတိသမ္မောသာယ ပကိရေယျာတိ မုဋ္ဌဿတိတာယ ဝိကိရေယျ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဥစ္ဆင်္ဂေါ ဝိယ ဥစ္ဆင်္ဂပညော ပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, နာနာခဇ္ဇကာနိ ဝိယ နာနပ္ပကာရံ ဗုဒ္ဓဝစနံ, ဥစ္ဆင်္ဂေ နာနာခဇ္ဇကာနိ ခါဒန္တဿ နိသိန္နကာလော ဝိယ တသ္မိံ အာသနေ နိသိန္နဿ ဥဂ္ဂဏှနကာလော, ဝုဋ္ဌဟန္တဿ သတိသမ္မောသာ ပကိရဏကာလော ဝိယ တသ္မာ အာသနာ ဝုဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တဿ အသလ္လက္ခဏကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា ākiṇṇāni សេចក្តីថា ដែលគេដាក់បញ្ចូលទៅ។ ពាក្យថា satisammosāya pakireyya សេចក្តីថា គប្បីធ្វើឲ្យរាយប៉ាយដោយសារការភ្លេចស្មារតី។ ក្នុងពាក្យថា evameva kho នេះ បុគ្គលដែលមានបញ្ញាដូចជាលៀនភ្នែន គប្បីជ្រាបថាដូចជាលៀនភ្នែន (ថ្នក់សំពត់) ព្រះពុទ្ធវចនៈផ្សេងៗ ដូចជានំចំណីផ្សេងៗ ពេលវេលាដែលបុគ្គលអង្គុយរៀនសូត្រលើអាសនៈនោះ ដូចជាពេលវេលាដែលបុគ្គលអង្គុយស៊ីនំចំណីផ្សេងៗក្នុងលៀនភ្នែន ពេលវេលាដែលមិនអាចកំណត់ចាំបានរបស់បុគ្គលដែលក្រោកពីអាសនៈនោះដើរចេញទៅ ដូចជាពេលវេលាដែលនំចំណីរាយប៉ាយធ្លាក់ចុះកាលបើបុគ្គលនោះក្រោកឈរឡើងដោយភ្លេចខ្លួន គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

ဥက္ကုဇ္ဇောတိ ဥပရိမုခေါ ဌပိတော. သဏ္ဌာတီတိ ပတိဋ္ဌဟတိ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဥပရိမုခေါ ဌပိတော ကုမ္ဘော ဝိယ ပုထုပညော ပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဥဒကဿ အာသိတ္တကာလော ဝိယ ဒေသနာယ လဒ္ဓကာလော, ဥဒကဿ သဏ္ဌာနကာလော ဝိယ တတ္ထ နိသိန္နဿ ဥဂ္ဂဏှနကာလော, နော ဝိဝဋ္ဋနကာလော ဝိယ ဝုဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တဿ သလ္လက္ခဏကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា ukkujjo សេចក្តីថា ដែលគេដាក់ផ្ងារឡើងលើ។ ពាក្យថា saṇṭhāti សេចក្តីថា ស្ថិតនៅ (តាំងនៅ)។ ក្នុងពាក្យថា evameva kho នេះ បុគ្គលដែលមានបញ្ញាទូលាយ គប្បីជ្រាបថាដូចជាក្អមដែលគេដាក់ផ្ងារឡើងលើ ពេលវេលាដែលបានស្តាប់ធម៌ទេសនា ដូចជាពេលវេលាដែលគេចាក់ទឹកបញ្ចូល ពេលវេលាដែលបុគ្គលអង្គុយរៀនសូត្រក្នុងទីនោះ ដូចជាពេលវេលាដែលទឹកដក់នៅ ពេលវេលាដែលកំណត់ចាំបានរបស់បុគ្គលដែលក្រោកដើរចេញទៅ ដូចជាពេលវេលាដែលទឹកមិនហូរធ្លាក់ចេញទៅ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

ဒုမ္မေဓောတိ နိပ္ပညော. အဝိစက္ခဏောတိ သံဝိဒဟနပညာယ ရဟိတော. ဂန္တာတိ ဂမနသီလော. သေယျော ဧတေန ဝုစ္စတီတိ ဧတသ္မာ ပုဂ္ဂလာ ဥတ္တရိတရောတိ ဝုစ္စတိ. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နောတိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မဿ အနုဓမ္မံ သဟ သီလေန ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပဋိပန္နော. ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ. အန္တကရော သိယာတိ ကောဋိကရော ပရိစ္ဆေဒကရော ပရိဝဋုမကရော ဘဝေယျာတိ.

ពាក្យថា dummedho សេចក្តីថា ឥតបញ្ញ (ខ្លៅ)។ ពាក្យថា avicakkhaṇo សេចក្តីថា ប្រាសចាកបញ្ញាដែលចាត់ចែង (ខ្វះការពិចារណា)។ ពាក្យថា gantā សេចក្តីថា មានសភាវៈដើរទៅ (អ្នកដើរទៅ)។ ពាក្យថា seyyo etena vuccati សេចក្តីថា ហៅថាជាបុគ្គលវិសេសលើសលុបជាងបុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា dhammānudhammappaṭipanno សេចក្តីថា គឺជាអ្នកប្រតិបត្តិនូវបដិបទាជាចំណែកបឋម ព្រមទាំងសីល ដែលជាធម៌សមគួរដល់លោកុត្តរធម៌ ៩ យ៉ាង។ ពាក្យថា dukkhassa សេចក្តីថា នៃវដ្តទុក្ខ។ ពាក្យថា antakaro siyā សេចក្តីថា គប្បីជាអ្នកធ្វើនូវទីបំផុត ធ្វើនូវការកំណត់ ធ្វើនូវការកាត់ផ្តាច់នូវវដ្តទុក្ខ។

ပုဂ္ဂလဝဂ္ဂေါ တတိယော.

បុគ្គលវគ្គ ទី ៣។

၄. ဒေဝဒူတဝဂ္ဂေါ

៤. ទេវទូតវគ្គ

၁. သဗြဟ္မကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពន្យល់នូវសព្រហ្មកសូត្រ

၃၁. စတုတ္ထဿ ပဌမေ အဇ္ဈာဂါရေတိ သကေ ဃရေ. ပူဇိတာ ဟောန္တီတိ ယံ ဃရေ အတ္ထိ, တေန ပဋိဇဂ္ဂိတာ ဂေါပိတာ ဟောန္တိ. ဣတိ မာတာပိတုပူဇကာနိ ကုလာနိ မာတာပိတူဟိ သဗြဟ္မကာနီတိ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ နေသံ [Pg.99] သပုဗ္ဗာစရိယကာဒိဘာဝံ ပကာသေန္တော သပုဗ္ဗာစရိယကာနီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗြဟ္မာတိအာဒီနိ တေသံ ဗြဟ္မာဒိဘာဝသာဓနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ. ဗဟုကာရာတိ ပုတ္တာနံ ဗဟူပကာရာ. အာပါဒကာတိ ဇီဝိတဿ အာပါဒကာ. ပုတ္တကာနံ ဟိ မာတာပိတူဟိ ဇီဝိတံ အာပါဒိတံ ပါလိတံ ဃဋိတံ အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တိတံ. ပေါသကာတိ ဟတ္ထပါဒေ ဝဍ္ဎေတွာ ဟဒယလောဟိတံ ပါယေတွာ ပေါသေတာရော. ဣမဿ လောကဿ ဒဿေတာရောတိ ပုတ္တာနံ ဟိ ဣမသ္မိံ လောကေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏဿ ဒဿနံ နာမ မာတာပိတရော နိဿာယ ဇာတန္တိ ဣမဿ လောကဿ ဒဿေတာရော နာမ.

៣១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៤ ពាក្យថា ajjhāgāre សេចក្តីថា ក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា pūjitā honti សេចក្តីថា វត្ថុណាមួយដែលមាននៅក្នុងផ្ទះ តែងតែត្រូវបានថែទាំ និងការពារដោយវត្ថុនោះៗ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ប្រកាសថា ត្រកូលទាំងឡាយដែលបូជាមាតាបិតា ឈ្មោះថាជាត្រកូលដែលមានព្រហ្ម ព្រោះមានមាតាបិតាជាព្រហ្ម យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងទ្រង់ប្រកាសនូវភាពជាបុព្វាចារ្យជាដើមរបស់មាតាបិតាទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា sapubbācariyakāni ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា brahmā ជាដើម ព្រះអង្គត្រាស់ដើម្បីសម្រេចនូវភាពជាព្រហ្មជាដើមរបស់មាតាបិតាទាំងនោះ។ ពាក្យថា bahukārā សេចក្តីថា មានឧបការៈច្រើនដល់កូនទាំងឡាយ។ ពាក្យថា āpādakā សេចក្តីថា ជាអ្នកបង្កើតនូវជីវិត។ ព្រោះថា ជីវិតរបស់កូនតូចៗ គឺមាតាបិតាជាអ្នកបង្កើត ថែរក្សា ផ្សារភ្ជាប់ និងឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយលំដាប់មិនដាច់ឡើយ។ ពាក្យថា posakā សេចក្តីថា ជាអ្នកចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សា គឺធ្វើឲ្យដៃជើងលូតលាស់ ឲ្យបៅទឹកដោះដែលកើតអំពីឈាមក្នុងទ្រូង។ ពាក្យថា imassa lokassa dassetāro សេចក្តីថា ព្រោះការឃើញនូវអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត និងមិនជាទីគាប់ចិត្តក្នុងលោកនេះរបស់កូនទាំងឡាយ តែងកើតឡើងដោយអាស្រ័យមាតាបិតា ហេតុនោះ មាតាបិតាទើបឈ្មោះថាជាអ្នកបង្ហាញនូវលោកនេះ។

ဗြဟ္မာတိ မာတာပိတရောတိ သေဋ္ဌာဓိဝစနံ. ယထာ ဗြဟ္မုနော စတဿော ဘာဝနာ အဝိဇဟိတာ ဟောန္တိ မေတ္တာ ကရုဏာ မုဒိတာ ဥပေက္ခာတိ, ဧဝမေဝ မာတာပိတူနံ ပုတ္တကေသု စတဿော ဘာဝနာ အဝိဇဟိတာ ဟောန္တိ. တာ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ကုစ္ဆိဂတသ္မိံ ဟိ ဒါရကေ ‘‘ကဒါ နု ခေါ ပုတ္တကံ အရောဂံ ပရိပုဏ္ဏင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ပဿိဿာမာ’’တိ မာတာပိတူနံ မေတ္တစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယဒါ ပနေသ မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကော ဦကာဟိ ဝါ မင်္ကုလာဒီဟိ ပါဏကေဟိ ဒဋ္ဌော ဒုက္ခသေယျာယ ဝါ ပန ပီဠိတော ပရောဒတိ ဝိရဝတိ, တဒါဿ သဒ္ဒံ သုတွာ မာတာပိတူနံ ကာရုညံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အာဓာဝိတွာ ဝိဓာဝိတွာ ကီဠနကာလေ ပန လောဘနီယဝယသ္မိံ ဝါ ဌိတကာလေ ဒါရကံ ဩလောကေတွာ မာတာပိတူနံ စိတ္တံ သပ္ပိမဏ္ဍေ ပက္ခိတ္တသတဝိဟတကပ္ပာသပိစုပဋလံ ဝိယ မုဒုကံ ဟောတိ အာမောဒိတံ ပမောဒိတံ, တဒါ တေသံ မုဒိတာ လဗ္ဘတိ. ယဒါ ပနေသ ပုတ္တော ဒါရာဘရဏံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ ပါဋိယေက္ကံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, တဒါ မာတာပိတူနံ ‘‘သက္ကောတိ ဒါနိ နော ပုတ္တကော အတ္တနော ဓမ္မတာယ ယာပေတု’’န္တိ မဇ္ဈတ္တဘာဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မိံ ကာလေ ဥပေက္ခာ လဗ္ဘတီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ‘‘ဗြဟ္မာတိ မာတာပိတရော’’တိ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា brahmāti mātāpitaro នេះ ជាឈ្មោះហៅតំណាងឲ្យសេចក្តីប្រសើរ។ ព្រហ្មវិហារធម៌ ៤ យ៉ាង គឺ មេត្តា ករុណា មុទិតា ឧបេក្ខា តែងមិនប្រាសចាកព្រហ្មទាំងឡាយយ៉ាងណា មាតាបិតាក៏មិនប្រាសចាកព្រហ្មវិហារធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ ចំពោះកូនតូចៗយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រហ្មវិហារធម៌ទាំងនោះ គប្បីជ្រាបក្នុងកាលនោះៗ គឺ កាលដែលកូនតូចស្ថិតនៅក្នុងផ្ទៃ មេត្តាចិត្តតែងកើតឡើងដល់មាតាបិតាថា «ពេលណាទៅហ្ន៎ ទើបយើងបានឃើញកូនតូចមានសុខភាពល្អ មានអវយវៈធំតូចបរិបូណ៌»។ ចំណែកកាលណាកូនតូចនោះនៅទន់ខ្សោយ គេងផ្ងារនៅឡើយ ត្រូវសត្វល្អិតមានចៃ ឬស្រមោចសង្កែខាំ ឬត្រូវការព្យាបាលការគេងមិនស្រួលបៀតបៀន ទើបយំស្រែកឡើង ក្នុងកាលនោះ កាលដែលបានឮសំឡេងយំរបស់កូននោះ សេចក្តីអាណិតអាសូរ (ករុណា) តែងកើតឡើងដល់មាតាបិតា។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងកាលដែលកូនរត់លេងទៅមក ឬក្នុងកាលដែលស្ថិតក្នុងវ័យគួរឲ្យស្រឡាញ់ មាតាបិតាកាលដែលសម្លឹងមើលកូនតូច ចិត្តរបស់មាតាបិតាតែងតែទន់ភ្លន់ រីករាយ ត្រេកអរ ដូចជាដុំសំឡីដែលគេវាយមួយរយដងចាក់ចូលទៅក្នុងទឹកដោះថ្លា ក្នុងកាលនោះ មុទិតាតែងកើតឡើងដល់មាតាបិតាទាំងនោះ។ លុះដល់កាលណាកូននោះមានភរិយាស្វាមី ហើយទៅសង់ផ្ទះនៅដាច់ដោយឡែក ក្នុងកាលនោះ សេចក្តីជាកណ្តាល (ឧបេក្ខា) តែងកើតឡើងដល់មាតាបិតាថា «ឥឡូវនេះ កូនរបស់យើងអាចចិញ្ចឹមជីវិតទៅតាមធម្មតារបស់ខ្លួនបានហើយ» ក្នុងកាលនោះ ឧបេក្ខាតែងកើតឡើង។ ដោយហេតុនេះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា brahmāti mātāpitaro។

ပုဗ္ဗာစရိယာတိ ဝုစ္စရေတိ မာတာပိတရော ဟိ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ဧဝံ နိသီဒ, ဧဝံ တိဋ္ဌ, ဧဝံ ဂစ္ဆ, ဧဝံ သယ, ဧဝံ ခါဒ, ဧဝံ ဘုဉ္ဇ, အယံ တေ, တာတာတိ ဝတ္တဗ္ဗော, အယံ ဘာတိကာတိ, အယံ ဘဂိနီတိ, ဣဒံ နာမ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဣဒံ န ဝဋ္ဋတိ, အသုကံ နာမ ဥပသင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အသုကံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂါဟာပေန္တိ သိက္ခာပေန္တိ. အထာပရဘာဂေ အညေ အာစရိယာ ဟတ္ထိသိပ္ပအဿသိပ္ပရထသိပ္ပဓနုသိပ္ပထရုသိပ္ပမုဒ္ဒါဂဏနာဒီနိ သိက္ခာပေန္တိ. အညော [Pg.100] သရဏာနိ ဒေတိ, အညော သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတိ, အညော ပဗ္ဗာဇေတိ, အညော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှာပေတိ, အညော ဥပသမ္ပာဒေတိ, အညော သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒီနိ ပါပေတိ. ဣတိ သဗ္ဗေပိ တေ ပစ္ဆာစရိယာ နာမ ဟောန္တိ, မာတာပိတရော ပန သဗ္ဗပဌမာ, တေနာဟ – ‘‘ပုဗ္ဗာစရိယာတိ ဝုစ္စရေ’’တိ. တတ္ထ ဝုစ္စရေတိ ဝုစ္စန္တိ ကထိယန္တိ. အာဟုနေယျာ စ ပုတ္တာနန္တိ ပုတ္တာနံ အာဟုတံ ပါဟုတံ အဘိသင်္ခတံ အန္နပါနာဒိံ အရဟန္တိ, အနုစ္ဆဝိကာ တံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ. တသ္မာ ‘‘အာဟုနေယျာ စ ပုတ္တာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပဇာယ အနုကမ္ပကာတိ ပရေသံ ပါဏေ အစ္ဆိန္ဒိတွာပိ အတ္တနော ပဇံ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ ဂေါပါယန္တိ. တသ္မာ ‘‘ပဇာယ အနုကမ္ပကာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា pubbācariyāti vuccare សេចក្តីថា ព្រោះមាតាបិតាតែងតែឲ្យកាន់យក និងបង្រៀនតាំងពីថ្ងៃកើតមកថា «ចូរអង្គុយយ៉ាងនេះ ចូរឈរយ៉ាងនេះ ចូរដើរយ៉ាងនេះ ចូរដេកយ៉ាងនេះ ចូរស៊ីយ៉ាងនេះ ចូរបរិភោគយ៉ាងនេះ ម្នាក់នេះជាឪពុករបស់ឯង ឯងត្រូវហៅយ៉ាងនេះ ម្នាក់នេះជាបងប្រុស ម្នាក់នេះជាបងស្រីប្អូនស្រី ការងារឈ្មោះនេះគួរធ្វើ ការងារនេះមិនគួរធ្វើ បុគ្គលឈ្មោះនេះគួរចូលទៅជិត បុគ្គលនេះមិនគួរចូលទៅជិតឡើយ»។ លុះដល់ពេលក្រោយមក ទើបអាចារ្យដទៃទៀតបង្រៀននូវវិជ្ជាដំរី វិជ្ជាសេះ វិជ្ជារទេះ វិជ្ជាធ្នូ វិជ្ជាដាវ វិជ្ជាក្បាច់ក្បូរ និងវិជ្ជាគណនាជាដើម។ អាចារ្យខ្លះឲ្យនូវសរណគមន៍ អាចារ្យខ្លះឲ្យតាំងនៅក្នុងសីល អាចារ្យខ្លះឲ្យបួសជាសាមណេរ អាចារ្យខ្លះឲ្យរៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ អាចារ្យខ្លះឲ្យឧបសម្បទាជាភិក្ខុ អាចារ្យខ្លះឲ្យសម្រេចសោតាបត្តិមគ្គជាដើម។ អាចារ្យទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថាជាបច្ឆាចារ្យ (អាចារ្យក្នុងកាលជាខាងក្រោយ) ចំណែកមាតាបិតាជាអាចារ្យមុនគេបង្អស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា pubbācariyāti vuccare។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា vuccare គឺ ហៅថា ឬ និយាយថា។ ពាក្យថា āhuneyyā ca puttānaṃ សេចក្តីថា មាតាបិតាតែងសមគួរទទួលនូវរបស់ដែលកូននាំមកបូជា របស់ដែលរៀបចំទុកជាពិសេស និងបាយទឹកជាដើម គឺលោកជាអ្នកសមគួរនឹងទទួលនូវរបស់ទាំងនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា āhuneyyā ca puttānaṃ។ ពាក្យថា pajāya anukampakā សេចក្តីថា សូម្បីតែត្រូវកាត់ផ្តាច់ជីវិតអ្នកដទៃ ក៏មាតាបិតាតែងតែបីបាច់ថែរក្សា ការពារកូនរបស់ខ្លួនដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា pajāya anukampakā។

နမဿေယျာတိ နမော ကရေယျ. သက္ကရေယျာတိ သက္ကာရေန ပဋိမာနေယျ. ဣဒါနိ တံ သက္ကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘အန္နေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အန္နေနာတိ ယာဂုဘတ္တခါဒနီယေန. ပါနေနာတိ အဋ္ဌဝိဓပါနေန. ဝတ္ထေနာတိ နိဝါသနပါရုပနကေန ဝတ္ထေန. သယနေနာတိ မဉ္စပီဌာနုပ္ပဒါနေန. ဥစ္ဆာဒနေနာတိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ပဋိဝိနောဒေတွာ သုဂန္ဓကရဏုစ္ဆာဒနေန. နှာပနေနာတိ သီတေ ဥဏှောဒကေန, ဥဏှေ သီတောဒကေန ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ နှာပနေန. ပါဒါနံ ဓောဝနေနာတိ ဥဏှောဒကသီတောဒကေဟိ ပါဒဓောဝနေန စေဝ တေလမက္ခနေန စ. ပေစ္စာတိ ပရလောကံ ဂန္တွာ. သဂ္ဂေ ပမောဒတီတိ ဣဓ တာဝ မာတာပိတူသု ပါရိစရိယံ ဒိသွာ ပါရိစရိယကာရဏာ တံ ပဏ္ဍိတမနုဿာ ဣဓေဝ ပသံသန္တိ, ပရလောကံ ပန ဂန္တွာ သဂ္ဂေ ဌိတော သော မာတာပိတုဥပဋ္ဌာကော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ အာမောဒတိ ပမောဒတီတိ.

ពាក្យថា 'Namasseyya' សេចក្តីថា គប្បីធ្វើនូវការគោរព (ការថ្វាយបង្គំ)។ ពាក្យថា 'Sakkareyya' សេចក្តីថា គប្បីរាប់អានដោយសក្ការៈ។ ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសម្តែងនូវសក្ការៈនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា 'annenā' ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា 'annenā' សេចក្តីថា ដោយយាគូ បាយ និងខាទនីយៈ (បង្អែម ឬរបស់ខាំទំពារ)។ ពាក្យថា 'pānenā' សេចក្តីថា ដោយទឹកបាណៈ ៨ យ៉ាង។ ពាក្យថា 'vatthenā' សេចក្តីថា ដោយសំពត់សម្រាប់ស្លៀក និងដណ្តប់។ ពាក្យថា 'sayanenā' សេចក្តីថា ដោយការប្រគេនគ្រែ និងតាំង។ ពាក្យថា 'ucchādanenā' សេចក្តីថា ដោយការលាបសម្រួលដើម្បីកំចាត់ក្លិនអាក្រក់ ហើយធ្វើឲ្យមានក្លិនក្រអូប។ ពាក្យថា 'nhāpanenā' សេចក្តីថា ដោយការស្រោចស្រពរាងកាយងូតទឹកក្តៅក្នុងខែត្រជាក់ ងូតទឹកត្រជាក់ក្នុងខែក្រៅ។ ពាក្យថា 'pādānaṃ dhovanenā' សេចក្តីថា ដោយការលាងជើងដោយទឹកក្តៅ និងទឹកត្រជាក់ផង ដោយការលាបប្រេងផង។ ពាក្យថា 'peccā' សេចក្តីថា លុះលះលោកនេះទៅកាន់បរលោកហើយ។ ពាក្យថា 'sagge pamodatī' សេចក្តីថា ក្នុងលោកនេះ ពួកបណ្ឌិតឃើញការបម្រើក្នុងមាតាបិតាទាំងឡាយហើយ តែងសរសើរនូវបុគ្គលអ្នកបម្រើនោះក្នុងលោកនេះឯង ព្រោះហេតុតែការបម្រើនោះ លុះលះលោកនេះទៅកាន់បរលោកហើយ បុគ្គលអ្នកឧបដ្ឋាកមាតាបិតានោះ ឋិតនៅក្នុងឋានសួគ៌ តែងរីករាយ ស្ញប់ស្ញែង ដោយទិព្វសម្បត្តិទាំងឡាយ។

၂. အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការពន្យល់សេចក្តីក្នុងអានន្ទសូត្រ (អានន្ទសូត្រវណ្ណនា)

၃၂. ဒုတိယေ တထာရူပေါတိ တထာဇာတိကော. သမာဓိပဋိလာဘောတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာလာဘော. ဣမသ္မိံ စ သဝိညာဏကေတိ ဧတ္ထ အတ္တနော စ ပရဿ စာတိ ဥဘယေသမ္ပိ ကာယော သဝိညာဏကဋ္ဌေန ဧကတော ကတွာ ဣမသ္မိန္တိ ဝုတ္တော. အဟင်္ကာရမမင်္ကာရမာနာနုသယာတိ အဟင်္ကာရဒိဋ္ဌိ စ မမင်္ကာရတဏှာ စ မာနာနုသယော စာတိ အတ္တနော စ ပရဿ [Pg.101] စ ကိလေသာ. နာဿူတိ န ဘဝေယျုံ. ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေသူတိ ရူပနိမိတ္တံ, သဒ္ဒနိမိတ္တံ, ဂန္ဓနိမိတ္တံ, ရသနိမိတ္တံ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗနိမိတ္တံ, သဿတာဒိနိမိတ္တံ, ပုဂ္ဂလနိမိတ္တံ ဓမ္မနိမိတ္တန္တိ ဧဝရူပေသု စ ဗဟိဒ္ဓါ သဗ္ဗနိမိတ္တေသု. စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဖလသမာဓိဉ္စေဝ ဖလဉာဏဉ္စ. သိယာတိ ဘဝေယျ.

៣២. ក្នុងសូត្រទីពីរ ពាក្យថា 'tathārūpo' សេចក្តីថា មានសភាវៈយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា 'samādhipaṭilābho' សេចក្តីថា ការបាននូវចិត្តេកគ្គតា (ការមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ)។ ក្នុងពាក្យថា 'imasmiṃ ca saviññāṇake' នេះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅថា 'imasmiṃ' (ក្នុងកាយនេះ) ដោយការរួមបញ្ចូលកាយរបស់ខ្លួន និងកាយរបស់អ្នកដទៃទាំងពីរ ចូលជាតែមួយ ដោយអត្ថថាជាកាយមានវិញ្ញាណ។ ពាក្យថា 'ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā' សេចក្តីថា អហង្ការទិដ្ឋិ (ទិដ្ឋិថាខ្លួនយើង) មមង្ការតណ្ហា (តណ្ហាថាជារបស់យើង) និងមានានុស័យ គឺកិលេសរបស់ខ្លួន និងរបស់អ្នកដទៃ។ ពាក្យថា 'nāssu' សេចក្តីថា មិនគប្បីមាន។ ពាក្យថា 'bahiddhā ca sabbanimittesu' សេចក្តីថា ក្នុងនិមិត្តទាំងពួងខាងក្រៅ មានរូបនិមិត្ត សទ្ទនិមិត្ត គន្ធនិមិត្ត រសនិមិត្ត ផោដ្ឋព្វនិមិត្ត សស្សតនិមិត្តជាដើម បុគ្គលនិមិត្ត និងធម្មនិមិត្ត ក្នុងនិមិត្តខាងក្រៅទាំងពួងមានសភាពយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា 'cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ' សេចក្តីថា ផលសមាធិ និងផលញ្ញាណ។ ពាក្យថា 'siyā' សេចក្តីថា គប្បីមាន។

ဣဓာနန္ဒ, ဘိက္ခုနောတိ, အာနန္ဒ, ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခုနော. ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတန္တိ နိဗ္ဗာနံ ဒဿေန္တော အာဟ. နိဗ္ဗာနံ ဟိ ကိလေသာနံ သန္တတာယ သန္တံ နာမ, နိဗ္ဗာနံ သန္တန္တိ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာဝ ဒိဝသမ္ပိ နိသိန္နဿ စိတ္တုပ္ပာဒေါ သန္တန္တေဝ ပဝတ္တတီတိပိ သန္တံ. ပဏီတန္တိ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿာပိ စိတ္တုပ္ပာဒေါ ပဏီတန္တေဝ ပဝတ္တတီတိ နိဗ္ဗာနံ ပဏီတံ နာမ. သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိအာဒီနိပိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ. ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော’’တိ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ ဟိ ဒိဝသဘာဂမ္ပိ စိတ္တုပ္ပာဒေါ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတေဝ ပဝတ္တတိ…ပေ… တထာ တီသု ဘဝေသု ဝါနသင်္ခါတာယ တဏှာယ အဘာဝေန နိဗ္ဗာနန္တိ လဒ္ဓနာမေ တသ္မိံ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ စိတ္တုပ္ပာဒေါ နိဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗာနန္တေဝ ပဝတ္တတီတိ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိအာဒီနိ နာမာနိ လဘတိ. ဣမသ္မိံ ပန အဋ္ဌဝိဓေ အာဘောဂသမန္နာဟာရေ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧကောပိ လဗ္ဘတိ, ဒွေပိ သဗ္ဗေပိ လဗ္ဘန္တေဝ.

ពាក្យថា 'idhānanda, bhikkhuno' សេចក្តីថា ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យថា 'etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ' កាលនឹងសម្តែងនូវព្រះនិព្វាន។ ព្រោះថា ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា 'santa' (ស្ងប់) ព្រោះភាពជាធម្មជាតិស្ងប់រំងាប់នៃកិលេសទាំងឡាយ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា 'santa' ព្រោះចិត្តុប្បាទរបស់បុគ្គលអ្នកចូលសមាបត្តិ ហើយអង្គុយអស់ពេញមួយថ្ងៃ ក៏ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសភាពស្ងប់រំងាប់តែម្យ៉ាង។ ពាក្យថា 'paṇītaṃ' សេចក្តីថា ចិត្តុប្បាទរបស់បុគ្គលអ្នកចូលសមាបត្តិ ហើយអង្គុយ ក៏ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសភាពឧត្តុង្គឧត្តមតែម្យ៉ាង ព្រោះហេតុនោះ ព្រះនិព្វាន ទើបឈ្មោះថា 'paṇīta' (ឧត្តម)។ ពាក្យថា 'sabbasaṅkhārasamatho' ជាដើម ក៏ជាវេវចនៈ (ឈ្មោះជំនួស) នៃព្រះនិព្វាននោះឯង។ ព្រោះថា ចិត្តុប្បាទរបស់បុគ្គលអ្នកចូលសមាបត្តិ ហើយអង្គុយអស់មួយចំណែកនៃថ្ងៃ ក៏ប្រព្រឹត្តទៅថា 'sabbasaṅkhārasamatho' (ការរំងាប់សង្ខារទាំងពួង) តែម្យ៉ាង...ល... ដូចគ្នានោះដែរ ក្នុងព្រះនិព្វានដែលបានឈ្មោះថា និព្វាន ព្រោះមិនមានតណ្ហាដែលហៅថា វានៈ ក្នុងភពទាំងបី ចិត្តុប្បាទរបស់បុគ្គលអ្នកចូលសមាបត្តិ ហើយអង្គុយ ក៏ប្រព្រឹត្តទៅថា និព្វានៗ តែម្យ៉ាង ព្រោះហេតុនោះ ទើបបានឈ្មោះថា 'sabbasaṅkhārasamatho' ជាដើម។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអាភោគសមន្នាហារៈ (ការយកចិត្តទុកដាក់) ៨ យ៉ាងនេះ ក្នុងទីនេះ សូម្បីតែមួយក៏បាន សូម្បីតែពីរ ឬទាំងអស់ ក៏រមែងបានពិតប្រាកដ។

သင်္ခါယာတိ ဉာဏေန ဇာနိတွာ. ပရောပရာနီတိ ပရာနိ စ ဩပရာနိ စ. ပရအတ္တဘာဝသကအတ္တဘာဝါနိ ဟိ ပရာနိ စ ဩပရာနိ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဿာတိ ယဿ အရဟတော. ဣဉ္ဇိတန္တိ ရာဂိဉ္ဇိတံ ဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိကိလေသဒုစ္စရိတိဉ္ဇိတန္တိ ဣမာနိ သတ္တ ဣဉ္ဇိတာနိ စလိတာနိ ဖန္ဒိတာနိ. နတ္ထိ ကုဟိဉ္စီတိ ကတ္ထစိ ဧကာရမ္မဏေပိ နတ္ထိ. သန္တောတိ ပစ္စနီကကိလေသာနံ သန္တတာယ သန္တော. ဝိဓူမောတိ ကာယဒုစ္စရိတာဒိဓူမဝိရဟိတော. အနီဃောတိ ရာဂါဒိဤဃဝိရဟိတော. နိရာသောတိ နိတ္တဏှော. အတာရီတိ တိဏ္ဏော ဥတ္တိဏ္ဏော သမတိက္ကန္တော. သောတိ သော အရဟံ ခီဏာသဝေါ. ဇာတိဇရန္တိ ဧတ္ထ ဇာတိဇရာဂဟဏေနေဝ ဗျာဓိမရဏမ္ပိ ဂဟိတမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ သုတ္တန္တေပိ ဂါထာယပိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိယေဝ ကထိတာတိ.

ពាក្យថា 'saṅkhāya' សេចក្តីថា ដឹងដោយប្រាជ្ញា (ញាណ)។ ពាក្យថា 'paroparāni' សេចក្តីថា របស់បុគ្គលដទៃផង របស់ខ្លួនឯងផង។ ពាក្យថា 'parāni ca oparāni ca' នេះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សំដៅយក អត្តភាពរបស់អ្នកដទៃ និងអត្តភាពរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា 'yassa' សេចក្តីថា របស់ព្រះអរហន្តអង្គណា។ ពាក្យថា 'iñjitaṃ' សេចក្តីថា ការញាប់ញ័រដោយរាគៈ ការញាប់ញ័រដោយទោសៈ មោហៈ មានៈ ទិដ្ឋិ កិលេស និងទុច្ចរិត គឺការញាប់ញ័រ ការកម្រើក ការរំភើប ទាំង ៧ យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា 'natthi kuhiñci' សេចក្តីថា មិនមានក្នុងទីណាមួយ សូម្បីក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ។ ពាក្យថា 'santo' សេចក្តីថា ស្ងប់រំងាប់ ព្រោះភាពជាធម្មជាតិស្ងប់រំងាប់នៃកិលេសជាបដិបក្ខ។ ពាក្យថា 'vidhūmo' សេចក្តីថា ប្រាសចាកផ្សែង គឺកាយទុច្ចរិតជាដើម។ ពាក្យថា 'anīgho' សេចក្តីថា ប្រាសចាកទុក្ខ (អីឃៈ) មានរាគៈជាដើម។ ពាក្យថា 'nirāso' សេចក្តីថា មិនមានតណ្ហា (ប្រាសចាកសេចក្តីប្រាថ្នា)។ ពាក្យថា 'atāri' សេចក្តីថា ឆ្លងផុតហើយ ឆ្លងឡើងផុតហើយ កន្លងផុតហើយ។ ពាក្យថា 'so' សេចក្តីថា ព្រះអរហន្តខីណាស្រពនោះ។ ក្នុងពាក្យថា 'jātijaraṃ' នេះ គប្បីជ្រាបថា សូម្បីតែព្យាធិ និងមរណៈ ក៏ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកហើយ ដោយការកាន់យកនូវជាតិ និងជរានោះឯង។ ក្នុងសូត្រក្តី ក្នុងគាថាក្តី ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងតែអរហត្តផលសមាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។

၃. သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពន្យល់សេចក្តីក្នុងសារីបុត្តសូត្រ (សារីបុត្តសូត្រវណ្ណនា)

၃၃. တတိယေ [Pg.102] သံခိတ္တေနာတိ မာတိကာဌပနေန. ဝိတ္ထာရေနာတိ ဌပိတမာတိကာဝိဘဇနေန. သံခိတ္တဝိတ္ထာရေနာတိ ကာလေ သံခိတ္တေန ကာလေ ဝိတ္ထာရေန. အညာတာရော စ ဒုလ္လဘာတိ ပဋိဝိဇ္ဈနကပုဂ္ဂလာ ပန ဒုလ္လဘာ. ဣဒံ ဘဂဝါ ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဉာဏံ ဃဋ္ဋေမီ’’တိ အဓိပ္ပာယေန ကထေသိ. တံ သုတွာ ထေရော ကိဉ္စာပိ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, အာဇာနိဿာမီ’’တိ န ဝဒတိ, အဓိပ္ပာယေန ပန ‘‘ဝိဿတ္ထာ တုမှေ, ဘန္တေ, ဒေသေထ, အဟံ တုမှေဟိ ဒေသိတံ ဓမ္မံ နယသတေန နယသဟဿေန ပဋိဝိဇ္ဈိဿာမိ, မမေသ ဘာရော ဟောတူ’’တိ သတ္ထာရံ ဒေသနာယ ဥဿာဟေန္တော ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလောတိအာဒိမာဟ.

៣៣. ក្នុងសូត្រទីបី ពាក្យថា 'saṃkhittenā' សេចក្តីថា ដោយការតាំងមាតិកាទុក។ ពាក្យថា 'vitthārenā' សេចក្តីថា ដោយការចែកសេចក្តីនៃមាតិកាដែលបានតាំងទុកហើយ។ ពាក្យថា 'saṃkhittavitthārenā' សេចក្តីថា សង្ខេបក្នុងកាលខ្លះ ពិស្តារក្នុងកាលខ្លះ។ ពាក្យថា 'aññātāro ca dullabhā' សេចក្តីថា ចំណែកឯបុគ្គលអ្នកត្រាស់ដឹង (ចាក់ធ្លុះ) គឺរកបានដោយកម្រ។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យនេះ ដោយព្រះហឫទ័យបំណងថា 'តថាគតនឹងញ៉ាំងញាណរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរឲ្យកម្រើក (ឲ្យរហ័សរហួន)'។ ព្រះថេរៈបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ សូម្បីមិនបានពោលថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងដឹងច្បាស់' ក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយបំណងចិត្ត លោកចង់ទូលជំរុញព្រះសាស្តាឲ្យសម្តែងធម៌ ទើបក្រាបទូលថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះអង្គកុំបារម្ភ (កុំរារែក) សម្តែងចុះ ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងចាក់ធ្លុះធម៌ដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយ ដោយន័យរាប់រយ ន័យរាប់ពាន់ ភារៈនេះចូរជាភារៈរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គចុះ' ទើបក្រាបទូលពាក្យថា 'etassa bhagavā kālo' ជាដើម។

အထဿ သတ္ထာ တသ္မာတိဟာတိ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဣမသ္မိဉ္စ သဝိညာဏကေတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ. အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှန္တိ မဂ္ဂဉာဏသတ္ထေန တဏှံ ဆိန္ဒိ. ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနန္တိ ဒသဝိဓမ္ပိ သံယောဇနံ သမူလကံ ဥဗ္ဗတ္တေတွာ ဆဍ္ဍေသိ. သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာတိ သမ္မာ ဥပါယေန သမ္မာ ပဋိပတ္တိယာ နဝဝိဓဿ မာနဿ ပဟာနာဘိသမယေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တမကာသိ. ဣဒဉ္စ ပန မေတံ, သာရိပုတ္တ, သန္ဓာယ ဘာသိတန္တိ, သာရိပုတ္တ, မယာ ပါရာယနေ ဥဒယပဉှေ ဣဒံ ဖလသမာပတ္တိမေဝ သန္ဓာယ ဧတံ ဘာသိတံ.

លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនាដល់ព្រះថេរៈនោះ ដោយពាក្យថា 'tasmāt iha'។ ក្នុងទេសនានោះ ពាក្យថា 'imasmiñca saviññāṇake' ជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ ពាក្យថា 'acchecchi taṇhaṃ' សេចក្តីថា បានកាត់ផ្តាច់នូវតណ្ហាដោយគ្រឿងសាស្ត្រាគឺមគ្គញាណ។ ពាក្យថា 'vivattayi saṃyojanaṃ' សេចក្តីថា បានដកចោលនូវសង្វយោជនៈទាំង ១០ យ៉ាង ព្រមទាំងឫសគល់។ ពាក្យថា 'sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassa' សេចក្តីថា បានធ្វើនូវទីបំផុតនៃវដ្តទុក្ខ ដោយការលះបង់នូវមានៈ ៩ យ៉ាង ដោយឧបាយដ៏ត្រូវ គឺដោយសម្មាបដិបត្តិ។ ពាក្យថា 'idañca pana metaṃ, sāriputta, sandhāya bhāsitaṃ' សេចក្តីថា ម្នាលសារីបុត្ត តថាគតសំដៅយកផលសមាបត្តិនេះឯង ទើបបានពោលពាក្យនេះ ក្នុងឧទយបញ្ហា ក្នុងតីយវគ្គ (បារាយនវគ្គ)។

ဣဒါနိ ယံ တံ ဘဂဝတာ ဘာသိတံ, တံ ဒဿေန္တော ပဟာနံ ကာမသညာနန္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဥဒယပဉှေ စ ဧတံ ပဒံ ‘‘ပဟာနံ ကာမစ္ဆန္ဒာန’’န္တိ (သု. နိ. ၁၁၁၂; စူဠနိ. ဥဒယမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၇၅) အာဂတံ, ဣဓ ပန အင်္ဂုတ္တရဘာဏကေဟိ ‘‘ကာမသညာန’’န္တိ အာရောပိတံ. တတ္ထ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ, အတ္ထော ပန ဧကောယေဝ. ကာမသညာနန္တိ ကာမေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နသညာနံ, အဋ္ဌဟိ ဝါ လောဘသဟဂတစိတ္တေဟိ သဟဇာတသညာနံ. ဒေါမနဿာန စူဘယန္တိ ဧတာသဉ္စ ကာမသညာနံ စေတသိကဒေါမနဿာနဉ္စာတိ ဥဘိန္နမ္ပိ ပဟာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပဟာနသင်္ခါတံ အရဟတ္တဖလံ အညာဝိမောက္ခံ ပဗြူမီတိ အတ္ထော. နိဒ္ဒေသေ ပန ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒဿ စ ဒေါမနဿဿ စ ဥဘိန္နံ ပဟာနံ ဝူပသမံ ပဋိနိဿဂ္ဂံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ အမတံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ (စူဠနိ. ဥဒယမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၇၅) ဝုတ္တံ, တံ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တံ. ပဟာနန္တိ ဟိ ခီဏာကာရသင်္ခါတော ဝူပသမောပိ ဝုစ္စတိ, ကိလေသေ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော မဂ္ဂေါပိ, ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိသင်္ခါတံ ဖလမ္ပိ[Pg.103], ယံ အာဂမ္မ ကိလေသာ ပဟီယန္တိ, တံ အမတံ နိဗ္ဗာနမ္ပိ. တသ္မာ တတ္ထ တာနိ ပဒါနိ အာဂတာနိ. ‘‘အညာဝိမောက္ခံ ပဗြူမီ’’တိ ဝစနတော ပန အရဟတ္တဖလမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ထိနဿ စ ပနူဒနန္တိပိ ထိနဿ စ ပနူဒနန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ အရဟတ္တဖလမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ကုက္ကုစ္စာနံ နိဝါရဏန္တိ ကုက္ကုစ္စနိဝါရဏဿ မဂ္ဂဿ အနန္တရံ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဖလမေဝ အဓိပ္ပေတံ.

ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសម្តែងនូវពាក្យដែលទ្រង់បានត្រាស់ទុកនោះ ទើបទ្រង់ផ្តើមពាក្យថា 'pahānaṃ kāmasaññānaṃ' ជាដើម។ ក្នុងឧទយបញ្ហា បទនេះមកថា 'pahānaṃ kāmacchandānaṃ' ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យអ្នកសូត្រអង្គុត្តរនិកាយ បានដាក់ថា 'kāmasaññānaṃ'។ ក្នុងបទទាំងនោះ ប្លែកគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ ឯអត្ថគឺតែមួយ។ ពាក្យថា 'kāmasaññānaṃ' សេចក្តីថា សញ្ញាដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវកាមទាំងឡាយ ឬសញ្ញាដែលកើតរួមគ្នាជាមួយលោភសហគតចិត្តទាំង ៨។ ពាក្យថា 'domanassāna ca ubhayaṃ' សេចក្តីថា ការលះបង់នូវធម៌ទាំងពីរ គឺកាមសញ្ញាទាំងនោះផង ចេតសិកទោមនស្សទាំងឡាយផង សេចក្តីអធិប្បាយថា តថាគតសម្តែងនូវអរហត្តផល ដែលហៅថា អញ្ញាវិមោក្ខ ព្រោះការលះបង់ដោយការរំងាប់រលត់។ ចំណែកក្នុងមហានិទ្ទេស ត្រាស់ថា 'kāmacchandassa ca domanassassa ca ubhinnaṃ pahānaṃ vūpasamaṃ paṭinissaggaṃ paṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānaṃ' ពាក្យនោះ ត្រាស់ដោយអំណាចនៃការដកយកអត្ថ។ ព្រោះថា សូម្បីតែសេចក្តីស្ងប់រំងាប់ដែលហៅថា ភាពអស់ទៅនៃកិលេស ក៏ហៅថា 'pahāna' (ការលះ) សូម្បីតែមគ្គដែលលះបង់កិលេស ក៏ហៅថា 'pahāna' សូម្បីតែផលដែលហៅថាការរំងាប់កិលេស ក៏ហៅថា 'pahāna' សូម្បីតែព្រះនិព្វានមិនស្លាប់ ដែលបុគ្គលអាស្រ័យហើយលះបង់កិលេសបាន ក៏ហៅថា 'pahāna'។ ព្រោះហេតុនោះ បទទាំងឡាយនោះទើបមកក្នុងមហានិទ្ទេសនោះ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែព្រះតម្រាស់ថា 'aññāvimokkhaṃ pabrūmi' ដូច្នេះ ទើបសំដៅយកតែអរហត្តផលប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែពាក្យថា 'thinassa ca panūdanaṃ' ក៏សំដៅយកតែអរហត្តផលប៉ុណ្ណោះ ព្រោះកើតឡើងក្នុងទីបំផុតនៃអរហត្តមគ្គដែលកំចាត់បង់នូវថីនៈ។ ពាក្យថា 'kukkuccānaṃ nivāraṇaṃ' ក៏សំដៅយកតែផលប៉ុណ្ណោះ ព្រោះកើតឡើងក្នុងលំដាប់នៃមគ្គដែលរារាំងកុក្កុច្ចៈ។

ဥပေက္ခာသတိသံသုဒ္ဓန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကေ ဖလေ ဥပ္ပန္နာယ ဥပေက္ခာယ စ သတိယာ စ သံသုဒ္ဓံ. ဓမ္မတက္ကပုရေဇဝန္တိ ဓမ္မတက္ကော ဝုစ္စတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော, သော အာဒိတော ဟောတိ, ပုရတော ဟောတိ, ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဟောတိ အညာဝိမောက္ခဿာတိ ဓမ္မတက္ကပုရေဇဝေါ. တံ ဓမ္မတက္ကပုရေဇဝံ. အညာဝိမောက္ခန္တိ အညိန္ဒြိယပရိယောသာနေ ဥပ္ပန္နံ ဝိမောက္ခံ, အညာယ ဝါ ဝိမောက္ခံ အညာဝိမောက္ခံ, ပညာဝိမုတ္တန္တိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာယ ပဘေဒနန္တိ အဝိဇ္ဇာယ ပဘေဒနန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ, အဝိဇ္ဇာယ ပဘေဒနသင်္ခါတံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမံ အရဟတ္တဖလမေဝ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဟာနန္တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ အရဟတ္တဖလမေဝ ပကာသိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា 'upekkhāsatisaṃsuddhaṃ' សេចក្តីថា ស្អាតបរិសុទ្ធដោយឧបេក្ខានិងសតិដែលកើតឡើងក្នុងចតុត្ថជ្ឈានផល។ ក្នុងពាក្យថា 'dhammatakkapurejavaṃ' នេះ សម្មាសង្កប្បៈ ហៅថា ធម្មតក្កៈ សម្មាសង្កប្បៈនោះជាខាងដើម ជាខាងមុខ ជាប្រធាន នៃអញ្ញាវិមោក្ខនោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ធម្មតក្កបុរេជវៈ (មានធម្មតក្កៈជាប្រធាន)។ សំដៅយកធម៌ដែលមានធម្មតក្កបុរេជវៈនោះ។ ពាក្យថា 'aññāvimokkhaṃ' សេចក្តីថា វិមោក្ខដែលកើតឡើងក្នុងទីបំផុតនៃអញ្ញិន្ទ្រិយ ម្យ៉ាងទៀត វិមោក្ខព្រោះការដឹងច្បាស់ ឈ្មោះថា អញ្ញាវិមោក្ខ សេចក្តីថា បញ្ញាវិមុត្តិ។ ពាក្យថា 'avijjāya pabhedanaṃ' សេចក្តីថា សំដៅយកតែអរហត្តផលដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះកើតឡើងក្នុងទីបំផុតនៃមគ្គដែលបំផ្លាញអវិជ្ជា ឬព្រោះកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវព្រះនិព្វានដែលហៅថាការបំផ្លាញអវិជ្ជា។ គប្បីជ្រាបថា ដោយបទទាំងឡាយមាន 'pahānaṃ' ជាដើមទាំងអស់នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងតែអរហត្តផលប៉ុណ្ណោះ។

၄. နိဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការពន្យល់សេចក្តីក្នុងនិទានសូត្រ (និទានសូត្រវណ្ណនា)

၃၄. စတုတ္ထေ နိဒါနာနီတိ ကာရဏာနိ. ကမ္မာနန္တိ ဝဋ္ဋဂါမိကမ္မာနံ. လောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယာတိ လုဗ္ဘနပလုဗ္ဘနသဘာဝေါ လောဘော ဝဋ္ဋဂါမိကမ္မာနံ သမုဒယာယ ပိဏ္ဍကရဏတ္ထာယ နိဒါနံ ကာရဏံ ပစ္စယောတိ အတ္ထော. ဒေါသောတိ ဒုဿနပဒုဿနသဘာဝေါ ဒေါသော. မောဟောတိ မုယှနပမုယှနသဘာဝေါ မောဟော.

៣៤. ក្នុងសូត្រទីបួន ពាក្យថា 'nidānāni' សេចក្តីថា ហេតុទាំងឡាយ។ ពាក្យថា 'kammānaṃ' សេចក្តីថា នៃកម្មទាំងឡាយដែលនាំទៅកាន់វដ្តៈ។ ពាក្យថា 'lobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāya' សេចក្តីថា លោភៈដែលមានសភាវៈជាប់ជំពាក់ និងជាប់ជំពាក់ខ្លាំង ជាហេតុ ជាបច្ច័យ ដើម្បីការកើតឡើង ដើម្បីការប្រមូលផ្តុំនៃកម្មទាំងឡាយដែលនាំទៅកាន់វដ្តៈ នេះជាអត្ថក្នុងពាក្យនេះ。 ពាក្យថា 'doso' សេចក្តីថា ទោសៈដែលមានសភាវៈប្រទូស្ត និងប្រទូស្តខ្លាំង។ ពាក្យថា 'moho' សេចក្តីថា មោហៈដែលមានសភាវៈវង្វេង និងវង្វេងខ្លាំង។

လောဘပကတန္တိ လောဘေန ပကတံ, လောဘာဘိဘူတေန လုဒ္ဓေန ဟုတွာ ကတကမ္မန္တိ အတ္ထော. လောဘတော ဇာတန္တိ လောဘဇံ. လောဘော နိဒါနမဿာတိ လောဘနိဒါနံ. လောဘော သမုဒယော အဿာတိ လောဘသမုဒယံ. သမုဒယောတိ ပစ္စယော, လောဘပစ္စယန္တိ အတ္ထော. ယတ္ထဿ အတ္တဘာဝေါ နိဗ္ဗတ္တတီတိ ယသ္မိံ ဌာနေ အဿ လောဘဇကမ္မဝတော ပုဂ္ဂလဿ အတ္တဘာဝေါ နိဗ္ဗတ္တတိ, ခန္ဓာ ပါတုဘဝန္တိ. တတ္ထ တံ ကမ္မံ ဝိပစ္စတီတိ တေသု ခန္ဓေသု တံ ကမ္မံ ဝိပစ္စတိ. ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေတိအာဒိ ယသ္မာ တံ ကမ္မံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဝါ ဟောတိ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ ဝါ အပရပရိယာယဝေဒနီယံ ဝါ, တသ္မာ တံ ပဘေဒံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា 'lobhapakataṃ' សេចក្តីថា កម្មដែលធ្វើដោយលោភៈ សេចក្តីថា កម្មដែលបុគ្គលត្រូវលោភៈគ្របសង្កត់ហើយ ជាអ្នកលោភលន់ហើយធ្វើ។ កម្មដែលកើតអំពីលោភៈ ឈ្មោះថា 'lobhaja' (លោភជៈ)។ កម្មដែលមានលោភៈជាហេតុ ឈ្មោះថា 'lobhanidāna' (លោភនិទាន)។ កម្មដែលមានលោភៈជាការកើតឡើង ឈ្មោះថា 'lobhasamudaya' (លោភសមុទយៈ)។ ពាក្យថា 'samudayo' សេចក្តីថា បច្ច័យ សេចក្តីថា មានលោភៈជាបច្ច័យ។ ពាក្យថា 'yatthassa attabhāvo nibbattati' សេចក្តីថា ក្នុងទីណាដែលអត្តភាពរបស់បុគ្គលអ្នកមានកម្មកើតអំពីលោភៈនោះកើតឡើង គឺខន្ធទាំងឡាយប្រាកដឡើង។ ពាក្យថា 'tattha taṃ kammaṃ vipaccati' សេចក្តីថា កម្មនោះរមែងឲ្យផលក្នុងខន្ធទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា 'diṭṭhe vā dhamme' ជាដើម ព្រោះថាកម្មនោះរមែងជាទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្មខ្លះ ឧបបជ្ជវេទនីយកម្មខ្លះ អបរាបរិយវេទនីយកម្មខ្លះ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ដើម្បីសម្តែងនូវការបែងចែកកម្មនោះ។ សូម្បីក្នុងកម្មពីរដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។

အခဏ္ဍာနီတိ [Pg.104] အဘိန္နာနိ. အပူတီနီတိ ပူတိဘာဝေန အဗီဇတ္တံ အပ္ပတ္တာနိ. အဝါတာတပဟတာနီတိ န ဝါတေန န စ အာတပေန ဟတာနိ. သာရာဒါနီတိ ဂဟိတသာရာနိ သာရဝန္တာနိ န နိဿာရာနိ. သုခသယိတာနီတိ သန္နိစယဘာဝေန သုခံ သယိတာနိ. သုခေတ္တေတိ မဏ္ဍခေတ္တေ. သုပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာတိ နင်္ဂလကသနေန စေဝ အဋ္ဌဒန္တကေန စ သုဋ္ဌု ပရိကမ္မကတာယ ခေတ္တဘူမိယာ. နိက္ခိတ္တာနီတိ ဌပိတာနိ ရောပိတာနိ. အနုပ္ပဝေစ္ဆေယျာတိ အနုပ္ပဝေသေယျ. ဝုဒ္ဓိန္တိအာဒီသု ဥဒ္ဓဂ္ဂမနေန ဝုဒ္ဓိံ, ဟေဋ္ဌာ မူလပ္ပတိဋ္ဌာနေန ဝိရူဠှိံ, သမန္တာ ဝိတ္ထာရိကဘာဝေန ဝေပုလ္လံ.

ពាក្យថា Akhaṇḍāni សេចក្តីថា មិនបាក់មិនបែក (abhinnāni)។ ពាក្យថា Apūtīni សេចក្តីថា មិនដល់នូវភាពជាពូជឥតផល ដោយសារភាពស្អុយរលួយ (apūtibhāvena abījattaṃ appattāni)។ ពាក្យថា Avātātapahatāni សេចក្តីថា មិនត្រូវខ្យល់ និងមិនត្រូវកំដៅថ្ងៃបំផ្លាញ (na vātena na ca ātapena hatāni)។ ពាក្យថា Sārādāni សេចក្តីថា គ្រាប់ធញ្ញជាតិដែលកាន់យកនូវខ្លឹម មានខ្លឹម មិនមែនជាគ្មានខ្លឹមឡើយ (gahitasārāni sāravantāni na nissārāni)។ ពាក្យថា Sukhasayitāni សេចក្តីថា ដែលគេរក្សាទុកជាសុខ ដោយការសន្សំទុកល្អ (sannicayabhāvena sukhaṃ sayitāni)។ ពាក្យថា Sukhette សេចក្តីថា ក្នុងស្រែដ៏ថ្លាស្អាត (maṇḍakhette)។ ពាក្យថា Suparikammakatāya bhūmiyā សេចក្តីថា ក្នុងដីស្រែដែលគេធ្វើការរៀបចំទុកយ៉ាងល្អ ដោយការភ្ជួររាស់ និងដោយការរាស់ដោយឈើរាស់មានធ្មេញប្រាំបី (naṅgalakasanena ceva aṭṭhadantakena ca suṭṭhu parikammakatāya khettabhūmiyā)។ ពាក្យថា Nikkhittāni សេចក្តីថា ដែលគេកប់ទុក ឬដាំដុះ (ṭhapitāni ropitāni)។ ពាក្យថា Anuppaveccheyya សេចក្តីថា គប្បីបញ្ចូលទៅ (anuppaveseyya)។ ក្នុងពាក្យថា Vuddhi ជាដើម ការលូតលាស់ឡើងលើ ឈ្មោះថា វុទ្ធិ (សេចក្តីចម្រើន), ការដុះឫសទៅខាងក្រោម ឈ្មោះថា វិរូឡ្ហិ (សេចក្តីលូតលាស់), ការផ្សាយទៅជុំវិញដោយភាពធំទូលាយ ឈ្មោះថា វេបុល្លៈ (សេចក្តីដុះដាល)។

ယံ ပနေတ္ထ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေတိအာဒိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ အသမ္မောဟတ္ထံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကမ္မဝိဘတ္တိ နာမ ကထေတဗ္ဗာ. သုတ္တန္တိကပရိယာယေန ဟိ ဧကာဒသ ကမ္မာနိ ဝိဘတ္တာနိ. သေယျထိဒံ – ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ အပရပရိယာယဝေဒနီယံ, ယဂ္ဂရုကံ ယဗ္ဗဟုလံ ယဒါသန္နံ ကဋတ္တာ ဝါ ပန ကမ္မံ, ဇနကံ ဥပတ္ထမ္ဘကံ ဥပပီဠကံ ဥပဃာတကန္တိ. တတ္ထ ဧကဇဝနဝီထိယံ သတ္တသု စိတ္တေသု ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ ပဌမဇဝနစေတနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကမ္မံ နာမ. တံ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒေတိ ကာကဝဠိယပုဏ္ဏသေဋ္ဌီနံ ဝိယ ကုသလံ, နန္ဒယက္ခနန္ဒမာဏဝကနန္ဒဂေါဃာတကကောကာလိယသုပ္ပဗုဒ္ဓဒေဝဒတ္တစိဉ္စမာဏဝိကာနံ ဝိယ စ အကုသလံ. တထာ အသက္ကောန္တံ ပန အဟောသိကမ္မံ နာမ ဟောတိ, အဝိပါကံ သမ္ပဇ္ဇတိ. တံ မိဂလုဒ္ဒကောပမာယ သာဓေတဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ မိဂလုဒ္ဒကေန မိဂံ ဒိသွာ ဓနုံ အာကဍ္ဎိတွာ ခိတ္တော သရော သစေ န ဝိရဇ္ဈတိ, တံ မိဂံ တတ္ထေဝ ပါတေတိ, အထ နံ မိဂလုဒ္ဒကော နိစ္စမ္မံ ကတွာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆေတွာ မံသံ အာဒါယ ပုတ္တဒါရံ တောသေန္တော ဂစ္ဆတိ. သစေ ပန ဝိရဇ္ဈတိ, မိဂေါ ပလာယိတွာ ပုန တံ ဒိသံ န ဩလောကေတိ. ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သရဿ အဝိရဇ္ဈိတွာ မိဂဝိဇ္ဈနံ ဝိယ ဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဿ ကမ္မဿ ဝိပါကဝါရပဋိလာဘော, အဝိဇ္ဈနံ ဝိယ အဝိပါကဘာဝါယ သမ္ပဇ္ဇနန္တိ.

បណ្តាពាក្យទាំងនោះ ពាក្យណាដែលពោលទុកក្នុងសូត្រទី៤ នេះថា diṭṭhe vā dhamme ជាដើម ក្នុងទីនោះ ដើម្បីកុំឲ្យមានសេចក្តីវង្វេង គប្បីពោលនូវការចែកកម្ម (កម្មវិភត្តិ)។ ព្រោះថាក្នុងសូត្រនេះ កម្ម ១១ យ៉ាង ត្រូវបានចែកទុកដោយវិធីនៃព្រះសូត្រ។ កម្ម ១១ យ៉ាងនោះគឺ៖ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម (កម្មឲ្យផលក្នុងជាតិបច្ចុប្បន្ន) ឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម (កម្មឲ្យផលក្នុងជាតិបន្ទាប់) អបរាបរិយាយវេទនីយកម្ម (កម្មឲ្យផលក្នុងជាតិបន្តបន្ទាប់ទៅ) យគរុកកម្ម (កម្មធ្ងន់) យព្ពហុលកម្ម (កម្មដែលធ្វើរឿយៗ) យទាសន្នកម្ម (កម្មដែលធ្វើក្នុងពេលជិតស្លាប់) កដត្តាកម្ម (កម្មដែលធ្វើដោយចេតនាខ្សោយ ឬកម្មដែលធ្លាប់ធ្វើ) ជនកកម្ម (កម្មនាំឲ្យចាប់បដិសន្ធិ) ឧបត្ថម្ភកកម្ម (កម្មជួយឧបត្ថម្ភ) ឧបបីឡកកម្ម (កម្មបៀតបៀន) ឧបឃាតកកម្ម (កម្មកាត់ផ្តាច់)។ បណ្តាកម្មទាំងនោះ ចេតនាក្នុងបឋមជវនៈ ក្នុងចិត្តទាំង ៧ នៃជវនវិថីតែមួយ ទោះជាកុសលក្តី អកុសលក្តី ហៅថា ទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម។ កម្មនោះ តែងឲ្យផលក្នុងអត្តភាពនេះឯង ដូចជាកុសលកម្មរបស់កុដុម្ពិកៈឈ្មោះ កាកវលិយៈ និងសេដ្ឋីឈ្មោះ បុណ្ណៈ និងដូចជាអកុសលកម្មរបស់យក្សឈ្មោះ នន្ទៈ, មាណពឈ្មោះ នន្ទៈ, នាយគោឃាតកៈឈ្មោះ នន្ទៈ, ព្រះកោកាលិកៈ, ព្រះសុប្បពុទ្ធៈ, ព្រះទេវទត្ត និងនាងចិញ្ចមាណវិកា។ ប៉ុន្តែ កាលបើមិនអាចឲ្យផលបាន ក៏ក្លាយជាអហោសិកម្ម គឺមិនមានការឲ្យផលឡើយ។ កម្មនោះ គប្បីសម្រេចដោយឧបមាដូចជាព្រានព្រៃបរបាញ់សត្វ។ ដូចជាព្រានព្រៃ ឃើញម្រឹគហើយ ទាញធ្នូបាញ់ទៅ ប្រសិនបើព្រួញមិនភ្លាត់ (មិនខុស) តែងធ្វើម្រឹគនោះឲ្យដួលចុះក្នុងទីនោះឯង បន្ទាប់មក ព្រានព្រៃនោះក៏បកស្បែកម្រឹគនោះ កាត់ជាកង់ៗ យកសាច់ទៅ ធ្វើប្រពន្ធកូនឲ្យត្រេកអរ ដើរទៅ។ ប្រសិនបើព្រួញភ្លាត់ (ខុស) ម្រឹគនោះក៏រត់ទៅ មិនក្រឡេកមើលទិសនោះទៀតឡើយ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីឧបមេយ្យនេះយ៉ាងនេះ។ ការទទួលបាននូវវារៈនៃការឲ្យផលនៃទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការបាញ់ត្រូវម្រឹគដោយមិនភ្លាត់នៃព្រួញ, ការសម្រេចនូវភាពជាមិនឲ្យផល (អហោសិកម្ម) គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការបាញ់ខុស (មិនត្រូវម្រឹគ)។

အတ္ထသာဓိကာ ပန သတ္တမဇဝနစေတနာ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကမ္မံ နာမ. တံ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒေတိ. တံ ပနေတံ ကုသလပက္ခေ အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသေန, အကုသလပက္ခေ ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ဧကာယ သမာပတ္တိယာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တတိ. ပဉ္စန္နမ္ပိ အာနန္တရိယာနံ ကတ္တာ ဧကေန ကမ္မေန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ, သေသသမာပတ္တိယော [Pg.105] စ ကမ္မာနိ စ အဟောသိကမ္မဘာဝံယေဝ အာပဇ္ဇန္တိ, အဝိပါကာနိ ဟောန္တိ. အယမ္ပိ အတ္ထော ပုရိမဥပမာယယေဝ ဒီပေတဗ္ဗော.

ចំណែកឯចេតនាក្នុងសត្តមជវនៈ ដែលសម្រេចនូវប្រយោជន៍ ឈ្មោះថា ឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម។ កម្មនោះ តែងឲ្យផលក្នុងអត្តភាពបន្ទាប់ (ជាតិបន្ទាប់)។ ឧបបជ្ជវេទនីយកម្មនោះ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃសមាបត្តិ ៨ ក្នុងចំណែកកុសល និងដោយអំណាចនៃអានន្តរិយកម្ម ៥ ក្នុងចំណែកអកុសល។ បណ្តាជនទាំងនោះ អ្នកបានសមាបត្តិ ៨ តែងទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក ដោយសមាបត្តិណាមួយ, ចំណែកអ្នកធ្វើអានន្តរិយកម្មទាំង ៥ តែងទៅកើតក្នុងនរក ដោយកម្មណាមួយ, សមាបត្តិដែលសេសសល់ និងអានន្តរិយកម្មដែលសេសសល់ តែងដល់នូវភាពជាអហោសិកម្មប៉ុណ្ណោះ គឺមិនឲ្យផលឡើយ។ សេចក្តីនេះ ក៏គប្បីពន្យល់ដោយឧបមាខាងដើមនោះឯង។

ဥဘိန္နံ အန္တရေ ပန ပဉ္စဇဝနစေတနာ အပရပရိယာယဝေဒနီယကမ္မံ နာမ. တံ အနာဂတေ ယဒါ ဩကာသံ လဘတိ, တဒါ ဝိပါကံ ဒေတိ. သတိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ အဟောသိကမ္မံ နာမ န ဟောတိ. တံ သဗ္ဗံ သုနခလုဒ္ဒကေန ဒီပေတဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ သုနခလုဒ္ဒကေန မိဂံ ဒိသွာ သုနခေါ ဝိဿဇ္ဇိတော မိဂံ အနုဗန္ဓိတွာ ယသ္မိံ ဌာနေ ပါပုဏာတိ, တသ္မိံ ယေဝ ဍံသတိ; ဧဝမေဝံ ဣဒံ ကမ္မံ ယသ္မိံ ဌာနေ ဩကာသံ လဘတိ, တသ္မိံယေဝ ဝိပါကံ ဒေတိ, တေန မုတ္တော သတ္တော နာမ နတ္ထိ.

ចំណែកឯចេតនាក្នុងជវនៈទាំង ៥ ក្នុងចន្លោះនៃជវនៈទាំងពីរ (បឋមជវនៈ និងសត្តមជវនៈ) ឈ្មោះថា អបរាបរិយាយវេទនីយកម្ម។ កម្មនោះ កាលបើបានឱកាសក្នុងអនាគត តែងឲ្យផលក្នុងពេលនោះ។ កាលបើការអន្ទោលទៅក្នុងសង្សារវដ្តនៅតែមាន កម្មនេះមិនដែលឈ្មោះថាជាអហោសិកម្មឡើយ។ សេចក្តីទាំងអស់នោះ គប្បីពន្យល់ដោយឧបមាអំពីព្រានឆ្កែ។ ដូចជាព្រានឆ្កែ ឃើញម្រឹគហើយ លែងឆ្កែទៅ ឆ្កែនោះដេញតាមម្រឹគ ទាន់ក្នុងទីណា ក៏ខាំក្នុងទីនោះឯង យ៉ាងណាមិញ កម្មនេះក៏យ៉ាងនោះដែរ បានឱកាសក្នុងទីណា ក៏ឲ្យផលក្នុងទីនោះឯង សត្វដែលរួចផុតពីកម្មនោះ មិនដែលមានឡើយ។

ကုသလာကုသလေသု ပန ဂရုကာဂရုကေသု ယံ ဂရုကံ ဟောတိ, တံ ယဂ္ဂရုကံ နာမ. တဒေတံ ကုသလပက္ခေ မဟဂ္ဂတကမ္မံ, အကုသလပက္ခေ ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မိံ သတိ သေသာနိ ကုသလာနိ ဝါ အကုသလာနိ ဝါ ဝိပစ္စိတုံ န သက္ကောန္တိ, တဒေဝ ဒုဝိဓမ္ပိ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ. ယထာ ဟိ သာသပပ္ပမာဏာပိ သက္ခရာ ဝါ အယဂုဠိကာ ဝါ ဥဒကရဟဒေ ပက္ခိတ္တာ ဥဒကပိဋ္ဌေ ဥပ္လဝိတုံ န သက္ကောတိ, ဟေဋ္ဌာဝ ပဝိသတိ; ဧဝမေဝ ကုသလေပိ အကုသလေပိ ယံ ဂရုကံ, တဒေဝ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆတိ.

ចំណែកក្នុងបណ្តាកុសលកម្ម និងអកុសលកម្ម ទាំងធ្ងន់ និងមិនធ្ងន់ កម្មណាដែលធ្ងន់ កម្មនោះឈ្មោះថា យគរុកកម្ម (គរុកកម្ម)។ គរុកកម្មនោះ គប្បីជ្រាបថា ជាមហគ្គតកម្ម ក្នុងចំណែកកុសល និងជាអានន្តរិយកម្ម ៥ ក្នុងចំណែកអកុសល។ កាលបើគរុកកម្មនោះមានហើយ កុសលកម្ម ឬអកុសលកម្មដែលសេសសល់ មិនអាចឲ្យផលបានឡើយ មានតែគរុកកម្មទាំងពីរយ៉ាងនោះឯង តែងឲ្យបដិសន្ធិ។ ដូចជាគ្រួសក្តី ដុំដែកក្តី សូម្បីមានទំហំប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ ដែលគេបោះទៅក្នុងស្រះទឹក មិនអាចអណ្តែតលើផ្ទៃទឹកបានឡើយ តែងតែលិចចុះទៅខាងក្រោមប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ ក្នុងកុសលក្តី អកុសលក្តី កម្មណាដែលធ្ងន់ កម្មនោះឯងតែងចាប់យក (នាំសត្វទៅកាន់បដិសន្ធិ) យ៉ាងនោះដែរ។

ကုသလာကုသလေသု ပန ယံ ဗဟုလံ ဟောတိ, တံ ယဗ္ဗဟုလံ နာမ. တံ ဒီဃရတ္တံ လဒ္ဓါသေဝနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ဝါ ဗလဝကုသလကမ္မေသု သောမနဿကရံ, အကုသလကမ္မေသု သန္တာပကရံ, ဧတံ ယဗ္ဗဟုလံ နာမ. တဒေတံ ယထာ နာမ ဒွီသု မလ္လေသု ယုဒ္ဓဘူမိံ ဩတိဏ္ဏေသု ယော ဗလဝါ, သော ဣတရံ ပါတေတွာ ဂစ္ဆတိ; ဧဝမေဝ ဣတရံ ဒုဗ္ဗလကမ္မံ အဝတ္ထရိတွာ ယံ အာသေဝနဝသေန ဝါ ဗဟုလံ, အာသန္နဝသေန ဝါ ဗလဝံ, တံ ဝိပါကံ ဒေတိ, ဒုဋ္ဌဂါမဏိအဘယရညော ကမ္မံ ဝိယ.

ចំណែកក្នុងបណ្តាកុសលកម្ម និងអកុសលកម្ម កម្មណាដែលធ្វើរឿយៗ កម្មនោះឈ្មោះថា យព្ពហុលកម្ម (ពហុលកម្ម)។ ពហុលកម្មនោះ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃការសេពគប់ (ការធ្វើរឿយៗ) ដែលបានសន្សំទុកអស់កាលជាយូរអង្វែង។ មួយវិញទៀត កម្មណាដែលធ្វើឲ្យកើតសោមនស្ស ក្នុងបណ្តាកុសលកម្មដ៏មានកម្លាំង ឬកម្មណាដែលធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយ ក្នុងបណ្តាអកុសលកម្ម កម្មនេះក៏ឈ្មោះថា យព្ពហុលកម្ម ដែរ។ ពហុលកម្មនោះ ប្រៀបដូចជាអ្នកចំបាប់ពីរនាក់ ចុះទៅកាន់ទីលានប្រយុទ្ធ អ្នកណាមានកម្លាំងខ្លាំង តែងតែផ្តួលអ្នកម្ខាងទៀត ហើយដើរទៅ យ៉ាងណាមិញ កម្មណាដែលធ្វើរឿយៗដោយអំណាចនៃការសេពគប់ក្តី ឬមានកម្លាំងដោយអំណាចនៃកម្មជិតស្លាប់ (អាសន្នកម្ម) ក្តី តែងតែសង្កត់សង្កិននូវកម្មដ៏ទន់ខ្សោយដទៃទៀត ហើយឲ្យផល ដូចជាកម្មរបស់ព្រះបាទទុដ្ឋគាមណីអភ័យ យ៉ាងនោះដែរ។

သော ကိရ စူဠင်္ဂဏိယယုဒ္ဓေ ပရာဇိတော ဝဠဝံ အာရုယှ ပလာယိ. တဿ စူဠုပဋ္ဌာကော တိဿာမစ္စော နာမ ဧကကောဝ ပစ္ဆတော အဟောသိ. သော ဧကံ အဋဝိံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နော ဇိဃစ္ဆာယ ဗာဓယမာနာယ – ‘‘ဘာတိက တိဿ, အတိဝိယ နော ဇိဃစ္ဆာ ဗာဓတိ, ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ အာဟ[Pg.106]. အတ္ထိ, ဒေဝ, မယာ သာဋကန္တရေ ဌပေတွာ ဧကံ သုဝဏ္ဏသရကဘတ္တံ အာဘတန္တိ. တေန ဟိ အာဟရာတိ. သော နီဟရိတွာ ရညော ပုရတော ဌပေသိ. ရာဇာ ဒိသွာ, ‘‘တာတ, စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ကရောဟီ’’တိ အာဟ. မယံ တယော ဇနာ, ကသ္မာ ဒေဝေါ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ကာရယတီတိ? ဘာတိက တိဿ, ယတော ပဋ္ဌာယ အဟံ အတ္တာနံ သရာမိ, န မေ အယျာနံ အဒတွာ အာဟာရော ပရိဘုတ္တပုဗ္ဗော အတ္ထိ, သွာဟံ အဇ္ဇပိ အဒတွာ န ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီတိ. သော စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ. ရာဇာ ‘‘ကာလံ ဃောသေဟီ’’တိ အာဟ. ဆဍ္ဍိတာရညေ ကုတော, အယျေ, လဘိဿာမ ဒေဝါတိ. ‘‘နာယံ တဝ ဘာရော. သစေ မမ သဒ္ဓါ အတ္ထိ, အယျေ, လဘိဿာမ, ဝိဿတ္ထော ကာလံ ဃောသေဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ကာလော, ဘန္တေ, ကာလော, ဘန္တေ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဃောသေသိ.

ឮថា ព្រះរាជានោះ ចាញ់សង្គ្រាមក្នុងសមរភូមិចូឡង្គណីយ ក៏ឡើងជិះសេះញីរត់គេចខ្លួនទៅ។ អាមាត្យរបស់ព្រះអង្គឈ្មោះ តិស្សៈ ដែលជាអ្នកបម្រើជិតដិត បានដើរតាមពីក្រោយតែម្នាក់ឯងគត់។ ព្រះរាជានោះ ចូលទៅគង់ក្នុងព្រៃមួយ កាលបើការស្រេកឃ្លាន bādhayamānāya (បៀតបៀនខ្លាំង) ក៏មានព្រះរាជឱង្ការថា៖ «នែតិស្សៈជាប្អូន ការស្រេកឃ្លានបៀតបៀនយើងខ្លាំងណាស់ តើយើងនឹងត្រូវធ្វើដូចម្តេច?»។ អាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ មានភត្តមួយចំណែកក្នុងពានមាស ដែលទូលព្រះបង្គំលាក់ទុកក្នុងចន្លោះផ្នត់សំពត់ យកមកជាមួយដែរ»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា៖ «បើដូច្នោះ ចូរយកមកចុះ»។ អាមាត្យក៏យកភត្តនោះចេញមកដាក់នៅចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទតឃើញហើយ ក៏មានព្រះរាជឱង្ការថា៖ «នែអ្នក ចូរចែកភត្តនេះជា ៤ ចំណែកចុះ»។ អាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា៖ «យើងមានគ្នាតែ ៣ នាក់ ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គឲ្យចែកជា ៤ ចំណែក?»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា៖ «នែតិស្សៈជាប្អូន ចាប់តាំងពីយើងដឹងក្តីមក អាហារដែលយើងមិនបានប្រគេនដល់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ (ព្រះសង្ឃ) ហើយបរិភោគមុន មិនដែលធ្លាប់មានឡើយ សូម្បីតែថ្ងៃនេះ យើងក៏មិនបរិភោគដោយមិនបានប្រគេននោះដែរ»។ អាមាត្យនោះ ក៏ចែកភត្តជា ៤ ចំណែក។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា៖ «ចូរប្រកាសភត្តកាលចុះ»។ អាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ក្នុងព្រៃស្ងាត់ដែលគេបោះបង់ចោលបែបនេះ តើយើងនឹងរកព្រះគុណម្ចាស់ពីណាបាន?»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា៖ «នេះមិនមែនជាភារៈរបស់អ្នកឡើយ ប្រសិនបើសទ្ធារបស់យើងនៅមាន យើងមុខជានឹងបានជួបព្រះគុណម្ចាស់ជាមិនខាន ចូរអ្នកទុកចិត្តចុះ ហើយប្រកាសភត្តកាលទៅ»។ អាមាត្យនោះ ក៏ប្រកាសឡើង ៣ ដងថា៖ «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ដល់ពេលហើយ ព្រះករុណា! បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ដល់ពេលហើយ ព្រះករុណា!»។

အထဿ ဗောဓိမာတုမဟာတိဿတ္ထေရော တံ သဒ္ဒံ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ သုတွာ ‘ကတ္ထာယံ သဒ္ဒေါ’တိ တံ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘အဇ္ဇ ဒုဋ္ဌဂါမဏိအဘယမဟာရာဇာ ယုဒ္ဓပရာဇိတော အဋဝိံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နော ဧကံ သရကဘတ္တံ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ကာရေတွာ ‘ဧကကောဝ န ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီ’တိ ကာလံ ဃောသာပေသီ’’တိ ဉတွာ ‘‘အဇ္ဇ မယာ ရညော သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မနောဂတိယာ အာဂန္တွာ ရညော ပုရတော အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ‘‘ပဿ, ဘာတိက, တိဿာ’’တိ ဝတွာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပတ္တံ, ဘန္တေ, ဒေထာ’’တိ အာဟ. ထေရော ပတ္တံ နီဟရိ. ရာဇာ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသေန သဒ္ဓိံ ထေရဿ ကောဋ္ဌာသံ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, အာဟာရပရိဿယော နာမ မာ ကဒါစိ ဟောတူ’’တိ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. တိဿာမစ္စောပိ ‘‘မမ အယျပုတ္တေ ပဿန္တေ ဘုဉ္ဇိတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသံ ထေရဿေဝ ပတ္တေ အာကိရိ. ဝဠဝါပိ စိန္တေသိ – ‘‘မယှမ္ပိ ကောဋ္ဌာသံ ထေရဿေဝ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ရာဇာ ဝဠဝံ ဩလောကေတွာ ‘‘အယမ္ပိ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသံ ထေရဿေဝ ပတ္တေ ပက္ခိပနံ ပစ္စာသီသတီ’’တိ ဉတွာ တမ္ပိ တတ္ထေဝ ပက္ခိပိတွာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ဥယျောဇေသိ. ထေရော တံ ဘတ္တံ အာဒါယ ဂန္တွာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုသံဃဿ အာလောပသင်္ခေပေန အဒါသိ.

គ្រានោះ ព្រះពោធិមាតុមហាតិស្សត្ថេរ បានឮសំឡេងប្រកាសនោះ ដោយទិព្វសោតធាតុ ក៏ពិចារណាថា៖ «សំឡេងនេះមកពីណា?» កាលបើលោកពិចារណាក៏ដឹងថា៖ «ថ្ងៃនេះ ព្រះបាទទុដ្ឋគាមណីអភ័យមហារាជ ចាញ់សង្គ្រាម ចូលទៅគង់ក្នុងព្រៃ ចែកភត្តមួយពានជា ៤ ចំណែក ហើយគិតថា "យើងម្នាក់ឯងនឹងមិនបរិភោគឡើយ" ទើបឲ្យគេប្រកាសភត្តកាល» លោកដឹងដូច្នោះហើយ ក៏គិតថា៖ «ថ្ងៃនេះ គួរតែយើងទៅធ្វើការសង្គ្រោះដល់ព្រះរាជា» លោកក៏និមិត្តមកដោយល្បឿននៃចិត្ត មកឈរនៅចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទតឃើញហើយ ក៏មានព្រះរាជហឫទ័យជ្រះថ្លា មានព្រះរាជឱង្ការថា៖ «នែតិស្សៈជាប្អូន ចូរមើលចុះ!» រួចថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈ ហើយក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមប្រោសប្រគល់សបិតមក»។ ព្រះថេរៈក៏យកសបិតចេញមក។ ព្រះរាជាយកចំណែករបស់ព្រះអង្គ រួមជាមួយចំណែករបស់ព្រះថេរៈ ចាក់បញ្ចូលទៅក្នុងសបិត ហើយក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមកុំឲ្យសេចក្តីលំបាកព្រោះតែអាហារ កើតមានដល់ទូលព្រះបង្គំក្នុងកាលណាៗឡើយ» រួចថ្វាយបង្គំហើយឈរនៅ។ ចំណែកអាមាត្យតិស្សៈ ក៏គិតថា៖ «កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំ កំពុងទតមើល ខ្ញុំមិនអាចបរិភោគបានឡើយ» ក៏ចាក់ចំណែករបស់ខ្លួនប្រគេនទៅក្នុងសបិតរបស់ព្រះថេរៈដែរ។ សូម្បីតែសេះញី ក៏គិតថា៖ «គួរតែយើងប្រគេនចំណែករបស់យើង ដល់ព្រះថេរៈដែរ»។ ព្រះរាជាទតមើលសេះញី ក៏ជ្រាបថា៖ «សូម្បីតែសេះញីនេះ ក៏ប្រាថ្នាចង់ប្រគេនចំណែករបស់ខ្លួន ទៅក្នុងសបិតរបស់ព្រះថេរៈដែរ» ទើបយកចំណែករបស់វាចាក់បញ្ចូលទៅក្នុងសបិតនោះដែរ រួចថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈ ហើយជូនដំណើរលោកត្រឡប់ទៅវិញ។ ព្រះថេរៈនាំយកភត្តនោះទៅ ចែកប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃតាំងពីព្រះសង្ឃថ្នាក់លើចុះមក ដោយការបែងចែកជាពំនូតតូចៗ។

ရာဇာပိ စိန္တေသိ – ‘‘အတိဝိယမှာ ဇိဃစ္ဆိတာ, သာဓု ဝတဿ သစေ အတိရေကဘတ္တသိတ္ထာနိ ပဟိဏေယျာ’’တိ. ထေရော ရညော စိတ္တံ ဉတွာ အတိရေကဘတ္တံ [Pg.107] ဧတေသံ ယာပနမတ္တံ ကတွာ ပတ္တံ အာကာသေ ခိပိ, ပတ္တော အာဂန္တွာ ရညော ဟတ္ထေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဘတ္တံ တိဏ္ဏမ္ပိ ဇနာနံ ယာဝဒတ္ထံ အဟောသိ. အထ ရာဇာ ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ‘‘တုစ္ဆပတ္တံ န ပေသိဿာမီ’’တိ ဥတ္တရိသာဋကံ မောစေတွာ ဥဒကံ ပုဉ္ဆိတွာ သာဋကံ ပတ္တေ ဌပေတွာ ‘‘ပတ္တော ဂန္တွာ မမ အယျဿ ဟတ္ထေ ပတိဋ္ဌာတူ’’တိ အာကာသေ ခိပိ. ပတ္တော ဂန္တွာ ထေရဿ ဟတ္ထေ ပတိဋ္ဌာသိ.

ព្រះរាជាក៏ទ្រង់ព្រះចិន្តាថា៖ «យើងទាំងឡាយឃ្លានខ្លាំងណាស់ ប្រសិនបើព្រះថេរៈផ្ញើភត្តដែលសេសសល់មកវិញ នោះជាការល្អណាស់តើ»។ ព្រះថេរៈដឹងព្រះតម្រិះរបស់ព្រះរាជាហើយ ក៏ទុកភត្តដែលសេសសល់ល្មមតែចម្អែតក្រពះដល់ជនទាំង ៣ នាក់នោះ រួចបោះសបិតទៅលើអាកាស សបិតក៏ហោះមកសណ្ឋិតលើព្រះហស្តរបស់ព្រះរាជា។ ភត្តនោះ ក៏បានគ្រប់គ្រាន់តាមតម្រូវការរបស់ជនទាំង ៣ នាក់។ បន្ទាប់មក ព្រះរាជាលាងសបិតរួច ទ្រង់ព្រះចិន្តាថា៖ «យើងនឹងមិនបញ្ជូនសបិតទទេត្រឡប់ទៅវិញឡើយ» ក៏ដោះសំពត់ស្បៃស្មាខាងលើ ជូតទឹកសបិតឲ្យស្ងួត រួចដាក់សំពត់នោះទៅក្នុងសបិត ហើយអធិដ្ឋានថា៖ «សូមឲ្យសបិតនេះ ហោះទៅសណ្ឋិតលើដៃរបស់ព្រះគុណម្ចាស់នៃយើងចុះ» រួចបោះសបិតទៅលើអាកាស។ សបិតក៏ហោះទៅសណ្ឋិតលើដៃរបស់ព្រះថេរៈវិញ។

အပရဘာဂေ ရညော တထာဂတဿ သရီရဓာတူနံ အဋ္ဌမဘာဂံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဝီသရတနသတိကံ မဟာစေတိယံ ကာရေန္တဿ အပရိနိဋ္ဌိတေယေဝ စေတိယေ ကာလကိရိယာသမယော အနုပ္ပတ္တော. အထဿ မဟာစေတိယဿ ဒက္ခိဏပဿေ နိပန္နဿ ပဉ္စနိကာယဝသေန ဘိက္ခုသံဃေ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တေ ဆဟိ ဒေဝလောကေဟိ ဆ ရထာ အာဂန္တွာ ပုရတော အာကာသေ အဋ္ဌံသု. ရာဇာ ‘‘ပုညပေါတ္ထကံ အာဟရထာ’’တိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပုညပေါတ္ထကံ ဝါစာပေသိ. အထ နံ ကိဉ္စိ ကမ္မံ န ပရိတောသေသိ. သော ‘‘ပရတော ဝါစေထာ’’တိ အာဟ. ပေါတ္ထကဝါစကော ‘‘စူဠင်္ဂဏိယယုဒ္ဓေ ပရာဇိတေန တေ ဒေဝ အဋဝိံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နေန ဧကံ သရကဘတ္တံ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ကာရေတွာ ဗောဓိမာတုမဟာတိဿတ္ထေရဿ ဘိက္ခာ ဒိန္နာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘ဌပေဟီ’’တိ ဝတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ပုစ္ဆိ, ‘‘ဘန္တေ, ကတရော ဒေဝလောကော ရမဏီယော’’တိ? သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ တုသိတဘဝနံ မဟာရာဇာတိ. ရာဇာ ကာလံ ကတွာ တုသိတဘဝနတော အာဂတရထေဝ ပတိဋ္ဌာယ တုသိတဘဝနံ အဂမာသိ. ဣဒံ ဗလဝကမ္မဿ ဝိပါကဒါနေ ဝတ္ထု.

ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ព្រះរាជាទ្រង់បានតម្កល់ទុកនូវចំណែកមួយភាគប្រាំបីនៃព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះតថាគត ហើយកសាងព្រះមហាចេតិយដែលមានកម្ពស់ ១២០ ហត្ថ កាលបើព្រះចេតិយមិនទាន់រួចរាល់នៅឡើយ ពេលវេលានៃការធ្វើមរណកាលក៏ឈានចូលមកដល់។ គ្រានោះ កាលបើព្រះរាជាសឹងនៅចំហៀងខាងស្តាំនៃព្រះមហាចេតិយ ព្រះសង្ឃក៏សូត្រធម៌ដោយអំណាចនៃនិកាយទាំង ៥ ពេលនោះ រាជរថ ៦ មកពីទេវលោកទាំង ៦ ជាន់ ក៏ហោះមកឈរនៅលើអាកាសចំពោះព្រះភក្ត្រ។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា៖ «ចូរនាំយកបញ្ជីបុណ្យមក» រួចឲ្យគេអានបញ្ជីបុណ្យតាំងពីដើមមក។ គ្រានោះ មិនមានបុណ្យណាមួយធ្វើឲ្យព្រះអង្គពេញព្រះរាជហឫទ័យឡើយ។ ព្រះអង្គក៏មានព្រះរាជឱង្ការថា៖ «ចូរអានទៅមុខទៀតចុះ»។ អ្នកអានបញ្ជីបុណ្យក៏អានថា៖ «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ កាលដែលព្រះអង្គចាញ់សង្គ្រាមក្នុងសមរភូមិចូឡង្គណីយ ចូលទៅគង់ក្នុងព្រៃ ចែកភត្តមួយពានជា ៤ ចំណែក ហើយបានប្រគេនជាចង្ហាន់ដល់ព្រះពោធិមាតុមហាតិស្សត្ថេរ»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា៖ «ចូរឈប់សិន!» រួចត្រាស់សួរព្រះសង្ឃថា៖ «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើទេវលោកជាន់ណាដែលគួរឲ្យត្រេកអរ?» ព្រះសង្ឃថ្វាយព្រះពរថា៖ «បពិត្រមហារាជ ឋានតុសិតដែលជាទីគង់នៅនៃព្រះពោធិសត្វទាំងពួង គួរឲ្យត្រេកអរណាស់»។ ព្រះរាជាក៏ទ្រង់ធ្វើមរណកាលទៅ ហើយឡើងទៅសណ្ឋិតលើរាជរថដែលមកពីឋានតុសិតនោះឯង យាងទៅកាន់ឋានតុសិត។ នេះជារឿងរ៉ាវស្តីអំពីការឲ្យផលនៃកម្មដ៏មានកម្លាំង។

ယံ ပန ကုသလာကုသလေသု အာသန္နမရဏေ အနုဿရိတုံ သက္ကောတိ, တံ ယဒါသန္နံ နာမ. တဒေတံ ယထာ နာမ ဂေါဂဏပရိပုဏ္ဏဿ ဝဇဿ ဒွါရေ ဝိဝဋေ ပရဘာဂေ ဒမ္မဂဝဗလဝဂဝေသု သန္တေသုပိ ယော ဝဇဒွါရဿ အာသန္နော ဟောတိ အန္တမသော ဒုဗ္ဗလဇရဂ္ဂဝေါပိ, သော ဧဝ ပဌမတရံ နိက္ခမတိ, ဧဝမေဝ အညေသု ကုသလာကုသလေသု သန္တေသုပိ မရဏကာလဿ အာသန္နတ္တာ ဝိပါကံ ဒေတိ.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបណ្តាកុសលកម្ម និងអកុសលកម្មទាំងឡាយ កម្មណាដែលបុគ្គលអាចរលឹកឃើញក្នុងពេលជិតស្លាប់ កម្មនោះឈ្មោះថា អាសន្នកម្ម។ អាសន្នកម្មនោះ ប្រៀបដូចជាកាលដែលគេបើកទ្វារក្រោលដែលពេញទៅដោយហ្វូងគោ ទោះបីជាមានគោដែលគេងាយបង្ហាត់ និងគោមានកម្លាំងខ្លាំងនៅក្នុងផ្នែកខាងក្រោយក៏ដោយ គោណាដែលនៅជិតទ្វារក្រោល ទោះបីជាគោចាស់ជរាទន់ខ្សោយបំផុតក៏ដោយ គោនោះឯងរមែងចេញទៅមុនគេ យ៉ាងណាមិញ ទោះបីជាមានកុសលកម្ម និងអកុសលកម្មដទៃទៀតក៏ដោយ ព្រោះតែភាពជិតបង្កើយនឹងកាលនៃមរណៈ កម្មនេះរមែងឲ្យផលមុនគេ យ៉ាងនោះឯង។

တတြိမာနိ ဝတ္ထူနိ – မဓုအင်္ဂဏဂါမေ ကိရ ဧကော ဒမိဠဒေါဝါရိကော ပါတောဝ ဗဠိသံ အာဒါယ ဂန္တွာ မစ္ဆေ ဝဓိတွာ တယော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ [Pg.108] ဧကေန တဏ္ဍုလံ ဂဏှာတိ, ဧကေန ဒဓိံ, ဧကံ ပစတိ. ဣမိနာ နီဟာရေန ပညာသ ဝဿာနိ ပါဏာတိပါတကမ္မံ ကတွာ အပရဘာဂေ မဟလ္လကော အနုဋ္ဌာနသေယျံ ဥပဂစ္ဆတိ. တသ္မိံ ခဏေ ဂိရိဝိဟာရဝါသီ စူဠပိဏ္ဍပါတိကတိဿတ္ထေရော ‘‘မာ အယံ သတ္တော မယိ ပဿန္တေ နဿတူ’’တိ ဂန္တွာ တဿ ဂေဟဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. အထဿ ဘရိယာ, ‘‘သာမိ, ထေရော အာဂတော’’တိ အာရောစေသိ. အဟံ ပညာသ ဝဿာနိ ထေရဿ သန္တိကံ န ဂတပုဗ္ဗော, ကတရေန မေ ဂုဏေန ထေရော အာဂမိဿတိ, ဂစ္ဆာတိ နံ ဝဒထာတိ. သာ ‘‘အတိစ္ဆထ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘ဥပါသကဿ ကာ သရီရပ္ပဝတ္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဒုဗ္ဗလော, ဘန္တေတိ. ထေရော ဃရံ ပဝိသိတွာ သတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ ‘‘သီလံ ဂဏှိဿသီ’’တိ အာဟ. အာမ, ဘန္တေ, ဒေထာတိ. ထေရော တီဏိ သရဏာနိ ဒတွာ ပဉ္စ သီလာနိ ဒါတုံ အာရဘိ. တဿ ပဉ္စ သီလာနီတိ ဝစနကာလေယေဝ ဇိဝှာ ပပတိ. ထေရော ‘‘ဝဋ္ဋိဿတိ ဧတ္တက’’န္တိ နိက္ခမိတွာ ဂတော. သောပိ ကာလံ ကတွာ စာတုမဟာရာဇိကဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ. နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေယေဝ စ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ မယာ ဣဒံ လဒ္ဓ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ထေရံ နိဿာယ လဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ ဒေဝလောကတော အာဂန္တွာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ‘‘ကော ဧသော’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဒမိဠဒေါဝါရိကော’’တိ အာဟ. ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တောသီတိ? စာတုမဟာရာဇိကေသု, ဘန္တေ, သစေ မေ အယျော ပဉ္စ သီလာနိ အဒဿ, ဥပရိ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော အဿံ. အဟံ ကိံ ကရိဿာမိ, တွံ ဂဏှိတုံ နာသက္ခိ, ပုတ္တကာတိ. သော ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ဒေဝလောကမေဝ ဂတော. ဣဒံ တာဝ ကုသလကမ္မေ ဝတ္ထု.

ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវទាំងឡាយដូចតទៅនេះ៖ ឮថា នៅក្នុងភូមិមធុអង្គណៈ មានឆ្មាំទ្វារម្នាក់ជាជនជាតិទមិឡ តែងតែកាន់យកសន្ទូចទៅសម្លាប់ត្រីតាំងពីព្រលឹម រួចចែកជាបីចំណែក ចំណែកមួយដូរយកអង្ករ ចំណែកមួយដូរយកទឹកដោះជូរ ចំណែកមួយទៀតយកទៅស្ល។ គាត់បានធ្វើបាណាតិបាតកម្មដោយវិធីនេះអស់រយៈពេលហាសិបឆ្នាំ ក្រោយមក កាលដែលគាត់ចាស់ជរា ក៏ធ្លាក់ខ្លួនឈឺដេកនៅលើគ្រែមិនអាចក្រោកបាន។ ក្នុងខណៈនោះ ព្រះថេរៈនាម ចូឡបិណ្ឌបាតិកតិស្សៈ ដែលគង់នៅគិរិវិហារ គិតថា «សត្វនេះ កាលដែលយើងកំពុងមើលឃើញ កុំឲ្យវិនាសឡើយ» ទើបនិមន្តទៅឈរនៅមាត់ទ្វារផ្ទះរបស់គាត់។ គ្រានោះ ភរិយារបស់គាត់បានប្រាប់ថា «បង! ព្រះថេរៈនិមន្តមកដល់ហើយ»។ គាត់និយាយថា «ខ្ញុំមិនដែលទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះថេរៈអស់រយៈពេលហាសិបឆ្នាំហើយ តើព្រះថេរៈនិមន្តមកព្រោះគុណធម៌អ្វីរបស់ខ្ញុំ? នាងចូរទៅប្រាប់លោកឲ្យនិមន្តហួសទៅចុះ»។ នាងក៏និយាយថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ សូមនិមន្តហួសទៅចុះ»។ ព្រះថេរៈសួរថា «តើការប្រព្រឹត្តទៅនៃរាងកាយរបស់ឧបាសកយ៉ាងណាដែរ?»។ នាងតបថា «ទន់ខ្សោយណាស់ ព្រះតេជព្រះគុណ»។ ព្រះថេរៈក៏ចូលទៅក្នុងផ្ទះ ធ្វើឲ្យស្មារតីរបស់គាត់កើតឡើង ហើយសួរថា «អ្នកនឹងទទួលយកសីលដែរឬទេ?»។ គាត់តបថា «បាទ ព្រះតេជព្រះគុណ សូមលោកប្រោសប្រទានចុះ»។ ព្រះថេរៈបានប្រទានសរណគមន៍ទាំងបី រួចចាប់ផ្តើមប្រទានសីលប្រាំ។ ក្នុងខណៈដែលព្រះថេរៈពោលពាក្យថា «បញ្ច សីលានិ» (សីលប្រាំ) អណ្តាតរបស់គាត់ក៏ធ្លាក់ចុះ (ស្លាប់ទៅ)។ ព្រះថេរៈគិតថា «ប៉ុណ្ណេះល្មមសមគួរហើយ» រួចក៏និមន្តចេញទៅ។ ឧបាសកនោះធ្វើមរណកាលហើយ ក៏ទៅកើតក្នុងឋានចាតុម្មហារាជិកា។ ក្នុងខណៈដែលកើតភ្លាម គាត់បានពិចារណាថា «តើយើងបានធ្វើកម្មអ្វីហ្នឹងហ្ន៎ ទើបបានសោយសម្បត្តិទិព្វនេះ?» ក៏ដឹងថាខ្លួនបានព្រោះអាស្រ័យព្រះថេរៈ ទើបចុះពីទេវលោកមកថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈ ហើយឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ កាលដែលព្រះថេរៈសួរថា «តើនោះជាអ្នកណា?» គាត់ក៏តបថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ខ្ញុំគឺឆ្មាំទ្វារជាតិទមិឡនោះឯង»។ ព្រះថេរៈសួរថា «អ្នកទៅកើតក្នុងទីណា?»។ គាត់តបថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ ខ្ញុំទៅកើតក្នុងឋានចាតុម្មហារាជិកា ប្រសិនបើព្រះតេជព្រះគុណប្រទានសីលប្រាំដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំច្បាស់ជាបានទៅកើតក្នុងទេវលោកជាន់ខ្ពស់ជាងនេះជាមិនខាន»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលកូន តើឲ្យតថាគតធ្វើដូចម្តេចបាន បើអ្នកមិនអាចទទួលយកបានដោយខ្លួនឯង»។ ទេវបុត្រនោះថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់ទេវលោកវិញ។ នេះជារឿងរ៉ាវក្នុងកុសលកម្មជាមុនសិន។

အန္တရဂင်္ဂါယ ပန မဟာဝါစကာလဥပါသကော နာမ အဟောသိ. သော တိံသ ဝဿာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂတ္ထာယ ဒွတ္တိံသာကာရံ သဇ္ဈာယိတွာ ‘‘အဟံ ဧဝံ ဒွတ္တိံသာကာရံ သဇ္ဈာယန္တော ဩဘာသမတ္တမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိံ, ဗုဒ္ဓသာသနံ အနိယျာနိကံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသံ ပတွာ ကာလကိရိယံ ကတွာ မဟာဂင်္ဂါယ နဝဥသဘိကော သုသုမာရပေတော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. ဧကံ သမယံ ကစ္ဆကတိတ္ထေန သဋ္ဌိ ပါသာဏတ္ထမ္ဘသကဋာနိ အဂမံသု. သော သဗ္ဗေပိ တေ ဂေါဏေ စ ပါသာဏေ စ ခါဒိ. ဣဒံ အကုသလကမ္မေ ဝတ္ထု.

ម្យ៉ាងទៀត នៅចន្លោះទន្លេគង្គា មានឧបាសកម្នាក់ឈ្មោះ មហាវាតកាលៈ។ គាត់បានសូត្រធម៌ទ្វត្តិង្សាការ (អាការៈ ៣២) អស់រយៈពេលសាមសិបឆ្នាំ ដើម្បីសម្រេចសោតាបត្តិមគ្គ រួចគិតថា «យើងសូត្រធម៌ទ្វត្តិង្សាការយ៉ាងនេះ ក៏មិនអាចធ្វើឲ្យសូម្បីតែពន្លឺបន្តិចបន្តួចកើតឡើងបានឡើយ ព្រះពុទ្ធសាសនានេះ ប្រហែលជាមិនមែនជាធម៌នាំឲ្យចេញចាកទុក្ខឡើយ» គាត់ក៏ធ្លាក់ទៅក្នុងទិដ្ឋិវិបល្លាស (ការយល់ខុស) ធ្វើមរណកាលទៅ ក៏ទៅកើតជាប្រេតក្រពើ មានប្រវែងប្រាំបួនឧសភ នៅក្នុងទន្លេគង្គាធំ។ សម័យមួយ មានរទេះដឹកសសរថ្មចំនួនហុកសិបគ្រឿង បានឆ្លងកាត់តាមកំពង់កច្ឆកៈ។ ប្រេតក្រពើនោះបានស៊ីទាំងគោ ទាំងថ្មទាំងនោះទាំងអស់។ នេះជារឿងរ៉ាវក្នុងអកុសលកម្ម។

ဧတေဟိ [Pg.109] ပန တီဟိ မုတ္တံ အညာဏဝသေန ကတံ ကဋတ္တာ ဝါ ပန ကမ္မံ နာမ. တံ ယထာ နာမ ဥမ္မတ္တကေန ခိတ္တဒဏ္ဍံ ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ တေသံ အဘာဝေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝိပါကံ ဒေတိ.

ម្យ៉ាងទៀត កម្មដែលរួចផុតពីកម្មទាំងបីនេះ (គរុកម្ម អាសន្នកម្ម អាចិណ្ណកម្ម) ដែលបុគ្គលធ្វើដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនដឹង ឬគ្រាន់តែធ្វើ ឈ្មោះថា កតត្តាកម្ម។ កម្មនោះ ប្រៀបដូចជាដំបងដែលមនុស្សឆ្កួតចោលទៅ រមែងទៅធ្លាក់ក្នុងទីណាមួយ យ៉ាងណាមិញ កាលបើគ្មានកម្មទាំងបីនោះទេ កតត្តាកម្មនេះរមែងឲ្យផលក្នុងភពណាមួយ យ៉ាងនោះឯង។

ဇနကံ နာမ ဧကံ ပဋိသန္ဓိံ ဇနေတွာ ပဝတ္တိံ န ဇနေတိ, ပဝတ္တေ အညံ ကမ္မံ ဝိပါကံ နိဗ္ဗတ္တေတိ. ယထာ ဟိ မာတာ ဇနေတိယေဝ, ဓာတိယေဝ ပန ဇဂ္ဂတိ; ဧဝမေဝံ မာတာ ဝိယ ပဋိသန္ဓိနိဗ္ဗတ္တကံ ဇနကကမ္မံ, ဓာတိ ဝိယ ပဝတ္တေ သမ္ပတ္တကမ္မံ. ဥပတ္ထမ္ဘကံ နာမ ကုသလေပိ လဗ္ဘတိ အကုသလေပိ. ဧကစ္စော ဟိ ကုသလံ ကတွာ သုဂတိဘဝေ နိဗ္ဗတ္တတိ. သော တတ္ထ ဌိတော ပုနပ္ပုနံ ကုသလံ ကတွာ တံ ကမ္မံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အနေကာနိ ဝဿသတသဟဿာနိ သုဂတိဘဝသ္မိံယေဝ ဝိစရတိ. ဧကစ္စော အကုသလံ ကတွာ ဒုဂ္ဂတိဘဝေ နိဗ္ဗတ္တတိ. သော တတ္ထ ဌိတော ပုနပ္ပုနံ အကုသလံ ကတွာ တံ ကမ္မံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ဒုဂ္ဂတိဘဝသ္မိံယေဝ ဝိစရတိ.

កម្មដែលឈ្មោះថា ជនកកម្ម តែងញ៉ាំងបដិសន្ធិមួយឲ្យកើតឡើង តែមិនញ៉ាំងបវត្តិកាល (ការប្រព្រឹត្តទៅនៃជីវិត) ឲ្យកើតឡើងឡើយ ក្នុងបវត្តិកាល កម្មដទៃរមែងញ៉ាំងផលឲ្យកើតឡើង។ ព្រោះថា ម្ដាយគ្រាន់តែបង្កើតកូន តែមេដោះទើបជាអ្នកថែរក្សា យ៉ាងណាមិញ ជនកកម្មដែលញ៉ាំងបដិសន្ធិឲ្យកើតឡើង ប្រៀបដូចជាម្ដាយ កម្មដែលនាំមកនូវសម្បត្តិក្នុងបវត្តិកាល ប្រៀបដូចជាមេដោះ ឈ្មោះថា ឧបត្ថម្ភកកម្ម។ ឧបត្ថម្ភកកម្មនោះ តែងបានទាំងក្នុងកុសល ទាំងក្នុងអកុសល。 ពិតណាស់ បុគ្គលខ្លះធ្វើកុសលកម្មហើយ ទៅកើតក្នុងសុគតិភព។ បុគ្គលនោះកាលដែលស្ថិតនៅក្នុងសុគតិភពនោះ តែងធ្វើកុសលកម្មរឿយៗ ដើម្បីជួយឧបត្ថម្ភគាំទ្រដល់កម្មនោះ ហើយក៏អន្ទោលទៅក្នុងសុគតិភពនោះឯង អស់រាប់សែនឆ្នាំជាច្រើន។ បុគ្គលខ្លះធ្វើអកុសលកម្មហើយ ទៅកើតក្នុងទុគ្គតិភព។ បុគ្គលនោះកាលដែលស្ថិតនៅក្នុងទុគ្គតិភពនោះ តែងធ្វើអកុសលកម្មរឿយៗ ដើម្បីជួយឧបត្ថម្ភគាំទ្រដល់កម្មនោះ ហើយក៏អន្ទោលទៅក្នុងទុគ្គតិភពនោះឯង អស់រាប់សែនឆ្នាំជាច្រើន។

အပရော နယော – ဇနကံ နာမ ကုသလမ္ပိ ဟောတိ အကုသလမ္ပိ. တံ ပဋိသန္ဓိယမ္ပိ ပဝတ္တေပိ ရူပါရူပဝိပါကက္ခန္ဓေ ဇနေတိ. ဥပတ္ထမ္ဘကံ ပန ဝိပါကံ ဇနေတုံ န သက္ကောတိ, အညေန ကမ္မေန ဒိန္နာယ ပဋိသန္ဓိယာ ဇနိတေ ဝိပါကေ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခဒုက္ခံ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ, အဒ္ဓါနံ ပဝတ္တေတိ. ဥပပီဠကံ နာမ အညေန ကမ္မေန ဒိန္နာယ ပဋိသန္ဓိယာ ဇနိတေ ဝိပါကေ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခဒုက္ခံ ပီဠေတိ ဗာဓေတိ, အဒ္ဓါနံ ပဝတ္တိတုံ န ဒေတိ. တတြာယံ နယော – ကုသလကမ္မေ ဝိပစ္စမာနေ အကုသလကမ္မံ ဥပပီဠကံ ဟုတွာ တဿ ဝိပစ္စိတုံ န ဒေတိ. အကုသလကမ္မေ ဝိပစ္စမာနေ ကုသလကမ္မံ ဥပပီဠကံ ဟုတွာ တဿ ဝိပစ္စိတုံ န ဒေတိ. ယထာ ဝဍ္ဎမာနကံ ရုက္ခံ ဝါ ဂစ္ဆံ ဝါ လတံ ဝါ ကောစိဒေဝ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထေန ဝါ ဘိန္ဒေယျ ဝါ ဆိန္ဒေယျ ဝါ, အထ သော ရုက္ခော ဝါ ဂစ္ဆော ဝါ လတာ ဝါ ဝဍ္ဎိတုံ န သက္ကုဏေယျ; ဧဝမေဝံ ကုသလံ ဝိပစ္စမာနံ အကုသလေန ဥပပီဠိတံ, အကုသလံ ဝါ ပန ဝိပစ္စမာနံ ကုသလေန ဥပပီဠိတံ ဝိပစ္စိတုံ န သက္ကောတိ. တတ္ထ သုနက္ခတ္တဿ အကုသလကမ္မံ ကုသလံ ဥပပီဠေသိ, စောရဃာတကဿ ကုသလကမ္မံ အကုသလံ ဥပပီဠေသိ.

វិធីមួយទៀត៖ ជនកកម្មនោះ តែងមានទាំងកុសល ទាំងអកុសល។ ជនកកម្មនោះ តែងញ៉ាំងរូបវិបាកខន្ធ និងអរូបវិបាកខន្ធឲ្យកើតឡើង ទាំងក្នុងកាលបដិសន្ធិ ទាំងក្នុងបវត្តិកាល។ ចំណែកឯ ឧបត្ថម្ភកកម្ម មិនអាចញ៉ាំងវិបាកឲ្យកើតឡើងបានឡើយ តែវាជួយឧបត្ថម្ភគាំទ្រនូវសុខទុក្ខដែលកើតឡើងក្នុងវិបាក ដែលញ៉ាំងឲ្យកើតដោយបដិសន្ធិដែលកម្មដទៃឲ្យហើយ ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅអស់កាលយូរអង្វែង។ កម្មដែលឈ្មោះថា ឧបបីឡកកម្ម តែងបៀតបៀនរារាំងនូវសុខទុក្ខដែលកើតឡើងក្នុងវិបាក ដែលញ៉ាំងឲ្យកើតដោយបដិសន្ធិដែលកម្មដទៃឲ្យហើយ មិនឲ្យប្រព្រឹត្តទៅអស់កាលយូរអង្វែងឡើយ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ មានវិធីដូចតទៅនេះ៖ កាលដែលកុសលកម្មកំពុងឲ្យផល អកុសលកម្មក៏ទៅជាឧបបីឡកកម្ម បៀតបៀនមិនឲ្យកុសលកម្មនោះឲ្យផលឡើយ。 កាលដែលអកុសលកម្មកំពុងឲ្យផល កុសលកម្មក៏ទៅជាឧបបីឡកកម្ម បៀតបៀនមិនឲ្យអកុសលកម្មនោះឲ្យផលឡើយ。 ប្រៀបដូចជាដើមឈើ គុម្ពោតព្រៃ ឬវល្លិដែលកំពុងលូតលាស់ បើមាននរណាម្នាក់យកដំបង ឬគ្រឿងសាស្ត្រាវុធទៅវាយបំបាក់ ឬកាប់កាត់ចោល ដើមឈើ គុម្ពោតព្រៃ ឬវល្លិនោះ ក៏មិនអាចលូតលាស់តទៅទៀតបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ កុសលកម្មដែលកំពុងឲ្យផល កាលបើត្រូវអកុសលកម្មបៀតបៀនហើយ ឬអកុសលកម្មដែលកំពុងឲ្យផល កាលបើត្រូវកុសលកម្មបៀតបៀនហើយ ក៏មិនអាចឲ្យផលបានឡើយ យ៉ាងនោះឯង។ ក្នុងរឿងនោះ អកុសលកម្មរបស់សុនក្ខត្តៈ បានបៀតបៀនកុសលកម្ម ចំណែកឯកុសលកម្មរបស់បុរសអ្នកសម្លាប់ចោរ បានបៀតបៀនអកុសលកម្ម។

ရာဇဂဟေ ကိရ ဝါတကာဠကော ပညာသ ဝဿာနိ စောရဃာတကမ္မံ အကာသိ. အထ နံ ရညော အာရောစေသုံ – ‘‘ဒေဝ, ဝါတကာဠကော မဟလ္လကော စောရေ ဃာတေတုံ န သက္ကောတီ’’တိ. ‘‘အပနေထ နံ တသ္မာ [Pg.110] ဌာနန္တရာတိ. အမစ္စာ နံ အပနေတွာ အညံ တသ္မိံ ဌာနေ ဌပယိံသု. ဝါတကာဠကောပိ ယာဝ တံ ကမ္မံ အကာသိ, တာဝ အဟတဝတ္ထာနိ ဝါ အစ္ဆာဒိတုံ သုရဘိပုပ္ဖာနိ ဝါ ပိဠန္ဓိတုံ ပါယာသံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတုံ ဥစ္ဆာဒနနှာပနံ ဝါ ပစ္စနုဘောတုံ နာလတ္ထ. သော ‘‘ဒီဃရတ္တံ မေ ကိလိဋ္ဌဝေသေန စရိတ’’န္တိ ‘‘ပါယာသံ မေ ပစာဟီ’’တိ ဘရိယံ အာဏာပေတွာ နှာနီယသမ္ဘာရာနိ ဂါဟာပေတွာ နှာနတိတ္ထံ ဂန္တွာ သီသံ နှတွာ အဟတဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ဂန္ဓေ ဝိလိမ္ပိတွာ ပုပ္ဖာနိ ပိဠန္ဓိတွာ ဃရံ အာဂစ္ဆန္တော သာရိပုတ္တတ္ထေရံ ဒိသွာ ‘‘သံကိလိဋ္ဌကမ္မတော စမှိ အပဂတော, အယျော စ မေ ဒိဋ္ဌော’’တိ တုဋ္ဌမာနသော ထေရံ ဃရံ နေတွာ နဝသပ္ပိသက္ကရစုဏ္ဏာဘိသင်္ခတေန ပါယာသေန ပရိဝိသိ. ထေရော တဿ အနုမောဒနမကာသိ. သော အနုမောဒနံ သုတွာ အနုလောမိကခန္တိံ ပဋိလဘိတွာ ထေရံ အနုဂန္တွာ နိဝတ္တမာနော အန္တရာမဂ္ဂေ တရုဏဝစ္ဆာယ ဂါဝိယာ မဒ္ဒိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပိတော ဂန္တွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဘိက္ခူ တထာဂတံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ဘန္တေ, စောရဃာတကော အဇ္ဇေဝ ကိလိဋ္ဌကမ္မတော အပနီတော, အဇ္ဇေဝ ကာလင်္ကတော, ကဟံ နု ခေါ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ? တာဝတိံသဘဝနေ, ဘိက္ခဝေတိ. ဘန္တေ, စောရဃာတကော ဒီဃရတ္တံ ပုရိသေ ဃာတေသိ, တုမှေ စ ဧဝံ ဝဒေထ, နတ္ထိ နု ခေါ ပါပကမ္မဿ ဖလန္တိ. မာ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ အဝစုတ္ထ, ဗလဝကလျာဏမိတ္တူပနိဿယံ လဘိတွာ ဓမ္မသေနာပတိဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ အနုမောဒနံ သုတွာ အနုလောမိကခန္တိံ ပဋိလဘိတွာ သော တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တောတိ.

ឮថា នៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ មានបុរសម្នាក់ឈ្មោះ វាតកាលកៈ បានធ្វើការងារជាអ្នកសម្លាប់ចោរអស់រយៈពេលហាសិបឆ្នាំ។ ក្រោយមក ពួកអាមាត្យបានក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ វាតកាលកៈ ចាស់ជរាហើយ មិនអាចសម្លាប់ចោរបានឡើយ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់ថា «ចូរដកហូតគាត់ចេញពីតំណែងនោះចុះ»។ ពួកអាមាត្យក៏បានដកហូតគាត់ចេញ រួចតែងតាំងអ្នកដទៃក្នុងតំណែងនោះជំនួសវិញ。 វាតកាលកៈនោះ កាលដែលកំពុងធ្វើការងារនោះ អស់កាលត្រឹមណា គាត់មិនដែលបានស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ថ្មី មិនដែលបានសៀតផ្កាក្រអូប មិនដែលបានបរិភោគបាយបាយាស ឬមិនដែលបានទទួលការស្រឡាបរាងកាយ និងការងូតទឹកឡើយ អស់កាលត្រឹមណោះ。 គាត់គិតថា «យើងបានប្រព្រឹត្តទៅដោយគ្រឿងស្លៀកពាក់ដ៏សៅហ្មងអស់កាលយូរអង្វែងហើយ» ទើបបង្គាប់ភរិយាថា «នាងចូរដាំបាយបាយាសឲ្យខ្ញុំផង» រួចឲ្យគេកាន់យកគ្រឿងងូតទឹក ទៅកាន់កំពង់ទឹក ងូតទឹកក្បាល ស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ថ្មី លាបគ្រឿងក្រអូប សៀតផ្កា កាលដែលកំពុងដើរត្រឡប់មកផ្ទះវិញ បានឃើញព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ក៏មានចិត្តត្រេកអរគិតថា «យើងបានរួចផុតពីកម្មដ៏សៅហ្មងហើយ ទាំងបានជួបព្រះអរិយម្ចាស់ទៀតផង» ទើបនាំព្រះថេរៈទៅកាន់ផ្ទះ វេរប្រគេនបាយបាយាសដែលផ្សំដោយទឹកដោះថ្លាថ្មី និងស្ករស。 ព្រះថេរៈបានធ្វើអនុមោទនាធម៌ដល់គាត់。 គាត់បានស្តាប់អនុមោទនាធម៌នោះហើយ ក៏បានសម្រេចអនុលោមិកខន្តិ រួចដើរជូនដំណើរព្រះថេរៈ កាលដែលកំពុងត្រឡប់មកវិញ ក្នុងចន្លោះផ្លូវ ត្រូវមេគោដែលមានកូនខ្ចីជល់ធ្វើមរណកាលទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស。 ពួកភិក្ខុបានក្រាបបង្គំទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បុរសអ្នកសម្លាប់ចោរ ទើបតែរួចផុតពីកម្មដ៏សៅហ្មងក្នុងថ្ងៃនេះឯង ហើយក៏ស្លាប់ក្នុងថ្ងៃនេះដែរ តើគាត់ទៅកើតក្នុងទីណា?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គាត់ទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស»。 ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បុរសអ្នកសម្លាប់ចោរនោះ បានសម្លាប់មនុស្សអស់កាលយូរអង្វែងណាស់ តែព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះ តើផលនៃបាបកម្មមិនមានទេឬអ្វី?»。 ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ គាត់បានអាស្រ័យកល្យាណមិត្តដ៏មានកម្លាំងខ្លាំង បានប្រគេនចង្ហាន់ដល់ព្រះធម្មសេនាបតី បានស្តាប់អនុមោទនាធម៌ រួចសម្រេចអនុលោមិកខន្តិ ទើបទៅកើតក្នុងឋាននោះ»។

‘‘သုဘာသိတံ သုဏိတွာန, နာဂရိယော စောရဃာတကော;

အနုလောမခန္တိံ လဒ္ဓါန, မောဒတီ တိဒိဝံ ဂတော’’တိ.

«បុរសអ្នកសម្លាប់ចោរ ជាអ្នកក្រុងរាជគ្រឹះ បានស្តាប់ធម៌ដែលព្រះអង្គសម្តែងល្អហើយ បានសម្រេចអនុលោមខន្តិ ក៏ទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ សោយសុខយ៉ាងរីករាយ»។

ဥပဃာတကံ ပန သယံ ကုသလမ္ပိ အကုသလမ္ပိ သမာနံ အညံ ဒုဗ္ဗလကမ္မံ ဃာတေတွာ တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ. ဧဝံ ပန ကမ္မေန ကတေ ဩကာသေ တံ ဝိပါကံ ဥပ္ပန္နံ နာမ ဝုစ္စတိ. ဥပစ္ဆေဒကန္တိပိ ဧတဿေဝ နာမံ. တတြာယံ နယော – ကုသလကမ္မဿ ဝိပစ္စနကာလေ ဧကံ အကုသလကမ္မံ ဥဋ္ဌာယ တံ ကမ္မံ ဆိန္ဒိတွာ ပါတေတိ. အကုသလကမ္မဿပိ ဝိပစ္စနကာလေ ဧကံ ကုသလကမ္မံ ဥဋ္ဌာယ တံ ကမ္မံ ဆိန္ဒိတွာ ပါတေတိ. ဣဒံ ဥပစ္ဆေဒကံ နာမ. တတ္ထ အဇာတသတ္တုနော ကမ္မံ ကုသလစ္ဆေဒကံ [Pg.111] အဟောသိ, အင်္ဂုလိမာလတ္ထေရဿ အကုသလစ္ဆေဒကန္တိ. ဧဝံ သုတ္တန္တိကပရိယာယေန ဧကာဒသ ကမ္မာနိ ဝိဘတ္တာနိ.

ចំណែកឯ ឧបឃាតកកម្ម ខ្លួនឯងជាកុសលក្តី ជាអកុសលក្តី កាលដែលកើតឡើង តែងសម្លាប់កម្មដទៃដែលទន់ខ្សោយ រារាំងវិបាករបស់កម្មនោះ ហើយធ្វើឱកាសឲ្យវិបាករបស់ខ្លួនកើតឡើង。 កាលបើកម្មធ្វើឱកាសយ៉ាងនេះហើយ វិបាកនោះឈ្មោះថា ឧប្បន្នៈ (កើតឡើងហើយ)។ ពាក្យថា ឧបច្ឆេទកកម្ម ក៏ជាឈ្មោះនៃឧបឃាតកកម្មនេះឯង។ ក្នុងសេចក្តីនោះ មានវិធីដូចតទៅនេះ៖ ក្នុងកាលដែលកុសលកម្មកំពុងឲ្យផល អកុសលកម្មមួយកើតឡើង កាត់ផ្តាច់កុសលកម្មនោះឲ្យធ្លាក់ចុះទៅ។ ទោះបីក្នុងកាលដែលអកុសលកម្មកំពុងឲ្យផល កុសលកម្មមួយកើតឡើង កាត់ផ្តាច់អកុសលកម្មនោះឲ្យធ្លាក់ចុះទៅ។ នេះឈ្មោះថា ឧបច្ឆេទកកម្ម។ ក្នុងរឿងនោះ កម្មរបស់ព្រះបាទអជាតសត្តុ ជាកម្មកាត់ផ្តាច់កុសល ចំណែកឯកម្មរបស់ព្រះអង្គុលីមាលត្ថេរ ជាកម្មកាត់ផ្តាច់អកុសល។ កម្ម ១១ ប្រការ ត្រូវបានចែករំលែកទុកដោយវិធីនៃព្រះសូត្រ យ៉ាងនេះឯង។

အဘိဓမ္မပရိယာယေန ပန သောဠသ ကမ္မာနိ ဝိဘတ္တာနိ, သေယျထိဒံ – ‘‘အတ္ထေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တိ, အတ္ထေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဥပဓိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တိ, အတ္ထေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ကာလသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တိ, အတ္ထေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ပယောဂသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တိ. အတ္ထေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဂတိဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တိ, ဥပဓိဝိပတ္တိံ, ကာလဝိပတ္တိံ, ပယောဂဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တိ. အတ္ထေကစ္စာနိ ကလျာဏာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဂတိဝိပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တိ, ဥပဓိဝိပတ္တိ, ကာလဝိပတ္တိ, ပယောဂဝိပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တိ. အတ္ထေကစ္စာနိ ကလျာဏာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဂတိသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တိ, ဥပဓိသမ္ပတ္တိံ, ကာလသမ္ပတ္တိံ, ပယောဂသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၁၀).

ចំណែកឯ ដោយវិធីនៃព្រះអភិធម៌ កម្ម ១៦ ប្រការ ត្រូវបានចែករំលែកទុក ដូចតទៅនេះ៖ «មានអកុសលកម្មសមាទានខ្លះ ដែលគតិសម្បត្តិឃាត់រាំងរាហើយ មិនឲ្យផល, មានអកុសលកម្មសមាទានខ្លះ ដែលឧបធិសម្បត្តិឃាត់រាំងរាហើយ មិនឲ្យផល, មានអកុសលកម្មសមាទានខ្លះ ដែលកាលសម្បត្តិឃាត់រាំងរាហើយ មិនឲ្យផល, មានអកុសលកម្មសមាទានខ្លះ ដែលបយោគសម្បត្តិឃាត់រាំងរាហើយ មិនឲ្យផល។ មានអកុសលកម្មសមាទានខ្លះ អាស្រ័យគតិវិបត្តិហើយឲ្យផល, អាស្រ័យឧបធិវិបត្តិ, អាស្រ័យកាលវិបត្តិ, អាស្រ័យបយោគវិបត្តិហើយឲ្យផល។ មានកុសលកម្មសមាទានខ្លះ ដែលគតិវិបត្តិឃាត់រាំងរាហើយ មិនឲ្យផល, ដែលឧបធិវិបត្តិ, កាលវិបត្តិ, បយោគវិបត្តិឃាត់រាំងរាហើយ មិនឲ្យផល។ មានកុសលកម្មសមាទានខ្លះ អាស្រ័យគតិសម្បត្តិហើយឲ្យផល, អាស្រ័យឧបធិសម្បត្តិ, អាស្រ័យកាលសម្បត្តិ, អាស្រ័យបយោគសម្បត្តិហើយឲ្យផល» (វិភង្គ. ៨១០)។

တတ္ထ ပါပကာနီတိ လာမကာနိ. ကမ္မသမာဒါနာနီတိ ကမ္မဂ္ဂဟဏာနိ. ဂဟိတသမာဒိန္နာနံ ကမ္မာနမေတံ အဓိဝစနံ. ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိအာဒီသု အနိဋ္ဌာရမ္မဏာနုဘဝနာရဟေ ကမ္မေ ဝိဇ္ဇမာနေယေဝ သုဂတိဘဝေ နိဗ္ဗတ္တဿ တံ ကမ္မံ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှံ န ဝိပစ္စတိ နာမ. ဂတိသမ္ပတ္တိယာ ပတိဗာဟိတံ ဟုတွာ န ဝိပစ္စတီတိ အတ္ထော. ယော ပန ပါပကမ္မေန ဒါသိယာ ဝါ ကမ္မကာရိယာ ဝါ ကုစ္ဆိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပဓိသမ္ပန္နော ဟောတိ, အတ္တဘာဝသမိဒ္ဓိယံ တိဋ္ဌတိ. အထဿ သာမိကာ တဿ ရူပသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘နာယံ ကိလိဋ္ဌကမ္မဿာနုစ္ဆဝိကော’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ အတ္တနော ဇာတပုတ္တံ ဝိယ ဘဏ္ဍာဂါရိကာဒိဋ္ဌာနေသု ဌပေတွာ သမ္ပတ္တိံ ယောဇေတွာ ပရိဟရန္တိ. ဧဝရူပဿ ကမ္မံ ဥပဓိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှံ န ဝိပစ္စတိ နာမ. ယော ပန ပဌမကပ္ပိကကာလသဒိသေ သုလဘသမ္ပန္နရသဘောဇနေ သုဘိက္ခကာလေ နိဗ္ဗတ္တတိ, တဿ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ပါပကမ္မံ ကာလသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှံ န ဝိပစ္စတိ နာမ. ယော ပန သမ္မာပယောဂံ နိဿာယ ဇီဝတိ, ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗယုတ္တကာလေ ဥပသင်္ကမတိ, ပဋိက္ကမိတဗ္ဗယုတ္တကာလေ ပဋိက္ကမတိ, ပလာယိတဗ္ဗယုတ္တကာလေ ပလာယတိ. လဉ္ဇဒါနယုတ္တကာလေ လဉ္ဇံ ဒေတိ, စောရိကယုတ္တကာလေ စောရိကံ [Pg.112] ကရောတိ, ဧဝရူပဿ ပါပကမ္မံ ပယောဂသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှံ န ဝိပစ္စတိ နာမ.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា pāpakāni បានដល់ ថោកទាប យង់ឃ្នង។ បទថា kammasamādānāni បានដល់ ការកាន់យកនូវកម្ម។ នេះជាឈ្មោះនៃកម្មទាំងឡាយដែលបុគ្គលកាន់យកនិងសមាទានហើយ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាដើមថា gatisampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti សេចក្តីថា កាលបើកម្មដែលគួរដល់ការទទួលរងនូវអនិដ្ឋារម្មណ៍មានពិតប្រាកដ របស់បុគ្គលដែលទៅកើតក្នុងសុគតិភព កម្មអកុសលនោះរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាត្រូវបានរារាំងដោយគតិសម្បត្តិ ហើយមិនឲ្យផលឡើយ។ សេចក្តីពន្យល់ថា ត្រូវបានរារាំងដោយគតិសម្បត្តិហើយ មិនឲ្យផលឡើយ។ មួយវិញទៀត បុគ្គលណា ដោយអំណាចនៃបាបកម្ម ទៅកើតក្នុងផ្ទៃនៃស្រីបម្រើ ឬស្រីធ្វើការងារ ជាអ្នកមានរូបរាងកាយបរិបូណ៌ (ឧបធិសម្បត្តិ) ស្ថិតនៅក្នុងភាពបរិបូណ៌នៃអត្តភាព។ គ្រានោះ ពួកម្ចាស់របស់បុគ្គលនោះ ឃើញនូវរូបសម្បត្តិរបស់បុគ្គលនោះហើយ គិតថា "បុគ្គលនេះ មិនសមគួរដល់ការងារថោកទាប (ដូចជាការងារឃ្វាលដំរី ឃ្វាលសេះជាដើម) ឡើយ" ដូច្នេះហើយ ក៏តាំងទុកក្នុងតំណែងផ្សេងៗ មានតំណែងជាឆ្មាំឃ្លាំងជាដើម ដូចជាកូនបង្កើតរបស់ខ្លួន ផ្គត់ផ្គង់ដោយទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយថែរក្សាទុក។ កម្មរបស់បុគ្គលមានសភាពបែបនេះ ឈ្មោះថាត្រូវបានរារាំងដោយឧបធិសម្បត្តិ ហើយមិនឲ្យផលឡើយ។ មួយវិញទៀត បុគ្គលណា កើតក្នុងសម័យដែលមានអាហារបរិបូណ៌ ងាយស្រួលរក មានរសជាតិឆ្ងាញ់ ដូចជាសម័យដើមភទ្ទកប្ប បាបកម្មរបស់បុគ្គលនោះ ទោះបីជាមាននៅឡើយ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានរារាំងដោយកាលសម្បត្តិ ហើយមិនឲ្យផលឡើយ。 មួយវិញទៀត បុគ្គលណា អាស្រ័យនូវសម្មាបយោគៈ (ការប្រឹងប្រែងត្រូវ) ហើយចិញ្ចឹមជីវិត ចូលទៅរកក្នុងកាលដែលគួរចូលទៅរក ថយចេញក្នុងកាលដែលគួរថយចេញ គេចវេះក្នុងកាលដែលគួរគេចវេះ ឲ្យសំណូកក្នុងកាលដែលគួរឲ្យសំណូក ធ្វើអំពើលួចប្លន់ក្នុងកាលដែលគួរធ្វើ បាបកម្មរបស់បុគ្គលមានសភាពបែបនេះ ឈ្មោះថាត្រូវបានរារាំងដោយបយោគសម្បត្តិ ហើយមិនឲ្យផលឡើយ។

ဒုဂ္ဂတိဘဝေ နိဗ္ဗတ္တဿ ပန ပါပကမ္မံ ဂတိဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စတိ နာမ. ယော ပန ဒါသိယာ ဝါ ကမ္မကာရိယာ ဝါ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဟောတိ ဒုဿဏ္ဌာနော, ‘‘ယက္ခော နု ခေါ မနုဿော နု ခေါ’’တိ ဝိမတိံ ဥပ္ပာဒေတိ. သော သစေ ပုရိသော ဟောတိ, အထ နံ ‘‘နာယံ အညဿ ကမ္မဿ အနုစ္ဆဝိကော’’တိ ဟတ္ထိံ ဝါ ရက္ခာပေန္တိ အဿံ ဝါ ဂေါဏေ ဝါ, တိဏကဋ္ဌာဒီနိ ဝါ အာဟရာပေန္တိ, ခေဠသရကံ ဝါ ဂဏှာပေန္တိ. သစေ ဣတ္ထီ ဟောတိ, အထ နံ ဟတ္ထိအဿာဒီနံ ဘတ္တမာသာဒီနိ ဝါ ပစာပေန္တိ, ကစဝရံ ဝါ ဆဍ္ဍာပေန္တိ, အညံ ဝါ ပန ဇိဂုစ္ဆနီယကမ္မံ ကာရေန္တိ. ဧဝရူပဿ ပါပကမ္မံ ဥပဓိဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စတိ နာမ. ယော ပန ဒုဗ္ဘိက္ခကာလေ ဝါ ပရိဟီနသမ္ပတ္တိကာလေ ဝါ အန္တရကပ္ပေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တတိ, တဿ ပါပကမ္မံ ကာလဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စတိ နာမ. ယော ပန ပယောဂံ သမ္ပာဒေတုံ န ဇာနာတိ, ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗယုတ္တကာလေ ဥပသင်္ကမိတုံ န ဇာနာတိ…ပေ… စောရိကယုတ္တကာလေ စောရိကံ ကာတုံ န ဇာနာတိ, တဿ ပါပကမ္မံ ပယောဂဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စတိ နာမ.

មួយវិញទៀត បាបកម្មរបស់សត្វដែលទៅកើតក្នុងទុគ្គតិភព ឈ្មោះថាឲ្យផលដោយអាស្រ័យនូវគតិវិបត្តិ។ មួយវិញទៀត បុគ្គលណា កើតក្នុងផ្ទៃនៃស្រីបម្រើ ឬស្រីធ្វើការងារ ជាអ្នកមានសម្បុរអាក្រក់ មានទ្រង់ទ្រាយមិនល្អ ញ៉ាំងសេចក្តីសង្ស័យឲ្យកើតឡើងថា "តើជាយក្ស ឬជាមនុស្សហ្ន៎" ដូច្នេះ។ បើបុគ្គលនោះជាបុរស គ្រានោះ ពួកម្ចាស់ក៏គិតចំពោះបុគ្គលនោះថា "បុគ្គលនេះ មិនសមគួរដល់ការងារដទៃឡើយ" ដូច្នេះហើយ ក៏ប្រើឲ្យឃ្វាលដំរី ឬសេះ ឬគោទាំងឡាយ ឬប្រើឲ្យទៅរកស្មៅនិងអុសជាដើម ឬប្រើឲ្យកាន់យកនូវកន្ថោរទឹកមាត់។ បើជាស្ត្រីវិញ គ្រានោះ ពួកម្ចាស់ក៏ប្រើឲ្យចម្អិនបាយ ឬសណ្តែកជាដើម សម្រាប់ដំរីនិងសេះ ឬប្រើឲ្យបោសចោលសម្រាម ឬប្រើឲ្យធ្វើការងារគួរខ្ពើមរអើមដទៃទៀត។ បាបកម្មរបស់បុគ្គលមានសភាពបែបនេះ ឈ្មោះថាឲ្យផលដោយអាស្រ័យនូវឧបធិវិបត្តិ។ មួយវិញទៀត បុគ្គលណា កើតក្នុងសម័យអត់ឃ្លាន ឬសម័យដែលសាបសូន្យចាកសម្បត្តិ ឬក្នុងអន្តរកប្ប បាបកម្មរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាឲ្យផលដោយអាស្រ័យនូវកាលវិបត្តិ។ មួយវិញទៀត បុគ្គលណា មិនស្គាល់ការបំពេញនូវបយោគៈ មិនដឹងកាលដែលគួរចូលទៅរកដើម្បីចូលទៅរក...ល... មិនដឹងកាលដែលគួរលួចដើម្បីធ្វើអំពើលួច បាបកម្មរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាឲ្យផលដោយអាស្រ័យនូវបយោគវិបត្តិ។

ယော ပန ဣဋ္ဌာရမ္မဏာနုဘဝနာရဟေ ကမ္မေ ဝိဇ္ဇမာနေယေဝ ဂန္တွာ ဒုဂ္ဂတိဘဝေ နိဗ္ဗတ္တတိ, တဿ တံ ကမ္မံ ဂတိဝိပတ္တိပဋိဗာဠှံ န ဝိပစ္စတိ နာမ. ယော ပန ပုညာနုဘာဝေန ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကာဏော ဝါ ဟောတိ ကုဏီ ဝါ ခဉ္ဇော ဝါ ပက္ခဟတော ဝါ, တဿ ဩပရဇ္ဇသေနာပတိဘဏ္ဍာဂါရိကဋ္ဌာနာဒီနိ န အနုစ္ဆဝိကာနီတိ န ဒေန္တိ. ဣစ္စဿ တံ ပုညံ ဥပဓိဝိပတ္တိပဋိဗာဠှံ န ဝိပစ္စတိ နာမ. ယော ပန ဒုဗ္ဘိက္ခကာလေ ဝါ ပရိဟီနသမ္ပတ္တိကာလေ ဝါ အန္တရကပ္ပေ ဝါ မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တတိ, တဿ တံ ကလျာဏကမ္မံ ကာလဝိပတ္တိပဋိဗာဠှံ န ဝိပစ္စတိ နာမ. ယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ပယောဂံ သမ္ပာဒေတုံ န ဇာနာတိ, တဿ ကလျာဏကမ္မံ ပယောဂဝိပတ္တိပဋိဗာဠှံ န ဝိပစ္စတိ နာမ.

មួយវិញទៀត បុគ្គលណា កាលបើកុសលកម្មដែលគួរដល់ការទទួលរងនូវឥដ្ឋារម្មណ៍មានពិតប្រាកដ តែបែរជាទៅកើតក្នុងទុគ្គតិភព កុសលកម្មនោះរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាត្រូវបានរារាំងដោយគតិវិបត្តិ ហើយមិនឲ្យផលឡើយ។ មួយវិញទៀត បុគ្គលណា ដោយអានុភាពនៃបុណ្យ បានទៅកើតក្នុងផ្ទះនៃស្តេច ឬមហាមាត្យរបស់ស្តេចជាដើម តែជាអ្នកខ្វាក់ភ្នែក ឬដៃខ្វិន ឬជើងខ្វិន ឬស្លាប់មួយចំហៀងខ្លួន ពួកញាតិទាំងឡាយមិនប្រគល់តំណែងផ្សេងៗ មានតំណែងជាឧបរាជ សេនាបតី ឬឆ្មាំឃ្លាំងជាដើម ឲ្យដល់បុគ្គលនោះឡើយ ដោយគិតថា "មិនសមគួរដល់បុគ្គលនេះឡើយ" យ៉ាងនេះ បុណ្យកម្មនោះរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាត្រូវបានរារាំងដោយឧបធិវិបត្តិ ហើយមិនឲ្យផលឡើយ។ មួយវិញទៀត បុគ្គលណា កើតក្នុងពួកមនុស្សក្នុងសម័យអត់ឃ្លាន ឬសម័យដែលសាបសូន្យចាកសម្បត្តិ ឬក្នុងអន្តរកប្ប កុសលកម្មដ៏ល្អនោះរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាត្រូវបានរារាំងដោយកាលវិបត្តិ ហើយមិនឲ្យផលឡើយ។ បុគ្គលណា មិនស្គាល់ការបំពេញនូវបយោគៈ តាមវិធីដែលពោលហើយខាងក្រោម កុសលកម្មដ៏ល្អរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាត្រូវបានរារាំងដោយបយោគវិបត្តិ ហើយមិនឲ្យផលឡើយ។

ကလျာဏကမ္မေန ပန သုဂတိဘဝေ နိဗ္ဗတ္တဿ တံ ကမ္မံ ဂတိသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စတိ နာမ. ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပဓိသမ္ပတ္တိံ ပတ္တဿ [Pg.113] အတ္တဘာဝသမိဒ္ဓိယံ ဌိတဿ ဒေဝနဂရေ သမုဿိတရတနတောရဏသဒိသံ အတ္တဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘ဣမဿ ဩပရဇ္ဇသေနာပတိဘဏ္ဍာဂါရိကဋ္ဌာနာဒီနိ အနုစ္ဆဝိကာနီ’’တိ ဒဟရဿေဝ သတော တာနိ ဌာနန္တရာနိ ဒေန္တိ, ဧဝရူပဿ ကလျာဏကမ္မံ ဥပဓိသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စတိ နာမ. ယော ပဌမကပ္ပိကေသု ဝါ သုလဘန္နပါနကာလေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တတိ, တဿ ကလျာဏကမ္မံ ကာလသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စတိ နာမ. ယော ဝုတ္တနယေနေဝ ပယောဂံ သမ္ပာဒေတုံ ဇာနာတိ, တဿ ကမ္မံ ပယောဂသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စတိ နာမ. ဧဝံ အဘိဓမ္မပရိယာယေန သောဠသ ကမ္မာနိ ဝိဘတ္တာနိ.

មួយវិញទៀត កុសលកម្មរបស់បុគ្គលដែលទៅកើតក្នុងសុគតិភពដោយសារកុសលកម្ម ឈ្មោះថាឲ្យផលដោយអាស្រ័យនូវគតិសម្បត្តិ។ របស់បុគ្គលដែលកើតក្នុងត្រកូលនៃស្តេច ឬមហាមាត្យរបស់ស្តេចជាដើម បានដល់នូវឧបធិសម្បត្តិ ស្ថិតនៅក្នុងភាពបរិបូណ៌នៃអត្តភាព ពួកញាតិឃើញនូវអត្តភាពដែលប្រៀបដូចជាសសរខ្លោងទ្វាររតនៈដែលគេសង់ឡើងយ៉ាងល្អក្នុងទេវនគរ ហើយគិតថា "តំណែងផ្សេងៗ មានតំណែងជាឧបរាជ សេនាបតី ឬឆ្មាំឃ្លាំងជាដើម សមគួរដល់បុគ្គលនេះណាស់" ដូច្នេះ ក៏ប្រគល់តំណែងទាំងនោះឲ្យតាំងតែពីនៅក្មេងវ័យ កុសលកម្មរបស់បុគ្គលមានសភាពបែបនេះ ឈ្មោះថាឲ្យផលដោយអាស្រ័យនូវឧបធិសម្បត្តិ។ បុគ្គលណា កើតក្នុងសម័យដើមភទ្ទកប្ប ឬក្នុងសម័យដែលមានបាយនិងទឹកងាយស្រួលរក កុសលកម្មរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាឲ្យផលដោយអាស្រ័យនូវកាលសម្បត្តិ។ បុគ្គលណា ស្គាល់ការបំពេញនូវបយោគៈ តាមវិធីដែលពោលហើយនោះឯង កុសលកម្មរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាឲ្យផលដោយអាស្រ័យនូវបយោគសម្បត្តិ។ កម្ម ១៦ យ៉ាង ត្រូវបានចែកចេញហើយ ដោយវិធីនៃព្រះអភិធម្ម យ៉ាងនេះ។

အပရာနိပိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပရိယာယေန ဒွါဒသ ကမ္မာနိ ဝိဘတ္တာနိ. သေယျထိဒံ – ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ အဟောသိ ကမ္မဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော, အဟောသိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော, အတ္ထိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော, အတ္ထိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော, အတ္ထိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော, အတ္ထိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော, ဘဝိဿတိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော, ဘဝိဿတိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၃၄).

មួយវិញទៀត កម្ម ១២ យ៉ាងដទៃទៀត ត្រូវបានចែកចេញហើយ ដោយវិធីនៃបដិសម្ភិទាមគ្គ។ ដូចម្តេចខ្លះ? គឺ "កម្មមានហើយ ផលនៃកម្មមានហើយ, កម្មមានហើយ ផលនៃកម្មមិនមានហើយ, កម្មមានហើយ ផលនៃកម្មមាន, កម្មមានហើយ ផលនៃកម្មមិនមាន, កម្មមានហើយ ផលនៃកម្មនឹងមាន, កម្មមានហើយ ផលនៃកម្មនឹងមិនមាន, កម្មមាន ផលនៃកម្មមាន, កម្មមាន ផលនៃកម្មមិនមាន, កម្មមាន ផលនៃកម្មនឹងមាន, កម្មមាន ផលនៃកម្មនឹងមិនមាន, កម្មនឹងមាន ផលនៃកម្មនឹងមាន, កម្មនឹងមាន ផលនៃកម្មនឹងមិនមាន" ដូច្នេះ។

တတ္ထ ယံ ကမ္မံ အတီတေ အာယူဟိတံ အတီတေယေဝ ဝိပါကဝါရံ လဘိ, ပဋိသန္ဓိဇနကံ ပဋိသန္ဓိံ ဇနေသိ, ရူပဇနကံ ရူပံ, တံ အဟောသိ ကမ္မံ အဟောသိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဝိပါကဝါရံ န လဘိ, ပဋိသန္ဓိဇနကံ ပဋိသန္ဓိံ ရူပဇနကံ ဝါ ရူပံ ဇနေတုံ နာသက္ခိ, တံ အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန အတီတေ အာယူဟိတံ ဧတရဟိ လဒ္ဓဝိပါကဝါရံ ပဋိသန္ဓိဇနကံ ပဋိသန္ဓိံ ဇနေတွာ ရူပဇနကံ ရူပံ ဇနေတွာ ဌိတံ, တံ အဟောသိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တံ. ယံ အလဒ္ဓဝိပါကဝါရံ ပဋိသန္ဓိဇနကံ ဝါ ပဋိသန္ဓိံ ရူပဇနကံ ဝါ ရူပံ ဇနေတုံ နာသက္ခိ, တံ အဟောသိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန အတီတေ အာယူဟိတံ အနာဂတေ ဝိပါကဝါရံ လဘိဿတိ, ပဋိသန္ဓိဇနကံ ပဋိသန္ဓိံ ရူပဇနကံ ရူပံ ဇနေတုံ သက္ခိဿတိ, တံ အဟောသိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တံ. ယံ အနာဂတေ ဝိပါကဝါရံ န လဘိဿတိ, ပဋိသန္ဓိဇနကံ ပဋိသန္ဓိံ ရူပဇနကံ ဝါ ရူပံ ဇနေတုံ န သက္ခိဿတိ, တံ အဟောသိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တံ.

ក្នុងកម្មទាំង ១២ យ៉ាងនោះ កម្មណាដែលបុគ្គលសន្សំហើយក្នុងអតីតជាតិ បាននូវវារៈនៃការឲ្យផលក្នុងអតីតជាតិហ្នឹងឯង កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត ក៏បានញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើតហើយ កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងរូបឲ្យកើត ក៏បានញាំងរូបឲ្យកើតហើយ កម្មនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "កម្មមានហើយ ផលនៃកម្មមានហើយ" ដូច្នេះ។ មួយវិញទៀត កម្មណា មិនបាននូវវារៈនៃការឲ្យផល កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត មិនអាចញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត ឬកម្មដែលជាគ្រឿងញាំងរូបឲ្យកើត មិនអាចញាំងរូបឲ្យកើត កម្មនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "កម្មមានហើយ ផលនៃកម្មមិនមានហើយ" ដូច្នេះ។ មួយវិញទៀត កម្មណាដែលបុគ្គលសន្សំហើយក្នុងអតីតជាតិ ឥឡូវនេះ បាននូវវារៈនៃការឲ្យផល កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត បានញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើតហើយ កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងរូបឲ្យកើត បានញាំងរូបឲ្យកើតហើយ ស្ថិតនៅ កម្មនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "កម្មមានហើយ ផលនៃកម្មមាន" ដូច្នេះ។ កម្មណា មិនបាននូវវារៈនៃការឲ្យផល កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត មិនអាចញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត ឬកម្មដែលជាគ្រឿងញាំងរូបឲ្យកើត មិនអាចញាំងរូបឲ្យកើត កម្មនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "កម្មមានហើយ ផលនៃកម្មមិនមាន" ដូច្នេះ។ មួយវិញទៀត កម្មណាដែលបុគ្គលសន្សំហើយក្នុងអតីតជាតិ នឹងបាននូវវារៈនៃការឲ្យផលក្នុងអនាគតជាតិ កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត នឹងអាចញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងរូបឲ្យកើត នឹងអាចញាំងរូបឲ្យកើត កម្មនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "កម្មមានហើយ ផលនៃកម្មនឹងមាន" ដូច្នេះ។ កម្មណា នឹងមិនបាននូវវារៈនៃការឲ្យផលក្នុងអនាគតជាតិ កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត មិនអាចញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត ឬកម្មដែលជាគ្រឿងញាំងរូបឲ្យកើត មិនអាចញាំងរូបឲ្យកើត កម្មនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "កម្មមានហើយ ផលនៃកម្មនឹងមិនមាន" ដូច្នេះ។

ယံ [Pg.114] ပန ဧတရဟိ အာယူဟိတံ ဧတရဟိယေဝ ဝိပါကဝါရံ လဘတိ, တံ အတ္ထိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဧတရဟိ ဝိပါကဝါရံ န လဘတိ, တံ အတ္ထိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဧတရဟိ အာယူဟိတံ အနာဂတေ ဝိပါကဝါရံ လဘိဿတိ, ပဋိသန္ဓိဇနကံ ပဋိသန္ဓိံ ရူပဇနကံ ရူပံ ဇနေတုံ သက္ခိဿတိ, တံ အတ္ထိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဝိပါကဝါရံ န လဘိဿတိ, ပဋိသန္ဓိဇနကံ ပဋိသန္ဓိံ ရူပဇနကံ ဝါ ရူပံ ဇနေတုံ သက္ခိဿတိ, တံ အတ္ထိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တံ.

មួយវិញទៀត កម្មណាដែលបុគ្គលសន្សំហើយក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ បាននូវវារៈនៃការឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិហ្នឹងឯង កម្មនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "កម្មមាន ផលនៃកម្មមាន" ដូច្នេះ។ មួយវិញទៀត កម្មណាដែលបុគ្គលសន្សំហើយក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ មិនបាននូវវារៈនៃការឲ្យផល កម្មនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "កម្មមាន ផលនៃកម្មមិនមាន" ដូច្នេះ។ មួយវិញទៀត កម្មណាដែលបុគ្គលសន្សំហើយក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ នឹងបាននូវវារៈនៃការឲ្យផលក្នុងអនាគតជាតិ កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត នឹងអាចញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងរូបឲ្យកើត នឹងអាចញាំងរូបឲ្យកើត កម្មនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "កម្មមាន ផលនៃកម្មនឹងមាន" ដូច្នេះ។ មួយវិញទៀត កម្មណា នឹងមិនបាននូវវារៈនៃការឲ្យផល កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត មិនអាចញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត ឬកម្មដែលជាគ្រឿងញាំងរូបឲ្យកើត មិនអាចញាំងរូបឲ្យកើត កម្មនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "កម្មមាន ផលនៃកម្មនឹងមិនមាន" ដូច្នេះ។

ယံ ပနာနာဂတေ အာယူဟိဿတိ, အနာဂတေယေဝ ဝိပါကဝါရံ လဘိဿတိ, ပဋိသန္ဓိဇနကံ ပဋိသန္ဓိံ ရူပဇနကံ ဝါ ရူပံ ဇနေဿတိ, တံ ဘဝိဿတိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဝိပါကဝါရံ န လဘိဿတိ, ပဋိသန္ဓိဇနကံ ပဋိသန္ဓိံ ရူပဇနကံ ဝါ ရူပံ ဇနေတုံ န သက္ခိဿတိ, တံ ဘဝိဿတိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပရိယာယေန ဒွါဒသ ကမ္မာနိ ဝိဘတ္တာနိ.

មួយវិញទៀត កម្មណាដែលបុគ្គលនឹងសន្សំក្នុងអនាគតជាតិ នឹងបាននូវវារៈនៃការឲ្យផលក្នុងអនាគតជាតិហ្នឹងឯង កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត នឹងញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត ឬកម្មដែលជាគ្រឿងញាំងរូបឲ្យកើត នឹងញាំងរូបឲ្យកើត កម្មនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "កម្មនឹងមាន ផលនៃកម្មនឹងមាន" ដូច្នេះ។ មួយវិញទៀត កម្មណា នឹងមិនបាននូវវារៈនៃការឲ្យផល កម្មដែលជាគ្រឿងញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត មិនអាចញាំងបដិសន្ធិឲ្យកើត ឬកម្មដែលជាគ្រឿងញាំងរូបឲ្យកើត មិនអាចញាំងរូបឲ្យកើត កម្មនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "កម្មនឹងមាន ផលនៃកម្មនឹងមិនមាន" ដូច្នេះ។ កម្ម ១២ យ៉ាង ត្រូវបានចែកចេញហើយ ដោយវិធីនៃបដិសម្ភិទាមគ្គ យ៉ាងនេះ។

ဣတိ ဣမာနိ စေဝ ဒွါဒသ အဘိဓမ္မပရိယာယေန ဝိဘတ္တာနိ စ သောဠသ ကမ္မာနိ အတ္တနော ဌာနာ ဩသက္ကိတွာ သုတ္တန္တိကပရိယာယေန ဝုတ္တာနိ ဧကာဒသ ကမ္မာနိယေဝ ဘဝန္တိ. တာနိပိ တတော ဩသက္ကိတွာ တီဏိယေဝ ကမ္မာနိ ဟောန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ, ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ, အပရပရိယာယဝေဒနီယန္တိ. တေသံ သင်္ကမနံ နတ္ထိ, ယထာဌာနေယေဝ တိဋ္ဌန္တိ. ယဒိ ဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ကမ္မံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ ဝါ အပရပရိယာယဝေဒနီယံ ဝါ ဘဝေယျ, ‘‘ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ’’တိ သတ္ထာ န ဝဒေယျ. သစေပိ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဝါ အပရပရိယာယဝေဒနီယံ ဝါ ဘဝေယျ, ‘‘ဥပပဇ္ဇ ဝါ’’တိ သတ္ထာ န ဝဒေယျ. အထာပိ အပရပရိယာယဝေဒနီယံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဝါ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ ဝါ ဘဝေယျ, ‘‘အပရေ ဝါ ပရိယာယေ’’တိ သတ္ထာ န ဝဒေယျ.

យ៉ាងនេះ កម្មទាំង ១២ យ៉ាងនេះក្តី កម្មទាំង ១៦ យ៉ាងដែលចែកចេញហើយដោយវិធីនៃព្រះអភិធម្មក្តី ថយចុះចាកឋានៈរបស់ខ្លួន ក៏ក្លាយជាកម្ម ១១ យ៉ាងដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកដោយវិធីនៃព្រះសូត្រនោះឯង។ កម្មទាំង ១១ យ៉ាងនោះ ទោះបីថយចុះចាកកម្មទាំង ១១ យ៉ាងនោះទៅទៀត ក៏មានត្រឹមតែ ៣ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម ឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម និងអបរាបរិយាយវេទនីយកម្ម។ ការផ្លាស់ប្តូរឋានៈនៃកម្មទាំងនោះ មិនមានឡើយ តែងស្ថិតនៅក្នុងឋានៈដែលតាំងនៅដដែលនោះឯង។ ពិតមែនហើយ ប្រសិនបើទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្មនេះ ក្លាយជាឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម ឬអបរាបរិយាយវេទនីយកម្ម ព្រះសាស្តា ក៏មិនគប្បីត្រាស់ថា "diṭṭhe vā dhamme" (ក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ) ឡើយ។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម ក្លាយជាទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម ឬអបរាបរិយាយវេទនីយកម្ម ព្រះសាស្តា ក៏មិនគប្បីត្រាស់ថា "upapajja vā" (ក្នុងជាតិបន្ទាប់) ឡើយ។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើអបរាបរិយាយវេទនីយកម្ម ក្លាយជាទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម ឬឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម ព្រះសាស្តា ក៏មិនគប្បីត្រាស់ថា "apare vā pariyāye" (ក្នុងជាតិបន្ទាប់ៗ ទៅទៀត) ឡើយ។

သုက္ကပက္ခေပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ ပန လောဘေ ဝိဂတေတိ လောဘေ အပဂတေ နိရုဒ္ဓေ. တာလဝတ္ထုကတန္တိ တာလဝတ္ထု ဝိယ ကတံ, မတ္ထကစ္ဆိန္နတာလော ဝိယ ပုန အဝိရုဠှိသဘာဝံ ကတန္တိ အတ္ထော. အနဘာဝံ ကတန္တိ အနုအဘာဝံ ကတံ, ယထာ ပုန နုပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ ကတန္တိ အတ္ထော. ဧဝဿူတိ ဧဝံ ဘဝေယျုံ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဗီဇာနိ ဝိယ ကုသလာကုသလံ [Pg.115] ကမ္မံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, တာနိ အဂ္ဂိနာ ဍဟနပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, အဂ္ဂိ ဝိယ မဂ္ဂဉာဏံ, အဂ္ဂိံ ဒတွာ ဗီဇာနံ ဍဟနကာလော ဝိယ မဂ္ဂဉာဏေန ကိလေသာနံ ဒဍ္ဎကာလော, မသိကတကာလော ဝိယ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဆိန္နမူလကေ ကတွာ ဌပိတကာလော, မဟာဝါတေ ဩပုနိတွာ နဒိယာ ဝါ ပဝါဟေတွာ အပ္ပဝတ္တိကတကာလော ဝိယ ဥပါဒိန္နကသန္တာနဿ နိရောဓေန ဆိန္နမူလကာနံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အပ္ပဋိသန္ဓိကဘာဝေန နိရုဇ္ဈိတွာ ပုန ဘဝသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟိတကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

សូម្បីក្នុងសុក្កបក្ខ (ចំណែកស) ក៏គប្បីដឹងសេចក្តីដោយន័យនេះឯង។ ប៉ុន្តែក្នុងសុក្កបក្ខនេះ ពាក្យថា «lobhe vigate» សេចក្តីថា កាលបើលោភៈប្រាសចេញទៅហើយ រលត់ទៅហើយ។ ពាក្យថា «tālāvatthukatanti» សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យដូចជាទីតាំងនៃដើមត្នោត គឺធ្វើឲ្យមានសភាវៈមិនលូតលាស់តទៅទៀត ដូចជាដើមត្នោតដែលកាត់ក្បាលចេញហើយ។ ពាក្យថា «anabhāvaṃ katanti» សេចក្តីថា ធ្វើមិនឲ្យមានសភាវៈតទៅទៀត គឺធ្វើមិនឲ្យកើតឡើងជាថ្មីម្តងទៀតឡើយ។ ពាក្យថា «evassūti» សេចក្តីថា គប្បីមានយ៉ាងនេះ។ ក្នុងពាក្យថា «evameva kho» នេះ គប្បីយល់ថាកុសលកម្ម និងអកុសលកម្ម ប្រៀបដូចជាគ្រាប់ពូជទាំងឡាយ គប្បីយល់ថាយោគាវចរប្រៀបដូចជាបុរសអ្នកដុតគ្រាប់ពូជទាំងឡាយនោះដោយភ្លើង មគ្គញាណប្រៀបដូចជាភ្លើង កាលដែលមគ្គញាណដុតបំផ្លាញកិលេសទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាកាលដែលដុតគ្រាប់ពូជដោយភ្លើង កាលដែលធ្វើខន្ធទាំងប្រាំឲ្យមានឫសដាច់ហើយទុក ប្រៀបដូចជាកាលដែលធ្វើឲ្យទៅជាផេះ កាលដែលខន្ធទាំងប្រាំមានឫសដាច់ហើយ រលត់ទៅដោយការរលត់នៃឧបាទិន្នកសន្តាន មិនមានបដិសន្ធិតទៅទៀត គឺមិនចាប់បដិសន្ធិក្នុងភពថ្មីទៀត ប្រៀបដូចជាកាលដែលធ្វើមិនឲ្យប្រព្រឹត្តទៅទៀត ដោយការអុំក្នុងខ្យល់ធំ ឬបណ្តែតចោលក្នុងទន្លេ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

မောဟဇဉ္စာပဝိဒ္ဒသူတိ မောဟဇဉ္စာပိ အဝိဒ္ဒသု. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ သော အဝိဒူ အန္ဓဗာလော လောဘဇဉ္စ ဒေါသဇဉ္စ မောဟဇဉ္စာတိ ကမ္မံ ကရောတိ, ဧဝံ ကရောန္တေန ယံ တေန ပကတံ ကမ္မံ အပ္ပံ ဝါ ယဒိ ဝါ ဗဟုံ. ဣဓေဝ တံ ဝေဒနိယန္တိ တံ ကမ္မံ တေန ဗာလေန ဣဓ သကေ အတ္တဘာဝေယေဝ ဝေဒနီယံ, တဿေဝ တံ အတ္တဘာဝေ ဝိပစ္စတီတိ အတ္ထော. ဝတ္ထုံ အညံ န ဝိဇ္ဇတီတိ တဿ ကမ္မဿ ဝိပစ္စနတ္ထာယ အညံ ဝတ္ထု နတ္ထိ. န ဟိ အညေန ကတံ ကမ္မံ အညဿ အတ္တဘာဝေ ဝိပစ္စတိ. တသ္မာ လောဘဉ္စ ဒေါသဉ္စ, မောဟဇဉ္စာပိ ဝိဒ္ဒသူတိ တသ္မာ ယော ဝိဒူ မေဓာဝီ ပဏ္ဍိတော တံ လောဘဇာဒိဘေဒံ ကမ္မံ န ကရောတိ, သော ဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒယံ ဘိက္ခု, သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ, အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒေတွာ တံ ဝါ ပန ဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒေန္တော သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟတိ. ဒေသနာသီသမေဝေတံ, သုဂတိယောပိ ပန သော ခီဏာသဝေါ ဇဟတိယေဝ. ယမ္ပိ စေတံ ‘‘တသ္မာ လောဘဉ္စ ဒေါသဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ, ဧတ္ထာပိ လောဘဒေါသသီသေန လောဘဇဉ္စ ဒေါသဇဉ္စ ကမ္မမေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ သုတ္တန္တေသုပိ ဂါထာယပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတန္တိ.

ពាក្យថា «mohajañcāpaviddasūti» សេចក្តីថា សូម្បីតែកម្មដែលកើតអំពីមោហៈ ជនពាលអ្នកមិនដឹង (ក៏ធ្វើ)។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងសេចក្តីនេះថា បុគ្គលពាលល្ងង់ខ្លៅមិនដឹងនោះ ធ្វើកម្មណាដែលកើតអំពីលោភៈ កើតអំពីទោសៈ និងកើតអំពីមោហៈ កាលបើធ្វើកម្មយ៉ាងនេះ កម្មដែលបុគ្គលពាលនោះធ្វើហើយ ទោះបីតិចក្តី ច្រើនក្តី។ ពាក្យថា «idheva taṃ vedaniyanti» សេចក្តីថា កម្មនោះ បុគ្គលពាលនោះគប្បីទទួលរងក្នុងអត្តភាពរបស់ខ្លួននេះឯង គឺកម្មនោះរមែងហុចផលក្នុងអត្តភាពរបស់បុគ្គលពាលនោះឯង។ ពាក្យថា «vatthuṃ aññaṃ na vijjatīti» សេចក្តីថា វត្ថុដទៃដើម្បីឲ្យផលនៃកម្មនោះមិនមានឡើយ ព្រោះថាកម្មដែលបុគ្គលដទៃធ្វើហើយ មិនដែលហុចផលក្នុងអត្តភាពរបស់បុគ្គលដទៃឡើយ។ ពាក្យថា «tasmā lobhañca dosañca, mohajañcāpi viddasūti» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលណាជាអ្នកដឹង មានប្រាជ្ញា ជាបណ្ឌិត រមែងមិនធ្វើកម្មដែលមានចំណែកកើតអំពីលោភៈជាដើមនោះឡើយ ភិក្ខុនោះកាលបង្កើតវិជ្ជា រមែងលះបង់នូវទុគ្គតិទាំងពួងបាន គឺកាលបង្កើតអរហត្តមគ្គវិជ្ជា ឬកាលកំពុងបង្កើតវិជ្ជានោះ រមែងលះបង់នូវទុគ្គតិទាំងពួងបាន។ នេះជាទេសនាប្រធាន ប៉ុន្តែព្រះខីណាស្រពនោះ រមែងលះបង់សូម្បីតែសុគតិទាំងឡាយដែរ។ សូម្បីតែពាក្យណាដែលពោលថា «tasmā lobhañca dosañcā» ក្នុងទីនេះ ក៏គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកកម្មដែលកើតអំពីលោភៈ និងកើតអំពីទោសៈ ដោយយកលោភៈ និងទោសៈជាប្រធានប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងតែវដ្តៈ និងវិវដ្តៈប៉ុណ្ណោះ សូម្បីក្នុងសូត្រទាំងឡាយ និងក្នុងគាថាទាំងឡាយ យ៉ាងនេះឯង។

၅. ဟတ္ထကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អត្ថាធិប្បាយហត្ថកសូត្រ

၃၅. ပဉ္စမေ အာဠဝိယန္တိ အာဠဝိရဋ္ဌေ. ဂေါမဂ္ဂေတိ ဂုန္နံ ဂမနမဂ္ဂေ. ပဏ္ဏသန္ထရေတိ သယံ ပတိတပဏ္ဏသန္ထရေ. အထာတိ ဧဝံ ဂုန္နံ ဂမနမဂ္ဂံ ဥဇုံ မဟာပထံ နိဿာယ သိံသပါဝနေ သယံ ပတိတပဏ္ဏာနိ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ကတသန္ထရေ သုဂတမဟာစီဝရံ ပတ္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသိန္နေ တထာဂတေ. ဟတ္ထကော အာဠဝကောတိ ဟတ္ထတော ဟတ္ထံ ဂတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမော အာဠဝကော ရာဇပုတ္တော. ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ‘‘ကစ္စိ, ဘန္တေ[Pg.116], ဘဂဝါ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. ကသ္မာ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ တံ ဌာနံ ဂန္တွာ နိသိန္နော, ကသ္မာ ရာဇကုမာရော တတ္ထ ဂတောတိ? သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ တာဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကာယ ဓမ္မဒေသနာယ သမုဋ္ဌာနံ ဒိသွာ တတ္ထ နိသိန္နော, ရာဇကုမာရောပိ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ ပဉ္စဟိ ဥပါသကသတေဟိ ပရိဝုတော ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော မဟာမဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ဂေါပထံ ဂဟေတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ပူဇနတ္ထာယ မိဿကမာလံ ဩစိနိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆန္တော သတ္ထာရံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ, ဧဝံ သော တတ္ထ ဂတောတိ. သုခမသယိတ္ထာတိ သုခံ သယိတ္ထ.

៣៥. ក្នុងសូត្រទីប្រាំ ពាក្យថា «āḷaviyanti» សេចក្តីថា ក្នុងដែនអាឡវី។ ពាក្យថា «gomaggeti» សេចក្តីថា ក្នុងផ្លូវដើរនៃគោទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «paṇṇasanthareti» សេចក្តីថា លើកម្រាលស្លឹកឈើដែលជ្រុះឯង។ ពាក្យថា «athāti» សេចក្តីថា កាលព្រះតថាគតទ្រង់គង់ភ្នែន លើកម្រាលដែលធ្វើដោយការប្រមូលស្លឹកឈើដែលជ្រុះឯង ក្នុងព្រៃស្ទប ដោយអាស្រ័យផ្លូវធំត្រង់ដែលជាផ្លូវដើរនៃគោទាំងឡាយយ៉ាងនេះ ហើយទ្រង់ក្រាលសង្ឃាដិដ៏ប្រសើររបស់ព្រះសុគត។ ពាក្យថា «hatthako āḷavakoti» សេចក្តីថា ព្រះរាជបុត្រព្រះនាមអាឡវកៈ ដែលបាននាមយ៉ាងនេះ ព្រោះតែការដល់នូវកណ្តាប់ដៃ (គឺការហុចពីដៃមួយទៅដៃមួយ)។ ពាក្យថា «etadavocāti» សេចក្តីថា បានក្រាបបង្គំទូលនូវពាក្យមានពាក្យថា «kacci, bhante, bhagavā» (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះមានព្រះភាគ...) ជាដើមនេះ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់យាងទៅគង់ក្នុងទីនោះ ហើយហេតុអ្វីបានជាព្រះរាជបុត្រយាងទៅក្នុងទីនោះ? មុនដំបូង ព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ឃើញហេតុដែលជាទីកើតឡើងនៃធម្មទេសនា ទើបទ្រង់គង់ក្នុងទីនោះ ចំណែកឯព្រះរាជបុត្រ ក៏បានក្រោកឡើងតាំងពីព្រលឹម ហែហមដោយឧបាសកប្រាំរយនាក់ កាលដែលយាងទៅកាន់ទីបម្រើព្រះពុទ្ធ បានវាងចាកផ្លូវធំ ដើរតាមផ្លូវគោ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងបេះផ្កាចម្រុះដើម្បីបូជាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ» កាលដែលយាងទៅ ក៏បានឃើញព្រះសាស្តា ទើបចូលទៅជិត ថ្វាយបង្គំហើយ អង្គុយក្នុងទីសមគួរ ព្រះរាជបុត្រនោះបានយាងទៅក្នុងទីនោះ យ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា «sukhamasayitthāti» សេចក្តីថា ទ្រង់សម្រាន្តជាសុខដែរឬ។

အန္တရဋ္ဌကောတိ မာဃဖဂ္ဂုဏာနံ အန္တရေ အဋ္ဌဒိဝသပရိမာဏော ကာလော. မာဃဿ ဟိ အဝသာနေ စတ္တာရော ဒိဝသာ, ဖဂ္ဂုဏဿ အာဒိမှိ စတ္တာရောတိ အယံ ‘‘အန္တရဋ္ဌကော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဟိမပါတသမယောတိ ဟိမဿ ပတနသမယော. ခရာတိ ဖရုသာ ကက္ခဠာ ဝါ. ဂေါကဏ္ဋကဟတာတိ နဝဝုဋ္ဌေ ဒေဝေ ဂါဝီနံ အက္ကန္တက္ကန္တဋ္ဌာနေ ခုရန္တရေဟိ ကဒ္ဒမော ဥဂ္ဂန္တွာ တိဋ္ဌတိ, သော ဝါတာတပေန သုက္ခော ကကစဒန္တသဒိသော ဟောတိ ဒုက္ခသမ္ဖဿော. တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဂေါကဏ္ဋကဟတာ ဘူမီ’’တိ. ဂုန္နံ ခုရန္တရေဟိ ဆိန္နာတိပိ အတ္ထော. ဝေရမ္ဘော ဝါတော ဝါယတီတိ စတူဟိ ဒိသာဟိ ဝါယန္တော ဝါတော ဝါယတိ. ဧကာယ ဒိသာယ ဝါ ဒွီဟိ ဝါ ဒိသာဟိ တီဟိ ဝါ ဒိသာဟိ ဝါယန္တော ဝါတော ဝေရမ္ဘောတိ န ဝုစ္စတိ.

ពាក្យថា «antaraṭṭhakoti» សេចក្តីថា រយៈពេលប្រាំបីថ្ងៃក្នុងចន្លោះខែមាឃ និងខែផល្គុន។ ព្រោះថា បួនថ្ងៃចុងខែមាឃ និងបួនថ្ងៃដើមខែផល្គុន នេះហៅថា «អន្តរដ្ឋកៈ» (រវាងប្រាំបីថ្ងៃ)។ ពាក្យថា «himapātasamayoti» សេចក្តីថា សម័យដែលធ្លាក់ទឹកសន្សើម (ឬធ្លាក់ព្រិល)។ ពាក្យថា «kharāti» សេចក្តីថា គ្រើម ឬរឹងប៉ឹង។ ពាក្យថា «gokaṇṭakahatā» សេចក្តីថា កាលបើភ្លៀងបង្អុរចុះមកថ្មីៗ ភក់រមែងច្រាលឡើងតាមចន្លោះក្រចកជើងគោ ក្នុងកន្លែងដែលមេគោទាំងឡាយជាន់ហើយៗ ក៏ស្ថិតនៅ ភក់នោះស្ងួតទៅដោយខ្យល់ និងកំដៅថ្ងៃ មានសភាពដូចជាធ្មេញរណារ មានការប៉ះពាល់ជាទុក្ខ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «gokaṇṭakahatā bhūmī» (ផែនដីដែលមុតដោយដានជើងគោ)។ សេចក្តីថា ផែនដីដែលដាច់ដោយចន្លោះក្រចកជើងនៃគោទាំងឡាយ ដូច្នេះក៏មាន។ ពាក្យថា «verambho vāto vāyatīti» សេចក្តីថា ខ្យល់បក់មកពីទិសទាំងបួន។ ចំណែកឯខ្យល់ដែលបក់មកពីទិសមួយ ឬពីទិសពីរ ឬពីទិសបី មិនហៅថា វេរម្ភវាត (ខ្យល់វេរម្ភៈ) ឡើយ។

တေန ဟိ ရာဇကုမာရာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ‘‘အယံ ရာဇကုမာရော လောကသ္မိံ နေဝ သုခဝါသိနော, န ဒုက္ခဝါသိနော ဇာနာတိ, ဇာနာပေဿာမိ န’’န္တိ ဥပရိ ဒေသနံ ဝဍ္ဎေန္တော အာဟ. တတ္ထ ယထာ တေ ခမေယျာတိ ယထာ တုယှံ ရုစ္စေယျ. ဣဓဿာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ အဿ. ဂေါနကတ္ထတောတိ စတုရင်္ဂုလာဓိကလောမေန ကာဠကောဇဝေန အတ္ထတော. ပဋိကတ္ထတောတိ ဥဏ္ဏာမယေန သေတတ္ထရဏေန အတ္ထတော. ပဋလိကတ္ထတောတိ ဃနပုပ္ဖေန ဥဏ္ဏာမယအတ္ထရဏေန အတ္ထတော. ကဒလိမိဂပဝရပစ္စတ္ထရဏောတိ ကဒလိမိဂစမ္မမယေန ဥတ္တမပစ္စတ္ထရဏေန အတ္ထတော. တံ ကိရ ပစ္စတ္ထရဏံ သေတဝတ္ထဿ ဥပရိ ကဒလိမိဂစမ္မံ အတ္ထရိတွာ သိဗ္ဗိတွာ ကရောန္တိ. သဥတ္တရစ္ဆဒေါတိ သဟ ဥတ္တရစ္ဆဒေန, ဥပရိ ဗဒ္ဓေန ရတ္တဝိတာနေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော. ဥဘတောလောဟိတကူပဓာနောတိ သီသူပဓာနဉ္စ ပါဒူပဓာနဉ္စာတိ ပလ္လင်္ကဿ ဥဘတော ဌပိတလောဟိတကူပဓာနော. ပဇာပတိယောတိ ဘရိယာယော. မနာပေန [Pg.117] ပစ္စုပဋ္ဌိတာ အဿူတိ မနာပေန ဥပဋ္ဌာနဝိဓာနေန ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဘဝေယျုံ.

ពាក្យថា «tena hi rājakumārāti» នេះ ព្រះសាស្តាទ្រង់រិះគិតថា «ព្រះរាជបុត្រនេះមិនស្គាល់ពួកជនដែលរស់នៅជាសុខ ឬពួកជនដែលរស់នៅជាទុក្ខក្នុងលោកឡើយ តថាគតនឹងធ្វើឲ្យព្រះរាជបុត្រនោះស្គាល់» កាលនឹងញ៉ាំងទេសនាឲ្យចម្រើនឡើងទៅខាងលើ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «yathā te khameyyā» សេចក្តីថា ដូចជាការគាប់ចិត្តដល់អ្នក។ ពាក្យថា «idhassāti» សេចក្តីថា គប្បីមានដល់បុគ្គលនោះក្នុងលោកនេះ។ ពាក្យថា «gonakatthatoti» សេចក្តីថា ក្រាលដោយកម្រាលរោមចៀមខ្មៅដែលមានរោមវែងជាងបួនធ្នាប់។ ពាក្យថា «paṭikatthatoti» សេចក្តីថា ក្រាលដោយកម្រាលពណ៌សដែលធ្វើដោយរោមសត្វ។ ពាក្យថា «paṭalikatthatoti» សេចក្តីថា ក្រាលដោយកម្រាលរោមសត្វដែលមានផ្កាចម្រុះក្រាស់។ ពាក្យថា «kadalimigapavarapaccattharaṇoti» សេចក្តីថា ក្រាលដោយកម្រាលដ៏ប្រសើរដែលធ្វើដោយស្បែកខ្លាឃ្មុំ (ឬស្បែកសត្វកទលីមិគៈ)។ ឮថា គេធ្វើកម្រាលនោះដោយការក្រាលស្បែកសត្វកទលីមិគៈពីលើសំពត់ស ហើយដេរភ្ជាប់គ្នា។ ពាក្យថា «sauttaracchadoti» សេចក្តីថា ព្រមទាំងពិតានខាងលើ គឺរួមជាមួយពិតានពណ៌ក្រហមដែលចងសន្ធឹងខាងលើ។ ពាក្យថា «ubhatolohitakūpadhānoti» សេចក្តីថា មានខ្នើយពណ៌ក្រហមដែលគេដាក់ទុកទាំងសងខាងគ្រែ គឺខ្នើយក្បាល និងខ្នើយជើង។ ពាក្យថា «pajāpatiyoti» សេចក្តីថា ភរិយាទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «manāpena paccupaṭṭhitā assūti» សេចក្តីថា គប្បីចូលទៅឈររង់ចាំបម្រើដោយការបម្រើជាទីគាប់ចិត្ត។

ကာယိကာတိ ပဉ္စဒွါရကာယံ ခေါဘယမာနာ. စေတသိကာတိ မနောဒွါရံ ခေါဘယမာနာ. သော ရာဂေါ တထာဂတဿ ပဟီနောတိ တထာရူပေါ ရာဂေါ တထာဂတဿ ပဟီနောတိ အတ္ထော. ယော ပန တဿ ရာဂေါ, န သော တထာဂတဿ ပဟီနော နာမ. ဒေါသမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា «kāyikāti» សេចក្តីថា ញ៉ាំងកាយគឺទ្វារទាំងប្រាំឲ្យកម្រើកញាប់ញ័រ។ ពាក្យថា «cetasikāti» សេចក្តីថា ញ៉ាំងមនោទ្វារឲ្យកម្រើកញាប់ញ័រ។ ពាក្យថា «so rāgo tathāgatassa pahīnoti» សេចក្តីថា រាគៈមានសភាពយ៉ាងនោះ ព្រះតថាគតបានលះបង់ហើយ។ ចំណែកឯរាគៈរបស់គហបតីបុត្រនោះ មិនមែនឈ្មោះថាព្រះតថាគតលះបង់ហើយនោះឡើយ។ សូម្បីក្នុងទោសៈ និងមោហៈ ក៏មានន័យនេះឯង។

ဗြာဟ္မဏောတိ ဗာဟိတပါပေါ ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏော. ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော. န လိမ္ပတိ ကာမေသူတိ ဝတ္ထုကာမေသု စ ကိလေသကာမေသု စ တဏှာဒိဋ္ဌိလေပေဟိ န လိမ္ပတိ. သီတိဘူတောတိ အဗ္ဘန္တရေ တာပနကိလေသာနံ အဘာဝေန သီတိဘူတော. နိရူပဓီတိ ကိလေသူပဓီနံ အဘာဝေန နိရူပဓိ. သဗ္ဗာ အာသတ္တိယော ဆေတွာတိ အာသတ္တိယော ဝုစ္စန္တိ တဏှာယော, တာ သဗ္ဗာပိ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု အာသတ္တဝိသတ္တာ အာသတ္တိယော ဆိန္ဒိတွာ. ဝိနေယျ ဟဒယေ ဒရန္တိ ဟဒယနိဿိတံ ဒရထံ ဝိနယိတွာ ဝူပသမေတွာ. သန္တိံ ပပ္ပုယျ စေတသောတိ စိတ္တဿ ကိလေသနိဗ္ဗာနံ ပါပုဏိတွာ. ကရဏဝစနံ ဝါ ဧတံ ‘‘သဗ္ဗစေတသော သမန္နာဟရိတွာ’’တိအာဒီသု ဝိယ, စေတသာ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏိတွာတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា «brāhmaṇoti» សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពជាព្រាហ្មណ៍ព្រោះមានបាបបន្សាត់ចោលហើយ។ ពាក្យថា «parinibbutoti» សេចក្តីថា រលត់ទុក្ខហើយដោយការរលត់ទៅនៃកិលេស (កិលេសបរិនិព្វាន)។ ពាក្យថា «na limpati kāmesūti» សេចក្តីថា មិនប្រឡាក់ក្នុងវត្ថុកាម និងកិលេសកាមទាំងឡាយ ដោយគ្រឿងលាបគឺតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា «sītibhūtoti» សេចក្តីថា ជាអ្នកត្រជាក់ព្រោះមិនមានកិលេសជាគ្រឿងក្តៅក្រហាយខាងក្នុង។ ពាក្យថា «nirūpadhīti» សេចក្តីថា មិនមានឧបធិព្រោះមិនមានឧបធិគឺកិលេស។ ក្នុងពាក្យថា «sabbā āsattiyo chetvā» នេះ ពាក្យថា អាសត្តិ ទាំងឡាយ ព្រះអង្គសំដៅយកតណ្ហាទាំងឡាយ គឺកាត់ផ្តាច់នូវតណ្ហាជាគ្រឿងជំពាក់ស្អិតទាំងពួងនោះ ដែលតែងតែជំពាក់ស្អិតក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយមានរូបជាដើម។ ពាក្យថា «vineyya hadaye daraṃ» សេចក្តីថា កំចាត់បង់ ញ៉ាំងសេចក្តីក្តៅក្រហាយដែលអាស្រ័យក្នុងហឫទ័យឲ្យរលត់ទៅ។ ពាក្យថា «santiṃ pappuyya cetaso» សេចក្តីថា ដល់នូវការរលត់កិលេសនៃចិត្ត។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «cetaso» នេះ ជាករណវិភត្តិ ដូចក្នុងពាក្យជាដើមថា «sabbacetaso samannāharitvā» (ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយស្មារតីទាំងពួង) សេចក្តីថា ដល់នូវព្រះនិព្វានដោយចិត្ត ដូច្នេះឯង។

၆. ဒေဝဒူတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. អត្ថាធិប្បាយទេវទូតសូត្រ

၃၆. ဆဋ္ဌေ ဒေဝဒူတာနီတိ ဒေဝဒူတာ. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – ဒေဝေါတိ မစ္စု, တဿ ဒူတာတိ ဒေဝဒူတာ. ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတာ ဟိ သံဝေဂဇနနဋ္ဌေန ‘‘ဣဒါနိ တေ မစ္စုသမီပံ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ စောဒေန္တိ ဝိယ, တသ္မာ ဒေဝဒူတာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဒေဝါ ဝိယ ဒူတာတိပိ ဒေဝဒူတာ. ယထာ ဟိ အလင်္ကတပဋိယတ္တာယ ဒေဝတာယ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘တွံ အသုကဒိဝသေ မရိဿသီ’’တိ ဝုတ္တေ တဿာ ဝစနံ သဒ္ဓါတဗ္ဗံ ဟောတိ; ဧဝမေဝံ ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတာပိ ဒိဿမာနာ ‘‘တွမ္ပိ ဧဝံဓမ္မော’’တိ စောဒေန္တိ ဝိယ, တေသဉ္စ တံ ဝစနံ အနညထာဘာဝိတာယ ဒေဝတာယ ဗျာကရဏသဒိသမေဝ ဟောတီတိ ဒေဝါ ဝိယ ဒူတာတိ ဒေဝဒူတာ. ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါနံ ဒူတာတိပိ ဒေဝဒူတာ. သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာ ဟိ ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတပဗ္ဗဇိတေ ဒိသွာဝ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိတွာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိံသု. ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါနံ ဒူတာတိပိ ဒေဝဒူတာ. ဣဓ ပန လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ‘‘ဒေဝဒူတာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

៣៦. ក្នុងសូត្រទីប្រាំមួយ ពាក្យថា «devadūtānīti» សេចក្តីថា ទេវទូតទាំងឡាយ។ វិគ្រោះពាក្យក្នុងទីនេះថា ព្រះយមរាជ (ឬសេចក្តីស្លាប់) ឈ្មោះថា ទេវៈ ពួកកូនចៅ (ឬអ្នកនាំសារ) របស់ព្រះយមរាជនោះ ឈ្មោះថា ទេវទូត។ ព្រោះថា ជនចាស់ ជនឈឺ និងជនស្លាប់ តែងតែតឿនរំលឹកដោយអំណាចនៃការធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីសង្វេគថា «ឥឡូវនេះ អ្នកត្រូវតែទៅកាន់សំណាក់នៃសេចក្តីស្លាប់ហើយ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ទេវទូត។ ម៉្យាងទៀត ឈ្មោះថា ទេវទូត ព្រោះជាទូតប្រៀបដូចជាទេវតា។ ដូចជាកាលដែលទេវតាដែលតាក់តែងរៀបចំខ្លួនហើយ ឈរនៅលើអាកាស ពោលថា «អ្នកនឹងស្លាប់ក្នុងថ្ងៃឯណោះ» ពាក្យរបស់ទេវតានោះជាពាក្យគួរជឿយ៉ាងណា សូម្បីតែជនចាស់ ជនឈឺ និងជនស្លាប់ កាលបើប្រាកដឡើង ក៏រមែងតឿនរំលឹកថា «សូម្បីតែអ្នកក៏មានសភាវៈយ៉ាងនេះដែរ» យ៉ាងនោះឯង ហើយពាក្យរបស់ជនទាំងនោះ ក៏ប្រៀបដូចជាការព្យាករណ៍របស់ទេវតា ព្រោះមិនមានសភាពជាដទៃឡើយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ទេវទូត ព្រោះជាទូតប្រៀបដូចជាទេវតា។ ម៉្យាងទៀត ឈ្មោះថា ទេវទូត ព្រោះជាទូតរបស់វិសុទ្ធិទេពទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ព្រះពោធិសត្វទាំងពួង កាលបើបានឃើញជនចាស់ ជនឈឺ ជនស្លាប់ និងអ្នកបួសហើយ ក៏កើតសេចក្តីសង្វេគ ចេញទៅសាងផ្នួស។ ឈ្មោះថា ទេវទូត ព្រោះជាទូតរបស់វិសុទ្ធិទេពទាំងឡាយ យ៉ាងនេះឯង។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «devadūtānī» ដោយការផ្លាស់ប្តូរលិង្គ (ពីបុល្លិង្គទៅជានបុំសកលិង្គ)។

ကာယေန [Pg.118] ဒုစ္စရိတန္တိအာဒိ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? ဒေဝဒူတာနုယုဉ္ဇနဋ္ဌာနုပက္ကမကမ္မဒဿနတ္ထံ. ဣမိနာ ဟိ ကမ္မေန အယံ သတ္တော နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ, အထ နံ တတ္ထ ယမော ရာဇာ ဒေဝဒူတေ သမနုယုဉ္ဇတိ. တတ္ထ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတီတိ ကာယဒွါရေန တိဝိဓံ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. ဝါစာယာတိ ဝစီဒွါရေန စတုဗ္ဗိဓံ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. မနသာတိ မနောဒွါရေန တိဝိဓံ ဒုစ္စရိတံ စရတိ.

ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ផ្តើមពាក្យមានពាក្យថា «kāyena duccaritaṃ» ជាដើម ព្រោះហេតុអ្វី? ដើម្បីបង្ហាញនូវកម្មដែលជាហេតុនៃការសាកសួរដេញដោលអំពីទេវទូត។ ព្រោះថាសត្វនេះរមែងទៅកើតក្នុងនរកដោយសារកម្មនេះ បន្ទាប់មក ព្រះយមរាជក្នុងនរកនោះ រមែងសាកសួរដេញដោលសត្វនោះអំពីទេវទូតទាំងឡាយ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «kāyena duccaritaṃ carati» សេចក្តីថា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតមានប្រការបីយ៉ាងតាមកាយទ្វារ។ ពាក្យថា «vācāyā» សេចក្តីថា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតមានប្រការបួនយ៉ាងតាមវចីទ្វារ។ ពាក្យថា «manasā» សេចក្តីថា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតមានប្រការបីយ៉ាងតាមមនោទ្វារ។

တမေနံ, ဘိက္ခဝေ, နိရယပါလာတိ ဧတ္ထ ဧကစ္စေ ထေရာ ‘‘နိရယပါလာ နာမ နတ္ထိ, ယန္တရူပံ ဝိယ ကမ္မမေဝ ကာရဏံ ကာရေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တံ ‘‘အတ္ထိ နိရယေ နိရယပါလာတိ, အာမန္တာ. အတ္ထိ စ ကာရဏိကာ’’တိအာဒိနာ နယေန အဘိဓမ္မေ (ကထာ. ၈၆၆) ပဋိသေဓိတမေဝ. ယထာ ဟိ မနုဿလောကေ ကမ္မကာရဏကာရကာ အတ္ထိ, ဧဝမေဝ နိရယေ နိရယပါလာ အတ္ထီတိ. ယမဿ ရညောတိ ယမရာဇာ နာမ ဝေမာနိကပေတရာဇာ. ဧကသ္မိံ ကာလေ ဒိဗ္ဗဝိမာနေ ဒိဗ္ဗကပ္ပရုက္ခဒိဗ္ဗဥယျာနဒိဗ္ဗနာဋကာဒိသဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝတိ, ဧကသ္မိံ ကာလေ ကမ္မဝိပါကံ, ဓမ္မိကော ရာဇာ, န စေသ ဧကောဝ ဟောတိ, စတူသု ပန ဒွါရေသု စတ္တာရော ဇနာ ဟောန္တိ. အမတ္တေယျောတိ မာတု ဟိတော မတ္တေယျော, မာတရိ သမ္မာ ပဋိပန္နောတိ အတ္ထော. န မတ္တေယျောတိ အမတ္တေယျော, မာတရိ မိစ္ဆာ ပဋိပန္နောတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အဗြဟ္မညောတိ ဧတ္ထ စ ခီဏာသဝါ ဗြာဟ္မဏာ နာမ, တေသု မိစ္ဆာ ပဋိပန္နော အဗြဟ္မညော နာမ.

ក្នុងពាក្យថា «tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā» នេះ ព្រះថេរៈខ្លះពោលថា «ឈ្មោះថានិរយបាល (អ្នកយាមនរក) មិនមានឡើយ កម្មនោះឯងរមែងធ្វើការធ្វើទារុណកម្ម ដូចជារូបយន្ត»។ ពាក្យនោះ ត្រូវបានបដិសេធហើយក្នុងអភិធម្ម ដោយន័យជាដើមថា «សួរថា និរយបាលទាំងឡាយក្នុងនរកមានដែរឬ? ឆ្លើយថា អើ មាន។ មួយវិញទៀត ពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្មក៏មានដែរ»។ ដូចជាពួកអ្នកធ្វើទារុណកម្មក្នុងមនុស្សលោកមានយ៉ាងណា សូម្បីតែពួកនិរយបាលក្នុងនរកក៏មានយ៉ាងនោះដែរ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «yamassa raññoti» សេចក្តីថា ព្រះនាមថា យមរាជ គឺវេមានិកប្រេតរាជ (ស្តេចប្រេតមានវិមាន)។ ក្នុងសម័យខ្លះ ទ្រង់រមែងសោយនូវសម្បត្តិទាំងពួងមានដើមកប្បព្រឹក្សទិព្វ ឧទ្យានទិព្វ និងល្ខោនទិព្វជាដើម ក្នុងវិមានទិព្វ ក្នុងសម័យខ្លះ ក៏សោយនូវកម្មវិបាក ទ្រង់ជាស្តេចប្រកបដោយធម៌ ហើយស្តេចយមរាជនេះមិនមែនមានតែម្នាក់ឡើយ គឺមានបួននាក់នៅទ្វារទាំងបួន។ ពាក្យថា «amatteyyoti» សេចក្តីថា បុគ្គលដែលធ្វើប្រយោជន៍ដល់មាតា ឈ្មោះថា មត្តេយ្យៈ គឺបុគ្គលដែលប្រតិបត្តិត្រូវក្នុងមាតា។ បុគ្គលដែលមិនមែនជាមត្តេយ្យៈ ឈ្មោះថា អមត្តេយ្យៈ គឺបុគ្គលដែលប្រតិបត្តិខុសក្នុងមាតា។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យនេះឯង។ ក្នុងពាក្យថា «abrahmaññoti» នេះ ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ព្រាហ្មណ៍ បុគ្គលដែលប្រតិបត្តិខុសក្នុងព្រះខីណាស្រពទាំងនោះ ឈ្មោះថា អព្រហ្មញ្ញៈ។

သမနုယုဉ္ဇတီတိ အနုယောဂဝတ္တံ အာရောပေန္တော ပုစ္ဆတိ, လဒ္ဓိံ ပတိဋ္ဌာပေန္တော ပန သမနုဂ္ဂါဟတိ နာမ, ကာရဏံ ပုစ္ဆန္တော သမနုဘာသတိ နာမ. နာဒ္ဒသန္တိ အတ္တနော သန္တိကေ ပဟိတဿ ကဿစိ ဒေဝဒူတဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝဒတိ.

ពាក្យថា "Samanuyuñjati" (សាកសួរដេញដោល) គឺសួរដេញដោលដោយលើកឡើងនូវវត្តនៃការសួរដេញដោល (anuyogavatta)។ ចំណែកឯបុគ្គលកាលតម្កល់ទុកនូវលទ្ធិ (ជំនឿ) ឈ្មោះថា "samanuggāhati" (ការឱ្យកាន់យកដោយស្មើ)។ បុគ្គលកាលសួររកហេតុផល ឈ្មោះថា "samanubhāsati" (ការនិយាយពន្យល់សមគួរ)។ ពាក្យថា "Nāddasaṃ" (ខ្ញុំមិនបានឃើញ) នេះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សំដៅទៅលើការមិនមាននៃទេវទូតណាមួយ ដែលត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់សំណាក់របស់ខ្លួន ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

အထ နံ ယမော ‘‘နာယံ ဘာသိတဿ အတ္ထံ သလ္လက္ခေတီ’’တိ ဉတွာ အတ္ထံ သလ္လက္ခာပေတုကာမော အမ္ဘောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဇိဏ္ဏန္တိ ဇရာဇိဏ္ဏံ. ဂေါပါနသိဝင်္ကန္တိ ဂေါပါနသီ ဝိယ ဝင်္ကံ. ဘောဂ္ဂန္တိ ဘဂ္ဂံ. ဣမိနာပိဿ ဝင်္ကဘာဝမေဝ ဒီပေတိ. ဒဏ္ဍပရာယဏန္တိ ဒဏ္ဍပဋိသရဏံ ဒဏ္ဍဒုတိယံ. ပဝေဓမာနန္တိ ကမ္ပမာနံ. အာတုရန္တိ ဇရာတုရံ. ခဏ္ဍဒန္တန္တိ ဇရာနုဘာဝေန ခဏ္ဍိတဒန္တံ. ပလိတကေသန္တိ ပဏ္ဍရကေသံ. ဝိလူနန္တိ လုဉ္စိတွာ ဂဟိတကေသံ ဝိယ [Pg.119] ခလ္လာဋံ. ခလိတသိရန္တိ မဟာခလ္လာဋသီသံ. ဝလိတန္တိ သဉ္ဇာတဝလိံ. တိလကာဟတဂတ္တန္တိ သေတတိလကကာဠတိလကေဟိ ဝိကိဏ္ဏသရီရံ. ဇရာဓမ္မောတိ ဇရာသဘာဝေါ, အပရိမုတ္တော ဇရာယ, ဇရာ နာမ မယှံ အဗ္ဘန္တရေယေဝ ပဝတ္တတီတိ. ပရတော ဗျာဓိဓမ္မော မရဏဓမ္မောတိ ပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

លំដាប់នោះ ព្រះយមរាជដឹងថា «បុគ្គលនេះមិនអាចកំណត់ដឹងនូវសេចក្តីនៃពាក្យដែលពោលឡើយ» កាលប្រាថ្នានឹងឱ្យគេកំណត់ដឹងនូវសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានពាក្យថា "ambho" (នែអ្នកដ៏ចម្រើន) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា "jiṇṇa" សំដៅលើ សេចក្តីគ្រាំគ្រាដោយជរា (jarājiṇṇa)។ ពាក្យថា "gopānasivaṅka" សំដៅលើ កោងដូចជាបង្កង់ផ្ទះ (gopānasī)។ ពាក្យថា "bhogga" សំដៅលើ វៀចវេរ ឬទ្រុឌទ្រោម (bhagga)។ សូម្បីតែពាក្យថា "bhogga" នេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់បង្ហាញតែពីភាពកោងវៀចរបស់បុគ្គលចាស់នោះឯង។ ពាក្យថា "daṇḍaparāyaṇa" សំដៅលើ មានឈើច្រត់ជាទីពឹង ឬមានឈើច្រត់ជាគម្រប់ពីរ (daṇḍadutiya)។ ពាក្យថា "pavedhamāna" សំដៅលើ ញាប់ញ័រ (kampamāna)។ ពាក្យថា "ātura" សំដៅលើ ក្ដៅក្រហាយដោយជរា (jarātura)។ ពាក្យថា "khaṇḍadanta" សំដៅលើ មានធ្មេញបាក់ដោយអានុភាពនៃជរា (khaṇḍitadanta)។ ពាក្យថា "palitakesa" សំដៅលើ មានសក់ស្កូវ ឬសក់ស (paṇḍarakesa)។ ពាក្យថា "vilūna" សំដៅលើ សក់ដែលជ្រុះអស់ដូចជាគេដកចេញ (luñcitvā gahitakesa) គឺក្បាលទំពែក។ ពាក្យថា "khalitasira" សំដៅលើ ក្បាលទំពែកខ្លាំង (mahākhallāṭasīsa)។ ពាក្យថា "valita" សំដៅលើ មានស្បែកជ្រីវជ្រួញ (sañjātavali)។ ពាក្យថា "tilakāhatagatta" សំដៅលើ មានរាងកាយពាសពេញដោយប្រជ្រុយសនិងប្រជ្រុយខ្មៅ (setatilakakāḷatilakehi vikiṇṇasarīra)។ ពាក្យថា "jarādhammo" សំដៅលើ មានជរាជាសភាវៈ មិនទាន់រួចផុតពីជរាឡើយ ជរានេះរមែងប្រព្រឹត្តទៅនៅក្នុងខ្លួនរបស់ខ្ញុំនេះឯង។ ក្នុងបទទាំងពីរជាបន្ទាប់គឺ "byādhidhammo" (មានព្យាធិជាសភាវៈ) និង "maraṇadhammo" (មានមរណៈជាសភាវៈ) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ပဌမံ ဒေဝဒူတံ သမနုယုဉ္ဇိတွာတိ ဧတ္ထ ဇရာဇိဏ္ဏသတ္တော အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒတိ နာမ – ‘‘ပဿထ, ဘော, အဟမ္ပိ တုမှေ ဝိယ တရုဏော အဟောသိံ ဦရုဗလီ ဗာဟုဗလီ ဇဝသမ္ပန္နော, တဿ မေ တာ ဗလဇဝသမ္ပတ္တိယော အန္တရဟိတာ, ဝိဇ္ဇမာနာပိ မေ ဟတ္ထပါဒါ ဟတ္ထပါဒကိစ္စံ န ကရောန္တိ, ဇရာယမှိ အပရိမုတ္တတာယ ဧဒိသော ဇာတော. န ခေါ ပနာဟမေဝ, တုမှေပိ ဇရာယ အပရိမုတ္တာဝ. ယထေဝ ဟိ မယှံ, ဧဝံ တုမှာကမ္ပိ ဇရာ အာဂမိဿတိ. ဣတိ တဿာ ပုရေ အာဂမနာဝ ကလျာဏံ ကရောထာ’’တိ. တေနေဝေသ ဒေဝဒူတော နာမ ဇာတော. အာဗာဓိကန္တိ ဗာဓိကံ. ဒုက္ခိတန္တိ ဒုက္ခပ္ပတ္တံ. ဗာဠှဂိလာနန္တိ အဓိမတ္တဂိလာနံ.

ក្នុងពាក្យថា "Paṭhamaṃ devadūtaṃ samanuyuñjitvā" (សាកសួរដេញដោលនឹងទេវទូតទីមួយ) នេះ សត្វដែលគ្រាំគ្រាដោយជរា ដោយអត្ថរមែងពោលយ៉ាងនេះថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ សូមអ្នករាល់គ្នាខ្ឡេកមើលចុះ សូម្បីតែខ្ញុំក៏ធ្លាប់ជាអ្នកកំលោះ មានកម្លាំងភ្លៅ មានកម្លាំងដៃ ពេញប្រៀបដោយល្បឿន ដូចជាអ្នករាល់គ្នាដែរ។ កម្លាំងនិងល្បឿនទាំងនោះរបស់ខ្ញុំ ឥឡូវនេះបានបាត់បង់អស់ហើយ ទោះបីជាដៃជើងរបស់ខ្ញុំនៅមានពិតមែន តែវាមិនអាចធ្វើកិច្ចការរបស់ដៃជើងបានឡើយ ខ្ញុំបានក្លាយជាបែបនេះព្រោះតែមិនទាន់រួចផុតពីជរា។ មិនមែនមានតែខ្ញុំម្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែអ្នករាល់គ្នាក៏មិនទាន់រួចផុតពីជរាដែរ។ ជរានឹងមកដល់អ្នករាល់គ្នា ដូចជាបានមកដល់ខ្ញុំដូច្នោះឯង។ ហេតុនេះ មុនពេលដែលជរានោះមកដល់ សូមអ្នករាល់គ្នាធ្វើនូវអំពើល្អ (កុសលធម៌) ចុះ»។ ព្រោះហេតុនោះឯង ជរានេះទើបឈ្មោះថា ទេវទូត។ ពាក្យថា "ābādhika" សំដៅលើ មានជំងឺបៀតបៀន (bādhika)។ ពាក្យថា "dukkhita" សំដៅលើ ដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ (dukkhappatta)។ ពាក្យថា "bāḷhagilāna" សំដៅលើ ឈឺធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង (adhimattagilāna)។

ဒုတိယံ ဒေဝဒူတန္တိ ဧတ္ထပိ ဂိလာနသတ္တော အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒတိ နာမ – ‘‘ပဿထ, ဘော, အဟမ္ပိ တုမှေ ဝိယ နိရောဂေါ အဟောသိံ, သောမှိ ဧတရဟိ ဗျာဓိနာ အဘိဟတော, သကေ မုတ္တကရီသေ ပလိပန္နော, ဥဋ္ဌာတုမ္ပိ န သက္ကောမိ. ဝိဇ္ဇမာနာပိ မေ ဟတ္ထပါဒါ ဟတ္ထပါဒကိစ္စံ န ကရောန္တိ, ဗျာဓိတောမှိ အပရိမုတ္တတာယ ဧဒိသော ဇာတော. န ခေါ ပနာဟမေဝ, တုမှေပိ ဗျာဓိတော အပရိမုတ္တာဝ. ယထေဝ ဟိ မယှံ, ဧဝံ တုမှာကမ္ပိ ဗျာဓိ အာဂမိဿတိ. ဣတိ တဿ ပုရေ အာဂမနာဝ ကလျာဏံ ကရောထာ’’တိ. တေနေဝေသ ဒေဝဒူတော နာမ ဇာတော.

ក្នុងពាក្យថា "Dutiyaṃ devadūtaṃ" (ទេវទូតទីពីរ) នេះ សត្វដែលមានជំងឺ ដោយអត្ថរមែងពោលយ៉ាងនេះថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ សូមអ្នករាល់គ្នាខ្ឡេកមើលចុះ សូម្បីតែខ្ញុំក៏ធ្លាប់ជាអ្នកគ្មានជំងឺ ដូចជាអ្នករាល់គ្នាដែរ។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំត្រូវបានព្យាធិ (ជំងឺ) គ្របសង្កត់ហើយ ដេកត្រាំក្នុងទឹកមូត្រនិងលាមករបស់ខ្លួន សូម្បីតែក្រោកឈរឡើងក៏មិនរួចដែរ។ ទោះបីជាដៃជើងរបស់ខ្ញុំនៅមានពិតមែន តែវាមិនអាចធ្វើកិច្ចការរបស់ដៃជើងបានឡើយ ខ្ញុំបានក្លាយជាបែបនេះព្រោះតែមិនទាន់រួចផុតពីព្យាធិ។ មិនមែនមានតែខ្ញុំម្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែអ្នករាល់គ្នាក៏មិនទាន់រួចផុតពីព្យាធិដែរ។ ព្យាធិនឹងមកដល់អ្នករាល់គ្នា ដូចជាបានមកដល់ខ្ញុំដូច្នោះឯង។ ហេតុនេះ មុនពេលដែលព្យាធិនោះមកដល់ សូមអ្នករាល់គ្នាធ្វើនូវអំពើល្អចុះ»។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្យាធិនេះទើបឈ្មោះថា ទេវទូត។

ဧကာဟမတန္တိအာဒီသု ဧကာဟံ မတဿ အဿာတိ ဧကာဟမတော, တံ ဧကာဟမတံ. ပရတော ပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဘသ္တာ ဝိယ ဝါယုနာ ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ ယထာက္ကမံ သမုဂ္ဂတေန သူနဘာဝေန ဥဒ္ဓုမာတတ္တာ ဥဒ္ဓုမာတကံ. ဝိနီလော ဝုစ္စတိ ဝိပရိဘိန္နဝဏ္ဏော, ဝိနီလောဝ ဝိနီလကော, တံ ဝိနီလကံ. ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိနီလန္တိ ဝိနီလကံ. ဝိပုဗ္ဗကန္တိ ဝိဿန္ဒမာနပုဗ္ဗကံ, ပရိဘိန္နဋ္ဌာနေ ဟိ ပဂ္ဃရိတေန ပုဗ္ဗေန ပလိမက္ခိတန္တိ အတ္ထော.

ក្នុងពាក្យថា "ekāhamata" (ស្លាប់បានមួយថ្ងៃ) ជាដើម ជនដែលស្លាប់បានមួយថ្ងៃ ឈ្មោះថា "ekāhamato" សំដៅលើសាកសពដែលស្លាប់បានមួយថ្ងៃនោះ។ ក្នុងបទទាំងពីរជាបន្ទាប់ (dviha-mata, tiha-mata) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សាកសពដែលហើមឡើងដូចជាថង់ស្បែកដែលពេញដោយខ្យល់ ព្រោះតែការអស់ទៅនៃជីវិតិន្ទ្រិយ ហើយហើមឡើងជាលំដាប់ ឈ្មោះថា "uddhumātaka" (សាកសពហើមប៉ោង)។ សាកសពដែលមានពណ៌ខៀវស្វាយលាយឡំគ្នា (ខៀវ ក្រហម ស) ឈ្មោះថា "vinīla" (សាកសពមានពណ៌ខៀវជាំ) សាកសពដែលមានពណ៌ខៀវជាំនោះឯង ឈ្មោះថា "vinīlaka" សំដៅលើសាកសពដែលមានពណ៌ខៀវជាំនោះ។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះតែភាពជាទីខ្ពើមរអើម សាកសពដែលមានពណ៌ខៀវជាំគួរឱ្យខ្ពើម ទើបឈ្មោះថា "vinīlaka"។ ពាក្យថា "vipubbaka" សំដៅលើ សាកសពដែលមានខ្ទុះហូរចេញ (vissandamānapubbaka) គឺសាកសពដែលប្រឡាក់ប្រឡូកដោយខ្ទុះដែលហូរចេញតាមកន្លែងដែលធ្លាយចេញនោះឯង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

တတိယံ [Pg.120] ဒေဝဒူတန္တိ ဧတ္ထ မတကသတ္တော အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒတိ နာမ – ‘‘ပဿထ, ဘော, မံ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍိတံ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘာဝပ္ပတ္တံ, မရဏတောမှိ အပရိမုတ္တတာယ ဧဒိသော ဇာတော. န ခေါ ပနာဟမေဝ, တုမှေပိ မရဏတော အပရိမုတ္တာ. ယထေဝ ဟိ မယှံ, ဧဝံ တုမှာကမ္ပိ မရဏံ အာဂမိဿတိ. ဣတိ တဿ ပုရေ အာဂမနာဝ ကလျာဏံ ကရောထာ’’တိ. တေနေဝဿ ဒေဝဒူတော နာမ ဇာတော.

ក្នុងពាក្យថា "Tatiyaṃ devadūtaṃ" (ទេវទូតទីបី) នេះ សត្វដែលស្លាប់ទៅហើយ ដោយអត្ថរមែងពោលយ៉ាងនេះថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ សូមអ្នករាល់គ្នាខ្ឡេកមើលខ្ញុំ ដែលគេបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃស្មសាន ដល់នូវភាពជាសាកសពហើមប៉ោងជាដើមនេះចុះ ខ្ញុំបានក្លាយជាបែបនេះព្រោះតែមិនទាន់រួចផុតពីមរណៈ។ មិនមែនមានតែខ្ញុំម្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែអ្នករាល់គ្នាក៏មិនទាន់រួចផុតពីមរណៈដែរ។ មរណៈនឹងមកដល់អ្នករាល់គ្នា ដូចជាបានមកដល់ខ្ញុំដូច្នោះឯង។ ហេតុនេះ មុនពេលដែលមរណៈនោះមកដល់ សូមអ្នករាល់គ្នាធ្វើនូវអំពើល្អចុះ»។ ព្រោះហេតុនោះឯង មរណៈនេះទើបឈ្មោះថា ទេវទូត របស់សត្វនោះ។

ဣမံ ပန ဒေဝဒူတာနုယောဂံ ကော လဘတိ, ကော န လဘတိ? ယေန တာဝ ဗဟုံ ပါပံ ကတံ, သော ဂန္တွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိယေဝ. ယေန ပန ပရိတ္တံ ပါပံ ကတံ, သော လဘတိ. ယထာ ဟိ သဘဏ္ဍံ စောရံ ဂဟေတွာ ကတ္တဗ္ဗမေဝ ကရောန္တိ န ဝိနိစ္ဆိနန္တိ. အနုဝိဇ္ဇိတွာ ဂဟိတံ ပန ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနံ နယန္တိ, သော ဝိနိစ္ဆယံ လဘတိ. ဧဝံသမ္ပဒမေတံ. ပရိတ္တပါပကမ္မာ ဟိ အတ္တနော ဓမ္မတာယပိ သရန္တိ, သာရီယမာနာပိ သရန္တိ.

ក៏ការសាកសួរដេញដោលអំពីទេវទូតនេះ តើបុគ្គលណាទទួលបាន តើបុគ្គលណាមិនទទួលបាន? ជនណាដែលបានធ្វើបាបកម្មទុកជាច្រើន ជននោះរមែងទៅកើតក្នុងនរកភ្លាមៗតែម្តង។ ចំណែកឯជនណាដែលបានធ្វើបាបកម្មត្រឹមតែបន្តិចបន្តួច ជននោះរមែងទទួលបានការសាកសួរដេញដោល។ ប្រៀបដូចជាពួកអាជ្ញាធរចាប់បានចោរព្រមទាំងវត្ថុតាងហើយ រមែងធ្វើការដាក់ទណ្ឌកម្មភ្លាមៗតែម្តង ដោយមិនបាច់កាត់ក្តីឡើយ ប៉ុន្តែបើចាប់បានជនសង្ស័យដែលត្រូវស៊ើបអង្កេតជាមុន រមែងនាំទៅកាន់សាលាកាត់ក្តី ជននោះរមែងទទួលបានការកាត់ក្តី យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីនេះក៏មានឧបមេយ្យដូច្នោះដែរ។ ព្រោះថា ពួកសត្វដែលមានបាបកម្មបន្តិចបន្តួច រមែងរលឹកឃើញ (នូវកុសលកម្ម) ដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនខ្លះ ឬកាលបើមានគេជួយដាស់តឿនក្រើនរំលឹក ក៏រមែងរលឹកឃើញខ្លះ។

တတ္ထ ဒီဃဇယန္တဒမိဠော နာမ အတ္တနော ဓမ္မတာယ သရိ. သော ကိရ ဒမိဠော သုမနဂိရိမဟာဝိဟာရေ အာကာသစေတိယံ ရတ္တပဋေန ပူဇေသိ, အထ နိရယေ ဥဿဒသာမန္တေ နိဗ္ဗတ္တော အဂ္ဂိဇာလသဒ္ဒံ သုတွာဝ အတ္တနာ ပူဇိတပဋံ အနုဿရိ, သော ဂန္တွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော. အပရောပိ ပုတ္တဿ ဒဟရဘိက္ခုနော ခလိသာဋကံ ဒေန္တော ပါဒမူလေ ဌပေသိ, မရဏကာလမှိ ပဋပဋာတိ သဒ္ဒေ နိမိတ္တံ ဂဏှိ, သောပိ ဥဿဒသာမန္တေ နိဗ္ဗတ္တော ဇာလသဒ္ဒေန တံ သာဋကံ အနုဿရိတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော. ဧဝံ တာဝ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ကုသလံ ကမ္မံ သရိတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတီတိ.

ក្នុងរឿងនោះ មានជនជាតិទមិឡម្នាក់ឈ្មោះ ទីឃជយន្តៈ បានរលឹកឃើញ (នូវកុសលកម្ម) ដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនឯង។ ឮថា ជនជាតិទមិឡនោះ បានបូជាព្រះចេតិយលើអាកាស (ākāsacetiya) ក្នុងសុមនគិរិមហាវីហារ ដោយសំពត់ពណ៌ក្រហម លុះក្រោយមក គាត់បានទៅកើតក្នុងឧស្សទនរក កាលដែលបានឮសំឡេងអណ្តាតភ្លើងនរកភ្លាម ក៏រលឹកឃើញនូវសំពត់ដែលខ្លួនបានបូជា រួចក៏បានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។ ចំណែកឯបុរសម្នាក់ទៀត កាលដែលប្រគេនសំពត់កាត់ដេររួច (khalisāṭaka) ដល់កូនប្រុសរបស់ខ្លួនដែលជាភិក្ខុខ្ចី បានដាក់សំពត់នោះនៅទៀបជើង ក្នុងពេលជិតស្លាប់ គាត់បានយកសំឡេង «ផាត់ៗ» (paṭapaṭā) នៃសំពត់នោះធ្វើជាអារម្មណ៍ សូម្បីតែបុរសនោះកាលទៅកើតក្នុងឧស្សទនរក ក៏បានរលឹកឃើញនូវសំពត់នោះដោយសារសំឡេងអណ្តាតភ្លើង រួចក៏បានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ដែរ។ យ៉ាងនេះឯង ពួកសត្វរមែងរលឹកឃើញនូវកុសលកម្មដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន ហើយទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ជាមុនសិន។

အတ္တနော ဓမ္မတာယ အသရန္တေ ပန တယော ဒေဝဒူတေ ပုစ္ဆတိ. တတ္ထ ကောစိ ပဌမေန ဒေဝဒူတေန သရတိ, ကောစိ ဒုတိယတတိယေဟိ, ကောစိ တီဟိပိ နဿရတိ. တံ ယမော ရာဇာ ဒိသွာ သယံ သာရေတိ. ဧကော ကိရ အမစ္စော သုမနပုပ္ဖကုမ္ဘေန မဟာစေတိယံ ပူဇေတွာ ယမဿ ပတ္တိံ အဒါသိ, တံ အကုသလကမ္မေန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တံ ယမဿ သန္တိကံ နယိံသု. တသ္မိံ တီဟိပိ ဒေဝဒူတေဟိ ကုသလံ အသရန္တေ ယမော သယံ ဩလောကေန္တော ဒိသွာ – ‘‘နနု တွံ မဟာစေတိယံ သုမနပုပ္ဖကုမ္ဘေန ပူဇေတွာ မယှံ ပတ္တိံ အဒါသီ’’တိ သာရေသိ, သော တသ္မိံ ကာလေ သရိတွာ ဒေဝလောကံ ဂတော[Pg.121]. ယမော ပန သယံ ဩလောကေတွာပိ အပဿန္တော – ‘‘မဟာဒုက္ခံ နာမ အနုဘဝိဿတိ အယံ သတ္တော’’တိ တုဏှီ အဟောသိ.

ចំណែកឯពួកសត្វដែលមិនអាចរលឹកឃើញដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន ព្រះយមរាជរមែងសួរដេញដោលអំពីទេវទូតទាំងបី។ ក្នុងចំណោមសត្វទាំងនោះ ខ្លះរលឹកឃើញដោយសារទេវទូតទីមួយ ខ្លះរលឹកឃើញដោយសារទេវទូតទីពីរនិងទីបី ខ្លះសូម្បីតែទេវទូតទាំងបីក៏នៅតែមិនរលឹកឃើញ។ ព្រះយមរាជកាលបើឃើញសត្វនោះហើយ ក៏ជួយរំលឹកដោយខ្លួនឯង។ ឮថា មានអាមាត្យម្នាក់ បានបូជាមហាចេតិយដោយឆ្នាំងផ្កាម្លិះ (sumanapupphakumbha) ហើយបានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដល់ព្រះយមរាជ លុះក្រោយមក អាមាត្យនោះបានទៅកើតក្នុងនរកដោយសារអកុសលកម្ម ពួកយមបាលក៏នាំខ្លួនគាត់ទៅកាន់សំណាក់ព្រះយមរាជ។ កាលដែលអាមាត្យនោះមិនអាចរលឹកឃើញកុសលកម្ម សូម្បីតែព្រះយមរាជសួរដេញដោលអំពីទេវទូតទាំងបីហើយ ព្រះយមរាជកាលពិនិត្យមើលដោយខ្លួនឯង ក៏ឃើញហើយរំលឹកថា «អ្នកធ្លាប់បានបូជាមហាចេតិយដោយឆ្នាំងផ្កាម្លិះ ហើយបានឱ្យចំណែកបុណ្យដល់យើង មែនដែរឬទេ?» អាមាត្យនោះក៏រលឹកឃើញក្នុងពេលនោះ ហើយបានទៅកាន់ទេវលោក។ ចំណែកឯព្រះយមរាជ កាលបើពិនិត្យមើលដោយខ្លួនឯងហើយ តែមិនឃើញ (កុសលកម្មរបស់សត្វណាមួយ) ក៏គិតថា «សត្វនេះមុខជានឹងត្រូវរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងធំធេងជាមិនខាន» ហើយក៏នៅស្ងៀម។

တတ္တံ အယောခိလန္တိ တိဂါဝုတံ အတ္တဘာဝံ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ လောဟပထဝိယာ ဥတ္တာနကံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထေ တာလပ္ပမာဏံ အယသူလံ ပဝေသေန္တိ, တထာ ဝါမဟတ္ထာဒီသု. ယထာ စ တံ ဥတ္တာနကံ နိပဇ္ဇာပေတွာ, ဧဝံ ဥရေနပိ ဝါမပဿေနပိ ဒက္ခိဏပဿေနပိ နိပဇ္ဇာပေတွာ တေ တံ ကမ္မကာရဏံ ကရောန္တိယေဝ. သံဝေသေတွာတိ ဇလိတာယ လောဟပထဝိယာ တိဂါဝုတံ အတ္တဘာဝံ နိပဇ္ဇာပေတွာ. ကုဌာရီဟီတိ မဟတီဟိ ဂေဟဿ ဧကပက္ခစ္ဆဒနမတ္တာဟိ ကုဌာရီဟိ တစ္ဆန္တိ, လောဟိတံ နဒီ ဟုတွာ သန္ဒတိ, လောဟပထဝိတော ဇာလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ တစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂဏှာတိ, မဟာဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တစ္ဆန္တာ ပန သုတ္တာဟတံ ကရိတွာ ဒါရုံ ဝိယ အဋ္ဌံသမ္ပိ ဆဠံသမ္ပိ ကရောန္တိ. ဝါသီဟီတိ မဟာသုပ္ပပ္ပမာဏာဟိ ဝါသီဟိ. ရထေ ယောဇေတွာတိ သဒ္ဓိံ ယုဂယောတ္တပက္ခရထစက္ကကုဗ္ဗရပါဇနေဟိ သဗ္ဗတော ပဇ္ဇလိတေ ရထေ ယောဇေတွာ. မဟန္တန္တိ မဟာကူဋာဂါရပ္ပမာဏံ. အာရောပေန္တီတိ သမ္ပဇ္ဇလိတေဟိ အယမုဂ္ဂရေဟိ ပေါထေန္တာ အာရောပေန္တိ. သကိမ္ပိ ဥဒ္ဓန္တိ သုပက္ကုထိတာယ ဥက္ခလိယာ ပက္ခိတ္တတဏ္ဍုလာ ဝိယ ဥဒ္ဓမဓောတိရိယဉ္စ ဂစ္ဆတိ. မဟာနိရယေတိ အဝီစိမဟာနိရယမှိ.

ពាក្យថា "tattaṃ ayokhilaṃ" (ដបដែកដ៏ក្តៅ) សំដៅលើ ការឱ្យសត្វនរកដែលមានរាងកាយប្រវែង ៣ គាវុត ដេកផ្ងារលើផែនដីដែកដ៏ក្តៅខ្លាំង ហើយបោះដែកគោលទំហំប៉ុនដើមត្នោតទៅក្នុងដៃស្តាំ ព្រមទាំងដៃឆ្វេងជាដើម ក៏ធ្វើដូច្នោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត មិនត្រឹមតែឱ្យដេកផ្ងារប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែឱ្យដេកផ្កាប់ ដេកផ្អៀងខាងឆ្វេង ដេកផ្អៀងខាងស្តាំ ហើយពួកយមបាលទាំងនោះក៏ធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងនោះឯង។ ពាក្យថា "saṃvesetvā" សំដៅលើ ការឱ្យសត្វនរកដែលមានរាងកាយប្រវែង ៣ គាវុត ដេកលើផែនដីដែកដ៏ក្តៅក្រហាយ។ ពាក្យថា "kuṭhārīhi" សំដៅលើ ពួកយមបាលចាំង (កាប់ច្រាម) ដោយពូថៅទាំងឡាយដ៏ធំ មានទំហំប៉ុនដំបូលផ្ទះមួយចំហៀង ឈាមក៏ហូរចេញមកដូចជាស្ទឹង អណ្តាតភ្លើងដែលឆេះចេញពីផែនដីដែកក៏រាលដាលមកឆេះត្រង់កន្លែងដែលគេចាំងនោះ ធ្វើឱ្យកើតទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំង។ ពួកយមបាលកាលដែលចាំងនោះ រមែងវាយបន្ទាត់ (ដូចជាងឈើ) ហើយចាំងរាងកាយសត្វនរកនោះឱ្យមានប្រាំបីជ្រុងខ្លះ ប្រាំមួយជ្រុងខ្លះ ដូចជាឈើដូច្នោះដែរ។ ពាក្យថា "vāsīhi" សំដៅលើ ចាំងដោយកាំបិតចាំង (ដែកខ្វែវ) ទាំងឡាយដែលមានទំហំប៉ុនចង្អេរដ៏ធំ។ ពាក្យថា "rathe yojetvā" សំដៅលើ ការទឹមសត្វនរកទៅនឹងរថដែលឆេះសន្ធោសន្ធៅសព្វទិសទី ព្រមទាំងនឹម ខ្សែទឹម កង់រថ ធ្នឹមរថ និងរំពាត់។ ពាក្យថា "mahantaṃ" សំដៅលើ រថដែលមានទំហំប៉ុនប្រាសាទកំពូល (kūṭāgāra) ដ៏ធំ។ ពាក្យថា "āropenti" សំដៅលើ ពួកយមបាលវាយដំដោយដំបងដែកដ៏ក្តៅសន្ធោសន្ធៅ ហើយលើកឡើង (លើរថ)។ ពាក្យថា "sakimpi uddhaṃ" សំដៅលើ សត្វនរកនោះរមែងអណ្តែតឡើងលើ ធ្លាក់ចុះក្រោម និងអណ្តែតទៅទទឹង ដូចជាគ្រាប់អង្ករដែលគេដាក់ក្នុងឆ្នាំងកំពុងពុះខ្លាំងដូច្នោះដែរ។ ពាក្យថា "mahāniraye" សំដៅលើ ក្នុងអវីចិមហានរក។

ဘာဂသော မိတောတိ ဘာဂေ ဌပေတွာ ဝိဘတ္တော. ပရိယန္တောတိ ပရိက္ခိတ္တော. အယသာတိ ဥပရိ အယပဋ္ဋေန ဆာဒိတော. သမန္တာ ယောဇနသတံ, ဖရိတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဧဝံ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ, ယထာ တံ သမန္တာ ယောဇနသတေ ဌတွာ ဩလောကေန္တဿ အက္ခီနိ ယမကဂေါဠကာ ဝိယ နိက္ခမန္တိ.

ពាក្យថា "bhāgaso mito" សំដៅលើ ការបែងចែកជាចំណែកៗ។ ពាក្យថា "pariyanto" សំដៅលើ ព័ទ្ធជុំវិញ។ ពាក្យថា "ayasā" សំដៅលើ គ្របដណ្តប់ដោយបន្ទះដែកពីខាងលើ។ ពាក្យថា "samantā yojanasataṃ pharitvā tiṭṭhati" សំដៅលើ ផ្សាយទៅកាន់ទីជុំវិញទំហំ ១០០ យោជន៍ ហើយតាំងនៅ គឺផ្សាយទៅយ៉ាងនេះ ប្រៀបដូចជាភ្នែករបស់បុគ្គលដែលឈរមើលក្នុងចម្ងាយ ១០០ យោជន៍ជុំវិញនោះ រមែងលៀនចេញមកក្រៅដូចជាគ្រាប់ខ្នុរគូ (yamakagoḷaka) ដូច្នោះដែរ។

ဟီနကာယူပဂါတိ ဟီနံ ကာယံ ဥပဂတာ ဟုတွာ. ဥပါဒါနေတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏေ. ဇာတိမရဏသမ္ဘဝေတိ ဇာတိယာ စ မရဏဿ စ ကာရဏဘူတေ. အနုပါဒါတိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ အနုပါဒိယိတွာ. ဇာတိမရဏသင်္ခယေတိ ဇာတိမရဏသင်္ခယသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ ဝိမုစ္စန္တိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မာဘိနိဗ္ဗုတာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ သဗ္ဗကိလေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတာ. သဗ္ဗဒုက္ခံ ဥပစ္စဂုန္တိ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခံ အတိက္ကန္တာ.

ពាក្យថា "hīnakāyūpagā" សំដៅលើ ចូលទៅជិត (កើតក្នុង) ពួកសត្វដ៏ថោកទាប។ ពាក្យថា "upādāne" សំដៅលើ ការប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា "jātimaraṇasabhave" សំដៅលើ ធម៌ដែលជាហេតុនៃជាតិនិងមរណៈ។ ពាក្យថា "anupādā" សំដៅលើ ការមិនប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយឧបាទានទាំង ៤។ ពាក្យថា "jātimaraṇasaṅkhaye" សំដៅលើ រមែងរួចផុតក្នុងព្រះនិព្វាន ដែលពោលគឺការអស់ទៅនៃជាតិនិងមរណៈ។ ពាក្យថា "diṭṭhadhammābhinibbutā" សំដៅលើ ព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលរលត់ទុក្ខក្នុងបច្ចុប្បន្ន គឺក្នុងអត្តភាពនេះឯង ដោយការរលត់ទៅនៃកិលេសទាំងពួង។ ពាក្យថា "sabbadukkhaṃ upaccaguṃ" សំដៅលើ កន្លងផុតនូវវដ្តទុក្ខទាំងពួង។

၇. စတုမဟာရာဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. សេចក្តីអធិប្បាយចតុមហារាជសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၃၇. သတ္တမေ [Pg.122] အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာတိ ပရိစာရိကဒေဝတာ. ဣမံ လောကံ အနုဝိစရန္တီတိ အဋ္ဌမီဒိဝသေ ကိရ သက္ကော ဒေဝရာဇာ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော အာဏာပေတိ – ‘‘တာတာ, အဇ္ဇ အဋ္ဌမီဒိဝသေ မနုဿလောကံ အနုဝိစရိတွာ ပုညာနိ ကရောန္တာနံ နာမဂေါတ္တံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ. တေ ဂန္တွာ အတ္တနော ပရိစာရကေ ပေသေန္တိ – ‘‘ဂစ္ဆထ, တာတာ, မနုဿလောကံ ဝိစရိတွာ ပုညကာရကာနံ နာမဂေါတ္တာနိ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ လိခိတွာ အာနေထာ’’တိ. တေ တထာ ကရောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမံ လောကံ အနုဝိစရန္တီ’’တိ. ကစ္စိ ဗဟူတိအာဒိ တေသံ ဥပပရိက္ခာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဥပပရိက္ခန္တာ ဟိ တေ အနုဝိစရန္တိ. တတ္ထ ဥပေါသထံ ဥပဝသန္တီတိ မာသဿ အဋ္ဌဝါရေ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌဟန္တိ. ပဋိဇာဂရောန္တီတိ ပဋိဇာဂရဥပေါသထကမ္မံ နာမ ကရောန္တိ. တံ ကရောန္တာ ဧကသ္မိံ အဒ္ဓမာသေ စတုန္နံ ဥပေါသထဒိဝသာနံ ပစ္စုဂ္ဂမနာနုဂ္ဂမနဝသေန ကရောန္တိ. ပဉ္စမီဥပေါသထံ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆန္တာ စတုတ္ထိယံ ဥပေါသထိကာ ဟောန္တိ, အနုဂစ္ဆန္တာ ဆဋ္ဌိယံ. အဋ္ဌမီဥပေါသထံ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆန္တာ သတ္တမိယံ, အနုဂစ္ဆန္တာ နဝမိယံ. စာတုဒ္ဒသိံ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆန္တာ တေရသိယံ, ပန္နရသီဥပေါသထံ အနုဂစ္ဆန္တာ ပါဋိပဒေ ဥပေါသထိကာ ဟောန္တိ. ပုညာနိ ကရောန္တီတိ သရဏဂမနနိစ္စသီလပုပ္ဖပူဇာဓမ္မဿဝနပဒီပသဟဿအာရောပနဝိဟာရကရဏာဒီနိ နာနပ္ပကာရာနိ ပုညာနိ ကရောန္တိ. တေ ဧဝံ အနုဝိစရိတွာ ပုညကမ္မကာရကာနံ နာမဂေါတ္တာနိ သောဝဏ္ဏမယေ ပဋ္ဋေ လိခိတွာ အာဟရိတွာ စတုန္နံ မဟာရာဇာနံ ဒေန္တိ. ပုတ္တာ ဣမံ လောကံ အနုဝိစရန္တီတိ စတူဟိ မဟာရာဇေဟိ ပုရိမနယေနေဝ ပဟိတတ္တာ အနုဝိစရန္တိ. တဒဟူတိ တံဒိဝသံ. ဥပေါသထေတိ ဥပေါသထဒိဝသေ.

៣៧. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា amaccā pārisajjā បានដល់ ទេវតាជាបរិវារ។ ពាក្យថា imaṃ lokaṃ anuvicaranti មានសេចក្ដីថា ឮថា ក្នុងថ្ងៃទី៨ ព្រះឥន្ទ្រជាទេវរាជ ទ្រង់បង្គាប់ទៅមហារាជទាំង៤ ថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃទី៨ ចូរអ្នកទាំងឡាយទៅត្រេចចរក្នុងមនុស្សលោក ហើយកត់ត្រាឈ្មោះនិងគោត្ររបស់ពួកមនុស្សដែលធ្វើបុណ្យ រួចត្រឡប់មកវិញចុះ»។ មហារាជទាំងនោះទៅហើយ ក៏ចាត់ចែងពួកទេវតាជាបរិវាររបស់ខ្លួនទៅថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ចូរទៅត្រេចចរក្នុងមនុស្សលោក ហើយសរសេរឈ្មោះនិងគោត្ររបស់ពួកអ្នកធ្វើបុណ្យចុះក្នុងបន្ទះមាស រួចនាំមកចុះ»។ ពួកបរិវារទេវតាទាំងនោះក៏ធ្វើដូច្នោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «imaṃ lokaṃ anuvicaranti» (ត្រេចចរទៅក្នុងលោកនេះ)។ ពាក្យថា kacci bahū ជាដើម ព្រះអង្គត្រាស់ទុក ដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈនៃការពិចារណាស្វែងរករបស់ទេវតាទាំងនោះ។ ព្រោះថា ទេវតាទាំងនោះត្រេចចរទៅ ទាំងពិចារណាស្វែងរកយ៉ាងនេះឯង។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា uposathaṃ upavasanti សេចក្ដីថា ពួកមនុស្សសមាទាននូវអង្គឧបោសថ ៨ ដងក្នុងមួយខែ។ ពាក្យថា paṭijāgaronti សេចក្ដីថា ធ្វើនូវឧបោសថកម្មដែលហៅថា បដិជាគរុបោសថ (ឧបោសថភ្ញាក់រលឹក)។ ពួកមនុស្សកាលធ្វើនូវឧបោសថនោះ ក្នុងកន្លះខែ តែងធ្វើឧបោសថ ៤ ថ្ងៃ ដោយអំណាចនៃការទទួល (បច្ចុគ្គមនៈ) និងការជូន (អនុគ្គមនៈ)។ គឺកាលទទួលបញ្ចមីឧបោសថ (ឧបោសថថ្ងៃ៥) តែងរក្សាសីលឧបោសថក្នុងថ្ងៃទី៤, កាលជូន តែងរក្សាសីលឧបោសថក្នុងថ្ងៃទី៦។ កាលទទួលអដ្ឋមីឧបោសថ (ឧបោសថថ្ងៃ៨) តែងរក្សាសីលឧបោសថក្នុងថ្ងៃទី៧, កាលជូន តែងរក្សាសីលឧបោសថក្នុងថ្ងៃទី៩។ កាលទទួលចាតុទ្ទសីឧបោសថ (ឧបោសថថ្ងៃ១៤) តែងរក្សាសីលឧបោសថក្នុងថ្ងៃទី១៣, កាលជូនបណ្ណរស្មីឧបោសថ (ឧបោសថថ្ងៃ១៥) តែងរក្សាសីលឧបោសថក្នុងថ្ងៃប៉ាដិបទ (ថ្ងៃ១កើត/រោច)។ ពាក្យថា puññāni karonti សេចក្ដីថា ធ្វើបុណ្យផ្សេងៗជាច្រើនប្រការ មានការដល់នូវសរណគមន៍ ការរក្សានិច្ចសីល ការបូជាដោយផ្កា ការស្ដាប់ធម៌ ការបូជាប្រទីបមួយពាន់ និងការសាងវិហារជាដើម។ ទេវតាទាំងនោះត្រេចចរទៅយ៉ាងនេះហើយ ក៏សរសេរឈ្មោះនិងគោត្ររបស់ពួកអ្នកធ្វើបុណ្យចុះក្នុងបន្ទះមាស រួចនាំមកប្រគល់ជូនមហារាជទាំង៤។ ពាក្យថា puttā imaṃ lokaṃ anuvicaranti សេចក្ដីថា ពួកបុត្រ (របស់មហារាជទាំង៤) ដែលមហារាជទាំង៤ ចាត់ទៅដោយន័យមុននោះឯង ក៏ត្រេចចរទៅ។ ពាក្យថា tadahū បានដល់ ក្នុងថ្ងៃនោះ។ ពាក្យថា uposathe បានដល់ ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ។

သစေ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပကာ ဟောန္တီတိ စတုန္နံ မဟာရာဇာနံ အမစ္စာ ပါရိသဇ္ဇာ တာ တာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော ဥပသင်္ကမန္တိ, တတော တံ ဥပနိဿာယ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ‘‘မဟာရာဇာနံ အမစ္စာ အာဂတာ’’တိ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ တေသံ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိ. တေ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ‘‘ကစ္စိ နု ခေါ မာရိသာ ဗဟူ မနုဿာ မတ္တေယျာ’’တိ ဝုတ္တနယေန မနုဿာနံ ပုညပဋိပတ္တိံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ, မာရိသ, ဣမသ္မိံ ဂါမေ အသုကော စ အသုကော စ ပုညာနိ ကရောန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ တေသံ နာမဂေါတ္တံ လိခိတွာ အညတ္ထ [Pg.123] ဂစ္ဆန္တိ. အထ စာတုဒ္ဒသိယံ စတုန္နံ မဟာရာဇာနံ ပုတ္တာပိ တမေဝ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋံ ဂဟေတွာ တေနေဝ နယေန အနုဝိစရန္တာ နာမဂေါတ္တာနိ လိခန္တိ. တဒဟုပေါသထေ ပန္နရသေ စတ္တာရောပိ မဟာရာဇာနော တေနေဝ နယေန တသ္မိံယေဝ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ နာမဂေါတ္တာနိ လိခန္တိ. တေ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋပရိမာဏေနေဝ – ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ မနုဿာ အပ္ပကာ, ဣမသ္မိံ ကာလေ ဗဟုကာ’’တိ ဇာနန္တိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပကာ ဟောန္တိ မနုဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနန္တိ ပဌမံ အဘိနိဗ္ဗတ္တေ တေတ္တိံသ ဒေဝပုတ္တေ ဥပါဒါယ ဧဝံလဒ္ဓနာမာနံ. တေသံ ပန ဥပ္ပတ္တိကထာ ဒီဃနိကာယေ သက္ကပဉှသုတ္တဝဏ္ဏနာယ ဝိတ္ထာရိတာ. တေနာတိ တေန အာရောစနေန, တေန ဝါ ပုညကာရကာနံ အပ္ပကဘာဝေန. ဒိဗ္ဗာ ဝတ, ဘော, ကာယာ ပရိဟာယိဿန္တီတိ နဝနဝါနံ ဒေဝပုတ္တာနံ အပါတုဘာဝေန ဒေဝကာယာ ပရိဟာယိဿန္တိ, ရမဏီယံ ဒသယောဇနသဟဿံ ဒေဝနဂရံ သုညံ ဘဝိဿတိ. ပရိပူရိဿန္တိ အသုရကာယာတိ စတ္တာရော အပါယာ ပရိပူရိဿန္တိ. ဣမိနာ ‘‘မယံ ပရိပုဏ္ဏေ ဒေဝနဂရေ ဒေဝသံဃမဇ္ဈေ နက္ခတ္တံ ကီဠိတုံ န လဘိဿာမာ’’တိ အနတ္တမနာ ဟောန္တိ. သုက္ကပက္ခေပိ ဣမိနာဝ ဥပါယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា sace, bhikkhave, appakā honti សេចក្ដីថា ពួកអាមាត្យជាបរិវាររបស់មហារាជទាំង៤ តែងចូលទៅកាន់ស្រុក និគម និងរាជធានីនោះៗ បន្ទាប់មក ពួកទេវតាដែលអាស្រ័យនៅដោយនិស្ស័យនឹងស្រុកជាដើមនោះ កាលដឹងថា «ពួកអាមាត្យរបស់មហារាជទាំងឡាយមកដល់ហើយ» ក៏នាំយកតង្វាយ (បណ្ណាការ) ចូលទៅជួបពួកអាមាត្យទាំងនោះ។ ពួកអាមាត្យទាំងនោះទទួលតង្វាយហើយ ក៏សួរដេញដោលនូវការប្រតិបត្តិធម៌របស់មនុស្សទាំងឡាយ ដោយន័យដែលពោលហើយថា «នែអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ មនុស្សជាច្រើនជាអ្នកគោរពមាតា... ដែរឬទេ?» កាលបើពួកទេវតាជម្រាបថា «បាទ លោកដ៏មានអាយុ ក្នុងស្រុកនេះ មានជនឈ្មោះនេះ និងឈ្មោះនេះ តែងធ្វើបុណ្យទាំងឡាយ» ពួកអាមាត្យក៏កត់ត្រាឈ្មោះនិងគោត្ររបស់ជនទាំងនោះ រួចហើយក៏ទៅកាន់កន្លែងផ្សេងទៀត។ លុះដល់ថ្ងៃទី១៤ (ចាតុទ្ទសី) សូម្បីពួកបុត្ររបស់មហារាជទាំង៤ ក៏កាន់យកបន្ទះមាសនោះឯង ហើយត្រេចចរទៅកត់ត្រាឈ្មោះនិងគោត្រដោយន័យនោះដែរ។ លុះដល់ថ្ងៃឧបោសថ ១៥ កើត/រោច (បណ្ណរស្មី) សូម្បីមហារាជទាំង៤ ក៏សរសេរឈ្មោះនិងគោត្រចុះក្នុងបន្ទះមាសនោះឯង ដោយន័យនោះដែរ។ មហារាជទាំងនោះដឹងថា «ក្នុងសម័យនេះ មនុស្សទាំងឡាយមានចំនួនតិច ក្នុងសម័យនេះ មនុស្សទាំងឡាយមានចំនួនច្រើន» ដោយសារតែទំហំ (ឬបរិមាណសេចក្ដីដែលសរសេរ) នៃបន្ទះមាសនោះឯង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្ដីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «sace, bhikkhave, appakā honti manussā» ជាដើម។ ពាក្យថា devānaṃ tāvatiṃsānaṃ សេចក្ដីថា ពួកទេវតាដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ដោយសំដៅយកពួកទេវបុត្រ ៣៣ អង្គ ដែលបានកើតឡើងមុនគេបង្អស់។ ចំណែកឯរឿងរ៉ាវនៃការកើតឡើងរបស់ទេវបុត្រទាំងនោះ មានសម្តែងយ៉ាងពិស្តារហើយក្នុងអដ្ឋកថាសក្កប្បញ្ហសូត្រ នៃទីឃនិកាយ។ ពាក្យថា tenā បានដល់ ដោយសារការជម្រាបនោះ ឬមួយក៏ដោយសារភាពតិចតួចនៃពួកអ្នកធ្វើបុណ្យនោះ。 ពាក្យថា dibbā vata, bho, kāyā parihāyissanti សេចក្ដីថា ពួកទេវកាយនឹងសាបសូន្យទៅ ព្រោះមិនមានពួកទេវបុត្រថ្មីៗកើតឡើង ឯទេវនគរដែលមានទំហំ ១ ម៉ឺនយោជន៍ ដ៏គួរជាទីរីករាយ ក៏នឹងត្រូវនៅទំនេរទទេ (ស្ងាត់ជ្រងំ)។ ពាក្យថា paripūrissanti asurakāyā សេចក្ដីថា អបាយភូមិទាំង៤ នឹងពេញណែន។ ដោយហេតុនេះ ពួកទេវតាទាំងនោះក៏មិនសប្បាយចិត្តឡើយ ដោយគិតថា «ពួកយើងនឹងមិនបានលេងកម្សាន្តក្នុងពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្ស ក្នុងកណ្ដាលជំនុំទេវតាក្នុងទេវនគរដ៏ពេញលេញនោះឡើយ»។ សូម្បីក្នុងសុក្កបក្ខ (ចំណែកខាងសេចក្ដីល្អ/ខាងកើនឡើង) ក៏គប្បីដឹងសេចក្ដីដោយវិធីនេះដូចគ្នា។

ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒောတိ အတ္တနော သက္ကဒေဝရာဇကာလံ သန္ဓာယ ကထေတိ. ဧကဿ ဝါ သက္ကဿ အဇ္ဈာသယံ ဂဟေတွာ ကထေတီတိ ဝုတ္တံ. အနုနယမာနောတိ အနုဗောဓယမာနော. တာယံ ဝေလာယန္တိ တသ္မိံ ကာလေ.

ពាក្យថា bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakko devānamindo គឺព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកកាលដែលព្រះអង្គផ្ទាល់ធ្លាប់ជាព្រះឥន្ទ្រជាទេវរាជ។ ម៉្យាងទៀត មានពាក្យពន្យល់ថា ទ្រង់ត្រាស់ដោយកាន់យកនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះឥន្ទ្រអង្គណាមួយ។ ពាក្យថា anunayamāno បានដល់ ញ៉ាំងឲ្យដឹងច្បាស់តាមសម្រួល។ ពាក្យថា tāyaṃ velāya បានដល់ ក្នុងកាលនោះ។

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စာတိ ဧတ္ထ ပါဋိဟာရိယပက္ခော နာမ အန္တောဝဿေ တေမာသံ နိဗဒ္ဓုပေါသထော, တံ အသက္ကောန္တဿ ဒွိန္နံ ပဝါရဏာနံ အန္တရေ ဧကမာသံ နိဗဒ္ဓုပေါသထော, တမ္ပိ အသက္ကောန္တဿ ပဌမပဝါရဏတော ပဋ္ဌာယ ဧကော အဒ္ဓမာသော ပါဋိဟာရိယပက္ခောယေဝ နာမ. အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတန္တိ အဋ္ဌဟိ ဂုဏင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ. ယောပိဿ မာဒိသော နရောတိ ယောပိ သတ္တော မာဒိသော ဘဝေယျ. သက္ကောပိ ကိရ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ဥပေါသထကမ္မဿ ဂုဏံ ဇာနိတွာ ဒွေ ဒေဝလောကသမ္ပတ္တိယော ပဟာယ မာသဿ အဋ္ဌ ဝါရေ ဥပေါသထံ ဥပဝသတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. အပရော နယော – ယောပိဿ မာဒိသော နရောတိ ယောပိ သတ္တော မာဒိသော အဿ, မယာ ပတ္တံ [Pg.124] သမ္ပတ္တိံ ပါပုဏိတုံ ဣစ္ဆေယျာတိ အတ္ထော. သက္ကာ ဟိ ဧဝရူပေန ဥပေါသထကမ္မေန သက္ကသမ္ပတ္တိံ ပါပုဏိတုန္တိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော.

ក្នុងពាក្យថា pāṭihāriyapakkhañca នេះ ពាក្យថា បាដិហារិយបក្ខ (បក្សប្លែក ឬបក្សពិសេស) បានដល់ ឧបោសថដែលរក្សាជានិច្ចអស់រយៈពេល ៣ ខែក្នុងវស្សា, បើមិនអាចធ្វើបានដូច្នោះទេ គឺឧបោសថដែលរក្សាជានិច្ចអស់រយៈពេល ១ ខែ ក្នុងចន្លោះរវាងបវារណាទាំងពីរ (គឺចន្លោះថ្ងៃចេញវស្សាពេញបូណ៌មីខែអស្សុជ និងពេញបូណ៌មីខែកត្តិក), បើនៅតែមិនអាចធ្វើបានទៀត ចាប់តាំងពីថ្ងៃបវារណាទីមួយទៅ រយៈពេលកន្លះខែ (១៥ថ្ងៃ) ក៏ហៅថា បាដិហារិយបក្ខ ដូចគ្នា។ ពាក្យថា aṭṭhahi guṇaṅgehi samannāgataṃ បានដល់ ប្រកបដោយអង្គនៃគុណទាំងឡាយ ៨ ប្រការដ៏ល្អ។ ពាក្យថា yopissa mādiso naro សេចក្ដីថា សូម្បីនរជនណាមួយដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងខ្ញុំ។ ឮថា សូម្បីព្រះឥន្ទ្រ កាលបានដឹងនូវគុណនៃឧបោសថកម្មដែលមានសភាពដូច្នោះ ក៏លះបង់នូវទេវលោកសម្បត្តិទាំងពីរ ហើយរក្សាឧបោសថ ៨ ដងក្នុងមួយខែ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះឥន្ទ្រទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា yopissa mādiso naro មានសេចក្ដីពន្យល់ថា សូម្បីសត្វណាមួយដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងខ្ញុំ ប្រាថ្នានឹងដល់នូវសម្បត្តិដែលខ្ញុំបានសម្រេចហើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលអាចសម្រេចសក្កសម្បត្តិបាន ដោយសារឧបោសថកម្មមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះជាអធិប្បាយក្នុងពាក្យនេះ។

ဝုသိတဝါတိ ဝုတ္ထဝါသော. ကတကရဏီယောတိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ ဌိတော. ဩဟိတဘာရောတိ ခန္ဓဘာရကိလေသဘာရအဘိသင်္ခါရဘာရေ ဩတာရေတွာ ဌိတော. အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထောတိ သဒတ္ထော ဝုစ္စတိ အရဟတ္တံ, တံ အနုပ္ပတ္တော. ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနောတိ ယေန သံယောဇနေန ဗဒ္ဓေါ ဘဝေသု အာကဍ္ဎီယတိ, တဿ ခီဏတ္တာ ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော. သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တောတိ ဟေတုနာ နယေန ကာရဏေန ဇာနိတွာ ဝိမုတ္တော. ကလ္လံ ဝစနာယာတိ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ.

ពាក្យថា vusitavā សេចក្ដីថា មានការនៅរួចហើយ (បាននៅគ្រប់គ្រងអរិយមគ្គរួចហើយ)។ ពាក្យថា katakaraṇīyo សេចក្ដីថា ជាអ្នកស្ថិតនៅព្រោះបានធ្វើកិច្ចដែលគប្បីធ្វើ (មានបរិញ្ញាកិច្ចជាដើម) ដោយមគ្គទាំង៤ រួចរាល់ហើយ។ ពាក្យថា ohitabhāro សេចក្ដីថា ជាអ្នកស្ថិតនៅព្រោះបានដាក់ចុះនូវភារៈ គឺខន្ធភារៈ កិលេសភារៈ និងអភិសង្ខារភារៈរួចហើយ។ ពាក្យថា anuppattasadattho សេចក្ដីថា ព្រះអរហត្តផល លោកហៅថា សទត្ថៈ (ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន), ព្រះខីណាស្រពនោះបានសម្រេចនូវសទត្ថៈនោះហើយ។ ពាក្យថា parikkhīṇabhavasaṃyojano សេចក្ដីថា សត្វដែលត្រូវចំណងគឺសញ្ញោជនៈណាដោតក្រងទុក តែងត្រូវបានអូសទាញទៅក្នុងភពទាំងឡាយ, ព្រះខីណាស្រពនោះមានសញ្ញោជនៈក្នុងភពអស់ហើយ ព្រោះសញ្ញោជនៈនោះត្រូវបានកម្ចាត់អស់។ ពាក្យថា sammadaññā vimutto សេចក្ដីថា រួចចាកផុតហើយ ព្រោះដឹងច្បាស់ដោយហេតុ ដោយន័យ និងដោយហេតុផលដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ពាក្យថា kallaṃ vacanāya សេចក្ដីថា គួរដើម្បីពោលបាន។

ယောပိဿ မာဒိသော နရောတိ ယောပိ မာဒိသော ခီဏာသဝေါ အဿ, သောပိ ဧဝရူပံ ဥပေါသထံ ဥပဝသေယျာတိ ဥပေါသထကမ္မဿ ဂုဏံ ဇာနန္တော ဧဝံ ဝဒေယျ. အပရော နယော ယောပိဿ မာဒိသော နရောတိ ယောပိ သတ္တော မာဒိသော အဿ, မယာ ပတ္တံ သမ္ပတ္တိံ ပါပုဏိတုံ ဣစ္ဆေယျာတိ အတ္ထော. သက္ကာ ဟိ ဧဝရူပေန ဥပေါသထကမ္မေန ခီဏာသဝသမ္ပတ္တိံ ပါပုဏိတုန္တိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

ពាក្យថា yopissa mādiso naro សេចក្ដីថា សូម្បីព្រះខីណាស្រពណាដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងខ្ញុំ ព្រះខីណាស្រពនោះក៏គប្បីរក្សានូវឧបោសថមានសភាពយ៉ាងនេះដែរ, ព្រះខីណាស្រពកាលដឹងនូវគុណនៃឧបោសថកម្ម គប្បីពោលយ៉ាងនេះ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា yopissa mādiso naro មានសេចក្ដីពន្យល់ថា សូម្បីសត្វណាមួយដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងខ្ញុំ ប្រាថ្នានឹងដល់នូវសម្បត្តិដែលខ្ញុំបានសម្រេចហើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលអាចសម្រេចនូវសម្បត្តិរបស់ព្រះខីណាស្រពបាន ដោយសារឧបោសថកម្មមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះជាអធិប្បាយក្នុងពាក្យនេះ។ សូត្រទី៨ មានសេចក្ដីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၉. သုခုမာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថាសុខុមាលសូត្រ

၃၉. နဝမေ သုခုမာလောတိ နိဒ္ဒုက္ခော. ပရမသုခုမာလောတိ ပရမနိဒ္ဒုက္ခော. အစ္စန္တသုခုမာလောတိ သတတနိဒ္ဒုက္ခော. ဣမံ ဘဂဝါ ကပိလပုရေ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ နိဒ္ဒုက္ခဘာဝံ ဂဟေတွာ အာဟ, စရိယကာလေ ပန တေန အနုဘူတဒုက္ခဿ အန္တော နတ္ထီတိ. ဧကတ္ထာတိ ဧကိဿာ ပေါက္ခရဏိယာ. ဥပ္ပလံ ဝပ္ပတီတိ ဥပ္ပလံ ရောပေတိ. သာ နီလုပ္ပလဝနသဉ္ဆန္နာ ဟောတိ. ပဒုမန္တိ ပဏ္ဍရပဒုမံ. ပုဏ္ဍရီကန္တိ ရတ္တပဒုမံ. ဧဝံ ဣတရာပိ ဒွေ ပဒုမပုဏ္ဍရီကဝနေဟိ သဉ္ဆန္နာ ဟောန္တိ. ဗောဓိသတ္တဿ ကိရ သတ္တဋ္ဌဝဿိကကာလေ ရာဇာ အမစ္စေ ပုစ္ဆိ – ‘‘တရုဏဒါရကာ ကတရကီဠိကံ ပိယာယန္တီ’’တိ? ဥဒကကီဠိကံ ဒေဝါတိ. တတော ရာဇာ ကုဒ္ဒါလကမ္မကာရကေ သန္နိပါတေတွာ ပေါက္ခရဏိဋ္ဌာနာနိ ဂဏှာပေသိ. အထ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ – ‘‘န ယုတ္တော မဟာသတ္တဿ မာနုသကပရိဘောဂေါ, ဒိဗ္ဗပရိဘောဂေါ ယုတ္တော’’တိ ဝိဿကမ္မံ အာမန္တေတွာ – ‘‘ဂစ္ဆ, တာတ, မဟာသတ္တဿ ကီဠာဘူမိယံ ပေါက္ခရဏိယော မာပေဟီ’’တိ အာဟ. ကီဒိသာ ဟောန္တု[Pg.125], ဒေဝါတိ? အပဂတကလလကဒ္ဒမာ ဟောန္တု ဝိပ္ပကိဏ္ဏမဏိမုတ္တပဝါဠိကာ သတ္တရတနမယပါကာရပရိက္ခိတ္တာ ပဝါဠမယဥဏှီသေဟိ မဏိမယသောပါနဗာဟုကေဟိ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမယဖလကေဟိ သောပါနေဟိ သမန္နာဂတာ. သုဝဏ္ဏရဇတမဏိပဝါဠမယာ စေတ္ထ နာဝါ ဟောန္တု, သုဝဏ္ဏနာဝါယ ရဇတပလ္လင်္ကော ဟောတု, ရဇတနာဝါယ သုဝဏ္ဏပလ္လင်္ကော, မဏိနာဝါယ ပဝါဠပလ္လင်္ကော, ပဝါဠနာဝါယ မဏိပလ္လင်္ကော, သုဝဏ္ဏရဇတမဏိပဝါဠမယာဝ ဥဒကသေစနနာဠိကာ ဟောန္တု, ပဉ္စဝဏ္ဏေဟိ စ ပဒုမေဟိ သဉ္ဆန္နာ ဟောန္တူတိ. ‘‘သာဓု, ဒေဝါ’’တိ ဝိဿကမ္မဒေဝပုတ္တော သက္ကဿ ပဋိဿုတွာ ရတ္တိဘာဂေ ဩတရိတွာ ရညော ဂါဟာပိတပေါက္ခရဏိဋ္ဌာနေသုယေဝ တေနေဝ နိယာမေန ပေါက္ခရဏိယော မာပေသိ.

៣៩. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា sukhumālo សេចក្ដីថា មិនមានទុក្ខ (មិនមានសេចក្ដីលំបាកកាយលំបាកចិត្ត)។ ពាក្យថា paramasukhumālo សេចក្ដីថា មិនមានទុក្ខយ៉ាងក្រៃលែង។ ពាក្យថា accantasukhumālo សេចក្ដីថា មិនមានទុក្ខជាប្រចាំ (ឥតមានទុក្ខសោះឡើយ)។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ ដោយកាន់យកនូវភាពមិនមានទុក្ខ ចាប់តាំងពីកាលដែលព្រះអង្គទ្រង់ប្រសូតក្នុងកបិលព័ស្តុបុរី, ចំណែកឯក្នុងកាលដែលទ្រង់បំពេញបារមីជាព្រះពោធិសត្វ សេចក្ដីទុក្ខដែលព្រះអង្គធ្លាប់រងទុក្ខនោះ គឺមិនមានទីបំផុតឡើយ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា ekattha បានដល់ ក្នុងស្រះបោក្ខរណីមួយ។ ពាក្យថា uppalaṃ vappati សេចក្ដីថា ដាំនូវផ្កាឧប្បល (ព្រលិត ឬឈូកក្រហម/ខៀវ)។ ស្រះនោះក៏ដណ្ដប់ទៅដោយព្រៃផ្កាឧប្បលខៀវ។ ពាក្យថា padumaṃ បានដល់ ផ្កាឈូកស។ ពាក្យថា puṇḍarīkaṃ បានដល់ ផ្កាឈូកក្រហម។ ស្រះពីរទៀតក្រៅពីនោះ ក៏ដណ្ដប់ទៅដោយព្រៃផ្កាឈូកស និងព្រៃផ្កាឈូកក្រហម យ៉ាងនោះដែរ។ ឮថា កាលព្រះពោធិសត្វមានព្រះជន្ម ៧-៨ ឆ្នាំ ព្រះរាជា (ព្រះបាទសុទ្ធោទនៈ) ទ្រង់សួរពួកអាមាត្យថា «ក្មេងតូចៗ តែងចូលចិត្តការលេងកម្សាន្តបែបណា?» ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលថា «លេងទឹក ព្រះអង្គ»។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់ប្រមូលពួកអ្នកធ្វើការដោយចប ហើយឲ្យកំណត់យកទីកន្លែងសម្រាប់ជីកស្រះបោក្ខរណី。 គ្រានោះ ព្រះឥន្ទ្រជាទេវរាជ កាលទ្រង់ពិចារណាក៏ជ្រាបរឿងរ៉ាវនោះ ហើយទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ការប្រើប្រាស់របស់មនុស្សលោក មិនសមគួរដល់មហាសត្វឡើយ ការប្រើប្រាស់របស់ទិព្វទើបសមគួរ» ទើបទ្រង់ហៅវិស្សកម្មទេវបុត្រមក ហើយបង្គាប់ថា «នែអ្នកដ៏មានភ័ព្វ ចូរទៅនិម្មិតស្រះបោក្ខរណីទាំងឡាយ ក្នុងទីលានលេងកម្សាន្តរបស់មហាសត្វចុះ»។ វិស្សកម្មទេវបុត្រសួរថា «សូមព្រះអង្គបង្គាប់ តើឲ្យស្រះទាំងនោះមានសភាពដូចម្ដេច?» ព្រះឥន្ទ្របង្គាប់ថា «ចូរឲ្យជាស្រះដែលប្រាសចាកភក់ជ្រាំ មានត្បូងមណី គុជខ្យង និងផ្កាថ្ម រាយប៉ាយនៅបាតស្រះ មានកំពែងធ្វើដោយរតនៈ ៧ ប្រការព័ទ្ធជុំវិញ ប្រកបដោយជណ្ដើរដែលមានក្បាលជណ្ដើរធ្វើដោយផ្កាថ្ម មានបង្កាន់ដៃជណ្ដើរធ្វើដោយត្បូងមណី និងមានកម្រាលកាំជណ្ដើរធ្វើដោយមាស ប្រាក់ និងត្បូងមណី។ ហើយចូរឲ្យមានទូកដែលធ្វើដោយមាស ប្រាក់ ត្បូងមណី និងផ្កាថ្ម ក្នុងស្រះនោះ ក្នុងទូកមាសឲ្យមានបល្ល័ង្កប្រាក់ ក្នុងទូកប្រាក់ឲ្យមានបល្ល័ង្កមាស ក្នុងទូកត្បូងមណីឲ្យមានបល្ល័ង្កផ្កាថ្ម ក្នុងទូកផ្កាថ្មឲ្យមានបល្ល័ង្កត្បូងមណី ចូរឲ្យមានបំពង់ស្រោចទឹកដែលធ្វើដោយមាស ប្រាក់ ត្បូងមណី និងផ្កាថ្មពិតៗ ហើយចូរឲ្យដណ្ដប់ទៅដោយផ្កាឈូកមានពណ៌ ៥ ប្រការចុះ»។ «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស» វិស្សកម្មទេវបុត្រទទួលព្រះរាជឱង្ការរបស់ព្រះឥន្ទ្រហើយ ក៏ចុះមកក្នុងវេលាយប់ មកនិម្មិតស្រះបោក្ខរណីទាំងឡាយ ក្នុងទីកន្លែងដែលព្រះរាជាឲ្យកំណត់ទុកនោះឯង ដោយរបៀបនោះឯង។

နနု စေတာ အပဂတကလလကဒ္ဒမာ, ကထမေတ္ထ ပဒုမာနိ ပုပ္ဖိံသူတိ? သော ကိရ တာသု ပေါက္ခရဏီသု တတ္ထ တတ္ထ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိပဝါဠမယာ ခုဒ္ဒကနာဝါယော မာပေတွာ ‘‘ဧတာ ကလလကဒ္ဒမပူရိတာ စ ဟောန္တု, ပဉ္စဝဏ္ဏာနိ စေတ္ထ ပဒုမာနိ ပုပ္ဖန္တူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. ဧဝံ ပဉ္စဝဏ္ဏာနိ ပဒုမာနိ ပုပ္ဖိံသု, ရေဏုဝဋ္ဋိယော ဥဂ္ဂန္တွာ ဥဒကပိဋ္ဌံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဝိစရန္တိ. ပဉ္စဝိဓာ ဘမရဂဏာ ဥပကူဇန္တာ ဝိစရန္တိ. ဧဝံ တာ မာပေတွာ ဝိဿကမ္မော ဒေဝပုရမေဝ ဂတော. တတော ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ မဟာဇနော ဒိသွာ ‘‘မဟာပုရိဿဿ မာပိတာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ မဟာဇနပရိဝါရော ဂန္တွာ ပေါက္ခရဏိယော ဒိသွာ ‘‘မမ ပုတ္တဿ ပုညိဒ္ဓိယာ ဒေဝတာဟိ မာပိတာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ အတ္တမနော အဟောသိ. တတော ပဋ္ဌာယ မဟာပုရိသော ဥဒကကီဠိကံ အဂမာသိ.

សំណួរថា «ស្រះទាំងនោះប្រាសចាកភក់ជ្រាំហើយ ចុះហេតុដូចម្ដេចបានជាមានផ្កាឈូកដុះរីកក្នុងស្រះនោះបាន?» ឆ្លើយថា ឮថា វិស្សកម្មទេវបុត្រនោះបាននិម្មិតទូកតូចៗដែលធ្វើដោយមាស ប្រាក់ ត្បូងមណី និងផ្កាថ្ម ក្នុងស្រះបោក្ខរណីទាំងនោះ ក្នុងទីនោះៗ ហើយអធិដ្ឋានថា «សូមឲ្យទូកទាំងនេះពេញទៅដោយភក់ជ្រាំ ហើយសូមឲ្យផ្កាឈូកមានពណ៌ ៥ ប្រការដុះរីកក្នុងទូកទាំងនេះចុះ»។ ផ្កាឈូកមានពណ៌ ៥ ប្រការក៏ដុះរីកឡើងយ៉ាងនោះឯង លម្អងផ្កាទាំងឡាយក៏អណ្ដែតឡើងគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃទឹក។ ហ្វូងឃ្មុំ ៥ ប្រការ តែងហើរក្រឡឹងយំច្រៀងរំពង។ លុះនិម្មិតស្រះទាំងនោះរួចហើយ វិស្សកម្មទេវបុត្រក៏ត្រឡប់ទៅកាន់ទេវបុរីវិញ។ លុះវេលារាត្រីកន្លងផុតទៅ ភ្លឺច្បាស់ឡើង ពួកមហាជនបានឃើញហើយ ក៏គិតថា «ស្រះទាំងនេះច្បាស់ជាកើតឡើងដើម្បីមហាសត្វជាប្រាកដ» ហើយក៏នាំគ្នាទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជា។ ព្រះរាជាមានមហាជនជាបរិវារ ស្ដេចយាងទៅទតឃើញស្រះបោក្ខរណីទាំងឡាយហើយ ក៏មានព្រះទ័យត្រេកអរថា «ស្រះទាំងនេះ ពួកទេវតានិម្មិតថ្វាយ ដោយអំណាចបុណ្យបារមីនៃកូនរបស់អញជាប្រាកដ»។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មហាសត្វក៏ស្ដេចយាងទៅលេងកម្សាន្តក្នុងទឹក។

ယာဝဒေဝ မမတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ ယာဝဒေဝါတိ ပယောဇနာဝဓိနိယာမဝစနံ, ယာဝ မမေဝ အတ္ထာယ, နတ္ထေတ္ထ အညံ ကာရဏန္တိ အတ္ထော. န ခေါ ပနဿာဟန္တိ န ခေါ ပနဿ အဟံ. အကာသိကံ စန္ဒနန္တိ အသဏှံ စန္ဒနံ. ကာသိကံ, ဘိက္ခဝေ, သု မေ တံ ဝေဌနန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဌနမ္ပိ မေ ကာသိကံ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဟိ သုဣတိ စ တန္တိ စ နိပါတမတ္တံ, မေတိ သာမိဝစနံ. ဝေဌနမ္ပိ မေ သဏှမေဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ကာသိကာ ကဉ္စုကာတိ ပါရုပနကဉ္စုကောပိ သဏှကဉ္စုကောဝ. သေတစ္ဆတ္တံ ဓာရီယတီတိ မာနုသကသေတစ္ဆတ္တမ္ပိ ဒိဗ္ဗသေတစ္ဆတ္တမ္ပိ ဥပရိဓာရိတမေဝ ဟောတိ. မာ နံ ဖုသိ သီတံ ဝါတိ [Pg.126] မာ ဧတံ ဗောဓိသတ္တံ သီတံ ဝါ ဥဏှာဒီသု ဝါ အညတရံ ဖုသတူတိ အတ္ထော.

ក្នុងបទថា "yāvadeva mamatthāya" នេះ បទថា "yāvadeva" គឺជាពាក្យកំណត់ព្រំដែននៃប្រយោជន៍ សេចក្តីថា "ត្រឹមតែដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំប៉ុណ្ណោះ ហេតុដទៃក្រៅពីនេះមិនមានឡើយ"។ បទថា "na kho panassāhaṃ" បានដល់ "na kho pana assa ahaṃ"។ បទថា "akāsikaṃ candanaṃ" បានដល់ ខ្លឹមច័ន្ទន៍ដែលមិនម៉ដ្ដល្អិត។ បទថា "kāsikaṃ, bhikkhave, su me taṃ veṭhanaṃ" សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីតែឈ្នួតក្បាលរបស់តថាគត ក៏ជាក្រណាត់ស្រុកកាសីដែរ។ ព្រោះថាក្នុងបទនេះ ពាក្យថា "su" និង "taṃ" គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ ចំណែកពាក្យថា "me" ជាសាមីវិភត្តិ ទ្រង់បង្ហាញថា "សូម្បីតែឈ្នួតក្បាលរបស់តថាគត ក៏ម៉ដ្ដល្អិតល្អណាស់ដែរ"។ បទថា "kāsikā kañcukā" សេចក្តីថា សូម្បីតែអាវសម្រាប់គ្របដណ្តប់ ក៏ជាអាវដ៏ម៉ដ្ដល្អិតដែរ។ បទថា "setacchattaṃ dhārīyati" សេចក្តីថា ស្វេតច្ឆត្រជារបស់មនុស្សក្តី ស្វេតច្ឆត្រជាទិព្វក្តី តែងត្រូវបានគេបាំងរាំងរាពីខាងលើជានិច្ច។ បទថា "mā naṃ phusi sītaṃ vā" សេចក្តីថា "សូមកុំឱ្យត្រជាក់ ឬក្ដៅជាដើម ណាមួយមកប៉ះពាល់ព្រះពោធិសត្វនេះឡើយ" នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

တယော ပါသာဒါ အဟေသုန္တိ ဗောဓိသတ္တေ ကိရ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကေ ဇာတေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ‘‘ပုတ္တဿ ဝသနကပါသာဒေ ကာရေဿာမီ’’တိ ဝဍ္ဎကိနော သန္နိပါတာပေတွာ ဘဒ္ဒကေန နက္ခတ္တမုဟုတ္တေန နဝဘူမိကတပရိကမ္မံ ကာရေတွာ တယော ပါသာဒေ ကာရာပေသိ. တေ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဟေမန္တိကောတိအာဒီသု ယတ္ထ သုခံ ဟေမန္တေ ဝသိတုံ, အယံ ဟေမန္တိကော. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – ဟေမန္တေ ဝါသော ဟေမန္တံ, ဟေမန္တံ အရဟတီတိ ဟေမန္တိကော. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

បទថា "tayo pāsādā ahesuṃ" សេចក្តីថា ឮថា កាលព្រះពោធិសត្វមានព្រះជន្មប្រមាណ ១៦ ឆ្នាំ ព្រះបាទសុទ្ធោទនមហារាជ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា "អាត្មាអញនឹងធ្វើប្រាសាទជាទីគង់នៅរបស់កូនប្រុស" ទើបបង្គាប់ឱ្យប្រមូលជាងឈើទាំងឡាយមក ហើយឱ្យរៀបចំទីធ្លាដីសម្រាប់សាងសង់ប្រាសាទថ្មី ក្នុងនក្ខត្តឫក្សដ៏ល្អ រួចឱ្យសាងសង់ប្រាសាទ ៣ ខ្នង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ សំដៅយកប្រាសាទទាំង ៣ ខ្នងនោះ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា "hemantiko" ជាដើម ប្រាសាទណាដែលជាទីសប្បាយសម្រាប់គង់នៅក្នុងរដូវរងា ប្រាសាទនោះឈ្មោះថា "hemantiko"។ សូម្បីក្នុងប្រាសាទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ឯវចនត្ថៈក្នុងពាក្យនេះមានដូចតទៅ៖ ការគង់នៅក្នុងរដូវរងា ឈ្មោះថា "hemanta" ប្រាសាទណាគួរដល់ការគង់នៅក្នុងរដូវរងា ប្រាសាទនោះឈ្មោះថា "hemantiko"។ សូម្បីក្នុងប្រាសាទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

တတ္ထ ဟေမန္တိကော ပါသာဒေါ နဝဘူမကော အဟောသိ, ဘူမိယော ပနဿ ဥဏှဥတုဂ္ဂါဟာပနတ္ထာယ နီစာ အဟေသုံ. တတ္ထ ဒွါရဝါတပါနာနိ သုဖုသိတကဝါဋာနိ အဟေသုံ နိဗ္ဗိဝရာနိ. စိတ္တကမ္မမ္ပိ ကရောန္တာ တတ္ထ တတ္ထ ပဇ္ဇလိတေ အဂ္ဂိက္ခန္ဓေယေဝ အကံသု. ဘူမတ္ထရဏံ ပနေတ္ထ ကမ္ဗလမယံ, တထာ သာဏိဝိတာနနိဝါသနပါရုပနဝေဌနာနိ. ဝါတပါနာနိ ဥဏှဂ္ဂါဟာပနတ္ထံ ဒိဝါ ဝိဝဋာနိ ရတ္တိံ ပိဟိတာနိ ဟောန္တိ.

ក្នុងប្រាសាទទាំងនោះ ប្រាសាទសម្រាប់រដូវរងា មានថ្នាក់ ៩ ជាន់ ប៉ុន្តែជាន់នីមួយៗនៃប្រាសាទនោះទាបៗ ដើម្បីរក្សាកម្ដៅនៃឧតុ។ ក្នុងប្រាសាទនោះ ទ្វារ និងបង្អួចទាំងឡាយ មានសន្លឹកបិទជិតល្អ គ្មានចន្លោះប្រហោងឡើយ។ សូម្បីតែជាងគំនូរ កាលគូរគំនូរក៏គូរតែរូបគំនរភ្លើងដែលកំពុងឆេះរន្ទាលនៅកន្លែងនោះៗដែរ។ គ្រឿងក្រាលផ្ទៃដីក្នុងប្រាសាទនោះ ធ្វើដោយរោមសត្វ សូម្បីតែវាំងនន គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ និងឈ្នួតក្បាល ក៏ធ្វើដោយរោមសត្វដូច្នោះដែរ។ បង្អួចទាំងឡាយ គេបើកនៅពេលថ្ងៃ ដើម្បីឱ្យកម្ដៅចូល ហើយបិទជិតនៅពេលយប់។

ဂိမှိကော ပန ပဉ္စဘူမကော အဟောသိ. သီတဥတုဂ္ဂါဟာပနတ္ထံ ပနေတ္ထ ဘူမိယော ဥစ္စာ အသမ္ဗာဓာ အဟေသုံ. ဒွါရဝါတပါနာနိ နာတိဖုသိတာနိ သဝိဝရာနိ သဇာလာနိ အဟေသုံ. စိတ္တကမ္မေ ဥပ္ပလာနိ ပဒုမာနိ ပုဏ္ဍရီကာနိယေဝ အကံသု. ဘူမတ္ထရဏံ ပနေတ္ထ ဒုကူလမယံ, တထာ သာဏိဝိတာနနိဝါသနပါရုပနဝေဌနာနိ. ဝါတပါနသမီပေသု စေတ္ထ နဝ စာဋိယော ဌပေတွာ ဥဒကဿ ပူရေတွာ နီလုပ္ပလာဒီဟိ သဉ္ဆာဒေန္တိ. တေသု တေသု ပဒေသေသု ဥဒကယန္တာနိ ကရောန္တိ, ယေဟိ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဝိယ ဥဒကဓာရာ နိက္ခမန္တိ. အန္တောပါသာဒေ တတ္ထ တတ္ထ ကလလပူရာ ဒေါဏိယော ဌပေတွာ ပဉ္စဝဏ္ဏာနိ ပဒုမာနိ ရောပယိံသု. ပါသာဒမတ္ထကေ သုက္ခမဟိံသစမ္မံ ဗန္ဓိတွာ ယန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ ယာဝ ဆဒနပိဋ္ဌိယာ ပါသာဏေ အာရောပေတွာ တသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ. တေသံ စမ္မေ ပဝဋ္ဋန္တာနံ သဒ္ဒေါ မေဃဂဇ္ဇိတံ ဝိယ ဟောတိ. ဒွါရဝါတပါနာနိ ပနေတ္ထ ဒိဝါ ပိဟိတာနိ ဟောန္တိ ရတ္တိံ ဝိဝဋာနိ.

ចំណែកឯប្រាសាទសម្រាប់រដូវក្ដៅ មានថ្នាក់ ៥ ជាន់។ ជាន់នីមួយៗនៃប្រាសាទនោះខ្ពស់ៗ និងធំទូលាយ ដើម្បីទទួលធាតុត្រជាក់នៃឧតុ។ ទ្វារ និងបង្អួចទាំងឡាយ មិនបិទជិតពេកទេ មានចន្លោះប្រហោង និងមានសំណាញ់ការពារ។ ក្នុងគំនូរលម្អ គេគូរតែរូបផ្កាឈូកក្រហម ផ្កាឈូកផ្កា និងផ្កាឈូកសប៉ុណ្ណោះ។ គ្រឿងក្រាលផ្ទៃដីក្នុងប្រាសាទនោះ ធ្វើដោយសំពត់ឌុកូល សូម្បីតែវាំងនន គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ និងឈ្នួតក្បាល ក៏ធ្វើដោយសំពត់ឌុកូលដូច្នោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត នៅជិតបង្អួចទាំងឡាយ គេដាក់ពាងថ្មីៗចំនួន ៩ បំពេញដោយទឹក រួចគ្របដណ្តប់ដោយផ្កាឈូកខៀវជាដើម។ នៅកន្លែងនោះៗ គេធ្វើគ្រឿងយន្តបង្ហូរទឹក ដែលបង្ហូរខ្សែទឹកចេញមក ដូចជាកាលដែលភ្លៀងកំពុងបង្អុរចុះមកដូច្នោះ។ នៅខាងក្នុងប្រាសាទ គេដាក់ស្នូកពេញដោយភក់នៅកន្លែងនោះៗ ហើយដាំផ្កាឈូកមានពណ៌ ៥ ប្រការ។ នៅលើដំបូលប្រាសាទ គេចងស្បែកក្របីស្ងួត រួចបង្វិលគ្រឿងយន្ត លើកដុំថ្មទាំងឡាយឡើងទៅលើដំបូល ហើយទម្លាក់ចុះមកលើស្បែកក្របីនោះ។ សំឡេងនៃដុំថ្មទាំងឡាយដែលរមៀលលើស្បែកក្របីនោះ ឮដូចជាសំឡេងផ្គរលាន់ដូច្នោះ។ ឯទ្វារ និងបង្អួចក្នុងប្រាសាទនោះ ត្រូវគេបិទនៅពេលថ្ងៃ ហើយបើកនៅពេលយប់។

ဝဿိကော [Pg.127] သတ္တဘူမကော အဟောသိ. ဘူမိယော ပနေတ္ထ ဒွိန္နမ္ပိ ဥတူနံ ဂါဟာပနတ္ထာယ နာတိဥစ္စာ နာတိနီစာ အကံသု. ဧကစ္စာနိ ဒွါရဝါတပါနာနိ သုဖုသိတာနိ, ဧကစ္စာနိ သဝိဝရာနိ. တတ္ထ စိတ္တကမ္မမ္ပိ ကေသုစိ ဌာနေသု ပဇ္ဇလိတအဂ္ဂိက္ခန္ဓဝသေန, ကေသုစိ ဇာတဿရဝသေန ကတံ. ဘူမတ္ထရဏာဒီနိ ပနေတ္ထ ကမ္ဗလဒုကူလဝသေန ဥဘယမိဿကာနိ. ဧကစ္စေ ဒွါရဝါတပါနာ ရတ္တိံ ဝိဝဋာ ဒိဝါ ပိဟိတာ, ဧကစ္စေ ဒိဝါ ဝိဝဋာ ရတ္တိံ ပိဟိတာ. တယောပိ ပါသာဒါ ဥဗ္ဗေဓေန သမပ္ပမာဏာ. ဘူမိကာသု ပန နာနတ္တံ အဟောသိ.

ប្រាសាទសម្រាប់រដូវភ្លៀង មានថ្នាក់ ៧ ជាន់។ ជាន់នីមួយៗនៃប្រាសាទនោះ គេធ្វើមិនឱ្យខ្ពស់ពេក មិនឱ្យទាបពេក ដើម្បីទទួលយកធាតុអាកាសនៃរដូវទាំងពីរ។ ទ្វារ និងបង្អួចខ្លះបិទជិតល្អ ខ្លះទៀតមានចន្លោះប្រហោង។ ក្នុងប្រាសាទនោះ សូម្បីតែគំនូរលម្អ ក្នុងកន្លែងខ្លះគេធ្វើជាគំនរភ្លើងកំពុងឆេះរន្ទាល ក្នុងកន្លែងខ្លះទៀតគេធ្វើជារូបស្រះឈូកធម្មជាតិ។ គ្រឿងក្រាលផ្ទៃដីជាដើមក្នុងប្រាសាទនោះ គេធ្វើលាយឡំគ្នាទាំងពីរយ៉ាង គឺដោយរោមសត្វផង ដោយសំពត់ឌុកូលផង។ ទ្វារ និងបង្អួចខ្លះ បើកនៅពេលយប់ បិទនៅពេលថ្ងៃ ខ្លះទៀត បើកនៅពេលថ្ងៃ បិទនៅពេលយប់។ ប្រាសាទទាំង ៣ ខ្នងនោះ មានកម្ពស់ស្មើៗគ្នា ប៉ុន្តែប្លែកគ្នាតែត្រង់ចំនួនជាន់ប៉ុណ្ណោះ។

ဧဝံ နိဋ္ဌိတေသု ပါသာဒေသု ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ပုတ္တော မေ ဝယပ္ပတ္တော, ဆတ္တမဿ ဥဿာပေတွာ ရဇ္ဇသိရိံ ပဿိဿာမီ’’တိ. သော သာကိယာနံ ပဏ္ဏာနိ ပဟိဏိ – ‘‘ပုတ္တော မေ ဝယပ္ပတ္တော, ရဇ္ဇေ နံ ပတိဋ္ဌာပေဿာမိ, သဗ္ဗေ အတ္တနော အတ္တနော ဂေဟေသု ဝယပ္ပတ္တာ, ဒါရိကာ ဣမံ ဂေဟံ ပေသေန္တူ’’တိ. တေ သာသနံ သုတွာ – ‘‘ကုမာရော ကေဝလံ ဒဿနက္ခမော ရူပသမ္ပန္နော, န ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနာတိ, ဒါရဘရဏံ ကာတုံ န သက္ခိဿတိ, န မယံ ဓီတရော ဒဿာမာ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပုတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အာရောစေသိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘ကိံ သိပ္ပံ ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတိ, တာတာ’’တိ အာဟ. သဟဿထာမဓနုံ အာရောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, တာတာတိ. တေန ဟိ အာဟရာပေထာတိ. ရာဇာ အာဟရာပေတွာ အဒါသိ. ဓနုံ ပုရိသသဟဿံ အာရောပေတိ, ပုရိသသဟဿံ ဩရောပေတိ. မဟာပုရိသော ဓနုံ အာဟရာပေတွာ ပလ္လင်္ကေ နိသိန္နောဝ ဇိယံ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေ ဝေဌေတွာ ကဍ္ဎန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေနေဝ ဓနုံ အာရောပေတွာ ဝါမေန ဟတ္ထေန ဒဏ္ဍေ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ကဍ္ဎိတွာ ဇိယံ ပေါထေသိ. သကလနဂရံ ဥပ္ပတနာကာရပ္ပတ္တံ အဟောသိ. ‘‘ကိံ သဒ္ဒေါ ဧသော’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ဒေဝေါ ဂဇ္ဇတီ’’တိ အာဟံသု. အထညေ ‘‘တုမှေ န ဇာနာထ, န ဒေဝေါ ဂဇ္ဇတိ, အင်္ဂီရသဿ ကုမာရဿ သဟဿထာမဓနုံ အာရောပေတွာ ဇိယံ ပေါထေန္တဿ ဇိယပ္ပဟာရသဒ္ဒေါ ဧသော’’တိ အာဟံသု. သာကိယာ တာဝတကေနေဝ အာရဒ္ဓစိတ္တာ အဟေသုံ.

កាលដែលប្រាសាទទាំងឡាយរួចរាល់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា "កូនប្រុសរបស់អាត្មាអញមានវ័យចម្រើនហើយ អាត្មាអញនឹងលើកស្វេតច្ឆត្រថ្វាយ រួចនឹងមើលនូវរាជសម្បត្តិរបស់កូននោះ"។ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ផ្ញើសារលិខិតទៅកាន់ពួកសាក្យៈទាំងឡាយថា "កូនប្រុសរបស់អាត្មាអញមានវ័យចម្រើនហើយ អាត្មាអញនឹងតម្កល់កូននោះក្នុងរាជសម្បត្តិ សូមអ្នករាល់គ្នាបញ្ជូនកូនស្រីដែលមានវ័យចម្រើនហើយ នៅក្នុងផ្ទះរៀងៗខ្លួន មកកាន់ផ្ទះនៃកូនប្រុសរបស់អាត្មាអញនេះចុះ"។ ពួកសាក្យៈទាំងនោះបានឮដំណឹងនោះហើយ ក៏និយាយថា "ព្រះរាជកុមារគ្រាន់តែមានរូបឆោមគួរជាទីគយគន់ បរិបូណ៌ដោយរូបសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនចេះសិល្បសាស្ត្រណាមួយឡើយ មុខជានឹងមិនអាចចិញ្ចឹមភរិយាបានទេ ពួកយើងនឹងមិនប្រគល់កូនស្រីឱ្យឡើយ"។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់រឿងនោះហើយ ក៏យាងទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះរាជបុត្រ រួចប្រាប់រឿងនោះឱ្យទ្រង់ជ្រាប។ ព្រះពោធិសត្វទូលសួរថា "បពិត្រព្រះវរបិតា តើខ្ញុំគួរបង្ហាញសិល្បសាស្ត្រអ្វីខ្លះ?"។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា "ម្នាលកូន គួរតែឡើងខ្សែធ្នូដែលមានកម្លាំងស្មើនឹងបុរសមួយពាន់នាក់"។ ព្រះពោធិសត្វទូលថា "បើដូច្នោះ សូមព្រះអង្គឱ្យគេនាំយកធ្នូនោះមកចុះ"។ ព្រះរាជាក៏បង្គាប់ឱ្យគេនាំយកមកថ្វាយ។ ធ្នូនោះ ត្រូវប្រើបុរសមួយពាន់នាក់ទើបអាចឡើងខ្សែបាន និងបុរសមួយពាន់នាក់ទើបអាចដាក់ខ្សែចុះវិញបាន។ ព្រះមហាបុរសឱ្យគេនាំយកធ្នូនោះមកហើយ គង់នៅលើបល្ល័ង្កដដែល រួចយកខ្សែធ្នូរុំជុំវិញមេជើង កាលដែលទ្រង់ទាញ ក៏ឡើងខ្សែធ្នូបានដោយមេជើងនោះឯង រួចទ្រង់យកព្រះហស្តឆ្វេងកាន់ដងធ្នូ យកព្រះហស្តស្តាំទាញខ្សែ រួចដេញខ្សែធ្នូឱ្យឮសូរ។ ទីក្រុងទាំងមូលហាក់បីដូចជានឹងរលំរលាយទៅ។ កាលដែលពួកជនសួរថា "នោះជាសំឡេងអ្វី?" ខ្លះក៏និយាយថា "ផ្គរលាន់ទេតើ"។ ខ្លះទៀតនិយាយថា "អ្នករាល់គ្នាមិនដឹងទេ មិនមែនផ្គរលាន់ទេ នោះជាសំឡេងដេញខ្សែធ្នូរបស់ព្រះរាជកុមារអង់គីរសៈ ដែលទ្រង់ឡើងខ្សែធ្នូមានកម្លាំងស្មើនឹងបុរសមួយពាន់នាក់ រួចដេញខ្សែធ្នូនោះឯង"។ ពួកសាក្យៈទាំងឡាយមានចិត្តត្រេកអរដោយហេតុត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះឯង។

မဟာပုရိသော ‘‘အညံ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တဗဟလံ အယောပဋ္ဋံ ကဏ္ဍေန ဝိနိဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. တံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ‘‘အညံ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. စတုရင်္ဂုလဗဟလံ အသနဖလကံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. တံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ‘‘အညံ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. ဝိဒတ္ထိဗဟလံ ဥဒုမ္ဗရဖလကံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတုံ [Pg.128] ဝဋ္ဋတီတိ. တံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ‘‘အညံ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ယန္တေ ဗဒ္ဓံ ဖလကသတံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. တံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ‘‘အညံ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. သဋ္ဌိပဋလံ သုက္ခမဟိံသစမ္မံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. တမ္ပိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ‘‘အညံ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. တတော ဝါလိကသကဋာဒီနိ အာစိက္ခိံသု. မဟာသတ္တော ဝါလိကသကဋမ္ပိ ပလာလသကဋမ္ပိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဥဒကေ ဧကုသဘပ္ပမာဏံ ကဏ္ဍံ ပေသေသိ, ထလေ အဋ္ဌဥသဘပ္ပမာဏံ. အထ နံ ‘‘ဣဒါနိ ဝါတိင်္ဂဏသညာယ ဝါလံ ဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟံသု. တေန ဟိ ဗန္ဓာပေထာတိ. သဒ္ဒန္တရေ ဗဇ္ဈတု, တာတာတိ. ပုရတော ဂစ္ဆန္တု, ဂါဝုတန္တရေ ဗန္ဓန္တူတိ. ပုရတော ဂစ္ဆန္တု, အဒ္ဓယောဇနေ ဗန္ဓန္တူတိ. ပုရတော ဂစ္ဆန္တု ယောဇနေ ဗန္ဓန္တူတိ. ဗန္ဓာပေထ, တာတာတိ ယောဇနမတ္ထကေ ဝါတိင်္ဂဏသညာယ ဝါလံ ဗန္ဓာပေတွာ ရတ္တန္ဓကာရေ မေဃပဋလစ္ဆန္နာသု ဒိသာသု ကဏ္ဍံ ခိပိ, တံ ဂန္တွာ ယောဇနမတ္ထကေ ဝါလံ ဖာလေတွာ ပထဝိံ ပါဝိသိ. န ကေဝလဉ္စ ဧတ္တကမေဝ, တံ ဒိဝသံ ပန မဟာသတ္တော လောကေ ဝတ္တမာနသိပ္ပံ သဗ္ဗမေဝ သန္ဒဿေသိ. သကျရာဇာနော အတ္တနော အတ္တနော ဓီတရော အလင်္ကရိတွာ ပေသယိံသု, စတ္တာလီသသဟဿနာဋကိတ္ထိယော အဟေသုံ. မဟာပုရိသော တီသု ပါသာဒေသု ဒေဝေါ မညေ ပရိစာရေန္တော မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝတိ.

ព្រះមហាបុរសសួរទៀតថា "តើគួរធ្វើអ្វីផ្សេងទៀត?"។ ពួកសាក្យៈឆ្លើយថា "គួរតែបាញ់ទម្លុះបន្ទះដែកកម្រាស់ ៨ ធ្នាប់"។ ព្រះអង្គក៏បាញ់ទម្លុះបន្ទះដែកនោះ រួចសួរថា "តើគួរធ្វើអ្វីផ្សេងទៀត?"។ ពួកសាក្យៈឆ្លើយថា "គួរតែបាញ់ទម្លុះក្តារឈើធ្នង់កម្រាស់ ៤ ធ្នាប់"។ ព្រះអង្គក៏បាញ់ទម្លុះក្តារឈើនោះ រួចសួរថា "តើគួរធ្វើអ្វីផ្សេងទៀត?"។ ពួកសាក្យៈឆ្លើយថា "គួរតែបាញ់ទម្លុះក្តារឈើល្វាកម្រាស់ ១ ចំអាម"។ ព្រះអង្គក៏បាញ់ទម្លុះក្តារឈើនោះ រួចសួរថា "តើគួរធ្វើអ្វីផ្សេងទៀត?"។ ពួកសាក្យៈឆ្លើយថា "គួរតែបាញ់ទម្លុះក្តារមួយរយសន្លឹកដែលចងភ្ជាប់នឹងគ្រឿងយន្ត"។ ព្រះអង្គក៏បាញ់ទម្លុះក្តារទាំងមួយរយសន្លឹកនោះ រួចសួរថា "តើគួរធ្វើអ្វីផ្សេងទៀត?"។ ពួកសាក្យៈឆ្លើយថា "គួរតែបាញ់ទម្លុះស្បែកក្របីស្ងួតកម្រាស់ ៦០ ជាន់"។ ព្រះអង្គក៏បាញ់ទម្លុះស្បែកក្របីនោះ រួចសួរថា "តើគួរធ្វើអ្វីផ្សេងទៀត?"។ បន្ទាប់មក ពួកសាក្យៈក៏ប្រាប់អំពីឡាន (រទេះ) ផ្ទុកខ្សាច់ជាដើម។ ព្រះមហាសត្វក៏បាញ់ទម្លុះទាំងរទេះខ្សាច់ ទាំងរទេះចំបើង ហើយបាញ់ព្រួញទៅក្នុងទឹកបានចម្ងាយ ១ ឧសភៈ បាញ់លើគោកបានចម្ងាយ ៨ ឧសភៈ។ លំដាប់នោះ ពួកសាក្យៈទូលថា "ឥឡូវនេះ គួរតែបាញ់សរសៃរោមសត្វ ដោយសម្គាល់យកផ្លែត្រប់"។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "បើដូច្នោះ ចូរចងចុះ"។ ពួកសាក្យៈសួរថា "តើឱ្យចងក្នុងចម្ងាយប៉ុន្មាន?"។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "ចូរចងក្នុងចម្ងាយត្រឹមឮសំឡេងហៅចុះ"។ ពួកសាក្យៈថា "ចូរដើរទៅមុខទៀត ចងក្នុងចម្ងាយ ១ គាវុតចុះ"។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "ចូរដើរទៅមុខទៀត ចងក្នុងចម្ងាយកន្លះយោជន៍ចុះ"។ ព្រះអង្គត្រាស់ទៀតថា "ចូរដើរទៅមុខទៀត ចងក្នុងចម្ងាយ ១ យោជន៍ចុះ"។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ ចូរឱ្យគេចងចុះ" រួចឱ្យគេចងសរសៃរោមសត្វដោយសម្គាល់យកផ្លែត្រប់ក្នុងចម្ងាយ ១ យោជន៍ ហើយទ្រង់បាញ់ព្រួញទៅក្នុងទីងងឹតស្លុបនាពេលយប់ ដែលទិសទាំងឡាយត្រូវស្រទាប់មេឃបិទបាំង ព្រួញនោះក៏រត់ទៅពុះសរសៃរោមសត្វក្នុងចម្ងាយ ១ យោជន៍នោះ រួចធ្លាក់ចុះទៅក្នុងដី។ មិនមែនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះទេ ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះមហាសត្វបានបង្ហាញសិល្បសាស្ត្រទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងលោក។ ពួកស្តេចសាក្យៈទាំងឡាយ ក៏បានតុបតែងកូនស្រីរបស់ខ្លួនរៀងៗខ្លួន រួចបញ្ជូនមកថ្វាយ មានស្រីរបាំចំនួន ៤ ម៉ឺននាក់។ ព្រះមហាបុរសទ្រង់សោយមហាសម្បត្តិ ហែហមដោយស្រីស្នំទាំងឡាយ ហាក់បីដូចជាទេវតាក្នុងប្រាសាទទាំង ៣ ដូច្នោះឯង។

နိပ္ပုရိသေဟီတိ ပုရိသဝိရဟိတေဟိ. န ကေဝလံ စေတ္ထ တူရိယာနေဝ နိပ္ပုရိသာနိ, သဗ္ဗဋ္ဌာနာနိပိ နိပ္ပုရိသာနေဝ. ဒေါဝါရိကာပိ ဣတ္ထိယောဝ, နှာပနာဒိပရိကမ္မကရာပိ ဣတ္ထိယောဝ. ရာဇာ ကိရ ‘‘တထာရူပံ ဣဿရိယသုခသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနဿ ပုရိသံ ဒိသွာ ပရိသင်္ကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သာ မေ ပုတ္တဿ မာ အဟောသီ’’တိ သဗ္ဗကိစ္စေသု ဣတ္ထိယောဝ ဌပေသိ. ပရိစာရယမာနောတိ မောဒမာနော. န ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ ဩရောဟာမီတိ ပါသာဒတော ဟေဋ္ဌာ န ဩတရာမိ. ဣတိ မံ စတ္တာရော မာသေ အညော သိခါဗဒ္ဓေါ ပုရိသော နာမ ပဿိတုံ နာလတ္ထ. ယထာတိ ယေန နိယာမေန. ဒါသကမ္မကရပေါရိသဿာတိ ဒါသာနဉ္စေဝ ဒေဝသိကဘတ္တဝေတနာဘတာနံ ကမ္မကရာနဉ္စ နိဿာယ ဇီဝမာနပုရိသာနဉ္စ. ကဏာဇကန္တိ သကုဏ္ဍကဘတ္တံ. ဗိလင်္ဂဒုတိယန္တိ ကဉ္ဇိကဒုတိယံ.

បទថា "nippurisehi" សេចក្តីថា ដែលប្រាសចាកបុរស។ មិនមែនត្រឹមតែគ្រឿងតន្ត្រីប៉ុណ្ណោះទេដែលប្រាសចាកបុរស សូម្បីតែកន្លែងទាំងអស់ក៏ប្រាសចាកបុរសដែរ។ សូម្បីតែឆ្មាំទ្វារក៏ជាស្ត្រី ពួកអ្នកបម្រើការងូតទឹកជាដើមក៏ជាស្ត្រីដែរ។ ឮថា ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា "កាលបើកូនប្រុសរបស់អាត្មាអញកំពុងសោយនូវឥស្សរិយយស និងសុខសម្បត្តិមានសភាពយ៉ាងនោះ បើឃើញបុរសដទៃ មុខជានឹងកើតសេចក្តីសង្ស័យ កុំឱ្យសេចក្តីសង្ស័យនោះកើតមានដល់កូនប្រុសរបស់អាត្មាអញឡើយ" ទើបទ្រង់ចាត់តាំងតែស្ត្រីប៉ុណ្ណោះក្នុងកិច្ចការទាំងពួង។ បទថា "paricārayamāno" សេចក្តីថា កំពុងរីករាយ។ បទថា "na heṭṭhāpāsādaṃ orohāmi" សេចក្តីថា ខ្ញុំមិនចុះមកខាងក្រោមប្រាសាទឡើយ។ ហេតុនោះ ក្នុងរវាង ៤ ខែ គ្មានបុរសដទៃណាដែលមានជុកបានឃើញខ្ញុំឡើយ។ បទថា "yathā" សេចក្តីថា ដោយប្រការណា។ បទថា "dāsakammakaraporisassa" បានដល់ ពួកទាសៈផង ពួកកម្មករដែលទទួលបាយនិងប្រាក់ឈ្នួលប្រចាំថ្ងៃផង និងពួកជនដែលរស់នៅដោយអាស្រ័យនឹងអ្នកដទៃផង។ បទថា "kaṇājakaṃ" បានដល់ បាយចុងអង្ករលាយកន្ទក់។ បទថា "bilaṅgadutiyaṃ" បានដល់ បាយដែលមានទឹកជ្រក់ជាគម្រប់ពីរ។

ဧဝရူပါယ ဣဒ္ဓိယာတိ ဧဝံဇာတိကာယ ပုညိဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတဿ. ဧဝရူပေန စ သုခုမာလေနာတိ ဧဝံဇာတိကေန စ နိဒ္ဒုက္ခဘာဝေန. သောခုမာလေနာတိပိ [Pg.129] ပါဌော. ဧဝံ တထာဂတော ဧတ္တကေန ဌာနေန အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိံ ကထေသိ. ကထေန္တော စ န ဥပ္ပိလာဝိတဘာဝတ္ထံ ကထေသိ, ‘‘ဧဝရူပါယပိ ပန သမ္ပတ္တိယာ ဌိတော ပမာဒံ အကတွာ အပ္ပမတ္တောဝ အဟောသိ’’န္တိ အပ္ပမာဒလက္ခဏဿေဝ ဒီပနတ္ထံ ကထေသိ. တေနေဝ အဿုတဝါ ခေါ ပုထုဇ္ဇနောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရန္တိ ပရပုဂ္ဂလံ. ဇိဏ္ဏန္တိ ဇရာဇိဏ္ဏံ. အဋ္ဋီယတီတိ အဋ္ဋော ပီဠိတော ဟောတိ. ဟရာယတီတိ ဟိရိံ ကရောတိ လဇ္ဇတိ. ဇိဂုစ္ဆတီတိ အသုစိံ ဝိယ ဒိသွာ ဇိဂုစ္ဆံ ဥပ္ပာဒေတိ. အတ္တာနံယေဝ အတိသိတွာတိ ဇရာဓမ္မမ္ပိ သမာနံ အတ္တာနံ အတိက္ကမိတွာ အဋ္ဋီယတိ ဟရာယတီတိ အတ္ထော. ဇရာဓမ္မောတိ ဇရာသဘာဝေါ. ဇရံ အနတီတောတိ ဇရံ အနတိက္ကန္တော, အန္တော ဇရာယ ဝတ္တာမိ. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတောတိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ. ယောဗ္ဗနမဒေါတိ ယောဗ္ဗနံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကော မာနမဒေါ. သဗ္ဗသော ပဟီယီတိ သဗ္ဗာကာရေန ပဟီနော. မဂ္ဂေန ပဟီနသဒိသော ကတွာ ဒဿိတော. န ပနေသ မဂ္ဂေန ပဟီနော, ပဋိသင်္ခါနေန ပဟီနောဝ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဗောဓိသတ္တဿ ဟိ ဒေဝတာ ဇရာပတ္တံ ဒဿေသုံ. တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အရဟတ္တာ အန္တရာ မဟာသတ္တဿ ယောဗ္ဗနမဒေါ နာမ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန အာရောဂျမဒေါတိ အဟံ နိရောဂေါတိ အာရောဂျံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကော မာနမဒေါ. ဇီဝိတမဒေါတိ အဟံ စိရံ ဇီဝီတိ တံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကော မာနမဒေါ. သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယာတိ သိက္ခံ ပဋိက္ခိပိတွာ. ဟီနာယာဝတ္တတီတိ ဟီနာယ လာမကာယ ဂိဟိဘာဝါယ အာဝတ္တတိ.

បទថា «Evarūpāya iddhiyā» សេចក្តីថា ប្រកបដោយបុណ្យឫទ្ធិមានសភាពយ៉ាងនេះ។ បទថា «evarūpena ca sukhumālena» សេចក្តីថា ប្រកបដោយភាពសុខុមាលភាព (មិនមានទុក្ខ) មានសភាពយ៉ាងនេះ។ មានបាឋៈថា «sokhumālena» ខ្លះដែរ។ ព្រះតថាគតទ្រង់សម្តែងនូវសិរីសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះយ៉ាងនេះ។ កាលដែលទ្រង់សម្តែង ក៏មិនមែនសម្តែងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការផុសឡើង (អួតអាង) ឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់សម្តែងដើម្បីបង្ហាញនូវលក្ខណៈនៃសេចក្តីមិនប្រមាថប៉ុណ្ណោះថា «ទោះបីឋិតនៅក្នុងសម្បត្តិមានសភាពយ៉ាងនេះ ក៏មិនធ្វើនូវសេចក្តីប្រមាថ ជាអ្នកមិនប្រមាថហើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា «assutavā kho puthujjanoti»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា «paraṃ» បានដល់ បុគ្គលដទៃ។ បទថា «jiṇṇaṃ» បានដល់ គ្រាំគ្រាដោយជរា។ បទថា «aṭṭīyati» សេចក្តីថា ធុញទ្រាន់ ញាំញី។ បទថា «harāyati» សេចក្តីថា ធ្វើនូវសេចក្តីខ្មាសអៀន គឺខ្មាសអៀន។ បទថា «jigucchati» សេចក្តីថា ឃើញដូចជាអសុចិហើយ បង្កើតសេចក្តីខ្ពើមរអើម។ បទថា «attānaṃyeva atisitvā» សេចក្តីថា សូម្បីខ្លួនឯងមានសភាពជាធម្មតាត្រូវគ្របសង្កត់ដោយជរា ក៏រំលងខ្លួនឯងហើយ ធុញទ្រាន់ ខ្មាសអៀន។ បទថា «jarādhammo» បានដល់ មានសភាពទ្រុឌទ្រោម (ជរា) ជាធម្មតា។ បទថា «jaraṃ anatīto» បានដល់ មិនទាន់កន្លងផុតជរា គឺឋិតនៅក្នុងជរា។ បទថា «iti paṭisañcikkhato» សេចក្តីថា កាលពិចារណាយ៉ាងនេះ។ បទថា «yobbanamado» បានដល់ សេចក្តីស្រវឹងក្នុងវ័យក្មេង ដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យវ័យក្មេង។ បទថា «sabbaso pahīyi» សេចក្តីថា លះបង់បានដោយប្រការទាំងពួង។ ទ្រង់សម្តែងធ្វើឲ្យដូចជាលះបង់បានដោយមគ្គ។ ប៉ុន្តែសេចក្តីស្រវឹងនេះ មិនមែនលះបង់បានដោយមគ្គទេ គួរដឹងថា ទ្រង់សម្តែងថា លះបង់បានដោយការពិចារណា (បដិសង្ខាន) ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ពួកទេវតាបានបង្ហាញសត្វដែលដល់នូវជរាដល់ព្រះពោធិសត្វ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក រហូតដល់សម្រេចព្រះអរហត្ត ក្នុងចន្លោះនោះ សេចក្តីស្រវឹងក្នុងវ័យ មិនដែលកើតឡើងដល់មហាសត្វឡើយ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «ārogyamado» បានដល់ សេចក្តីស្រវឹងក្នុងភាពមិនមានរោគ ដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យការមិនមានរោគថា «យើងមិនមានរោគឡើយ»។ បទថា «jīvitamado» បានដល់ សេចក្តីស្រវឹងក្នុងជីវិត ដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យជីវិតថា «យើងនឹងរស់នៅបានយូរ»។ បទថា «sikkaṃ paccakkhāya» បានដល់ លះបង់សិក្ខា (សឹក)។ បទថា «hīnāyāvattati» បានដល់ ត្រឡប់មកដើម្បីធម៌ថោកទាប គឺភាពជាគ្រហស្ថ។

ယထာဓမ္မာတိ ဗျာဓိအာဒီဟိ ယထာသဘာဝါ. တထာသန္တာတိ ယထာ သန္တာ ဧဝ အဝိပရီတဗျာဓိအာဒိသဘာဝါဝ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဇိဂုစ္ဆန္တီတိ ပရပုဂ္ဂလံ ဇိဂုစ္ဆန္တိ. မမ ဧဝံ ဝိဟာရိနောတိ မယှံ ဧဝံ ဇိဂုစ္ဆာဝိဟာရေန ဝိဟရန္တဿ ဧဝံ ဇိဂုစ္ဆနံ နပ္ပတိရူပံ ဘဝေယျ နာနုစ္ဆဝိကံ. သောဟံ ဧဝံ ဝိဟရန္တောတိ သော အဟံ ဧဝံ ပရံ ဇိဂုစ္ဆမာနော ဝိဟရန္တော, ဧဝံ ဝါ ဣမိနာ ပဋိသင်္ခါနဝိဟာရေန ဝိဟရန္တော. ဉတွာ ဓမ္မံ နိရူပဓိန္တိ သဗ္ဗူပဓိဝိရဟိတံ နိဗ္ဗာနဓမ္မံ ဉတွာ. သဗ္ဗေ မဒေ အဘိဘောသ္မီတိ သဗ္ဗေ တယောပိ မဒေ အဘိဘဝိံ သမတိက္ကမိံ. နေက္ခမ္မေ ဒဋ္ဌု ခေမတန္တိ နိဗ္ဗာနေ ခေမဘာဝံ ဒိသွာ. နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတောတိပိ ပါဌော, နိဗ္ဗာနံ ခေမတော ဒိသွာတိ အတ္ထော. တဿ [Pg.130] မေ အဟု ဥဿာဟောတိ တဿ မယှံ တံ နေက္ခမ္မသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ အဘိပဿန္တဿ ဥဿာဟော အဟု, ဝါယာမော အဟောသီတိ အတ္ထော. နာဟံ ဘဗ္ဗော ဧတရဟိ, ကာမာနိ ပဋိသေဝိတုန္တိ အဟံ ဒါနိ ဒုဝိဓေပိ ကာမေ ပဋိသေဝိတုံ အဘဗ္ဗော. အနိဝတ္တိ ဘဝိဿာမီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇတော စ သဗ္ဗညုတညာဏတော စ န နိဝတ္တိဿာမိ, အနိဝတ္တကော ဘဝိဿာမိ. ဗြဟ္မစရိယပရာယဏောတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယပရာယဏော ဇာတောသ္မီတိ အတ္ထော. ဣတိ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အတ္တနော အာဂမနီယဝီရိယံ ကထေသိ.

បទថា «yathādhammā» សេចក្តីថា មានសភាពជាធម្មតាដោយរោគជាដើម។ បទថា «tathāsantā» សេចក្តីថា មានសភាពមិនខុសប្លែកពីសភាពមានរោគជាដើម ដូចដែលជាពិតប្រាកដនោះឯង។ បទថា «jigucchanti» បានដល់ ខ្ពើមរអើមនូវបុគ្គលដទៃ។ បទថា «mama evaṃ vihārino» សេចក្តីថា កាលបើខ្ញុំមានការនៅដោយការខ្ពើមរអើមយ៉ាងនេះ ការខ្ពើមរអើមយ៉ាងនេះ មិនគួរគប្បី មិនសមគួរដល់ខ្ញុំឡើយ។ បទថា «sohaṃ evaṃ viharanto» សេចក្តីថា ខ្ញុំនោះ កាលនៅខ្ពើមរអើមបុគ្គលដទៃយ៉ាងនេះ ឬមួយថា កាលនៅដោយការពិចារណាយ៉ាងនេះ។ បទថា «ñatvā dhammaṃ nirūpadhiṃ» សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវព្រះនិព្វានធម៌ ដែលប្រាសចាកឧបធិទាំងពួង។ បទថា «sabbe made abhibhosmi» សេចក្តីថា ខ្ញុំគ្របសង្កត់ កន្លងផុតនូវសេចក្តីស្រវឹងទាំង ៣ នោះទាំងអស់។ បទថា «nekkhamme daṭṭhu khemataṃ» សេចក្តីថា ឃើញនូវភាពក្សេមក្សាន្តក្នុងព្រះនិព្វាន។ មានបាឋៈថា «nekkhammaṃ daṭṭhu khemato» ខ្លះ សេចក្តីថា ឃើញនូវព្រះនិព្វានដោយភាពក្សេមក្សាន្ត។ បទថា «tassa me ahu ussāho» សេចក្តីថា សេចក្តីព្យាយាម (ឧស្សាហៈ) បានមានដល់ខ្ញុំនោះ ដែលកំពុងមើលឃើញនូវព្រះនិព្វាន ពោលគឺនេក្ខម្មៈនោះ។ បទថា «nāhaṃ bhabbo etarahi, kāmāni paṭisevituṃ» សេចក្តីថា ឥឡូវនេះ ខ្ញុំមិនសមគួរដើម្បីសេពនូវកាមទាំងពីរប្រការឡើយ។ បទថា «anivatti bhavissāmi» សេចក្តីថា ខ្ញុំនឹងមិនត្រឡប់ថយក្រោយចាកផ្នួស និងចាកសព្វញ្ញុតញ្ញាណឡើយ គឺនឹងជាអ្នកមិនត្រឡប់ថយក្រោយ។ បទថា «brahmacariyaparāyaṇo» សេចក្តីថា ខ្ញុំជាអ្នកមានមគ្គព្រហ្មចរិយៈជាទីទៅក្នុងខាងមុខ។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវវីរិយៈដែលជាហេតុដល់នូវការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះអង្គ លើមហាពោធិបល្ល័ង្ក ដោយគាថាទាំងឡាយនេះ។

၁၀. အာဓိပတေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាអាធិបតេយ្យសូត្រ

၄၀. ဒသမေ အာဓိပတေယျာနီတိ ဇေဋ္ဌကကာရဏတော နိဗ္ဗတ္တာနိ. အတ္တာဓိပတေယျန္တိအာဒီသု အတ္တာနံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တိတံ ဂုဏဇာတံ အတ္တာဓိပတေယျံ. လောကံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တိတံ လောကာဓိပတေယျံ. နဝဝိဓံ လောကုတ္တရဓမ္မံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တိတံ ဓမ္မာဓိပတေယျံ. န ဣတိ ဘဝါဘဝဟေတူတိ ဣတိ ဘဝေါ, ဣတိ ဘဝေါတိ ဧဝံ အာယတိံ, န တဿ တဿ သမ္ပတ္တိဘဝဿ ဟေတု. ဩတိဏ္ဏောတိ အနုပဝိဋ္ဌော. ယဿ ဟိ ဇာတိ အန္တောပဝိဋ္ဌာ, သော ဇာတိယာ ဩတိဏ္ဏော နာမ. ဇရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခရာသိဿ. အန္တကိရိယာ ပညာယေထာတိ အန္တကရဏံ ပရိစ္ဆေဒပရိဝဋုမကရဏံ ပညာယေယျ. ဩဟာယာတိ ပဟာယ. ပါပိဋ္ဌတရေတိ လာမကတရေ. အာရဒ္ဓန္တိ ပဂ္ဂဟိတံ ပရိပုဏ္ဏံ, အာရဒ္ဓတ္တာဝ အသလ္လီနံ. ဥပဋ္ဌိတာတိ စတုသတိပဋ္ဌာနဝသေန ဥပဋ္ဌိတာ. ဥပဋ္ဌိတတ္တာဝ အသမ္မုဋ္ဌာ. ပဿဒ္ဓေါ ကာယောတိ နာမကာယော စ ကရဇကာယော စ ပဿဒ္ဓေါ ဝူပသန္တဒရထော. ပဿဒ္ဓတ္တာဝ အသာရဒ္ဓေါ. သမာဟိတံ စိတ္တန္တိ အာရမ္မဏေ စိတ္တံ သမ္မာ အာဟိတံ သုဋ္ဌု ဌပိတံ. သမ္မာ အာဟိတတ္တာဝ ဧကဂ္ဂံ. အဓိပတိံ ကရိတွာတိ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ. သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတီတိ သုဒ္ဓံ နိမ္မလံ ကတွာ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ ပဋိဇဂ္ဂတိ, ဂေါပါယတီတိ အတ္ထော. အယဉ္စ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ပရိယာယေန သုဒ္ဓမတ္တာနံ ပရိဟရတိ နာမ, ဖလပ္ပတ္တောဝ ပန နိပ္ပရိယာယေန သုဒ္ဓမတ္တာနံ ပရိဟရတိ.

៤០. ក្នុងសូត្រទី ១០ បទថា «ādhipateyyāni» សេចក្តីថា ធម៌ដែលកើតឡើងព្រោះធ្វើឲ្យជាធំ (ជាប្រធាន)។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «attādhipateyyaṃ» ជាដើម គុណធម៌ដែលកើតឡើងដោយធ្វើខ្លួនឯងឲ្យជាធំ ឈ្មោះថា អត្តាធិបតេយ្យ។ គុណធម៌ដែលកើតឡើងដោយធ្វើលោកឲ្យជាធំ ឈ្មោះថា លោកាធិបតេយ្យ។ គុណធម៌ដែលកើតឡើងដោយធ្វើលោកុត្តរធម៌ ៩ ប្រការឲ្យជាធំ ឈ្មោះថា ធម្មាធិបតេយ្យ។ បទថា «na iti bhavābhavahetu» សេចក្តីថា មិនមែនព្រោះហេតុនៃភពតូចភពធំ (ការសម្រេចបាននូវភពនោះៗ) ក្នុងពេលខាងមុខយ៉ាងនេះឡើយ។ បទថា «otiṇṇo» បានដល់ ចូលទៅដល់ (ចុះស៊ប់)។ ព្រោះថា ជាតិ (ការកើត) ចូលទៅក្នុងខាងក្នុងនៃបុគ្គលណា បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ចុះស៊ប់ក្នុងជាតិ។ សូម្បីក្នុងជរាជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា «kevalassa dukkhakkhandhassa» បានដល់ គំនរទុក្ខក្នុងវដ្តៈទាំងអស់។ បទថា «antakiriyā paññāyetha» បានដល់ ការធ្វើនូវទីបំផុត គឺការធ្វើឲ្យអស់ទៅនៃភាគកំណត់ គប្បីប្រាកដ។ បទថា «ohāya» បានដល់ លះបង់។ បទថា «pāpiṭṭhatare» បានដល់ ថោកទាបបំផុត។ បទថា «āraddhaṃ» បានដល់ ផ្គងឡើង ពេញបរិបូណ៌ ព្រោះតែការប្រឹងប្រែង ទើបមិនរួញរា។ បទថា «upaṭṭhitā» បានដល់ តាំងមាំដោយអំណាចនៃសតិប្បដ្ឋាន ៤។ ព្រោះតែការតាំងមាំ ទើបមិនវង្វេង (មិនភ្លេចភ្លាំង)។ បទថា «passaddho kāyo» បានដល់ នាមកាយ និងករជកាយ ស្ងប់រម្ងាប់ មានសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយរម្ងាប់ហើយ។ ព្រោះតែការស្ងប់រម្ងាប់ ទើបមិនក្តៅក្រហាយ។ បទថា «samāhitaṃ cittaṃ» បានដល់ ចិត្តដែលតាំងមាំល្អ ទុកដាក់ល្អក្នុងអារម្មណ៍។ ព្រោះតែការតាំងមាំល្អ ទើបមានអារម្មណ៍តែមួយ (ឯកគ្គតា)។ បទថា «adhipatiṃ karitvā» បានដល់ ធ្វើឲ្យជាធំ។ បទថា «suddhaṃ attānaṃ pariharati» សេចក្តីថា ធ្វើខ្លួនឲ្យស្អាតស្អំ មិនមានមន្ទិល ហើយរក្សា បីបាច់ គ្រប់គ្រងខ្លួន។ ហើយភិក្ខុនេះ រក្សាខ្លួនឲ្យស្អាតស្អំដោយបរិយាយ រហូតដល់អរហត្តមគ្គ ប៉ុន្តែព្រះខីណាស្រពដែលសម្រេចផលហើយ ទើបឈ្មោះថា រក្សាខ្លួនឲ្យស្អាតស្អំដោយវិន័យ (ដោយត្រង់/ដោយនិប្បរិយាយ)។

သွာက္ခာတောတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄၇) ဝိတ္ထာရိတာနိ. ဇာနံ ပဿံ ဝိဟရန္တီတိ တံ ဓမ္မံ ဇာနန္တာ ပဿန္တာ ဝိဟရန္တိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ အာဓိပတေယျာနီတိ [Pg.131] ဧတ္တာဝတာ တီဏိ အာဓိပတေယျာနိ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာနိ ကထိတာနိ.

បទទាំងឡាយមានពាក្យថា «svākkhāto» ជាដើម ខ្ញុំ (យើង) បានពិស្តារហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ បទថា «jānaṃ passaṃ viharanti» សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ ឃើញច្បាស់នូវធម៌នោះ ហើយរស់នៅ។ បទថា «imāni kho, bhikkhave, tīṇi ādhipateyyāni» ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវអាធិបតេយ្យ ៣ ប្រការ ដែលលាយឡំដោយលោកិយ និងលោកុត្តរ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ។

ပကုဗ္ဗတောတိ ကရောန္တဿ. အတ္တာ တေ ပုရိသ ဇာနာတိ, သစ္စံ ဝါ ယဒိ ဝါ မုသာတိ ယံ တွံ ကရောသိ, တံ ယဒိ ဝါ ယထာသဘာဝံ ယဒိ ဝါ နော ယထာသဘာဝန္တိ တဝ အတ္တာဝ ဇာနာတိ. ဣမိနာ စ ကာရဏေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ‘‘ပါပကမ္မံ ကရောန္တဿ လောကေ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ကလျာဏန္တိ သုန္ဒရံ. အတိမညသီတိ အတိက္ကမိတွာ မညသိ. အတ္တာနံ ပရိဂူဟသီတိ ယထာ မေ အတ္တာပိ န ဇာနာတိ, ဧဝံ နံ ပရိဂူဟာမီတိ ဝါယမသိ. အတ္တာဓိပတေယျကောတိ အတ္တဇေဋ္ဌကော. လောကာဓိပေါတိ လောကဇေဋ္ဌကော. နိပကောတိ ပညဝါ. ဈာယီတိ ဈာယန္တော. ဓမ္မာဓိပေါတိ ဓမ္မဇေဋ္ဌကော. သစ္စပရက္ကမောတိ ထိရပရက္ကမော ဘူတပရက္ကမော. ပသယှ မာရန္တိ မာရံ ပသဟိတွာ. အဘိဘုယျ အန္တကန္တိ ဣဒံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ယော စ ဖုသီ ဇာတိက္ခယံ ပဓာနဝါတိ ယော ဈာယီ ပဓာနဝါ မာရံ အဘိဘဝိတွာ ဇာတိက္ခယံ အရဟတ္တံ ဖုသိ. သော တာဒိသောတိ သော တထာဝိဓော တထာသဏ္ဌိတော. လောကဝိဒူတိ တယော လောကေ ဝိဒိတေ ပါကဋေ ကတွာ ဌိတော. သုမေဓောတိ သုပညော. သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အတမ္မယော မုနီတိ သဗ္ဗေ တေဘူမကဓမ္မေ တဏှာသင်္ခါတာယ တမ္မယတာယ အဘာဝေန အတမ္မယော ခီဏာသဝမုနိ ကဒါစိ ကတ္ထစိ န ဟီယတိ န ပရိဟီယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ.

បទថា «pakubbato» បានដល់ របស់បុគ្គលអ្នកធ្វើ។ បទថា «attā te purisa jānāti, saccaṃ vā yadi vā musā» សេចក្តីថា អំពើណាដែលអ្នកធ្វើ អំពើនោះ ទោះបីជាពិតប្រាកដក្តី មិនពិតប្រាកដក្តី ខ្លួនរបស់អ្នកឯងរមែងដឹងច្បាស់មុនគេ។ ហើយដោយហេតុនេះ គប្បីដឹងថា «ទីកំបាំងសម្រាប់បុគ្គលអ្នកធ្វើបាបកម្ម មិនមានឡើយក្នុងលោក»។ បទថា «kalyāṇaṃ» បានដល់ ល្អ (ប្រពៃ)។ បទថា «atimaññasi» បានដល់ មើលងាយ (កន្លងហួសហើយសំគាល់)។ បទថា «attānaṃ parigūhasi» សេចក្តីថា ព្យាយាមលាក់បាំងនូវបាបនោះ ដោយគិតថា «ធ្វើដូចម្តេចកុំឲ្យសូម្បីខ្លួនឯងដឹង»។ បទថា «attādhipateyyako» បានដល់ មានខ្លួនឯងជាធំ។ បទថា «lokādhipo» បានដល់ មានលោកជាធំ។ បទថា «nipako» បានដល់ មានប្រាជ្ញា។ បទថា «jhāyī» បានដល់ អ្នកដុតកំដៅកិលេស (អ្នកចម្រើនឈាន)។ បទថា «dhammādhipo» បានដល់ មានធម៌ជាធំ។ បទថា «saccaparakkamo» បានដល់ មានសេចក្តីព្យាយាមមាំមួន គឺមានសេចក្តីព្យាយាមពិតប្រាកដ។ បទថា «pasayha māraṃ» បានដល់ ផ្ចាញ់មារ (ញាំញីមារ)។ បទថា «abhibhuyya antakaṃ» នេះ ជាវេវចនៈនៃពាក្យនោះឯង។ បទថា «yo ca phusī jātikkhayaṃ padhānavā» សេចក្តីថា ភិក្ខុណាជាអ្នកដុតកំដៅកិលេស មានសេចក្តីព្យាយាម ផ្ចាញ់មារហើយ បានពាល់ត្រូវនូវអរហត្តផល ដែលជាទីអស់ទៅនៃជាតិ។ បទថា «so tādiso» បានដល់ បុគ្គលនោះមានសភាពយ៉ាងនោះ ឋិតនៅដោយសភាពយ៉ាងនោះ។ បទថា «lokavidū» បានដល់ ធ្វើលោកទាំង ៣ ឲ្យប្រាកដច្បាស់ហើយឋិតនៅ។ បទថា «sumedho» បានដល់ មានប្រាជ្ញាល្អ។ បទថា «sabbesu dhammesu atammayo muni» សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពជាអ្នកមិនមានតណ្ហា ព្រោះមិនមានភាពជាអ្នកសម្រេចដោយតណ្ហាក្នុងតេភូមិកធម៌ទាំងពួង រមែងមិនសាបសូន្យ មិនវិនាសក្នុងកាលណាៗ ក្នុងកន្លែងណាៗឡើយ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។

ဒေဝဒူတဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ទេវទូតវគ្គ ទី ៤។

၅. စူဠဝဂ္ဂေါ

៥. ចុល្លវគ្គ

၁. သမ္မုခီဘာဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាសម្មុខីភាវសូត្រ

၄၁. ပဉ္စမဿ ပဌမေ သမ္မုခီဘာဝါတိ သမ္မုခီဘာဝေန, ဝိဇ္ဇမာနတာယာတိ အတ္ထော. ပသဝတီတိ ပဋိလဘတိ. သဒ္ဓါယ သမ္မုခီဘာဝါတိ ယဒိ ဟိ သဒ္ဓါ န ဘဝေယျ, ဒေယျဓမ္မော န ဘဝေယျ, ဒက္ခိဏေယျသင်္ခါတာ ပဋိဂ္ဂါဟကပုဂ္ဂလာ န ဘဝေယျုံ, ကထံ ပုညကမ္မံ ကရေယျ. တေသံ ပန သမ္မုခီဘာဝေန သက္ကာ ကာတုန္တိ တသ္မာ ‘‘သဒ္ဓါယ သမ္မုခီဘာဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ ဒွေ [Pg.132] ဓမ္မာ သုလဘာ ဒေယျဓမ္မာ စေဝ ဒက္ခိဏေယျာ စ, သဒ္ဓါ ပန ဒုလ္လဘာ. ပုထုဇ္ဇနဿ ဟိ သဒ္ဓါ အထာဝရာ ပဒဝါရေန နာနာ ဟောတိ, တေနေဝ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနသဒိသောပိ အဂ္ဂသာဝကော ပါဋိဘောဂေါ ဘဝိတုံ အသက္ကောန္တော အာဟ – ‘‘ဒွိန္နံ ခေါ တေ အဟံ, အာဝုသော, ဓမ္မာနံ ပါဋိဘောဂေါ ဘောဂါနဉ္စ ဇီဝိတဿ စ, သဒ္ဓါယ ပန တွံယေဝ ပါဋိဘောဂေါ’’တိ (ဥဒါ. ၁၈).

៤១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៥ បទថា «sammukhībhāvā» សេចក្តីថា ដោយការចំពោះមុខ គឺដោយការមានប្រាកដ។ បទថា «pasavati» បានដល់ ទទួលបាន។ បទថា «saddhāya sammukhībhāvā» សេចក្តីថា ព្រោះថា ប្រសិនបើមិនមានសទ្ធា មិនមានទេយ្យធម៌ មិនមានបដិគ្គាហកបុគ្គលពោលគឺទក្ខិណេយ្យបុគ្គលទេ តើនឹងធ្វើបុណ្យកិរិយាវត្ថុដូចម្តេចបាន? ប៉ុន្តែព្រោះការចំពោះមុខនៃធម៌ទាំងនោះ ទើបអាចធ្វើបុណ្យបាន ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា «saddhāya sammukhībhāvā»។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ធម៌ ២ ប្រការ គឺទេយ្យធម៌ និងទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ជាធម៌ងាយរកបាន ប៉ុន្តែសទ្ធាជាធម៌ក្ររកបាន។ ព្រោះថា សទ្ធារបស់បុថុជ្ជន មិនមានសេចក្តីមាំមួនឡើយ រមែងប្លែកៗគ្នាទៅតាមជំហាន (ជំហាននីមួយៗ) ព្រោះហេតុនោះឯង សូម្បីព្រះអគ្គសាវ័កដូចជាព្រះមហាមោគ្គល្លាន ក៏មិនអាចធានាបាន ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំអាចធានាធម៌ ២ ប្រការដល់អ្នកបាន គឺភោគៈ និងជីវិត ប៉ុន្តែចំណែកសទ្ធា មានតែអ្នកខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះជាអ្នកធានា»។

၂. တိဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាទិដ្ឋានសូត្រ

၄၂. ဒုတိယေ ဝိဂတမလမစ္ဆေရေနာတိ ဝိဂတမစ္ဆရိယမလေန. မုတ္တစာဂေါတိ ဝိဿဋ္ဌစာဂေါ. ပယတပါဏီတိ ဓောတဟတ္ထော. အဿဒ္ဓေါ ဟိ သတက္ခတ္တုံ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာပိ မလိနဟတ္ထောဝ ဟောတိ, သဒ္ဓေါ ပန ဒါနာဘိရတတ္တာ မလိနဟတ္ထောပိ ဓောတဟတ္ထောဝ. ဝေါဿဂ္ဂရတောတိ ဝေါဿဂ္ဂသင်္ခါတေ ဒါနေ ရတော. ယာစယောဂေါတိ ယာစိတုံ ယုတ္တော, ယာစကေဟိ ဝါ ယောဂေါ အဿာတိပိ ယာစယောဂေါ. ဒါနသံဝိဘာဂရတောတိ ဒါနံ ဒဒန္တော သံဝိဘာဂဉ္စ ကရောန္တော ဒါနသံဝိဘာဂရတော နာမ ဟောတိ.

៤២. ក្នុងសូត្រទី ២ បទថា «vigatamalamaccherena» បានដល់ មានមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ប្រាសចាកហើយ។ បទថា «muttacāgo» បានដល់ មានការលះបង់រួចស្រឡះហើយ។ បទថា «payatapāṇi» បានដល់ មានដៃលាងស្អាតហើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលមិនមានសទ្ធា ទោះបីលាងដៃមួយរយដង ក៏នៅតែឈ្មោះថាមានដៃកខ្វក់ដដែល ចំណែកបុគ្គលមានសទ្ធា ព្រោះជាអ្នកត្រេកអរក្នុងការបរិច្ចាគ ទោះបីមានដៃប្រឡាក់ ក៏ឈ្មោះថាមានដៃលាងស្អាតហើយដែរ។ បទថា «vossaggarato» បានដល់ ត្រេកអរក្នុងការឲ្យទាន ពោលគឺការលះបង់។ បទថា «yācayogo» បានដល់ គួរដល់ការសូម ឬមួយថា ការជួបជុំជាមួយពួកអ្នកសូមមានដល់បុគ្គលនោះ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «yācayogo»។ បទថា «dānasaṃvibhāgarato» បានដល់ កាលឲ្យទានផង ធ្វើការចែករំលែកផង ឈ្មោះថាជាអ្នកត្រេកអរក្នុងការឲ្យទាន និងការចែករំលែក។

ဒဿနကာမော သီလဝတန္တိ ဒသပိ ယောဇနာနိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ ယောဇနသတမ္ပိ ဂန္တွာ သီလသမ္ပန္နေ ဒဋ္ဌုကာမော ဟောတိ ပါဋလိပုတ္တကဗြာဟ္မဏော ဝိယ သဒ္ဓါတိဿမဟာရာဇာ ဝိယ စ. ပါဋလိပုတ္တဿ ကိရ နဂရဒွါရေ သာလာယ နိသိန္နာ ဒွေ ဗြာဟ္မဏာ ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသိမဟာနာဂတ္ထေရဿ ဂုဏကထံ သုတွာ ‘‘အမှေဟိ တံ ဘိက္ခုံ ဒဋ္ဌုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒွေပိ ဇနာ နိက္ခမိံသု. ဧကော အန္တရာမဂ္ဂေ ကာလမကာသိ. ဧကော သမုဒ္ဒတီရံ ပတွာ နာဝါယ မဟာတိတ္ထပဋ္ဋနေ ဩရုယှ အနုရာဓပုရံ အာဂန္တွာ ‘‘ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပေါ ကုဟိ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ရောဟဏဇနပဒေတိ. သော အနုပုဗ္ဗေန ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ပတွာ စူဠနဂရဂါမေ ဓုရဃရေ နိဝါသံ ဂဟေတွာ ထေရဿ အာဟာရံ သမ္ပာဒေတွာ ပါတောဝ ဝုဋ္ဌာယ ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတွာ ဂန္တွာ ဇနပရိယန္တေ ဌိတော ထေရံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ သကိံ တတ္ထေဝ ဌိတော ဝန္ဒိတွာ ပုန ဥပသင်္ကမိတွာ ဂေါပ္ဖကေသု ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဝန္ဒန္တော ‘‘ဥစ္စာ, ဘန္တေ, တုမှေ’’တိ အာဟ. ထေရော စ နာတိဥစ္စော နာတိရဿော ပမာဏယုတ္တောဝ, တေန နံ ပုန အာဟ – ‘‘နာတိဥစ္စာ တုမှေ, တုမှာကံ [Pg.133] ပန ဂုဏာ မေစကဝဏ္ဏဿ သမုဒ္ဒဿ မတ္ထကေန ဂန္တွာ သကလဇမ္ဗုဒီပတလံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂတာ, အဟမ္ပိ ပါဋလိပုတ္တနဂရဒွါရေ နိသိန္နော တုမှာကံ ဂုဏကထံ အဿောသိ’’န္တိ. သော ထေရဿ ဘိက္ခာဟာရံ ဒတွာ အတ္တနော တိစီဝရံ ပဋိယာဒေတွာ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တဿောဝါဒေ ပတိဋ္ဌာယ ကတိပါဟေနေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

ពាក្យថា dassanakāmo sīlavataṃ សេចក្តីថា បុគ្គលអ្នកចង់ជួប ចង់ឃើញនូវលោកអ្នកមានសីល ទោះបីជាត្រូវធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីចម្ងាយ ១០ យោជន៍ក្តី ២០ យោជន៍ក្តី ៣០ យោជន៍ក្តី ឬសូម្បីតែ ១០០ យោជន៍ក្តី ក៏រមែងទៅដើម្បីចង់ឃើញលោកអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល ដូចជាព្រាហ្មណ៍អ្នកក្រុងបាដលីបុត្ត និងដូចជាព្រះបាទសទ្ធាតិស្សមហារាជ។ ឮថា ព្រាហ្មណ៍ពីរនាក់ អង្គុយនៅក្នុងសាលាក្បែរទ្វារនគរបាដលីបុត្ត បានឮសេចក្តីសរសើរគុណរបស់ព្រះមហានាគត្ថេរ ជាអ្នកនៅក្នុងកាឡវល្លិមណ្ឌប ហើយគិតថា «យើងទាំងឡាយ គួរតែទៅជួបព្រះភិក្ខុអង្គនោះ» ទើបជនទាំងពីរនាក់នោះ ចេញដំណើរទៅ។ ក្នុងចំណោមនោះ ម្នាក់បានធ្វើមរណកាល (ស្លាប់) ក្នុងពាក់កណ្តាលផ្លូវ។ ចំណែកម្នាក់ទៀត បានទៅដល់ឆ្នេរសមុទ្រ ហើយជិះទូក (សំពៅ) ទៅចុះចតនៅកំពង់ផែ មហាតិត្ថៈ រួចធ្វើដំណើរមកកាន់ក្រុងអនុរាធបុរៈ ហើយសួរថា «កាឡវល្លិមណ្ឌប ស្ថិតនៅត្រង់ណា?»។ ពួកជនទាំងឡាយប្រាប់ថា «ស្ថិតនៅក្នុងរោហណជនបទ»។ ព្រាហ្មណ៍នោះ ក៏ធ្វើដំណើរទៅតាមលំដាប់ រហូតដល់ទីលំនៅរបស់ព្រះថេរៈ ហើយបានស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះធំមួយ ក្នុងភូមិចូឡនគរ បានចាត់ចែងរៀបចំអាហារថ្វាយព្រះថេរៈ រួចក្រោកពីព្រលឹម សួររកទីលំនៅរបស់ព្រះថេរៈ ហើយដើរទៅ ឈរនៅត្រង់ទីបំផុតនៃទីប្រជុំជន ឃើញព្រះថេរៈនិមន្តមកពីចម្ងាយ ក៏ថ្វាយបង្គំម្តងនៅត្រង់កន្លែងដែលខ្លួនឈរនោះ រួចចូលទៅជិត ចាប់កជើងទាំងពីររបស់ព្រះថេរៈយ៉ាងជាប់ ថ្វាយបង្គំហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះតេជព្រះគុណខ្ពស់ណាស់»។ ឯព្រះថេរៈនោះ មិនខ្ពស់ពេក មិនទាបពេក គឺមានកម្ពស់ល្មមសមរម្យ ព្រោះហេតុនោះ ព្រាហ្មណ៍នោះទើបពោលទៅកាន់ព្រះថេរៈម្តងទៀតថា «ព្រះតេជព្រះគុណមិនខ្ពស់ពេកទេ ប៉ុន្តែគុណធម៌របស់ព្រះតេជព្រះគុណ បានផ្សាយរំលងផ្ទៃសមុទ្រដែលមានពណ៌ខៀវក្រម៉ៅ ទៅគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃជម្ពូទ្វីបទាំងមូល ខ្ញុំព្រះករុណាសូម្បីអង្គុយនៅទ្វារនគរបាដលីបុត្ត ក៏បានឮសេចក្តីសរសើរគុណរបស់ព្រះតេជព្រះគុណដែរ»។ ព្រាហ្មណ៍នោះ បានប្រគេនចង្ហាន់ដល់ព្រះថេរៈ ហើយបានរៀបចំត្រៃចីវររបស់ខ្លួន រួចបួសក្នុងសំណាក់របស់ព្រះថេរៈ ស្ថិតនៅក្នុងឱវាទរបស់លោក មិនយូរប៉ុន្មាន ត្រឹមតែពីររបីថ្ងៃ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត។

သဒ္ဓါတိဿမဟာရာဇာပိ, ‘‘ဘန္တေ, မယှံ ဝန္ဒိတဗ္ဗယုတ္တကံ ဧကံ အယျံ အာစိက္ခထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဘိက္ခူ ‘‘မင်္ဂလဝါသီ ကုဋ္ဋတိဿတ္ထေရော’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ မဟာပရိဝါရေန ပဉ္စယောဇနမဂ္ဂံ အဂမာသိ. ထေရော ‘‘ကိံ သဒ္ဒေါ ဧသော, အာဝုသော’’တိ ဘိက္ခုသံဃံ ပုစ္ဆိ. ‘‘ရာဇာ, ဘန္တေ, တုမှာကံ ဒဿနတ္ထာယ အာဂတော’’တိ. ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘ကိံ မယှံ မဟလ္လကကာလေ ရာဇဂေဟေ ကမ္မ’’န္တိ ဒိဝါဋ္ဌာနေ မဉ္စေ နိပဇ္ဇိတွာ ဘူမိယံ လေခံ လိခန္တော အစ္ဆိ. ရာဇာ ‘‘ကဟံ ထေရော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဒိဝါဋ္ဌာနေ’’တိ သုတွာ တတ္ထ ဂစ္ဆန္တော ထေရံ ဘူမိယံ လေခံ လိခန္တံ ဒိသွာ ‘‘ခီဏာသဝဿ နာမ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စံ နတ္ထိ, နာယံ ခီဏာသဝေါ’’တိ အဝန္ဒိတွာဝ နိဝတ္တိ. ဘိက္ခုသံဃော ထေရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, ဧဝံဝိဓဿ သဒ္ဓဿ ပသန္နဿ ရညော ကသ္မာ ဝိပ္ပဋိသာရံ ကရိတ္ထာ’’တိ. ‘‘အာဝုသော, ရညော ပသာဒရက္ခနံ န တုမှာကံ ဘာရော, မဟလ္လကတ္ထေရဿ ဘာရော’’တိ ဝတွာ အပရဘာဂေ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တော ဘိက္ခုသံဃံ အာဟ – ‘‘မယှံ ကူဋာဂါရမှိ အညမ္ပိ ပလ္လင်္ကံ အတ္ထရထာ’’တိ. တသ္မိံ အတ္ထတေ ထေရော – ‘‘ဣဒံ ကူဋာဂါရံ အန္တရေ အပ္ပတိဋ္ဌဟိတွာ ရညာ ဒိဋ္ဌကာလေယေဝ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာတူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ကူဋာဂါရံ ပဉ္စယောဇနမဂ္ဂံ အာကာသေန အဂမာသိ. ပဉ္စယောဇနမဂ္ဂေ ဓဇံ ဓာရေတုံ သမတ္ထာ ရုက္ခာ ဓဇပဂ္ဂဟိတာဝ အဟေသုံ. ဂစ္ဆာပိ ဂုမ္ဗာပိ သဗ္ဗေ ကူဋာဂါရာဘိမုခါ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု.

ព្រះបាទសទ្ធាតិស្សមហារាជ ក៏បានសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមព្រះតេជព្រះគុណប្រាប់នូវព្រះថេរៈមួយអង្គ ដែលគួរដល់ការថ្វាយបង្គំរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា»។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលថា «គឺព្រះកុដ្តតិស្សត្ថេរ ជាអ្នករស់នៅក្នុងមង្គលដ្ឋាន»។ ព្រះរាជា ក៏ស្តេចយាងទៅកាន់ផ្លូវចម្ងាយ ៥ យោជន៍ ព្រមដោយបរិវារយ៉ាងច្រើន។ ព្រះថេរៈសួរភិក្ខុសង្ឃថា «ម្នាលអាវុសោ នោះជាសំឡេងអ្វី?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយប្រាប់ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះរាជាស្តេចយាងមកដើម្បីចង់ជួបព្រះតេជព្រះគុណ»។ ព្រះថេរៈគិតថា «តើអាត្មាអញដែលមានវ័យចាស់ជរាទៅហើយនេះ មានការងារអ្វីនៅក្នុងរាជវាំង?» ទើបសម្រាន្តលើគ្រែក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃ ហើយគូសវាសបន្ទាត់នៅលើដី។ ព្រះរាជាសួរថា «ព្រះថេរៈគង់នៅឯណា?» លុះបានឮថា «គង់នៅក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃ» ក៏ស្តេចយាងទៅទីនោះ ឃើញព្រះថេរៈកំពុងគូសវាសបន្ទាត់នៅលើដី ទើបព្រះតម្រិះថា «ឡើងឈ្មោះថាព្រះខីណាសព រមែងមិនមានការលេងដៃ (ហត្ថកុក្កុច្ចៈ) ឡើយ លោកអង្គនេះមិនមែនជាព្រះខីណាសពទេ» ទើបមិនថ្វាយបង្គំ ហើយស្តេចយាងត្រឡប់ទៅវិញ។ ភិក្ខុសង្ឃបានពោលនឹងព្រះថេរៈថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ហេតុអ្វីបានជាព្រះតេជព្រះគុណធ្វើឲ្យព្រះរាជាដែលមានសេចក្តីជ្រះថ្លាខ្លាំងក្លាដល់ម៉្លេះ កើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្ត?»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ការរក្សាសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ព្រះរាជា មិនមែនជាភារៈរបស់អ្នកទាំងឡាយទេ គឺជារបស់ព្រះថេរៈចាស់ទុំ» លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងសម័យតមក ក្នុងខណៈដែលលោកជិតនឹងបរិនិព្វានដោយអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ ក៏បានប្រាប់ភិក្ខុសង្ឃថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយរៀបចំគ្រែមួយទៀត នៅក្នុងកូដាគារ (មណ្ឌបដម្កល់សព) របស់អាត្មា»។ កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយរៀបចំរួចហើយ ព្រះថេរៈក៏បានអធិដ្ឋានថា «សូមឲ្យកូដាគារនេះ កុំទាន់អាលចុះចតនៅចន្លោះផ្លូវឡើយ លុះត្រាតែព្រះរាជាបានទតឃើញ ទើបឲ្យចុះចតលើដីចុះ» លុះអធិដ្ឋានរួចហើយ ក៏បរិនិព្វានទៅ។ កូដាគារនោះ បានអណ្តែតទៅតាមអាកាស ក្នុងចម្ងាយផ្លូវ ៥ យោជន៍។ ដើមឈើទាំងឡាយដែលមានកម្ពស់ល្មមទ្រទ្រង់ទង់ជ័យបាន ក្នុងចម្ងាយផ្លូវ ៥ យោជន៍នោះ ក៏ហាក់ដូចជាកាន់ទង់ជ័យទ្រទ្រង់ទុក។ សូម្បីតែដើមឈើតូចៗ និងគុម្ពោតព្រៃទាំងឡាយ ក៏បែរមុខឆ្ពោះទៅរកកូដាគារទាំងអស់។

ရညောပိ ပဏ္ဏံ ပဟိဏိံသု ‘‘ထေရော ပရိနိဗ္ဗုတော, ကူဋာဂါရံ အာကာသေန အာဂစ္ဆတီ’’တိ. ရာဇာ န သဒ္ဒဟိ. ကူဋာဂါရံ အာကာသေန ဂန္တွာ ထူပါရာမံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သိလာစေတိယဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. စေတိယံ သဟ ဝတ္ထုနာ ဥပ္ပတိတွာ ကူဋာဂါရမတ္ထကေ အဋ္ဌာသိ, သာဓုကာရသဟဿာနိ ပဝတ္တိံသု. တသ္မိံ ခဏေ မဟာဗျဂ္ဃတ္ထေရော နာမ လောဟပါသာဒေ သတ္တမကူဋာဂါရေ နိသိန္နော ဘိက္ခူနံ ဝိနယကမ္မံ ကရောန္တော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ သဒ္ဒေါ [Pg.134] ဧသော’’တိ ပဋိပုစ္ဆိ. ဘန္တေ, မင်္ဂလဝါသီ ကုဋ္ဋတိဿတ္ထေရော ပရိနိဗ္ဗုတော, ကူဋာဂါရံ ပဉ္စယောဇနမဂ္ဂံ အာကာသေန အာဂတံ, တတ္ထ သော သာဓုကာရသဒ္ဒေါတိ. အာဝုသော, ပုညဝန္တေ နိဿာယ သက္ကာရံ လဘိဿာမာတိ အန္တေဝါသိကေ ခမာပေတွာ အာကာသေနေဝ အာဂန္တွာ တံ ကူဋာဂါရံ ပဝိသိတွာ ဒုတိယမဉ္စေ နိသီဒိတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ရာဇာ ဂန္ဓပုပ္ဖစုဏ္ဏာနိ အာဒါယ ဂန္တွာ အာကာသေ ဌိတံ ကူဋာဂါရံ ဒိသွာ ကူဋာဂါရံ ပူဇေသိ. တသ္မိံ ခဏေ ကူဋာဂါရံ ဩတရိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတံ. ရာဇာ မဟာသက္ကာရေန သရီရကိစ္စံ ကာရေတွာ ဓာတုယော ဂဟေတွာ စေတိယံ အကာသိ. ဧဝရူပါ သီလဝန္တာနံ ဒဿနကာမာ နာမ ဟောန္တိ.

ពួកជនទាំងឡាយ ក៏បានផ្ញើសារលិខិតថ្វាយព្រះរាជាថា «ព្រះថេរៈបរិនិព្វានហើយ កូដាគារកំពុងអណ្តែតមកតាមអាកាស»។ ព្រះរាជាមិនជឿឡើយ។ កូដាគារបានអណ្តែតទៅតាមអាកាស ធ្វើប្រទក្សិណព្រះថូបារាម រួចសំដៅទៅកាន់ទីតាំងសិលាចេតិយ។ ព្រះចេតិយ ព្រមទាំងទីតាំង (ខឿន) បានហោះឡើងទៅស្ថិតនៅលើកំពូលនៃកូដាគារ សំឡេងសាធុការរាប់ពាន់ក៏បានប្រព្រឹត្តទៅ។ ក្នុងខណៈនោះ ព្រះមហាព្យគ្ឃត្ថេរ គង់នៅលើកូដាគារជាន់ទី ៧ នៃលោហប្រាសាទ កំពុងធ្វើវិនយកម្មដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ បានឮសំឡេងនោះ ក៏សួរថា «នោះជាសំឡេងអ្វី?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះកុដ្តតិស្សត្ថេរ ជាអ្នកនៅក្នុងមង្គលដ្ឋាន បរិនិព្វានហើយ កូដាគារបានអណ្តែតមកតាមអាកាសក្នុងចម្ងាយផ្លូវ ៥ យោជន៍ នោះជាសំឡេងសាធុការក្នុងទីនោះឯង»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលអាវុសោ យើងទាំងឡាយនឹងបានទទួលសក្ការៈ ព្រោះអាស្រ័យនឹងលោកអ្នកមានបុណ្យ» លុះអត់ទោសឲ្យពួកសិស្សហើយ ក៏ហោះមកតាមអាកាស ចូលទៅក្នុងកូដាគារនោះ អង្គុយលើគ្រែទីពីរ ហើយក៏បរិនិព្វានដោយអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ ព្រះរាជាទ្រង់កាន់យកគ្រឿងក្រអូប ផ្កាឈើ និងលម្អិតលម្អងផ្សេងៗ យាងទៅទតឃើញកូដាគារស្ថិតនៅលើអាកាស ក៏បានបូជាចំពោះកូដាគារនោះ។ ក្នុងខណៈនោះ កូដាគារក៏បានចុះមកឋិតនៅលើប្រថពី (ដី)។ ព្រះរាជាបានចាត់ចែងធ្វើឈាបនកិច្ច (បូជាសព) ដោយសក្ការៈយ៉ាងធំធេង ហើយបានទទួលយកព្រះសារីរិកធាតុ រួចកសាងព្រះចេតិយទុក។ ជនទាំងឡាយដែលមានសភាពបែបនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកចង់ឃើញនូវលោកអ្នកមានសីល។

သဒ္ဓမ္မံ သောတုမိစ္ဆတီတိ တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ သဒ္ဓမ္မံ သောတုကာမော ဟောတိ ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရာဒယော ဝိယ. ဂင်္ဂါဝနဝါလိအင်္ဂဏမှိ ကိရ တိံသ ဘိက္ခူ ဝဿံ ဥပဂတာ အနွဒ္ဓမာသံ ဥပေါသထဒိဝသေ စတုပစ္စယသန္တောသဘာဝနာရာမမဟာအရိယဝံသဉ္စ (အ. နိ. ၄.၂၈) ကထေန္တိ. ဧကော ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရော ပစ္ဆာဘာဂေန အာဂန္တွာ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ နိသီဒိ. အထ နံ ဧကော ဂေါနသော ဇင်္ဃပိဏ္ဍိမံသံ သဏ္ဍာသေန ဂဏှန္တော ဝိယ ဍံသိ. ထေရော ဩလောကေန္တော ဂေါနသံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ ဓမ္မဿဝနန္တရာယံ န ကရိဿာမီ’’တိ ဂေါနသံ ဂဟေတွာ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ထဝိကာမုခံ ဗန္ဓိတွာ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဌပေတွာ ဓမ္မံ သုဏန္တောဝ နိသီဒိ. အရုဏုဂ္ဂမနဉ္စ ဝိသံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ထေရဿ တိဏ္ဏံ ဖလာနံ ပါပုဏနဉ္စ ဝိသဿ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနေနေဝ ဩတရိတွာ ပထဝိပဝိသနဉ္စ ဓမ္မကထိကတ္ထေရဿ ဓမ္မကထာနိဋ္ဌာပနဉ္စ ဧကက္ခဏေယေဝ အဟောသိ. တတော ထေရော အာဟ – ‘‘အာဝုသော ဧကော မေ စောရော ဂဟိတော’’တိ ထဝိကံ မုဉ္စိတွာ ဂေါနသံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘ကာယ ဝေလာယ ဒဋ္ဌတ္ထ, ဘန္တေ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ဟိယျော သာယနှသမယေ, အာဝုသောတိ. ကသ္မာ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဘာရိယံ ကမ္မံ ကရိတ္ထာတိ. အာဝုသော, သစာဟံ ဒီဃဇာတိကေန ဒဋ္ဌောတိ ဝဒေယျံ, နယိမံ ဧတ္တကံ အာနိသံသံ လဘေယျန္တိ. ဣဒံ တာဝ ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရဿ ဝတ္ထု.

ពាក្យថា saddhammaṃ sotumicchati សេចក្តីថា ជាអ្នកចង់ស្តាប់នូវព្រះសទ្ធម្មដែលព្រះតថាគតទ្រង់សម្តែងទុកហើយ ដូចជាព្រះបិណ្ឌបាតិកត្ថេរជាដើម។ ឮថា ភិក្ខុ ៣០ អង្គ បានចូលចាំវស្សានៅឯគង្គាវនវាលិអងណ។ ក្នុងរាល់កន្លះខែ នាថ្ងៃឧបោសថ លោកតែងតែសម្តែងនូវមហាអរិយវង្សធម៌ ដែលពោលអំពីសេចក្តីត្រេកអរក្នុងភាវនា និងសេចក្តីសន្តោសដោយបច្ច័យ ៤។ មានព្រះបិណ្ឌបាតិកត្ថេរមួយអង្គ និមន្តមកជាខាងក្រោយ ហើយគង់នៅក្នុងទីកំបាំងភ្នែក។ គ្រានោះ មានពស់ស្រកាចាស់ (ពស់ពព្លាក់ ឬពស់ពពក) មួយ បានខាំស្មងជើងរបស់លោក ហាក់ដូចជាគេយកដង្កាប់មកកៀបជាប់។ ព្រះថេរៈក្រឡេកមើលទៅឃើញពស់នោះ ក៏គិតថា «ថ្ងៃនេះ អាត្មាអញនឹងមិនធ្វើឲ្យមានអន្តរាយដល់ការស្តាប់ធម៌ឡើយ» ទើបចាប់ពស់នោះដាក់ចូលទៅក្នុងថង់ ចងមាត់ថង់ឲ្យជាប់ រួចដាក់ទុកក្នុងទីមិនឆ្ងាយ ហើយក៏គង់ស្តាប់ធម៌បន្តទៅទៀត។ ការរះឡើងនៃអរុណផង ការរំសាយនូវពិស [ដោយកម្លាំងវិបស្សនា] និងការសម្រេចផលទាំង ៣ ថ្នាក់ក្រោមរបស់ព្រះថេរៈផង ការដែលពិសហូរចុះតាមមុខរបួសដែលខាំនោះហើយជ្រាបចូលទៅក្នុងដីផង និងការសម្តែងធម៌ចប់សព្វគ្រប់របស់ព្រះធម្មកថិកត្ថេរផង បានកើតឡើងក្នុងខណៈតែមួយជាមួយគ្នា។ បន្ទាប់មក ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលអាវុសោ អាត្មាអញចាប់ចោរបានម្នាក់» រួចក៏ស្រាយថង់លែងពស់នោះទៅ។ ភិក្ខុទាំងឡាយឃើញហើយ ក៏សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់ត្រូវពស់ខាំតាំងពីពេលណា?»។ លោកតបថា «ម្នាលអាវុសោ តាំងពីល្ងាចម្សិលមិញ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ហេតុអ្វីបានជាលោកម្ចាស់ធ្វើការងារដ៏លំបាកថ្នាក់នេះ?»។ លោកតបថា «ម្នាលអាវុសោ ប្រសិនបើអាត្មាអញនិយាយថា ត្រូវសត្វមានជាតិវែង (ពស់) ខាំហើយ អាត្មាអញក៏មុខជាមិនបានទទួលអានិសង្សច្រើនដល់ម៉្លេះឡើយ»។ នេះជារឿងរបស់ព្រះបិណ្ឌបាតិកត្ថេរជាមុនសិន។

ဒီဃဝါပိယမ္ပိ ‘‘မဟာဇာတကဘာဏကတ္ထေရော ဂါထာသဟဿံ မဟာဝေဿန္တရံ ကထေဿတီ’’တိ တိဿမဟာဂါမေ တိဿမဟာဝိဟာရဝါသီ ဧကော [Pg.135] ဒဟရော သုတွာ တတော နိက္ခမိတွာ ဧကာဟေနေဝ နဝယောဇနမဂ္ဂံ အာဂတော. တသ္မိံယေဝ ခဏေ ထေရော ဓမ္မကထံ အာရဘိ. ဒဟရော ဒူရမဂ္ဂါဂမနေန သဉ္ဇာတကာယဒရထတ္တာ ပဋ္ဌာနဂါထာယ သဒ္ဓိံ အဝသာနဂါထံယေဝ ဝဝတ္ထပေသိ. တတော ထေရဿ ‘‘ဣဒမဝေါစာ’’တိ ဝတွာ ဥဋ္ဌာယ ဂမနကာလေ ‘‘မယှံ အာဂမနကမ္မံ မောဃံ ဇာတ’’န္တိ ရောဒမာနော အဋ္ဌာသိ. ဧကော မနုဿော တံ ကထံ သုတွာ ဂန္တွာ ထေရဿ အာရောစေသိ, ‘‘ဘန္တေ, ‘တုမှာကံ ဓမ္မကထံ သောဿာမီ’တိ ဧကော ဒဟရဘိက္ခု တိဿမဟာဝိဟာရာ အာဂတော, သော ‘ကာယဒရထဘာဝေန မေ အာဂမနံ မောဃံ ဇာတ’န္တိ ရောဒမာနော ဌိတော’’တိ. ဂစ္ဆထ သညာပေထ နံ ‘‘ပုန သွေ ကထေဿာမာ’’တိ. သော ပုနဒိဝသေ ထေရဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏိ.

សូម្បីតែនៅក្នុងទីឃវាបិ កាលបើមានដំណឹងល្បីថា «ព្រះមហាជាតកភាណកត្ថេរ (ព្រះថេរៈអ្នកស្ទាត់ជំនាញក្នុងការសម្តែងមហាជាតិ) នឹងសម្តែងមហាវេស្សន្តរជាតក ដែលមានគាថាចំនួនមួយពាន់» ភិក្ខុយុវជនមួយអង្គដែលរស់នៅក្នុងវត្តទិស្សមហាវិហារ នាភូមិទិស្សមហាក្រាម បានឮដំណឹងនោះ ក៏ចេញដំណើរពីទីនោះ ដើរអស់ចម្ងាយផ្លូវ ៩ យោជន៍ ត្រឹមតែក្នុងមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងខណៈនោះឯង ព្រះថេរៈក៏បានចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌។ ភិក្ខុយុវជននោះ ដោយសារតែមានសេចក្តីនឿយហត់ក្នុងរាងកាយខ្លាំងពេក ព្រោះតែការធ្វើដំណើរផ្លូវឆ្ងាយ ទើបអាចចាំបានតែគាថាផ្តើមដំបូង និងគាថាចុងក្រោយបង្អស់ប៉ុណ្ណោះ។ លុះដល់ពេលព្រះថេរៈសម្តែងចប់ ដោយពោលពាក្យថា «idamavoca» ហើយក្រោកនិមន្តទៅ ភិក្ខុយុវជននោះក៏ឈរយំ ហើយគិតថា «ការធ្វើដំណើររបស់អាត្មាអញ ត្រូវជាអសារបង់ហើយ»។ បុរសម្នាក់បានឮសំឡេងយំនោះ ក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះថេរៈថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ មានភិក្ខុយុវជនមួយអង្គ និមន្តមកពីទិស្សមហាវិហារ ដោយគិតថា 'នឹងស្តាប់ធម៌របស់ព្រះតេជព្រះគុណ' លោកឈរយំដោយគិតថា 'ការមករបស់អាត្មាអញ ត្រូវជាអសារបង់ហើយ ព្រោះតែសេចក្តីនឿយហត់ក្នុងរាងកាយ'»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយទៅប្រាប់លោកឲ្យដឹងចុះថា 'ថ្ងៃស្អែក អាត្មនឹងសម្តែងម្តងទៀត'»។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ភិក្ខុយុវជននោះបានស្តាប់ធម៌របស់ព្រះថេរៈ ហើយក៏បានសម្រេចសោតាបត្តិផល។

အပရာပိ ဥလ္လကောလိကဏ္ဏိဝါသိကာ ဧကာ ဣတ္ထီ ပုတ္တကံ ပါယမာနာ ‘‘ဒီဃဘာဏကမဟာအဘယတ္ထေရော နာမ အရိယဝံသပဋိပဒံ ကထေတီ’’တိ သုတွာ ပဉ္စယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဒိဝါကထိကတ္ထေရဿ နိသိန္နကာလေယေဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ဘူမိယံ ပုတ္တံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဒိဝါကထိကတ္ထေရဿ ဌိတကာဝ ဓမ္မံ အဿောသိ. သရဘာဏကေ ထေရေ ဥဋ္ဌိတေ ဒီဃဘာဏကမဟာအဘယတ္ထေရော စတုပစ္စယသန္တောသဘာဝနာရာမမဟာအရိယဝံသံ အာရဘိ. သာ ဌိတကာဝ ပဂ္ဂဏှာတိ. ထေရော တယော ဧဝ ပစ္စယေ ကထေတွာ ဥဋ္ဌာနာကာရံ အကာသိ. သာ ဥပါသိကာ အာဟ – ‘‘အယျော, ‘အရိယဝံသံ ကထေဿာမီ’တိ သိနိဒ္ဓဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ မဓုရပါနကံ ပိဝိတွာ ယဋ္ဌိမဓုကတေလာဒီဟိ ဘေသဇ္ဇံ ကတွာ ကထေတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေယေဝ ဥဋ္ဌဟတီ’’တိ. ထေရော ‘‘သာဓု, ဘဂိနီ’’တိ ဝတွာ ဥပရိ ဘာဝနာရာမံ ပဋ္ဌပေသိ. အရုဏုဂ္ဂမနဉ္စ ထေရဿ ‘‘ဣဒမဝေါစာ’’တိ ဝစနဉ္စ ဥပါသိကာယ သောတာပတ္တိဖလုပ္ပတ္တိ စ ဧကက္ခဏေယေဝ အဟောသိ.

មានស្រ្តីម្នាក់ទៀត រស់នៅក្នុងតំបន់ឧល្លកោលិកណ្ណិ កំពុងតែបំបៅកូនតូច បានឮដំណឹងថា «ព្រះមហាអភយត្ថេរ ជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញក្នុងទីឃនិកាយ កំពុងសម្តែងនូវអរិយវង្សបដិបទា» ក៏បានធ្វើដំណើរអស់ចម្ងាយផ្លូវ ៥ យោជន៍ ចូលទៅកាន់វត្តក្នុងពេលថ្ងៃ ក្នុងខណៈដែលព្រះថេរៈអ្នកសម្តែងធម៌កំពុងគង់នៅ ទើបដាក់កូនឲ្យដេកនៅលើដី ហើយឈរស្តាប់ធម៌របស់ព្រះថេរៈអ្នកសម្តែងធម៌ក្នុងពេលថ្ងៃនោះ។ កាលដែលព្រះសរភាណកត្ថេរ (ព្រះថេរៈអ្នកស្វាធ្យាយធម៌ជាបទរាយ) ក្រោកឡើងហើយ ព្រះមហាអភយត្ថេរ ជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញក្នុងទីឃនិកាយ ក៏បានចាប់ផ្តើមសម្តែងមហាអរិយវង្សធម៌ ដែលពោលអំពីសេចក្តីត្រេកអរក្នុងភាវនា និងសេចក្តីសន្តោសដោយបច្ច័យ ៤។ នាងក៏ឈរស្តាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់។ ព្រះថេរៈសម្តែងអំពីបច្ច័យត្រឹមតែ ៣ ប៉ុណ្ណោះ ហើយក៏ធ្វើអាការៈបម្រុងនឹងក្រោកឡើង។ ឧបាសិកានោះ ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះតេជព្រះគុណឆាន់ចង្ហាន់ដ៏មានរសជាតិឆ្ងាញ់ ឆាន់ទឹកអភិសេក (ទឹកភេសជ្ជៈ) ដ៏ផ្អែមល្ហែម និងឆាន់ថ្នាំដែលផ្សំដោយទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ និងប្រេងជាដើម ដោយតាំងចិត្តថា 'អាត្មនឹងសម្តែងអរិយវង្សធម៌' ប៉ុន្តែបែរជាមកក្រោកឡើងក្នុងទីដែលគួរតែសម្តែងទៅវិញ!»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ល្អហើយ ញោមស្រី» រួចក៏សម្តែងធម៌បន្តទៅទៀតក្នុងផ្នែកភាវនារាមៈ (សេចក្តីត្រេកអរក្នុងភាវនា)។ ការរះឡើងនៃអរុណផង ការពោលពាក្យថា «idamavoca» របស់ព្រះថេរៈផង និងការសម្រេចសោតាបត្តិផលរបស់ឧបាសិកានោះផង បានកើតឡើងក្នុងខណៈតែមួយជាមួយគ្នា។

အပရာပိ ကဠမ္ပရဝါသိကာ ဣတ္ထီ အင်္ကေန ပုတ္တံ အာဒါယ ‘‘ဓမ္မံ သောဿာမီ’’တိ စိတ္တလပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ ဧကံ ရုက္ခံ နိဿာယ ဒါရကံ နိပဇ္ဇာပေတွာ သယံ ဌိတကာဝ ဓမ္မံ သုဏာတိ. ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ဧကော ဒီဃဇာတိကော တဿာ [Pg.136] ပဿန္တိယာယေဝ သမီပေ နိပန္နဒါရကံ စတူဟိ ဒါဌာဟိ ဍံသိတွာ အဂမာသိ. သာ စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ ‘ပုတ္တော မေ သပ္ပေန ဒဋ္ဌော’တိ ဝက္ခာမိ, ဓမ္မဿ အန္တရာယော ဘဝိဿတိ. အနေကက္ခတ္တုံ ခေါ ပန မေ အယံ သံသာရဝဋ္ဋေ ဝဋ္ဋန္တိယာ ပုတ္တော အဟောသိ, ဓမ္မမေဝ စရိဿာမီ’’တိ တိယာမရတ္တိံ ဌိတကာဝ ဓမ္မံ ပဂ္ဂဏှိတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ သစ္စကိရိယာယ ပုတ္တဿ ဝိသံ နိမ္မထေတွာ ပုတ္တံ ဂဟေတွာ ဂတာ. ဧဝရူပါ ပုဂ္ဂလာ ဓမ္မံ သောတုကာမာ နာမ ဟောန္တိ.

មានស្រ្តីម្នាក់ទៀត រស់នៅក្នុងតំបន់កឡម្ពរៈ បានពរកូនតូចនឹងចង្កេះ ដើរទៅកាន់ភ្នំចិត្តលបព៌ត ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងស្តាប់ធម៌» ទើបបង្អែកខ្នងនឹងដើមឈើមួយដើម ដាក់កូនឲ្យដេក រួចឈរស្តាប់ធម៌ដោយខ្លួនឯង។ ក្នុងវេលាកណ្តាលអធ្រាត្រ មានសត្វមានជាតិវែង (ពស់) មួយ បានមកខាំកូនតូចដែលកំពុងដេកនៅក្បែរនោះ ដោយចង្កូមទាំង ៤ ចំពោះមុខនាងតែម្តង រួចក៏វារចេញទៅ។ នាងគិតថា «ប្រសិនបើអាត្មាអញនិយាយថា 'កូនរបស់អាត្មាអញត្រូវពស់ខាំហើយ' នោះមុខជាមានអន្តរាយដល់ការស្តាប់ធម៌ជាមិនខាន។ ម្យ៉ាងទៀត កូនម្នាក់នេះ ធ្លាប់ធ្វើជាកូនរបស់អាត្មាអញអស់ច្រើនលើកច្រើនសារមកហើយ ក្នុងខណៈដែលអន្ទោលទៅមកក្នុងសង្សារវដ្ត អាត្មាអញនឹងប្រព្រឹត្តធម៌តែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ» ទើបនាងឈរស្តាប់ធម៌យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់អស់រាត្រីទាំង ៣ យាម រហូតបានសម្រេចសោតាបត្តិផល។ លុះអរុណរះឡើង នាងក៏បានធ្វើសច្ចកិរិយា បន្សាបពិសពស់ចេញពីខ្លួនកូន រួចពរកូននោះត្រឡប់ទៅវិញ។ បុគ្គលទាំងឡាយដែលមានសភាពបែបនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកចង់ស្តាប់នូវព្រះធម៌។

၃. အတ္ထဝသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. សេចក្តីពន្យល់នៃអត្ថវសសូត្រ (អត្ថវសសូត្រវណ្ណនា)

၄၃. တတိယေ တယော, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထဝသေ သမ္ပဿမာနေနာတိ တယော အတ္ထေ တီဏိ ကာရဏာနိ ပဿန္တေန. အလမေဝါတိ ယုတ္တမေဝ. ယော ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ယော ပုဂ္ဂလော စတုသစ္စဓမ္မံ ပကာသေတိ. အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒီတိ အဋ္ဌကထံ ဉာဏေန ပဋိသံဝေဒီ. ဓမ္မပ္ပဋိသံဝေဒီတိ ပါဠိဓမ္မံ ပဋိသံဝေဒီ.

៤៣. ក្នុងសូត្រទី៣ ត្រង់ពាក្យថា tayo, bhikkhave, atthavase sampassamānena សេចក្តីថា បុគ្គលកាលមើលឃើញនូវប្រយោជន៍ ៣ យ៉ាង គឺហេតុ ៣ យ៉ាង។ ពាក្យថា alameva សេចក្តីថា គួរពិតណាស់។ ពាក្យថា yo dhammaṃ deseti សេចក្តីថា បុគ្គលណា សម្តែងនូវធម៌គឺអរិយសច្ចៈ ៤។ ពាក្យថា atthappaṭisaṃvedī សេចក្តីថា អ្នកដឹងច្បាស់នូវអដ្ឋកថាដោយញាណ។ ពាក្យថា dhammappaṭisaṃvedī សេចក្តីថា អ្នកដឹងច្បាស់នូវព្រះបាលីធម៌។

၄. ကထာပဝတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការពណ៌នាសូត្រស្តីពីការប្រព្រឹត្តទៅនៃកថា (កថាបវត្តសូត្រ)

၄၄. စတုတ္ထေ ဌာနေဟီတိ ကာရဏေဟိ. ပဝတ္တိနီတိ အပ္ပဋိဟတာ နိယျာနိကာ.

៤៤. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា ṭhānehi សេចក្តីថា ដោយហេតុទាំងឡាយ។ ពាក្យថា pavattinī សេចក្តីថា ប្រព្រឹត្តទៅមិនទើសទាក់ នាំឲ្យចេញចាកទុក្ខ។

၅. ပဏ္ဍိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពណ៌នាបណ្ឌិតសូត្រ

၄၅. ပဉ္စမေ ပဏ္ဍိတပညတ္တာနီတိ ပဏ္ဍိတေဟိ ပညတ္တာနိ ကထိတာနိ ပသတ္ထာနိ. သပ္ပုရိသပညတ္တာနီတိ သပ္ပုရိသေဟိ မဟာပုရိသေဟိ ပညတ္တာနိ ကထိတာနိ ပသတ္ထာနိ. အဟိံသာတိ ကရုဏာ စေဝ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါ စ. သံယမောတိ သီလသံယမော. ဒမောတိ ဣန္ဒြိယသံဝရော, ဥပေါသထဝသေန ဝါ အတ္တဒမနံ, ပုဏ္ဏောဝါဒေ (မ. နိ. ၃.၃၉၅ အာဒယော; သံ. နိ. ၄.၈၈ အာဒယော) ဒမောတိ ဝုတ္တာ ခန္တိပိ အာဠဝကေ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆; သု. နိ. ၁၈၃ အာဒယော) ဝုတ္တာ ပညာပိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋတိယေဝ. မာတာပိတု ဥပဋ္ဌာနန္တိ မာတာပိတူနံ ရက္ခနံ ဂေါပနံ ပဋိဇဂ္ဂနံ. သန္တာနန္တိ အညတ္ထ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓအရိယသာဝကာ သန္တော နာမ, ဣဓ ပန မာတာပိတုဥပဋ္ဌာကာ အဓိပ္ပေတာ. တသ္မာ ဥတ္တမဋ္ဌေန သန္တာနံ[Pg.137], သေဋ္ဌစရိယဋ္ဌေန ဗြဟ္မစာရီနံ. ဣဒံ မာတာပိတုဥပဋ္ဌာနံ သဗ္ဘိ ဥပညာတန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သတံ ဧတာနိ ဌာနာနီတိ သန္တာနံ ဥတ္တမပုရိသာနံ ဧတာနိ ဌာနာနိ ကာရဏာနိ. အရိယော ဒဿနသမ္ပန္နောတိ ဣဓ ဣမေသံယေဝ တိဏ္ဏံ ဌာနာနံ ကာရဏေန အရိယော စေဝ ဒဿနသမ္ပန္နော စ ဝေဒိတဗ္ဗော, န ဗုဒ္ဓါဒယော န သောတာပန္နာ. အထ ဝါ သတံ ဧတာနိ ဌာနာနီတိ မာတုပဋ္ဌာနံ ပိတုပဋ္ဌာနန္တိ ဧတာနိ ဌာနာနိ သန္တာနံ ဥတ္တမပုရိသာနံ ကာရဏာနီတိ ဧဝံ မာတာပိတုဥပဋ္ဌာကဝသေန ဣမိဿာ ဂါထာယ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. မာတာပိတုဥပဋ္ဌာကောယေဝ ဟိ ဣဓ ‘‘အရိယော ဒဿနသမ္ပန္နော’’တိ ဝုတ္တော. သ လောကံ ဘဇတေ သိဝန္တိ သော ခေမံ ဒေဝလောကံ ဂစ္ဆတီတိ.

៤៥. ក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា paṇḍitapaññattāni សេចក្តីថា អ្វីៗដែលពួកបណ្ឌិតបានបញ្ញត្តិ សម្តែង និងសរសើរហើយ។ ពាក្យថា sappurisapaññattāni សេចក្តីថា អ្វីៗដែលពួកសប្បុរស ពោលគឺមហាបុរសទាំងឡាយ បានបញ្ញត្តិ សម្តែង និងសរសើរហើយ។ ពាក្យថា ahiṃsā គឺសេចក្តីករុណាផង និងករុណាក្នុងចំណែកខាងដើមផង។ ពាក្យថា saṃyamo គឺការសង្រួមក្នុងសីល។ ពាក្យថា damo គឺការសង្រួមឥន្ទ្រិយ ឬការទូន្មានខ្លួនដោយអំណាចនៃឧបោសថ។ សូម្បីតែសេចក្តីអត់ធន់ដែលទ្រង់សម្តែងដោយពាក្យថា damo ក្នុងបុណ្ណោវាទសូត្រក្តី សូម្បីតែបញ្ញាដែលទ្រង់សម្តែងក្នុងអាឡវកសូត្រក្តី ក៏សមគួរក្នុងសូត្រនេះដែរ។ ពាក្យថា mātāpitu upaṭṭhānaṃ សេចក្តីថា ការរក្សា ការការពារ និងការបម្រើផ្គត់ផ្គង់នូវមាតាបិតាទាំងឡាយ។ ពាក្យថា santānaṃ ក្នុងទីដទៃ សំដៅយកព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះអរិយសាវ័ក ថាជាសន្តបុគ្គល ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ សំដៅយកបុគ្គលអ្នកបម្រើផ្គត់ផ្គង់មាតាបិតា។ ហេតុនោះ ក្នុងពាក្យនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះថា ការបម្រើផ្គត់ផ្គង់មាតាបិតានេះ ឈ្មោះថាជាធម៌របស់ពួកសន្តបុគ្គល ព្រោះមានសេចក្តីថាជាបុគ្គលឧត្តម និងឈ្មោះថាជាធម៌របស់ពួកព្រហ្មចារីបុគ្គល ព្រោះមានសេចក្តីថាមានការប្រព្រឹត្តិដ៏ប្រសើរ ដែលពួកសប្បុរសបានណែនាំហើយ។ ពាក្យថា sataṃ etāni ṭhānāni សេចក្តីថា ហេតុទាំងឡាយនេះ ជាធម៌របស់ពួកសន្តបុគ្គល ពោលគឺឧត្តមបុរសទាំងឡាយ។ ពាក្យថា ariyo dassanasampanno សេចក្តីថា ក្នុងសូត្រនេះ គប្បីជ្រាបថា បុគ្គលដែលឈ្មោះថាជាព្រះអរិយៈផង ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយទស្សនៈផង គឺដោយសារការធ្វើនូវហេតុទាំង ៣ យ៉ាងនេះឯង មិនមែនសំដៅយកព្រះពុទ្ធជាដើម ឬព្រះសោតាបន្នឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា sataṃ etāni ṭhānāni សេចក្តីថា ហេតុទាំងឡាយនេះ គឺការបម្រើមាតា និងការបម្រើបិតា ជាធម៌របស់ពួកសន្តបុគ្គល ពោលគឺឧត្តមបុរសទាំងឡាយ គប្បីជ្រាបសេចក្តីនៃគាថានេះ ដោយអំណាចនៃបុគ្គលអ្នកបម្រើផ្គត់ផ្គង់មាតាបិតាយ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះថា ក្នុងសូត្រនេះ សំដៅយកតែបុគ្គលអ្នកបម្រើផ្គត់ផ្គង់មាតាបិតាប៉ុណ្ណោះ ទើបហៅថា 'ariyo dassanasampanno'។ ពាក្យថា sa lokaṃ bhajate sivaṃ សេចក្តីថា បុគ្គលនោះ រមែងទៅកាន់ទេវលោកដ៏មានសេចក្តីក្សេម។

၆. သီလဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពណ៌នាសីលវន្តសូត្រ

၄၆. ဆဋ္ဌေ တီဟိ ဌာနေဟီတိ တီဟိ ကာရဏေဟိ. ကာယေနာတိအာဒီသု ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရောန္တာ ဂစ္ဆန္တေ အနုဂစ္ဆန္တာ အာသနသာလာယ သမ္မဇ္ဇနဥပလေပနာဒီနိ ကရောန္တာ အာသနာနိ ပညာပေန္တာ ပါနီယံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေန္တာ ကာယေန ပုညံ ပသဝန္တိ နာမ. ဘိက္ခုသံဃံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ‘‘ယာဂုံ ဒေထ, ဘတ္တံ ဒေထ, သပ္ပိနဝနီတာဒီနိ ဒေထ, ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ ပူဇေထ, ဥပေါသထံ ဥပဝသထ, ဓမ္မံ သုဏာထ, စေတိယံ ဝန္ဒထာ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ ဝါစာယ ပုညံ ပသဝန္တိ နာမ. ဘိက္ခူ ပိဏ္ဍာယ စရန္တေ ဒိသွာ ‘‘လဘန္တူ’’တိ စိန္တေန္တာ မနသာ ပုညံ ပသဝန္တိ နာမ. ပသဝန္တီတိ ပဋိလဘန္တိ. ပုညံ ပနေတ္ထ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ ကထိတံ.

៤៦. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា tīhi ṭhānehi សេចក្តីថា ដោយហេតុ ៣ យ៉ាង។ ក្នុងពាក្យថា kāyena ជាដើម គប្បីជ្រាបការវិនិច្ឆ័យយ៉ាងនេះថា ពួកជនកាលឃើញព្រះភិក្ខុទាំងឡាយនិមន្តមក ហើយធ្វើការទទួលរង់ចាំក្តី កាលព្រះភិក្ខុនិមន្តទៅ ក៏ជូនដំណើរទៅក្តី ធ្វើការបោសច្រាស និងបោបលាបជាដើមក្នុងរោងភត្តក្តី រៀបចំអាសនៈទាំងឡាយក្តី តម្កល់ទឹកឆាន់ទុកក្តី ឈ្មោះថាបង្កើតបុណ្យដោយកាយ។ ពួកជនកាលឃើញព្រះភិក្ខុសង្ឃនិមន្តបិណ្ឌបាត ហើយនិយាយពាក្យជាដើមថា 'ចូរថ្វាយយាគូ ចូរថ្វាយភត្ត ចូរថ្វាយទឹកដោះថ្លានិងទឹកដោះខាប់ជាដើម ចូរបូជាដោយគ្រឿងក្រអូបនិងផ្កាជាដើម ចូររក្សានូវឧបោសថ ចូរស្តាប់ធម៌ ចូរថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយ' ឈ្មោះថាបង្កើតបុណ្យដោយវាចា。 ពួកជនកាលឃើញព្រះភិក្ខុទាំងឡាយនិមន្តបិណ្ឌបាត ហើយគិតថា 'សូមឲ្យលោកបានចង្ហាន់ចុះ' ឈ្មោះថាបង្កើតបុណ្យដោយចិត្ត។ ពាក្យថា pasavanti សេចក្តីថា រមែងបាន។ ម្យ៉ាងទៀត បុណ្យក្នុងសូត្រទី៦នេះ ទ្រង់សម្តែងលាយឡំគ្នាក្នុងលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។

၇. သင်္ခတလက္ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពណ៌នាសង្ខតលក្ខណសូត្រ

၄၇. သတ္တမေ သင်္ခတဿာတိ ပစ္စယေဟိ သမာဂန္တွာ ကတဿ. သင်္ခတလက္ခဏာနီတိ သင်္ခတံ ဧတန္တိ သဉ္ဇာနနကာရဏာနိ နိမိတ္တာနိ. ဥပ္ပာဒေါတိ ဇာတိ. ဝယောတိ ဘေဒေါ. ဌိတဿ အညထတ္တံ နာမ ဇရာ. တတ္ထ သင်္ခတန္တိ တေဘူမကာ ဓမ္မာ. မဂ္ဂဖလာနိ ပန အသမ္မသနူပဂတ္တာ ဣဓ န ကထီယန္တိ. ဥပ္ပာဒါဒယော သင်္ခတလက္ခဏာ နာမ. တေသု ဥပ္ပာဒက္ခဏေ ဥပ္ပာဒေါ, ဌာနက္ခဏေ ဇရာ, ဘေဒက္ခဏေ ဝယော. လက္ခဏံ န သင်္ခတံ, သင်္ခတံ န လက္ခဏံ[Pg.138], လက္ခဏေန ပန သင်္ခတံ ပရိစ္ဆိန္နံ. ယထာ ဟတ္ထိအဿဂေါမဟိံသာဒီနံ သတ္တိသူလာဒီနိ သဉ္ဇာနနလက္ခဏာနိ န ဟတ္ထိအာဒယော, နပိ ဟတ္ထိအာဒယော လက္ခဏာနေဝ, လက္ခဏေဟိ ပန တေ ‘‘အသုကဿ ဟတ္ထီ, အသုကဿ အဿော, အသုကဟတ္ထီ, အသုကအဿော’’တိ ဝါ ပညာယန္တိ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៤៧. ក្នុងសូត្រទី၇ ពាក្យថា saṅkhatassa សេចក្តីថា របស់ធម៌ដែលបច្ច័យទាំងឡាយប្រជុំគ្នាធ្វើហើយ។ ពាក្យថា saṅkhatalakkhaṇāni សេចក្តីថា គ្រឿងសម្គាល់ ពោលគឺហេតុជាគ្រឿងដឹងថា 'នេះជាសង្ខតធម៌'។ ពាក្យថា uppādo គឺជាតិ។ ពាក្យថា vayo គឺភង្គៈ។ ពាក្យថា ṭhitassa aññathattaṃ គឺជរា។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា saṅkhataṃ សំដៅយកធម៌ទាំងឡាយក្នុងភូមិ ៣។ ចំណែកឯមគ្គនិងផលទាំងឡាយ មិនត្រូវបានលើកឡើងក្នុងសូត្រនេះទេ ព្រោះមិនបានចូលទៅកាន់ការពិចារណាដោយលក្ខណៈ។ ធម៌មានឧប្បាទៈជាដើម ឈ្មោះថា សង្ខតលក្ខណៈ។ ក្នុងលក្ខណៈទាំងនោះ ក្នុងខណៈនៃឧប្បាទៈ គឺឧប្បាទៈ ក្នុងខណៈនៃឋិតិ គឺជរា ក្នុងខណៈនៃភង្គៈ គឺវយៈ ជាលក្ខណៈ។ លក្ខណៈមិនមែនជាសង្ខតធម៌ទេ សង្ខតធម៌ក៏មិនមែនជាលក្ខណៈដែរ ប៉ុន្តែសង្ខតធម៌ត្រូវបានកំណត់ដឹងដោយលក្ខណៈ។ ឧបមាដូចជា ស្នាមលំពែង និងស្នាមដែកគោលជាដើម របស់ដំរី សេះ គោ ក្របីជាដើម ជាគ្រឿងសម្គាល់ឲ្យស្គាល់ មិនមែនដំរីជាដើមជាលក្ខណៈទេ ហើយលក្ខណៈក៏មិនមែនជាដំរីជាដើមដែរ ប៉ុន្តែដោយសារលក្ខណៈទាំងឡាយនោះ ទើបគេដឹងថា 'នេះជាដំរីរបស់លោកនេះ នេះជាសេះរបស់លោកនេះ នេះជាដំរីឈ្មោះនេះ នេះជាសេះឈ្មោះនេះ' យ៉ាងណាមិញ គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្រៀបធៀបនេះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។

၈. အသင်္ခတလက္ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការពណ៌នាអសង្ខតលក្ខណសូត្រ

၄၈. အဋ္ဌမေ အသင်္ခတဿာတိ ပစ္စယေဟိ သမာဂန္တွာ အကတဿ. အသင်္ခတလက္ခဏာနီတိ အသင်္ခတံ ဧတန္တိ သဉ္ဇာနနကာရဏာနိ နိမိတ္တာနိ. န ဥပ္ပာဒေါ ပညာယတီတိအာဒီဟိ ဥပ္ပာဒဇရာဘင်္ဂါနံ အဘာဝေါ ဝုတ္တော. ဥပ္ပာဒါဒီနဉှိ အဘာဝေန အသင်္ခတန္တိ ပညာယတိ.

៤៨. ក្នុងសូត្រទី៨ ពាក្យថា asaṅkhatassa សេចក្តីថា របស់ធម៌ដែលបច្ច័យទាំងឡាយមិនបានប្រជុំគ្នាធ្វើហើយ។ ពាក្យថា asaṅkhatalakkhaṇāni សេចក្តីថា គ្រឿងសម្គាល់ ពោលគឺហេតុជាគ្រឿងដឹងថា 'នេះជាអសង្ខតធម៌'។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវការមិនមាននៃឧប្បាទៈ ជរា និងភង្គៈ ដោយពាក្យថា na uppādo paññāyati ជាដើម។ ព្រោះថា ធម៌ដែលឈ្មោះថា អសង្ខតធម៌ តែងប្រាកដឡើងបាន ក៏ដោយសារតែការមិនមាននៃឧប្បាទៈជាដើមនោះឯង។

၉. ပဗ္ဗတရာဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពណ៌នាបព្វតរាជសូត្រ

၄၉. နဝမေ မဟာသာလာတိ မဟာရုက္ခာ. ကုလပတိန္တိ ကုလဇေဋ္ဌကံ. သေလောတိ သိလာမယော. အရညသ္မိန္တိ အဂါမကဋ္ဌာနေ. ဗြဟ္မာတိ မဟန္တော. ဝနေတိ အဋဝိယံ. ဝနပ္ပတီတိ ဝနဇေဋ္ဌကာ. ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာန, မဂ္ဂံ သုဂတိဂါမိနန္တိ သုဂတိဂါမိကမဂ္ဂသင်္ခါတံ ဓမ္မံ စရိတွာ.

៤៩. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា mahāsālā សេចក្តីថា ឈើធំៗ។ ពាក្យថា kulapatiṃ សេចក្តីថា មេគ្រួសារ។ ពាក្យថា selo សេចក្តីថា ភ្នំថ្ម។ ពាក្យថា araññasmiṃ សេចក្តីថា ក្នុងទីមិនមានស្រុក។ ពាក្យថា brahā សេចក្តីថា ធំទូលាយ。 ពាក្យថា vane សេចក្តីថា ក្នុងព្រៃធំ។ ពាក្យថា vanappatī សេចក្តីថា ឈើជាធំក្នុងព្រៃ។ ពាក្យថា idha dhammaṃ caritvāna, maggaṃ sugatigāminaṃ សេចក្តីថា ប្រព្រឹត្តនូវធម៌ ពោលគឺផ្លូវដែលជាគ្រឿងទៅកាន់សុគតិភព។

၁၀. အာတပ္ပကရဏီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពណ៌នាអាតប្បករណីយសូត្រ

၅၀. ဒသမေ အာတပ္ပံ ကရဏီယန္တိ ဝီရိယံ ကာတုံ ယုတ္တံ. အနုပ္ပာဒါယာတိ အနုပ္ပာဒတ္ထာယ, အနုပ္ပာဒံ သာဓေဿာမီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ကတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ပရတောပိ ဧသေဝ နယော. သာရီရိကာနန္တိ သရီရသမ္ဘဝါနံ. ဒုက္ခာနန္တိ ဒုက္ခမာနံ. တိဗ္ဗာနန္တိ ဗဟလာနံ, တာပနဝသေန ဝါ တိဗ္ဗာနံ. ခရာနန္တိ ဖရုသာနံ. ကဋုကာနန္တိ တိခိဏာနံ. အသာတာနန္တိ အမဓုရာနံ. အမနာပါနန္တိ မနံ ဝဍ္ဎေတုံ အသမတ္ထာနံ. ပါဏဟရာနန္တိ ဇီဝိတဟရာနံ. အဓိဝါသနာယာတိ အဓိဝါသနတ္ထာယ သဟနတ္ထာယ ခမနတ္ထာယ.

៥០. ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា ātappaṃ karaṇīyaṃ សេចក្តីថា គួរធ្វើសេចក្តីព្យាយាម។ ពាក្យថា anuppādāya សេចក្តីថា ដើម្បីមិនឲ្យកើតឡើង មានន័យថា គប្បីធ្វើដោយហេតុនេះថា 'អាត្មាអញនឹងញ៉ាំងអកុសលធម៌មិនទាន់កើត មិនឲ្យកើតឡើង'។ ក្នុងពាក្យបន្ទាប់ៗទៅ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា sārīrikānaṃ សេចក្តីថា ដែលកើតឡើងក្នុងកាយ។ ពាក្យថា dukkhānaṃ សេចក្តីថា ដែលនាំមកនូវសេចក្តីទុក្ខ។ ពាក្យថា tibbānaṃ សេចក្តីថា ខ្លាំងក្លា ឬខ្លាំងក្លាដោយអំណាចនៃការដុតកំដៅ។ ពាក្យថា kharānaṃ សេចក្តីថា គ្រើមគ្រាត។ ពាក្យថា kaṭukānaṃ សេចក្តីថា ខ្លាំងក្លា។ ពាក្យថា asātānanti សេចក្តីថា មិនជាទីត្រេកអរ។ ពាក្យថា amanāpānaṃ សេចក្តីថា មិនជាទីគាប់ចិត្ត។ ពាក្យថា pāṇaharānaṃ សេចក្តីថា ដែលនាំទៅនូវជីវិត។ ពាក្យថា adhivāsanāya សេចក្តីថា ដើម្បីអត់ធន់ ដើម្បីទ្រាំទ្រ ដើម្បីអត់សង្កត់។

ဧတ္တကေ [Pg.139] ဌာနေ သတ္ထာ အာဏာပေတွာ အာဏတ္တိံ ပဝတ္တေတွာ ဣဒါနိ သမာဒပေန္တော ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယတောတိ ယဒါ. အာတာပီတိ ဝီရိယဝါ. နိပကောတိ သပ္ပညော. သတောတိ သတိယာ သမန္နာဂတော. ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိစ္ဆေဒပရိဝဋုမကိရိယာယ. ဣမေ စ ပန အာတာပါဒယော တယောပိ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ ကထိတာ.

ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់បង្គាប់ និងចេញព្រះតម្រាស់បង្គាប់ក្នុងទីមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលទ្រង់ចង់ដឹកនាំ ទើបត្រាស់ពាក្យថា yato kho, bhikkhave ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា yato សេចក្តីថា ក្នុងកាលណា។ ពាក្យថា ātāpī សេចក្តីថា អ្នកមានសេចក្តីព្យាយាម។ ពាក្យថា nipako សេចក្តីថា អ្នកមានប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា sato សេចក្តីថា អ្នកប្រកបដោយសតិ។ ពាក្យថា dukkhassa antakiriyāya សេចក្តីថា ដើម្បីធ្វើនូវទីបំផុតនៃវដ្តទុក្ខ ពោលគឺការកំណត់នូវវដ្តៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ទាំង ៣ យ៉ាង មានអាតាបៈជាដើមនេះ ទ្រង់សម្តែងលាយឡំគ្នាក្នុងលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។

၁၁. မဟာစောရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១១. ការពណ៌នាមហាចោរសូត្រ

၅၁. ဧကာဒသမေ မဟာစောရောတိ မဟန္တော ဗလဝစောရော. သန္ဓိန္တိ ဃရသန္ဓိံ. နိလ္လောပန္တိ မဟာဝိလောပံ. ဧကာဂါရိကန္တိ ဧကမေဝ ဂေဟံ ပရိဝါရေတွာ ဝိလုမ္ပနံ. ပရိပန္ထေပိ တိဋ္ဌတီတိ ပန္ထဒူဟနကမ္မံ ကရောတိ. နဒီဝိဒုဂ္ဂန္တိ နဒီနံ ဒုဂ္ဂမဋ္ဌာနံ အန္တရဒီပကံ, ယတ္ထ သက္ကာ ဟောတိ ဒွီဟိပိ တီဟိပိ ဇင်္ဃသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ နိလီယိတုံ. ပဗ္ဗတဝိသမန္တိ ပဗ္ဗတာနံ ဝိသမဋ္ဌာနံ ပဗ္ဗတန္တရံ, ယတ္ထ သက္ကာ ဟောတိ သတ္တဟိ ဝါ အဋ္ဌဟိ ဝါ ဇင်္ဃသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ နိလီယိတုံ. တိဏဂဟနန္တိ တိဏေန ဝဍ္ဎိတွာ သဉ္ဆန္နံ ဒွတ္တိယောဇနဋ္ဌာနံ. ရောဓန္တိ ဃနံ အညမညံ သံသဋ္ဌသာခံ ဧကာဗဒ္ဓံ မဟာဝနသဏ္ဍံ. ပရိယောဓာယ အတ္ထံ ဘဏိဿန္တီတိ ပရိယောဒဟိတွာ တံ တံ ကာရဏံ ပက္ခိပိတွာ အတ္ထံ ကထယိဿန္တိ. တျာဿာတိ တေ အဿ. ပရိယောဓာယ အတ္ထံ ဘဏန္တီတိ ကိသ္မိဉ္စိ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ အာရဒ္ဓေယေဝ ‘‘မာ ဧဝံ အဝစုတ္ထ, မယံ ဧတံ ကုလပရမ္ပရာယ ဇာနာမ, န ဧသ ဧဝရူပံ ကရိဿတီ’’တိ တံ တံ ကာရဏံ ပက္ခိပိတွာ မဟန္တမ္ပိ ဒေါသံ ဟရန္တာ အတ္ထံ ဘဏန္တိ. အထ ဝါ ပရိယောဓာယာတိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာတိပိ အတ္ထော. တေ ဟိ တဿပိ ဒေါသံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အတ္ထံ ဘဏန္တိ. ခတံ ဥပဟတန္တိ ဂုဏခနနေန ခတံ, ဂုဏုပဃာတေန ဥပဟတံ. ဝိသမေန ကာယကမ္မေနာတိ သမ္ပက္ခလနဋ္ဌေန ဝိသမေန ကာယဒွါရိကကမ္မေန. ဝစီမနောကမ္မေသုပိ ဧသေဝ နယော. အန္တဂ္ဂါဟိကာယာတိ ဒသဝတ္ထုကာယ အန္တံ ဂဟေတွာ ဌိတဒိဋ္ဌိယာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

៥១. ក្នុងសូត្រទី១១ ពាក្យថា mahācoro សេចក្តីថា ចោរធំដែលមានកម្លាំងខ្លាំង។ ពាក្យថា sandhiṃ សេចក្តីថា ធ្លាយជញ្ជាំងផ្ទះ។ ពាក្យថា nillopaṃ សេចក្តីថា ការប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងខ្លាំង។ ពាក្យថា ekāgārikaṃ សេចក្តីថា ការឡោមព័ទ្ធប្លន់យកផ្ទះតែមួយខ្នង។ ពាក្យថា paripanthepi tiṭṭhati សេចក្តីថា ធ្វើអំពើប្លន់កណ្តាលផ្លូវ។ ពាក្យថា nadīviduggaṃ សេចក្តីថា ទីដែលទៅបានដោយក្របណ្តោយដងទន្លេ គឺកោះកណ្តាលទឹក ដែលជាទីអាចពួនលាក់ខ្លួនបានជាមួយនឹងពួកពលពីរពាន់ ឬបីពាន់នាក់។ ពាក្យថា pabbatavisamaṃ សេចក្តីថា ទីមិនស្មើគ្នានៃភ្នំ គឺចន្លោះភ្នំ ដែលជាទីអាចពួនលាក់ខ្លួនបានជាមួយនឹងពួកពលប្រាំពីរពាន់ ឬប្រាំបីពាន់នាក់។ ពាក្យថា tiṇagahanaṃ សេចក្តីថា ទីដែលមានស្មៅដុះក្រាស់គ្របដណ្តប់ មានទំហំពីរឬបីយោជន៍។ ពាក្យថា rodhaṃ សេចក្តីថា ព្រៃញឹកស្មុគស្មាញ មានមែកឈើប្រទាក់ក្រឡាគ្នាជាប់តែមួយ ជាដងព្រៃធំ។ ពាក្យថា pariyodhāya atthaṃ bhaṇissanti សេចក្តីថា ពួកគេនឹងនិយាយការពារយកប្រយោជន៍ ដោយលើកយកហេតុផលផ្សេងៗមកការពារ។ ពាក្យថា tyāssa មកពីពាក្យថា te assa។ ពាក្យថា pariyodhāya atthaṃ bhaṇanti សេចក្តីថា កាលបើមាននរណាម្នាក់ចាប់ផ្តើមនិយាយទោសកំហុសអ្វីមួយ ក៏និយាយការពារដោយលើកយកហេតុផលផ្សេងៗមកដោះសារ ដើម្បីជម្រះទោសទោះបីជាទោសធំក៏ដោយ ដូចជាពាក្យថា 'អ្នកទាំងឡាយកុំនិយាយយ៉ាងនេះឡើយ យើងស្គាល់បុគ្គលនេះតាំងពីតំណត្រកូលមកហើយ គេមិនធ្វើអំពើបែបនេះឡើយ'។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា pariyodhāya មានន័យថា បិទបាំង ឬគ្របដណ្តប់ ក៏បាន ព្រោះថា ពួកគេនិយាយការពារយកប្រយោជន៍ ដោយបិទបាំងទោសរបស់ចោរនោះឯង។ ពាក្យថា khataṃ upahataṃ សេចក្តីថា ជីកកកាយដោយការជីកកកាយគុណធម៌ ឈ្មោះថា ខ្ទេចខ្ទីដោយការបំផ្លាញគុណធម៌។ ពាក្យថា visamena kāyakammena សេចក្តីថា ដោយកាយកម្មមិនស្មើ ព្រោះមានន័យថាភ្លាត់ខុស។ ក្នុងវចីកម្មនិងមនោកម្ម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា antaggāhikāya សេចក្តីថា ដោយទិដ្ឋិដែលកាន់យកនូវចំណែកខាងចុង មានវត្ថុ ១០ យ៉ាង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ណាស់។

စူဠဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

ចូឡវគ្គ គឺវគ្គទី៥។

ပဌမပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

ចប់ បឋមបណ្ណាសកៈ។

၂. ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ

២. ទុតិយបណ្ណាសកៈ

(၆) ၁. ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ

(៦) ១. ព្រាហ្មណវគ្គ

၁. ပဌမဒွေဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពណ៌នាសូត្រស្តីពីព្រាហ្មណ៍ពីររូបដំបូង

၅၂. ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂဿ [Pg.140] ပဌမေ ဇိဏ္ဏာတိ ဇရာဇိဏ္ဏာ. ဝုဒ္ဓါတိ ဝယောဝုဒ္ဓါ. မဟလ္လကာတိ ဇာတိမဟလ္လကာ. အဒ္ဓဂတာတိ တယော အဒ္ဓေ အတိက္ကန္တာ. ဝယောအနုပ္ပတ္တာတိ တတိယံ ဝယံ အနုပ္ပတ္တာ. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ ပုတ္တဒါရေ အတ္တနော ဝစနံ အကရောန္တေ ဒိသွာ ‘‘သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ နိယျာနိကမဂ္ဂံ ဂဝေသိဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိံသု. မယမဿု, ဘော ဂေါတမ, ဗြာဟ္မဏာတိ; ဘော ဂေါတမ, မယံ ဗြာဟ္မဏာ န ခတ္တိယာ နာမစ္စာ န ဂဟပတိကာတိ ဗြာဟ္မဏဘာဝံ ဇာနာပေတွာ ဇိဏ္ဏာတိအာဒိမာဟံသု. အကတဘီရုတ္တာဏာတိ အကတဘယပရိတ္တာဏာ. အဝဿယဘူတံ ပတိဋ္ဌာကမ္မံ အမှေဟိ န ကတန္တိ ဒဿေန္တိ. တဂ္ဃာတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော, သမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထေ ဝါ. ဧကန္တေန တုမှေ ဧဝရူပါ, အဟမ္ပိ ခေါ ဧတံ သမ္ပဋိစ္ဆာမီတိ စ ဒဿေတိ. ဥပနီယတီတိ ဥပသံဟရီယတိ. အယံ ဟိ ဇာတိယာ ဇရံ ဥပနီယတိ, ဇရာယ ဗျာဓိံ, ဗျာဓိနာ မရဏံ, မရဏေန ပုန ဇာတိံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပနီယတီ’’တိ.

៥២. ក្នុងសូត្រទី១ នៃព្រាហ្មណវគ្គ ពាក្យថា jiṇṇā សេចក្តីថា គ្រាំគ្រាដោយជរា។ ពាក្យថា vuddhā សេចក្តីថា ចាស់ជរាដោយវ័យ។ ពាក្យថា mahallakā សេចក្តីថា ចាស់ជរាដោយកំណើត។ ពាក្យថា addhagatā សេចក្តីថា កន្លងហួសនូវវ័យទាំង ៣។ ពាក្យថា vayoanuppattā សេចក្តីថា ដល់នូវវ័យទី ៣។ ពាក្យថា yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu សេចក្តីថា ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយឃើញកូននិងប្រពន្ធមិនស្តាប់បង្គាប់ខ្លួន ទើបគិតថា 'យើងនឹងទៅកាន់សំណាក់ព្រះសមណគោតម ដើម្បីស្វែងរកផ្លូវជាគ្រឿងនាំចេញចាកទុក្ខ' ហើយក៏ចូលទៅគាល់។ ពាក្យថា mayamassu, bho gotama, brāhmaṇā សេចក្តីថា 'បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំទាំងឡាយជាព្រាហ្មណ៍ មិនមែនជាក្សត្រ មិនមែនជាអាមាត្យ មិនមែនជាគហបតីឡើយ' កាលធ្វើឲ្យទ្រង់ជ្រាបនូវភាពជាព្រាហ្មណ៍របស់ខ្លួនយ៉ាងនេះហើយ ទើបក្រាបបង្គំទូលពាក្យមានថា jiṇṇā ជាដើម។ ពាក្យថា akatabhīruttāṇā សេចក្តីថា មិនបានធ្វើនូវការការពារភ័យ។ ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយបង្ហាញសេចក្តីនេះថា 'បុណ្យកុសលដែលជាទីពឹង ជាទីបង្អែក ពួកយើងខ្ញុំមិនបានធ្វើឡើយ'។ ពាក្យថា taggha ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងន័យថា 'ពិតប្រាកដ' ឬក្នុងន័យ 'ទទួលស្គាល់' បង្ហាញសេចក្តីថា 'អ្នកទាំងឡាយពិតជាមានសភាពយ៉ាងនេះមែន សូម្បីតែតថាគតក៏ទទួលស្គាល់នូវពាក្យនោះដែរ'។ ពាក្យថា upanīyati សេចក្តីថា នាំចូលទៅជិត។ ព្រោះថា សត្វលោកនេះ តែងត្រូវបានជាតិ នាំទៅរកជរា ជរានាំទៅរកព្យាធិ ព្យាធិនាំទៅរកមរណៈ មរណៈនាំទៅរកជាតិជាថ្មីម្តងទៀត។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា 'upanīyati'។

ဣဒါနိ ယသ္မာ တေ ဗြာဟ္မဏာ မဟလ္လကတ္တာ ပဗ္ဗဇိတွာပိ ဝတ္တံ ပူရေတုံ န သက္ခိဿန္တိ, တသ္မာ နေ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေန္တော ဘဂဝါ ယောဓ ကာယေန သံယမောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကာယေန သံယမောတိ ကာယဒွါရေန သံဝရော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. တံ တဿ ပေတဿာတိ တံ ပုညံ တဿ ပရလောကံ ဂတဿ တာယနဋ္ဌေန တာဏံ, နိလီယနဋ္ဌေန လေဏံ, ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဒီပေါ, အဝဿယနဋ္ဌေန သရဏံ, ဥတ္တမဂတိဝသေန ပရာယဏဉ္စ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဂါထာ ဥတ္တာနတ္ထာယေဝ. ဧဝံ တေ ဗြာဟ္မဏာ တထာဂတေန ပဉ္စသု သီလေသု သမာဒပိတာ ယာဝဇီဝံ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခိတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိံသု.

ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយនោះមានវ័យចាស់ជរាហើយ សូម្បីបួសក៏មិនអាចបំពេញវត្តបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងឱ្យព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយនោះតាំងនៅក្នុងសីល ៥ ទើបត្រាស់ព្រះគាថាមានដើមថា «យោធ កាយេន សំយមោ»។ ក្នុងព្រះគាថានោះ បទថា «កាយេន សំយមោ» សេចក្តីថា ការសង្រួមតាមទ្វារកាយ។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ បទថា «តំ តស្ស បេតស្ស» សេចក្តីថា បុណ្យនោះ រមែងជាគ្រឿងការពារ (តាណំ) របស់សត្វនោះដែលទៅកាន់បរលោកហើយ ដោយអត្ថថាជាគ្រឿងរក្សា, ជាទីពួន (លេណំ) ដោយអត្ថថាជាទីលាក់ខ្លួន, ជាកោះ (ទីបំ) ដោយអត្ថថាជាទីតាំង, ជាទីរលឹក (សរណំ) ដោយអត្ថថាជាទីបង្អែក និងជាទីប្រព្រឹត្តទៅក្នុងខាងមុខ (បរាយណំ) ដោយអំណាចនៃគតិដ៏ឧត្តម។ គាថាទាំងឡាយ មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ យ៉ាងនេះ ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយនោះ ដែលព្រះតថាគតទ្រង់ណែនាំឱ្យសមាទានក្នុងសីល ៥ ហើយ បានរក្សាសីល ៥ អស់មួយជីវិត ហើយបានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។

၂. ဒုတိယဒွေဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. សេចក្តីពន្យល់ទុតិយទ្វេព្រាហ្មណសូត្រ

၅၃. ဒုတိယေ [Pg.141] ဘာဇနန္တိ ယံကိဉ္စိ ဘဏ္ဍကံ. သေသံ ပဌမေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៥៣. ក្នុងសូត្រទីពីរ បទថា «ភាជនំ» សេចក្តីថា ទ្រព្យសម្បត្តិណាមួយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គប្បីជ្រាបដោយន័យដែលបានពោលហើយក្នុងសូត្រទីមួយនោះឯង។

၃. အညတရဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. សេចក្តីពន្យល់អញ្ញតរព្រាហ្មណសូត្រ

၅၄. တတိယေ သမ္မောဒနီယန္တိ သမ္မောဒဇနနိံ. သာရဏီယန္တိ သရိတဗ္ဗယုတ္တကံ. ဝီတိသာရေတွာတိ ပရိယောသာပေတွာ. ကိတ္တာဝတာတိ ကိတ္တကေန. သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော ဟောတီတိ သာမံ ပဿိတဗ္ဗော ဟောတိ. အကာလိကောတိ န ကာလန္တရေ ဖလဒါယကော. ဧဟိပဿိကောတိ ‘‘ဧဟိ ပဿာ’’တိ ဧဝံ ဒဿေတုံ သက္ကာတိ အာဂမနီယပဋိပဒံ ပုစ္ဆတိ. ဩပနေယျိကောတိ အတ္တနော စိတ္တံ ဥပနေတဗ္ဗော. ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ သာမံယေဝ ဇာနိတဗ္ဗော. ဝိညူဟီတိ ပဏ္ဍိတေဟိ. ပရိယာဒိန္နစိတ္တောတိ အာဒိန္နဂဟိတပရာမဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ. စေတေတီတိ စိန္တေတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဗြာဟ္မဏေန လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ပုစ္ဆိတော, သတ္ထာရာပိ သောယေဝ ကထိတော. သော ဟိ သာမံ ပဿိတဗ္ဗတ္တာ သန္ဒိဋ္ဌိကော နာမာတိ.

៥៤. ក្នុងសូត្រទីបី បទថា «សម្មោទនីយំ» សេចក្តីថា ដែលញ៉ាំងសេចក្តីរីករាយឱ្យកើតឡើង។ បទថា «សារណីយំ» សេចក្តីថា ដែលគួររលឹកនឹកដល់។ បទថា «វីតិសារេត្វា» សេចក្តីថា ឱ្យចប់សព្វគ្រប់ហើយ។ បទថា «កិត្តាវតា» សេចក្តីថា ដោយហេតុប៉ុន្មាន។ បទថា «សន្ទិដ្ឋិកោ ធម្មោ ហោតិ» សេចក្តីថា ជាធម៌ដែលគប្បីឃើញដោយខ្លួនឯង។ បទថា «អកាលិកោ» សេចក្តីថា មិនមែនជាធម៌ឱ្យផលក្នុងកាលដទៃ (គឺឱ្យផលភ្លាមៗ)។ បទថា «ឯហិបស្សិកោ» សេចក្តីថា អាចបង្ហាញយ៉ាងនេះថា «ចូរមកមើលចុះ» ព្រាហ្មណ៍សួរដេញដោលនូវបដិបទាជាគ្រឿងសម្រេច។ បទថា «ឱបនយ្យិកោ» សេចក្តីថា គប្បីបង្អោនចិត្តរបស់ខ្លួនចូលទៅ។ បទថា «បច្ចត្តំ វេទិតព្វោ» សេចក្តីថា គប្បីដឹងដោយខ្លួនឯងពិតៗ។ បទថា «វិញ្ញូហិ» សេចក្តីថា ដោយអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ (មានព្រះអរិយបុគ្គលជាដើម)។ បទថា «បរិយាទិន្នចិត្តោ» សេចក្តីថា មានចិត្តដែលត្រូវកាន់យក ស្ទាបអង្អែល និងប្រកាន់ខុសហើយ។ បទថា «ចេតេតិ» សេចក្តីថា គិត។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងសូត្រទីបីនេះ ព្រាហ្មណ៍បានសួរនូវលោកុត្តរមគ្គ ហើយព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវលោកុត្តរមគ្គនោះឯង។ ពិតណាស់ លោកុត្តរមគ្គនោះ ឈ្មោះថា សន្ទិដ្ឋិកៈ ព្រោះជាធម៌ដែលគប្បីឃើញដោយខ្លួនឯង។

၄. ပရိဗ္ဗာဇကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. សេចក្តីពន្យល់បរិព្វាជកសូត្រ

၅၅. စတုတ္ထေ ဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကောတိ ဗြာဟ္မဏဇာတိကော ပရိဗ္ဗာဇကော, န ခတ္တိယာဒိဇာတိကော. အတ္တတ္ထမ္ပီတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကံ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ အတ္တနော အတ္ထံ.

៥៥. ក្នុងសូត្រទីបួន បទថា «ព្រាហ្មណបរិព្វាជកោ» សេចក្តីថា បរិព្វាជកដែលមានជាតិជាព្រាហ្មណ៍ មិនមែនមានជាតិជាក្សត្រជាដើមឡើយ។ បទថា «អត្តត្ថម្បិ» សេចក្តីថា នូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួន ដែលជាប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក លាយឡំដោយលោកិយ និងលោកុត្តរៈ។

၅. နိဗ္ဗုတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. សេចក្តីពន្យល់និព្វុតសូត្រ

၅၆. ပဉ္စမေ အကာလိကန္တိ န ကာလန္တရေ ပတ္တဗ္ဗံ. ဩပနေယျိကန္တိ ပဋိပတ္တိယာ ဥပဂန္တဗ္ဗံ.

៥៦. ក្នុងសូត្រទីប្រាំ បទថា «អកាលិកំ» សេចក្តីថា មិនមែនជាធម៌ដែលគប្បីសម្រេចក្នុងកាលដទៃ (គឺសម្រេចបានភ្លាមៗ)។ បទថា «ឱបនយ្យិកំ» សេចក្តីថា ជាធម៌ដែលគប្បីចូលទៅដល់ដោយការប្រតិបត្តិ។

၆. ပလောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. សេចក្តីពន្យល់បលោកសូត្រ

၅၇. ဆဋ္ဌေ အာစရိယပါစရိယာနန္တိ အာစရိယာနဉ္စေဝ အာစရိယာစရိယာနဉ္စ. အဝီစိ မညေ ဖုဋော အဟောသီတိ ယထာ အဝီစိ မဟာနိရယော နိရန္တရဖုဋော နေရယိကသတ္တေဟိ ပရိပုဏ္ဏော, မနုဿေဟိ ဧဝံ ပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ. ကုက္ကုဋသံပါတိကာတိ ဧကဂါမဿ ဆဒနပိဋ္ဌိတော ဥပ္ပတိတွာ ဣတရဂါမဿ [Pg.142] ဆဒနပိဋ္ဌေ ပတနသင်္ခါတော ကုက္ကုဋသံပါတော ဧတာသု အတ္ထီတိ ကုက္ကုဋသံပါတိကာ. ကုက္ကုဋသံပါဒိကာတိပိ ပါဌော, ဂါမန္တရတော ဂါမန္တရံ ကုက္ကုဋာနံ ပဒသာ ဂမနသင်္ခါတော ကုက္ကုဋသံပါဒေါ ဧတာသု အတ္ထီတိ အတ္ထော. ဥဘယမ္ပေတံ ဃနနိဝါသတံယေဝ ဒီပေတိ. အဓမ္မရာဂရတ္တာတိ ရာဂေါ နာမ ဧကန္တေနေဝ အဓမ္မော, အတ္တနော ပရိက္ခာရေသု ပန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော န အဓမ္မရာဂေါတိ အဓိပ္ပေတော, ပရပရိက္ခာရေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ အဓမ္မရာဂေါတိ. ဝိသမလောဘာဘိဘူတာတိ လောဘဿ သမကာလော နာမ နတ္ထိ, ဧကန္တံ ဝိသမောဝ ဧသ. အတ္တနာ ပရိဂ္ဂဟိတဝတ္ထုမှိ ပန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သမလောဘော နာမ, ပရပရိဂ္ဂဟိတဝတ္ထုမှိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ ဝိသမောတိ အဓိပ္ပေတော. မိစ္ဆာဓမ္မပရေတာတိ အဝတ္ထုပဋိသေဝနသင်္ခါတေန မိစ္ဆာဓမ္မေန သမန္နာဂတာ. ဒေဝေါ န သမ္မာ ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆတီတိ ဝဿိတဗ္ဗယုတ္တေ ကာလေ ဝဿံ န ဝဿတိ. ဒုဗ္ဘိက္ခန္တိ ဒုလ္လဘဘိက္ခံ. ဒုဿဿန္တိ ဝိဝိဓသဿာနံ အသမ္ပဇ္ဇနေန ဒုဿဿံ. သေတဋ္ဌိကန္တိ သဿေ သမ္ပဇ္ဇမာနေ ပါဏကာ ပတန္တိ, တေဟိ ဒဋ္ဌတ္တာ နိက္ခန္တနိက္ခန္တာနိ သာလိသီသာနိ သေတဝဏ္ဏာနိ ဟောန္တိ နိဿာရာနိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သေတဋ္ဌိက’’န္တိ. သလာကာဝုတ္တန္တိ ဝပိတံ ဝပိတံ သဿံ သလာကာမတ္တမေဝ သမ္ပဇ္ဇတိ, ဖလံ န ဒေတီတိ အတ္ထော. ယက္ခာတိ ယက္ခာဓိပတိနော. ဝါဠေ အမနုဿေ ဩဿဇ္ဇန္တီတိ စဏ္ဍယက္ခေ မနုဿပထေ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ, တေ လဒ္ဓေါကာသာ မဟာဇနံ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေန္တိ.

៥៧. ក្នុងសូត្រទីប្រាំមួយ បទថា «អាចរិយបាចរិយានំ» សេចក្តីថា របស់អាចារ្យទាំងឡាយជាដើមផង និងរបស់អាចារ្យនៃអាចារ្យទាំងឡាយផង។ បទថា «អវីចិ មញ្ញេ ផុដោ អហោសិ» សេចក្តីថា មហានរកឈ្មោះអវីចិ ពេញណែនក្តៅគគុកដោយសត្វនរកទាំងឡាយយ៉ាងណា យ៉ាងនោះដែរ ស្រុកភូមិក៏ពេញប្រៀបទៅដោយមនុស្សទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ។ បទថា «កុក្កុដសំបានិកា» សេចក្តីថា ក្នុងស្រុក និគម និងរាជធានីទាំងឡាយនោះ មានការហើរទៅធ្លាក់ចុះនៃមាន់ទាំងឡាយ ពោលគឺការហើរចេញពីដំបូលផ្ទះនៃស្រុកមួយ ទៅធ្លាក់ចុះលើដំបូលផ្ទះនៃស្រុកមួយទៀត ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា កុក្កុដសំបានិកា។ សូម្បីតែបទបាឋថា «កុក្កុដសំបាទិកា» ក៏មាន សេចក្តីថា ក្នុងស្រុកទាំងឡាយនោះ មានការដើរទៅនៃមាន់ទាំងឡាយ ពោលគឺការដើរដោយជើងពីស្រុកមួយទៅកាន់ស្រុកមួយទៀត។ បទទាំងពីរនោះ រមែងបង្ហាញនូវភាពជាទីប្រជុំកុះករនៃផ្ទះទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «អធម្មរាគរត្តា» សេចក្តីថា តាមពិតទៅ រាគៈ ឈ្មោះថាជាអធម៌ដោយចំណែកមួយពិតៗ ក៏ប៉ុន្តែ រាគៈដែលកើតឡើងក្នុងបរិក្ខាររបស់ខ្លួន មិនមានបំណងសំដៅយកថាជាអធម្មរាគៈឡើយ សំដៅយកតែរាគៈដែលកើតឡើងក្នុងបរិក្ខាររបស់បុគ្គលដទៃប៉ុណ្ណោះថាជាអធម្មរាគៈ។ បទថា «វិសមលោភាភិភូតា» សេចក្តីថា ឈ្មោះថាកាលដ៏ស្មើគ្នារបស់លោភៈមិនមានឡើយ លោភៈនេះជាសភាពមិនស្មើគ្នាដោយចំណែកមួយពិតៗ ក៏ប៉ុន្តែ លោភៈដែលកើតឡើងក្នុងវត្ថុដែលខ្លួនកាន់កាប់ហើយ ឈ្មោះថាសមលោភៈ សំដៅយកតែលោភៈដែលកើតឡើងក្នុងវត្ថុដែលអ្នកដទៃកាន់កាប់ហើយប៉ុណ្ណោះថាជាវិសមលោភៈ។ បទថា «មិច្ឆាធម្មបរេតា» សេចក្តីថា ប្រកបព្រមដោយមិច្ឆាធម៌ ពោលគឺការសេពនូវវត្ថុមិនគួរ។ បទថា «ទេវោ ន សម្មា ធារំ អនុប្បវេច្ឆតិ» សេចក្តីថា ភ្លៀងមិនបង្អុរចុះក្នុងកាលដែលគួរនឹងបង្អុរចុះ។ បទថា «ទុព្ភិក្ខំ» សេចក្តីថា មានភិក្ខាដែលរកបានដោយកម្រ។ បទថា «ទុស្សស្សំ» សេចក្តីថា មានស្រូវមិនល្អ ព្រោះការមិនសម្រេចផលនៃស្រូវទាំងឡាយផ្សេងៗ។ បទថា «សេតដ្ឋិកំ» សេចក្តីថា កាលបើស្រូវសម្រេចផលហើយ សត្វល្អិតទាំងឡាយរមែងធ្លាក់ចុះ ព្រោះភាពជាសត្វល្អិតខាំស៊ីហើយ កួរស្រូវសាលីទាំងឡាយដែលចេញមកហើយៗ ក៏មានពណ៌ស គ្មានគ្រាប់ឡើយ សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា «សេតដ្ឋិកំ»។ បទថា «សលាកាវុត្តំ» សេចក្តីថា ស្រូវដែលព្រោះហើយៗ រមែងសម្រេចផលត្រឹមតែជាដើមស្គមដូចជាឈើចាក់ធ្មេញប៉ុណ្ណោះ មិនឱ្យផលឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «យក្ខា» សេចក្តីថា យក្សជាធំទាំងឡាយ។ បទថា «វាឡេ អមនុស្សេ ឱស្សជ្ជន្តិ» សេចក្តីថា រមែងលែងនូវយក្សទាំងឡាយដ៏សាហាវទៅកាន់ផ្លូវមនុស្ស យក្សទាំងឡាយនោះកាលបើបានឱកាសហើយ រមែងធ្វើមហាជនឱ្យដល់នូវការអស់ទៅនៃជីវិត។

၇. ဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. សេចក្តីពន្យល់វច្ឆគោត្តសូត្រ

၅၈. သတ္တမေ မဟပ္ဖလန္တိ မဟာဝိပါကံ. ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရောန္တီတိ ဧတ္ထ ဓမ္မော နာမ ကထိတကထာ, အနုဓမ္မော နာမ ကထိတဿ ပဋိကထနံ. သဟဓမ္မိကောတိ သကာရဏော သဟေတုကော. ဝါဒါနုပါတောတိ ဝါဒဿ အနုပါတော, အနုပတနံ ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. ဂါရယှံ ဌာနန္တိ ဂရဟိတဗ္ဗယုတ္တံ ကာရဏံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘောတာ ဂေါတမေန ဝုတ္တာ သကာရဏာ ဝါဒပ္ပဝတ္တိ ကိဉ္စိပိ ဂါရယှံ ကာရဏံ န အာဂစ္ဆတီတိ. အထ ဝါ တေဟိ ပရေဟိ ဝုတ္တာ သကာရဏာ ဝါဒပ္ပဝတ္တိ ကိဉ္စိ ဂါရယှံ ကာရဏံ န အာဂစ္ဆတီတိ ပုစ္ဆတိ.

៥៨. ក្នុងសូត្រទីប្រាំពីរ បទថា «មហប្ផលំ» សេចក្តីថា មានវិបាកធំ។ ក្នុងបទថា «ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោន្តិ» នេះ ដែលឈ្មោះថា ធម៌ គឺព្រះវាចាដែលព្រះគោតមដ៏មានអាយុត្រាស់សម្តែងហើយ ដែលឈ្មោះថា អនុធម៌ គឺការសម្តែងតាមនូវព្រះវាចាដែលព្រះគោតមដ៏មានអាយុត្រាស់សម្តែងហើយនោះ។ បទថា «សហធម្មិកោ» សេចក្តីថា ប្រកបដោយហេតុ ប្រកបដោយបច្ច័យ។ បទថា «វាទានុបាតោ» សេចក្តីថា ការប្រព្រឹត្តទៅតាមក្រោយនៃវាទៈ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «គារយ្ហំ ឋានំ» សេចក្តីថា ហេតុដែលគួរតិះដៀល។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅនេះ៖ ការប្រព្រឹត្តទៅនៃវាទៈដែលប្រកបដោយហេតុ ដែលព្រះគោតមដ៏មានអាយុពោលហើយ មិនដល់នូវហេតុដែលគួរតិះដៀលណាមួយឡើយ។ មួយម៉្យាងទៀត ព្រាហ្មណ៍សួរថា ការប្រព្រឹត្តទៅនៃវាទៈដែលប្រកបដោយហេតុ ដែលបុគ្គលដទៃទាំងនោះពោលហើយ មិនដល់នូវហេតុដែលគួរតិះដៀលណាមួយឡើយឬ?

အန္တရာယကရော [Pg.143] ဟောတီတိ အန္တရာယံ ဝိနာသံ ကိစ္ဆလာဘကံ ဝိလောမကံ ကရောတိ. ပါရိပန္ထိကောတိ ပန္ထဒူဟနစောရော. ခတော စ ဟောတီတိ ဂုဏခနနေန ခတော ဟောတိ. ဥပဟတောတိ ဂုဏုပဃာတေနေဝ ဥပဟတော.

បទថា «អន្តរាយករោ ហោតិ» សេចក្តីថា រមែងធ្វើនូវអន្តរាយ សេចក្តីវិនាស ការបានដោយលំបាក និងសេចក្តីផ្ទុយគ្នា។ បទថា «បារិបន្ឋិកោ» សេចក្តីថា ចោរអ្នកប្លន់តាមផ្លូវ。 បទថា «ខតោ ច ហោតិ» សេចក្តីថា ជាអ្នកត្រូវជីកកកាយហើយ ដោយការជីកកកាយនូវគុណ។ បទថា «ឧបហតោ» សេចក្តីថា ជាអ្នកត្រូវកម្ទេចហើយ ដោយការកម្ទេចនូវគុណប៉ុណ្ណោះ។

စန္ဒနိကာယာတိ အသုစိကလလကူပေ. ဩလိဂလ္လေတိ နိဒ္ဓမနကလလေ. သော စာတိ သော သီလဝါတိ ဝုတ္တခီဏာသဝေါ. သီလက္ခန္ဓေနာတိ သီလရာသိနာ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ဝုစ္စတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ, တံ အသေက္ခဿ ပဝတ္တတ္တာ အသေက္ခန္တိ ဝုတ္တံ. ဣတရာနိ သိက္ခာပရိယောသာနပ္ပတ္တတာယ သယမ္ပိ အသေက္ခာနေဝ. တာနိ စ ပန လောကုတ္တရာနိ, ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ လောကိယံ.

បទថា «ចន្ទនិកាយ» សេចក្តីថា ក្នុងរណ្តៅភក់ដែលពេញដោយលាមក។ បទថា «ឱលិគល្លេ» សេចក្តីថា ក្នុងភក់ដែលហូរចេញពីលូ។ បទថា «សោ ច» សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពដែលបានពោលហើយនោះ ជាអ្នកមានសីល (សីលវា)។ បទថា «សីលក្ខន្ធេន» សេចក្តីថា ដោយគំនរនៃសីល។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ទាំងឡាយ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ មួយវិញទៀត ក្នុងទីនេះ វិមុត្តិញាណទស្សនៈ លោកហៅថា បច្ចវេក្ខណញាណ វិមុត្តិញាណទស្សនៈនោះ លោកហៅថា «អសេក្ខំ» ព្រោះកើតឡើងដល់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល។ ចំណែកឯធម៌ដទៃទៀត (មានសីលក្ខន្ធជាដើម) សូម្បីតែខ្លួនឯង ក៏ជាអសេក្ខធម៌ពិតៗ ព្រោះដល់នូវការចប់សព្វគ្រប់នៃសិក្ខា។ ក៏ប៉ុន្តែ ធម៌ទាំងនោះ (មានសីលក្ខន្ធជាដើម) ជាលោកុត្តរធម៌ ចំណែកឯបច្ចវេក្ខណញាណ ជាលោកិយធម៌។

ရောဟိဏီသူတိ ရတ္တဝဏ္ဏာသု. သရူပါသူတိ အတ္တနော ဝစ္ဆကေဟိ သမာနရူပါသု. ပါရေဝတာသူတိ ကပေါတဝဏ္ဏာသု. ဒန္တောတိ နိဗ္ဗိသေဝနော. ပုင်္ဂဝေါတိ ဥသဘော. ဓောရယှောတိ ဓုရဝါဟော. ကလျာဏဇဝနိက္ကမောတိ ကလျာဏေန ဥဇုနာ ဇဝေန ဂန္တာ. နာဿ ဝဏ္ဏံ ပရိက္ခရေတိ အဿ ဂေါဏဿ သရီရဝဏ္ဏံ န ဥပပရိက္ခန္တိ, ဓုရဝဟနကမ္မမေဝ ပန ဥပပရိက္ခန္တိ. ယသ္မိံ ကသ္မိဉ္စိ ဇာတိယေတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကုလဇာတေ. ယာသု ကာသုစိ ဧတာသူတိ ဧတာသု ခတ္တိယာဒိပ္ပဘေဒါသု ယာသု ကာသုစိ ဇာတီသု.

បទថា «រោហិណីសុ» សេចក្តីថា ក្នុងមេគោទាំងឡាយដែលមានពណ៌ក្រហម។ បទថា «សរូបាសុ» សេចក្តីថា ក្នុងមេគោទាំងឡាយដែលមានពណ៌ដូចគ្នានឹងកូនរបស់ខ្លួន។ បទថា «បារេវតាសុ» សេចក្តីថា ក្នុងមេគោទាំងឡាយដែលមានពណ៌ដូចសត្វព្រាប។ បទថា «ទន្តោ» សេចក្តីថា ដែលទូន្មានហើយ (មិនមានសេចក្តីទាស់ទែង)។ បទថា «បុង្គវោ» សេចក្តីថា គោឧសភៈ។ បទថា «ធោរយ្ហោ» សេចក្តីថា គោអ្នកនាំទៅនូវនឹម (អ្នកទ្រទ្រង់នូវធុរៈ)។ បទថា «កល្យាណជវនិក្កមោ» សេចក្តីថា អ្នកទៅដោយល្បឿនដ៏ត្រង់និងល្អ។ បទថា «នាសស វណ្ណំ បរិក្ខរេ» សេចក្តីថា មនុស្សទាំងឡាយរមែងមិនពិចារណានូវពណ៌សម្បុរកាយរបស់គោនោះឡើយ ក៏ប៉ុន្តែ រមែងពិចារណាតែការងារគឺការនាំទៅនូវនឹមប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «យស្មិំ កស្មិញ្ចិ ជាតិយេ» សេចក្តីថា ក្នុងត្រកូលណាមួយដែលកើតហើយ។ បទថា «យាសុ កាសុចិ ឯតាសុ» សេចក្តីថា ក្នុងជាតិទាំងឡាយនោះ គឺក្នុងជាតិណាមួយមានក្សត្រជាដើម។

ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီတိ ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလေန သမန္နာဂတော, ပရိပုဏ္ဏဘာဝေန ယုတ္တောတိ အတ္ထော. ခီဏာသဝေါ ဟိ သကလဗြဟ္မစာရီ နာမ ဟောတိ. တေနေတံ ဝုတ္တံ. ပန္နဘာရောတိ ဩရောပိတဘာရော, ခန္ဓဘာရံ ကိလေသဘာရံ ကာမဂုဏဘာရဉ္စ ဩရောပေတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော. ကတကိစ္စောတိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ကိစ္စံ ကတွာ ဌိတော. ပါရဂူ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗဓမ္မာ ဝုစ္စန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒွါဒသာယတနာနိ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော, တေသံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ အဘိညာပါရံ, ပရိညာပါရံ, ပဟာနပါရံ, ဘာဝနာပါရံ, သစ္ဆိကိရိယာပါရံ, သမာပတ္တိပါရဉ္စာတိ ဆဗ္ဗိဓံ ပါရံ ဂတတ္တာ ပါရဂူ. အနုပါဒါယာတိ အဂ္ဂဟေတွာ. နိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသသန္တာပရဟိတော. ဝိရဇေတိ ရာဂဒေါသမောဟရဇရဟိတေ.

បទថា «ព្រហ្មចរិយស្ស កេវលី» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបព្រមដោយព្រហ្មចរិយៈទាំងស្រុង គឺប្រកបដោយភាពពេញបរិបូណ៌ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពិតណាស់ ព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថាជាអ្នកមានព្រហ្មចរិយៈទាំងស្រុង ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលពាក្យនេះ។ បទថា «បន្នភារោ» សេចក្តីថា មានភារៈដាក់ចុះហើយ គឺដាក់ចុះនូវភារៈគឺខន្ធ ភារៈគឺកិលេស និងភារៈគឺកាមគុណ ហើយស្ថិតនៅ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «Katakiccoti» សេចក្តីថា ធ្វើកិច្ច ១៦ យ៉ាងដោយមគ្គទាំង ៤ ហើយស្ថិតនៅ។ ក្នុងបទថា «បារគូ សព្វធម្មានំ» នេះ ពាក្យថា សព្វធម៌ លោកសំដៅយកខន្ធ ៥ អាយតនៈ ១២ និងធាតុ ១៨ ឈ្មោះថា បារគូ ព្រោះទៅដល់ត្រើយ ៦ ប្រការនៃសព្វធម៌ទាំងនោះ គឺត្រើយគឺអភិញ្ញា ត្រើយគឺបរិញ្ញា ត្រើយគឺបហានៈ ត្រើយគឺភាវនា ត្រើយគឺសច្ឆិករិយា និងត្រើយគឺសមាបត្តិ។ បទថា «អនុបាទាយ» សេចក្តីថា មិនប្រកាន់មាំហើយ។ បទថា «និព្វុតោ» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រាសចាកសេចក្តីក្តៅក្រហាយគឺកិលេស។ បទថា «វិរជេ» សេចក្តីថា ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលប្រាសចាកធូលីគឺរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ។

အဝိဇာနန္တာတိ [Pg.144] ခေတ္တံ အဇာနန္တာ. ဒုမ္မေဓာတိ နိပ္ပညာ. အဿုတာဝိနောတိ ခေတ္တဝိနိစ္ဆယသဝနေန ရဟိတာ. ဗဟိဒ္ဓါတိ ဣမမှာ သာသနာ ဗဟိဒ္ဓါ. န ဟိ သန္တေ ဥပါသရေတိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓခီဏာသဝေ ဥတ္တမပုရိသေ န ဥပသင်္ကမန္တိ. ဓီရသမ္မတေတိ ပဏ္ဍိတေဟိ သမ္မတေ သမ္ဘာဝိတေ. မူလဇာတာ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဣမိနာ သောတာပန္နဿ သဒ္ဓံ ဒဿေတိ. ကုလေ ဝါ ဣဓ ဇာယရေတိ ဣဓ ဝါ မနုဿလောကေ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဝေဿကုလေ ဇာယန္တိ. အယမေဝ ဟိ တိဝိဓာ ကုလသမ္ပတ္တိ နာမ. အနုပုဗ္ဗေန နိဗ္ဗာနံ, အဓိဂစ္ဆန္တီတိ သီလသမာဓိပညာတိ ဣမေ ဂုဏေ ပူရေတွာ အနုက္ကမေန နိဗ္ဗာနံ အဓိဂစ္ဆန္တီတိ.

បទថា «អវិជានន្តា» សេចក្តីថា មិនស្គាល់ស្រែ (គឺបុគ្គលជាអនវជ្ជៈ)។ បទថា «ទុម្មេធា» សេចក្តីថា អ្នកមិនមានប្រាជ្ញា។ បទថា «អស្សុតាវិទោ» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រាសចាកការស្តាប់នូវការវិនិច្ឆ័យរឿងស្រែ។ បទថា «ពហិទ្ធា» សេចក្តីថា ខាងក្រៅចាកសាសនានេះ។ បទថា «ន ហិ សន្តេ ឧបាសរេ» សេចក្តីថា រមែងមិនចូលទៅជិតនូវបុរសដ៏ឧត្តមទាំងឡាយ មានព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះខីណាស្រពជាដើម។ បទថា «ធីរសម្មតេ» សេចក្តីថា ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយសន្មតនិងសរសើរហើយ។ ដោយបទថា «មូលជាតា បតិដ្ឋិតា» នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវសទ្ធារបស់ព្រះសោតាបន្នបុគ្គល។ បទថា «កុលេ វា ឥធ ជាយរេ» សេចក្តីថា រមែងកើតក្នុងត្រកូលក្សត្រ ព្រាហ្មណ៍ និងវេស្សៈ ក្នុងមនុស្សលោកនេះ។ ពិតណាស់ ត្រកូលសម្បត្តិ ៣ ប្រការនេះឯង ឈ្មោះថាត្រកូលសម្បត្តិ។ បទថា «អនុបុព្វេន និព្វានំ អធិគច្ឆន្តិ» សេចក្តីថា កាលបើបានបំពេញគុណទាំងឡាយនេះ គឺសីល សមាធិ និងបញ្ញាហើយ រមែងសម្រេចនូវព្រះនិព្វានដោយលំដាប់។

၈. တိကဏ္ဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. សេចក្តីពន្យល់តិកណ្ណសូត្រ

၅၉. အဋ္ဌမေ တိကဏ္ဏောတိ တဿ နာမံ. ဥပသင်္ကမီတိ ‘‘သမဏော ကိရ ဂေါတမော ပဏ္ဍိတော, ဂစ္ဆိဿာမိ တဿ သန္တိက’’န္တိ စိန္တေတွာ ဘုတ္တပါတရာသော မဟာဇနပရိဝုတော ဥပသင်္ကမိ. ဘဂဝတော သမ္မုခါတိ ဒသဗလဿ ပုရတော နိသီဒိတွာ. ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ကသ္မာ ဘာသတိ? သော ကိရ ဣတော ပုဗ္ဗေ တထာဂတဿ သန္တိကံ အဂတပုဗ္ဗော. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ ဒုရာသဒါ, မယိ ပဌမတရံ အကထေန္တေ ကထေယျ ဝါ န ဝါ. သစေ န ကထေဿတိ, အထ မံ သမာဂမဋ္ဌာနေ ကထေန္တံ ဧဝံ ဝက္ခန္တိ ‘တွံ ဣဓ ကသ္မာ ကထေသိ, ယေန တေ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝစနမတ္တမ္ပိ န လဒ္ဓ’န္တိ. တသ္မာ ‘ဧဝံ မေ အယံ ဂရဟာ မုစ္စိဿတီ’’’တိ မညမာနော ဘာသတိ. ကိဉ္စာပိ ဗြာဟ္မဏာနံ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, တထာဂတဿ ပန ဉာဏံ ဃဋ္ဋေဿာမီတိ အဓိပ္ပာယေနေဝ ဘာသတိ. ဧဝမ္ပိ တေဝိဇ္ဇာ ဗြာဟ္မဏာတိ တေဝိဇ္ဇကဗြာဟ္မဏာ ဧဝံပဏ္ဍိတာ ဧဝံဓီရာ ဧဝံဗျတ္တာ ဧဝံဗဟုဿုတာ ဧဝံဝါဒိနော, ဧဝံသမ္မတာတိ အတ္ထော. ဣတိပီတိ ဣမိနာ တေသံ ပဏ္ဍိတာဒိအာကာရပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတိ. ဧတ္တကေန ကာရဏေန ပဏ္ဍိတာ…ပေ… ဧတ္တကေန ကာရဏေန သမ္မတာတိ အယဉှိ ဧတ္ထ အတ္ထော.

៥៩. ក្នុងសូត្រទីប្រាំបី បទថា «តិកណ្ណោ» គឺឈ្មោះរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ។ បទថា «ឧបសង្កមិ» សេចក្តីថា ព្រាហ្មណ៍នោះគិតថា «ឮថា ព្រះសមណគោតមជាអ្នកប្រាជ្ញ យើងនឹងទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះអង្គ» លុះបរិភោគអាហារពេលព្រឹកហើយ មានមហាជនចោមរោម ក៏បានចូលទៅជិត។ បទថា «ភគវតោ សម្មុខា» សេចក្តីថា អង្គុយនៅចំពោះព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រកបដោយទសពលញាណ។ ក្នុងបទថា «វណ្ណំ ភាសតិ» នេះ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាពោលសរសើរគុណ? ឮថា ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះតិកណ្ណៈនោះ ពីមុនមកមិនដែលមកកាន់សំណាក់របស់ព្រះតថាគតឡើយ។ លំដាប់នោះ ព្រាហ្មណ៍នោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ដែលឈ្មោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ជាបុគ្គលដែលគេចូលទៅជិតបានដោយកម្រ កាលបើយើងមិនពោលជាមុនសិនទេ ព្រះអង្គគប្បីត្រាស់ក្តី ឬមិនត្រាស់ក្តី ប្រសិនបើព្រះអង្គមិនត្រាស់ទេ លំដាប់នោះ ពួកមនុស្សនឹងនិយាយដាក់យើងក្នុងទីប្រជុំកាលដែលយើងកំពុងនិយាយថា "ហេតុអ្វីបានជាអ្នកនិយាយក្នុងទីនេះ ព្រោះហេតុតែអ្នកទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះសមណគោតមហើយ សូម្បីតែពាក្យសម្តីបន្តិចបន្តួចក៏មិនបានឡើយ" ព្រោះហេតុនោះ កាលបើមានយ៉ាងនេះ យើងនឹងរួចផុតពីការតិះដៀលនេះ» កាលសម្គាល់យ៉ាងនេះ ទើបពោលសរសើរ។ ទោះបីពោលសរសើរគុណរបស់ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ ពោលដោយបំណងយ៉ាងនេះឯងថា «យើងនឹងសាកល្បងនូវព្រះញាណរបស់ព្រះតថាគត»។ បទថា «ឯវម្ពិ តេវិជ្ជា ព្រាហ្មណា» សេចក្តីថា ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយអ្នកមានវិជ្ជាបី ជាអ្នកប្រាជ្ញយ៉ាងនេះ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាស្មារតីយ៉ាងនេះ ជាអ្នកឈ្លាសវៃយ៉ាងនេះ ជាពហុស្សូតយ៉ាងនេះ ជាអ្នកមានវាទៈយ៉ាងនេះ និងជាអ្នកដែលគេសន្មតយ៉ាងនេះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ដោយបទថា «ឥតិបិ» នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវការកំណត់អាការៈមានភាពជាអ្នកប្រាជ្ញជាដើមរបស់ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយនោះ។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ព្រោះហេតុត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ទើបជាអ្នកប្រាជ្ញ...ល... ព្រោះហេតុត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ទើបជាអ្នកដែលគេសន្មតហើយ។

ယထာ ကထံ ပန ဗြာဟ္မဏာတိ ဧတ္ထ ယထာတိ ကာရဏဝစနံ, ကထံ ပနာတိ ပုစ္ဆာဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကထံ ပန, ဗြာဟ္မဏ, ဗြာဟ္မဏာ တေဝိဇ္ဇံ [Pg.145] ပညာပေန္တိ. ယထာ ဧဝံ သက္ကာ ဟောတိ ဇာနိတုံ, တံ ကာရဏံ ဝဒေဟီတိ. တံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဇာနနဋ္ဌာနေယေဝ မံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပုစ္ဆိ, နော အဇာနနဋ္ဌာနေ’’တိ အတ္တမနော ဟုတွာ ဣဓ, ဘော ဂေါတမာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥဘတောတိ ဒွီဟိပိ ပက္ခေဟိ. မာတိတော စ ပိတိတော စာတိ ယဿ မာတာ ဗြာဟ္မဏီ, မာတု မာတာ ဗြာဟ္မဏီ, တဿာပိ မာတာ ဗြာဟ္မဏီ. ပိတာ ဗြာဟ္မဏော, ပိတု ပိတာ ဗြာဟ္မဏော, တဿာပိ ပိတာ ဗြာဟ္မဏော, သော ဥဘတော သုဇာတော မာတိတော စ ပိတိတော စ. သံသုဒ္ဓဂဟဏိကောတိ ယဿ သံသုဒ္ဓါ မာတု ဂဟဏီ, ကုစ္ဆီတိ အတ္ထော. ‘‘သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ’’တိ ပန ဧတ္ထ ကမ္မဇတေဇောဓာတု ဂဟဏီတိ ဝုစ္စတိ.

ក្នុងបទថា Yathā kathaṃ pana brāhmaṇā នេះ សព្ទថា yathā គឺជាពាក្យពោលសំដៅដល់ហេតុ (kāraṇavacana)។ សព្ទថា kathaṃ pana គឺជាពាក្យសួរ (pucchāvacana)។ សេចក្តីអធិប្បាយនេះ មានន័យថា៖ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ពួកព្រាហ្មណ៍តែងបញ្ញត្តនូវវិជ្ជាបី ដោយរបៀបណា? ចូរអ្នកពោលនូវហេតុនោះ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យអាចដឹងនូវការបញ្ញត្តវិជ្ជាបីនោះបាន។ ព្រាហ្មណ៍ (ឈ្មោះតិកណ្ណៈ) លុះបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ (attamano hutvā) គិតថា "ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សួរយើងក្នុងឋានៈដែលដឹងតែប៉ុណ្ណោះ មិនមែនសួរក្នុងឋានៈដែលមិនដឹងឡើយ" ទើបពោលពាក្យផ្តើមថា idha, bho gotama ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា ubhato សំដៅយកចំណែកទាំងពីរ (គឺខាងមាតានិងខាងបិតា)។ បទថា mātito ca pitito ca សេចក្តីថា៖ មាតារបស់ព្រាហ្មណ៍ណាជាព្រាហ្មណី មាតារបស់មាតាក៏ជាព្រាហ្មណី មាតារបស់យាយនោះសោតក៏ជាព្រាហ្មណី។ បិតាជាព្រាហ្មណ៍ បិតារបស់បិតាក៏ជាព្រាហ្មណ៍ បិតារបស់តានោះសោតក៏ជាព្រាហ្មណ៍ ព្រាហ្មណ៍នោះឈ្មោះថាជាអ្នកមានកំណើតល្អ (sujāto) ពីចំណែកទាំងពីរ គឺទាំងខាងមាតានិងខាងបិតា។ បទថា Saṃsuddhagahaṇiko សេចក្តីថា ព្រាហ្មណ៍ណាមានគភ៌ (gahaṇī) គឺផ្ទៃ (kucchi) នៃមាតាស្អាតល្អ (មិនច្រឡំដោយបុរសដទៃ)។ ប៉ុន្តែក្នុងបទថា “Samavepākiniyā gahaṇiyā” នេះ កម្មជតេជោធាតុ (ធាតុភ្លើងកើតអំពីកម្ម) លោកហៅថា គហណី (gahaṇī - ភ្លើងរំលាយអាហារ)។

ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါတိ ဧတ္ထ ပိတု ပိတာ ပိတာမဟော, ပိတာမဟဿ ယုဂံ ပိတာမဟယုဂံ. ယုဂန္တိ အာယုပ္ပမာဏံ ဝုစ္စတိ. အဘိလာပမတ္တမေဝ စေတံ, အတ္ထတော ပန ပိတာမဟောယေဝ ပိတာမဟယုဂံ. တတော ဥဒ္ဓံ သဗ္ဗေပိ ပုဗ္ဗပုရိသာ ပိတာမဟဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတာ. ဧဝံ ယာဝ သတ္တမော ပုရိသော, တာဝ သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော, အထ ဝါ အက္ခိတ္တော အနုပက္ကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေနာတိ ဒဿေတိ. အက္ခိတ္တောတိ ‘‘အပနေထ ဧတံ, ကိံ ဣမိနာ’’တိ ဧဝံ အက္ခိတ္တော အနဝက္ခိတ္တော. အနုပက္ကုဋ္ဌောတိ န ဥပက္ကုဋ္ဌော, န အက္ကောသံ ဝါ နိန္ဒံ ဝါ ပတ္တပုဗ္ဗော. ကေန ကာရဏေနာတိ? ဇာတိဝါဒေန. ‘‘ဣတိပိ ဟီနဇာတိကော ဧသော’’တိ ဧဝရူပေန ဝစနေနာတိ အတ္ထော.

ក្នុងបទថា Yāva sattamā pitāmahayugā នេះ បិតារបស់បិតា ឈ្មោះថា ជីតា (pitāmaho)។ យុគៈរបស់ជីតា ឈ្មោះថា ពិតាមហយុគៈ (pitāmahayuga)។ ពាក្យថា យុគៈ (yuga) នេះ លោកសំដៅយកកំណត់អាយុ (āyuppamāṇa)។ ពាក្យនេះគ្រាន់តែជាពាក្យហៅ (abhilāpamatta) ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែដោយអត្ថ ជីតានោះឯង ឈ្មោះថា ពិតាមហយុគៈ។ ខាងលើអំពីជីតានោះទៅ ពួកបុព្វបុរសទាំងអស់ លោកក៏សង្គ្រោះចូលដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា ជីតា (pitāmaha) នេះឯង។ យ៉ាងនេះ គឺដរាបដល់បុរសជាគម្រប់ ៧ ឈ្មោះថាជាអ្នកមានផ្ទៃមាតាស្អាតល្អ ឬមួយទៀត ទ្រង់បង្ហាញថា ជាអ្នកដែលគេមិនបានច្រានចោល មិនបានតិះដៀល ដោយការលើកយកជាតិមកនិយាយ (jātivāda)។ បទថា Akkhitto សេចក្តីថា មិនត្រូវបានគេច្រានចោល ឬមើលងាយយ៉ាងនេះថា "ចូរនាំយកបុគ្គលនេះចេញទៅ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយបុគ្គលនេះ"។ បទថា Anupakkuṭṭho សេចក្តីថា មិនត្រូវបានគេតិះដៀល គឺមិនដែលធ្លាប់ដល់នូវការជេរប្រទេច ឬការនិន្ទាឡើយ។ ដោយហេតុអ្វី? ដោយការលើកយកជាតិមកនិយាយ។ សេចក្តីថា មិនដែលត្រូវគេជេរប្រទេច ឬនិន្ទាដោយពាក្យមានសភាពយ៉ាងនេះថា "បុគ្គលនេះមានជាតិថោកទាប សូម្បីដោយហេតុនេះ" ឡើយ។

အဇ္ဈာယကောတိ ဣဒံ ‘‘န ဒါနိမေ ဈာယန္တိ, န ဒါနိမေ ဈာယန္တီတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, အဇ္ဈာယကာ အဇ္ဈာယကာတေဝ တတိယံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၃၂) ဧဝံ ပဌမကပ္ပိကကာလေ ဈာနဝိရဟိတာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဂရဟဝစနံ ဥပ္ပန္နံ. ဣဒါနိ ပန တံ အဇ္ဈာယတီတိ အဇ္ဈာယကော, မန္တေ ပရိဝတ္တေတီတိ ဣမိနာ အတ္ထေန ပသံသာဝစနံ ကတွာ ဝေါဟရန္တိ. မန္တေ ဓာရေတီတိ မန္တဓရော.

បទថា Ajjhāyako នេះ មានពាក្យពោលតិះដៀលដល់ពួកព្រាហ្មណ៍ដែលសូន្យចាកឈានក្នុងកាលដើមកប្បកើតឡើងយ៉ាងនេះថា "ម្នាលវាសេដ្ឋៈ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ជនទាំងឡាយនេះមិនតម្កល់ចិត្តសញ្ជឹងគិតឡើយ មិនតម្កល់ចិត្តសញ្ជឹងគិតឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបអក្សរទីបី (គឺ យ - ya) កើតឡើងចំពោះពួកជនទាំងនោះថា អជ្ឈាយកៈ អជ្ឈាយកៈ (អ្នកសូត្រធម៌)"។ ប៉ុន្តែក្នុងកាលឥឡូវនេះ ពួកព្រាហ្មណ៍តែងសូត្ររៀន (ajjhāyati) ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា អជ្ឈាយកៈ (អ្នកសូត្ររៀន) គឺតែងស្វាធ្យាយនូវមន្តទាំងឡាយ លោកធ្វើពាក្យនេះឲ្យជាពាក្យសរសើរដោយអត្ថនេះ ទើបហៅយ៉ាងនេះ។ ព្រាហ្មណ៍ណាទ្រទ្រង់មន្តទាំងឡាយ ព្រាហ្មណ៍នោះឈ្មោះថា មន្តធរៈ (អ្នកទ្រទ្រង់មន្ត)។

တိဏ္ဏံ ဝေဒါနန္တိ ဣရုဗ္ဗေဒယဇုဗ္ဗေဒသာမဗ္ဗေဒါနံ. ဩဋ္ဌပဟတကရဏဝသေန ပါရံ ဂတောတိ ပါရဂူ. သဟ နိဃဏ္ဍုနာ စ ကေဋုဘေန စ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ. နိဃဏ္ဍူတိ နာမနိဃဏ္ဍုရုက္ခာဒီနံ ဝေဝစနပကာသကသတ္ထံ. ကေဋုဘန္တိ ကိရိယာကပ္ပဝိကပ္ပော ကဝီနံ ဥပကာရာယ သတ္ထံ. သဟ အက္ခရပ္ပဘေဒေန [Pg.146] သာက္ခရပ္ပဘေဒါနံ. အက္ခရပ္ပဘေဒေါတိ သိက္ခာ စ နိရုတ္တိ စ. ဣတိဟာသပဉ္စမာနန္တိ အာထဗ္ဗဏဝေဒံ စတုတ္ထံ ကတွာ ဣတိဟ အာသ, ဣတိဟ အာသာတိ ဤဒိသဝစနပဋိသံယုတ္တော ပုရာဏကထာသင်္ခါတော ခတ္တဝိဇ္ဇာသင်္ခါတော ဝါ ဣတိဟာသော ပဉ္စမော ဧတေသန္တိ ဣတိဟာသပဉ္စမာ. တေသံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ဝေဒါနံ.

បទថា Tiṇṇaṃ vedānaṃ សំដៅយកគម្ពីរវេទទាំងបី គឺឥរុព្វេទ យជុព្វេទ និងសាមវេទ។ បទថា Pāragū សេចក្តីថា ជាអ្នកដល់នូវត្រើយ (គឺរៀនចប់ចុងចប់ដើម) ដោយអំណាចនៃការប៉ះទង្គិចនៃបបូរមាត់និងករណៈ (ការបញ្ចេញសំឡេង)។ បទថា Sanighaṇḍukeṭubhānaṃ សេចក្តីថា ព្រមទាំងគម្ពីរនិឃណ្ឌុ និងគម្ពីរគេដុភៈ។ គម្ពីរឈ្មោះ និឃណ្ឌុ (nighaṇḍu) គឺក្បួនតម្រាដែលសម្តែងនូវពាក្យវេវចនៈ (ពាក្យមានន័យដូចគ្នា) នៃឈ្មោះដើមឈើជាដើម។ គម្ពីរឈ្មោះ គេដុភៈ (keṭubha) គឺក្បួនតម្រាដែលជាឧបការៈដល់ពួកកវី សម្រាប់ត្រិះរិះរៀបចំកិច្ចការផ្សេងៗ។ បទថា Sākkharappabhedānaṃ សេចក្តីថា ព្រមទាំងគម្ពីរអក្ខរប្បភេទ។ គម្ពីរអក្ខរប្បភេទ (akkharappabheda) គឺគម្ពីរសិក្ខា និងគម្ពីរនិរុត្តិ។ បទថា Itihāsapañcamānaṃ សេចក្តីថា ធ្វើនូវគម្ពីរអាថព្វណវេទជាគម្រប់បួន ហើយមានគម្ពីរឥតិហាសៈ (ក្បួនប្រវត្តិសាស្ត្រ) ដែលប្រកបដោយពាក្យពោលយ៉ាងនេះថា "រឿងនេះបានមានមកយ៉ាងនេះ រឿងនេះបានមានមកយ៉ាងនេះ" ដែលរាប់ថាជាពាក្យបុរាណ ឬហៅថាខត្តវិជ្ជា (វិជ្ជាសម្រាប់ក្សត្រ) ជាគម្រប់ប្រាំនៃវេទទាំងឡាយនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា មានគម្ពីរឥតិហាសៈជាគម្រប់ប្រាំ។ នៃវេទទាំងឡាយដែលមានគម្ពីរឥតិហាសៈជាគម្រប់ប្រាំនោះ។

ပဒံ တဒဝသေသဉ္စ ဗျာကရဏံ အဓီယတိ ဝေဒေတိ စာတိ ပဒကော ဝေယျာကရဏော. လောကာယတံ ဝုစ္စတိ ဝိတဏ္ဍဝါဒသတ္ထံ. မဟာပုရိသလက္ခဏန္တိ မဟာပုရိသာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ လက္ခဏဒီပကံ ဒွါဒသသဟဿဂန္ထပမာဏံ သတ္ထံ, ယတ္ထ သောဠသသဟဿဂါထာပဒပရိမာဏာ ဗုဒ္ဓမန္တာ နာမ အဟေသုံ, ယေသံ ဝသေန ‘‘ဣမိနာ လက္ခဏေန သမန္နာဂတာ ဗုဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ, ဣမိနာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ, ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အသီတိ မဟာသာဝကာ, ဗုဒ္ဓမာတာ, ဗုဒ္ဓပိတာ, အဂ္ဂုပဋ္ဌာကာ, အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ’’တိ အယံ ဝိသေသော ဉာယတိ. အနဝယောတိ ဣမေသု လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု အနူနော ပရိပူရကာရီ, အဝယော န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဝယော နာမ ယော တာနိ အတ္ထတော စ ဂန္ထတော စ သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ. အထ ဝါ အနဝယောတိ အနု အဝယော, သန္ဓိဝသေန ဥကာရလောပေါ. အနု အဝယော ပရိပုဏ္ဏသိပ္ပောတိ အတ္ထော.

បុគ្គលណា រមែងរៀន និងដឹងនូវបទ (pada) និងគម្ពីរវ្យាករណ៍ដែលសេសសល់ពីបទនោះ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា បទកៈ (អ្នកឈ្លាសវៃក្នុងបទ) និងវេយ្យាករណៈ (អ្នកឈ្លាសវៃក្នុងវ្យាករណ៍)។ គម្ពីរលោកាយតៈ (lokāyata) លោកហៅថា គម្ពីរវិតណ្ឌវាទ (vitaṇḍavādasattha - ក្បួនតស៊ូមតិ)។ បទថា Mahāpurisalakkhaṇaṃ គឺក្បួនតម្រាដែលសម្តែងនូវលក្ខណៈរបស់មហាបុរសទាំងឡាយ មានព្រះពុទ្ធជាដើម មានប្រមាណគន្ថៈ ១២,០០០ ដែលក្នុងក្បួននោះ មានពុទ្ធមន្តទាំងឡាយ មានប្រមាណ ១៦,០០០ គាថាបាទ ដែលជាគ្រឿងធ្វើឲ្យគេដឹងនូវសេចក្តីប្លែកគ្នា (visesa) យ៉ាងនេះថា "ជនទាំងឡាយដែលប្រកបដោយលក្ខណៈនេះ ឈ្មោះថា ព្រះពុទ្ធ, ប្រកបដោយលក្ខណៈនេះ ឈ្មោះថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអគ្គសាវ័កទាំងពីរ, ព្រះមហាសាវ័ក ៨០ អង្គ, ព្រះពុទ្ធមាតា, ព្រះពុទ្ធបិតា, ព្រះអគ្គឧបដ្ឋាក, ព្រះអគ្គឧបដ្ឋាយិកា, ព្រះរាជាចក្រពត្តិ"។ បទថា Anavayo សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនខ្វះខាត គឺធ្វើឲ្យបរិបូណ៌ក្នុងគម្ពីរលោកាយតៈ និងគម្ពីរមហាបុរសលក្ខណៈទាំងនេះ មិនមែនជាអ្នកទន់ខ្សោយ (avayo) ឡើយ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ បុគ្គលឈ្មោះថា អវយៈ (avayo) គឺបុគ្គលដែលមិនអាចទ្រទ្រង់នូវគម្ពីរទាំងនោះបាន ទាំងដោយអត្ថទាំងដោយគន្ថៈ។ មួយវិញទៀត បទថា anavayo នេះ មកពីបទថា anu និង avayo ដោយមានការលុបស្រៈ ឧ (u) ដោយអំណាចសន្ធិ។ បទថា anu avayo មានន័យថា ជាអ្នកមានសិល្បសាស្ត្រដ៏បរិបូណ៌ មិនខ្វះខាតឡើយ។

တေန ဟီတိ ဣဒံ ဘဂဝါ နံ အာယာစန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒါနိဿ ပဉှံ ကထေတုံ ကာလော’’တိ ဉတွာ အာဟ. တဿတ္ထော – ယသ္မာ မံ အာယာစသိ, တသ္မာ သုဏာဟီတိ. ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၇၀) ဝိတ္ထာရိတမေဝ. ဣဓ ပနေတံ တိဿန္နံ ဝိဇ္ဇာနံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဒွိန္နံ ဝိဇ္ဇာနံ အနုပဒဝဏ္ဏနာ စေဝ ဘာဝနာနယော စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၀၂ အာဒယော) ဝိတ္ထာရိတောဝ.

ពាក្យថា Tena hi នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញព្រាហ្មណ៍នោះកំពុងអារាធនា (សូមអង្វរ) ហើយទ្រង់ជ្រាបថា "ឥឡូវនេះ ជាកាលគួរដើម្បីដោះស្រាយប្រស្នាដល់ព្រាហ្មណ៍នោះហើយ" ទើបត្រាស់ពោលទៅ។ អត្ថនៃពាក្យនោះថា "ព្រោះហេតុតែអ្នកអារាធនាតថាគត ហេតុនោះ ចូរអ្នកស្តាប់ចុះ"។ ពាក្យមានជាដើមថា Vivicceva kāmehi ខ្ញុំ (ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ) បានពិស្តាររួចហើយក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ។ ប៉ុន្តែក្នុងអដ្ឋកថានេះ គួរដឹងថា ព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវបុព្វភាគបដិបទា (ការប្រតិបត្តិក្នុងចំណែកខាងដើម) នៃវិជ្ជាទាំងបី។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ការពន្យល់សេចក្តីនៃបទតាមលំដាប់ និងវិធីចម្រើន (bhāvanānaya) នៃវិជ្ជាពីរខាងដើម ខ្ញុំបានពិស្តាររួចហើយក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ។

ပဌမာ ဝိဇ္ဇာတိ ပဌမံ ဥပ္ပန္နာတိ ပဌမာ, ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ. ကိံ ဝိဒိတံ ကရောတိ? ပုဗ္ဗေနိဝါသံ. အဝိဇ္ဇာတိ တဿေဝ ပုဗ္ဗေနိဝါသဿ အဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန တပ္ပဋိစ္ဆာဒကော မောဟော ဝုစ္စတိ. တမောတိ သွေဝ မောဟော ပဋိစ္ဆာဒကဋ္ဌေန တမောတိ ဝုစ္စတိ. အာလောကောတိ သာယေဝ ဝိဇ္ဇာ ဩဘာသကရဏဋ္ဌေန အာလောကောတိ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ စ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာတိ အယံ အတ္ထော[Pg.147]. သေသံ ပသံသာဝစနံ. ယောဇနာ ပနေတ္ထ အယမဿ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာ, အထဿ အဓိဂတဝိဇ္ဇဿ အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာ ဝိနဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ. ဣတရသ္မိမ္ပိ ပဒဒွယေ ဧသေဝ နယော. ယထာ တန္တိ ဧတ္ထ ယထာတိ ဩပမ္မံ, တန္တိ နိပါတမတ္တံ. သတိယာ အဝိပ္ပဝါသေန အပ္ပမတ္တဿ. ဝီရိယာတာပေန အာတာပိနော. ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတာယ ပဟိတတ္တဿ. ပေသိတတ္တဿာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော အဝိဇ္ဇာ ဝိဟညေယျ, ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. တမော ဝိဟညေယျ, အာလောကော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ တဿ အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာ, ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ. တမော ဝိဟတော, အာလောကော ဥပ္ပန္နော. ဧတဿ တေန ပဓာနာနုယောဂဿ အနုရူပမေဝ ဖလံ လဒ္ဓန္တိ.

បទថា Paṭhamā vijjā សេចក្តីថា វិជ្ជាដែលកើតឡើងមុនគេ ឈ្មោះថា បឋមវិជ្ជា (paṭhamā) ឈ្មោះថា វិជ្ជា (vijjā) ព្រោះអត្ថថាធ្វើឲ្យដឹងច្បាស់ (viditakaraṇa)។ ធ្វើអ្វីឲ្យដឹងច្បាស់? គឺធ្វើបុព្វេនិវាស (ការធ្លាប់រស់នៅពីមុន) ឲ្យដឹងច្បាស់។ បទថា Avijjā សំដៅយកមោហៈដែលបិទបាំងនូវបុព្វេនិវាសនោះឯង ព្រោះអត្ថថាមិនធ្វើឲ្យដឹងច្បាស់នូវបុព្វេនិវាសនោះ។ បទថា Tamo សំដៅយកមោហៈនោះឯង ព្រោះអត្ថថាបិទបាំង ទើបហៅថា ងងឹត (tamo)។ បទថា Āloko សំដៅយកវិជ្ជានោះឯង ព្រោះអត្ថថាធ្វើនូវពន្លឺ ទើបហៅថា ពន្លឺ (āloko)។ ក្នុងបទទាំងនេះ បទថា vijjā adhigatā នេះជាអត្ថ (សេចក្តីសំខាន់)។ បទដែលសេសសល់ជាពាក្យសរសើរ។ ការសម្រួលបទ (yojanā) ក្នុងទីនេះមានសេចក្តីថា វិជ្ជានេះ បុគ្គលនេះបានសម្រេចហើយ លំដាប់នោះ អវិជ្ជារបស់បុគ្គលអ្នកបានសម្រេចវិជ្ជានោះ ក៏ត្រូវកម្ចាត់បង់ គឺវិនាសទៅហើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះវិជ្ជាកើតឡើងហើយ។ សូម្បីក្នុងបទទាំងពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដូចគ្នា។ ក្នុងបទថា yathā taṃ នេះ បទថា yathā គឺឧបមា បទថា taṃ គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ។ បទថា appamattassa សេចក្តីថា របស់បុគ្គលអ្នកមិនប្រមាថ ដោយការមិនប្រាសចាកសតិ។ បទថា ātāpino សេចក្តីថា របស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស (vīriyātāpa)។ បទថា pahitattassa សេចក្តីថា របស់បុគ្គលអ្នកមានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន (pesitatta) ព្រោះភាពជាអ្នកមិនអាឡោះអាល័យក្នុងកាយនិងជីវិត។ សេចក្តីអធិប្បាយមានថា កាលបើបុគ្គលអ្នកមិនប្រមាថ មានសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន កំពុងរស់នៅ អវិជ្ជាគប្បីវិនាសទៅយ៉ាងណា វិជ្ជាគប្បីកើតឡើងយ៉ាងណា ងងឹតគប្បីវិនាសទៅយ៉ាងណា ពន្លឺគប្បីកើតឡើងយ៉ាងណា យ៉ាងនោះឯង អវិជ្ជារបស់បុគ្គលនោះក៏វិនាសទៅហើយ វិជ្ជាក៏កើតឡើងហើយ ងងឹតក៏វិនាសទៅហើយ ពន្លឺក៏កើតឡើងហើយ។ គួរដឹងថា ផលដ៏សមគួរដល់ការប្រកបសេចក្តីព្យាយាម (padhānānuyoga) នោះ បុគ្គលនោះបានសម្រេចហើយ។ ចប់ បុព្វេនិវាសកថា។

စုတူပပါတကထာယံ ဝိဇ္ဇာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာတိ သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ក្នុងចុតូបបាតកថា បទថា vijjā សំដៅយកវិជ្ជាគឺទិព្វចក្ខុញ្ញាណ។ បទថា avijjā សំដៅយកអវិជ្ជាដែលបិទបាំងនូវការច្យុតិនិងការចាប់បដិសន្ធិរបស់សត្វទាំងឡាយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។

တတိယဝိဇ္ဇာယ သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေတိ ဝိပဿနာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာသဝါနံ ခယဉာဏာယာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏတ္ထာယ. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဟိ အာသဝဝိနာသနတော အာသဝါနံ ခယောတိ ဝုစ္စတိ, တတြ စေတံ ဉာဏံ တတ္ထ ပရိယာပန္နတ္တာတိ. စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတီတိ ဝိပဿနာစိတ္တံ အဘိနီဟရတိ. သော ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဧဝမာဒီသု ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ, န ဣတော ဘိယျောတိ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခသစ္စံ သရသလက္ခဏပ္ပဋိဝေဓေန ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, တဿ စ ဒုက္ခဿ နိဗ္ဗတ္တိကံ တဏှံ ‘‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ, တဒုဘယမ္ပိ ယံ ဌာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈတိ, တံ တေသံ အပဝတ္တိံ နိဗ္ဗာနံ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ. တဿ စ သမ္ပာပကံ အရိယမဂ္ဂံ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ သရသလက္ခဏပ္ပဋိဝေဓေန ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងតតិយវិជ្ជា បទថា so evaṃ samāhite citte គួរដឹងថាសំដៅយកចិត្តដែលប្រកបដោយចតុត្ថជ្ឈាន ដែលជាគ្រឹះ (pādaka) នៃវិបស្សនា។ បទថា āsavānaṃ khayañāṇāya សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អរហត្តមគ្គញ្ញាណ។ ព្រោះថា អរហត្តមគ្គ លោកហៅថា អាសវក្ខយៈ (ការអស់ទៅនៃអាសវៈ) ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវអាសវៈទាំងឡាយ ហើយញាណនេះរមែងមានក្នុងអរហត្តមគ្គនោះ ព្រោះរាប់បញ្ចូល (pariyāpanna) ក្នុងអរហត្តមគ្គនោះ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។ បទថា cittaṃ abhininnāmeti សេចក្តីថា តែងបង្អោនទៅនូវវិបស្សនាចិត្ត។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាដើមថា so idaṃ dukkhaṃ នេះ សេចក្តីថា ទុក្ខមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ទុក្ខក្រៅពីនេះមិនមានឡើយ បុគ្គលនោះរមែងដឹងច្បាស់ ធ្លុះធ្លាយនូវទុក្ខសច្ចៈទាំងអស់តាមពិត ដោយការចាក់ធ្លុះនូវសភាវលក្ខណៈ (sarasalakkhaṇa) របស់ខ្លួន ហើយដឹងច្បាស់នូវតណ្ហាដែលជាគ្រឿងបង្កើតនូវទុក្ខនោះថា "នេះជាទុក្ខសមុទ័យ" ដឹងច្បាស់នូវព្រះនិព្វានដែលជាទីរលត់ទៅនៃទុក្ខសច្ចៈនិងសមុទ័យសច្ចៈទាំងពីរនោះ កាលបើដល់នូវទីនោះហើយថា "នេះជាទុក្ខនិរោធ" និងដឹងច្បាស់នូវអរិយមគ្គដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងឲ្យដល់នូវព្រះនិព្វាននោះថា "នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា" ដោយការចាក់ធ្លុះនូវសភាវលក្ខណៈរបស់ខ្លួនតាមពិត គប្បីជ្រាបអត្ថយ៉ាងនេះចុះ។

ဧဝံ သရူပတော သစ္စာနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကိလေသဝသေန ပရိယာယတော ဒဿေန္တော ဣမေ အာသဝါတိအာဒိမာဟ. တဿ ဧဝံ ဇာနတော ဧဝံ ပဿတောတိ တဿ ဘိက္ခုနော ဧဝံ ဇာနန္တဿ ဧဝံ ပဿန္တဿ. သဟ ဝိပဿနာယ ကောဋိပ္ပတ္တံ မဂ္ဂံ ကထေသိ. ကာမာသဝါတိ ကာမာသဝတော. ဝိမုစ္စတီတိ ဣမိနာ မဂ္ဂက္ခဏံ ဒဿေတိ. မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, ဖလက္ခဏေ [Pg.148] ဝိမုတ္တံ ဟောတိ. ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏန္တိ ဣမိနာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဒဿေတိ. ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီဟိ တဿ ဘူမိံ. တေန ဟိ ဉာဏေန သော ပစ္စဝေက္ခန္တော ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီနိ ပဇာနာတိ. ကတမာ ပနဿ ဇာတိ ခီဏာ, ကထဉ္စ နံ ပဇာနာတီတိ? န တာဝဿ အတီတာ ဇာတိ ခီဏာ ပုဗ္ဗေဝ ခီဏတ္တာ, န အနာဂတာ, အနာဂတေ ဝါယာမာဘာဝတော, န ပစ္စုပ္ပန္နာ, ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ယာ ပန မဂ္ဂဿ အဘာဝိတတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဧကစတုပဉ္စဝေါကာရဘဝေသု ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓပ္ပဘေဒါ ဇာတိ, သာ မဂ္ဂဿ ဘာဝိတတ္တာ အနုပ္ပာဒဓမ္မတံ အာပဇ္ဇနေန ခီဏာ. တံ သော မဂ္ဂဘာဝနာယ ပဟီနကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကိလေသာဘာဝေ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကမ္မံ အာယတိအပ္ပဋိသန္ဓိကံ ဟောတီတိ ဇာနန္တော ပဇာနာတိ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះទ្រង់បង្ហាញសច្ចៈទាំងឡាយដោយសរូប (ផ្ទាល់ខ្លួន) យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញដោយបរិយាយ ដោយអំណាចនៃកិលេស ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា ime āsavā។ បទថា tassa evaṃ jānato evaṃ passato សេចក្តីថា របស់ភិក្ខុនោះ កាលដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះ។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវមគ្គដែលដល់នូវកំពូល (koṭippatta) ព្រមទាំងវិបស្សនា។ បទថា kāmāsavā គឺចាកកាមាសវៈ។ ដោយបទថា vimuccati នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវមគ្គខណៈ (maggakkhaṇa)។ ព្រោះថា ក្នុងមគ្គខណៈ ចិត្តរមែងរួចផុត (vimuccati) ក្នុងផលខណៈ ឈ្មោះថារួចផុតហើយ (vimutta)។ ដោយបទថា vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវបច្ចវេក្ខណញ្ញាណ (paccavekkhaṇañāṇa)។ ដោយបទទាំងឡាយមានជាដើមថា khīṇā jāti ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវភូមិ (អារម្មណ៍) នៃបច្ចវេក្ខណញ្ញាណនោះ។ ព្រោះថា ព្រះអរហន្តនោះ កាលពិចារណាដោយញាណនោះ រមែងដឹងច្បាស់ថាកំណើតអស់ហើយជាដើម។ សួរថា ចុះជាតិ (កំណើត) របស់ព្រះអរហន្តនោះ តើអស់ទៅដូចម្តេច ហើយលោកដឹងច្បាស់នូវជាតិនោះដោយរបៀបណា? ឆ្លើយថា ជាតិជាអតីតរបស់លោក មិនមែនទើបតែអស់ឡើយ ព្រោះអស់ទៅតាំងពីមុនមកម៉្លេះ ជាតិជាអនាគតក៏មិនមែនអស់ឡើយ ព្រោះមិនមានសេចក្តីព្យាយាមក្នុងអនាគត ជាតិជាបច្ចុប្បន្នក៏មិនមែនអស់ឡើយ ព្រោះកំពុងមានប្រាកដ (ដោយការកើតឡើង ឋិតនៅ និងរលត់ទៅ)។ ប៉ុន្តែ ជាតិណាដែលគប្បីកើតឡើងក្នុងភពមានវោការៈ ១, ៤, ៥ ដែលមានការបែកចែកជាខន្ធ ១, ៤, ៥ ព្រោះតែមិនបានចម្រើនមគ្គ ជាតិពោលនោះ ឈ្មោះថាអស់ទៅហើយ ព្រោះដល់នូវភាពជាធម៌មិនមានការកើតឡើងទៀតជាធម្មតា (anuppādadhammatā) ដោយសារតែបានចម្រើនមគ្គរួចហើយ។ ព្រះអរហន្តនោះ កាលពិចារណានូវកិលេសដែលលះបង់ហើយ ដោយការចម្រើនមគ្គ ដឹងច្បាស់ថាកាលបើកិលេសមិនមានហើយ សូម្បីកម្មដែលកំពុងមានប្រាកដ ក៏ជាកម្មមិនមានបដិសន្ធិតទៅទៀតក្នុងអនាគតឡើយ កាលដឹងយ៉ាងនេះ ទើបឈ្មោះថាដឹងច្បាស់។

ဝုသိတန္တိ ဝုတ္ထံ ပရိဝုတ္ထံ, ကတံ စရိတံ နိဋ္ဌိတန္တိ အတ္ထော. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကေန ဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တ သေက္ခာ ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသန္တိ နာမ, ခီဏာသဝေါ ဝုတ္ထဝါသော. တသ္မာ သော အတ္တနော ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ပဇာနာတိ. ကတံ ကရဏီယန္တိ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဘိသမယဝသေန သောဠသဝိဓမ္ပိ ကိစ္စံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကာဒယော ဟိ တံ ကိစ္စံ ကရောန္တိ, ခီဏာသဝေါ ကတကရဏီယော. တသ္မာ သော အတ္တနော ကရဏီယံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘ကတံ ကရဏီယ’’န္တိ ပဇာနာတိ. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပုန ဣတ္ထဘာဝါယ, ဧဝံ သောဠသဝိဓကိစ္စဘာဝါယ ကိလေသက္ခယာယ ဝါ မဂ္ဂဘာဝနာကိစ္စံ မေ နတ္ထီတိ ပဇာနာတိ. အထ ဝါ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣတ္ထဘာဝတော, ဣမသ္မာ ဧဝံ ပကာရာ ဣဒါနိ ဝတ္တမာနက္ခန္ဓသန္တာနာ အပရံ ခန္ဓသန္တာနံ မယှံ နတ္ထိ, ဣမေ ပန ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ တိဋ္ဌန္တိ ဆိန္နမူလကာ ရုက္ခာ ဝိယ. တေ စရိမကဝိညာဏနိရောဓေန အနုပါဒါနော ဝိယ ဇာတဝေဒေါ နိဗ္ဗာယိဿန္တီတိ ပဇာနာတိ. ဣဓ ဝိဇ္ဇာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာတိ စတုသစ္စပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ពាក្យថា vusitaṃ សេចក្តីថា បាននៅរួចហើយ បាននៅគ្រប់គ្រាន់ហើយ បានធ្វើហើយ បានប្រព្រឹត្តហើយ ដល់នូវការសម្រេចហើយ។ ពាក្យថា brahmacariyaṃ បានដល់ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ (ការប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរគឺអរិយមគ្គ)។ ព្រោះថា ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក ព្រមទាំងកល្យាណបុថុជ្ជន ឈ្មោះថា កំពុងនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយៈ ចំណែកព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថា មានព្រហ្មចរិយៈនៅរួចហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះខីណាស្រពនោះ កាលពិចារណាមើលការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយៈរបស់ខ្លួន ក៏ដឹងច្បាស់ថា «ព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញបាននៅរួចហើយ»។ ពាក្យថា kataṃ karaṇīyaṃ សេចក្តីថា កិច្ចទាំង ១៦ ប្រការ ក្នុងសច្ចៈទាំង ៤ ដោយអំណាចនៃបរិញ្ញា (ការកំណត់ដឹង) បហានៈ (ការលះបង់) សច្ឆិកិរិយៈ (ការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់) និងភាវនា (ការចម្រើន) ដោយមគ្គទាំង ៤ ត្រូវបានសម្រេចហើយ។ ព្រោះថា ពួកកល្យាណបុថុជ្ជនជាដើម តែងធ្វើនូវកិច្ចនោះ ចំណែកព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថា មានកិច្ចធ្វើរួចហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះខីណាស្រពនោះ កាលពិចារណាមើលកិច្ចដែលត្រូវធ្វើរបស់ខ្លួន ក៏ដឹងច្បាស់ថា «កិច្ចដែលត្រូវធ្វើ អាត្មាអញបានធ្វើរួចហើយ»។ ពាក្យថា nāparaṃ itthattāya សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ថា កិច្ចក្នុងការចម្រើនមគ្គ ដើម្បីភាពជាយ៉ាងនេះទៀត គឺដើម្បីភាពជាកិច្ច ១៦ ប្រការយ៉ាងនេះ ឬដើម្បីការអស់ទៅនៃកិលេស មិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា itthattāya សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ថា តំណនៃខន្ធដទៃទៀត ក្រៅពីភាពជាយ៉ាងនេះ គឺក្រៅពីតំណនៃខន្ធដែលកំពុងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងបច្ចុប្បន្នមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ ចំណែកឯបញ្ចក្ខន្ធទាំងនេះ ដែលអាត្មាអញបានកំណត់ដឹងហើយ តែងតាំងនៅ ដូចជាដើមឈើដែលកាត់ឫសគល់អស់ហើយ។ ខន្ធទាំងនោះ នឹងរលត់ទៅ ព្រោះការរលត់ទៅនៃចរិមវិញ្ញាណ (វិញ្ញាណចុងក្រោយគឺចុតិចិត្ត) ដូចជាភ្លើងដែលគ្មានគ្រឿងរងរ៉ាប់ (គ្មានអុស) ដូច្នោះឯង។ ក្នុងសេចក្តីនេះ ពាក្យថា vijjā បានដល់ វិជ្ជាគឺអរហត្តមគ្គញាណ។ ពាក្យថា avijjā បានដល់ អវិជ្ជាដែលបិទបាំងនូវអរិយសច្ចទាំង ៤។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

အနုစ္စာဝစသီလဿာတိ ယဿ သီလံ ကာလေန ဟာယတိ, ကာလေန ဝဍ္ဎတိ, သော ဥစ္စာဝစသီလော နာမ ဟောတိ. ခီဏာသဝဿ ပန သီလံ ဧကန္တဝဍ္ဎိတမေဝ. တသ္မာ သော အနုစ္စာဝစသီလော နာမ ဟောတိ. ဝသီဘူတန္တိ [Pg.149] ဝသိပ္ပတ္တံ. သုသမာဟိတန္တိ သုဋ္ဌု သမာဟိတံ, အာရမ္မဏမှိ သုဋ္ဌပိတံ. ဓီရန္တိ ဓိတိသမ္ပန္နံ. မစ္စုဟာယိနန္တိ မစ္စုံ ဇဟိတွာ ဌိတံ. သဗ္ဗပ္ပဟာယိနန္တိ သဗ္ဗေ ပါပဓမ္မေ ပဇဟိတွာ ဌိတံ. ဗုဒ္ဓန္တိ စတုသစ္စဗုဒ္ဓံ. အန္တိမဒေဟိနန္တိ သဗ္ဗပစ္ဆိမသရီရဓာရိနံ. တံ နမဿန္တိ ဂေါတမန္တိ တံ ဂေါတမဂေါတ္တံ ဗုဒ္ဓသာဝကာ နမဿန္တိ. အထ ဝါ ဂေါတမဗုဒ္ဓဿ သာဝကောပိ ဂေါတမော, တံ ဂေါတမံ ဒေဝမနုဿာ နမဿန္တီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា anuccāvacasīlassa សេចក្តីថា សីលរបស់បុគ្គលណា តែងសាបសូន្យទៅខ្លះក្នុងកាលខ្លះ តែងចម្រើនឡើងខ្លះក្នុងកាលខ្លះ បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា មានសីលខ្ពស់ៗ ទាបៗ (មិនស្មើគ្នា)។ ចំណែកសីលរបស់ព្រះខីណាស្រព តែងចម្រើនឡើងតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះខីណាស្រពនោះ ឈ្មោះថា មានសីលមិនខ្ពស់ៗ ទាបៗ (មានសីលស្មើគ្នា)។ ពាក្យថា vasībhūtaṃ សេចក្តីថា ដល់នូវភាពជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញ។ ពាក្យថា susamāhitaṃ សេចក្តីថា តម្កល់ទុកល្អហើយ គឺតម្កល់ទុកល្អហើយក្នុងអារម្មណ៍។ ពាក្យថា dhīraṃ សេចក្តីថា ប្រកបដោយធិតិ (សេចក្តីខ្ជាប់ខ្ជួន ឬប្រាជ្ញា)។ ពាក្យថា maccuhāyinaṃ សេចក្តីថា ឋិតនៅដោយលះបង់នូវមច្ចុ (សេចក្តីស្លាប់) បានហើយ។ ពាក្យថា sabbappahāyinaṃ សេចក្តីថា ឋិតនៅដោយលះបង់នូវបាបធម៌ទាំងពួងបានហើយ។ ពាក្យថា buddhaṃ សេចក្តីថា ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ច ៤។ ពាក្យថា antimadehinaṃ សេចក្តីថា អ្នកទ្រទ្រង់នូវរាងកាយជាទីបំផុត (រាងកាយចុងក្រោយបង្អស់)។ ពាក្យថា taṃ namassanti gotamā សេចក្តីថា ពួកពុទ្ធសាវក តែងថ្វាយបង្គំនូវព្រះមានព្រះភាគអង្គនោះ ដែលមានគោត្រជាគោតមៈ។ ម៉្យាងទៀត សូម្បីសាវករបស់ព្រះពុទ្ធជាគោតមៈ ក៏ឈ្មោះថា គោតមៈ ដែរ ពួកទេវតានិងមនុស្ស តែងថ្វាយបង្គំនូវព្រះគោតមៈ (សាវក) នោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထက္ခန္ဓပရမ္ပရံ. ယောဝေတီတိ ယော အဝေတိ အဝဂစ္ဆတိ. ယောဝေဒီတိပိ ပါဌော. ယော အဝေဒိ, ဝိဒိတံ ပါကဋံ ကတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော. သဂ္ဂါပါယဉ္စ ပဿတီတိ ဆ ကာမာဝစရေ နဝ ဗြဟ္မလောကေ စတ္တာရော စ အပါယေ ပဿတိ. ဇာတိက္ခယံ ပတ္တောတိ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အဘိညာဝေါသိတောတိ ဇာနိတွာ ကိစ္စဝေါသာနေန ဝေါသိတော. မုနီတိ မောနေယျေန သမန္နာဂတော ခီဏာသဝမုနိ. ဧတာဟီတိ ဟေဋ္ဌာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာဟိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏာဒီဟိ. နာညံ လပိတလာပနန္တိ ယော ပနညော တေဝိဇ္ဇောတိ အညေဟိ လပိတဝစနမတ္တမေဝ လပတိ, တမဟံ တေဝိဇ္ဇောတိ န ဝဒါမိ, အတ္တပစ္စက္ခတော ဉတွာ ပရဿပိ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ကထေန္တမေဝါဟံ တေဝိဇ္ဇောတိ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ကလန္တိ ကောဋ္ဌာသံ. နာဂ္ဃတီတိ န ပါပုဏာတိ. ဣဒါနိ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော ကထာယ ပသန္နော ပသန္နာကာရံ ကရောန္တော အဘိက္ကန္တန္တိအာဒိမာဟ.

ពាក្យថា pubbenivāsaṃ សេចក្តីថា លំដាប់នៃខន្ធដែលធ្លាប់រស់នៅហើយក្នុងកាលមុន។ ពាក្យថា yoveti សេចក្តីថា បុគ្គលណាដឹងច្បាស់ យល់ច្បាស់។ សូម្បីតែបទថា yovedī ក៏ជាបាឋៈដែរ សេចក្តីថា បុគ្គលណាបានដឹងហើយ គឺធ្វើឲ្យប្រាកដច្បាស់លាស់ហើយឋិតនៅ។ ពាក្យថា saggāpāyañca passati សេចក្តីថា តែងមើលឃើញនូវឋានសួគ៌កាមាវចរទាំង ៦ ឋានព្រហ្មទាំង ៩ និងអបាយភូមិទាំង ៤។ ពាក្យថា jātikkhayaṃ patto សេចក្តីថា ដល់នូវព្រះអរហត្ត។ ពាក្យថា abhiññāvosito សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ហើយ ដល់នូវការសម្រេចដោយការចប់កិច្ច។ ពាក្យថា munī បានដល់ ព្រះខីណាស្រពជាមុនី ដែលប្រកបដោយមុនេយ្យធម៌ (ធម៌របស់មុនី)។ ពាក្យថា etāhi សេចក្តីថា ដោយវិជ្ជាទាំងឡាយ មានបុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណជាដើម ដែលបានសម្តែងទុកខាងក្រោមនេះ។ ពាក្យថា nāññaṃ lapitalāpananti សេចក្តីថា ចំណែកឯបុគ្គលដទៃណា គ្រាន់តែនិយាយតាមពាក្យដែលអ្នកដទៃនិយាយទុកថា «ខ្លួនជាអ្នកមានវិជ្ជា ៣» តថាគតមិនហៅបុគ្គលនោះថា ជាអ្នកមានវិជ្ជា ៣ ឡើយ លុះត្រាតែបុគ្គលណាដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់ ហើយអាចសម្តែងប្រាប់នូវវិជ្ជាទាំង ៣ ដល់អ្នកដទៃបាន ទើបតថាគតហៅបុគ្គលនោះថា ជាអ្នកមានវិជ្ជា ៣ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា kalaṃ សេចក្តីថា ចំណែក (ចំណែកមួយភាគ)។ ពាក្យថា nāgghati សេចក្តីថា មិនដល់ (មិនស្មើនឹងចំណែកមួយភាគ)។ ក្នុងពេលនេះ ព្រាហ្មណ៍ជ្រះថ្លានឹងព្រះធម៌ទេសនារបស់ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងធ្វើនូវអាការៈនៃសេចក្តីជ្រះថ្លា ទើបពោលពាក្យថា abhikkantaṃ (គួរឲ្យរីករាយណាស់) ជាដើម។

၉. ဇာဏုဿောဏိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការអធិប្បាយសូត្រឈ្មោះជាណុស្សោណិសូត្រ (ជាណុស្សោណិសូត្រវណ្ណនា)

၆၀. နဝမေ ယဿဿူတိ ယဿ ဘဝေယျုံ. ယညောတိအာဒီသု ယဇိတဗ္ဗောတိ ယညော, ဒေယျဓမ္မဿေတံ နာမံ. သဒ္ဓန္တိ မတကဘတ္တံ. ထာလိပါကောတိ ဝရပုရိသာနံ ဒါတဗ္ဗယုတ္တံ ဘတ္တံ. ဒေယျဓမ္မန္တိ ဝုတ္တာဝသေသံ ယံကိဉ္စိ ဒေယျဓမ္မံ နာမ. တေဝိဇ္ဇေသု ဗြာဟ္မဏေသု ဒါနံ ဒဒေယျာတိ သဗ္ဗမေတံ ဒါနံ တေဝိဇ္ဇေသု ဒဒေယျ, တေဝိဇ္ဇာ ဗြာဟ္မဏာဝ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တာတိ ဒဿေတိ. သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

៦០. ក្នុងសូត្រទី ៩ បទថា yassassu សេចក្តីថា គប្បីមានដល់បុគ្គលណា។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា yañño ជាដើម វត្ថុដែលគេគប្បីបូជា ឈ្មោះថា យ័ញ្ញ នេះជាឈ្មោះនៃទេយ្យធម៌។ ពាក្យថា saddhaṃ បានដល់ ភត្តដែលគេឧទ្ទិសដល់អ្នកស្លាប់ (មតកភត្ត)។ ពាក្យថា thālipāko បានដល់ ភត្តដែលគួរប្រគេនដល់បុគ្គលដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា deyyadhammaṃ បានដល់ ទេយ្យធម៌ណាមួយដែលនៅសល់ពីការរៀបរាប់មកហើយ។ បទថា tevijjesu brāhmaṇesu dānaṃ dadeyya បង្ហាញថា គប្បីថ្វាយទានទាំងអស់នោះដល់ពួកព្រាហ្មណ៍អ្នកចេះដឹងត្រៃវេទ ព្រោះពួកព្រាហ្មណ៍អ្នកចេះដឹងត្រៃវេទប៉ុណ្ណោះ ទើបជាអ្នកសមគួរនឹងទទួលយក នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយខាងក្រោមនោះឯង។

၁၀. သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការអធិប្បាយសូត្រឈ្មោះសង្គារវសូត្រ (សង្គារវសូត្រវណ្ណនា)

၆၁. ဒသမေ သင်္ဂါရဝေါတိ ဧဝံနာမကော ရာဇဂဟနဂရေ ဇိဏ္ဏပဋိသင်္ခရဏကာရကော အာယုတ္တကဗြာဟ္မဏော. ဥပသင်္ကမီတိ ဘုတ္တပါတရာသော ဟုတွာ မဟာဇနပရိဝုတော ဥပသင်္ကမိ. မယမဿူတိ ဧတ္ထ အဿူတိ [Pg.150] နိပါတမတ္တံ, မယံ, ဘော ဂေါတမ, ဗြာဟ္မဏာ နာမာတိ ဣဒမေဝ အတ္ထပဒံ. ယညံ ယဇာမာတိ ဗာဟိရသမယေ သဗ္ဗစတုက္ကေန သဗ္ဗဋ္ဌကေန သဗ္ဗသောဠသကေန သဗ္ဗဒွတ္တိံသာယ သဗ္ဗစတုသဋ္ဌိယာ သဗ္ဗသတေန သဗ္ဗပဉ္စသတေနာတိ စ ဧဝံ ပါဏဃာတပဋိသံယုတ္တော ယညော နာမ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေဝမာဟ. အနေကသာရီရိကန္တိ အနေကသရီရသမ္ဘဝံ. ယဒိဒန္တိ ယာ ဧသာ. ယညာဓိကရဏန္တိ ယဇနကာရဏာ စေဝ ယာဇနကာရဏာ စာတိ အတ္ထော. ဧကသ္မိဉှိ ဗဟူနံ ဒဒန္တေပိ ဒါပေန္တေပိ ဗဟူသုပိ ဗဟူနံ ဒေန္တေသုပိ ဒါပေန္တေသုပိ ပုညပဋိပဒါ အနေကသာရီရိကာ နာမ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တုယှဉ္စ တုယှဉ္စ ယဇာမီတိ ဝဒန္တဿာပိ တွဉ္စ တွဉ္စ ယဇာဟီတိ အာဏာပေန္တဿာပိ စ အနေကသာရီရိကာဝ ဟောတိ. တမ္ပိ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ယဿ ဝါ တဿ ဝါတိ ယသ္မာ ဝါ တသ္မာ ဝါ. ဧကမတ္တာနံ ဒမေတီတိ အတ္တနော ဣန္ဒြိယဒမနဝသေန ဧကံ အတ္တာနမေဝ ဒမေတိ. ဧကမတ္တာနံ သမေတီတိ အတ္တနော ရာဂါဒိသမနဝသေန ဧကံ အတ္တာနမေဝ သမေတိ. ပရိနိဗ္ဗာပေတီတိ ရာဂါဒိပရိနိဗ္ဗာနေနေဝ ပရိနိဗ္ဗာပေတိ. ဧဝမဿာယန္တိ ဧဝံ သန္တေပိ အယံ.

៦១. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា saṅgāravo គឺព្រាហ្មណ៍ម្នាក់មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ជាអ្នកចាត់ចែងការជួសជុលរបស់ចាស់ៗដែលទ្រុឌទ្រោម (ដូចជាក្រោលដំរីជាដើម) ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ។ ពាក្យថា upasaṅkami សេចក្តីថា បន្ទាប់ពីបានបរិភោគអាហារពេលព្រឹករួចហើយ ក៏បានចូលទៅជិត ដោយមានមហាជនចោមរោមជាបរិវារ។ ក្នុងបទថា mayamassu នេះ ម៉ាត់ថា assu គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ បទដែលមានសេចក្តីពិតប្រាកដគឺ mayaṃ, bho gotama, brāhmaṇā nāma (បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពួកយើងឈ្មោះថាជាព្រាហ្មណ៍)។ ពាក្យថា yaññaṃ yajāma សេចក្តីថា ក្នុងលទ្ធិខាងក្រៅព្រះពុទ្ធសាសនា តែងមានការបូជាយ័ញ្ញដែលទាក់ទងនឹងការសម្លាប់សត្វ ដោយពួកសត្វទាំង ៤ ទាំង ៨ ទាំង ១៦ ទាំង ៣២ ទាំង ៦៤ ទាំង ១០០ និងទាំង ៥០០ ជាដើម។ ព្រាហ្មណ៍ពោលសំដៅដល់ការបូជាយ័ញ្ញនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា anekasārīrikaṃ សេចក្តីថា កើតឡើងអំពីសរីរៈជាច្រើន (ទាក់ទងនឹងខ្លួនប្រាណមនុស្សជាច្រើន)។ ពាក្យថា yadidṃ បានដល់ សេចក្តីព្យាយាមណាដែលជាបុណ្យនេះ។ ពាក្យថា yaññādhikaraṇaṃ សេចក្តីថា មានការបូជាយ័ញ្ញជាហេតុផង មានការញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យបូជាយ័ញ្ញជាហេតុផង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលម្នាក់ឲ្យទានដល់មនុស្សជាច្រើន ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យឲ្យក្តី ឬកាលបើមនុស្សជាច្រើនឲ្យទានដល់មនុស្សជាច្រើន ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យឲ្យក្តី បុណ្យបដិបទានោះ ឈ្មោះថា anekasārīrikā (ទាក់ទងនឹងសរីរៈជាច្រើន)។ ពាក្យនេះ ព្រាហ្មណ៍ពោលសំដៅដល់សេចក្តីនោះ។ សូម្បីតែបុគ្គលដែលពោលថា «ខ្ញុំបូជាដើម្បីអ្នក និងដើម្បីអ្នក» ឬបង្គាប់ថា «អ្នក និងអ្នក ចូរធ្វើការបូជាចុះ» បុណ្យបដិបទានោះ ក៏ឈ្មោះថា anekasārīrikā ដែរ។ ពាក្យនេះ ព្រាហ្មណ៍ពោលសំដៅដល់សេចក្តីនោះដូចគ្នា។ ពាក្យថា yassa vā tassa vā សេចក្តីថា អំពីបុគ្គលណាម្នាក់ ឬដល់បុគ្គលណាម្នាក់។ ពាក្យថា ekamattānaṃ dameti សេចក្តីថា ទូន្មានតែខ្លួនម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះ ដោយអំណាចនៃការទូន្មានឥន្ទ្រិយរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា ekamattānaṃ sameti សេចក្តីថា ធ្វើខ្លួនម្នាក់ឯងឲ្យស្ងប់រម្ងាប់ប៉ុណ្ណោះ ដោយអំណាចនៃការរម្ងាប់រាគៈជាដើមរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា parinibbāpeti សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យរលត់ទុក្ខទាំងស្រុង ដោយការរលត់ទៅនៃរាគៈជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ បទថា evamassāyaṃ សេចក្តីថា កាលបើមានសភាពយ៉ាងនេះ បុណ្យបដិបទានេះ...

ဧဝမိဒံ ဗြာဟ္မဏဿ ကထံ သုတွာ သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဗြာဟ္မဏော ပသုဃာတကသံယုတ္တံ မဟာယညံ အနေကသာရီရိကံ ပုညပဋိပဒံ ဝဒေတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာမူလကံ ပန ပုညုပ္ပတ္တိပဋိပဒံ ဧကသာရီရိကန္တိ ဝဒေတိ. နေဝါယံ ဧကသာရီရိကံ ဇာနာတိ, န အနေကသာရီရိကံ, ဟန္ဒဿ ဧကသာရီရိကဉ္စ အနေကသာရီရိကဉ္စ ပဋိပဒံ ဒေသေဿာမီ’’တိ ဥပရိ ဒေသနံ ဝဍ္ဎေန္တော တေန ဟိ ဗြာဟ္မဏာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယထာ တေ ခမေယျာတိ ယထာ တုယှံ ရုစ္စေယျ. ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိအာဒိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. ဧထာယံ မဂ္ဂေါတိ ဧထ တုမှေ, အဟမနုသာသာမိ, အယံ မဂ္ဂေါ. အယံ ပဋိပဒါတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ယထာ ပဋိပန္နောတိ ယေန မဂ္ဂေန ပဋိပန္နော. အနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယောဂဓန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂသင်္ခါတဿ ဗြဟ္မစရိယဿ အနုတ္တရံ ဩဂဓံ ဥတ္တမပတိဋ္ဌာဘူတံ နိဗ္ဗာနံ. ဣစ္စာယန္တိ ဣတိ အယံ.

ព្រះសាស្តា លុះបានស្តាប់ពាក្យនេះរបស់ព្រាហ្មណ៍ហើយ ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ព្រាហ្មណ៍នេះ និយាយសរសើរបុណ្យបដិបទាដែលមានសរីរៈជាច្រើន គឺការបូជាយ័ញ្ញដ៏ធំដែលទាក់ទងនឹងការសម្លាប់សត្វ ប៉ុន្តែបែរជានិយាយថា បុណ្យបដិបទាដែលមានការបួសជាឫសគល់ ថាជាបដិបទាដែលមានសរីរៈតែមួយទៅវិញ។ ព្រាហ្មណ៍នេះ មិនស្គាល់ទាំងបដិបទាដែលមានសរីរៈតែមួយ មិនស្គាល់ទាំងបដិបទាដែលមានសរីរៈជាច្រើនឡើយ បើដូច្នោះ អាត្មាអញនឹងសម្តែងនូវបដិបទាដែលមានសរីរៈតែមួយផង បដិបទាដែលមានសរីរៈជាច្រើនផង ដល់ព្រាហ្មណ៍នោះ» កាលនឹងបង្កើនសេចក្តីនៃទេសនាឲ្យខ្ពស់ឡើង ទើបត្រាស់ពាក្យថា tena hi brāhmaṇa (បើដូច្នោះ ម្នាលព្រាហ្មណ៍) ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា yathā te khemeyya សេចក្តីថា តាមដែលអ្នកពេញចិត្ត។ បទថា idha tathāgato loke uppajjati ជាដើម ត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងពិស្តាររួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ បទថា ethāyaṃ maggo សេចក្តីថា «អ្នកទាំងឡាយចូរមកចុះ តថាគតនឹងប្រដៅប្រដៅ នេះជាផ្លូវ»។ បទថា ayaṃ paṭipadā គឺជាវេវចនសព្ទនៃបទនោះឯង។ បទថា yathā paṭipanno សេចក្តីថា ប្រប្រឹត្តទៅដោយផ្លូវណា។ បទថា anuttaraṃ brahmacariyogadhaṃ បានដល់ ព្រះនិព្វាន ដែលជាទីតម្កល់ដ៏ប្រសើរ ជាទីចុះស៊ប់ដ៏រកអ្វីប្រៀបមិនបាន នៃព្រហ្មចរិយៈពោលគឺអរហត្តមគ្គ។ បទថា iccāyaṃ សម្រួលជា iti ayaṃ។

အပ္ပဋ္ဌတရာတိ ယတ္ထ ဗဟူဟိ ဝေယျာဝစ္စကရေဟိ ဝါ ဥပကရဏေဟိ ဝါ အတ္ထော နတ္ထိ. အပ္ပသမာရမ္ဘတရာတိ ယတ္ထ ဗဟူနံ ကမ္မစ္ဆေဒဝသေန ပီဠာသင်္ခါတော [Pg.151] သမာရမ္ဘော နတ္ထိ. သေယျထာပိ ဘဝံ ဂေါတမော, ဘဝံ စာနန္ဒော, ဧတေ မေ ပုဇ္ဇာတိ ယထာ ဘဝံ ဂေါတမော, ဘဝဉ္စာနန္ဒော, ဧဝရူပါ မမ ပူဇိတာ, တုမှေယေဝ ဒွေ ဇနာ မယှံ ပုဇ္ဇာ စ ပါသံသာ စာတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယေတံ ဝဒတိ. တဿ ကိရ ဧဝံ အဟောသိ – ‘‘အာနန္ဒတ္ထေရော မံယေဝ ဣမံ ပဉှံ ကထာပေတုကာမော, အတ္တနော ခေါ ပန ဝဏ္ဏေ ဝုတ္တေ ပဒုဿနကော နာမ နတ္ထီ’’တိ. တသ္မာ ပဉှံ အကထေတုကာမော ဝဏ္ဏဘဏနေန ဝိက္ခေပံ ကရောန္တော ဧဝမာဟ.

ពាក្យថា appaṭṭhatarā សេចក្តីថា បដិបទាណាដែលមិនមានសេចក្តីត្រូវការដោយពួកអ្នកខ្វល់ខ្វាយច្រើននាក់ ឬដោយគ្រឿងបរិក្ខារទាំងឡាយឡើយ។ ពាក្យថា appasamārambhatarā សេចក្តីថា បដិបទាណាដែលមិនមានការសង្កត់សង្កិន គឺការបៀតបៀនដោយអំណាចនៃការកាត់ផ្តាច់ការងាររបស់មនុស្សជាច្រើនឡើយ។ ពាក្យថា seyyathāpi bhavaṃ gotamo, bhavaṃ cānando, ete me pujjā សេចក្តីថា ព្រះគោតមដ៏ចម្រើនក្តី ព្រះអានន្ទដ៏ចម្រើនក្តី គឺជាបុគ្គលដែលខ្ញុំគោរពបូជាយ៉ាងណា បុគ្គលដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ ខ្ញុំក៏បានបូជាហើយយ៉ាងនោះ គឺព្រះតេជព្រះគុណទាំងពីររូបនេះឯង ជាបុគ្គលដែលខ្ញុំត្រូវបូជាផង ត្រូវសរសើរផង ព្រាហ្មណ៍ពោលសំដៅដល់សេចក្តីនេះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ឮថា ព្រាហ្មណ៍នោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះអានន្ទត្ថេរ ចង់ឲ្យអាត្មាអញឆ្លើយនូវប្រស្នានេះដោយខ្លួនឯង ប៉ុន្តែធម្មតា កាលបើគេពោលសរសើរគុណរបស់ខ្លួនហើយ ឈ្មោះថា បុគ្គលដែលមិនត្រេកអរនោះ មិនមានឡើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រាហ្មណ៍មិនចង់ឆ្លើយប្រស្នា ក៏ធ្វើការបង្វែរអារម្មណ៍ដោយការនិយាយសរសើរគុណ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

န ခေါ တျာဟန္တိ န ခေါ တေ အဟံ. ထေရောပိ ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဗြာဟ္မဏော ပဉှံ အကထေတုကာမော ပရိဝတ္တတိ, ဣမံ ပဉှံ ဧတံယေဝ ကထာပေဿာမီ’’တိ. တသ္မာ နံ ဧဝမာဟ.

បទថា na kho tyāhaṃ សម្រួលជា na kho te ahaṃ (ខ្ញុំមិនមែនសួរអ្នកយ៉ាងនេះឡើយ)។ ឮថា ព្រះថេរៈក៏បានគិតថា «ព្រាហ្មណ៍នេះ មិនចង់ឆ្លើយប្រស្នា ក៏គេចវេះទៅមក អាត្មាអញនឹងញ៉ាំងព្រាហ្មណ៍នេះឯងឲ្យឆ្លើយប្រស្នានេះឲ្យបាន»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបពោលពាក្យនេះទៅកាន់ព្រាហ្មណ៍នោះ។

သဟဓမ္မိကန္တိ သကာရဏံ. သံသာဒေတီတိ သံသီဒါပေတိ. နော ဝိဿဇ္ဇေတီတိ န ကထေတိ. ယံနူနာဟံ ပရိမောစေယျန္တိ ယံနူနာဟံ ဥဘောပေတေ ဝိဟေသတော ပရိမောစေယျံ. ဗြာဟ္မဏော ဟိ အာနန္ဒေန ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ အကထေန္တော ဝိဟေသေတိ, အာနန္ဒောပိ ဗြာဟ္မဏံ အကထေန္တံ ကထာပေန္တော. ဣတိ ဥဘောပေတေ ဝိဟေသတော မောစေဿာမီတိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ. ကာ နွဇ္ဇာတိ ကာ နု အဇ္ဇ. အန္တရာကထာ ဥဒပါဒီတိ အညိဿာ ကထာယ အန္တရန္တရေ ကတရာ ကထာ ဥပ္ပဇ္ဇီတိ ပုစ္ဆတိ. တဒါ ကိရ ရာဇန္တေပုရေ တီဏိ ပါဋိဟာရိယာနိ အာရဗ္ဘ ကထာ ဥဒပါဒိ, တံ ပုစ္ဆာမီတိ သတ္ထာ ဧဝမာဟ. အထ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဣဒါနိ ဝတ္တုံ သက္ခိဿာမီ’’တိ ရာဇန္တေပုရေ ဥပ္ပန္နံ ကထံ အာရောစေန္တော အယံ ခွဇ္ဇ, ဘော ဂေါတမာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အယံ ခွဇ္ဇာတိ အယံ ခေါ အဇ္ဇ. ပုဗ္ဗေ သုဒန္တိ ဧတ္ထ သုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာတိ ဒသကုသလကမ္မပထသင်္ခါတာ မနုဿဓမ္မာ ဥတ္တရိံ. ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေသုန္တိ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တာ အာကာသေနေဝ ဂမိံသု စေဝ အာဂမိံသု စာတိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တံ အာကာသဂမနံ သန္ဓာယေဝမာဟ. ဧတရဟိ ပန ဗဟုတရာ စ ဘိက္ခူတိ ဣဒံ သော ဗြာဟ္မဏော ‘‘ပုဗ္ဗေ ဘိက္ခူ ‘စတ္တာရော ပစ္စယေ ဥပ္ပာဒေဿာမာ’တိ မညေ ဧဝမကံသု, ဣဒါနိ ပစ္စယာနံ ဥပ္ပန္နဘာဝံ ဉတွာ သောပ္ပေန စေဝ ပမာဒေန စ ဝီတိနာမေန္တီ’’တိ လဒ္ဓိယာ ဧဝမာဟ.

ពាក្យថា sahadhammikaṃ សេចក្តីថា ប្រកបដោយហេតុផល។ ពាក្យថា saṃsādeti សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យរួញរា (ឬធ្វើឲ្យទាល់ច្រក)។ ពាក្យថា no vissajjeti សេចក្តីថា មិនឆ្លើយតប។ ពាក្យថា yaṃnūnāhaṃ parimoceyyaṃ សេចក្តីថា «បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញដោះលែងបុគ្គលទាំងពីររូបនេះ ឲ្យរួចផុតពីសេចក្តីលំបាក»។ ព្រោះថា ព្រាហ្មណ៍កាលមិនឆ្លើយប្រស្នាដែលព្រះអានន្ទសួរ ក៏ធ្វើឲ្យព្រះអានន្ទលំបាក ចំណែកព្រះអានន្ទកាលព្យាយាមញ៉ាំងព្រាហ្មណ៍ដែលមិនព្រមឆ្លើយឲ្យឆ្លើយ ក៏ធ្វើឲ្យព្រាហ្មណ៍លំបាក។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញនឹងដោះលែងបុគ្គលទាំងពីររូបនេះឲ្យរួចផុតពីសេចក្តីលំបាក» ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទថា kā nvajja សម្រួលជា kā nu ajja។ បទថា antarākathā udapādi សេចក្តីថា ទ្រង់សួរថា «ក្នុងចន្លោះនៃរឿងរ៉ាវដទៃ តើមានរឿងរ៉ាវអ្វីកើតឡើង?»។ ឮថា ក្នុងកាលនោះ ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង មានរឿងរ៉ាវកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវបាដិហារិយ៍ទាំង ៣ ព្រះសាស្តាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញនឹងសួរនូវរឿងនោះ» ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ លំដាប់នោះ ព្រាហ្មណ៍គិតថា «ក្នុងពេលនេះ អាត្មាអញអាចនិយាយបានហើយ» កាលនឹងក្រាបបង្គំទូលនូវរឿងរ៉ាវដែលកើតឡើងក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ទើបពោលពាក្យថា ayaṃ khvajja, bho gotama (បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន រឿងនេះឯងក្នុងថ្ងៃនេះ) ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា ayaṃ khvajja សម្រួលជា ayaṃ kho ajja។ ក្នុងបទថា pubbe sudaṃ នេះ ម៉ាត់ថា sudaṃ គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ។ បទថា uttari manussadhammā សេចក្តីថា ខ្ពស់ជាងធម៌របស់មនុស្ស ពោលគឺកុសលកម្មបថទាំង ១០ ប្រការ។ បទថា iddhipāṭihāriyaṃ dassesuṃ សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុកាលទៅបិណ្ឌបាត តែងទៅតាមអាកាសខ្លះ មកតាមអាកាសខ្លះ ព្រាហ្មណ៍ពោលសំដៅដល់ការទៅតាមអាកាសដែលធ្លាប់មានក្នុងកាលមុនយ៉ាងនេះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ចំណែកបទថា etarahi pana bahutarā ca bhikkhū នេះ ព្រាហ្មណ៍ពោលដោយយល់ឃើញថា «ក្នុងកាលមុន ពួកភិក្ខុតែងធ្វើការហោះហើរយ៉ាងនេះ ព្រោះគិតថា «អាត្មាអញនឹងញ៉ាំងបច្ច័យទាំង ៤ ឲ្យកើតឡើង» តែក្នុងពេលនេះ កាលដឹងថាបច្ច័យទាំងឡាយកើតឡើងស្រាប់ហើយ ក៏នាំគ្នាឆ្លងកាត់ពេលវេលាដោយការដេកលក់ខ្លះ ដោយសេចក្តីប្រមាទខ្លះ» ដូច្នេះឯង។

ပါဋိဟာရိယာနီတိ [Pg.152] ပစ္စနီကပဋိဟရဏဝသေန ပါဋိဟာရိယာနိ. ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယန္တိ ဣဇ္ဈနဝသေန ဣဒ္ဓိ, ပဋိဟရဏဝသေန ပါဋိဟာရိယံ, ဣဒ္ဓိယေဝ ပါဋိဟာရိယံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓန္တိအာဒီနံ အတ္ထော စေဝ ဘာဝနာနယော စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၃၆၅) ဝိတ္ထာရိတောဝ.

ពាក្យថា pāṭihāriyāni សេចក្តីថា ឈ្មោះថា បាដិហារិយ៍ ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវសត្រូវ (គឺមិច្ឆាទិដ្ឋិជាដើម)។ ពាក្យថា iddhipāṭihāriyaṃ សេចក្តីថា ឈ្មោះថា ឥទ្ធិ ព្រោះសម្រេចបាន ឈ្មោះថា បាដិហារិយ៍ ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវសត្រូវ ឥទ្ធិវិធៈនោះឯងជាបាដិហារិយ៍ ហៅថា ឥទ្ធិបាដិហារិយ៍។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ (គឺអាទេសនាបាដិហារិយ៍ និងអនុសាសនីបាដិហារិយ៍) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សេចក្តីពន្យល់ និងវិធីចម្រើននៃបទទាំងឡាយមានពាក្យថា anekavihitaṃ iddhividhaṃ ជាដើម ត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងពិស្តាររួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។

နိမိတ္တေန အာဒိသတီတိ အာဂတနိမိတ္တေန ဝါ ဂတနိမိတ္တေန ဝါ ဌိတနိမိတ္တေန ဝါ ‘‘ဣဒံ နာမ ဘဝိဿတီ’’တိ ကထေတိ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ရာဇာ တိဿော မုတ္တာ ဂဟေတွာ ပုရောဟိတံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ မေ, အာစရိယ, ဟတ္ထေ’’တိ. သော ဣတော စိတော စ ဩလောကေသိ, တေန စ သမယေန ဧကာ သရဗူ ‘‘မက္ခိကံ ဂဟေဿာမီ’’တိ ပက္ခန္တာ, ဂဟဏကာလေ မက္ခိကာ ပလာတာ. သော မက္ခိကာယ မုတ္တတ္တာ ‘‘မုတ္တာ မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. မုတ္တာ တာဝ ဟောန္တု, ကတိ မုတ္တာတိ. သော ပုန နိမိတ္တံ ဩလောကေသိ. အထာဝိဒူရေ ကုက္ကုဋော တိက္ခတ္တုံ သဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေသိ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘တိဿော မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ဧကစ္စော အာဂတနိမိတ္တေန ကထေတိ. ဧတေနုပါယေန ဂတဌိတနိမိတ္တေဟိပိ ကထနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝမ္ပိ တေ မနောတိ ဧဝံ တဝ မနော သောမနဿိတော ဝါ ဒေါမနဿိတော ဝါ ကာမဝိတက္ကာဒိသံယုတ္တော ဝါတိ. ဒုတိယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဣတိပိ တေ စိတ္တန္တိ ဣတိပိ တဝ စိတ္တံ, ဣမဉ္စ ဣမဉ္စ အတ္ထံ စိန္တယမာနံ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဗဟုံ စေပိ အာဒိသတီတိ ဗဟုံ စေပိ ကထေတိ. တထေဝ တံ ဟောတီတိ ယထာ ကထိတံ, တထေဝ ဟောတိ.

ពាក្យថា Nimittena ādisati (ទាយដោយនិមិត្ត) គឺនិយាយថា «រឿងនេះ ឬរបស់នេះនឹងមាន» ដោយសំអាងលើនិមិត្តនៃការមកដល់ក្តី និមិត្តនៃការទៅក្តី និមិត្តនៃការឈរក្តី។ ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងដំណាលមកថា៖ ឮថា មានព្រះរាជាមួយព្រះអង្គ ទ្រង់កាន់គុជខ្យង (កែវមុក្តា) ៣ គ្រាប់ ហើយសួរព្រះបុរោហិតថា «ម្នាលអាចារ្យ តើមានអ្វីនៅក្នុងដៃរបស់ខ្ញុំ?»។ ព្រះបុរោហិតនោះក្រឡេកមើលទៅនេះទៅនោះ ក្នុងសម័យនោះឯង មានសត្វល្មូន (ថ្លែន) មួយក្បាល ស្ទុះទៅដោយគិតថា «អញនឹងចាប់រុយស៊ី» តែក្នុងខណៈដែលវានឹងចាប់នោះ រុយក៏ហើររួចទៅ (muttā)។ ព្រះបុរោហិតនោះ ព្រោះតែឃើញរុយរួចទៅ (muttā) ទើបក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ គឺកែវមុក្តា (muttā) ព្រះអង្គ»។ ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា «កែវមុក្តាក៏ចុះចុះ តើមានកែវមុក្តាប៉ុន្មានគ្រាប់?»។ ព្រះបុរោហិតនោះក៏ក្រឡេកមើលរកនិមិត្តម្តងទៀត។ គ្រានោះ មានមាន់មួយក្បាលនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មាន បានរងាវ ៣ ដង។ ព្រាហ្មណ៍បុរោហិតក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ មាន ៣ គ្រាប់»។ យ៉ាងនេះឯង មនុស្សម្នាក់ៗរមែងនិយាយដោយសារនិមិត្តនៃការមកដល់។ ដោយឧបាយនេះ គប្បីជ្រាបការនិយាយដោយនិមិត្តនៃការទៅ និងការឈរជាដើមផងដែរ។ ពាក្យថា Evampi te mano (ចិត្តរបស់អ្នកយ៉ាងនេះខ្លះ) គឺថា ចិត្តរបស់អ្នកប្រកបដោយសោមនស្សក្តី ទោមនស្សក្តី ប្រកបដោយកាមវិតក្កជាដើមក្តី យ៉ាងនេះ។ បទទីពីរ (គឺពាក្យថា itipi te mano) ជាវេវចនៈនៃបទនោះឯង។ ពាក្យថា Itipi te cittaṃ (ចិត្តរបស់អ្នកយ៉ាងនេះខ្លះ) សេចក្តីថា ចិត្តរបស់អ្នករមែងប្រព្រឹត្តទៅ គិតនឹកនូវសេចក្តីនេះៗ យ៉ាងនេះខ្លះ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា Bahuṃ cepi ādisati គឺទោះបីជានិយាយច្រើនយ៉ាងក៏ដោយ។ ពាក្យថា Tatheva taṃ hoti គឺរឿងនោះរមែងត្រូវចំដូចដែលបាននិយាយទុកយ៉ាងណាក៏យ៉ាងនោះឯង។

အမနုဿာနန္တိ ယက္ခပိသာစာဒီနံ. ဒေဝတာနန္တိ စာတုမဟာရာဇိကာဒီနံ. သဒ္ဒံ သုတွာတိ အညဿ စိတ္တံ ဉတွာ ကထေန္တာနံ သုတွာ. ဝိတက္ကဝိပ္ဖာရသဒ္ဒန္တိ ဝိတက္ကဝိပ္ဖာရဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဝိပ္ပလပန္တာနံ သုတ္တပ္ပမတ္တာဒီနံ သဒ္ဒံ. သုတွာတိ တံ သုတွာ. ယံ ဝိတက္ကယတော တဿ သော သဒ္ဒေါ ဥပ္ပန္နော, တဿ ဝသေန ‘‘ဧဝမ္ပိ တေ မနော’’တိအာဒိသတိ.

ពាក្យថា Amanussānaṃ (នៃពួកអមនុស្ស) គឺពួកយក្ស និងភូតបិសាចជាដើម។ ពាក្យថា Devatānaṃ (នៃពួកទេវតា) គឺពួកទេវតាជាន់ចតុមហារាជិកាជាដើម។ ពាក្យថា Saddaṃ sutvā (ឮសំឡេងហើយ) គឺឮសំឡេងរបស់ពួកអមនុស្ស ឬទេវតាទាំងនោះ ដែលនិយាយព្រោះដឹងចិត្តរបស់អ្នកដទៃ។ ពាក្យថា Vitakkavipphārasaddaṃ (សំឡេងផ្សាយចេញនៃវិតក្កៈ) គឺសំឡេងដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការផ្សាយចេញនៃវិតក្កៈ របស់ពួកមនុស្សដែលកំពុងដេកលក់ ឬមនុស្សដែលប្រមាទជាដើម ដែលកំពុងនិយាយរវើរវាយ។ ពាក្យថា Sutvā គឺស្តាប់ឮសំឡេងនោះ។ សំឡេងនោះកើតឡើងដល់បុគ្គលកាលកំពុងត្រិះរិះនូវសេចក្តីណា ព្រះអង្គរមែងសំដែងចង្អុលបង្ហាញដោយអំណាចនៃសេចក្តីនោះថា «ចិត្តរបស់អ្នកយ៉ាងនេះខ្លះ»។

တတြိမာနိ ဝတ္ထူနိ – ဧကော ကိရ မနုဿော ‘‘အဋ္ဋံ ကရိဿာမီ’’တိ ဂါမာ နဂရံ ဂစ္ဆန္တော နိက္ခန္တဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ဝိနိစ္ဆယသဘာယံ ရညော စ ရာဇမဟာမတ္တာနဉ္စ ဣဒံ ကထေဿာမိ ဣဒံ ကထေဿာမီ’’တိ ဝိတက္ကေန္တော ရာဇကုလံ ဂတော ဝိယ ရညော ပုရတော ဌိတော ဝိယ အဋ္ဋကာရကေန သဒ္ဓိံ [Pg.153] ကထေန္တော ဝိယ စ အဟောသိ, တဿ တံ ဝိတက္ကဝိပ္ဖာရဝသေန နိစ္ဆရန္တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဧကော ပုရိသော ‘‘ကေနဋ္ဌေန ဂစ္ဆသီ’’တိ အာဟ. အဋ္ဋကမ္မေနာတိ. ဂစ္ဆ, ဇယော တေ ဘဝိဿတီတိ. သော ဂန္တွာ အဋ္ဋံ ကတွာ ဇယမေဝ ပါပုဏိ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ មានរឿងរ៉ាវទាំងឡាយដូចតទៅនេះ៖ ឮថា មានបុរសម្នាក់គិតថា «អញនឹងទៅប្តឹងផ្តល់ (ធ្វើក្តីក្តាំ)» កាលដើរចេញពីភូមិសំដៅទៅកាន់ក្រុង ចាប់តាំងពីកន្លែងដែលខ្លួនចេញដំណើរទៅ ក៏គិតរិះរេថា «អញនឹងនិយាយពាក្យនេះ នឹងនិយាយពាក្យនោះ ដល់ព្រះរាជា និងពួកមហាមាត្យក្នុងសាលាវិនិច្ឆ័យ» ហាក់ដូចជាខ្លួនបានទៅដល់រាជវាំងហើយ ហាក់ដូចជាឈរនៅចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះរាជា ហើយហាក់ដូចជានិយាយតទល់ជាមួយគូក្តីដូច្នោះឯង។ បុរសម្នាក់ទៀតបានឮសំឡេងដែលបន្លឺចេញមកដោយអំណាចនៃការផ្សាយចេញនៃវិតក្កៈរបស់បុរសនោះ ក៏សួរថា «អ្នកទៅព្រោះរឿងក្តីអ្វី?»។ បុរសនោះប្រាប់ថា «ព្រោះរឿងក្តីក្តាំ»។ បុរសម្នាក់ទៀតនោះក៏និយាយថា «ចូរទៅចុះ ជ័យជម្នះនឹងមានដល់អ្នក»។ បុរសនោះទៅហើយ ក៏បានប្តឹងផ្តល់ ហើយបានទទួលតែជ័យជម្នះពិតប្រាកដមែន។

အပရောပိ ထေရော မောဠိယဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိ. အထ နံ နိက္ခမန္တံ ဧကာ ဒါရိကာ အညဝိဟိတာ န အဒ္ဒသ. သော ဂါမဒွါရေ ဌတွာ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေတွာ တံ ဒိသွာ ဝိတက္ကေန္တော အဂမာသိ. ဂစ္ဆန္တောယေဝ စ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကုရုမာနာ ဒါရိကာ န အဒ္ဒသာ’’တိ ဝစီဘေဒံ အကာသိ. ပဿေ ဌိတော ဧကော ပုရိသော သုတွာ ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, မောဠိယဂါမေ စရိတ္ထာ’’တိ အာဟ.

មានព្រះថេរៈមួយអង្គទៀត គង់នៅនាស្រុកមោឡិយៈ បាននិមន្តទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិ។ គ្រានោះ មានក្មេងស្រីម្នាក់មានចិត្តរាយមាយទៅក្នុងរឿងផ្សេង មិនបានឃើញព្រះថេរៈនោះកាលកំពុងនិមន្តចេញទៅឡើយ។ ព្រះថេរៈនោះឈរនៅទ្វារស្រុក ងាកត្រឡប់មកមើល ឃើញក្មេងស្រីនោះហើយ ក៏និមន្តទៅបណ្តើរ គិតបណ្តើរ។ កាលដែលលោកកំពុងនិមន្តទៅនោះឯង ក៏បានបន្លឺវាចាថា «ក្មេងស្រីនោះកំពុងធ្វើអ្វីហ្ន៎ ទើបមិនបានឃើញអញ?»។ បុរសម្នាក់ឈរនៅក្បែរនោះ បានឮហើយ ក៏ក្រាបទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះតេជព្រះគុណបាននិមន្តទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិមោឡិយៈមែនទេ?»។

မနောသင်္ခါရာ ပဏိဟိတာတိ စိတ္တသင်္ခါရာ သုဋ္ဌပိတာ. ဝိတက္ကေဿတီတိ ဝိတက္ကယိဿတိ ပဝတ္တယိဿတီတိ ပဇာနာတိ. ပဇာနန္တော စ အာဂမနေန ဇာနာတိ, ပုဗ္ဗဘာဂေန ဇာနာတိ, အန္တောသမာပတ္တိယံ စိတ္တံ အပလောကေတွာ ဇာနာတိ. အာဂမနေန ဇာနာတိ နာမ ကသိဏပရိကမ္မကာလေယေဝ ‘‘ယေနာကာရေနေသ ကသိဏဘာဝနံ အာရဒ္ဓေါ ပဌမဇ္ဈာနံ ဝါ…ပေ… စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဝါ အဋ္ဌ ဝါ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေဿတီ’’တိ ဇာနာတိ. ပုဗ္ဗဘာဂေန ဇာနာတိ နာမ ပဌမဝိပဿနာယ အာရဒ္ဓါယယေဝ ဇာနာတိ, ‘‘ယေနာကာရေန ဧသ ဝိပဿနံ အာရဒ္ဓေါ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ဝါ နိဗ္ဗတ္တေဿတိ…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ နိဗ္ဗတ္တေဿတီ’’တိ ဇာနာတိ. အန္တောသမာပတ္တိယံ စိတ္တံ ဩလောကေတွာ ဇာနာတိ နာမ – ‘‘ယေနာကာရေန ဣမဿ မနောသင်္ခါရာ သုဋ္ဌပိတာ, ဣမဿ နာမ စိတ္တဿ အနန္တရာ ဣမံ နာမ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေဿတိ, ဣတော ဝုဋ္ဌိတဿ ဧတဿ ဟာနဘာဂိယော ဝါ သမာဓိ ဘဝိဿတိ ဌိတိဘာဂိယော ဝါ ဝိသေသဘာဂိယော ဝါ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယော ဝါ, အဘိညာယော ဝါ နိဗ္ဗတ္တေဿတီ’’တိ ဇာနာတိ. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော စေတောပရိယဉာဏလာဘီ ပုထုဇ္ဇနာနံယေဝ စိတ္တံ ဇာနာတိ, န အရိယာနံ. အရိယေသုပိ ဟေဋ္ဌိမော ဥပရိမဿ စိတ္တံ န ဇာနာတိ, ဥပရိမော ပန ဟေဋ္ဌိမဿ ဇာနာတိ. ဧတေသု စ သောတာပန္နော သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ…ပေ… အရဟာ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ. ဥပရိမော ဟေဋ္ဌိမံ န သမာပဇ္ဇတိ. တေသဉှိ ဟေဋ္ဌိမာ ဟေဋ္ဌိမာ သမာပတ္တိ တတြဝတ္တိယေဝ ဟောတိ. တထေဝ တံ [Pg.154] ဟောတီတိ ဧတံ ဧကံသေန တထေဝ ဟောတိ. စေတောပရိယဉာဏဝသေန ဉာတဉှိ အညထာဘာဝိ နာမ နတ္ထိ.

ពាក្យថា Manosaṅkhārā paṇihitā (មនោសង្ខារតាំងទុកល្អហើយ) គឺចិត្តសង្ខារទាំងឡាយដែលតាំងទុកល្អហើយ។ ពាក្យថា Vitakkessati (នឹងត្រិះរិះ) សេចក្តីថា ព្រះអង្គរមែងដឹងច្បាស់ថា បុគ្គលនេះនឹងត្រិះរិះ នឹងញ៉ាំងវិតក្កៈឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ។ កាលដែលដឹងច្បាស់នោះ រមែងដឹងដោយការមកដល់ខ្លះ ដឹងដោយបុព្វភាគ (ចំណែកខាងដើម) ខ្លះ ដឹងដោយការពិនិត្យមើលចិត្តក្នុងខណៈចូលសមាបត្តិខ្លះ។ ដែលហៅថា ដឹងដោយការមកដល់ គឺដឹងតាំងពីក្នុងខណៈធ្វើកសិណបរិកម្មម៉្លេះថា «បុគ្គលនេះចាប់ផ្តើមចម្រើនកសិណភាវនាដោយអាការៈយ៉ាងណា នឹងបង្កើតបឋមជ្ឈាន...បេ... ចតុត្ថជ្ឈាន ឬសមាបត្តិ ៨ យ៉ាងណា»។ ដែលហៅថា ដឹងដោយបុព្វភាគ គឺដឹងតាំងពីបុគ្គលនោះចាប់ផ្តើមចម្រើនវិបស្សនាដំបូងម៉្លេះថា «បុគ្គលនេះចាប់ផ្តើមចម្រើនវិបស្សនាដោយអាការៈយ៉ាងណា នឹងបង្កើតសោតាបត្តិមគ្គ...បេ... អរហត្តមគ្គយ៉ាងណា»។ ដែលហៅថា ដឹងដោយការពិនិត្យមើលចិត្តក្នុងខណៈចូលសមាបត្តិ គឺដឹងថា «មនោសង្ខាររបស់បុគ្គលនេះតាំងទុកល្អហើយដោយអាការៈយ៉ាងណា បន្ទាប់ពីចិត្តឈ្មោះនេះទៅ នឹងត្រិះរិះនូវវិតក្កៈឈ្មោះនេះ កាលបើបុគ្គលនេះចេញពីសមាបត្តិនេះហើយ នឹងមានសមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ (ហានភាគិយសមាធិ) ឬសមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីតាំងនៅ (ឋិតិភាគិយសមាធិ) ឬសមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីវិសេស (វិសេសភាគិយសមាធិ) ឬសមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីទម្លុះទម្លាយកិលេស (និព្វេធភាគិយសមាធិ) ឬក៏នឹងបង្កើតអភិញ្ញាទាំងឡាយ»។ ក្នុងការដឹងនោះ បុថុជ្ជនដែលបានចេតោបរិយញ្ញាណ រមែងដឹងតែចិត្តរបស់ពួកបុថុជ្ជនដូចគ្នាប៉ុណ្ណោះ មិនអាចដឹងចិត្តរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយឡើយ។ សូម្បីក្នុងចំណោមព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ព្រះអរិយបុគ្គលថ្នាក់ទាប ក៏មិនអាចដឹងចិត្តរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលថ្នាក់ខ្ពស់បានឡើយ ចំណែកព្រះអរិយបុគ្គលថ្នាក់ខ្ពស់ រមែងដឹងចិត្តរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលថ្នាក់ទាបបាន។ ក្នុងព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះសោតាបន្នរមែងចូលសោតាបត្តិផលសមាបត្តិ...បេ... ព្រះអរហន្តរមែងចូលអរហត្តផលសមាបត្តិ។ ព្រះអរិយបុគ្គលថ្នាក់ខ្ពស់ មិនចូលផលសមាបត្តិថ្នាក់ទាបឡើយ ព្រោះថា ផលសមាបត្តិថ្នាក់ទាបៗរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះ រមែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងថ្នាក់នោះៗប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Tatheva taṃ hoti សេចក្តីថា រឿងនោះរមែងជាយ៉ាងនោះដោយពិតប្រាកដ ព្រោះថា អ្វីដែលដឹងដោយអំណាចនៃចេតោបរិយញ្ញាណហើយ ឈ្មោះថានឹងប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃនោះ មិនដែលមានឡើយ។

ဧဝံ ဝိတက္ကေထာတိ ဧဝံ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒယော ပဝတ္တေန္တာ ဝိတက္ကေထ. မာ ဧဝံ ဝိတက္ကယိတ္ထာတိ ဧဝံ ကာမဝိတက္ကာဒယော ပဝတ္တေန္တာ မာ ဝိတက္ကယိတ္ထ. ဧဝံ မနသိ ကရောထာတိ ဧဝံ အနိစ္စသညမေဝ, ဒုက္ခသညာဒီသု ဝါ အညတရံ မနသိ ကရောထ. မာ ဧဝန္တိ နိစ္စန္တိအာဒိနာ နယေန မာ မနသာ ကရိတ္ထ. ဣဒန္တိ ဣဒံ ပဉ္စကာမဂုဏရာဂံ ပဇဟထ. ဣဒဉ္စ ဥပသမ္ပဇ္ဇာတိ ဣဒံ စတုမဂ္ဂဖလပ္ပဘေဒံ လောကုတ္တရဓမ္မမေဝ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ပါပုဏိတွာ နိပ္ဖာဒေတွာ ဝိဟရထ.

ពាក្យថា Evaṃ vitakketha (ចូរត្រិះរិះយ៉ាងនេះចុះ) គឺចូរញ៉ាំងនេក្ខម្មវិតក្កៈជាដើមឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ហើយត្រិះរិះយ៉ាងនេះចុះ។ ពាក្យថា Mā evaṃ vitakkayittha (កុំត្រិះរិះយ៉ាងនេះឡើយ) គឺកុំញ៉ាំងកាមវិតក្កៈជាដើមឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ហើយត្រិះរិះយ៉ាងនេះឡើយ។ ពាក្យថា Evaṃ manasi karotha (ចូរធ្វើទុកក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះចុះ) គឺចូរធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអនិច្ចសញ្ញានោះឯង ឬធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសញ្ញាណាមួយក្នុងបណ្តាទុក្ខសញ្ញាជាដើម។ ពាក្យថា Mā evaṃ (កុំធ្វើទុកក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះឡើយ) គឺកុំធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយវិធីមានការយល់ថានិច្ច (ទៀង) ជាដើមឡើយ។ ពាក្យថា Idaṃ (នូវរបស់នេះ) គឺចូរលះបង់នូវរាគៈក្នុងកាមគុណទាំង ៥ នេះចេញ។ ពាក្យថា Idañca upasampajja (ចូរចូលទៅជិតនូវរបស់នេះផង) គឺចូរចូលទៅជិត គឺសម្រេច ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ហើយរស់នៅដោយលោកុត្តរធម៌ដ៏មានប្រការ ៤ គឺមគ្គ និងផលនេះឯង។

မာယာသဟဓမ္မရူပံ ဝိယ ခါယတီတိ မာယာယ သမာနကာရဏဇာတိကံ ဝိယ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ. မာယာကာရောပိ ဟိ ဥဒကံ ဂဟေတွာ တေလံ ကရောတိ, တေလံ ဂဟေတွာ ဥဒကန္တိ ဧဝံ အနေကရူပံ မာယံ ဒဿေတိ. ဣဒမ္ပိ ပါဋိဟာရိယံ တထာရူပမေဝါတိ. ဣဒမ္ပိ မေ, ဘော ဂေါတမ, ပါဋိဟာရိယံ မာယာသဟဓမ္မရူပံ ဝိယ ခါယတီတိ စိန္တာမဏိကဝိဇ္ဇာသရိက္ခကတံ သန္ဓာယ ဧဝံ အာဟ. စိန္တာမဏိကဝိဇ္ဇံ ဇာနန္တာပိ ဟိ အာဂစ္ဆန္တမေဝ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဣဒံ နာမ ဝိတက္ကေန္တော အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဇာနန္တိ. တထာ ‘‘ဣဒံ နာမ ဝိတက္ကေန္တော ဌိတော, ဣဒံ နာမ ဝိတက္ကေန္တော နိသိန္နော, ဣဒံ နာမ ဝိတက္ကေန္တော နိပန္နော’’တိ ဇာနန္တိ.

ពាក្យថា Māyāsahadhammarūpaṃ viya khāyati (ប្រាកដដូចជាធម៌មានសភាពស្មើដោយមាយា) គឺប្រាកដឡើងហាក់ដូចជាមានហេតុ និងសភាពស្មើគ្នាដោយមាយា។ ព្រោះថា សូម្បីតែអ្នកលេងមាយាកល កាលយកទឹកមក ក៏ធ្វើឲ្យទៅជាប្រេងបាន យកប្រេងមក ក៏ធ្វើឲ្យទៅជាទឹកបាន រមែងបង្ហាញមាយាមានសភាពច្រើនបែបយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Idampi pāṭihāriyaṃ tathārūpameva (សូម្បីបាដិហារិយ៍នេះ ក៏មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ) គឺព្រាហ្មណ៍នោះនិយាយសំដៅទៅលើសេចក្តីប្រៀបប្រដូចទៅនឹងវិជ្ជាចិន្តាមណិថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន សូម្បីបាដិហារិយ៍នេះ ក៏ប្រាកដដល់ខ្ញុំព្រះករុណា ដូចជាធម៌មានសភាពស្មើដោយមាយាដែរ» យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ពួកអ្នកដែលចេះវិជ្ជាចិន្តាមណិ ទោះបីគ្រាន់តែឃើញមនុស្សកំពុងដើរមក ក៏ដឹងថា «អ្នកនេះកំពុងត្រិះរិះនូវរឿងឈ្មោះនេះ ហើយដើរមក»។ ព្រមទាំងដឹងថា «អ្នកនេះកំពុងត្រិះរិះនូវរឿងឈ្មោះនេះ ហើយឈរនៅ កំពុងត្រិះរិះនូវរឿងឈ្មោះនេះ ហើយអង្គុយនៅ កំពុងត្រិះរិះនូវរឿងឈ្មោះនេះ ហើយដេកនៅ» យ៉ាងនេះដែរ។

အဘိက္ကန္တတရန္တိ သုန္ဒရတရံ. ပဏီတတရန္တိ ဥတ္တမတရံ. ဘဝဉှိ ဂေါတမော အဝိတက္ကံ အဝိစာရန္တိ ဣဓ ဗြာဟ္မဏော အဝသေသံ အာဒေသနာပါဋိဟာရိယံ ဗာဟိရကန္တိ န ဂဏှိ. ဣဒဉ္စ ပန သဗ္ဗံ သော ဗြာဟ္မဏော တထာဂတဿ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တောယေဝ အာဟ. အဒ္ဓါ ခေါ တျာယန္တိ ဧကံသေနေဝ တယာ အယံ. အာသဇ္ဇ ဥပနီယ ဝါစာ ဘာသိတာတိ မမ ဂုဏေ ဃဋ္ဋေတွာ မမေဝ ဂုဏာနံ သန္တိကံ ဥပနီတာ ဝါစာ ဘာသိတာ. အပိစ တျာဟံ ဗျာကရိဿာမီတိ အပိစ တေ အဟမေဝ ကထေဿာမီတိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ពាក្យថា Abhikkantataraṃ គឺល្អក្រៃលែង។ ពាក្យថា Paṇītataraṃ គឺឧត្តមក្រៃលែង។ ក្នុងពាក្យថា Bhavañhi gotamo avitakkaṃ avicāraṃ នេះ ព្រះសង្គារវព្រាហ្មណ៍មិនបានចាត់ទុកអាទេសនាបាដិហារិយ៍ដែលនៅសល់ថាជាវិជ្ជាខាងក្រៅឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ព្រាហ្មណ៍នោះនិយាយពាក្យទាំងអស់នេះ គឺក្នុងខណៈដែលកំពុងពោលសរសើរគុណរបស់ព្រះតថាគតប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Addhā kho tyāhaṃ (ពិតប្រាកដណាស់ ខ្ញុំ...) គឺថា «ដោយពិតប្រាកដណាស់ ដោយអ្នក... នេះ»។ ពាក្យថា Āsajja upanīya vācā bhāsitā (វាចាដែលអ្នកពោលប៉ះពាល់ នាំចូលមកជិតហើយ) គឺវាចាដែលពោលប៉ះពាល់ដល់គុណរបស់តថាគត ហើយនាំចូលមកជិតគុណរបស់តថាគតនោះឯង។ ពាក្យថា Apica tyāhaṃ byākarissāmi គឺថា «ម៉្យាងទៀត តថាគតនឹងសំដែងប្រាប់អ្នកដោយខ្លួនឯង»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ព្រាហ្មណវគ្គ ទី ១។

(၇) ၂. မဟာဝဂ္ဂေါ

(៧) ២. មហាវគ្គ

၁. တိတ္ထာယတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពន្យល់អត្ថន័យនៃតិត្ថាយតនសូត្រ

၆၂. ဒုတိယဿ [Pg.155] ပဌမေ တိတ္ထာယတနာနီတိ တိတ္ထဘူတာနိ အာယတနာနိ, တိတ္ထိယာနံ ဝါ အာယတနာနိ. တတ္ထ တိတ္ထံ ဇာနိတဗ္ဗံ, တိတ္ထကရာ ဇာနိတဗ္ဗာ, တိတ္ထိယာ ဇာနိတဗ္ဗာ, တိတ္ထိယသာဝကာ ဇာနိတဗ္ဗာ. တိတ္ထံ နာမ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော. တိတ္ထိကရာ နာမ တာသံ ဒိဋ္ဌီနံ ဥပ္ပာဒကာ. တိတ္ထိယာ နာမ ယေသံ တာ ဒိဋ္ဌိယော ရုစ္စန္တိ ခမန္တိ. တိတ္ထိယသာဝကာ နာမ တေသံ ပစ္စယဒါယကာ. အာယတနန္တိ ‘‘ကမ္ဗောဇော အဿာနံ အာယတနံ, ဂုန္နံ ဒက္ခိဏာပထော အာယတန’’န္တိ ဧတ္ထ သဉ္ဇာတိဋ္ဌာနံ အာယတနံ နာမ.

៦២. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ២ ពាក្យថា Titthāyatanāni (តិត្ថាយតនៈទាំងឡាយ) គឺអាយតនៈដែលជាកំពង់ ឬអាយតនៈរបស់ពួកអន្យតិត្ថិយ។ ក្នុងពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបនូវកំពង់ (លទ្ធិ) គប្បីជ្រាបនូវអ្នកធ្វើកំពង់ (ម្ចាស់លទ្ធិ) គប្បីជ្រាបនូវពួកអន្យតិត្ថិយ (អ្នកកាន់លទ្ធិ) និងគប្បីជ្រាបនូវសាវករបស់អន្យតិត្ថិយ។ ដែលហៅថា កំពង់ (តិត្ថៈ) គឺមិច្ឆាទិដ្ឋិ ៦២ ប្រការ។ ដែលហៅថា អ្នកធ្វើកំពង់ (តិត្ថករៈ) គឺពួកអ្នកបង្កើតមិច្ឆាទិដ្ឋិទាំងនោះឡើង។ ដែលហៅថា អន្យតិត្ថិយ (តិត្ថិយៈ) គឺពួកជនដែលពេញចិត្ត និងយល់ស្របតាមមិច្ឆាទិដ្ឋិទាំងនោះ។ ដែលហៅថា សាវករបស់អន្យតិត្ថិយ (តិត្ថិយសាវកៈ) គឺពួកទាយកអ្នកថ្វាយបច្ច័យដល់ពួកអន្យតិត្ថិយទាំងនោះ។ ពាក្យថា Āyatana (អាយតនៈ) ដូចក្នុងប្រយោគថា «ដែនកម្ពោជជាអាយតនៈនៃសេះទាំងឡាយ ដែនទក្ខិណាបថជាអាយតនៈនៃគោទាំងឡាយ» ក្នុងទីនេះ ទីកន្លែងកំណើត ហៅថា អាយតនៈ។

‘‘မနောရမေ အာယတနေ, သေဝန္တိ နံ ဝိဟင်္ဂမာ;

ဆာယံ ဆာယတ္ထိနော ယန္တိ, ဖလတ္ထံ ဖလဘောဇိနော’’တိ. (အ. နိ. ၅.၃၈) –

គាថាថា «ពួកសត្វស្លាបរមែងអាស្រ័យនៅនឹងដើមឈើធំ ដែលជាអាយតនៈ (ទីប្រជុំ) គួរជាទីរីករាយ ចំណែកពួកជនអ្នកត្រូវការម្លប់ រមែងចូលទៅរកម្លប់ ពួកសត្វដែលស៊ីផ្លែឈើជាអាហារ រមែងចូលទៅរកផ្លែឈើ» ដូច្នេះ។

ဧတ္ထ သမောသရဏဋ္ဌာနံ. ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိမုတ္တာယတနာနီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၂၆) ဧတ္ထ ကာရဏံ. တံ ဣဓ သဗ္ဗမ္ပိ လဗ္ဘတိ. သဗ္ဗေပိ ဟိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ သဉ္ဇာယမာနာ ဣမေသုယေဝ တီသု ဌာနေသု သဉ္ဇာယန္တိ, သမောသရဏမာနာပိ ဧတေသုယေဝ တီသု ဌာနေသု သမောသရန္တိ သန္နိပတန္တိ, ဒိဋ္ဌိဂတိကဘာဝေ စ နေသံ ဧတာနေဝ တီဏိ ကာရဏာနီတိ တိတ္ထဘူတာနိ သဉ္ဇာတိအာဒိနာ အတ္ထေန အာယတနာနီတိပိ တိတ္ထာယတနာနိ. တေနေဝတ္ထေန တိတ္ထိယာနံ အာယတနာနီတိပိ တိတ္ထာယတနာနိ. သမနုယုဉ္ဇိယမာနာနီတိ ကာ နာမေတာ ဒိဋ္ဌိယောတိ ဧဝံ ပုစ္ဆိယမာနာနိ. သမနုဂါဟိယမာနာနီတိ ကိံကာရဏာ ဧတာ ဒိဋ္ဌိယော ဥပ္ပန္နာတိ ဧဝံ သမ္မာ အနုဂ္ဂါဟိယမာနာနိ. သမနုဘာသိယမာနာနီတိ ပဋိနိဿဇ္ဇေထ ဧတာနိ ပါပကာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနီတိ ဧဝံ သမ္မာ အနုသာသိယမာနာနိ. အပိစ တီဏိပိ ဧတာနိ အနုယောဂပုစ္ဆာဝေဝစနာနေဝ. တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ – ‘‘သမနုယုဉ္ဇတီတိ ဝါ သမနုဂ္ဂါဟတီတိ ဝါ သမနုဘာသတီတိ ဝါ ဧသေသေ ဧကဋ္ဌေ သမေ သမဘာဂေ တဇ္ဇာတေ တညေဝါ’’တိ.

ក្នុងគាថានេះ ទីប្រជុំ ហៅថា អាយតនៈ។ ក្នុងប្រយោគថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វិមុត្តិអាយតនៈទាំងឡាយនេះមាន ៥ យ៉ាង» ក្នុងទីនេះ ហេតុ ហៅថា អាយតនៈ។ អត្ថន័យទាំងអស់នោះ (គឺទីកន្លែងកំណើត ទីប្រជុំ និងហេតុ) រមែងបានក្នុងទីនេះដែរ។ ព្រោះថា ពួកជនអ្នកមានទិដ្ឋិទាំងអស់ កាលបើកើតឡើង រមែងកើតឡើងក្នុងស្ថានទាំង ៣ នេះឯង កាលបើមកជួបជុំគ្នា ក៏រមែងមកជួបជុំគ្នា និងប្រជុំគ្នាក្នុងស្ថានទាំង ៣ នេះឯង ម៉្យាងទៀត ហេតុទាំង ៣ នេះឯងជាហេតុនាំឲ្យពួកគេមានសភាពជាអ្នកមានទិដ្ឋិ ហេតុនោះ ទើបហៅថា តិត្ថាយតនៈ ព្រោះជាអាយតនៈដោយអត្ថថាជាទីកើតឡើងជាដើមនៃកំពង់ (លទ្ធិ)។ ម៉្យាងទៀត ហៅថា តិត្ថាយតនៈ ព្រោះជាអាយតនៈរបស់ពួកអន្យតិត្ថិយ ដោយអត្ថនោះឯង។ ពាក្យថា Samanuyuñjiyamānāni (កាលបើគេសួរដេញដោល) គឺកាលបើគេសួរយ៉ាងនេះថា «មិច្ឆាទិដ្ឋិទាំងនេះ តើមានឈ្មោះដូចម្តេចខ្លះ?»។ ពាក្យថា Samanugāhiyamānāni (កាលបើគេសួររកហេតុផល) គឺកាលបើគេសួរដេញដោលរកហេតុផលដោយត្រឹមត្រូវយ៉ាងនេះថា «មិច្ឆាទិដ្ឋិទាំងនេះ កើតឡើងព្រោះហេតុអ្វី?»។ ពាក្យថា Samanubhāsiyamānāni (កាលបើគេស្តីប្រដៅ) គឺកាលបើគេទូន្មានប្រដៅដោយត្រឹមត្រូវយ៉ាងនេះថា «អ្នកទាំងឡាយចូរលះបង់នូវមិច្ឆាទិដ្ឋិដ៏លាមកទាំងនេះចេញទៅ»។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យទាំង ៣ នេះ សុទ្ធតែជាវេវចនៈនៃការសួរដេញដោលដូចគ្នាទាំងអស់។ ហេតុនោះ ទើបមានពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាថា «ពាក្យថា samanuyuñjati ក្តី samanuggāhati ក្តី samanubhāsati ក្តី ទាំងអស់នេះមានអត្ថន័យដូចគ្នា មានចំណែកស្មើគ្នា កើតក្នុងសភាពជាមួយគ្នា និងជាពាក្យតែមួយនោះឯង» ដូច្នេះ។

ပရမ္ပိ ဂန္တွာတိ အာစရိယပရမ္ပရာ လဒ္ဓိပရမ္ပရာ အတ္တဘာဝပရမ္ပရာတိ ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ပရမ္ပရံ ဂန္တွာပိ. အကိရိယာယ သဏ္ဌဟန္တီတိ အကိရိယမတ္တေ သံတိဋ္ဌန္တိ. ‘‘အမှာကံ အာစရိယော ပုဗ္ဗေကတဝါဒီ, အမှာကံ ပါစရိယော ပုဗ္ဗေကတဝါဒီ, အမှာကံ အာစရိယပါစရိယော ပုဗ္ဗေကတဝါဒီ. အမှာကံ အာစရိယော ဣဿရနိမ္မာနဝါဒီ[Pg.156], အမှာကံ ပါစရိယော ဣဿရနိမ္မာနဝါဒီ, အမှာကံ အာစရိယပါစရိယော ဣဿရနိမ္မာနဝါဒီ. အမှာကံ အာစရိယော အဟေတုအပစ္စယဝါဒီ, အမှာကံ ပါစရိယော အဟေတုအပစ္စယဝါဒီ, အမှာကံ အာစရိယပါစရိယော အဟေတုအပစ္စယဝါဒီ’’တိ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာနိ ဟိ ဧတာနိ အာစရိယပရမ္ပရံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. ‘‘အမှာကံ အာစရိယော ပုဗ္ဗေကတလဒ္ဓိကော, အမှာကံ ပါစရိယော…ပေ… အမှာကံ အာစရိယပါစရိယော အဟေတုအပစ္စယလဒ္ဓိကော’’တိ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာနိ လဒ္ဓိပရမ္ပရံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. ‘‘အမှာကံ အာစရိယဿ အတ္တဘာဝေါ ပုဗ္ဗေကတဟေတု, အမှာကံ ပါစရိယဿ…ပေ… အမှာကံ အာစရိယပါစရိယဿ အတ္တဘာဝေါ အဟေတု အပစ္စယော’’တိ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာနိ အတ္တဘာဝပရမ္ပရံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. ဧဝံ ပန သုဝိဒူရမ္ပိ ဂစ္ဆန္တာနိ အကိရိယမတ္တေယေဝ သဏ္ဌဟန္တိ, ဧကောပိ ဧတေသံ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ ကတ္တာ ဝါ ကာရေတာ ဝါ န ပညာယတိ.

ពាក្យថា Parampi gantvā (ទោះបីឈានទៅរកលំដាប់ដទៃទៀត) សេចក្តីថា ទោះបីឈានទៅរកលំដាប់ណាមួយ ក្នុងចំណោមលំដាប់ទាំងនេះ គឺ លំដាប់អាចារ្យ លំដាប់លទ្ធិ និងលំដាប់អត្តភាព។ ពាក្យថា Akiriyāya saṇṭhahanti (រមែងឈរនៅត្រឹមតែការមិនធ្វើ) សេចក្តីថា ស្ថិតនៅត្រឹមតែអកិរិយាប៉ុណ្ណោះ។ ពិតណាស់ ពួកលទ្ធិទាំងនេះ កាលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះថា «អាចារ្យរបស់យើងមានវាទៈថា អ្វីៗដែលកើតឡើងព្រោះកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុន, អាចារ្យរបស់អាចារ្យរបស់យើងមានវាទៈថា អ្វីៗដែលកើតឡើងព្រោះកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុន, អាចារ្យនៃអាចារ្យរបស់អាចារ្យរបស់យើងមានវាទៈថា អ្វីៗដែលកើតឡើងព្រោះកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុន។ អាចារ្យរបស់យើងមានវាទៈថា អ្វីៗដែលកើតឡើងព្រោះការបង្កើតរបស់ព្រះជាម្ចាស់, អាចារ្យរបស់អាចារ្យរបស់យើងមានវាទៈថា អ្វីៗដែលកើតឡើងព្រោះការបង្កើតរបស់ព្រះជាម្ចាស់, អាចារ្យនៃអាចារ្យរបស់អាចារ្យរបស់យើងមានវាទៈថា អ្វីៗដែលកើតឡើងព្រោះការបង្កើតរបស់ព្រះជាម្ចាស់។ អាចារ្យរបស់យើងមានវាទៈថា អ្វីៗដែលកើតឡើងដោយគ្មានហេតុគ្មានបច្ច័យ, អាចារ្យរបស់អាចារ្យរបស់យើងមានវាទៈថា អ្វីៗដែលកើតឡើងដោយគ្មានហេតុគ្មានបច្ច័យ, អាចារ្យនៃអាចារ្យរបស់អាចារ្យរបស់យើងមានវាទៈថា អ្វីៗដែលកើតឡើងដោយគ្មានហេតុគ្មានបច្ច័យ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ឈានទៅរកលំដាប់អាចារ្យ។ ពួកលទ្ធិទាំងនោះ កាលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះថា «អាចារ្យរបស់យើងមានលទ្ធិថា អ្វីៗដែលកើតឡើងព្រោះកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុន, អាចារ្យរបស់អាចារ្យរបស់យើង...ល... អាចារ្យនៃអាចារ្យរបស់អាចារ្យរបស់យើងមានលទ្ធិថា អ្វីៗដែលកើតឡើងដោយគ្មានហេតុគ្មានបច្ច័យ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ឈានទៅរកលំដាប់លទ្ធិ។ ពួកលទ្ធិទាំងនោះ កាលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះថា «អត្តភាពនៃអាចារ្យរបស់យើងមានហេតុមកពីកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុន, អត្តភាពនៃអាចារ្យរបស់អាចារ្យរបស់យើង...ល... អត្តភាពនៃអាចារ្យនៃអាចារ្យរបស់អាចារ្យរបស់យើង គ្មានហេតុគ្មានបច្ច័យ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ឈានទៅរកលំដាប់អត្តភាព។ ប៉ុន្តែ ពួកលទ្ធិទាំងនោះ ទោះបីជាឈានទៅឆ្ងាយយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏នៅតែស្ថិតនៅត្រឹមតែអកិរិយាប៉ុណ្ណោះ ហើយបុគ្គលណាម្នាក់ដែលជាអ្នកធ្វើ ឬអ្នកបង្គាប់ឱ្យធ្វើ ក្នុងចំណោមជនអ្នកមានទិដ្ឋិទាំងនោះ ក៏មិនប្រាកដឡើយ។

ပုရိသပုဂ္ဂလောတိ သတ္တော. ကာမဉ္စ ပုရိသောတိပိ ဝုတ္တေ ပုဂ္ဂလောတိပိ ဝုတ္တေ သတ္တောယေဝ ဝုတ္တော ဟောတိ, အယံ ပန သမ္မုတိကထာ နာမ ယော ယထာ ဇာနာတိ, တဿ တထာ ဝုစ္စတိ. ပဋိသံဝေဒေတီတိ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပန္နံ ဇာနာတိ ပဋိသံဝိဒိတံ ကရောတိ, အနုဘဝတိ ဝါ. ပုဗ္ဗေကတဟေတူတိ ပုဗ္ဗေကတကာရဏာ, ပုဗ္ဗေကတကမ္မပစ္စယေနေဝ ပဋိသံဝေဒေတီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ကမ္မဝေဒနဉ္စ ကိရိယဝေဒနဉ္စ ပဋိက္ခိပိတွာ ဧကံ ဝိပါကဝေဒနမေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ. ယေ ဝါ ဣမေ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာ သေမှသမုဋ္ဌာနာ ဝါတသမုဋ္ဌာနာ သန္နိပါတိကာ ဥတုပရိဏာမဇာ ဝိသမပရိဟာရဇာ ဩပက္ကမိကာ အာဗာဓာ ကမ္မဝိပါကဇာ အာဗာဓာတိ အဋ္ဌ ရောဂါ ဝုတ္တာ, တေသု သတ္တ ပဋိက္ခိပိတွာ ဧကံ ဝိပါကဝေဒနံယေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ. ယေပိမေ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ အပရပရိယာယဝေဒနီယန္တိ တယော ကမ္မရာသယော ဝုတ္တာ, တေသုပိ ဒွေ ပဋိဗာဟိတွာ ဧကံ အပရပရိယာယကမ္မံယေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ. ယေပိမေ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယော ဝိပါကော ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယော အပရပရိယာယဝေဒနီယောတိ တယော ဝိပါကရာသယော ဝုတ္တာ, တေသုပိ ဒွေ ပဋိဗာဟိတွာ ဧကံ အပရပရိယာယဝိပါကမေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ. ယေပိမေ ကုသလစေတနာ အကုသလစေတနာ ဝိပါကစေတနာ ကိရိယစေတနာတိ စတ္တာရော စေတနာရာသယော ဝုတ္တာ, တေသုပိ တယော ပဋိဗာဟိတွာ ဧကံ ဝိပါကစေတနံယေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ.

ពាក្យថា Purisapuggala (បុរសបុគ្គល) សំដៅលើសត្វ។ តាមពិតទៅ ទោះបីពោលថា «បុរស» ក្តី ពោលថា «បុគ្គល» ក្តី ក៏សំដៅយកសត្វនោះឯង ប៉ុន្តែនេះជាសម្មុតិកថា (ការនិយាយតាមសន្មត) បុគ្គលណាដឹងយ៉ាងណា រមែងពោលចំពោះបុគ្គលនោះយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា Paṭisaṃvedeti (រមែងទទួលដឹង) សេចក្តីថា ដឹងនូវវេទនាដែលកើតឡើងក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន ធ្វើឱ្យប្រាកដច្បាស់ ឬសោយ (ទទួលរង)។ ពាក្យថា Pubbekatahetu (មានហេតុមកពីកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុន) សេចក្តីថា មានហេតុមកពីកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុន គឺទទួលដឹងដោយបច្ច័យនៃកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុនប៉ុណ្ណោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ដោយពាក្យនេះ ពួកលទ្ធិទាំងនោះបានបដិសេធកម្មវេទនា និងកិរិយាវេទនា ហើយទទួលយកតែវិបាកវេទនាតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ជំងឺទាំង ៨ យ៉ាងដែលបានពោលទុក គឺ ជំងឺមានប្រមាត់ជាសមុដ្ឋាន ជំងឺមានស្លេស្មជាសមុដ្ឋាន ជំងឺមានខ្យល់ជាសមុដ្ឋាន ជំងឺកើតឡើងព្រោះការប្រជុំគ្នានៃសមុដ្ឋានទាំងនោះ ជំងឺកើតអំពីការប្រែប្រួលនៃរដូវ ជំងឺកើតអំពីការរក្សាមិនស្មើគ្នា (ការបរិភោគអាហារមិនសមគួរ) ជំងឺកើតអំពីការព្យាយាមរបស់បុគ្គលដទៃ និងជំងឺកើតអំពីផលនៃកម្ម ក្នុងចំណោមជំងឺទាំងនោះ ពួកលទ្ធិទាំងនោះបានបដិសេធជំងឺ ៧ យ៉ាង ហើយទទួលយកតែវិបាកវេទនា (ដែលកើតអំពីជំងឺទី ៨ គឺជំងឺកើតអំពីផលនៃកម្ម) ប៉ុណ្ណោះ។ មួយវិញទៀត គំនរកម្មានុភាពទាំង ៣ យ៉ាងដែលបានពោលទុក គឺ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម ឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម និងអបរាបរិយវេទនីយកម្ម ក្នុងចំណោមកម្មទាំងនោះ ពួកលទ្ធិទាំងនោះបានបដិសេធកម្ម ២ យ៉ាង ហើយទទួលយកតែអបរាបរិយកម្មតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ មួយវិញទៀត គំនរវិបាកទាំង ៣ យ៉ាងដែលបានពោលទុក គឺ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយវិបាក ឧបបជ្ជវេទនីយវិបាក និងអបរាបរិយវេទនីយវិបាក ក្នុងចំណោមវិបាកទាំងនោះ ពួកលទ្ធិទាំងនោះបានបដិសេធវិបាក ២ យ៉ាង ហើយទទួលយកតែអបរាបរិយវិបាកតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ មួយវិញទៀត គំនរចេតនាទាំង ៤ យ៉ាងដែលបានពោលទុក គឺ កុសលចេតនា អកុសលចេតនា វិបាកចេតនា និងកិរិយាចេតនា ក្នុងចំណោមចេតនាទាំងនោះ ពួកលទ្ធិទាំងនោះបានបដិសេធចេតនា ៣ យ៉ាង ហើយទទួលយកតែវិបាកចេតនាតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។

ဣဿရနိမ္မာနဟေတူတိ ဣဿရနိမ္မာနကာရဏာ, ဣဿရေန နိမ္မိတတ္တာ ပဋိသံဝေဒေတီတိ အတ္ထော. အယံ ဟိ တေသံ အဓိပ္ပာယော – ဣမာ တိဿော ဝေဒနာ [Pg.157] ပစ္စုပ္ပန္နေ အတ္တနာ ကတမူလကေန ဝါ အာဏတ္တိမူလကေန ဝါ ပုဗ္ဗေကတေန ဝါ အဟေတုအပစ္စယာ ဝါ ပဋိသံဝေဒိတုံ နာမ န သက္ကာ, ဣဿရနိမ္မာနကာရဏာယေဝ ပန ဣမာ ပဋိသံဝေဒေတီတိ. ဧဝံဝါဒိနော ပနေတေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေသု အဋ္ဌသု ရောဂေသု ဧကမ္ပိ အသမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သဗ္ဗေ ပဋိဗာဟန္တိ, ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေသု စ တီသု ကမ္မရာသီသု တီသု ဝိပါကရာသီသု စတူသု စေတနာရာသီသု ဧကမ္ပိ အသမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သဗ္ဗေပိ ပဋိဗာဟန္တိ.

ពាក្យថា Issaranimmānahetu (មានហេតុមកពីការបង្កើតរបស់ព្រះជាម្ចាស់) សេចក្តីថា មានហេតុមកពីការបង្កើតរបស់ព្រះជាម្ចាស់ គឺទទួលដឹងដោយសារតែព្រះជាម្ចាស់បង្កើតឡើង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពិតណាស់ នេះជាបំណងរបស់ពួកលទ្ធិទាំងនោះ គឺវេទនាទាំង ៣ យ៉ាងនេះ មិនអាចទទួលដឹងក្នុងបច្ចុប្បន្នដោយហេតុដែលខ្លួនធ្វើដោយផ្ទាល់ក្តី ដោយហេតុដែលបង្គាប់ឱ្យអ្នកដទៃធ្វើក្តី ដោយកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុនក្តី ឬដោយគ្មានហេតុគ្មានបច្ច័យក្តី ប៉ុន្តែទទួលដឹងដោយសារតែការបង្កើតរបស់ព្រះជាម្ចាស់តែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកលទ្ធិដែលមានវាទៈយ៉ាងនេះ មិនបានទទួលយកសូម្បីតែជំងឺមួយ ក្នុងចំណោមជំងឺទាំង ៨ យ៉ាងដែលបានពោលខាងលើឡើយ គឺពួកគេបដិសេធទាំងអស់ ហើយមិនបានទទួលយកសូម្បីតែមួយ ក្នុងចំណោមគំនរកម្មទាំង ៣ គំនរវិបាកទាំង ៣ និងគំនរចេតនាទាំង ៤ ដែលបានពោលខាងលើឡើយ គឺពួកគេបដិសេធទាំងអស់។

အဟေတုအပစ္စယာတိ ဟေတုဉ္စ ပစ္စယဉ္စ ဝိနာ, အကာရဏေနေဝ ပဋိသံဝေဒေတီတိ အတ္ထော. အယဉှိ နေသံ အဓိပ္ပာယော – ဣမာ တိဿော ဝေဒနာ ပစ္စုပ္ပန္နေ အတ္တနာ ကတမူလကေန ဝါ အာဏတ္တိမူလကေန ဝါ ပုဗ္ဗေကတေန ဝါ ဣဿရနိမ္မာနဟေတုနာ ဝါ ပဋိသံဝေဒိတုံ နာမ န သက္ကာ, အဟေတုအပစ္စယာယေဝ ပန ဣမာ ပဋိသံဝေဒေတီတိ. ဧဝံဝါဒိနော ပနေတေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေသု ရောဂါဒီသု ဧကမ္ပိ အသမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သဗ္ဗံ ပဋိဗာဟန္တိ.

ពាក្យថា Ahetuapaccayā (ដោយគ្មានហេតុគ្មានបច្ច័យ) សេចក្តីថា វៀរចាកហេតុនិងបច្ច័យ គឺទទួលដឹងដោយគ្មានហេតុផលទាល់តែសោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពិតណាស់ នេះជាបំណងរបស់ពួកលទ្ធិទាំងនោះ គឺវេទនាទាំង ៣ យ៉ាងនេះ មិនអាចទទួលដឹងក្នុងបច្ចុប្បន្នដោយហេតុដែលខ្លួនធ្វើដោយផ្ទាល់ក្តី ដោយហេតុដែលបង្គាប់ឱ្យអ្នកដទៃធ្វើក្តី ដោយកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុនក្តី ឬដោយហេតុមកពីការបង្កើតរបស់ព្រះជាម្ចាស់ក្តី ប៉ុន្តែទទួលដឹងដោយគ្មានហេតុគ្មានបច្ច័យប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកលទ្ធិដែលមានវាទៈយ៉ាងនេះ មិនបានទទួលយកសូម្បីតែជំងឺមួយ ក្នុងចំណោមជំងឺទាំងឡាយដែលបានពោលខាងលើឡើយ គឺពួកគេបដិសេធទាំងអស់។

ဧဝံ သတ္ထာ မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ တံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ တတြ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧဝံ ဝဒါမီတိ လဒ္ဓိပတိဋ္ဌာပနတ္ထံ ဧဝံ ဝဒါမီတိ ဒဿေတိ. လဒ္ဓိဉှိ အပ္ပတိဋ္ဌာပေတွာ နိဂ္ဂယှမာနာ လဒ္ဓိတော လဒ္ဓိံ သင်္ကမန္တိ, ဘော ဂေါတမ, န မယံ ပုဗ္ဗေကတဝါဒံ ဝဒါမာတိအာဒီနိ ဝဒန္တိ. လဒ္ဓိယာ ပန ပတိဋ္ဌာပိတာယ သင်္ကမိတုံ အလဘန္တာ သုနိဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တိ, ဣတိ နေသံ လဒ္ဓိပတိဋ္ဌာပနတ္ထံ ဧဝံ ဝဒါမီတိ အာဟ. တေနဟာယသ္မန္တောတိ တေန ဟိ အာယသ္မန္တော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယဒိ ဧတံ သစ္စံ, ဧဝံ သန္တေ တေန တုမှာကံ ဝါဒေန. ပါဏာတိပါတိနော ဘဝိဿန္တိ ပုဗ္ဗေကတဟေတူတိ ယေ ကေစိ လောကေ ပါဏံ အတိပါတေန္တိ, သဗ္ဗေ တေ ပုဗ္ဗေကတဟေတု ပါဏာတိပါတိနော ဘဝိဿန္တိ. ကိံကာရဏာ? န ဟိ ပါဏာတိပါတကမ္မံ အတ္တနာ ကတမူလကေန န အာဏတ္တိမူလကေန န ဣဿရနိမ္မာနဟေတုနာ န အဟေတုအပစ္စယာ သက္ကာ ပဋိသံဝေဒေတုံ, ပုဗ္ဗေကတဟေတုယေဝ ပဋိသံဝေဒေတီတိ အယံ ဝေါ လဒ္ဓိ. ယထာ စ ပါဏာတိပါတိနော, ဧဝံ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမန္တာပိ ပုဗ္ဗေကတဟေတုယေဝ ဝိရမိဿန္တီတိ. ဣတိ ဘဂဝါ တေသံယေဝ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ တေသံ နိဂ္ဂဟံ အာရောပေတိ. ဣမိနာ နယေန အဒိန္နာဒါယိနောတိအာဒီသုပိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់តម្កល់មាតិកាទុកយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញដោយការចែកមាតិកានោះ ទ្រង់ទើបត្រាស់ពាក្យថា tatra, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងចំណោមលទ្ធិទាំងនោះ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា evaṃ vadāmi (តថាគតពោលយ៉ាងនេះ) ទ្រង់បង្ហាញថា «តថាគតពោលយ៉ាងនេះ ដើម្បីតម្កល់ទុកនូវលទ្ធិ (របស់ពួកគេ)»។ ព្រោះថា កាលបើមិនបានតម្កល់លទ្ធិរបស់ពួកគេទុកជាមុនទេ ពេលត្រូវបានសង្កត់សង្កិន (ចោទសួរ) ពួកគេរមែងផ្លាស់ប្តូរពីលទ្ធិមួយទៅលទ្ធិមួយទៀត ដោយពោលថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំមិនបានពោលនូវបុព្វេកតវាទៈឡើយ» ជាដើម។ ប៉ុន្តែ កាលបើលទ្ធិត្រូវបានតម្កល់ទុកហើយ ពួកគេមិនអាចផ្លាស់ប្តូរបានឡើយ ក៏ត្រូវបានសង្កត់សង្កិនយ៉ាងល្អ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «តថាគតពោលយ៉ាងនេះ ដើម្បីតម្កល់ទុកនូវលទ្ធិរបស់ពួកគេ»។ ពាក្យថា Tenahāyasmanto សេចក្តីថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បើដូច្នោះមែន»។ តើមានសេចក្តីពន្យល់យ៉ាងណា? សេចក្តីថា «បើពាក្យនោះជាការពិត កាលបើដូច្នោះមែន ដោយវាទៈរបស់ពួកអ្នក...»។ ពាក្យថា «ជនទាំងឡាយនឹងក្លាយជាអ្នកសម្លាប់សត្វ ព្រោះតែកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុន» សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយណាមួយក្នុងលោកដែលសម្លាប់សត្វ ជនទាំងអស់នោះនឹងក្លាយជាអ្នកសម្លាប់សត្វ ព្រោះតែកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា បាណាតិបាតកម្ម មិនអាចទទួលដឹងដោយហេតុដែលខ្លួនធ្វើដោយផ្ទាល់ក្តី ដោយហេតុដែលបង្គាប់ឱ្យអ្នកដទៃធ្វើក្តី ដោយហេតុមកពីការបង្កើតរបស់ព្រះជាម្ចាស់ក្តី ឬដោយគ្មានហេតុគ្មានបច្ច័យក្តី ប៉ុន្តែទទួលដឹងដោយសារតែកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុនប៉ុណ្ណោះ នេះជាលទ្ធិរបស់ពួកអ្នក។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាជនទាំងឡាយជាអ្នកសម្លាប់សត្វយ៉ាងណា ជនទាំងឡាយដែលវៀរចាកបាណាតិបាត ក៏នឹងវៀរចាកព្រោះតែកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុនយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកលទ្ធិរបស់ពួកគេនោះឯង ហើយទ្រង់សង្កត់សង្កិនពួកគេដោយវិធីនេះ។ គប្បីជ្រាបការផ្សារភ្ជាប់សេចក្តីក្នុងបទទាំងឡាយមាន adinnādāyino (អ្នកកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យ) ជាដើម ដោយន័យនេះដែរ។

သာရတော [Pg.158] ပစ္စာဂစ္ဆတန္တိ သာရဘာဝေန ဂဏှန္တာနံ. ဆန္ဒောတိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော. ဣဒံ ဝါ ကရဏီယံ ဣဒံ ဝါ အကရဏီယန္တိ ဧတ္ထ အယံ အဓိပ္ပာယော – ဣဒံ ဝါ ကရဏီယန္တိ ကတ္တဗ္ဗဿ ကရဏတ္ထာယ, ဣဒံ ဝါ အကရဏီယန္တိ အကတ္တဗ္ဗဿ အကရဏတ္ထာယ ကတ္တုကမျတာ ဝါ ပစ္စတ္တပုရိသကာရော ဝါ န ဟောတိ. ဆန္ဒဝါယာမေသု ဝါ အသန္တေသု ‘‘ဣဒံ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိပိ ‘‘ဣဒံ န ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိပိ န ဟောတိ. ဣတိ ကရဏီယာကရဏီယေ ခေါ ပန သစ္စတော ထေတတော အနုပလဗ္ဘိယမာနေတိ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗေ စ အကတ္တဗ္ဗေ စ ဘူတတော ထိရတော အပညာယမာနေ အလဗ္ဘမာနေ. ယဒိ ဟိ ကတ္တဗ္ဗံ ကာတုံ အကတ္တဗ္ဗတော စ ဝိရမိတုံ လဘေယျ, ကရဏီယာကရဏီယံ သစ္စတော ထေတတော ဥပလဗ္ဘေယျ. ယသ္မာ ပန ဥဘယမ္ပိ တံ ဧသ နုပလဗ္ဘတိ, တသ္မာ တံ သစ္စတော ထေတတော န ဥပလဗ္ဘတိ, ဧဝံ တသ္မိံ စ အနုပလဗ္ဘိယမာနေတိ အတ္ထော. မုဋ္ဌဿတီနန္တိ နဋ္ဌဿတီနံ ဝိဿဋ္ဌဿတီနံ. အနာရက္ခာနံ ဝိဟရတန္တိ ဆသု ဒွါရေသု နိရာရက္ခာနံ ဝိဟရန္တာနံ. န ဟောတိ ပစ္စတ္တံ သဟဓမ္မိကော သမဏဝါဒေါတိ ဧဝံ ဘူတာနံ တုမှာကံ ဝါ အညေသံ ဝါ မယံ သမဏာတိ ပစ္စတ္တံ သကာရဏော သမဏဝါဒေါ န ဟောတိ န ဣဇ္ဈတိ. သမဏာပိ ဟိ ပုဗ္ဗေကတကာရဏာယေဝ ဟောန္တိ, အဿမဏာပိ ပုဗ္ဗေကတကာရဏာယေဝါတိ. သဟဓမ္မိကောတိ သကာရဏော. နိဂ္ဂဟော ဟောတီတိ မမ နိဂ္ဂဟော ဟောတိ, တေ ပန နိဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ.

ពាក្យថា Sārato paccāgacchatanti សេចក្តីថា ចំពោះជនទាំងឡាយដែលកាន់យកដោយយល់ថាជាខ្លឹមសារ។ ពាក្យថា Chando សំដៅលើ កត្តុកម្យតាចន្ទៈ (ការចង់ធ្វើ)។ ក្នុងពាក្យថា «នេះជាកិច្ចគួរធ្វើ ឬនេះជាកិច្ចមិនគួរធ្វើ» នេះ មានបំណងយ៉ាងនេះថា៖ សេចក្តីប្រាថ្នាចង់ធ្វើក្តី ព្យាយាមផ្ទាល់ខ្លួនរបស់បុរសក្តី ដើម្បីធ្វើនូវកិច្ចដែលគួរធ្វើថា «...នេះជាកិច្ចគួរធ្វើ» ឬដើម្បីមិនធ្វើនូវកិច្ចដែលមិនគួរធ្វើថា «...នេះជាកិច្ចមិនគួរធ្វើ» រមែងមិនមានឡើយ។ កាលបើគ្មានសេចក្តីប្រាថ្នានិងសេចក្តីព្យាយាមទេ សូម្បីតែគំនិតថា «នេះគួរធ្វើ» ឬ «...នេះមិនគួរធ្វើ» ក៏មិនមានដែរ។ ពាក្យថា «កាលបើកិច្ចគួរធ្វើនិងកិច្ចមិនគួរធ្វើ មិនប្រាកដដោយពិត ដោយមាំមួនយ៉ាងនេះ» សេចក្តីថា កាលបើកិច្ចគួរធ្វើនិងកិច្ចមិនគួរធ្វើ មិនប្រាកដ មិនអាចរកបាន ដោយពិតប្រាកដ ដោយមាំមួន។ ព្រោះថា ប្រសិនបើអាចធ្វើកិច្ចដែលគួរធ្វើ និងវៀរចាកកិច្ចដែលមិនគួរធ្វើបាន កិច្ចគួរធ្វើនិងកិច្ចមិនគួរធ្វើ ក៏គប្បីប្រាកដដោយពិត ដោយមាំមួន។ ប៉ុន្តែ ដោយហេតុថា ជននេះមិនអាចរកបាននូវកិច្ចទាំងពីរយ៉ាងនោះឡើយ ហេតុនោះ កិច្ចទាំងពីរនោះទើបមិនប្រាកដដោយពិត ដោយមាំមួន នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងពាក្យថា «កាលបើកិច្ចនោះមិនប្រាកដយ៉ាងនេះ»។ ពាក្យថា Muṭṭhassatīnaṃ សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយដែលមានសតិភ្លេចភ្លាំង មានសតិលែងដឹងខ្លួន។ ពាក្យថា Anārakkhānaṃ viharataṃ សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយដែលរស់នៅដោយគ្មានការរក្សាទ្វារទាំង ៦។ ពាក្យថា «ការប្តេជ្ញាខ្លួនថាជាសមណៈ ប្រកបដោយធម៌ ចំពោះខ្លួនឯង រមែងមិនមានឡើយ» សេចក្តីថា ចំពោះពួកអ្នក ឬជនដទៃទៀតដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ ការប្តេជ្ញាខ្លួនថា «យើងជាសមណៈ» ដ៏ប្រកបដោយហេតុផលចំពោះខ្លួនឯង រមែងមិនមាន មិនសម្រេចឡើយ។ ព្រោះថា សូម្បីតែសមណៈ ក៏ជាសមណៈព្រោះតែកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុនប៉ុណ្ណោះ សូម្បីតែមិនមែនសមណៈ ក៏មិនមែនសមណៈព្រោះតែកម្មដែលធ្វើហើយក្នុងកាលមុនប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Sahadhammiko សេចក្តីថា ប្រកបដោយហេតុផល។ ពាក្យថា «ការសង្កត់សង្កិនរមែងមាន» សេចក្តីថា ការសង្កត់សង្កិនរបស់តថាគតរមែងមាន ហើយពួកគេក៏ក្លាយជាអ្នកដែលត្រូវតថាគតសង្កត់សង្កិនយ៉ាងល្អ។

ဧဝံ ပုဗ္ဗေကတဝါဒိနော နိဂ္ဂဟေတွာ ဣဒါနိ ဣဿရနိမ္မာနဝါဒိနော နိဂ္ဂဟေတုံ တတြ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေကတဝါဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော, တထာ အဟေတုကဝါဒေပိ.

កាលដែលទ្រង់សង្កត់សង្កិនពួកបុព្វេកតវាទៈយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីសង្កត់សង្កិនពួកឥស្សរនិម្មានវាទៈ ទ្រង់ទើបត្រាស់ពាក្យថា tatra, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងចំណោមលទ្ធិទាំងនោះ) ជាដើម។ សេចក្តីពន្យល់នៃពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងបុព្វេកតវាទៈនោះឯង ហើយក្នុងអហេតុកវាទៈ ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។

ဧဝံ ဣမေသံ တိတ္ထာယတနာနံ ပရမ္ပိ ဂန္တွာ အကိရိယာယ သဏ္ဌဟနဘာဝေန တုစ္ဆဘာဝံ အနိယျာနိကဘာဝံ, အသာရဘာဝေန ထုသကောဋ္ဋနသဒိသတံ အာပဇ္ဇနဘာဝေန အဂ္ဂိသညာယ ဓမမာနခဇ္ဇုပနကသရိက္ခတံ တံဒိဋ္ဌိကာနံ ပုရိမဿပိ မဇ္ဈိမဿပိ ပစ္ဆိမဿပိ အတ္ထဒဿနတာယ အဘာဝေန အန္ဓဝေဏူပမတံ သဒ္ဒမတ္တေနေဝ တာနိ ဂဟေတွာ သာရဒိဋ္ဌိကာနံ ပထဝိယံ ပတိတဿ ဗေလုဝပက္ကဿ ဒဒ္ဒဘာယိတသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ပထဝီ သံဝဋ္ဋမာနာ အာဂစ္ဆတီ’’တိ သညာယ ပလာယန္တေန သသကေန သရိက္ခဘာဝဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနာ ဒေသိတဿ ဓမ္မဿ သာရဘာဝဉ္စေဝ နိယျာနိကဘာဝဉ္စ ဒဿေတုံ အယံ [Pg.159] ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနိဂ္ဂဟိတောတိ အညေဟိ အနိဂ္ဂဟိတော နိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျော. အသံကိလိဋ္ဌောတိ နိက္ကိလေသော ပရိသုဒ္ဓေါ, ‘‘သံကိလိဋ္ဌံ နံ ကရိဿာမာ’’တိ ပဝတ္တေဟိပိ တထာ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျော. အနုပဝဇ္ဇောတိ ဥပဝါဒဝိနိမုတ္တော. အပ္ပဋိကုဋ္ဌောတိ ‘‘ကိံ ဣမိနာ ဟရထ န’’န္တိ ဧဝံ အပ္ပဋိဗာဟိတော, အနုပက္ကုဋ္ဌော ဝါ. ဝိညူဟီတိ ပဏ္ဍိတေဟိ. အပဏ္ဍိတာနဉှိ အဇာနိတွာ ကထေန္တာနံ ဝစနံ အပ္ပမာဏံ. တသ္မာ ဝိညူဟီတိ အာဟ.

កាលដែលទ្រង់បង្ហាញនូវភាពសូន្យទទេ និងភាពមិននាំចេញចាកទុក្ខ ព្រោះតែការឈានទៅរកលំដាប់ដទៃទៀតនៃតិត្ថាយតនៈទាំងនេះ ហើយស្ថិតនៅត្រឹមតែអកិរិយា, បង្ហាញនូវភាពប្រៀបដូចជាការបុកកន្ទក់ ព្រោះតែគ្មានខ្លឹមសារ, បង្ហាញនូវភាពប្រៀបដូចជាសត្វអំពិលអំពែកដែលគេផ្លុំដោយសំគាល់ថាជាភ្លើង ព្រោះតែការធ្លាក់ចុះ, បង្ហាញនូវភាពប្រៀបដូចជាជួរមនុស្សខ្វាក់ ព្រោះតែគ្មានការយល់ដឹងនូវសេចក្តីពិត ទាំងចំពោះជនអ្នកមានទិដ្ឋិមុនៗ កណ្តាលៗ និងក្រោយៗ, បង្ហាញនូវភាពប្រៀបដូចជាសត្វទន្សាយដែលរត់គេចខ្លួនដោយសារតែឮសូរផ្លែព្នៅទុំធ្លាក់ដល់ដី ហើយសំគាល់ថា «ផែនដីកំពុងតែបាក់ស្រុតចុះមកហើយ» ចំពោះពួកជនអ្នកមានទិដ្ឋិយល់ថាមានខ្លឹមសារ ដោយគ្រាន់តែយល់ព្រមតាមសំឡេងប៉ុណ្ណោះ, កាលដែលទ្រង់បង្ហាញយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពមានខ្លឹមសារ និងភាពនាំចេញចាកទុក្ខនៃធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយផ្ទាល់ ទ្រង់ទើបត្រាស់ពាក្យថា ayaṃ kho pana, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌នេះឯង...) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា aniggahito សេចក្តីថា មិនត្រូវបានអ្នកដទៃសង្កត់សង្កិន គឺមិនអាចសង្កត់សង្កិនបានឡើយ។ ពាក្យថា asaṃkiliṭṭho សេចក្តីថា មិនសៅហ្មង គឺស្អាតបរិសុទ្ធ ទោះបីជាពួកជនដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយគិតថា «យើងនឹងធ្វើឱ្យសៅហ្មង» ក៏មិនអាចធ្វើឱ្យសៅហ្មងបានឡើយ។ ពាក្យថា anupavajjo សេចក្តីថា រួចផុតចាកការតិះដៀល។ ពាក្យថា appaṭikuṭṭho សេចក្តីថា មិនត្រូវបានគេបដិសេធថា «តើធម៌នេះមានប្រយោជន៍អ្វី ចូរលះបង់វាចេញទៅ» យ៉ាងនេះឡើយ ឬថា មិនត្រូវបានគេជេរប្រមាថឡើយ។ ពាក្យថា viññūhi សំដៅលើ ពួកអ្នកប្រាជ្ញ។ ព្រោះថា ពាក្យសម្តីរបស់ពួកជនពាលដែលនិយាយដោយមិនដឹង រមែងមិនជាប្រមាណឡើយ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា viññūhi (ពួកវិញ្ញូជន)។

ဣဒါနိ တဿ ဓမ္မဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ’’တိ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာ ဆ ဓာတုယော’’တိအာဒိနာ နယေန မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ယထာပဋိပါဋိယာ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ပုန ဣမာ ဆ ဓာတုယောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဓာတုယောတိ သဘာဝါ. နိဇ္ဇီဝနိဿတ္တဘာဝပ္ပကာသကော ဟိ သဘာဝဋ္ဌော ဓာတွဋ္ဌော နာမ. ဖဿာယတနာနီတိ ဝိပါကဖဿာနံ အာကရဋ္ဌေန အာယတနာနိ. မနောပဝိစာရာတိ ဝိတက္ကဝိစာရပါဒေဟိ အဋ္ဌာရသသု ဌာနေသု မနဿ ဥပဝိစာရာ.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវធម៌នោះ ព្រះអង្គទ្រង់សួរជាសំណួរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះធម៌នោះ តើដូចម្តេច?» ហើយទ្រង់តម្កល់មាតិកាទុកដោយន័យមាន «ធាតុទាំង ៦ នេះ» ជាដើម កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញដោយការចែកទៅតាមលំដាប់ ទ្រង់ទើបត្រាស់ពាក្យថា imā cha dhātuyo (ធាតុទាំង ៦ នេះ) ជាដើម ម្តងទៀត។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា dhātuyo សំដៅលើ សភាវៈទាំងឡាយ។ ព្រោះថា សភាវត្ថៈ (អត្ថនៃសភាវៈ) ដែលបង្ហាញនូវភាពមិនមែនជាជីវៈ មិនមែនជាសត្វ ឈ្មោះថា ធាតុដ្ឋៈ (អត្ថនៃធាតុ)។ ពាក្យថា phassāyatanāni សេចក្តីថា អាយតនៈទាំងឡាយ ព្រោះជាទីតាំងនៃវិបាកផស្សៈទាំងឡាយ។ ពាក្យថា manopavicārā សំដៅលើ ការត្រាច់ចរទៅនៃចិត្តក្នុងអារម្មណ៍ទាំង ១៨ ឋាន ដោយជើងគឺវិតក្កៈនិងវិចារៈ។

ပထဝီဓာတူတိ ပတိဋ္ဌာဓာတု. အာပေါဓာတူတိ အာဗန္ဓနဓာတု. တေဇောဓာတူတိ ပရိပါစနဓာတု. ဝါယောဓာတူတိ ဝိတ္ထမ္ဘနဓာတု. အာကာသဓာတူတိ အသမ္ဖုဋ္ဌဓာတု. ဝိညာဏဓာတူတိ ဝိဇာနနဓာတု. ဧဝမိဒံ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ အာဂတံ. တံ ခေါ ပနေတံ သင်္ခေပတော အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခေပတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိတ္ထာရတော အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခေပတော ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဝိတ္ထာရတောဝ ဝဋ္ဋတိ. ဣမသ္မိံ ပန တိတ္ထာယတနသုတ္တေ ဣဒံ သင်္ခေပတော ဆဓာတုဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ အာဂတံ. တံ ဥဘယထာပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

«បឋវីធាតុ» គឺធាតុជាទីតាំង (នៃភូតរូប និងឧបាទាយរូបដែលសេសសល់ក្រៅពីខ្លួន)។ «អាបោធាតុ» គឺធាតុជាគ្រឿងចងក្រង (នៃភូតរូប និងឧបាទាយរូបដែលសេសសល់ក្រៅពីខ្លួន)។ «តេជោធាតុ» គឺធាតុជាគ្រឿងធ្វើឲ្យទុំជោរ (នៃភូតរូប និងឧបាទាយរូបដែលសេសសល់ក្រៅពីខ្លួន)។ «វាយោធាតុ» គឺធាតុជាគ្រឿងទ្រទ្រង់ (នៃភូតរូប និងឧបាទាយរូបដែលសេសសល់ក្រៅពីខ្លួន)។ «អាកាសធាតុ» គឺធាតុដែលមិនប៉ះពាល់គ្នា (នៃរូបកលាបដែលខ្លួនកំណត់ភាគ)។ «វិញ្ញាណធាតុ» គឺធាតុដែលដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍។ កម្មដ្ឋានកំណត់ធាតុនេះ តែងមកយ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត កម្មដ្ឋានកំណត់ធាតុនោះ កាលបើមកក្នុងទីដែលមកដោយសង្ខេប គប្បីពោលទាំងដោយសង្ខេប ទាំងដោយពិស្តារ ក៏គួរ។ កាលបើមកក្នុងទីដែលមកដោយពិស្តារ មិនគួរពោលដោយសង្ខេបឡើយ គួរពោលដោយពិស្តារតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងតិត្ថាយតនសូត្រនេះ កម្មដ្ឋាននេះ មកដោយសង្ខេប ដោយអំណាចនៃធាតុ ៦។ កម្មដ្ឋាននោះ គួរពោលបានទាំងពីរយ៉ាង (គឺទាំងដោយសង្ខេប និងដោយពិស្តារ)។

သင်္ခေပတော ဆဓာတုဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဂ္ဂဏှန္တောပိ ဧဝံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ – ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတူတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ, အာကာသဓာတု ဥပါဒါရူပံ. ဧကသ္မိံ စ ဥပါဒါရူပေ ဒိဋ္ဌေ သေသာနိ တေဝီသတိ ဒိဋ္ဌာနေဝါတိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာနိ. ဝိညာဏဓာတူတိ စိတ္တံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော ဟောတိ, တေန သဟဇာတာ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော, သညာ သညာက္ခန္ဓော, ဖဿော စ စေတနာ စ သင်္ခါရက္ခန္ဓောတိ ဣမေ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ နာမ. စတ္တာရိ ပန မဟာဘူတာနိ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါရူပံ [Pg.160] ရူပက္ခန္ဓော နာမ. တတ္ထ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ နာမံ, ရူပက္ခန္ဓော ရူပန္တိ နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ ဒွေယေဝ ဓမ္မာ ဟောန္တိ, တတော ဥဒ္ဓံ သတ္တော ဝါ ဇီဝေါ ဝါ နတ္ထီတိ ဧဝံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော သင်္ခေပတော ဆဓာတုဝသေန အရဟတ္တသမ္ပာပကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

បុគ្គលកាលកំណត់កាន់យកកម្មដ្ឋាន ដោយអំណាចនៃធាតុ ៦ ដោយសង្ខេប តែងកំណត់កាន់យកយ៉ាងនេះថា៖ បឋវីធាតុ អាបោធាតុ តេជោធាតុ វាយោធាតុ ទាំង ៤ នេះ ឈ្មោះថា មហាភូតរូប, អាកាសធាតុ ឈ្មោះថា ឧបាទាយរូប។ កាលបើឃើញឧបាទាយរូបមួយ (គឺអាកាសធាតុ) ហើយ គប្បីកំណត់ដឹងថា ឧបាទាយរូប ២៣ ដែលសេសសល់ ក៏ឈ្មោះថាបានឃើញហើយដែរ។ ពាក្យថា «វិញ្ញាណធាតុ» គឺចិត្ត ឈ្មោះថា វិញ្ញាណក្ខន្ធ, វេទនាដែលកើតរួមគ្នាជាមួយវិញ្ញាណក្ខន្ធនោះ ឈ្មោះថា វេទនាខន្ធ, សញ្ញា ឈ្មោះថា សញ្ញាខន្ធ, ផស្សៈ និងចេតនា ឈ្មោះថា សង្ខារខន្ធ, ធម៌ទាំង ៤ នេះ ឈ្មោះថា អរូបក្ខន្ធ។ ចំណែកឯមហាភូតរូប ៤ និងឧបាទាយរូបដែលអាស្រ័យនឹងមហាភូតរូប ៤ នោះ ឈ្មោះថា រូបក្ខន្ធ。 ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អរូបក្ខន្ធ ៤ ឈ្មោះថា នាម, រូបក្ខន្ធ ឈ្មោះថា រូប, ធម៌ទាំងពីរនេះ គឺនាម និងរូប តែងមានដោយពិត។ ក្រៅពីធម៌ទាំងពីរនេះ សត្វ ឬជីវៈ មិនមានឡើយ។ កម្មដ្ឋានដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងភិក្ខុមួយរូបឲ្យសម្រេចព្រះអរហត្ត ដោយអំណាចនៃធាតុ ៦ ដោយសង្ខេប គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

ဝိတ္ထာရတော ပရိဂ္ဂဏှန္တော ပန စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အာကာသဓာတုပရိဂ္ဂဟာနုသာရေန တေဝီသတိ ဥပါဒါရူပါနိ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. အထ နေသံ ပစ္စယံ ဥပပရိက္ခန္တော ပုန စတ္တာရေဝ မဟာဘူတာနိ ဒိသွာ တေသု ပထဝီဓာတု ဝီသတိကောဋ္ဌာသာ, အာပေါဓာတု ဒွါဒသ, တေဇောဓာတု စတ္တာရော, ဝါယောဓာတု ဆကောဋ္ဌာသာတိ ကောဋ္ဌာသဝသေန သမောဓာနေတွာ ဒွါစတ္တာလီသ မဟာဘူတာနိ စ ဝဝတ္ထပေတွာ တေသု တေဝီသတိ ဥပါဒါရူပါနိ ပက္ခိပိတွာ ပဉ္စသဋ္ဌိ ရူပါနိ ဝဝတ္ထပေတိ. တာနိ စ ဝတ္ထုရူပေန သဒ္ဓိံ ဆသဋ္ဌိ ဟောန္တီတိ ဆသဋ္ဌိ ရူပါနိ ပဿတိ. ဝိညာဏဓာတု ပန လောကိယစိတ္တဝသေန ဧကာသီတိ စိတ္တာနိ. တာနိ သဗ္ဗာနိပိ ဝိညာဏက္ခန္ဓော နာမ ဟောတိ. တေဟိ သဟဇာတာ ဝေဒနာဒယောပိ တတ္တကာယေဝါတိ ဧကာသီတိ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော, ဧကာသီတိ သညာ သညာက္ခန္ဓော, ဧကာသီတိ စေတနာ သင်္ခါရက္ခန္ဓောတိ ဣမေ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ တေဘူမကဝသေန ဂယှမာနာ စတုဝီသာဓိကာနိ တီဏိ ဓမ္မသတာနိ ဟောန္တီတိ ဣတိ ဣမေ စ အရူပဓမ္မာ ဆသဋ္ဌိ စ ရူပဓမ္မာတိ သဗ္ဗေပိ သမောဓာနေတွာ နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ ဒွေဝ ဓမ္မာ ဟောန္တိ, တတော ဥဒ္ဓံ သတ္တော ဝါ ဇီဝေါ ဝါ နတ္ထီတိ နာမရူပဝသေန ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဝဝတ္ထပေတွာ တေသံ ပစ္စယံ ပရိယေသန္တော အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ တဏှာပစ္စယာ ကမ္မပစ္စယာ အာဟာရပစ္စယာတိ ဧဝံ ပစ္စယံ ဒိသွာ ‘‘အတီတေပိ ဣမေဟိ ပစ္စယေဟိ ဣဒံ ဝဋ္ဋံ ပဝတ္တိတ္ထ, အနာဂတေပိ ဧတေဟိ ပစ္စယေဟိ ပဝတ္တိဿတိ, ဧတရဟိပိ ဧတေဟိယေဝ ပဝတ္တတီ’’တိ တီသု ကာလေသု ကင်္ခံ ဝိတရိတွာ အနုက္ကမေန ပဋိပဇ္ဇမာနော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. ဧဝံ ဝိတ္ထာရတောပိ ဆဓာတုဝသေန အရဟတ္တသမ္ပာပကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ចំណែកឯបុគ្គលកាលកំណត់កាន់យកដោយពិស្តារ កំណត់កាន់យកមហាភូតរូប ៤ ហើយ តែងកំណត់កាន់យកឧបាទាយរូប ២៣ ទៅតាមលំដាប់នៃការកំណត់អាកាសធាតុ។ លំដាប់នោះ កាលពិចារណានូវបច្ច័យនៃរូបទាំងនោះ ក៏ឃើញមហាភូតរូប ៤ នោះម្តងទៀត ហើយកំណត់មហាភូតរូប ៤២ ដោយការរួមបញ្ចូលគ្នាតามចំណែក (កោដ្ឋាសៈ) គឺ ក្នុងមហាភូតរូបទាំងនោះ បឋវីធាតុ មាន ២០ ចំណែក, អាបោធាតុ មាន ១២ ចំណែក, តេជោធាតុ មាន ៤ ចំណែក, វាយោធាតុ មាន ៦ ចំណែក ហើយបញ្ចូលឧបាទាយរូប ២៣ ទៅក្នុងមហាភូតរូបទាំងនោះ រួចកំណត់រូប ៦៥។ រូបទាំងនោះ កាលរួមជាមួយវត្ថុរូប ក៏ទៅជា ៦៦ ហើយរមែងឃើញរូប ៦៦ យ៉ាង។ ចំណែកឯវិញ្ញាណធាតុ ដោយអំណាចនៃលោកិយចិត្ត គឺមានចិត្ត ៨១។ ចិត្តទាំងនោះទាំងអស់ ឈ្មោះថា វិញ្ញាណក្ខន្ធ។ វេទនាជាដើមដែលកើតរួមគ្នាជាមួយចិត្តទាំងនោះ ក៏មានចំនួនប៉ុណ្ណោះដែរ (គឺ ៨១) គឺ វេទនា ៨១ ឈ្មោះថា វេទនាខន្ធ, សញ្ញា ៨១ ឈ្មោះថា សញ្ញាខន្ធ, ចេតនា ៨១ ឈ្មោះថា សង្ខារខន្ធ, វិញ្ញាណ ៨១ ឈ្មោះថា វិញ្ញាណក្ខន្ធ។ អរូបក្ខន្ធទាំង ៤ នេះ កាលបើកាន់យកដោយអំណាចនៃភូមិ ៣ រមែងមានធម៌ ៣២៤។ ដោយហេតុនេះ កាលបើរួមបញ្ចូលទាំងអរូបធម៌ទាំងនេះ និងរូបធម៌ ៦៦ ទាំងអស់ចូលគ្នា ក៏មានធម៌តែពីរយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺនាម និងរូប។ ក្រៅពីធម៌ទាំងពីរនេះ សត្វ ឬជីវៈ មិនមានឡើយ។ កាលកំណត់ខន្ធ ៥ ដោយអំណាចនៃនាមនិងរូបយ៉ាងនេះហើយ កាលស្វែងរកបច្ច័យនៃនាមនិងរូបទាំងនោះ ក៏ឃើញបច្ច័យយ៉ាងនេះថា៖ ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ, ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ, ព្រោះកម្មជាបច្ច័យ, ព្រោះអាហារជាបច្ច័យ (នាមនិងរូបទើបកើតឡើង)។ ហើយឆ្លងផុតសេចក្តីសង្ស័យក្នុងកាលទាំងបីថា «ក្នុងអតីតកាល នាមនិងរូបនេះ ក៏ធ្លាប់ប្រព្រឹត្តទៅហើយ ព្រោះបច្ច័យទាំងនេះ, ក្នុងអនាគតកាល ក៏នឹងប្រព្រឹត្តទៅ ព្រោះបច្ច័យទាំងនេះ, ក្នុងបច្ចុប្បន្នកាលនេះ ក៏កំពុងប្រព្រឹត្តទៅ ព្រោះបច្ច័យទាំងនេះឯង» កាលប្រតិបត្តិទៅតាមលំដាប់ តែងដល់នូវព្រះអរហត្ត។ កម្មដ្ឋានដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងឲ្យសម្រេចព្រះអរហត្ត ដោយអំណាចនៃធាតុ ៦ សូម្បីដោយពិស្តារ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

စက္ခု ဖဿာယတနန္တိ သုဝဏ္ဏာဒီနံ သုဝဏ္ဏာဒိအာကရော ဝိယ ဒွေ စက္ခုဝိညာဏာနိ ဒွေ သမ္ပဋိစ္ဆနာနိ တီဏိ သန္တီရဏာနီတိ ဣမေဟိ သတ္တဟိ ဝိညာဏေဟိ သဟဇာတာနံ သတ္တန္နံ ဖဿာနံ သမုဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာကရောတိ အာယတနံ. သောတံ ဖဿာယတနန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. မနော ဖဿာယတနန္တိ [Pg.161] ဧတ္ထ ပန ဒွါဝီသတိ ဝိပါကဖဿာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ဣတိ ဟိဒံ ဆဖဿာယတနာနံ ဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ အာဂတံ. တံ သင်္ခေပတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ ကထေတဗ္ဗံ. သင်္ခေပတော တာဝ – ဧတ္ထ ဟိ ပုရိမာနိ ပဉ္စ အာယတနာနိ ဥပါဒါရူပံ, တေသု ဒိဋ္ဌေသု အဝသေသံ ဥပါဒါရူပံ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ. ဆဋ္ဌံ အာယတနံ စိတ္တံ, တံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော ဟောတိ, တေန သဟဇာတာ ဝေဒနာဒယော သေသာ တယော အရူပက္ခန္ဓာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ သင်္ခေပတော စ ဝိတ္ထာရတော စ အရဟတ္တသမ္ပာပကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា «ចក្ខុផស្សាយតនៈ» គឺ ព្រោះអត្ថថាជាទីកើតឡើង (អាការៈ) នៃផស្សៈ ៧ ដែលកើតរួមគ្នាជាមួយវិញ្ញាណទាំង ៧ នេះ គឺ ចក្ខុវិញ្ញាណ ២, សម្បដិច្ឆន្នៈ ២, សន្តីរណៈ ៣ (ប្រៀបដូចជាកន្លែងកើតឡើងនៃមាសជាដើម សម្រាប់មាសជាដើម) ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា អាយតនៈ។ ក្នុងពាក្យថា «សោតផស្សាយតនៈ» ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងពាក្យថា «មនោផស្សាយតនៈ» នេះ គប្បីផ្សំផ្គុំនឹងវិបាកផស្សៈ ២២។ កម្មដ្ឋាននេះ តែងមកដោយអំណាចនៃផស្សាយតនៈ ៦ យ៉ាងនេះ។ កម្មដ្ឋាននោះ គប្បីពោលទាំងដោយសង្ខេប ទាំងដោយពិស្តារ។ ក្នុងកម្មដ្ឋាននោះ ជាដំបូង ដោយសង្ខេប៖ ព្រោះថា អាយតនៈ ៥ ខាងដើម ក្នុងទីនេះ គឺឧបាទាយរូប, កាលបើឃើញអាយតនៈ ៥ នោះហើយ ឧបាទាយរូបដែលសេសសល់ ក៏ឈ្មោះថាបានឃើញហើយដែរ។ អាយតនៈទី ៦ គឺចិត្ត, ចិត្តនោះ ឈ្មោះថា វិញ្ញាណក្ខន្ធ, វេទនាជាដើមដែលកើតរួមគ្នាជាមួយចិត្តនោះ ឈ្មោះថា អរូបក្ខន្ធ ៣ ដែលសេសសល់។ គប្បីជ្រាបកម្មដ្ឋានដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងឲ្យសម្រេចព្រះអរហត្ត ទាំងដោយសង្ខេប ទាំងដោយពិស្តារ តាមន័យដែលបានពោលមកហើយខាងក្រោមនោះឯង។

စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ပဿိတွာ. သောမနဿဋ္ဌာနိယန္တိ သောမနဿဿ ကာရဏဘူတံ. ဥပဝိစရတီတိ တတ္ထ မနံ စာရေန္တော ဥပဝိစရတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ ဣဋ္ဌံ ဝါ ဟောတု အနိဋ္ဌံ ဝါ, ယံ ရူပံ ဒိသွာ သောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သောမနဿဋ္ဌာနိယံ နာမ. ယံ ဒိသွာ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဒေါမနဿဋ္ဌာနိယံ နာမ. ယံ ဒိသွာ ဥပေက္ခာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဥပေက္ခာဋ္ဌာနိယံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဒ္ဒါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဣဒံ သင်္ခေပတော ကမ္မဋ္ဌာနံ အာဂတံ. တံ ခေါ ပနေတံ သင်္ခေပတော အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခေပတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိတ္ထာရတော အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခေပတော ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဣမသ္မိံ ပန တိတ္ထာယတနသုတ္တေ ဣဒံ သင်္ခေပတော အဋ္ဌာရသမနောပဝိစာရဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ အာဂတံ. တံ သင်္ခေပတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ពាក្យថា «ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា» គឺ ឃើញរូបារម្មណ៍ដោយចក្ខុវិញ្ញាណ។ ពាក្យថា «សោមនស្សដ្ឋានិយំ» គឺ ជាហេតុនាំឲ្យកើតសោមនស្សវេទនា。 ពាក្យថា «ឧបវិចរតិ» គឺ ធ្វើចិត្តឲ្យត្រសាលទៅក្នុងរូបារម្មណ៍នោះ ហើយចូលទៅជិតអារម្មណ៍។ ក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងរូបារម្មណ៍នោះ ទោះជាឥដ្ឋារម្មណ៍ក្តី អនិដ្ឋារម្មណ៍ក្តី រូបារម្មណ៍ណាដែលបុគ្គលឃើញហើយ នាំឲ្យកើតសោមនស្ស រូបារម្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា សោមនស្សដ្ឋានិយៈ។ រូបារម្មណ៍ណាដែលបុគ្គលឃើញហើយ នាំឲ្យកើតទោមនស្ស រូបារម្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា ទោមនស្សដ្ឋានិយៈ។ រូបារម្មណ៍ណាដែលបុគ្គលឃើញហើយ នាំឲ្យកើតឧបេក្ខា រូបារម្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា ឧបេក្ខាដ្ឋានិយៈ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ក្នុងសទ្ទារម្មណ៍ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ កម្មដ្ឋាននេះ មកដោយសង្ខេបយ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត កម្មដ្ឋាននោះ កាលបើមកក្នុងទីដែលមកដោយសង្ខេប គប្បីពោលទាំងដោយសង្ខេប ទាំងដោយពិស្តារ ក៏គួរ។ កាលបើមកក្នុងទីដែលមកដោយពិស្តារ មិនគួរពោលដោយសង្ខេបឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងតិត្ថាយតនសូត្រនេះ កម្មដ្ឋាននេះ មកដោយសង្ខេប ដោយអំណាចនៃមនោបវិចារ ១៨។ កម្មដ្ឋាននោះ គួរពោលបានទាំងដោយសង្ខេប ទាំងដោយពិស្តារ។

တတ္ထ သင်္ခေပတော တာဝ – စက္ခု သောတံ ဃာနံ ဇိဝှာ ကာယော, ရူပံ သဒ္ဒေါ ဂန္ဓော ရသောတိ ဣမာနိ နဝ ဥပါဒါရူပါနိ, တေသု ဒိဋ္ဌေသု သေသံ ဥပါဒါရူပံ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ. ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ တီဏိ မဟာဘူတာနိ, တေဟိ ဒိဋ္ဌေဟိ စတုတ္ထံ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ. မနော ဝိညာဏက္ခန္ဓော, တေန သဟဇာတာ ဝေဒနာဒယော တယော အရူပက္ခန္ဓာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ သင်္ခေပတော စ ဝိတ္ထာရတော စ အရဟတ္တသမ္ပာပကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ក្នុងកម្មដ្ឋានទាំងពីរយ៉ាងនោះ ជាដំបូង ដោយសង្ខេប៖ ចក្ខុ សោតៈ ឃានៈ ជិវ្ហា កាយ, រូបៈ សទ្ទៈ គន្ធៈ រសៈ ទាំង ៩ នេះ ឈ្មោះថា ឧបាទាយរូប, កាលបើឃើញឧបាទាយរូប ៩ នោះហើយ ឧបាទាយរូបដែលសេសសល់ ក៏ឈ្មោះថាបានឃើញហើយដែរ។ ផោដ្ឋព្វៈ គឺមហាភូតរូប ៣, កាលបើឃើញមហាភូតរូប ៣ នោះហើយ មហាភូតរូបទី ៤ (គឺអាបោធាតុ) ក៏ឈ្មោះថាបានឃើញហើយដែរ។ មនោ គឺវិញ្ញាណក្ខន្ធ, វេទនាជាដើមដែលកើតរួមគ្នាជាមួយមនោនោះ ឈ្មោះថា អរូបក្ខន្ធ ៣។ គប្បីជ្រាបកម្មដ្ឋានដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងឲ្យសម្រេចព្រះអរហត្ត ទាំងដោយសង្ខេប ទាំងដោយពិស្តារ តាមន័យដែលបានពោលមកហើយខាងក្រោមនោះឯង។

အရိယသစ္စာနီတိ အရိယဘာဝကရာနိ, အရိယပဋိဝိဒ္ဓါနိ ဝါ သစ္စာနိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ ပဒံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၂၉) ပကာသိတံ. ဆန္နံ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတူနန္တိ ဣဒံ ကိမတ္ထံ အာရဒ္ဓံ? သုခါဝဗောဓနတ္ထံ. ယဿ ဟိ တထာဂတော ဒွါဒသပဒံ ပစ္စယာဝဋ္ဋံ ကထေတုကာမော ဟောတိ, တဿ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတိ. ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဝဋ္ဋသ္မိံ ဟိ ဒဿိတေ ကထေတုမ္ပိ သုခံ ဟောတိ [Pg.162] ပရံ အဝဗောဓေ ဥတုမ္ပီတိ သုခါဝဗောဓနတ္ထံ ဣဒမာရဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဆန္နံ ဓာတူနန္တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနံယေဝ ပထဝီဓာတုအာဒီနံ. ဥပါဒါယာတိ ပဋိစ္စ. ဧတေန ပစ္စယမတ္တံ ဒဿေတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဆဓာတုပစ္စယာ ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတီ’’တိ. ကဿ ဆန္နံ ဓာတူနံ ပစ္စယေန, ကိံ မာတု, ဥဒါဟု ပိတူတိ? န မာတု န ပိတု, ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဏှနကသတ္တဿေဝ ပန ဆန္နံ ဓာတူနံ ပစ္စယေန ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ နာမ ဟောတိ. ဂဗ္ဘော စ နာမေသ နိရယဂဗ္ဘော တိရစ္ဆာနယောနိဂဗ္ဘော ပေတ္တိဝိသယဂဗ္ဘော မနုဿဂဗ္ဘော ဒေဝဂဗ္ဘောတိ နာနပ္ပကာရော ဟောတိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ မနုဿဂဗ္ဘော အဓိပ္ပေတော. အဝက္ကန္တိ ဟောတီတိ ဩက္ကန္တိ နိဗ္ဗတ္တိ ပါတုဘာဝေါ ဟောတိ, ကထံ ဟောတီတိ? တိဏ္ဏံ သန္နိပါတေန. ဝုတ္တဉှေတံ –

ពាក្យថា «អរិយសច្ចៈទាំងឡាយ» គឺសច្ចៈទាំងឡាយដែលធ្វើឲ្យទៅជាព្រះអរិយៈ ឬមួយសច្ចៈទាំងឡាយដែលព្រះអរិយបុគ្គលបានចាក់ធ្លុះដឹងហើយ។ សេចក្តីនេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារនៃបទនោះ ខ្ញុំបានសម្តែងទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នៃធាតុទាំង ៦» នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ផ្តើមឡើងដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? ដើម្បីឲ្យដឹងបានដោយងាយ។ ព្រោះថា ព្រះតថាគតកាលទ្រង់ប្រាថ្នានឹងសម្តែងនូវបច្ចយវដ្តៈ (បដិច្ចសមុប្បាទ) មាន ១២ បទ ដល់បុគ្គលណា តែងបង្ហាញនូវវដ្តៈគឺការចុះចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃ (គព្ភវក្កន្តិវដ្តៈ) ដល់បុគ្គលនោះ។ ព្រោះថាកាលបើគព្ភវក្កន្តិវដ្តៈត្រូវបានបង្ហាញហើយ ការសម្តែងក៏ងាយស្រួល ការញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យដឹងតាមក៏ងាយស្រួល ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គទ្រង់ផ្តើមពាក្យនេះឡើង ដើម្បីឲ្យដឹងបានដោយងាយ។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «នៃធាតុទាំង ៦» គឺនៃធាតុទាំងឡាយមានបឋវីធាតុជាដើមដែលបានពោលមកហើយខាងក្រោមនោះឯង។ ពាក្យថា «ឧបាទាយ» គឺអាស្រ័យ។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញត្រឹមតែបច្ច័យប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ថា «ការចុះចាប់កំណើតនៃគភ៌ តែងមាន ព្រោះបច្ច័យគឺធាតុទាំង ៦»។ ការចុះចាប់កំណើតនៃគភ៌ តែងមានព្រោះបច្ច័យគឺធាតុទាំង ៦ របស់នរណា? របស់មាតាឬ? ឬមួយរបស់បិតា? មិនមែនរបស់មាតា មិនមែនរបស់បិតាឡើយ ប៉ុន្តែការចុះចាប់កំណើតនៃគភ៌ តែងមានព្រោះបច្ច័យគឺធាតុទាំង ៦ របស់សត្វដែលចាប់បដិសន្ធិផ្ទាល់នោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត គភ៌នោះ តែងមានច្រើនប្រការ គឺ គភ៌នរក, គភ៌តិរច្ឆាន, គភ៌ប្រេត, គភ៌មនុស្ស, គភ៌ទេវតា។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ប្រាថ្នាយកគភ៌មនុស្ស។ ពាក្យថា «ការចុះចាប់កំណើតតែងមាន» គឺការចុះកាន់ផ្ទៃ ការកើតឡើង ការប្រាកដឡើង តែងមាន។ ការចុះចាប់កំណើតនោះ តែងមានដោយរបៀបណា? ដោយការជួបជុំគ្នានៃហេតុ ៣ យ៉ាង។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកយ៉ាងនេះថា៖

‘‘တိဏ္ဏံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သန္နိပါတာ ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတိ. ကတမေသံ တိဏ္ဏံ? ဣဓ မာတာပိတရော စ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ, မာတာ စ န ဥတုနီ ဟောတိ, ဂန္ဓဗ္ဗော စ န ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ. နေဝ တာဝ ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတိ. ဣဓ မာတာပိတရော စ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ, မာတာ စ ဥတုနီ ဟောတိ, ဂန္ဓဗ္ဗော စ န ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ, နေဝ တာဝ ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတိ. ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတရော စ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ, မာတာ စ ဥတုနီ ဟောတိ, ဂန္ဓဗ္ဗော စ ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ. ဧဝံ တိဏ္ဏံ သန္နိပါတာ ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၈).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការចុះចាប់កំណើតនៃគភ៌ តែងមាន ព្រោះការជួបជុំគ្នានៃហេតុ ៣ យ៉ាង។ ហេតុ ៣ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? ក្នុងលោកនេះ មាតានិងបិតាជួបជុំគ្នា ប៉ុន្តែមាតាមិនមានរដូវ ហើយគន្ធព្វៈ (សត្វដែលត្រូវកើត) ក៏មិនបានចូលទៅប្រាកដ គភ៌ក៏មិនទាន់ចុះចាប់កំណើតឡើយ។ ក្នុងលោកនេះ មាតានិងបិតាជួបជុំគ្នា មាតាមានរដូវ ប៉ុន្តែគន្ធព្វៈមិនបានចូលទៅប្រាកដ គភ៌ក៏មិនទាន់ចុះចាប់កំណើតឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងកាលណា មាតានិងបិតាជួបជុំគ្នាផង មាតាមានរដូវផង គន្ធព្វៈក៏បានចូលទៅប្រាកដផង ការចុះចាប់កំណើតនៃគភ៌ តែងមាន ព្រោះការជួបជុំគ្នានៃហេតុ ៣ យ៉ាង យ៉ាងនេះឯង»។

ဩက္ကန္တိယာ သတိ နာမရူပန္တိ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝတ္ထုဒသကံ ကာယဒသကံ ဘာဝဒသကံ တယော အရူပိနော ခန္ဓာတိ တေတ္တိံသ ဓမ္မာ ဂဟိတာ, ဣမသ္မိံ ပန ‘‘ဩက္ကန္တိယာ သတိ နာမရူပ’’န္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝိညာဏက္ခန္ဓမ္ပိ ပက္ခိပိတွာ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ စတုတ္တိံသ ဓမ္မာ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိအာဒီဟိ ယထေဝ ဩက္ကန္တိယာ သတိ နာမရူပပါတုဘာဝေါ ဒဿိတော, ဧဝံ နာမရူပေ သတိ သဠာယတနပါတုဘာဝေါ, သဠာယတနေ သတိ ဖဿပါတုဘာဝေါ, ဖဿေ သတိ ဝေဒနာပါတုဘာဝေါ ဒဿိတော.

ពាក្យថា «ឱក្កន្តិយា សតិ នាមរូបំ» គឺ ក្នុងទីដែលទ្រង់សម្តែងថា «ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ ទើបមាននាមរូប» នោះ ទ្រង់កាន់យកធម៌ ៣៣ គឺ វត្ថុទសកកលាប, កាយទសកកលាប, ភាវទសកកលាប និងអរូបក្ខន្ធ ៣។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីដែលទ្រង់សម្តែងថា «កាលបើការចុះចាប់កំណើតមាន នាមរូបក៏មាន» នេះ គប្បីជ្រាបថា ទ្រង់បញ្ចូលទាំងវិញ្ញាណក្ខន្ធផង ហើយកាន់យកធម៌ ៣៤ ក្នុងខណៈបដិសន្ធិនៃសត្វដែលកើតក្នុងគភ៌ (គព្ភសេយ្យកៈ)។ ដោយពាក្យទាំងឡាយមាន «ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ ទើបមានសឡាយតនៈ» ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវការប្រាកដឡើងនៃនាមរូប កាលបើការចុះចាប់កំណើតមាន យ៉ាងណា ការប្រាកដឡើងនៃសឡាយតនៈ កាលបើនាមរូបមាន, ការប្រាកដឡើងនៃផស្សៈ កាលបើមានសឡាយតនៈ, ការប្រាកដឡើងនៃវេទនា កាលបើមានផស្សៈ ក៏ត្រូវបានបង្ហាញហើយ យ៉ាងនោះដែរ។

ဝေဒိယမာနဿာတိ [Pg.163] ဧတ္ထ ဝေဒနံ အနုဘဝန္တောပိ ဝေဒိယမာနောတိ ဝုစ္စတိ ဇာနန္တောပိ. ‘‘ဝေဒိယာမဟံ, ဘန္တေ, ဝေဒိယတီတိ မံ သံဃော ဓာရေတူ’’တိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၁၀၂) ဧတ္ထ ဟိ အနုဘဝန္တော ဝေဒိယမာနော နာမ, ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီတိ ပဇာနာတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၁၃; ဒီ. နိ. ၂.၃၈၀; ဝိဘ. ၃၆၃) ဧတ္ထ ဇာနန္တော. ဣဓာပိ ဇာနန္တောဝ အဓိပ္ပေတော. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ပညပေမီတိ ဧဝံ ဇာနန္တဿ သတ္တဿ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ, နတ္ထိ ဣတော ဥဒ္ဓံ ဒုက္ခ’’န္တိ ပညပေမိ ဗောဓေမိ ဇာနာပေမိ. အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ក្នុងបទថា «Vediyamānassa» នេះ សូម្បីបុគ្គលអ្នកសោយវេទនា ក៏ហៅថា «Vediyamāno» (អ្នកដឹង/អ្នកសោយ) សូម្បីបុគ្គលអ្នកដឹង ក៏ហៅថា «Vediyamāno» ដែរ។ ពិតមែនតែក្នុងបទថា «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាដឹងច្បាស់ សូមព្រះសង្ឃចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាអ្នកដឹងច្បាស់» នេះ បុគ្គលអ្នកសោយវេទនា ឈ្មោះថា «Vediyamāno»។ ក្នុងបទថា «កាលសោយសុខវេទនា ក៏ដឹងច្បាស់ថា អាត្មាអញសោយសុខវេទនា» នេះ សំដៅយកបុគ្គលអ្នកដឹង។ សូម្បីក្នុងទីនេះ ក៏សំដៅយកតែបុគ្គលអ្នកដឹងប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «Idaṃ dukkhanti paññapemi» (តថាគតបញ្ញត្តិថា នេះជាទុក្ខ) សេចក្តីថា តថាគតរមែងបញ្ញត្តិ ញ៉ាំងសត្វឲ្យត្រាស់ដឹង ញ៉ាំងសត្វឲ្យដឹងច្បាស់ ដល់សត្វលោកអ្នកដឹងយ៉ាងនេះថា «នេះជាទុក្ខ ទុក្ខមានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ទុក្ខក្រៅពីនេះទៅទៀតមិនមានឡើយ»។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា «Ayaṃ dukkhasamudayo» (នេះជាទុក្ខសមុទ័យ) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

တတ္ထ ဒုက္ခာဒီသု အယံ သန္နိဋ္ဌာနကထာ – ဌပေတွာ ဟိ တဏှံ တေဘူမကာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ နာမ, တဿေဝ ပဘာဝိကာ ပုဗ္ဗတဏှာ ဒုက္ခသမုဒယော နာမ, တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ သစ္စာနံ အနုပ္ပတ္တိနိရောဓော ဒုက္ခနိရောဓော နာမ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ နာမ. ဣတိ ဘဂဝါ ဩက္ကန္တိယာ သတိ နာမရူပန္တိ ကထေန္တောပိ ဝေဒိယမာနဿ ဇာနမာနဿေဝ ကထေသိ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိ ကထေန္တောပိ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ ကထေန္တောပိ, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာတိ ကထေန္တောပိ, ဝေဒိယမာနဿ ခေါ ပနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ပညပေမီတိ ကထေန္တောပိ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ပညပေမီတိ ကထေန္တောပိ ဝေဒိယမာနဿ ဇာနမာနဿေဝ ကထေသိ.

ក្នុងទុក្ខសច្ចៈជាដើមនោះ នេះជាសេចក្តីសម្រេច៖ ព្រោះថា លើកលែងតែតណ្ហាឡើយ បញ្ចក្ខន្ធក្នុងភូមិទាំងបី ឈ្មោះថា ទុក្ខសច្ចៈ, តណ្ហាក្នុងភពមុន ដែលជាហេតុឲ្យកើតទុក្ខសច្ចៈនោះ ឈ្មោះថា ទុក្ខសមុទ័យសច្ចៈ, ការរលត់មិនកើតឡើងជាថ្មីនៃសច្ចៈទាំងពីរនោះ ឈ្មោះថា ទុក្ខនិរោធសច្ចៈ, អរិយមគ្គប្រកបដោយអង្គ ៨ ឈ្មោះថា ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាសច្ចៈ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលបើទ្រង់សម្តែងថា «កាលបើការចុះចាប់កំណើតមាន នាមរូបក៏មាន» ដូច្នេះក្តី ក៏ទ្រង់សម្តែងចំពោះតែបុគ្គលអ្នកដឹង (អ្នកសោយ) ប៉ុណ្ណោះ, កាលទ្រង់សម្តែងថា «ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ ទើបមានសឡាយតនៈ» ក្តី, កាលទ្រង់សម្តែងថា «ព្រោះសឡាយតនៈជាបច្ច័យ ទើបមានផស្សៈ» ក្តី, កាលទ្រង់សម្តែងថា «ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ ទើបមានវេទនា» ក្តី, កាលទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតបញ្ញត្តិថា នេះជាទុក្ខ ដល់បុគ្គលអ្នកដឹង (អ្នកសោយ) ប៉ុណ្ណោះ» ក្តី, កាលទ្រង់សម្តែងថា «តថាគតបញ្ញត្តិថា នេះជាទុក្ខសមុទ័យ នេះជាទុក្ខនិរោធ នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា» ក្តី ក៏ទ្រង់សម្តែងចំពោះតែបុគ្គលអ្នកដឹង (អ្នកសោយ) ប៉ុណ្ណោះ។

ဣဒါနိ တာနိ ပဋိပါဋိယာ ဌပိတာနိ သစ္စာနိ ဝိတ္ထာရေန္တော ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၃၇) ဝိတ္ထာရိတမေဝ. တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ ‘‘ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ ယာယံ တဏှာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၃၃; ဒီ. နိ. ၂.၄၀၀; ဝိဘ. ၂၀၃) ဣမာယ တန္တိယာ အာဂတံ, ဣဓ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ ပစ္စယာကာရဝသေန. တတ္ထ စ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ ‘‘ယော တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓော’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၃၄; ဒီ. နိ. ၂.၄၀၁; ဝိဘ. ၂၀၄) ဣမာယ တန္တိယာ အာဂတံ, ဣဓ ‘‘အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ’’တိ ပစ္စယာကာရနိရောဓဝသေန.

ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងពន្យល់ពិស្តារនូវសច្ចៈទាំងឡាយដែលបានរៀបចំទុកតាមលំដាប់នោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា «katamañca, bhikkhave» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះទុក្ខអរិយសច្ចៈ តើដូចម្តេច?)។ សេចក្តីនោះទាំងអស់ ខ្ញុំបានពន្យល់ពិស្តារដោយគ្រប់អាការៈរួចមកហើយក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ។ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គនោះឯង。 ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះមានសេចក្តីប្លែកគ្នាដូចតទៅនេះ៖ ក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គនោះ ទុក្ខសមុទ័យអរិយសច្ចៈ មកដោយបាលីថា «ទុក្ខសមុទ័យអរិយសច្ចៈ គឺតណ្ហាណាដែលនាំឲ្យកើតក្នុងភពថ្មីទៀត» ដូច្នេះ, តែក្នុងសូត្រនេះ មកដោយអំណាចនៃបច្ចយាការ (បដិច្ចសមុប្បាទ) ថា «ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ទើបមានសង្ខារទាំងឡាយ» ដូច្នេះ។ មួយវិញទៀត ក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គនោះ ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ចៈ មកដោយបាលីថា «ការរលត់ដោយមិនមានសេសសល់នៃតណ្ហានោះឯង» ដូច្នេះ, តែក្នុងសូត្រនេះ មកដោយអំណាចនៃការរលត់នៃបច្ចយាការថា «ព្រោះការរលត់ដោយមិនមានសេសសល់នៃអវិជ្ជានោះឯង» ដូច្នេះ។

တတ္ထ အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ အသေသဝိရာဂေန စ အသေသနိရောဓေန စ. ဥဘယမ္ပေတံ အညမညဝေဝစနမေဝ. သင်္ခါရနိရောဓောတိ သင်္ခါရာနံ အနုပ္ပတ္တိနိရောဓော [Pg.164] ဟောတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမေဟိ ပန ပဒေဟိ ယံ အာဂမ္မ အဝိဇ္ဇာဒယော နိရုဇ္ဈန္တိ, အတ္ထတော တံ နိဗ္ဗာနံ ဒီပိတံ ဟောတိ. နိဗ္ဗာနဉှိ အဝိဇ္ဇာနိရောဓောတိပိ သင်္ခါရနိရောဓောတိပိ ဧဝံ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓနာမေန ကထီယတိ. ကေဝလဿာတိ သကလဿ. ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခရာသိဿ. နိရောဓော ဟောတီတိ အပ္ပဝတ္တိ ဟောတိ. တတ္ထ ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာဒီနံ နိရောဓော နာမ ခီဏာကာရောပိ ဝုစ္စတိ အရဟတ္တမ္ပိ နိဗ္ဗာနမ္ပိ, တသ္မာ ဣဓ ခီဏာကာရဒဿနဝသေန ဒွါဒသသု ဌာနေသု အရဟတ္တံ, ဒွါဒသသုယေဝ နိဗ္ဗာနံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒံ ဝုစ္စတီတိ ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနမေဝ သန္ဓာယ ဣဒန္တိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌင်္ဂိကောတိ န အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ ဝိနိမုတ္တော အညော မဂ္ဂေါ နာမ အတ္ထိ. ယထာ ပန ပဉ္စင်္ဂိကံ တူရိယန္တိ ဝုတ္တေ ပဉ္စင်္ဂမတ္တမေဝ တူရိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ဧဝမိဓာပိ အဋ္ဌင်္ဂိကမတ္တမေဝ မဂ္ဂေါ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အနိဂ္ဂဟိတောတိ န နိဂ္ဂဟိတော. နိဂ္ဂဏှန္တော ဟိ ဟာပေတွာ ဝါ ဒဿေတိ ဝဍ္ဎေတွာ ဝါ တံ ပရိဝတ္တေတွာ ဝါ. တတ္ထ ယသ္မာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ‘‘န ဣမာနိ စတ္တာရိ, ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဟာပေတွာပိ ‘‘ပဉ္စ ဝါ ဆ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဝဍ္ဎေတွာပိ ‘‘န ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ, အညာနေဝ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီ’’တိ ဒဿေတုံ န သက္ကာ. တသ္မာ အယံ ဓမ္မော အနိဂ္ဂဟိတော နာမ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «asesavirāganirodhā» សេចក្តីថា ព្រោះការប្រាសចាកតម្រេកមិនមានសេសសល់ផង ព្រោះការរលត់មិនមានសេសសល់ផង។ បទទាំងពីរនេះ ជាវេវចនៈនៃគ្នាទៅវិញទៅមកប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «saṅkhāranirodho» គឺការរលត់មិនកើតឡើងជាថ្មីនៃសង្ខារទាំងឡាយ។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយបទទាំងឡាយនេះ ព្រះនិព្វានណាដែលធម៌មានអវិជ្ជាជាដើម អាស្រ័យហើយរលត់ទៅ ដោយអត្ថ គឺទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះនិព្វាននោះឯង។ ព្រោះថា ព្រះនិព្វាន តែងហៅតាមឈ្មោះនៃការរលត់នៃធម៌នោះៗ យ៉ាងនេះថា «អវិជ្ជានិរោធ» ខ្លះ «សង្ខារនិរោធ» ខ្លះ។ បទថា «kevalassa» ប្រែថា ទាំងអស់ (ទាំងស្រុង)។ បទថា «dukkhakkhandhassa» ប្រែថា គំនរនៃវដ្តទុក្ខ。 បទថា «nirodho hoti» គឺការមិនប្រព្រឹត្តទៅ (ការមិនកើតឡើង)។ ក្នុងទីនោះ ព្រោះហេតុតែការរលត់នៃធម៌មានអវិជ្ជាជាដើម តែងហៅថា អាការៈអស់ទៅខ្លះ ហៅថា អរហត្តផលខ្លះ ហៅថា ព្រះនិព្វានខ្លះ, ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវអរហត្តផលក្នុងឋានៈ ១២ យ៉ាង និងទ្រង់សម្តែងនូវព្រះនិព្វានក្នុងឋានៈ ១២ យ៉ាងដូចគ្នា ដោយអំណាចនៃការបង្ហាញនូវអាការៈអស់ទៅ។ ក្នុងបទថា «idaṃ vuccati» នេះ ពាក្យថា «idaṃ» ទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកព្រះនិព្វានប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «aṭṭhaṅgiko» សេចក្តីថា មគ្គដទៃដែលរួចផុតចាកអង្គទាំង ៨ មិនមានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាពាក្យថា «តូរ្យតន្ត្រីមានអង្គ ៥» កាលបើពោលហើយ តែងសំដៅយកតូរ្យតន្ត្រីដែលមានត្រឹមតែអង្គ ៥ ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ ក្នុងទីនេះសោត មគ្គក៏គប្បីជ្រាបថា មានត្រឹមតែអង្គ ៨ ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងនោះឯង។ បទថា «aniggahito» ប្រែថា មិនត្រូវបានសង្កត់សង្កិន (មិនត្រូវបានបដិសេធ ឬកែប្រែ)។ ព្រោះថា បុគ្គលកាលបើនឹងសង្កត់សង្កិន (កែប្រែ) តែងធ្វើឲ្យថយចុះខ្លះ ធ្វើឲ្យកើនឡើងខ្លះ ឬកែប្រែសច្ចៈនោះឲ្យផ្សេងទៅខ្លះ រួចទើបបង្ហាញ។ ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ ព្រោះហេតុតែអរិយសច្ចៈទាំង ៤ នេះ បុគ្គលមិនអាចនឹងបង្ហាញដោយធ្វើឲ្យថយចុះយ៉ាងនេះថា «អរិយសច្ចៈទាំងឡាយមិនមែនមាន ៤ ទេ គឺមានតែ ២ ឬ ៣ ប៉ុណ្ណោះ» ក្តី ឬធ្វើឲ្យកើនឡើងយ៉ាងនេះថា «មាន ៥ ឬ ៦» ក្តី ឬកែប្រែយ៉ាងនេះថា «អរិយសច្ចៈទាំង ៤ នេះមិនមែនទេ គឺមានអរិយសច្ចៈ ៤ ផ្សេងទៀត» ក្តី, ហេតុនោះ ធម៌ (អរិយសច្ចៈ) នេះ ទើបឈ្មោះថា «aniggahito» (ធម៌ដែលមិនអាចកែប្រែបាន)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

၂. ဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. សេចក្តីពន្យល់អំពីភយសូត្រ

၆၃. ဒုတိယေ အမာတာပုတ္တိကာနီတိ မာတာ စ ပုတ္တော စ မာတာပုတ္တံ, ပရိတ္တာတုံ သမတ္ထဘာဝေန နတ္ထိ ဧတ္ထ မာတာပုတ္တန္တိ အမာတာပုတ္တိကာနိ. ယန္တိ ယသ္မိံ သမယေ. တတ္ထ မာတာပိ ပုတ္တံ နပ္ပဋိလဘတီတိ တသ္မိံ အဂ္ဂိဘယေ ဥပ္ပန္နေ မာတာပိ ပုတ္တံ ပဿိတုံ န လဘတိ, ပုတ္တောပိ မာတရံ ပဿိတုံ န လဘတီတိ အတ္ထော. ဘယံ ဟောတီတိ စိတ္တုတြာသဘယံ ဟောတိ. အဋဝိသင်္ကောပေါတိ အဋဝိယာ သင်္ကောပေါ. အဋဝီတိ စေတ္ထ အဋဝိဝါသိနော စောရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယဒါ ဟိ တေ အဋဝိတော ဇနပဒံ ဩတရိတွာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော ပဟရိတွာ ဝိလုမ္ပန္တိ, တဒါ အဋဝိသင်္ကောပေါ နာမ ဟောတိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. စက္ကသမာရူဠှာတိ ဧတ္ထ ဣရိယာပထစက္ကမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ ယာနစက္ကမ္ပိ. ဘယသ္မိံ ဟိ သမ္ပတ္တေ ယေသံ ယာနကာနိ အတ္ထိ, တေ အတ္တနော ပရိက္ခာရဘဏ္ဍံ တေသု အာရောပေတွာ ပလာယန္တိ. ယေသံ နတ္ထိ[Pg.165], တေ ကာဇေန ဝါ အာဒါယ သီသေန ဝါ ဥက္ခိပိတွာ ပလာယန္တိယေဝ. တေ စက္ကသမာရူဠှာ နာမ ဟောန္တိ. ပရိယာယန္တီတိ ဣတော စိတော စ ဂစ္ဆန္တိ. ကဒါစီတိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ကာလေ. ကရဟစီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. မာတာပိ ပုတ္တံ ပဋိလဘတီတိ အာဂစ္ဆန္တံ ဝါ ဂစ္ဆန္တံ ဝါ ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိလီနံ ဝါ ပဿိတုံ လဘတိ. ဥဒကဝါဟကောတိ နဒီပူရော. မာတာပိ ပုတ္တံ ပဋိလဘတီတိ ကုလ္လေ ဝါ ဥဠုမ္ပေ ဝါ မတ္တိကာဘာဇနေ ဝါ ဒါရုက္ခဏ္ဍေ ဝါ လဂ္ဂံ ဝုယှမာနံ ပဿိတုံ ပဋိလဘတိ, သောတ္ထိနာ ဝါ ပုန ဥတ္တရိတွာ ဂါမေ ဝါ အရညေ ဝါ ဌိတံ ပဿိတုံ လဘတီတိ.

៦៣. ក្នុងសូត្រទីពីរ បទថា «amātāputtikāni» សេចក្តីថា ម្តាយផង កូនផង ឈ្មោះថា ម្តាយនិងកូន។ ម្តាយនិងកូនដែលនឹងអាចជួយសង្គ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមកបាន មិនមានក្នុងភ័យទាំងឡាយនេះឡើយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «amātāputtikāni» (ភ័យដែលម្តាយនិងកូនមិនអាចជួយគ្នាបាន)។ បទថា «yaṃ» គឺក្នុងសម័យណា។ ក្នុងបទនោះ បទថា «mātāpi puttaṃ nappaṭilabhati» សេចក្តីថា កាលបើភ័យគឺភ្លើងនោះកើតឡើងហើយ សូម្បីម្តាយក៏មិនបានឃើញកូន សូម្បីកូនក៏មិនបានឃើញម្តាយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា «bhayaṃ hoti» គឺសេចក្តីតក់ស្លុតភ័យខ្លាចក្នុងចិត្ត។ បទថា «aṭavisaṅkopo» គឺការកម្រើក (ការវឹកវរ) ព្រោះព្រៃ។ ពាក្យថា «aṭavī» ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា សំដៅយកពួកចោរដែលរស់នៅក្នុងព្រៃ។ ព្រោះថា កាលណាពួកចោរទាំងនោះ ចុះចាកព្រៃមកកាន់ជនបទ ហើយប្លន់បំផ្លាញនូវស្រុក និគម និងរាជធានីទាំងឡាយ កាលនោះ ឈ្មោះថា ការវឹកវរព្រោះព្រៃ (ចោរប្លន់) ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ សំដៅយកហេតុនោះ។ បទថា «cakkasamārūḷhā» ក្នុងទីនេះ សូម្បីឥរិយាបថចក្រ (កង់គឺឥរិយាបថ) ក៏សមគួរ សូម្បីយានចក្រ (កង់ឡាន/កង់រទេះ) ក៏សមគួរ។ ព្រោះថា កាលបើភ័យកើតឡើងហើយ ពួកជនណាដែលមានយាន ជនទាំងនោះតែងដាក់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់របរលើយានទាំងនោះហើយរត់ភៀសខ្លួនទៅ។ ពួកជនណាដែលគ្មានយាន ជនទាំងនោះតែងរែកពន់ក្តី ទ្រប្លែកលើក្បាលក្តី ហើយរត់ភៀសខ្លួនទៅ។ ពួកជនទាំងនោះ ឈ្មោះថា ជាអ្នកឡើងកាន់កង់ (ចក្រ)។ បទថា «pariyāyanti» គឺរមែងទៅខាងនេះខាងនោះ (វិលវល់ទៅមក)។ បទថា «kadāci» គឺក្នុងកាលខ្លះ។ បទថា «karahaci» ជាវេវចនៈនៃបទ «kadāci» នោះឯង។ បទថា «mātāpi puttaṃ paṭilabhati» សេចក្តីថា តែងបានឃើញកូនដែលកំពុងមកក្តី កំពុងទៅក្តី ឬពួននៅក្នុងកន្លែងណាមួយក្តី។ បទថា «udakavāhako» គឺទឹកជំនន់ក្នុងទន្លេ។ បទថា «mātāpi puttaṃ paṭilabhati» សេចក្តីថា តែងបានឃើញកូនដែលអណ្តែតទឹកមក ដោយតោងក្បូនក្តី បន្ទះក្តារក្តី ពាងដីក្តី កំណាត់ឈើក្តី ឬមួយក៏បានឃើញកូនដែលឡើងគោកដោយសុវត្ថិភាព ហើយឈរនៅក្នុងស្រុក ឬក្នុងព្រៃ ដូច្នេះឯង។

ဧဝံ ပရိယာယတော အမာတာပုတ္တိကာနိ ဘယာနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နိပ္ပရိယာယေန ဒဿေန္တော တီဏိမာနီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဇရာဘယန္တိ ဇရံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ဇရံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဘယံ ဘယာနကံ ဆမ္ဘိတတ္တံ လောမဟံသော စေတသော ဥတြာသော. ဗျာဓိံ ပဋိစ္စ, မရဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဘယံ ဘယာနကံ ဆမ္ဘိတတ္တံ လောမဟံသော စေတသော ဥတြာသော’’တိ (ဝိဘ. ၉၂၁). သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញភ័យដែលម្តាយនិងកូនមិនអាចជួយគ្នាបាន ដោយបរិយាយយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញដោយត្រង់ (ដោយនិប្បរិយាយ) ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា «tīṇimāni» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភ័យទាំងឡាយ ៣ យ៉ាងនេះ)។ ក្នុងបទនោះ បទថា «jarābhayaṃ» គឺភ័យដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យជរា (សេចក្តីចាស់)។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សូម្បីពាក្យនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា «ភ័យ ភាពគួរឲ្យខ្លាច ភាពញាប់ញ័រ ការព្រឺរោម សេចក្តីតក់ស្លុតនៃចិត្ត រមែងកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យជរា។ ភ័យ ភាពគួរឲ្យខ្លាច... រមែងកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យព្យាធិ... ព្រោះអាស្រ័យមរណៈ» ដូច្នេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

၃. ဝေနာဂပုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. សេចក្តីពន្យល់អំពីវេណាបុរសូត្រ

၆၄. တတိယေ ကောသလေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. စာရိကံ စရမာနောတိ အဒ္ဓါနဂမနံ ဂစ္ဆန္တော. စာရိကာ စ နာမေသာ ဘဂဝတော ဒုဝိဓာ ဟောတိ တုရိတစာရိကာ စ အတုရိတစာရိကာ စာတိ. တတ္ထ ဒူရေပိ ဗောဓနေယျပုဂ္ဂလံ ဒိသွာ တဿ ဗောဓနတ္ထာယ သဟသာ ဂမနံ တုရိတစာရိကာ နာမ. သာ မဟာကဿပပစ္စုဂ္ဂမနာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယံ ပန ဂါမနိဂမပဋိပါဋိယာ ဒေဝသိကံ ယောဇနအဒ္ဓယောဇနဝသေန ပိဏ္ဍပါတစရိယာဒီဟိ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တဿ ဂမနံ, အယံ အတုရိတစာရိကာ နာမ. ဣမံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘စာရိကံ စရမာနော’’တိ. ဝိတ္ထာရေန ပန စာရိကာကထာ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၅၄) ဝုတ္တာ. ဗြာဟ္မဏဂါမောတိ ဗြာဟ္မဏာနံ သမောသရဏဂါမောပိ ဗြာဟ္မဏဂါမောတိ ဝုစ္စတိ, ဗြာဟ္မဏာနံ ဘောဂဂါမောပိ. ဣဓ သမောသရဏဂါမော ဗြာဟ္မဏဝသနဂါမောတိ အဓိပ္ပေတော. တဒဝသရီတိ တတ္ထ အဝသရိ, သမ္ပတ္တောတိ အတ္ထော. ဝိဟာရော ပနေတ္ထ အနိယာမိတော. တသ္မာ တဿ အဝိဒူရေ ဗုဒ္ဓါနံ [Pg.166] အနုစ္ဆဝိကော ဧကော ဝနသဏ္ဍော အတ္ထိ, သတ္ထာ တံ ဝနသဏ္ဍံ ဂတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

៦៤. ក្នុងសូត្រទីបី បទថា «kosalesu» គឺក្នុងជនបទដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ បទថា «cārikaṃ caramāno» គឺកាលយាងទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយ។ ម្យ៉ាងទៀត ការយាងទៅកាន់ចារិករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ មាន ២ យ៉ាង គឺ តុរិតចារិក (ការយាងទៅដោយប្រញាប់) និង អតុរិតចារិក (ការយាងទៅដោយមិនប្រញាប់)។ ក្នុងចារិកទាំងពីរនោះ ការយាងទៅដោយប្រញាប់ប្រញាល់ ដើម្បីញ៉ាំងបុគ្គលដែលគួរត្រាស់ដឹង ទោះបីនៅក្នុងទីឆ្ងាយ ឲ្យត្រាស់ដឹងធម៌ ឈ្មោះថា តុរិតចារិក។ តុរិតចារិកនោះ គប្បីឃើញក្នុងកាលយាងទៅទទួលព្រះមហាកស្សបៈជាដើម។ ចំណែកឯការយាងទៅដើម្បីសង្គ្រោះសត្វលោក ដោយការត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតជាដើម តាមលំដាប់ស្រុកនិងនិគម រាល់ៗថ្ងៃ អស់ចម្ងាយ ១ យោជន៍ ឬកន្លះយោជន៍ ឈ្មោះថា អតុរិតចារិក។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ សំដៅយកអតុរិតចារិកនោះឯងថា «cārikaṃ caramāno»។ ចំណែកឯសេចក្តីពន្យល់ពិស្តារអំពីចារិក ខ្ញុំបានពោលរួចហើយក្នុងអដ្ឋកថាទីឃនិកាយ ឈ្មោះសុមង្គលវិលាសិនី ក្នុងសេចក្តីពន្យល់អម្ពដ្ឋសូត្រ។ បទថា «brāhmaṇagāmo» សូម្បីស្រុកជាទីប្រជុំនៃពួកព្រាហ្មណ៍ ក៏ហៅថា ស្រុកព្រាហ្មណ៍ សូម្បីស្រុកជាទីសោយលាភសក្ការៈ (ស្រុកសួយសារអាករ) នៃពួកព្រាហ្មណ៍ ក៏ហៅថា ស្រុកព្រាហ្មណ៍ដែរ។ ក្នុងទីនេះ សំដៅយកស្រុកជាទីប្រជុំ គឺស្រុកដែលពួកព្រាហ្មណ៍រស់នៅ។ បទថា «tadavasari» សេចក្តីថា បានចូលទៅដល់ គឺបានទៅដល់ក្នុងស្រុកនោះ។ ក្នុងទីនេះ ព្រះវិហារមិនបានកំណត់ទុកឡើយ។ ហេតុនោះ ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីស្រុកនោះ មានដងព្រៃមួយដ៏សមគួរដល់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ គប្បីជ្រាបថា ព្រះសាស្តាបានយាងទៅកាន់ដងព្រៃនោះ។

အဿောသုန္တိ သုဏိံသု ဥပလဘိံသု, သောတဒွါရသမ္ပတ္တဝစနနိဂ္ဃောသာနုသာရေန ဇာနိံသု. ခေါတိ အဝဓာရဏတ္ထေ, ပဒပူရဏမတ္တေ ဝါ နိပါတော. တတ္ထ အဝဓာရဏတ္ထေန ‘‘အဿောသုံ ဧဝ, န တေသံ ကောစိ သဝနန္တရာယော အဟောသီ’’တိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဒပူရဏေန ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာမတ္တမေဝ.

បទថា «assosuṃ» ប្រែថា បានឮហើយ បានទទួលដឹងហើយ គឺបានដឹងតាមលំដាប់នៃសំឡេងដែលមកប៉ះនឹងសោតទ្វារ។ សព្ទថា «kho» ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងអត្ថកំណត់ (អវធារណៈ) ឬគ្រាន់តែជាបទបំពេញ (បទបូរណៈ) ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងន័យទាំងពីរនោះ ដោយអំណាចនៃអត្ថកំណត់ គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះថា «បានឮពិតមែន ឧបសគ្គក្នុងការស្តាប់ឮណាមួយ មិនមានដល់ពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីទាំងនោះឡើយ»។ ដោយអំណាចនៃបទបំពេញ គ្រាន់តែធ្វើឲ្យព្យញ្ជនៈពិរោះរលូនប៉ុណ្ណោះ។

ဣဒါနိ ယမတ္ထံ အဿောသုံ, တံ ပကာသေတုံ သမဏော ခလု, ဘော, ဂေါတမောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သမိတပါပတ္တာ သမဏောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ခလူတိ အနုဿဝတ္ထေ နိပါတော. ဘောတိ တေသံ အညမညံ အာလပနမတ္တံ. ဂေါတမောတိ ဘဂဝတော ဂေါတ္တဝသေန ပရိဒီပနံ, တသ္မာ ‘‘သမဏော ခလု, ဘော, ဂေါတမော’’တိ ဧတ္ထ သမဏော ကိရ, ဘော, ဂေါတမဂေါတ္တောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သကျပုတ္တောတိ ဣဒံ ပန ဘဂဝတော ဥစ္စာကုလပရိဒီပနံ. သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဘာဝပရိဒီပနံ, ကေနစိ ပါရိဇုညေန အနဘိဘူတော အပရိက္ခီဏံယေဝ တံ ကုလံ ပဟာယ သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ခေါ ပနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတာချာနတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ, တဿ ခေါ ပန ဘောတော ဂေါတမဿာတိ အတ္ထော. ကလျာဏောတိ ကလျာဏဂုဏသမန္နာဂတော, သေဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ကိတ္တိယေဝ, ထုတိဃောသော ဝါ. အဗ္ဘုဂ္ဂတောတိ သဒေဝကံ လောကံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဥဂ္ဂတော. ကိန္တိ? ဣတိပိ သော ဘဂဝါ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. တတြာယံ ပဒသမ္ဗန္ဓော – သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အရဟံ, ဣတိပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ…ပေ… ဣတိပိ ဘဂဝါတိ. ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីដែលពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីបានឮនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា «samaṇo khalu, bho, gotamo» (ឮថា ព្រះសមណគោតម...)។ ក្នុងពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបថា ឈ្មោះថា «samaṇo» ព្រោះទ្រង់មានបាបដ៏រលត់ហើយ។ សព្ទថា «khalu» ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងអត្ថឮតៗគ្នា (អនុស្សវៈ)។ សព្ទថា «bho» គ្រាន់តែជាពាក្យហៅគ្នាទៅវិញទៅមករបស់ពួកជនទាំងនោះ។ បទថា «gotamo» ជាការសម្តែងនូវព្រះគោត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ, ហេតុនោះ ក្នុងបទថា «samaṇo khalu, bho, gotamo» នេះ គប្បីយល់សេចក្តីយ៉ាងនេះថា «នែគ្នាយើង ឮថា ព្រះសមណៈដែលមានគោត្រថា គោតម...»។ ចំណែកឯបទថា «sakyaputto» នេះ ជាការសម្តែងនូវត្រកូលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ បទថា «sakyakulā pabbajito» ជាការសម្តែងនូវភាពជាអ្នកបួសដោយសទ្ធា, សេចក្តីថា ទ្រង់មិនត្រូវបានគ្របសង្កត់ដោយការវិនាសណាមួយឡើយ ទ្រង់លះបង់ត្រកូលដែលមិនទាន់សាបសូន្យនោះ ហើយបួសដោយសទ្ធា។ បទថា «taṃ kho pana» ជាឧបយោគវិភត្តិ ប្រើក្នុងអត្ថសម្តែងនូវសេចក្តីប្រាកដយ៉ាងនោះ សេចក្តីថា «នៃព្រះគោតមដ៏ចម្រើននោះឯង»។ បទថា «kalyāṇo» គឺប្រកបដោយគុណដ៏ល្អ សេចក្តីថា ដ៏ប្រសើរ។ បទថា «kittisaddo» គឺកិត្តិសព្ទ ឬសំឡេងសរសើរ។ បទថា «abbhuggato» គឺផ្សព្វផ្សាយគ្របដណ្តប់ទៅកាន់លោកព្រមទាំងទេវលោក ហើយល្បីល្បាញឡើង។ តើល្បីល្បាញយ៉ាងដូចម្តេច? គឺថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ព្រោះហេតុយ៉ាងនេះៗ... ទើបឈ្មោះថា ព្រះពុទ្ធ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ»។ ក្នុងទីនោះ នេះជាការភ្ជាប់បទ៖ «ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ព្រោះហេតុយ៉ាងនេះ ទើបឈ្មោះថា អរហំ, ព្រោះហេតុយ៉ាងនេះ ទើបឈ្មោះថា សម្មាសម្ពុទ្ធ... ព្រោះហេតុយ៉ាងនេះ ទើបឈ្មោះថា ភគវា»។ សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនេះផង ព្រោះហេតុនេះផង។

တတ္ထ ‘‘အာရကတ္တာ, အရီနံ အရာနဉ္စ ဟတတ္တာ, ပစ္စယာဒီနံ အရဟတ္တာ, ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝါတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ သော ဘဂဝါ အရဟန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ နယေန မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ သဗ္ဗာနေဝ ဧတာနိ ပဒါနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၂၅-၁၂၇) ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနီတိ တတော နေသံ ဝိတ္ထာရော ဂဟေတဗ္ဗော.

ក្នុងបទទាំងនោះ (សេចក្តីពន្យល់នៃបទ ឥតិបិ សោ ភគវា ជាដើម គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ)៖ ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យបានដាក់ចុះនូវមាតិកាដោយន័យមានជាអាទិ៍ថា "ព្រះមានព្រះភាគនោះ ព្រះនាមថា អរហំ ព្រោះហេតុទាំងឡាយមានជាអាទិ៍គឺ ព្រោះភាពជាព្រះអង្គឆ្ងាយចាកកិលេស (អារកត្តា) ព្រោះភាពជាព្រះអង្គកម្ចាត់បង់នូវសត្រូវគឺកិលេស និងធ្នង់នៃកង់សង្សារ (អរិនំ អរានញ្ច ហតត្តា) ព្រោះភាពជាព្រះអង្គគួរទទួលនូវបច្ច័យជាដើម (បច្ចយាទីនំ អរហត្តា) និងព្រោះភាពជាព្រះអង្គមិនមានទីកំបាំងក្នុងការធ្វើអំពើបាប (បាបករណេ រហាភាវា)" ដូច្នេះ ហើយបានពន្យល់សេចក្តីនៃបទទាំងពួងនេះដោយពិស្តាររួចហើយ ក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ ត្រង់ពុទ្ធានុស្សតិនិន្ទេស ហេតុនោះ គប្បីកាន់យកសេចក្តីពិស្តារនៃបទទាំងនោះពីគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គនោះចុះ។

သော [Pg.167] ဣမံ လောကန္တိ သော ဘဝံ ဂေါတမော ဣမံ လောကံ, ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ နိဒဿေတိ. သဒေဝကန္တိ သဟ ဒေဝေဟိ သဒေဝကံ. ဧဝံ သဟ မာရေန သမာရကံ. သဟ ဗြဟ္မုနာ သဗြဟ္မကံ. သဟ သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ. ပဇာတတ္တာ ပဇာ, တံ ပဇံ. သဟ ဒေဝမနုဿေဟိ သဒေဝမနုဿံ. တတ္ထ သဒေဝကဝစနေန ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, သမာရကဝစနေန ဆဋ္ဌကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ, သဗြဟ္မကဝစနေန ဗြဟ္မကာယိကာဒိဗြဟ္မဂ္ဂဟဏံ, သဿမဏဗြာဟ္မဏိဝစနေန သာသနဿ ပစ္စတ္ထိကပစ္စာမိတ္တသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏံ, သမိတပါပဗာဟိတပါပသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏဉ္စ, ပဇာဝစနေန သတ္တလောကဂ္ဂဟဏံ, သဒေဝမနုဿဝစနေန သမ္မုတိဒေဝအဝသေသမနုဿဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတ္ထ တီဟိ ပဒေဟိ ဩကာသလောကေန သဒ္ဓိံ သတ္တလောကော, ဒွီဟိ ပဇာဝသေန သတ္တလောကောဝ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា "សោ ឥមំ លោកំ" សេចក្តីថា ព្រះគោតមដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់បង្ហាញច្បាស់នូវលោកនេះ ដែលជាលោកគប្បីពោលដល់ក្នុងពេលនេះ។ ពាក្យថា "សទេវកំ" សេចក្តីថា លោកដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយព្រះភូមិទេវតាទាំងឡាយ (ទេវតាជាន់កាមាវចរទាំង ៥ វៀរលែងតែបរនិម្មិតវសវត្តី) ឈ្មោះថា សទេវកៈ។ ដូចគ្នាដែរ លោកដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយមារ ឈ្មោះថា សមារកៈ។ លោកដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយព្រហ្ម ឈ្មោះថា សព្រហ្មកៈ។ លោកដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ឈ្មោះថា សសមណព្រាហ្មណី។ ឈ្មោះថា "បជា" (ប្រជាសត្វ) ព្រោះភាពជាសត្វដែលកើតឡើងដោយឡែកៗ គ្នា, សំដៅយកប្រជាសត្វនោះ។ លោកដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ ឈ្មោះថា សទេវមនុស្សៈ។ ក្នុងបទទាំងនោះ គប្បីជ្រាបថា ដោយពាក្យថា "សទេវកៈ" ទ្រង់កាន់យកនូវទេវតាជាន់កាមាវចរទាំង ៥ ជាន់; ដោយពាក្យថា "សមារកៈ" ទ្រង់កាន់យកនូវទេវតាជាន់កាមាវចរទី ៦ (គឺបរនិម្មិតវសវត្តី); ដោយពាក្យថា "សព្រហ្មកៈ" ទ្រង់កាន់យកនូវព្រហ្មលោកមានព្រហ្មការយិកព្រហ្មជាដើម; ដោយពាក្យថា "សសមណព្រាហ្មណី" ទ្រង់កាន់យកនូវសមណព្រាហ្មណ៍ដែលជាសត្រូវបដិបក្ខនឹងព្រះសាសនាផង និងសមណព្រាហ្មណ៍ដែលមានបាបរំងាប់ហើយនិងមានបាបបន្សាត់ចោលហើយ (គឺព្រះអរហន្ត) ផង; ដោយពាក្យថា "បជា" ទ្រង់កាន់យកនូវសត្វលោក; ដោយពាក្យថា "សទេវមនុស្សៈ" ទ្រង់កាន់យកនូវសម្មុតិទេវតា (ស្តេច) និងមនុស្សដែលសេសសល់។ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងទីនេះ ដោយបទទាំង ៣ (គឺ សទេវកំ សមារកំ សព្រហ្មកំ) ព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកសត្វលោកជាមួយឱកាសលោក; ដោយបទទាំង ២ (គឺ សសមណព្រាហ្មណី និង សទេវមនុស្សៈ) ដោយអំណាចនៃប្រជាសត្វ ព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកតែសត្វលោកប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងនេះឯង។

အပရော နယော – သဒေဝကဂ္ဂဟဏေန အရူပါဝစရလောကော ဂဟိတော, သမာရကဂ္ဂဟဏေန ဆကာမာဝစရဒေဝလောကော, သဗြဟ္မကဂ္ဂဟဏေန ရူပီဗြဟ္မလောကော, သဿမဏဗြာဟ္မဏာဒိဂ္ဂဟဏေန စတုပရိသဝသေန, သမ္မုတိဒေဝေဟိ ဝါ သဟ မနုဿလောကော, အဝသေသသဗ္ဗသတ္တလောကော ဝါ. ပေါရာဏာ ပနာဟု – သဒေဝကန္တိ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. သမာရကန္တိ မာရေန သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. သဗြဟ္မကန္တိ ဗြဟ္မေဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ တိဘဝူပဂေ သတ္တေ တီဟာကာရေဟိ တီသု ပဒေသု ပက္ခိပိတွာ ပုန ဒွီဟိ ပဒေဟိ ပရိယာဒါတုံ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿန္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ပဉ္စဟိ ပဒေဟိ တေန တေနာကာရေန တေဓာတုကမေဝ ပရိယာဒိန္နန္တိ.

មួយន័យទៀត៖ ដោយការកាន់យកពាក្យថា "សទេវកៈ" ទ្រង់កាន់យកនូវអរូបាវចរលោក; ដោយការកាន់យកពាក្យថា "សមារកៈ" ទ្រង់កាន់យកនូវកាមាវចរទេវលោកទាំង ៦ ជាន់; ដោយការកាន់យកពាក្យថា "សព្រហ្មកៈ" ទ្រង់កាន់យកនូវរូបាវចរព្រហ្មលោក; ដោយការកាន់យកពាក្យថា "សសមណព្រាហ្មណី" ជាដើម ទ្រង់កាន់យកនូវមនុស្សលោកជាមួយសម្មុតិទេវតាទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃបរិស័ទទាំង ៤ ឬក៏សត្វលោកដែលសេសសល់ទាំងអស់ (មាននាគ និងគ្រុឌជាដើម)។ ប៉ុន្តែ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយពោលថា៖ ពាក្យថា "សទេវកំ" សំដៅយកសត្វលោកដែលសេសសល់ជាមួយទេវតាទាំងឡាយ។ ពាក្យថា "សមារកំ" សំដៅយកសត្វលោកដែលសេសសល់ជាមួយមារ。 ពាក្យថា "សព្រហ្មកំ" សំដៅយកសត្វលោកដែលសេសសល់ជាមួយព្រហ្មទាំងឡាយ។ ព្រះអង្គទ្រង់ដាក់បញ្ចូលសត្វទាំងពួងដែលចូលទៅកាន់ភពទាំង ៣ ដោយអាការៈ ៣ យ៉ាង ក្នុងបទទាំង ៣ យ៉ាងនេះហើយ ដើម្បីសង្គ្រោះសត្វលោកទាំងអស់មិនឲ្យមានសេសសល់ ទើបត្រាស់បទទាំង ២ ទៀតគឺ "សសមណព្រាហ្មណិំ បជំ សទេវមនុស្សំ"។ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយពោលថា ព្រះអង្គទ្រង់សង្គ្រោះយកត្រៃធាតុ (ភពទាំងបី) ទាំងអស់ដោយមិនមានសេសសល់ ដោយបទទាំង ៥ តាមអាការៈនោះៗ យ៉ាងនេះឯង។

သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတီတိ သယန္တိ သာမံ, အပရနေယျော ဟုတွာ. အဘိညာတိ အဘိညာယ, အဓိကေန ဉာဏေန ဉတွာတိ အတ္ထော. သစ္ဆိကတွာတိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ, ဧတေန အနုမာနာဒိပဋိက္ခေပေါ ကတော. ပဝေဒေတီတိ ဗောဓေတိ ဉာပေတိ ပကာသေတိ.

ក្នុងបទថា "សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេតិ" នេះ បទថា "សយំ" សេចក្តីថា ដោយខ្លួនឯង គឺមិនបាច់មានអ្នកដទៃដឹកនាំ (អបរនេយ្យោ)។ បទថា "អភិញ្ញា" សេចក្តីថា ដឹងដោយបញ្ញាដ៏ក្រៃលែង គឺដឹងដោយញាណដ៏វិសេស។ បទថា "សច្ឆិកត្វា" សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នឹងភ្នែក (ធ្វើឲ្យប្រចក្ស) ដោយបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បដិសេធការដឹងដោយការអនុមាន (ការស្មាន) ជាដើម។ បទថា "បវេទេតិ" សេចក្តីថា ញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យដឹង ឲ្យយល់ច្បាស់ ឲ្យប្រាកដ (សម្តែងឲ្យដឹង)។

သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ…ပေ… ပရိယောသာနကလျာဏန္တိ သော ဘဂဝါ သတ္တေသု ကာရုညတံ ပဋိစ္စ ဟိတွာပိ အနုတ္တရံ ဝိဝေကသုခံ ဓမ္မံ [Pg.168] ဒေသေတိ. တဉ္စ ခေါ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဒေသေန္တော အာဒိကလျာဏာဒိပ္ပကာရမေဝ ဒေသေတိ, အာဒိမှိပိ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇမေဝ ကတွာ ဒေသေတိ, မဇ္ဈေပိ, ပရိယောသာနေပိ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇမေဝ ကတွာ ဒေသေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ពាក្យថា "សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ...បេ... បរិយោសានកល្យាណំ" សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់អាស្រ័យនូវព្រះមហាករុណាទិគុណចំពោះសត្វលោក ទោះបីជាត្រូវលះបង់នូវវិវេកសុខ (សុខកើតអំពីផលសមាបត្តិ) ដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមពុំបានក៏ដោយ ក៏ទ្រង់សម្តែងធម៌ដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីទ្រង់សម្តែងធម៌តិចក្តី ច្រើនក្តី ក៏ទ្រង់សម្តែងតែធម៌ដែលមានសេចក្តីល្អក្នុងលំដាប់មានជាអាទិ៍គឺល្អក្នុងខាងដើមប៉ុណ្ណោះ គឺទ្រង់ធ្វើធម៌នោះឲ្យល្អ ឲ្យជាប្រយោជន៍ មិនមានទោស សម្តែងក្នុងខាងដើមផង សម្តែងក្នុងកណ្តាលផង សម្តែងក្នុងទីបំផុតផង គឺទ្រង់ធ្វើធម៌នោះឲ្យល្អ ឲ្យជាប្រយោជន៍ មិនមានទោស សម្តែងយ៉ាងនេះឯង នេះជាសេចក្តីដែលទ្រង់មានព្រះពុទ្ធដីកា។

တတ္ထ အတ္ထိ ဒေသနာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ, အတ္ထိ သာသနဿ. ဒေသနာယ တာဝ စတုပ္ပဒိကာယပိ ဂါထာယ ပဌမပါဒေါ အာဒိ နာမ, တတော ဒွေ မဇ္ဈံ နာမ, အန္တေ ဧကော ပရိယောသာနံ နာမ. ဧကာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ နိဒါနံ အာဒိ, ဣဒမဝေါစာတိ ပရိယောသာနံ, ဥဘိန္နံ အန္တရာ မဇ္ဈံ. အနေကာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ ပဌမာနုသန္ဓိ အာဒိ, အန္တေ အနုသန္ဓိ ပရိယောသာနံ, မဇ္ဈေ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ဗဟူ ဝါ မဇ္ဈမေဝ.

ក្នុងបទទាំងនោះ ភាពជាខាងដើម កណ្តាល និងទីបំផុត មានទាំងក្នុងទេសនា មានទាំងក្នុងព្រះសាសនា។ ជាបឋម ក្នុងទេសនា សូម្បីតែគាថាដែលមាន ៤ បាទ បាទទី ១ ឈ្មោះថា ខាងដើម (អាទិ) បាទបន្ទាប់ពីនោះ ២ បាទ ឈ្មោះថា កណ្តាល (មជ្ឈៈ) បាទទី ១ ក្នុងទីបំផុត ឈ្មោះថា ទីបំផុត (បរិយោសានៈ)។ ចំពោះសូត្រដែលមានអនុសន្ធិតែមួយ និទាន (ការផ្តើមរឿង) ឈ្មោះថា ខាងដើម, ពាក្យថា "ឥទមវោច" (ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់សូត្រនេះហើយ) ឈ្មោះថា ទីបំផុត, ចន្លោះកណ្តាលនៃពាក្យទាំងពីរនោះ ឈ្មោះថា កណ្តាល។ ចំពោះសូត្រដែលមានអនុសន្ធិច្រើន អនុសន្ធិទី ១ ឈ្មោះថា ខាងដើម, អនុសន្ធិក្នុងទីបំផុត ឈ្មោះថា ទីបំផុត, អនុសន្ធិ ១ ឬ ២ ឬច្រើន ដែលនៅក្នុងចន្លោះកណ្តាល ឈ្មោះថា កណ្តាលប៉ុណ្ណោះ។

သာသနဿ သီလသမာဓိဝိပဿနာ အာဒိ နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ, သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၆၉). ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော ပန အရိယမဂ္ဂေါ မဇ္ဈံ နာမ. ဖလဉ္စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ ပရိယောသာနံ နာမ. ‘‘တသ္မာတိဟ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ဗြဟ္မစရိယံ ဧတံပါရံ ဧတံပရိယောသာန’’န္တိ ဧတ္ထ ဖလံ ပရိယောသနန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘နိဗ္ဗာနောဂဓဉှိ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ နိဗ္ဗာနပရာယဏံ နိဗ္ဗာနပရိယောသာန’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၆) ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနန္တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ဒေသနာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ အဓိပ္ပေတံ. ဘဂဝါ ဟိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော အာဒိမှိ သီလံ ဒဿေတွာ မဇ္ဈေ မဂ္ဂံ ပရိယောသာနေ နိဗ္ဗာနံ ဒဿေတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏ’’န္တိ. တသ္မာ အညောပိ ဓမ္မကထိကော ဓမ္မံ ကထေန္တော –

ចំណែកក្នុងព្រះសាសនា សីល សមាធិ និងវិបស្សនា ឈ្មោះថា ខាងដើម (អាទិ)។ ព្រះមានព្រះភាគក៏បានត្រាស់ទុកមកហើយថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្វីជាខាងដើមនៃកុសលធម៌ទាំងឡាយ? គឺសីលដ៏បរិសុទ្ធវិសេស និងសេចក្តីយល់ឃើញដ៏ត្រង់" ដូច្នេះ។ ចំណែកឯអរិយមគ្គដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មជ្ឈិមាទិបដិបទា (ផ្លូវកណ្តាល) ដែលតថាគតបានត្រាស់ដឹងហើយ មាននៅឡើយ" ឈ្មោះថា កណ្តាល (មជ្ឈៈ)។ ផល និងព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា ទីបំផុត (បរិយោសានៈ)។ ក្នុងបទថា "ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រហ្មចរិយធម៌នេះ មានផលនោះជាប្រយោជន៍ មានផលនោះជាត្រើយ មានផលនោះជាទីបំផុត" នេះ ព្រះអង្គត្រាស់ហៅ ផល ថាជាទីបំផុត។ ក្នុងបទថា "ម្នាលអាវុសោវិសាខៈ ព្រហ្មចរិយធម៌ដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្ត តែងស៊ប់ចុះក្នុងព្រះនិព្វាន មានព្រះនិព្វានជាទីប្រព្រឹត្តទៅក្នុងខាងមុខ មានព្រះនិព្វានជាទីបំផុត" នេះ ព្រះអង្គត្រាស់ហៅ ព្រះនិព្វាន ថាជាទីបំផុត។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ (ក្នុងបទថា សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ ជាដើម) ទ្រង់សំដៅយកភាពជាខាងដើម កណ្តាល និងទីបំផុតនៃទេសនា។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់សម្តែងធម៌ តែងបង្ហាញសីលក្នុងខាងដើម បង្ហាញមគ្គក្នុងកណ្តាល និងបង្ហាញព្រះនិព្វានក្នុងទីបំផុត។ ហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា "សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ" (ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់សម្តែងធម៌មានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម ល្អក្នុងកណ្តាល ល្អក្នុងទីបំផុត)។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែធម្មកថិកដទៃ កាលសម្តែងធម៌...

‘‘အာဒိမှိ သီလံ ဒဿေယျ, မဇ္ဈေ မဂ္ဂံ ဝိဘာဝယေ;

ပရိယောသာနမှိ နိဗ္ဗာနံ, ဧသာ ကထိကသဏ္ဌိတီ’’တိ.

"គប្បីបង្ហាញសីលក្នុងខាងដើម គប្បីធ្វើមគ្គឲ្យច្បាស់លាស់ក្នុងកណ្តាល គប្បីធ្វើព្រះនិព្វានឲ្យច្បាស់លាស់ក្នុងទីបំផុត នេះជាលំដាប់នៃការសម្តែងធម៌របស់ធម្មកថិក។"

သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနန္တိ ယဿ ဟိ ယာဂုဘတ္တဣတ္ထိပုရိသာဒိဝဏ္ဏနာနိဿိတာ ဒေသနာ ဟောတိ, န သော သာတ္ထံ ဒေသေတိ. ဘဂဝါ ပန တထာရူပံ ဒေသနံ ပဟာယ စတုသတိပဋ္ဌာနာဒိနိဿိတံ ဒေသနံ ဒေသေတိ. တသ္မာ ‘‘သာတ္ထံ ဒေသေတီ’’တိ [Pg.169] ဝုစ္စတိ. ယဿ ပန ဒေသနာ ဧကဗျဉ္ဇနာဒိယုတ္တာ ဝါ သဗ္ဗနိရောဋ္ဌဗျဉ္ဇနာ ဝါ သဗ္ဗဝိဿဋ္ဌဗျဉ္ဇနာ ဝါ သဗ္ဗနိဂ္ဂဟိတဗျဉ္ဇနာ ဝါ, တဿ ဒမိဠကိရာတယဝနာဒိမိလက္ခာနံ ဘာသာ ဝိယ ဗျဉ္ဇနပါရိပူရိယာ အဘာဝတော အဗျဉ္ဇနာ နာမ ဒေသနာ ဟောတိ. ဘဂဝါ ပန –

ក្នុងបទថា "សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ" នេះ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ ព្រោះថា ទេសនារបស់បុគ្គលណាដែលអាស្រ័យការសរសើរនូវបបរ បាយ ស្ត្រី និងបុរសជាដើម បុគ្គលនោះមិនឈ្មោះថាសម្តែងធម៌មានសេចក្តីល្អ (សាត្ថៈ) ឡើយ។ ចំណែកព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់លះបង់ចោលនូវទេសនាមានសភាពយ៉ាងនោះ ហើយទ្រង់សម្តែងតែទេសនាដែលអាស្រ័យនូវសតិបដ្ឋាន ៤ ជាដើមប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា "សាត្ថំ ទេសេតិ" (ទ្រង់សម្តែងធម៌មានសេចក្តីល្អ)។ ម្យ៉ាងទៀត ទេសនារបស់បុគ្គលណាដែលប្រកបដោយព្យញ្ជនៈតែមួយ ឬជាទេសនាដែលមិនមានព្យញ្ជនៈប៉ះបបូរមាត់ទាំងអស់ (សព្វនិរោដ្ឋព្យញ្ជនៈ) ឬជាទេសនាដែលបញ្ចេញព្យញ្ជនៈទាំងអស់ដោយរបូតៗ (សព្វវិស្សដ្ឋព្យញ្ជនៈ) ឬជាទេសនាដែលបញ្ចេញព្យញ្ជនៈទាំងអស់ដោយសង្កត់ (សព្វនិគ្គហិតព្យញ្ជនៈ) ទេសនារបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាជាទេសនាដែលមិនមានព្យញ្ជនៈដ៏បរិបូណ៌ (អព្យញ្ជនៈ) ព្រោះមិនមានភាពបរិបូណ៌នៃព្យញ្ជនៈ ដូចជាភាសារបស់ពួកមិលក្ខៈ មានពួកទមិឡៈ គិរាតៈ និងយវនៈជាដើម។ ចំណែកព្រះមានព្រះភាគវិញ...

‘‘သိထိလံ ဓနိတဉ္စ ဒီဃရဿံ, လဟုကံ ဂရုကဉ္စ နိဂ္ဂဟီတံ;

သမ္ဗန္ဓံ ဝဝတ္ထိတံ ဝိမုတ္တံ, ဒသဓာ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယာ ပဘေဒေါ’’တိ. –

"ព្យញ្ជនៈដែលបញ្ចេញសំឡេងធូរ (សិថិលៈ) សំឡេងខ្លាំង (ធនិតៈ) សំឡេងវែង (ទីឃៈ) សំឡេងខ្លី (រស្សៈ) សំឡេងស្រាល (លហុកៈ) សំឡេងធ្ងន់ (គរុកៈ) សំឡេងសង្កត់ (និគ្គហិតៈ) សំឡេងតភ្ជាប់ (សម្ពន្ធៈ) សំឡេងកាត់ដាច់ (វវត្ថិតៈ) និងសំឡេងលែង (វិមុត្តៈ) នេះជាប្រការ ១០ យ៉ាងនៃព្យញ្ជនៈដែលកើតអំពីចិត្តដែលញ៉ាំងព្យញ្ជនៈឲ្យកើតឡើង។"

ဧဝံ ဝုတ္တံ ဒသဝိဓံ ဗျဉ္ဇနံ အမက္ခေတွာ ပရိပုဏ္ဏဗျဉ္ဇနမေဝ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တသ္မာ ‘‘သဗျဉ္ဇနံ ကတွာ ဒေသေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ကေဝလပရိပုဏ္ဏန္တိ ဧတ္ထ ကေဝလန္တိ သကလာဓိဝစနံ. ပရိပုဏ္ဏန္တိ အနူနာဓိကဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သကလပရိပုဏ္ဏမေဝ ဒေသေတိ, ဧကဒေသနာပိ အပရိပုဏ္ဏာ နတ္ထီတိ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိရုပက္ကိလေသံ. ယော ဟိ ‘‘ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ နိဿာယ လာဘံ ဝါ သက္ကာရံ ဝါ လဘိဿာမီ’’တိ ဒေသေတိ, တဿ အပရိသုဒ္ဓါ ဒေသနာ နာမ ဟောတိ. ဘဂဝါ ပန လောကာမိသနိရပေက္ခော ဟိတဖရဏေနေဝ မေတ္တာဘာဝနာယ မုဒုဟဒယော ဥလ္လုမ္ပနသဘာဝသဏ္ဌိတေန စိတ္တေန ဒေသေတိ. တသ္မာ ပရိသုဒ္ဓံ ဒေသေတီတိ ဝုစ္စတိ. ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီတိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မစရိယန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ သကလံ သာသနံ. တသ္မာ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီတိ သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ…ပေ… ပရိသုဒ္ဓံ, ဧဝံ ဒေသေန္တော စ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ သကလသာသနဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဗြဟ္မစရိယန္တိ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မဘူတံ စရိယံ, ဗြဟ္မဘူတာနံ ဝါ ဗုဒ္ဓါဒီနံ စရိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មិនធ្វើឲ្យច្របូកច្របល់នូវព្យញ្ជនៈ ១០ ប្រការដែលពោលមកយ៉ាងនេះឡើយ ទ្រង់ធ្វើឲ្យមានព្យញ្ជនៈដ៏បរិបូណ៌ប៉ុណ្ណោះ ហើយសម្តែងធម៌ ហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា "សព្យញ្ជនំ កត្វា ទេសេតិ" (ទ្រង់ធ្វើឲ្យមានព្យញ្ជនៈដ៏បរិបូណ៌ហើយសម្តែង)។ ក្នុងបទថា "កេវលបរិបុណ្ណំ" នេះ បទថា "កេវលំ" ជាឈ្មោះនៃសេចក្តីទាំងពួង (សកលៈ)។ បទថា "បរិបុណ្ណំ" ជាឈ្មោះនៃសេចក្តីដែលមិនខ្វះមិនលើស (អនូនាធិកៈ)។ សេចក្តីអធិប្បាយមានថា ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងធម៌ដ៏បរិបូណ៌ទាំងអស់ សូម្បីតែទេសនាមួយផ្នែកក៏មិនមែនជាធម៌មិនបរិបូណ៌ឡើយ។ បទថា "បរិសុទ្ធំ" សេចក្តីថា មិនមានកិលេសគ្រឿងសៅហ្មង។ ព្រោះថា បុគ្គលណា កាលសម្តែងធម៌ គិតយ៉ាងនេះថា "យើងនឹងបានលាភ ឬសក្ការៈ ដោយអាស្រ័យការសម្តែងធម៌នេះ" ទេសនារបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាជាទេសនាមិនបរិសុទ្ធឡើយ។ ចំណែកព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់មិនមានការងាករេទៅរកលោកាមិសឡើយ ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យទន់ភ្លន់ដោយមេត្តាភាវនាដែលផ្សព្វផ្សាយនូវប្រយោជន៍ និងទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយព្រះទ័យដែលតាំងនៅក្នុងសភាពស្រោចស្រង់សត្វលោក (ឲ្យរួចចាកវដ្តសង្សារ) ហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា "បរិសុទ្ធំ ទេសេតិ" (ទ្រង់សម្តែងធម៌ដ៏បរិសុទ្ធ)។ ក្នុងបទថា "ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ" នេះ ពាក្យថា "ព្រហ្មចរិយំ" សំដៅយកព្រះសាសនាទាំងអស់ដែលសង្គ្រោះដោយសិក្ខា ៣។ ហេតុនោះ ក្នុងបទថា "ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ" នេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះថា ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់សម្តែងធម៌មានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម...បេ... ដ៏បរិសុទ្ធ កាលទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាទ្រង់ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយធម៌គឺព្រះសាសនាទាំងអស់ដែលសង្គ្រោះដោយសិក្ខា ៣។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា "ព្រហ្មចរិយំ" សំដៅយកការប្រព្រឹត្តដ៏ប្រសើរ (ព្រហ្មភូតចរិយៈ) ព្រោះមានសេចក្តីថាប្រសើរ ឬសំដៅយកការប្រព្រឹត្តរបស់ព្រះពុទ្ធជាដើមដែលជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរ (ព្រហ្មភូតៈ) នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។

သာဓု ခေါ ပနာတိ သုန္ဒရံ ခေါ ပန, အတ္ထာဝဟံ သုခါဝဟန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာရူပါနံ အရဟတန္တိ ယထာရူပေါ သော ဘဝံ ဂေါတမော, ဧဝရူပါနံ အနေကေဟိပိ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿေဟိ ဒုလ္လဘဒဿနာနံ ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခိတ္တေဟိ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနပဋိမဏ္ဍိတေဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဝရေဟိ သမာကိဏ္ဏမနောရမသရီရာနံ အနပ္ပကဒဿနာနံ အတိမဓုရဓမ္မနိဂ္ဃောသာနံ ယထာဘူတဂုဏာဓိဂမေန လောကေ အရဟန္တောတိ လဒ္ဓသဒ္ဒါနံ အရဟတံ. ဒဿနံ ဟောတီတိ ပသာဒသောမ္မာနိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ဒဿနမတ္တမ္ပိ သာဓု ဟောတိ. သစေ ပန အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတေန ဗြဟ္မဿရေန ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ဧကပဒမ္ပိ သောတုံ လဘိဿာမ, သာဓုတရံယေဝ ဘဝိဿတီတိ [Pg.170] ဧဝံ အဇ္ဈာသယံ ကတွာ. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ပဟာယ တုဋ္ဌမာနသာ အဂမံသု. အဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာတိ ဧတေ ဥဘတောပက္ခိကာ, တေ ဧဝံ စိန္တေသုံ – ‘‘သစေ နော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ စောဒေဿန္တိ ‘ကသ္မာ တုမှေ သမဏံ ဂေါတမံ ဝန္ဒိတ္ထာ’တိ, တေသံ ‘ကိံ အဉ္ဇလိကရဏမတ္တေနာပိ ဝန္ဒိတံ ဟောတီ’တိ ဝက္ခာမ. သစေ နော သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ စောဒေဿန္တိ ‘ကသ္မာ ဘဂဝန္တံ န ဝန္ဒိတ္ထာ’တိ, ‘ကိံ သီသေန ဘူမိံ ပဟရန္တေနေဝ ဝန္ဒိတံ ဟောတိ. နနု အဉ္ဇလိကမ္မမ္ပိ ဝန္ဒနာ ဧဝါ’တိ ဝက္ခာမာ’’တိ.

ពាក្យថា "សាធុ ខោ បន" សេចក្តីថា ល្អណាស់តើ គឺនាំមកនូវប្រយោជន៍ នាំមកនូវសេចក្តីសុខ (ទាំងបច្ចុប្បន្ន និងបរលោក ទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ) នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ពាក្យថា "តថារូបានំ អរហតំ" សេចក្តីថា ព្រះគោតមដ៏មានព្រះភាគនោះ មានសភាពយ៉ាងណា ព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលមានសភាពយ៉ាងនោះ ដែលជាបុគ្គលក្រឡេកឃើញបានដោយកម្រ សូម្បីតែក្នុងរយសែនកប្បក៏ដោយ មានព្រះសរីរៈដ៏គួរជាទីត្រេកអរដែលពេញបរិបូណ៌ដោយព្រះរស្មីផ្សាយចេញមួយព្យាម ស្អាងលម្អដោយអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ និងមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ មានព្រះឆាយាល្អមិនចេះធុញទ្រាន់ក្នុងការមើល មានព្រះសូរសំឡេងសម្តែងធម៌ដ៏ផ្អែមល្ហែមក្រៃលែង និងជាព្រះអរហន្តដែលល្បីល្បាញក្នុងលោក ព្រោះការសម្រេចបាននូវគុណធម៌តាមពិត។ ពាក្យថា "ទស្សនំ ហោតិ" សេចក្តីថា គ្រាន់តែបើកភ្នែកដ៏ថ្លាត្រជាក់ក្រឡេកមើល ក៏ជាការល្អណាស់ទៅហើយ (គឺនាំមកនូវប្រយោជន៍ និងសេចក្តីសុខ)។ ម្យ៉ាងទៀត បើពួកយើងបានស្តាប់ធម៌សូម្បីតែមួយបទ ពីព្រះមានព្រះភាគដែលទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយព្រះសូរសំឡេងដូចជាសំឡេងព្រហ្ម ប្រកបដោយអង្គ ៨ នោះ នឹងរឹតតែល្អប្រសើរឡើងទៅទៀត ពួកសត្វទាំងនោះធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងនេះហើយ ទើបចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ។ ពាក្យថា "យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ" សេចក្តីថា ពួកសត្វទាំងនោះលះបង់កិច្ចការទាំងពួងចោល ហើយមានចិត្តរីករាយ ដើរចូលទៅគាល់។ ពាក្យថា "អញ្ជលិំ បណាមេត្វា" សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយដែលមានចំណែកទាំងពីរ (គឺពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិ និងសម្មាទិដ្ឋិ) ជនទាំងនោះគិតយ៉ាងនេះថា៖ "ប្រសិនបើពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិចោទសួរយើងថា 'ហេតុអ្វីបានជាអ្នករាល់គ្នាថ្វាយបង្គំព្រះសមណគោតម?' យើងនឹងឆ្លើយតបទៅពួកគេវិញថា 'គ្រាន់តែការធ្វើអញ្ជលីកម្ម (លើកដៃសំពះ) ប៉ុណ្ណោះ ឈ្មោះថាថ្វាយបង្គំដែរឬ?'។ ប្រសិនបើពួកសម្មាទិដ្ឋិចោទសួរយើងថា 'ហេតុអ្វីបានជាអ្នករាល់គ្នាមិនថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ?' យើងនឹងឆ្លើយតបទៅពួកគេវិញថា 'តើការថ្វាយបង្គំ លុះត្រាតែយកក្បាលបុកដីទើបឈ្មោះថាថ្វាយបង្គំឬ? ការធ្វើអញ្ជលីកម្ម ក៏ឈ្មោះថាជាការថ្វាយបង្គំដែរ មិនមែនឬ?'" ជនទាំងនោះគិតយ៉ាងនេះឯង។

နာမဂေါတ္တန္တိ, ‘‘ဘော ဂေါတမ, အဟံ အသုကဿ ပုတ္တော ဒတ္တော နာမ မိတ္တော နာမ ဣဓာဂတော’’တိ ဝဒန္တာ နာမံ သာဝေန္တိ နာမ. ‘‘ဘော ဂေါတမ, အဟံ ဝါသေဋ္ဌော နာမ ကစ္စာနော နာမ ဣဓာဂတော’’တိ ဝဒန္တာ ဂေါတ္တံ သာဝေန္တိ နာမ. ဧတေ ကိရ ဒလိဒ္ဒါ ဇိဏ္ဏကုလပုတ္တာ ‘‘ပရိသမဇ္ဈေ နာမဂေါတ္တဝသေန ပါကဋာ ဘဝိဿာမာ’’တိ ဧဝံ အကံသု. ယေ ပန တုဏှီဘူတာ နိသီဒိံသု, တေ ကေရာဋိကာ စေဝ အန္ဓဗာလာ စ. တတ္ထ ကေရာဋိကာ ‘‘ဧကံ ဒွေ ကထာသလ္လာပေ ကရောန္တေ ဝိဿာသိကော ဟောတိ, အထ ဝိဿာသေ သတိ ဧကံ ဒွေ ဘိက္ခာ အဒါတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ တတော အတ္တာနံ မောစေန္တာ တုဏှီဘူတာ နိသီဒန္တိ. အန္ဓဗာလာ အညာဏတာယေဝ အဝက္ခိတ္တမတ္တိကာပိဏ္ဍာ ဝိယ ယတ္ထ ကတ္ထစိ တုဏှီဘူတာ နိသီဒန္တိ.

ពាក្យថា "នាមគោត្តំ" សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយកាលពោលថា "បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាជាកូនរបស់បុគ្គលឈ្មោះឯណោះ ឈ្មោះ ទត្តៈ ខ្លះ ឈ្មោះ មិត្តៈ ខ្លះ បានមកក្នុងទីនេះហើយ" ឈ្មោះថាប្រកាសនាម។ ជនទាំងឡាយកាលពោលថា "បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាមានគោត្រថា វាសេដ្ឋៈ ខ្លះ កច្ចានៈ ខ្លះ បានមកក្នុងទីនេះហើយ" ឈ្មោះថាប្រកាសគោត្រ។ ឮថា ជនទាំងនោះជាមនុស្សក្រីក្រ ជាកូនចៅក្នុងត្រកូលដែលទ្រុឌទ្រោម គិតយ៉ាងនេះថា "យើងនឹងបានល្បីល្បាញក្នុងកណ្តាលជំនុំ ដោយអំណាចនៃឈ្មោះនិងគោត្ររបស់យើង" ទើបធ្វើការប្រកាសយ៉ាងនោះ។ ចំណែកជនទាំងឡាយណាដែលអង្គុយស្ងៀម ជនទាំងនោះជាមនុស្សពុតត្បុត (စဉ်းလဲ) ផង ជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅបំផុតផង។ ក្នុងជនទាំងនោះ ពួកមនុស្សពុតត្បុតគិតថា "កាលបើនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នា ១ ម៉ាត់ ២ ម៉ាត់ នឹងក្លាយជាអ្នកស្និទ្ធស្នាល កាលបើមានសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលហើយ ការមិនប្រគេនចង្ហាន់ ១ ពេល ២ ពេល គឺមិនសមគួរឡើយ" ជនទាំងនោះចង់ដោះខ្លួនឲ្យរួចចាកការប្រគេនចង្ហាន់នោះ ទើបអង្គុយស្ងៀម។ ចំណែកពួកមនុស្សល្ងង់ខ្លៅបំផុត ព្រោះតែភាពអវិជ្ជា (មិនដឹង) ក៏អង្គុយស្ងៀមក្នុងទីណាមួយ ដូចជាដុំដីដែលគេគ្រវែងចោលទៅលើដីដូច្នោះឯង។

ဝေနာဂပုရိကောတိ ဝေနာဂပုရဝါသီ. ဧတဒဝေါစာတိ ပါဒန္တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကေသဂ္ဂါ တထာဂတဿ သရီရံ ဩလောကေန္တော အသီတိအနုဗျဉ္ဇနသမုဇ္ဇလေဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတံ သရီရာ နိက္ခမိတွာ သမန္တတော အသီတိဟတ္ထပ္ပဒေသံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဌိတာဟိ ဆဗ္ဗဏ္ဏာဟိ ဃနဗုဒ္ဓရံသီဟိ သမ္ပရိဝါရိတံ တထာဂတဿ သရီရံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတဝိမှယော ဝဏ္ဏံ ဘဏန္တော ဧတံ ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ.

ពាក្យថា Venāgapuriko បានដល់ អ្នករស់នៅក្នុងស្រុកឈ្មោះវេណាកបុរៈ។ ពាក្យថា Etadavoca (បានពោលពាក្យនេះ) សេចក្តីថា កាលដែលក្រឡេកមើលព្រះសរីរៈរបស់ព្រះតថាគត តាំងពីចុងព្រះបាទរហូតដល់ចុងព្រះកេសា ឃើញព្រះសរីរៈរបស់ព្រះតថាគតដែលប្រដាប់ដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ ដ៏រុងរឿងដោយអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ ប្រការ ព័ទ្ធជុំវិញដោយព្រះពុទ្ធរស្មីមានពណ៌ ៦ ប្រការ ដ៏ក្រាស់ ដែលផ្សាយចេញពីព្រះសរីរៈគ្របដណ្តប់លើទីកន្លែងប្រមាណ ៨០ ហត្ថជុំវិញ ក៏កើតសេចក្តីអស្ចារ្យក្នុងចិត្ត ចង់ពោលសរសើរគុណ ទើបបានពោលពាក្យនេះថា «អស្ចារ្យណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន» ជាដើម។

တတ္ထ ယာဝဉ္စိဒန္တိ အဓိမတ္တပ္ပမာဏပရိစ္ဆေဒဝစနမေတံ. တဿ ဝိပ္ပသန္နပဒေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓော. ယာဝဉ္စ ဝိပ္ပသန္နာနိ အဓိမတ္တဝိပ္ပသန္နာနီတိ အတ္ထော. ဣန္ဒြိယာနီတိ စက္ခာဒီနိ ဆ ဣန္ဒြိယာနိ. တဿ ဟိ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ပတိဋ္ဌိတောကာသဿ ဝိပ္ပသန္နတံ ဒိသွာ တေသံ ဝိပ္ပသန္နတာ ပါကဋာ အဟောသိ. ယသ္မာ ပန သာ မနေ ဝိပ္ပသန္နေယေဝ ဟောတိ, အဝိပ္ပသန္နစိတ္တာနဉှိ ဣန္ဒြိယပ္ပသာဒေါ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာဿ မနိန္ဒြိယပ္ပသာဒေါပိ ပါကဋော အဟောသိ. တံ ဧသ ဝိပ္ပသန္နတံ [Pg.171] ဂဟေတွာ ‘‘ဝိပ္ပသန္နာနိ ဣန္ဒြိယာနီ’’တိ အာဟ. ပရိသုဒ္ဓေါတိ နိမ္မလော. ပရိယောဒါတောတိ ပဘဿရော. သာရဒံ ဗဒရပဏ္ဍုန္တိ သရဒကာလေ ဇာတံ နာတိသုပရိပက္ကံ ဗဒရံ. တဉှိ ပရိသုဒ္ဓဉ္စေဝ ဟောတိ ပရိယောဒါတဉ္စ. တာလပက္ကန္တိ သုပရိပက္ကတာလဖလံ. သမ္ပတိ ဗန္ဓနာ ပမုတ္တန္တိ တံခဏညေဝ ဗန္ဓနာ ပမုတ္တံ. တဿ ဟိ ဗန္ဓနမူလံ အပနေတွာ ပရမုခံ ကတွာ ဖလကေ ဌပိတဿ စတုရင်္ဂုလမတ္တံ ဌာနံ ဩလောကေန္တာနံ ပရိသုဒ္ဓံ ပရိယောဒါတံ ဟုတွာ ခါယတိ. တံ သန္ဓာယေဝမာဟ. နေက္ခံ ဇမ္ဗောနဒန္တိ သုရတ္တဝဏ္ဏဿ ဇမ္ဗောနဒသုဝဏ္ဏဿ ဃဋိကာ. ဒက္ခကမ္မာရပုတ္တသုပရိကမ္မကတန္တိ ဒက္ခေန သုဝဏ္ဏကာရပုတ္တေန သုဋ္ဌု ကတပရိကမ္မံ. ဥက္ကာမုခေ သုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌန္တိ သုဝဏ္ဏကာရဥဒ္ဓနေ ပစိတွာ သုကုသလေန သုဝဏ္ဏကာရေန ဃဋ္ဋနပရိမဇ္ဇနဟံသနေန သုဋ္ဌု ပဟဋ္ဌံ သုပရိမဒ္ဒိတန္တိ အတ္ထော. ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ နိက္ခိတ္တန္တိ အဂ္ဂိနာ ပစိတွာ ဒီပိဒါဌာယ ဃံသိတွာ ဂေရုကပရိကမ္မံ ကတွာ ရတ္တကမ္ဗလေ ဌပိတံ. ဘာသတေတိ သဉ္ဇာတဩဘာသတာယ ဘာသတေ. တပတေတိ အန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသနတာယ တပတေ. ဝိရောစတီတိ ဝိဇ္ဇောတမာနံ ဟုတွာ ဝိရောစတိ, သောဘတီတိ အတ္ထော.

ក្នុងបទទាំងនោះ ម៉ាត់ថា yāvañcidaṃ នេះ ជាពាក្យកំណត់ប្រមាណដ៏ក្រៃលែង។ បទនោះ មានការទាក់ទងជាមួយបទថា vippasanna។ សេចក្តីថា ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយថ្លាខ្លាំងណាស់ គឺថ្លាលើសប្រមាណ។ ពាក្យថា indriyāni បានដល់ ឥន្ទ្រិយ ៦ មានចក្ខុន្ទ្រិយជាដើម។ ព្រោះថា កាលដែលព្រាហ្មណ៍នោះឃើញភាពថ្លាស្អាតនៃទីតាំងនៃឥន្ទ្រិយទាំង ៥ ភាពថ្លាស្អាតនៃឥន្ទ្រិយទាំងនោះក៏ប្រាកដឡើង។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះភាពថ្លាស្អាតនោះរមែងមានក្នុងមនោឥន្ទ្រិយដោយពិត ព្រោះថាបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនជ្រះថ្លា ឈ្មោះថាការជ្រះថ្លានៃឥន្ទ្រិយរមែងមិនមានឡើយ ហេតុនោះ សូម្បីការជ្រះថ្លានៃមនោឥន្ទ្រិយរបស់ព្រះអង្គ ក៏ប្រាកដដល់ព្រាហ្មណ៍នោះដែរ។ ព្រាហ្មណ៍នោះកាន់យកភាពថ្លាស្អាតនោះ ទើបពោលថា «ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយថ្លាស្អាតណាស់»។ ពាក្យថា parisuddho គឺ មិនមានមន្ទិល។ ពាក្យថា pariyodāto គឺ ភ្លឺផ្លេក។ ពាក្យថា sāradaṃ badarapaṇḍuṃ បានដល់ ផ្លែពុទ្រាដែលកើតក្នុងសរទកាល ដែលទុំល្មម មិនទាន់ទុំជោរពេក។ ព្រោះថា ផ្លែពុទ្រានោះរមែងស្អាតផង ផូរផង់ផង។ ពាក្យថា tālapakkaṃ គឺ ផ្លែត្នោតទុំល្អ។ ពាក្យថា sampati bandhanā pamuttaṃ គឺ ធ្លាក់ចុះចាកទងក្នុងខណៈនោះឯង។ ព្រោះថា ផ្លែត្នោតទុំនោះ កាលដែលគេកាត់ទងចេញហើយ ផ្កាប់មុខដាក់លើក្តារ មនុស្សទាំងឡាយកាលក្រឡេកមើលត្រង់កន្លែងប្រមាណ ៤ ធ្នាប់ រមែងឃើញថាស្អាត និងផូរផង់។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា nekkhaṃ jambonadaṃ បានដល់ ដុំមាសជម្ពោនទដែលមានពណ៌ក្រហមឆ្អៅ។ ពាក្យថា dakkhakammāraputtasuparikammakataṃ គឺ ដែលកូនជាងមាសដ៏ឈ្លាសវៃធ្វើសេវកម្មយ៉ាងល្អ។ ពាក្យថា ukkāmukhe sukusalasampahaṭṭhaṃ សេចក្តីថា ដែលគេរំលាយក្នុងគុក្កាហើយជាងមាសដ៏ឈ្លាសវៃដំ ខាត់ និងជូតដុសយ៉ាងល្អ គឺដុសខាត់យ៉ាងស្អាត។ ពាក្យថា paṇḍukambale nikkhittaṃ គឺ ដែលគេរំលាយដោយភ្លើង ដុសខាត់ដោយចង្កូមខ្លា ធ្វើការលាបពណ៌ដោយដីក្រហម រួចដាក់លើសំពត់កម្ពលក្រហម។ ពាក្យថា bhāsateti គឺ រមែងរុងរឿង ព្រោះមានពន្លឺកើតឡើង។ ពាក្យថា tapateti គឺ រមែងរុងរឿង ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវងងឹត។ ពាក្យថា virocatīti សេចក្តីថា ភ្លឺស្វាងហើយរុងរឿង គឺល្អឆើតឆាយ។

ဥစ္စာသယနမဟာသယနာနီတိ ဧတ္ထ အတိက္ကန္တပ္ပမာဏံ ဥစ္စာသယနံ နာမ, အာယတဝိတ္ထတံ အကပ္ပိယဘဏ္ဍံ မဟာသယနံ နာမ. ဣဒါနိ တာနိ ဒဿေန္တော သေယျထိဒံ, အာသန္ဒီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာသန္ဒီတိ အတိက္ကန္တပ္ပမာဏံ အာသနံ. ပလ္လင်္ကောတိ ပါဒေသု ဝါဠရူပါနိ ဌပေတွာ ကတော. ဂေါနကောတိ ဒီဃလောမကော မဟာကောဇဝေါ. စတုရင်္ဂုလာဓိကာနိ ကိရ တဿ လောမာနိ. စိတ္တကောတိ ဝါနစိတ္တံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ. ပဋိကာတိ ဥဏ္ဏာမယော သေတတ္ထရကော. ပဋလိကာတိ ဃနပုပ္ဖော ဥဏ္ဏာမယတ္ထရကော, ယော အာမလကပဋ္ဋောတိပိ ဝုစ္စတိ. တူလိကာတိ တိဏ္ဏံ တူလာနံ အညတရပုဏ္ဏာ တူလိကာ. ဝိကတိကာတိ သီဟဗျဂ္ဃာဒိရူပဝိစိတြော ဥဏ္ဏာမယတ္ထရကော. ဥဒ္ဒလောမီတိ ဥဘတောဒသံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ. ကေစိ ဧကတော ဥဂ္ဂတပုပ္ဖန္တိ ဝဒန္တိ. ဧကန္တလောမီတိ ဧကတောဒသံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ. ကေစိ ဥဘတော ဥဂ္ဂတပုပ္ဖန္တိ ဝဒန္တိ. ကဋ္ဋိဿန္တိ ရတနပရိသိဗ္ဗိတံ ကောသေယျကဋ္ဋိဿမယံ ပစ္စတ္ထရဏံ. ကောသေယျန္တိ ရတနပရိသိဗ္ဗိတမေဝ ကောသိယသုတ္တမယံ ပစ္စတ္ထရဏံ. ကုတ္တကန္တိ သောဠသန္နံ နာဋကိတ္ထီနံ ဌတွာ နစ္စနယောဂ္ဂံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ. ဟတ္ထတ္ထရာဒယော ဟတ္ထိပိဋ္ဌာဒီသု အတ္ထရဏကအတ္ထရကာ စေဝ [Pg.172] ဟတ္ထိရူပါဒီနိ ဒဿေတွာ ကတအတ္ထရကာ စ. အဇိနပ္ပဝေဏီတိ အဇိနစမ္မေဟိ မဉ္စပ္ပမာဏေန သိဗ္ဗိတွာ ကတပ္ပဝေဏီ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

ក្នុងពាក្យថា uccāsayanamahāsayanāni នេះ ទីដេកទីអង្គុយដែលមានប្រមាណហួសកំណត់ ឈ្មោះថា uccāsayana (ទីនាំងខ្ពស់)។ គ្រឿងលម្អដែលមិនគួរគប្បី មានទទឹងនិងបណ្តោយធំទូលាយ ឈ្មោះថា mahāsayana (ទីនាំងធំ)។ ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញនូវទីនាំងទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា seyyathidaṃ āsandī។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា āsandī បានដល់ កៅអីដែលមានប្រមាណហួសកំណត់។ ពាក្យថា pallaṅko បានដល់ គ្រែដែលគេធ្វើដោយដាក់រូបសត្វសាហាវត្រង់ជើងគ្រែ។ ពាក្យថា gonako បានដល់ កម្រាលរោមសត្វដ៏ធំដែលមានរោមវែង។ ឮថា រោមរបស់កម្រាលនោះវែងជាង ៤ ធ្នាប់។ ពាក្យថា cittako បានដល់ កម្រាលធ្វើដោយរោមសត្វដែលមានផ្កាចម្រុះពណ៌។ ពាក្យថា paṭikā បានដល់ កម្រាលពណ៌សធ្វើដោយរោមសត្វ។ ពាក្យថា paṭalikā បានដល់ កម្រាលធ្វើដោយរោមសត្វដែលមានផ្កាដង់ស៊ីតេក្រាស់ ដែលគេហៅម្យ៉ាងទៀតថា អាមលកបដ្ដៈ។ ពាក្យថា tūlikā បានដល់ ពូកដែលញាត់ដោយសំឡីមួយប្រភេទក្នុងចំណោមសំឡីទាំង ៣ ប្រភេទ។ ពាក្យថា vikatikā បានដល់ កម្រាលធ្វើដោយរោមសត្វដ៏វិចិត្រដោយរូបសត្វសិង្ហ និងខ្លាធំជាដើម។ ពាក្យថា uddalomī បានដល់ កម្រាលធ្វើដោយរោមសត្វដែលមានរោមបោះឡើងទាំងសងខាង។ can អាចារ្យខ្លះថា ជាកម្រាលដែលមានផ្កាងើបឡើងតែម្ខាង។ ពាក្យថា ekantalomī បានដល់ កម្រាលធ្វើដោយរោមសត្វដែលមានរោមបោះឡើងតែម្ខាង។ អាចារ្យខ្លះថា ជាកម្រាលដែលមានផ្កាងើបឡើងទាំងសងខាង។ ពាក្យថា kaṭṭissaṃ បានដល់ កម្រាលធ្វើដោយសរសៃសូត្រលាយរោមសត្វដែលប៉ាក់ដោយរតនៈ។ ពាក្យថា koseyyaṃ បានដល់ កម្រាលធ្វើដោយសរសៃសូត្រសុទ្ធដែលប៉ាក់ដោយរតនៈ។ ពាក្យថា kuttakaṃ បានដល់ កម្រាលធ្វើដោយរោមសត្វដែលមានទំហំល្មមស្រីរបាំ ១៦ នាក់ឈររាំបាន។ ពាក្យថា hatthattharādayo បានដល់ កម្រាលដែលគេក្រាលលើខ្នងដំរីជាដើមផង កម្រាលដែលគេធ្វើបង្ហាញជារូបដំរីជាដើមផង។ ពាក្យថា ajinappaveṇī បានដល់ កម្រាលដែលគេដេរភ្ជាប់គ្នាដោយស្បែកខ្លាឃ្មុំមានទំហំប៉ុនគ្រែ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ដូចដែលបានពោលមកហើយខាងក្រោមនោះឯង។

နိကာမလာဘီတိ အတိကာမလာဘီ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတလာဘီ. အကိစ္ဆလာဘီတိ အဒုက္ခလာဘီ. အကသိရလာဘီတိ ဝိပုလလာဘီ မဟန္တလာဘီ, ဥဠာရုဠာရာနေဝ လဘတိ မညေတိ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အယံ ကိရ ဗြာဟ္မဏော သယနဂရုကော, သော ဘဂဝတော ဝိပ္ပသန္နိန္ဒြိယာဒိတံ ဒိသွာ ‘‘အဒ္ဓါ ဧသ ဧဝရူပေသု ဥစ္စာသယနမဟာသယနေသု နိသီဒတိ စေဝ နိပဇ္ဇတိ စ. တေနဿ ဝိပ္ပသန္နာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိယောဒါတော’’တိ မညမာနော ဣမံ သေနာသနဝဏ္ဏံ ကထေသိ.

ពាក្យថា nikāmalābhī បានដល់ អ្នកបានតាមប្រាថ្នា គឺចង់បានអ្វីក៏បាននោះ។ ពាក្យថា akicchalābhī បានដល់ បានដោយមិនលំបាក។ ពាក្យថា akasiralābhī បានដល់ បានយ៉ាងច្រើន គឺបានរបស់ធំៗ។ ព្រាហ្មណ៍ពោលសំដៅយកសេចក្តីថា «ខ្ញុំស្មានថា ព្រះអង្គរមែងបានតែទីនាំងដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមប៉ុណ្ណោះ»។ ឮថា ព្រាហ្មណ៍នេះជាអ្នកធ្ងន់ក្នុងរឿងទីនាំង កាលដែលគាត់ឃើញភាពថ្លាស្អាតនៃឥន្ទ្រិយរបស់ព្រះមានព្រះភាគ ក៏គិតថា «ពិតណាស់ ព្រះគោតមនេះរមែងគង់ និងសម្រាន្តលើទីដេកទីអង្គុយដ៏ខ្ពស់និងធំមានសភាពយ៉ាងនេះឯង ព្រោះហេតុនោះ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គទើបថ្លាស្អាត ព្រះឆវីវណ្ណក៏ស្អាតផូរផង់យ៉ាងនេះ» កាលគិតយ៉ាងនេះ ទើបពោលសរសើរគុណនៃសេនាសនៈនេះ។

လဒ္ဓါ စ ပန န ကပ္ပန္တီတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ ကပ္ပတိ. သုဒ္ဓကောသေယျဉှိ မဉ္စေပိ အတ္ထရိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဂေါနကာဒယော စ ဘူမတ္ထရဏပရိဘောဂေန, အာသန္ဒိယာ ပါဒေ ဆိန္ဒိတွာ, ပလ္လင်္ကဿ ဝါဠေ ဘိန္ဒိတွာ, တူလိကံ ဝိဇဋေတွာ ‘‘ဗိမ္ဗောဟနဉ္စ ကာတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၉၇) ဝစနတော ဣမာနိပိ ဧကေန ဝိဓာနေန ကပ္ပန္တိ. အကပ္ပိယံ ပန ဥပါဒါယ သဗ္ဗာနေဝ န ကပ္ပန္တီတိ ဝုတ္တာနိ.

ក្នុងពាក្យថា laddhā ca pana na kappanti នេះ សេចក្តីថា របស់ខ្លះក៏គួរគប្បី។ ព្រោះថា សូម្បីសំពត់សូត្រសុទ្ធ ក៏គួរដើម្បីក្រាលលើគ្រែបាន កម្រាលមានកោនកៈជាដើម ក៏គួរប្រើប្រាស់ជាកម្រាលសម្លាប់ក្រាលលើដីបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយព្រះពុទ្ធដីកាថា «ត្រូវកាត់ជើងកៅអីចេញ ត្រូវទម្លាយរូបសត្វសាហាវនៃគ្រែចេញ ត្រូវរំលាយពូកសំឡីចេញ ហើយធ្វើជាខ្នើយវិញ» ដូច្នេះ សូម្បីរបស់ទាំងនេះ ក៏គួរគប្បីដោយវិធីចាត់ចែងម្យ៉ាងដែរ។ ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «មិនគួរគប្បីទាំងអស់» គឺសំដៅយករបស់ដែលមិនគួរគប្បីនោះឯង។

ဝနန္တညေဝ ပဝိသာမီတိ အရညံယေဝ ပဝိသာမိ. ယဒေဝါတိ ယာနိယေဝ. ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာတိ သမန္တတော ဦရုဗဒ္ဓါသနံ ဗန္ဓိတွာ. ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယာတိ အဋ္ဌာရသ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကေ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိပါဒေန္တော ဥဇုံ ကာယံ ဌပေတွာ. ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ သတိံ ဌပေတွာ, ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနံ ဝါ ကတွာတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပရီတိ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော. မုခန္တိ နိယျာနဋ္ဌော. သတီတိ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌော. တေန ဝုစ္စတိ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၆၄). ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမီတိ ပဋိလဘိတွာ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ဝိဟရာမိ. ဧဝံဘူတောတိ ဧဝံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု အညတရသမင်္ဂီ ဟုတွာ. ဒိဗ္ဗော မေ ဧသော တသ္မိံ သမယေ စင်္ကမော ဟောတီတိ စတ္တာရိ ဟိ ရူပဇ္ဈာနာနိ သမာပဇ္ဇိတွာ စင်္ကမန္တဿ စင်္ကမော ဒိဗ္ဗစင်္ကမော နာမ ဟောတိ, သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ စင်္ကမန္တဿာပိ စင်္ကမော ဒိဗ္ဗစင်္ကမောယေဝ. ဌာနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တထာ ဣတရေသု ဒွီသု ဝိဟာရေသု.

ពាក្យថា vanantaññeva pavisāmi គឺ ចូលទៅកាន់ព្រៃតែម្តង។ ពាក្យថា yadeva បានដល់ របស់ណាខ្លះ។ ពាក្យថា pallaṅkaṃ ābhujitvā គឺ គង់ពែនភ្នែនជុំវិញ。 ពាក្យថា ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya គឺ តម្រង់កាយឲ្យត្រង់ ដោយតម្រូវឆ្អឹងខ្នងទាំង ១៨ កំណាត់ ឲ្យចុងទល់នឹងចុង។ ពាក្យថា parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā គឺ តម្កល់ស្មារតីចំពោះមុខកម្មដ្ឋាន ឬធ្វើស្មារតីដែលកំណត់យកការចេញចាកទុក្ខឲ្យប្រាកដ។ ព្រោះថា ព្រះសារីបុត្តត្ថេរបានពោលទុកមកហើយថា «ពាក្យថា បរិ មានន័យថា កំណត់យក, ពាក្យថា មុខ មានន័យថា ការចេញចាកទុក្ខ, ពាក្យថា សតិ មានន័យថា ការតម្កល់មាំ ហេតុនោះ ទើបហៅថា តម្កល់ស្មារតីចំពោះមុខ»។ ពាក្យថា upasampajja viharāmi គឺ សម្រេចបាន ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ហើយរស់នៅ។ ពាក្យថា evaṃbhūto គឺ ជាអ្នកប្រកបដោយឈានណាមួយ មានបឋមជ្ឈានជាដើម យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា dibbo me eso tasmiṃ samaye caṅkamo hoti សេចក្តីថា ព្រោះថាការដើរចង្ក្រមរបស់បុគ្គលដែលចូលរូបជ្ឈានទាំង ៤ ហើយដើរចង្ក្រម ឈ្មោះថា ទិព្វចង្ក្រម សូម្បីការដើរចង្ក្រមរបស់បុគ្គលដែលចេញពីសមាបត្តិហើយដើរចង្ក្រម ក៏ឈ្មោះថា ទិព្វចង្ក្រម ដូចគ្នាដែរ។ ក្នុងឥរិយាបថមានការឈរជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងវិហារធម៌ ២ ក្រៅពីនេះ ក៏មានសេចក្តីសម្រេចដូចគ្នាដែរ។

သော [Pg.173] ဧဝံ ပဇာနာမိ ‘‘ရာဂေါ မေ ပဟီနော’’တိ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဟီနရာဂမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘သော ဧဝံ ပဇာနာမိ ရာဂေါ မေ ပဟီနော’’တိ အာဟ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမိနာ ပန ကိံ ကထိတံ ဟောတီတိ? ပစ္စဝေက္ခဏာ ကထိတာ, ပစ္စဝေက္ခဏာယ ဖလသမာပတ္တိ ကထိတာ. ဖလသမာပတ္တိဉှိ သမာပန္နဿပိ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿာပိ စင်္ကမာဒယော အရိယစင်္ကမာဒယော ဟောန္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ពាក្យថា so evaṃ pajānāmi rāgo me pahīno ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញតែរាគៈដែលលះបង់បានហើយដោយអរហត្តមគ្គលើមហាបោធិបល្ល័ង្ក ទើបត្រាស់ថា «តថាគតដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា រាគៈតថាគតបានលះបង់ហើយ»។ ក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចុះពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅត្រាស់សេចក្តីអ្វី? គឺទ្រង់ត្រាស់អំពី បច្ចវេក្ខណញ្ញាណ និងទ្រង់ត្រាស់អំពី ផលសមាបត្តិ ដោយបច្ចវេក្ខណញ្ញាណនោះ។ ព្រោះថា ការដើរចង្ក្រមជាដើម របស់បុគ្គលដែលកំពុងចូលផលសមាបត្តិ ឬចេញពីផលសមាបត្តិហើយក្តី រមែងជា អរិយចង្ក្រម ជាដើម។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၄. သရဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការពន្យល់សេចក្តីនៃសរភសូត្រ។

၆၅. စတုတ္ထေ ရာဇဂဟေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေတိ ဂိဇ္ဈသဒိသာနိဿ ကူဋာနိ, ဂိဇ္ဈာ ဝါ တဿ ကူဋေသု ဝသန္တီတိ ဂိဇ္ဈကူဋော, တသ္မိံ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. ဧတေနဿ ရာဇဂဟံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ ဝိဟရန္တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဒဿိတံ. ဂိဇ္ဈကူဋသ္မိဉှိ တထာဂတံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟာရော ကာရိတော, ဂိဇ္ဈကူဋဝိဟာရောတွေဝဿ နာမံ. တတ္ထာယံ တသ္မိံ သမယေ ဝိဟရတီတိ. သရဘော နာမ ပရိဗ္ဗာဇကော အစိရပက္ကန္တော ဟောတီတိ သရဘောတိ ဧဝံနာမကော ပရိဗ္ဗာဇကော ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ ပက္ကန္တော ဟောတိ, အဓုနာ ဝိဗ္ဘန္တောတိ အတ္ထော. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဟိ လောကေ ဥပ္ပန္နေ တိတ္ထိယာ နဋ္ဌလာဘသက္ကာရာ အဟေသုံ, တိဏ္ဏံ ရတနာနံ မဟာလာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. ယထာဟ –

៦៥. ក្នុងសូត្រទី ៤ ពាក្យថា rājagahe បានដល់ ក្នុងនគរដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា gijjhakūṭe pabbatete សេចក្តីថា ភ្នំនោះមានកំពូលដូចជាសត្វត្មាត ឬសត្វត្មាតទាំងឡាយរមែងរស់នៅលើកំពូលភ្នំនោះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា គិជ្ឈកូដ គឺនៅលើភ្នំគិជ្ឈកូដនោះ។ ពាក្យនេះ បង្ហាញពីទីកន្លែងគង់នៅរបស់ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់ធ្វើក្រុងរាជគ្រឹះឲ្យជាគោចរគ្រាម រួចគង់នៅ។ ព្រោះថា គេបានសាងវិហារថ្វាយព្រះតថាគតនៅលើភ្នំគិជ្ឈកូដ វិហារនោះមានឈ្មោះថា គិជ្ឈកូដវិហារ តែម្តង។ ព្រះមានព្រះភាគគង់នៅក្នុងវិហារនោះ ក្នុងសម័យនោះ។ ពាក្យថា sarabho nāma paribbājako acirapakkanto hoti សេចក្តីថា បរិព្វាជកឈ្មោះ សរភៈ នេះ បានបួសក្នុងសាសនានេះ ហើយចាកចេញទៅវិញមិនយូរប៉ុន្មាន គឺឥឡូវនេះត្រឡប់ជាគ្រហស្ថវិញហើយ។ ព្រោះថា កាលដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ឧប្បត្តិឡើងក្នុងលោក ពួកតិរ្ថិយទាំងឡាយក៏សាបសូន្យចាកលាភសក្ការៈ ចំណែកឯព្រះរតនត្រ័យទាំង ៣ ក៏មានលាភសក្ការៈយ៉ាងច្រើនកើតឡើង។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា៖

‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အညတိတ္ထိယာ ပန ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ န လာဘိနော စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ (ဥဒါ.၁၄; သံ.နိ.၁.၂.၇၀).

«សម័យនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ ជាបុគ្គលដែលគេធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា កោតក្រែង និងជាអ្នកបាននូវចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ និងគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារ។ ចំណែកពួកបរិព្វាជកជាអន្យតិរ្ថិយ ជាអ្នកមិនមានគេធ្វើសក្ការៈ មិនមានគេគោរព មិនមានគេរាប់អាន មិនមានគេបូជា មិនមានគេកោតក្រែង និងមិនបាននូវចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ និងគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារឡើយ»។

တေ ဧဝံ ပရိဟီနလာဘသက္ကာရာ ပဉ္စသတမတ္တာ ဧကသ္မိံ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမေ သန္နိပတိတွာ သမ္မန္တယိံသု – ‘‘ဘော, မယံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥပ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟတလာဘသက္ကာရာ ဇာတာ, သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကာနဉ္စဿ ဧကံ အဝဏ္ဏံ ဥပဓာရေထ, အဝဏ္ဏံ ပတ္ထရိတွာ ဧတဿ [Pg.174] သာသနံ ဂရဟိတွာ အမှာကံ လာဘသက္ကာရံ ဥပ္ပာဒေဿာမာ’’တိ. တေ ဝဇ္ဇံ ဩလောကေန္တာ – ‘‘တီသု ဒွါရေသု အာဇီဝေ စာတိ စတူသုပိ ဌာနေသု သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဇ္ဇံ ပဿိတုံ န သက္ကာ, ဣမာနိ စတ္တာရိ ဌာနာနိ မုဉ္စိတွာ အညတ္ထ ဩလောကေထာ’’တိ အာဟံသု. အထ နေသံ အန္တရေ ဧကော ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ အညံ န ပဿာမိ, ဣမေ အနွဍ္ဎမာသံ သန္နိပတိတွာ ဒွါရဝါတပါနာနိ ပိဓာယ သာမဏေရာနမ္ပိ ပဝေသနံ န ဒေန္တိ. ဇီဝိတသဒိသာပိ ဥပဋ္ဌာကာ ဒဋ္ဌုံ န လဘန္တိ, အာဝဋ္ဋနိမာယံ ဩသာရေတွာ ဩသာရေတွာ ဇနံ အာဝဋ္ဋေတွာ အာဝဋ္ဋေတွာ ခါဒန္တိ. သစေ တံ မယံ အာဟရိတုံ သက္ခိဿာမ, ဧဝံ နော လာဘသက္ကာရဥဠာရော ဘဝိဿတီ’’တိ. အပရောပိ ဧဝမေဝ ဝဒန္တော ဥဋ္ဌာသိ. သဗ္ဗေ ဧကဝါဒါ အဟေသုံ. တတော အာဟံသု – ‘‘ယော တံ အာဟရိတုံ သက္ခိဿတိ, တံ မယံ အမှာကံ သမယေ ဇေဋ္ဌကံ ကရိဿာမာ’’တိ.

ពួកតិរ្ថិយទាំងនោះ កាលដែលសាបសូន្យចាកលាភសក្ការៈយ៉ាងនេះហើយ មានប្រមាណ ៥ រយនាក់ បានមកប្រជុំគ្នាក្នុងអារាមរបស់បរិព្វាជកមួយកន្លែង ហើយពិភាក្សាគ្នាថា «នែគ្នាយើង ចាប់តាំងពីសមណៈគោតមកើតឡើងក្នុងលោកមក ពួកយើងក្លាយជាអ្នកសាបសូន្យចាកលាភសក្ការៈហើយ ពួកយើងចូរស្វែងរកទោសណាមួយរបស់សមណៈគោតម និងសាវករបស់សមណៈគោតមនោះចុះ កាលបើពួកយើងផ្សព្វផ្សាយទោសនោះ ហើយតិះដៀលសាសនារបស់សមណៈគោតមនោះ ពួកយើងនឹងធ្វើឲ្យលាភសក្ការៈកើតឡើងដល់ពួកយើងវិញ»។ ពួកតិរ្ថិយទាំងនោះ កាលស្វែងរកទោស ក៏និយាយគ្នាថា «ពួកយើងមិនអាចមើលឃើញទោសរបស់សមណៈគោតម ក្នុងឋានៈទាំង ៤ គឺក្នុងទ្វារទាំង ៣ និងក្នុងអាជីវៈឡើយ ពួកយើងចូរលះបង់ឋានៈទាំង ៤ នេះចេញ ហើយស្វែងរកក្នុងទីដទៃទៀតចុះ»។ គ្រានោះ ក្នុងចំណោមពួកតិរ្ថិយទាំងនោះ មានម្នាក់និយាយយ៉ាងនេះថា «ខ្ញុំមិនឃើញរឿងដទៃឡើយ ឃើញតែពួកសមណៈទាំងនេះ តែងប្រជុំគ្នារាល់កន្លះខែ បិទទ្វារធំនិងបង្អួចជិត មិនឲ្យសូម្បីតែសាមណេរទាំងឡាយចូលទៅឡើយ សូម្បីតែឧបដ្ឋាកដែលស្មើដោយជីវិត ក៏មិនបានឃើញដែរ ពួកសមណៈទាំងនោះតែងនាំគ្នារៀនមន្តស្នេហ៍ម្តងហើយម្តងទៀត រួចបញ្ឆោតអូសទាញប្រជាជនមកចិញ្ចឹមជីវិត បើសិនជាពួកយើងអាចរៀនមន្តស្នេហ៍នោះបាន លាភសក្ការៈដ៏ច្រើនក៏នឹងមានដល់ពួកយើងជាមិនខាន»។ តិរ្ថិយម្នាក់ទៀត ក៏ក្រោកឈរឡើងនិយាយយ៉ាងនេះដែរ។ ពួកតិរ្ថិយទាំងអស់ក៏មានវាទៈស្របគ្នាតែម្តង។ បន្ទាប់មក ពួកតិរ្ថិយទាំងនោះក៏និយាយគ្នាថា «អ្នកណាដែលអាចទៅរៀនមន្តស្នេហ៍នោះបាន ពួកយើងនឹងតម្កល់អ្នកនោះទុកជាធំក្នុងលទ្ធិរបស់ពួកយើង»

တတော ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ‘‘တွံ သက္ခိဿသိ, တွံ သက္ခိဿသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အဟံ န သက္ခိဿာမိ, အဟံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ ဗဟူဟိ ဝုတ္တေ သရဘံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘တွံ သက္ခိဿသိ အာစရိယာ’’တိ. သော အာဟ – ‘‘အဂရု ဧတံ အာဟရိတုံ, သစေ တုမှေ အတ္တနော ကထာယ ဌတွာ မံ ဇေဋ္ဌကံ ကရိဿထာ’’တိ. အဂရု ဧတမာစရိယ အာဟရ, တွံ ကတောယေဝါသိ အမှေဟိ ဇေဋ္ဌကောတိ. သော အာဟ – ‘‘တံ အာဟရန္တေန ထေနေတွာ ဝါ ဝိလုမ္ပိတွာ ဝါ အာဟရိတုံ န သက္ကာ, သမဏဿ ပန ဂေါတမဿ သာဝကသဒိသေန ဟုတွာ တဿ သာဝကေ ဝန္ဒိတွာ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကတွာ တေသံ ပတ္တေ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ အာဟရိတုံ သက္ကာ. ရုစ္စတိ ဝေါ ဧတဿ ဧတ္တကဿ ကိရိယာ’’တိ. ယံကိဉ္စိ ကတွာ အာဟရိတွာ စ နော ဒေဟီတိ. တေန ဟိ မံ ဒိသွာ အပဿန္တာ ဝိယ ဘဝေယျာထာတိ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ သညံ ဒတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ ဂိဇ္ဈကူဋမဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌာနံ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ပါဒေ ဝန္ဒိ. ဘိက္ခူ အာဟံသု – ‘‘အညေ ပရိဗ္ဗာဇကာ စဏ္ဍာ ဖရုသာ, အယံ ပန သဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ ပသန္နော’’တိ. ဘန္တေ, တုမှေ ဉတွာ ယုတ္တဋ္ဌာနသ္မိံယေဝ ပဗ္ဗဇိတာ, မယံ ပန အနုပဓာရေတွာ အတိတ္ထေနေဝ ပက္ခန္တာ အနိယျာနိကမဂ္ဂေ ဝိစရာမာတိ. သော ဧဝံ ဝတွာ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌေ ဘိက္ခူ ပုနပ္ပုနံ ဝန္ဒတိ, နှာနောဒကာဒီနိ ပဋိယာဒေတိ, ဒန္တကဋ္ဌံ ကပ္ပိယံ ကရောတိ, ပါဒေ ဓောဝတိ မက္ခေတိ, အတိရေကဘတ္တံ လဘိတွာ ဘုဉ္ဇတိ.

ចាប់តាំងពីចុងបំផុតនោះទៅ សួរថា «តើអ្នកអាចធ្វើបានទេ? តើអ្នកអាចធ្វើបានទេ?» កាលពួកបរិព្វាជកជាច្រើនពោលថា «ខ្ញុំមិនអាចទេ ខ្ញុំមិនអាចទេ» ទើបសួរទៅកាន់សរភបរិព្វាជកថា «បពិត្រលោកអាចារ្យ លោកអាចារ្យអាចធ្វើបានទេ?»។ សរភបរិព្វាជកនោះពោលថា «ការនាំយកនូវមាយានោះមក មិនពិបាកទេ ប្រសិនបើអ្នករាល់គ្នាស្ថិតនៅក្នុងពាក្យសន្យារបស់ខ្លួន ហើយធ្វើខ្ញុំឲ្យជាធំ»។ ពួកបរិព្វាជកពោលថា «បពិត្រលោកអាចារ្យ ការធ្វើជាធំនោះមិនពិបាកទេ សូមលោកនាំយកមកចុះ ព្រោះតែការនាំមកនោះឯង លោកនឹងបានជាធំជាងពួកយើង»។ សរភបរិព្វាជកនោះពោលថា «បុគ្គលកាលនឹងនាំយកមាយានោះមក មិនអាចនឹងលួច ឬប្លន់យកមកបានទេ ប៉ុន្តែអាចនាំយកមកបាន ដោយធ្វើខ្លួនឲ្យដូចជាសាវករបស់ព្រះសមណគោតម ហើយថ្វាយបង្គំសាវករបស់ព្រះអង្គ ធ្វើវត្តប្រតិបត្តិ ឆាន់ភត្តក្នុងបាត្ររបស់សាវកទាំងនោះ។ ការធ្វើកិច្ចការមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ តើអ្នករាល់គ្នាពេញចិត្តដែរឬទេ?»។ ពួកបរិព្វាជកពោលថា «លោកធ្វើកិច្ចការណាមួយក៏ដោយ ហើយនាំយកមកឲ្យពួកយើងចុះ»។ សរភបរិព្វាជកពោលថា «បើដូច្នោះ កាលបើឃើញខ្ញុំ សូមធ្វើដូចជាមិនឃើញចុះ» កាលឲ្យសញ្ញាដល់ពួកបរិព្វាជកទាំងឡាយយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងថ្ងៃទីពីរ ក៏ក្រោកឡើងតាំងពីព្រលឹម ទៅកាន់គិជ្ឈកូដមហាវីហារ ថ្វាយបង្គំទៀបបាទារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលខ្លួនបានឃើញហើយៗ ដោយបញ្ចបតិដ្ឋិត។ ភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា «ពួកបរិព្វាជកដទៃទៀត ជាមនុស្សរឹងត្អឹង គ្រោតគ្រាត ប៉ុន្តែបរិព្វាជកនេះ ប្រហែលជាមានសទ្ធា ជ្រះថ្លាហើយ»។ សរភបរិព្វាជកពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់ទាំងឡាយដឹងហើយ ទើបបួសក្នុងទីដ៏សមគួរពិតៗ ចំណែកពួកយើងមិនបានពិចារណាឡើយ ស្ទុះទៅក្នុងកំពង់ដែលមិនមែនជាកំពង់ ហើយត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកក្នុងផ្លូវដែលមិននាំចេញចាកទុក្ខ»។ សរភបរិព្វាជកនោះ កាលពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំភិក្ខុទាំងឡាយដែលខ្លួនបានឃើញហើយៗ រឿយៗ រៀបចំទឹកស្រង់ជាដើម ធ្វើឈើខាត់ធ្មេញឲ្យជាវត្ថុគួរ លាងជើង លាបជើង កាលបានភត្តដែលសល់ ក៏បរិភោគ។

တံ [Pg.175] ဣမိနာ နီဟာရေန ဝသန္တံ ဧကော မဟာထေရော ဒိသွာ, ‘‘ပရိဗ္ဗာဇက, တွံ သဒ္ဓေါ ပသန္နော, ကိံ န ပဗ္ဗဇသီ’’တိ. ကော မံ, ဘန္တေ, ပဗ္ဗာဇေဿတိ. မယဉှိ စိရကာလံ ဘဒန္တာနံ ပစ္စတ္ထိကာ ဟုတွာ ဝိစရိမှာတိ. ထေရော ‘‘သစေ တွံ ပဗ္ဗဇိတုကာမော, အဟံ တံ ပဗ္ဗာဇေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. သော ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ နိရန္တရံ ဝတ္တပဋိဝတ္တမကာသိ. အထ နံ ထေရော ဝတ္တေ ပသီဒိတွာ နစိရဿေဝ ဥပသမ္ပာဒေသိ. သော ဥပေါသထဒိဝသေ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထဂ္ဂံ ပဝိသိတွာ ဘိက္ခူ မဟန္တေန ဥဿာဟေန ပါတိမောက္ခံ ပဂ္ဂဏှန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဣမိနာ နီဟာရေန ဩသာရေတွာ ဩသာရေတွာ လောကံ ခါဒန္တိ, ကတိပါဟေန ဟရိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. သော ပရိဝေဏံ ဂန္တွာ ဥပဇ္ဈာယံ ဝန္ဒိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ကော နာမော အယံ ဓမ္မော’’တိ ပုစ္ဆိ. ပါတိမောက္ခော နာမ, အာဝုသောတိ. ဥတ္တမဓမ္မော ဧသ, ဘန္တေ, ဘဝိဿတီတိ. အာမ, အာဝုသော, သကလသာသနဓာရဏီ အယံ သိက္ခာတိ. ဘန္တေ, သစေ ဧသ သိက္ခာဓမ္မော ဥတ္တမော, ဣမမေဝ ပဌမံ ဂဏှာမီတိ. ဂဏှာဝုသောတိ ထေရော သမ္ပဋိစ္ဆိ. သော ဂဏှန္တော ပရိဗ္ဗာဇကေ ပဿိတွာ ‘‘ကီဒိသံ အာစရိယာ’’တိ ပုစ္ဆိတော, ‘‘အာဝုသော, မာ စိန္တယိတ္ထ, ကတိပါဟေန အာဟရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ နစိရဿေဝ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဥပဇ္ဈာယံ အာဟ – ‘‘ဧတ္တကမေဝ, ဘန္တေ, ဥဒါဟု အညမ္ပိ အတ္ထီ’’တိ. ဧတ္တကမေဝ, အာဝုသောတိ.

ព្រះមហាថេរៈមួយអង្គ ឃើញសរភបរិព្វាជកនោះកំពុងរស់នៅដោយរបៀបនេះ ទើបសួរថា «នែបរិព្វាជក អ្នកមានសទ្ធា មានសេចក្តីជ្រះថ្លា ហេតុអ្វីក៏មិនបួស?»។ សរភបរិព្វាជកពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើនរណានឹងឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាបួស? ព្រោះពួកខ្ញុំព្រះករុណា បានធ្វើជាសត្រូវនឹងលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ អស់កាលដ៏យូរអង្វែងមកហើយ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ប្រសិនបើអ្នកចង់បួស ខ្ញុំនឹងឲ្យអ្នកបួស» ពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ឲ្យបួស។ សាមណេរនោះ ចាប់តាំងពីពេលបួសមក ក៏បានធ្វើវត្តប្រតិបត្តិមិនដាច់។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈជ្រះថ្លានឹងវត្តប្រតិបត្តិរបស់សាមណេរនោះ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានឲ្យឧបសម្បទា។ ភិក្ខុនោះ ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ បានចូលទៅកាន់រោងឧបោសថជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយ ឃើញភិក្ខុទាំងឡាយកំពុងសម្តែងព្រះបាតិមោក្ខដោយសេចក្តីព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំង ក៏គិតថា «ពួកភិក្ខុទាំងនេះ ប្រមូលផ្តុំគ្នាសម្តែងៗ នូវមាយានេះ ហើយចិញ្ចឹមជីវិតក្នុងលោកដោយរបៀបនេះឯង អាត្មាអញនឹងនាំយកមាយានេះទៅ ក្នុងរយៈពេលពីរបីថ្ងៃនេះ»។ ភិក្ខុនោះ ទៅកាន់បរិវេណ ថ្វាយបង្គំព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ហើយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ធម៌នេះមានឈ្មោះអ្វី?»។ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍តបថា «ម្នាលអាវុសោ ឈ្មោះថា បាតិមោក្ខ»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ធម៌នេះប្រហែលជាធម៌ដ៏ឧត្តមហើយ»។ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ពោលថា «អើ អាវុសោ សិក្ខានេះ ជាគ្រឿងទ្រទ្រង់នូវព្រះសាសនាទាំងអស់»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើសិក្ខាធម៌នេះឧត្តមមែន ខ្ញុំព្រះករុណានឹងរៀនធម៌នេះមុនគេបង្អស់»។ ព្រះថេរៈក៏ទទួលពាក្យថា «ចូររៀនចុះ អាវុសោ» ហើយក៏ឲ្យរៀន។ ភិក្ខុនោះ កាលកំពុងរៀន បានជួបពួកបរិព្វាជក កាលពួកបរិព្វាជកសួរថា «បពិត្រលោកអាចារ្យ តើមានសភាពយ៉ាងណាដែរ?» ក៏ពោលថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ កុំបារម្ភឡើយ ខ្ញុំនឹងនាំយកមកក្នុងរយៈពេលពីរបីថ្ងៃនេះ» ពោលយ៉ាងនេះហើយ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏រៀនចាំ រួចពោលនឹងព្រះឧបជ្ឈាយ៍ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន មានតែប៉ុណ្ណេះ ឬក៏មានធម៌ដទៃទៀត?»។ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍តបថា «ម្នាលអាវុសោ មានតែប៉ុណ្ណេះឯង»។

သော ပုနဒိဝသေ ယထာနိဝတ္ထပါရုတောဝ ဂဟိတနီဟာရေနေဝ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဂိဇ္ဈကူဋာ နိက္ခမ္မ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမံ အဂမာသိ. ပရိဗ္ဗာဇကာ ဒိသွာ ‘‘ကီဒိသံ, အာစရိယ, နာသက္ခိတ္ထ မညေ အာဝဋ္ဋနိမာယံ အာဟရိတု’’န္တိ တံ ပရိဝါရယိံသု. မာ စိန္တယိတ္ထ, အာဝုသော, အာဟဋာ မေ အာဝဋ္ဋနိမာယာ, ဣတော ပဋ္ဌာယ အမှာကံ လာဘသက္ကာရော မဟာ ဘဝိဿတိ. တုမှေ အညမညံ သမဂ္ဂါ ဟောထ, မာ ဝိဝါဒံ အကတ္ထာတိ. သစေ တေ, အာစရိယ, သုဂ္ဂဟိတာ, အမှေပိ နံ ဝါစေဟီတိ. သော အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပါတိမောက္ခံ ဩသာရေသိ. အထ တေ သဗ္ဗေပိ – ‘‘ဧထ, ဘော, နဂရေ ဝိစရန္တာ သမဏဿ ဂေါတမဿ အဝဏ္ဏံ ကထေဿာမာ’’တိ အနုဂ္ဃာဋိတေသုယေဝ နဂရဒွါရေသု ဒွါရသမီပံ ဂန္တွာ ဝိဝဋေန ဒွါရေန သဗ္ဗပဌမံ ပဝိသိံသု. ဧဝံ သလိင်္ဂေနေဝ အပက္ကန္တံ တံ ပရိဗ္ဗာဇကံ သန္ဓာယ – ‘‘သရဘော နာမ ပရိဗ္ဗာဇကော အစိရပက္ကန္တော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ភិក្ខុនោះស្លៀកដណ្តប់តាមដែលធ្លាប់ស្លៀកដណ្តប់ យកបាត្រដោយអាការៈដែលខ្លួនកាន់យកនោះឯង ចេញពីភ្នំគិជ្ឈកូដ ដើរទៅកាន់អារាមរបស់ពួកបរិព្វាជក។ ពួកបរិព្វាជកឃើញហើយ ក៏ចោមរោមសួរថា «បពិត្រលោកអាចារ្យ តើមានសភាពយ៉ាងណាដែរ? ខ្ញុំស្មានថា លោកអាចារ្យអាចនាំយកអាវដ្តនិមាយាមកបានហើយ»។ សរភបរិព្វាជកនោះពោលថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ កុំបារម្ភឡើយ ខ្ញុំបាននាំយកអាវដ្តនិមាយាមកហើយ ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ លាភសក្ការៈដ៏ច្រើននឹងមានដល់ពួកយើង។ អ្នករាល់គ្នា ចូរមានសេចក្តីសាមគ្គីគ្នានឹងគ្នា កុំធ្វើការឈ្លោះប្រកែកគ្នាឡើយ»។ ពួកបរិព្វាជកពោលថា «បពិត្រលោកអាចារ្យ ប្រសិនបើលោកអាចារ្យរៀនបានល្អហើយ សូមបង្រៀនពួកយើងនូវមាយានោះផង»។ ភិក្ខុនោះ ក៏បានសម្តែងព្រះបាតិមោក្ខ ចាប់តាំងពីដើមរៀងមក។ លំដាប់នោះ ពួកបរិព្វាជកទាំងអស់នោះ ពោលថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ មកចុះ ពួកយើងនឹងដើរទៅក្នុងក្រុង ហើយនិយាយទោសរបស់ព្រះសមណគោតម» ពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ដើរទៅជិតទ្វារក្រុង តាំងពីទ្វារក្រុងមិនទាន់បើកនៅឡើយ កាលបើទ្វារបើកហើយ ក៏ចូលទៅមុនគេបង្អស់។ ពាក្យថា «សរភបរិព្វាជក ទើបតែចៀសចេញទៅមិនយូរប៉ុន្មាន» នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកបរិព្វាជកនោះ ដែលចៀសចេញទៅទាំងភេទរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះឯង។

တံ [Pg.176] ဒိဝသံ ပန ဘဂဝါ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဩလောကေန္တော ဣဒံ အဒ္ဒသ – ‘‘အဇ္ဇ သရဘော ပရိဗ္ဗာဇကော နဂရေ ဝိစရိတွာ ပကာသနီယကမ္မံ ကရိဿတိ, တိဏ္ဏံ ရတနာနံ အဝဏ္ဏံ ကထေန္တော ဝိသံ သိဉ္စိတွာ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမံ ဂမိဿတိ, အဟမ္ပိ တတ္ထေဝ ဂမိဿာမိ, စတဿောပိ ပရိသာ တတ္ထေဝ ဩသရိဿန္တိ. တသ္မိံ သမာဂမေ စတုရာသီတိ ပါဏသဟဿာနိ အမတပါနံ ပိဝိဿန္တီ’’တိ. တတော ‘‘တဿ ဩကာသော ဟောတု, ယထာရုစိယာ အဝဏ္ဏံ ပတ္ထရတူ’’တိ စိန္တေတွာ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာနန္ဒ, အဋ္ဌာရသသု မဟာဝိဟာရေသု ဘိက္ခုသံဃဿ မယာ သဒ္ဓိံယေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ အာရောစေဟီ’’တိ. ထေရော တထာ အကာသိ. ဘိက္ခူ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သတ္ထာရမေဝ ပရိဝါရယိံသု. သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃံ အာဒါယ ဒွါရဂါမသမီပေယေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိ. သရဘောပိ ပရိဗ္ဗာဇကေဟိ သဒ္ဓိံ နဂရံ ပဝိဋ္ဌော တတ္ထ တတ္ထ ပရိသမဇ္ဈေ ရာဇဒွါရဝီထိစတုက္ကာဒီသု စ ဂန္တွာ ‘‘အညာတော မယာ သမဏာနံ သကျပုတ္တိယာနံ ဓမ္မော’’တိအာဒီနိ အဘာသိ. တံ သန္ဓာယ သော ရာဇဂဟေ ပရိသတိ ဧဝံ ဝါစံ ဘာသတီတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အညာတောတိ ဉာတော အဝဗုဒ္ဓေါ, ပါကဋံ ကတွာ ဥဂ္ဂဟိတောတိ ဒီပေတိ. အညာယာတိ ဇာနိတွာ. အပက္ကန္တောတိ သလိင်္ဂေနေဝ အပက္ကန္တော. သစေ ဟိ သမဏဿ ဂေါတမဿ သာသနေ ကောစိ သာရော အဘဝိဿ, နာဟံ အပက္ကမိဿံ. တဿ ပန သာသနံ အသာရံ နိဿာရံ, အာဝဋ္ဋနိမာယံ ဩသာရေတွာ သမဏာ လောကံ ခါဒန္တီတိ ဧဝမတ္ထံ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ.

ចំណែកក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ទតមើលលោកក្នុងវេលាជិតភ្លឺ បានទតឃើញហេតុនេះថា «ថ្ងៃនេះ សរភបរិព្វាជក នឹងដើរទៅក្នុងក្រុង ហើយធ្វើការប្រកាសផ្សាយ ពោលទោសរបស់ព្រះរតនត្រ័យទាំងបី ដូចជាការស្រោចស្រពនូវថ្នាំពិស រួចហើយនឹងទៅកាន់អារាមរបស់ពួកបរិព្វាជក ទោះបីតថាគត ក៏នឹងទៅក្នុងទីនោះដែរ ឯបរិស័ទទាំងបួន ក៏នឹងជួបជុំគ្នាក្នុងទីនោះដែរ។ ក្នុងសមគមនោះ សត្វទាំងឡាយប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់ នឹងបានផឹកនូវទឹកអម្រឹត»។ លំដាប់នោះ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ចូរឱកាសមានដល់សរភបរិព្វាជកនោះចុះ ចូរគេផ្សព្វផ្សាយនូវពាក្យមិនសរសើរតាមសេចក្តីពេញចិត្តចុះ» ទើបត្រាស់ហៅព្រះអានន្ទត្ថេរថា «ម្នាលអានន្ទ ចូរអ្នកប្រាប់ដល់ភិក្ខុសង្ឃក្នុងមហាវីហារទាំងដប់ប្រាំបី ដើម្បីត្រេកអរក្នុងការដើរទៅបិណ្ឌបាតជាមួយតថាគតចុះ»។ ព្រះថេរៈក៏បានធ្វើដូចនោះ។ ភិក្ខុទាំងឡាយកាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចោមរោមព្រះសាស្តា។ ព្រះសាស្តាទ្រង់នាំភិក្ខុសង្ឃទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិជិតទ្វារក្រុងនោះឯង។ ចំណែកសរភបរិព្វាជក ក៏បានចូលទៅកាន់ក្រុងជាមួយពួកបរិព្វាជក ទៅកាន់ទីនោះៗ ក្នុងកណ្តាលជំនុំជន នាទ្វារព្រះរាជវាំង ផ្លូវធំ និងផ្លូវបែកជាបួនជាដើម ហើយពោលពាក្យជាដើមថា «ធម៌របស់ពួកសមណៈសក្យបុត្រ ខ្ញុំបានដឹងច្បាស់ហើយ»។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «សរភបរិព្វាជកនោះ ពោលវាចាយ៉ាងនេះ ក្នុងបរិស័ទនាទីក្រុងរាជគ្រឹះ»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា aññātoti សម្តែងថា ដឹងហើយ យល់ច្បាស់ហើយ ធ្វើឲ្យប្រាកដហើយរៀនយកហើយ។ ពាក្យថា aññāyāti ប្រែថា ដឹងហើយ។ ពាក្យថា apakkantoti ប្រែថា ចៀសចេញទៅទាំងភេទរបស់ខ្លួន។ «ព្រោះថា ប្រសិនបើខ្លឹមសារណាមួយ មាននៅក្នុងសាសនារបស់ព្រះសមណគោតមមែន ខ្ញុំក៏មិនចៀសចេញទៅដែរ ប៉ុន្តែសាសនារបស់ព្រះសមណគោតមនោះ គ្មានខ្លឹមសារ គ្មានប្រយោជន៍ឡើយ ពួកសមណៈប្រមូលផ្តុំគ្នាសម្តែងនូវមាយាជាគ្រឿងល្បួងចិត្ត ហើយចិញ្ចឹមជីវិតក្នុងលោក» សរភបរិព្វាជក កាលសម្តែងនូវសេចក្តីនេះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူတိ အထ ဧဝံ တသ္မိံ ပရိဗ္ဗာဇကေ ဘာသမာနေ အရညဝါသိနော ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ ‘‘အသုကဋ္ဌာနံ နာမ သတ္ထာ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ ဂတော’’တိ အဇာနန္တာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသု. တေ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အဿောသုန္တိ သုဏိံသု. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ ‘‘ဣမံ ကာရဏံ ဒသဗလဿ အာရောစေဿာမာ’’တိ ဥပသင်္ကမိံသု.

ពាក្យថា Atha kho sambahulā bhikkhū សេចក្តីថា លំដាប់នោះ កាលដែលបរិព្វាជកនោះកំពុងពោលយ៉ាងនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយប្រាំរយអង្គ ដែលគង់នៅក្នុងព្រៃ មិនដឹងថា «ព្រះសាស្តាទ្រង់យាងទៅបិណ្ឌបាតក្នុងទីឈ្មោះឯណោះ» ឡើយ ក៏បានចូលទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះដើម្បីបិណ្ឌបាត ក្នុងវេលាជាទីដើរទៅបិណ្ឌបាត។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកភិក្ខុទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ពាក្យថា assosunti ប្រែថា បានឮហើយ។ ពាក្យថា yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយបានចូលទៅគាល់ ដោយគិតថា «ពួកយើងនឹងក្រាបបង្គំទូលហេតុនេះ ដល់ព្រះទសពល»។

သိပ္ပိနိကာတီရန္တိ သိပ္ပိနိကာတိ ဧဝံနာမိကာယ နဒိယာ တီရံ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေနာတိ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ အဗ္ဘန္တရေ ခန္တိံ ဓာရေတွာ စိတ္တေနေဝ အဓိဝါသေသီတိ အတ္ထော. ဧဝံ အဓိဝါသေတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ အဇ္ဇ မယာ သရဘဿ ဝါဒံ မဒ္ဒိတုံ ဂစ္ဆန္တေန ဧကကေန ဂန္တဗ္ဗံ[Pg.177], ဥဒါဟု ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတေနာ’’တိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – သစာဟံ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဂမိဿာမိ, မဟာဇနော ဧဝံ စိန္တေဿတိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော ဝါဒုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော ပက္ခံ ဥက္ခိပိတွာ ဂန္တွာ ပရိသဗလေန ဥပ္ပန္နံ ဝါဒံ မဒ္ဒတိ, ပရဝါဒီနံ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဒေတီ’’တိ. န ခေါ ပန မယှံ ဥပ္ပန္နေ ဝါဒေ ပရံ ဂဟေတွာ မဒ္ဒနကိစ္စံ အတ္ထိ, အဟမေဝ ဂန္တွာ မဒ္ဒိဿာမိ. အနစ္ဆရိယံ စေတံ ယွာဟံ ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓဘူတော အတ္တနော ဥပ္ပန္နံ ဝါဒံ မဒ္ဒေယျံ, စရိယံ စရဏကာလေ အဟေတုကပဋိသန္ဓိယံ နိဗ္ဗတ္တေနာပိ ဟိ မယာ ဝဟိတဗ္ဗံ ဓုရံ အညော ဝဟိတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသိ. ဣမဿ ပနတ္ထဿ သာဓနတ္ထံ –

ពាក្យថា sippinikātīraṃ សេចក្តីថា ឆ្នេរនៃស្ទឹងមានឈ្មោះយ៉ាងនេះថា សិប្ពិនីកា។ ពាក្យថា adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនញ៉ាំងកាយនិងវាចាឲ្យកម្រើកឡើយ ទ្រង់តម្កល់សេចក្តីអត់ធន់ទុកក្នុងព្រះហឫទ័យ ហើយទ្រង់ទទួលព្រមដោយព្រះហឫទ័យតែម្តង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ លុះទ្រង់ទទួលព្រមយ៉ាងនេះហើយ ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះជាថ្មីទៀតថា «ថ្ងៃនេះ តើតថាគតកាលនឹងទៅដើម្បីកម្ចាត់វាទៈរបស់សរភបរិព្វាជក គួរទៅតែម្នាក់ឯង ឬក៏គួរមានភិក្ខុសង្ឃចោមរោមទៅ?»។ លំដាប់នោះ ព្រះអង្គមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើតថាគតមានភិក្ខុសង្ឃចោមរោមទៅ មហាជននឹងគិតយ៉ាងនេះថា 'ព្រះសមណគោតម កាលនឹងទៅកាន់ទីកើតឡើងនៃវាទៈ តែងលើកបក្សពួក ហើយកម្ចាត់វាទៈដែលកើតឡើង ដោយកម្លាំងនៃបរិស័ទ មិនទុកឱកាសឲ្យពួកអ្នកពោលវាទៈដទៃងើបក្បាលឡើងបានឡើយ'។ ក៏ប៉ុន្តែ កាលបើវាទៈកើតឡើង តថាគតគ្មានកិច្ចដែលត្រូវនាំអ្នកដទៃទៅដើម្បីកម្ចាត់ឡើយ តថាគតនឹងទៅកម្ចាត់តែម្នាក់ឯងចុះ។ ការដែលតថាគតជាព្រះពុទ្ធក្នុងពេលឥឡូវនេះ ហើយកម្ចាត់វាទៈដែលកើតឡើងចំពោះខ្លួននោះ មិនមែនជាការអស្ចារ្យឡើយ ព្រោះថាសូម្បីក្នុងកាលដែលតថាគតបំពេញបារមី កើតក្នុងបដិសន្ធិដែលគ្មានហេតុ (ជាសត្វតិរច្ឆាន) ធុរៈដែលតថាគតត្រូវនាំទៅនោះ គ្មានអ្នកដទៃណាអាចនាំទៅបានឡើយ»។ ដើម្បីសម្រេចនូវសេចក្តីនេះ៖

‘‘ယတော ယတော ဂရု ဓုရံ, ယတော ဂမ္ဘီရဝတ္တနီ;

တဒါဿု ကဏှံ ယုဉ္ဇေန္တိ, သွာဿု တံ ဝဟတေ ဓုရ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၂၉) –

«ក្នុងទីណាៗ ដែលធុរៈធ្ងន់ ក្នុងទីណាដែលផ្លូវលំបាក ក្នុងកាលនោះ គេតែងទឹមគោខ្មៅ គោខ្មៅនោះឯង តែងនាំទៅនូវធុរៈនោះ»។

ဣဒံ ကဏှဇာတကံ အာဟရိတဗ္ဗံ. အတီတေ ကိရ ဧကော သတ္ထဝါဟော ဧကိဿာ မဟလ္လိကာယ ဂေဟေ နိဝါသံ ဂဏှိ. အထဿ ဧကိဿာ ဓေနုယာ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. သာ ဧကံ ဝစ္ဆကံ ဝိဇာယိ. မဟလ္လိကာယ ဝစ္ဆကံ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ပုတ္တသိနေဟော ဥဒပါဒိ. ပုနဒိဝသေ သတ္ထဝါဟပုတ္တော – ‘‘တဝ ဂေဟဝေတနံ ဂဏှာဟီ’’တိ အာဟ. မဟလ္လိကာ ‘‘မယှံ အညေန ကိစ္စံ န အတ္ထိ, ဣမမေဝ ဝစ္ဆကံ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. ဂဏှ, အမ္မာတိ. သာ တံ ဂဏှိတွာ ခီရံ ပါယေတွာ ယာဂုဘတ္တတိဏာဒီနိ ဒဒမာနာ ပေါသေသိ. သော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ပရိပုဏ္ဏရူပေါ ဗလဝီရိယသမ္ပန္နော အဟောသိ သမ္ပန္နာစာရော, ကာဠကော နာမ နာမေန. အထေကဿ သတ္ထဝါဟဿ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ အာဂစ္ဆန္တဿ ဥဒကဘိန္နဋ္ဌာနေ သကဋစက္ကံ လဂ္ဂိ. သော ဒသပိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ ယောဇေတွာ နီဟရာပေတုံ အသက္ကောန္တော ကာဠကံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘တာတ, တဝ ဝေတနံ ဒဿာမိ, သကဋံ မေ ဥက္ခိပိတွာ ဒေဟီ’’တိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ တံ အာဒါယ – ‘‘အညော ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဓုရံ ဝဟိတုံ သမတ္ထော နတ္ထီ’’တိ ဓုရသကဋေ ယောတ္တံ ဗန္ဓိတွာ တံ ဧကကံယေဝ ယောဇေသိ. သော တံ သကဋံ ဥက္ခိပိတွာ ထလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဧတေနေဝ နိဟာရေန ပဉ္စ သကဋသတာနိ နီဟရိ. သော သဗ္ဗပစ္ဆိမသကဋံ နီဟရိတွာ မောစိယမာနော ‘‘သု’’န္တိ ကတွာ သီသံ ဥက္ခိပိ.

គប្បីនាំយកកណ្ហជាតកនេះមកសម្តែង។ ឮថា ក្នុងអតីតកាល នាយរទេះម្នាក់ បានស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះរបស់ស្ត្រីចាស់ម្នាក់។ លំដាប់នោះ ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ មេគោមួយរបស់នាយរទេះនោះ ក៏បានសម្រាលកូន។ មេគោនោះសម្រាលបានកូនគោឈ្មោលមួយ។ ចាប់តាំងពីពេលដែលស្ត្រីចាស់បានឃើញកូនគោនោះមក សេចក្តីស្រឡាញ់ដូចជាកូនបង្កើតក៏កើតឡើង។ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ កូនរបស់នាយរទេះពោលថា «សូមអ្នកម្តាយទទួលយកថ្លៃឈ្នួលផ្ទះចុះ»។ ស្ត្រីចាស់ពោលថា «ខ្ញុំគ្មានសេចក្តីត្រូវការដោយវត្ថុដទៃឡើយ សូមប្រគល់តែកូនគោនេះឲ្យខ្ញុំចុះ»។ នាយរទេះពោលថា «ចូរយកចុះ អ្នកម្តាយ»។ នាងក៏បានទទួលយកកូនគោនោះមក ឲ្យផឹកទឹកដោះ ឲ្យបបរ បាយ និងស្មៅជាដើម ហើយចិញ្ចឹមបីបាច់រក្សា។ កូនគោនោះ លុះធំធាត់ឡើង ក៏មានរូបរាងពេញលេញ ប្រកបដោយកម្លាំងនិងសេចក្តីព្យាយាម មានមារយាទដ៏ល្អ មានឈ្មោះថា កាឡកៈ។ លំដាប់នោះ កាលនាយរទេះម្នាក់ទៀត ដឹកនាំរទេះប្រាំរយគ្រឿងធ្វើដំណើរមកដល់ កង់រទេះក៏បានជាប់ផុងក្នុងកន្លែងដែលទឹកហូរដាច់ផ្លូវ។ នាយរទេះនោះ ទោះបីទឹមគោដប់ក្បាល ម្ភៃក្បាល ឬសាមសិបក្បាល ក៏មិនអាចទាញឡើងបាន ទើបដើរចូលទៅរកគោឈ្មោះកាឡកៈ រួចពោលថា «នែប្អូន ខ្ញុំនឹងឲ្យថ្លៃឈ្នួលដល់ឯង ចូរជួយទាញរទេះឡើងឲ្យខ្ញុំផង»។ លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏នាំយកគោនោះទៅ ដោយគិតថា «គ្មានគោដទៃណាអាចនាំយកធុរៈនេះទៅជាមួយគោនេះបានឡើយ» ទើបចងខ្សែព្រ័ត្រត្រង់នឹមរទេះ ហើយទឹមគោនោះតែមួយក្បាលគត់។ គោនោះក៏បានទាញរទេះនោះឡើងទៅតម្កល់នៅលើគោក ហើយបាននាំរទេះទាំងប្រាំរយគ្រឿងឡើងដោយរបៀបនេះឯង។ លុះគោនោះទាញរទេះគ្រឿងចុងក្រោយបង្អស់ឡើងរួចហើយ កាលដែលគេកំពុងដោះចេញ ក៏ដកដង្ហើមធំ «ស៊ូស» ហើយងើបក្បាលឡើង។

သတ္ထဝါဟော [Pg.178] ‘‘အယံ ဧတ္တကာနိ သကဋာနိ ဥက္ခိပန္တော ဧဝံ န အကာသိ, ဝေတနတ္ထံ မညေ ကရောတီ’’တိ သကဋဂဏနာယ ကဟာပဏေ ဂဟေတွာ ပဉ္စသတဘဏ္ဍိကံ တဿ ဂီဝါယ ဗန္ဓာပေသိ. သော အညေသံ အတ္တနော သန္တိကံ အလ္လီယိတုံ အဒေန္တော ဥဇုကံ ဂေဟမေဝ အဂမာသိ. မဟလ္လိကာ ဒိသွာ မောစေတွာ ကဟာပဏဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ကသ္မာ, ပုတ္တ, ဧဝမကာသိ, မာ တွံ ‘မယာ ကမ္မံ ကတွာ အာဘတေန အယံ ဇီဝိဿတီ’တိ သညမကာသီ’’တိ ဝတွာ ဂေါဏံ ဥဏှောဒကေန နှာပေတွာ တေလေန အဗ္ဘဉ္ဇိတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ပုန မာ ဧဝမကာသီ’’တိ ဩဝဒိ. ဧဝံ သတ္ထာ ‘‘စရိယံ စရဏကာလေ အဟေတုကပဋိသန္ဓိယံ နိဗ္ဗတ္တေနာပိ ဟိ မယာ ဝဟိတဗ္ဗဓုရံ အညော ဝဟိတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧကကောဝ အဂမာသိ. တံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

នាយក្បួនរទេះគិតថា «កាលដែលគោខ្មៅនេះអូសទាញរទេះច្រើនមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ មិនដែលធ្វើបែបនេះឡើយ ប្រហែលជាវាធ្វើដើម្បីកម្រៃទេដឹង» គិតដូច្នេះហើយ ទើបយកកហាបណៈតាមចំនួនរទេះ ចងកញ្ចប់កហាបណៈប្រាំរយនៅនឹងករបស់វា។ គោនោះមិនព្រមឲ្យអ្នកដទៃចូលមកជិតខ្លួនឡើយ ហើយបានដើរត្រង់ទៅកាន់ផ្ទះតែម្តង។ ស្រ្តីចាស់ឃើញហើយ ក៏ស្រាយចេញ ដឹងថាជាកញ្ចប់កហាបណៈ ទើបនិយាយថា «កូនមាសអើយ ហេតុអ្វីបានជាឯងធ្វើបែបនេះ? ឯងកុំគិតឡើយថា 'យើងធ្វើការងារហើយនាំទ្រព្យមក ស្រ្តីចាស់នេះនឹងរស់នៅបានដោយសារទ្រព្យនោះ'» និយាយរួចហើយ ក៏បានងូតទឹកក្តៅឧណ្ហៗឲ្យគោ លាបប្រេង រួចទូន្មានថា «ចាប់ពីពេលនេះទៅ ឯងកុំធ្វើបែបនេះទៀតឡើយ»។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ក្នុងកាលដែលបំពេញចរិយា សូម្បីតែកើតក្នុងអហេតុកបដិសន្ធិ (ជាសត្វតិរច្ឆាន) ក៏ដោយ ក៏គ្មានអ្នកដទៃណាអាចទទួលរែកពន់ភារៈដែលតថាគតត្រូវរែកពន់បានឡើយ» ទើបទ្រង់យាងទៅតែមួយព្រះអង្គឯង។ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនោះ ទើបមានពាក្យផ្តើមថា «atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito» (លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ចេញពីការសម្ងំនៅក្នុងវេលាព្រលប់) ជាដើម។

တတ္ထ ပဋိသလ္လာနာတိ ပုထုတ္တာရမ္မဏေဟိ စိတ္တံ ပဋိသံဟရိတွာ သလ္လာနတော, ဖလသမာပတ္တိတောတိ အတ္ထော. တေနုပသင်္ကမီတိ ပရိဗ္ဗာဇကေသု သကလနဂရေ ပကာသနီယကမ္မံ ကတွာ နဂရာ နိက္ခမ္မ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမေ သန္နိပတိတွာ ‘‘သစေ, အာဝုသော သရဘ, သမဏော ဂေါတမော အာဂမိဿတိ, ကိံ ကရိဿသီ’’တိ. သမဏေ ဂေါတမေ ဧကံ ကရောန္တေ အဟံ ဒွေ ကရိဿာမိ, ဒွေ ကရောန္တေ စတ္တာရိ, စတ္တာရိ ကရောန္တေ ပဉ္စ, ပဉ္စ ကရောန္တေ ဒသ, ဒသ ကရောန္တေ ဝီသတိ, ဝီသတိ ကရောန္တေ တိံသံ, တိံသံ ကရောန္တေ စတ္တာလီသံ, စတ္တာလီသံ ကရောန္တေ ပညာသံ, ပညာသံ ကရောန္တေ သတံ, သတံ ကရောန္တေ သဟဿံ ကရိဿာမီတိ ဧဝံ အညမညံ သီဟနာဒကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ နိသိန္နေသု ဥပသင်္ကမိ.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «paṭisallānā» សេចក្តីថា ការប្រមូលចិត្តត្រឡប់មកវិញចាកអារម្មណ៍ផ្សេងៗ ហើយសម្ងំនៅ គឺការចូលផលសមាបត្តិ។ បទថា «tenupasaṅkami» សេចក្តីថា កាលពួកបរិព្វាជកធ្វើការប្រកាសផ្សព្វផ្សាយទូទាំងទីក្រុង រួចចេញពីក្រុងមកជួបជុំគ្នាក្នុងអារាមរបស់បរិព្វាជក ហើយសួរថា «ម្នាលអាវុសោសរភៈ បើសមណគោតមនឹងយាងមក តើអ្នកនឹងធ្វើដូចម្តេច?» (សរភបរិព្វាជកឆ្លើយថា) «បើព្រះសមណគោតមពោលពាក្យមួយម៉ាត់ ខ្ញុំនឹងពោលពីរម៉ាត់ បើទ្រង់ពោលពីរម៉ាត់ ខ្ញុំនឹងពោលបួនម៉ាត់ បើទ្រង់ពោលបួនម៉ាត់ ខ្ញុំនឹងពោលប្រាំម៉ាត់ បើទ្រង់ពោលប្រាំម៉ាត់ ខ្ញុំនឹងពោលដប់ម៉ាត់ បើទ្រង់ពោលដប់ម៉ាត់ ខ្ញុំនឹងពោលម្ភៃ បើទ្រង់ពោលម្ភៃ ខ្ញុំនឹងពោលសាមសិប បើទ្រង់ពោលសាមសិប ខ្ញុំនឹងពោលសែសិប បើទ្រង់ពោលសែសិប ខ្ញុំនឹងពោលហាសិប បើទ្រង់ពោលហាសិប ខ្ញុំនឹងពោលមួយរយ បើទ្រង់ពោលមួយរយ ខ្ញុំនឹងពោលមួយពាន់» កាលដែលពួកបរិព្វាជកទាំងនោះកំពុងអង្គុយជជែកគ្នា បង្កើតជាពាក្យសីហនាទទៅវិញទៅមកយ៉ាងនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់យាងទៅជិត។

ဥပသင်္ကမန္တော ပန ယသ္မာ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမဿ နဂရမဇ္ဈေနေဝ မဂ္ဂေါ, တသ္မာ သုရတ္တဒုပဋ္ဋံ နိဝါသေတွာ သုဂတမဟာစီဝရံ ပါရုပိတွာ ဝိဿဋ္ဌဗလော ရာဇာ ဝိယ ဧကကောဝ နဂရမဇ္ဈေန အဂမာသိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဒိသွာ ‘‘ပရိဗ္ဗာဇကာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပကာသနီယကမ္မံ ကရောန္တာ အဝဏ္ဏံ ပတ္ထရိံသု, သော ဧတေ အနုဝတ္တိတွာ သညာပေတုံ ဂစ္ဆတိ မညေ’’တိ အနုဗန္ဓိံသု. သမ္မာဒိဋ္ဌိကာပိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဧကကောဝ နိက္ခန္တော, အဇ္ဇ သရဘေန သဒ္ဓိံ မဟာဓမ္မသင်္ဂါမော ဘဝိဿတိ. မယမ္ပိ တသ္မိံ သမာဂမေ ကာယသက္ခိနော ဘဝိဿာမာ’’တိ အနုဗန္ဓိံသု. သတ္ထာ ပဿန္တဿေဝ မဟာဇနဿ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမံ ဥပသင်္ကမိ.

ក៏ប៉ុន្តែ កាលដែលព្រះអង្គយាងទៅជិតនោះ ព្រោះតែផ្លូវទៅកាន់អារាមរបស់បរិព្វាជកត្រូវកាត់តាមកណ្តាលក្រុង ហេតុនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ស្លៀកស្បង់ពីរជាន់ដ៏ក្រហមល្អ ទ្រង់ដណ្តប់មហាចីវររបស់ព្រះសុគត ហើយយាងទៅតែមួយព្រះអង្គឯងកាត់តាមកណ្តាលក្រុង ដូចជាស្តេចដែលលះបង់កងពលហើយដូច្នោះ។ ពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិឃើញហើយ ក៏គិតថា «ពួកបរិព្វាជកធ្វើការប្រកាសផ្សព្វផ្សាយ បានពោលទោសរបស់ព្រះសមណគោតម ព្រះសមណគោតមនោះប្រហែលជាយាងទៅដើម្បីសម្រុះសម្រួលយល់ស្របតាមពួកបរិព្វាជកទាំងនោះហើយដឹង» គិតដូច្នេះហើយក៏ដើរតាមទៅ។ ចំណែកពួកសម្មាទិដ្ឋិក៏គិតថា «ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់កាន់យកបាត្រនិងចីវរ យាងចេញទៅតែមួយព្រះអង្គឯង ថ្ងៃនេះនឹងមានមហាធម្មសង្គ្រាមជាមួយសរភបរិព្វាជកជាមិនខាន ពួកយើងក៏នឹងទៅធ្វើជាសាក្សីផ្ទាល់ភ្នែកក្នុងសមគមនោះដែរ» គិតដូច្នេះហើយក៏ដើរតាមទៅដែរ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់យាងទៅដល់អារាមរបស់បរិព្វាជក ក្នុងខណៈដែលមហាជនកំពុងតែសម្លឹងមើលទៅនោះឯង។

ပရိဗ္ဗာဇကာ [Pg.179] ရုက္ခာနံ ခန္ဓဝိဋပသာခန္တရေဟိ သမုဂ္ဂစ္ဆန္တာ ဆဗ္ဗဏ္ဏဃနဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဒိသွာ ‘‘အညဒါ ဧဝရူပေါ ဩဘာသော နာမ နတ္ထိ, ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ ဥလ္လောကေတွာ ‘‘သမဏော ဂေါတမော အာဂစ္ဆတီ’’တိ အာဟံသု. တံ သုတွာဝ သရဘော ဇာဏုကန္တရေ သီသံ ဌပေတွာ အဓောမုခေါ နိသီဒိ. ဧဝံ တသ္မိံ သမယေ ဘဂဝါ တံ အာရာမံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. တထာဂတော ဟိ ဇမ္ဗုဒီပတလေ အဂ္ဂကုလေ ဇာတတ္တာ အဂ္ဂါသနာရဟောတိဿ သဗ္ဗတ္ထ အာသနံ ပညတ္တမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ ပညတ္တေ မဟာရဟေ ဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ.

ពួកបរិព្វាជកបានឃើញព្រះពុទ្ធរស្មីមានពណ៌ ៦ ប្រការ ដ៏ក្រាស់ក្រែល ចេញមកចន្លោះដើមឈើ មែកឈើ និងខ្នែងឈើ ក៏សម្លឹងមើលហើយនិយាយថា «ក្នុងពេលដទៃ មិនដែលធ្លាប់មានពន្លឺបែបនេះឡើយ តើនេះជាពន្លឺអ្វីហ្ន៎?» រួចក៏និយាយថា «ព្រះសមណគោតមយាងមកហើយ!» លុះសរភបរិព្វាជកបានឮពាក្យនោះហើយ ក៏ដាក់ក្បាលចុះចន្លោះជង្គង់ អង្គុយឱនមុខចុះក្រោម។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់យាងទៅដល់អារាមនោះហើយ គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុកថ្វាយ។ ព្រោះថា ព្រះតថាគតទ្រង់ប្រសូតក្នុងត្រកូលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតក្នុងផ្ទៃនៃជម្ពូទ្វីប ហេតុនោះ ទ្រង់ទើបជាអ្នកគួរដល់អាសនៈដ៏ប្រសើរ អាសនៈដែលគេរៀបចំទុកថ្វាយព្រះអង្គតែងមាននៅគ្រប់ទិសទី។ ព្រះអង្គទ្រង់គង់លើពុទ្ធាសនៈដ៏មានតម្លៃច្រើន ដែលគេរៀបចំទុកថ្វាយយ៉ាងនេះ។

တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ သရဘံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစုန္တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ကိရ သရဘေန သဒ္ဓိံ ဧတ္တကံ ကထေန္တေယေဝ ဘိက္ခုသံဃော သတ္ထု ပဒါနုပဒိကော ဟုတွာ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမံ သမ္ပာပုဏိ, စတဿောပိ ပရိသာ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမေယေဝ ဩသရိံသု. တတော တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ ‘‘အစ္ဆရိယံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ကမ္မံ, သကလနဂရံ ဝိစရိတွာ အဝဏ္ဏံ ပတ္ထရိတွာ ပကာသနီယကမ္မံ ကတွာ အာဂတာနံ ဝေရီနံ ပဋိသတ္တူနံ ပစ္စာမိတ္တာနံ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ထောကမ္ပိ ဝိဂ္ဂါဟိကကထံ န ကထေသိ, အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ သတပါကတေလေန မက္ခေန္တော ဝိယ အမတပါနံ ပါယေန္တော ဝိယ မဓုရကထံ ကထေတီ’’တိ သဗ္ဗေပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အနုဝတ္တန္တာ ဧတဒဝေါစုံ.

បទថា «te paribbājakā sarabhaṃ paribbājakaṃ etadavocuṃ» សេចក្តីថា ឮថា កាលដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធកំពុងត្រាស់សន្ទនាជាមួយសរភបរិព្វាជកអស់ប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ព្រះភិក្ខុសង្ឃដែលដើរតាមដានព្រះបាទារបស់ព្រះសាស្តា ក៏បានមកដល់អារាមរបស់បរិព្វាជក ហើយបរិស័ទទាំង ៤ ពួក ក៏បានចុះមកជួបជុំគ្នាក្នុងអារាមរបស់បរិព្វាជកនោះឯង។ លំដាប់នោះ ពួកបរិព្វាជកទាំងនោះគិតថា «គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់ ព្រះសកម្មភាពរបស់ព្រះសមណគោតម ព្រះអង្គយាងមកកាន់សំណាក់នៃពួកសត្រូវ ពួកបច្ចាមិត្ត និងពួកពៀរ ដែលបានដើរពាសពេញក្រុងដើម្បីផ្សព្វផ្សាយពាក្យមិនសរសើរ និងធ្វើការប្រកាសផ្សព្វផ្សាយ ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិនបានត្រាស់សេចក្តីជជែកទាស់ទែង សូម្បីតែបន្តិចឡើយ ចាប់តាំងពីពេលយាងមកដល់ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់តែព្រះវាចាដ៏ផ្អែមល្ហែម ដូចជាការលាបប្រេងដែលគេរំងាស់មួយរយដង ឬដូចជាការឲ្យផឹកនូវទឹកអម្រឹតដូច្នោះ» គិតដូច្នេះហើយ ពួកបរិព្វាជកទាំងអស់ក៏បានពោលពាក្យនេះ ស្របតាមព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។

ယာစေယျာသီတိ အာယာစေယျာသိ ပတ္ထေယျာသိ ပိဟေယျာသိ. တုဏှီဘူတောတိ တုဏှီဘာဝံ ဥပဂတော. မင်္ကုဘူတောတိ နိတ္တေဇတံ အာပန္နော. ပတ္တက္ခန္ဓောတိ ဩနတဂီဝေါ. အဓောမုခေါတိ ဟေဋ္ဌာမုခေါ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတောတိ ‘‘အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သဗ္ဗေ ဓမ္မာ မယာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဧဝံ ပဋိဇာနတော တဝ. အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဣမေ နာမ ဓမ္မာ တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ. တတ္ထာတိ တေသု အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဧဝံ ဒဿိတဓမ္မေသု. အညေန ဝါ အညံ ပဋိစရိဿတီတိ အညေန ဝါ ဝစနေန အညံ ဝစနံ ပဋိစ္ဆာဒေဿတိ, အညံ ပုစ္ဆိတော အညံ ကထေဿတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဗဟိဒ္ဓါ ကထံ အပနာမေဿတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ အညံ အာဂန္တုကကထံ အာဟရန္တော ပုရိမကထံ အပနာမေဿတိ. အပ္ပစ္စယန္တိ အနဘိရဒ္ဓိံ အတုဋ္ဌာကာရံ ပါတုကရိဿတီတိ ပါကဋံ ကရိဿတိ. ဧတ္ထ စ အပ္ပစ္စယေန ဒေါမနဿံ ဝုတ္တံ, ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ မန္ဒဗလဝဘေဒေါ ကောဓောယေဝ.

បទថា «yāceyyāsi» សេចក្តីថា គប្បីអង្វរករ គប្បីប្រាថ្នា គប្បីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត។ បទថា «tuṇhībhūto» សេចក្តីថា ដល់នូវភាពស្ងៀមស្ងាត់។ បទថា «maṅkubhūto» សេចក្តីថា ដល់នូវភាពអស់ឫទ្ធិអំណាច (គ្មានតេជះ)។ បទថា «pattakkhandho» សេចក្តីថា មានកឱនចុះ។ បទថា «adhomukho» សេចក្តីថា មានមុខឱនចុះក្រោម។ បទថា «sammāsambuddhassa te paṭijānato» សេចក្តីថា របស់ព្រះអង្គដែលប្តេជ្ញាខ្លួនយ៉ាងនេះថា «តថាគតជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ធម៌ទាំងពួងតថាគតបានត្រាស់ដឹងហើយ»។ បទថា «anabhisambuddhā» សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយឈ្មោះនេះ ព្រះអង្គមិនទាន់បានត្រាស់ដឹងឡើយ។ បទថា «tattha» សេចក្តីថា ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគេបង្ហាញយ៉ាងនេះថា ព្រះអង្គមិនទាន់បានត្រាស់ដឹង។ បទថា «aññena vā aññaṃ paṭicarissati» សេចក្តីថា នឹងយកពាក្យដទៃមកបិទបាំងពាក្យដទៃ គឺកាលដែលគេសួររឿងផ្សេង បែរជានិយាយរឿងផ្សេងទៅវិញ នេះជាអធិប្បាយ។ បទថា «bahiddhā kathaṃ apanāmessati» សេចក្តីថា នឹងនាំយកពាក្យខាងក្រៅដែលជាពាក្យថ្មីមកនិយាយ ដើម្បីច្រានចោលពាក្យមុន។ បទថា «appaccayaṃ» សេចក្តីថា នឹងធ្វើការមិនពេញចិត្ត គឺអាការៈមិនត្រេកអរឲ្យប្រាកដ ច្បាស់លាស់។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបទនេះ ពាក្យថា «appaccaya» សំដៅដល់ទោមនស្សវេទនា ចំណែកបទទាំងពីរខាងដើម (កោបៈ និងទោសៈ) សំដៅដល់កំហឹងដែលមានកម្លាំងខ្សោយ និងកម្លាំងខ្លាំងផ្សេងគ្នា។

ဧဝံ [Pg.180] ဘဂဝါ ပဌမဝေသာရဇ္ဇေန သီဟနာဒံ နဒိတွာ ပုန ဒုတိယာဒီဟိ နဒန္တော ယော ခေါ မံ ပရိဗ္ဗာဇကာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယဿ ခေါ ပန တေ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတောတိ ယဿ မဂ္ဂဿ ဝါ ဖလဿ ဝါ အတ္ထာယ တယာ စတုသစ္စဓမ္မော ဒေသိတော. သော န နိယျာတီတိ သော ဓမ္မော န နိယျာတိ န နိဂ္ဂစ္ဆတိ, န တံ အတ္ထံ သာဓေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တက္ကရဿာတိ ယော နံ ကရောတိ, တဿ ပဋိပတ္တိပူရကဿ ပုဂ္ဂလဿာတိ အတ္ထော. သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ ဟေတုနာ နယေန ကာရဏေန သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ခယာယ. အထ ဝါ ယဿ ခေါ ပန တေ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတောတိ ယဿ တေ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတော. သေယျထိဒံ – ရာဂပဋိဃာတတ္ထာယ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ, ဒေါသပဋိဃာတတ္ထာယ မေတ္တာဘာဝနာ, မောဟပဋိဃာတတ္ထာယ ပဉ္စ ဓမ္မာ, ဝိတက္ကုပစ္ဆေဒါယ အာနာပါနဿတိ. သော န နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ သော ဓမ္မော ယော နံ ယထာဒေသိတံ ကရောတိ, တဿ တက္ကရဿ သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန ကာရဏေန ဝဋ္ဋဒုက္ခက္ခယာယ န နိယျာတိ န နိဂ္ဂစ္ဆတိ, တံ အတ္ထံ န သာဓေတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. သေယျထာပိ သရဘော ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ယထာ အယံ သရဘော ပရိဗ္ဗာဇကော ပဇ္ဈာယန္တော အပ္ပဋိဘာနော နိသိန္နော, ဧဝံ နိသီဒိဿတီတိ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ញ៉ាំងសីហនាទឲ្យកើតឡើងដោយវេសារជ្ជញ្ញាណទីមួយយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងញ៉ាំងសីហនាទឲ្យកើតឡើងដោយវេសារជ្ជញ្ញាណទីពីរជាដើមទៀត ទើបត្រាស់ពាក្យថា «yo kho maṃ paribbājaka» ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «yassa kho pana te atthāya dhammo desito» សេចក្តីថា ធម៌គឺអរិយសច្ច ៤ ដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មគ្គ ឬផលណាមួយ។ បទថា «so na niyyāti» មានន័យថា ធម៌នោះមិននាំចេញទៅ មិនរលាស់ចេញទៅ គឺមិនអាចសម្រេចប្រយោជន៍នោះបានឡើយ នេះជាពាក្យដែលពោលទុក។ បទថា «takkarassa» សេចក្តីថា របស់បុគ្គលណាដែលធ្វើតាមធម៌នោះ គឺរបស់បុគ្គលអ្នកបំពេញបដិបត្តិ។ បទថា «sammā dukkhakkhayāya» សេចក្តីថា ដើម្បីការអស់ទៅនៃវដ្តទុក្ខទាំងពួង ដោយហេតុ ដោយទំនង និងដោយការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ម៉្យាងទៀត បទថា «yassa kho pana te atthāya dhammo desito» សេចក្តីថា ធម៌ដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការលះបង់របស់ព្រះអង្គ សេចក្តីនោះដូចតទៅនេះ៖ សម្តែងអសុភកម្មដ្ឋាន ដើម្បីកម្ចាត់រាគៈ, សម្តែងមេត្តាភាវនា ដើម្បីកម្ចាត់ទោសៈ, សម្តែងធម៌ ៥ ប្រការ ដើម្បីកម្ចាត់មោហៈ, សម្តែងអានាបានស្សតិ ដើម្បីកាត់ផ្តាច់វិតក្កៈ។ បទថា «so na niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya» សេចក្តីថា ធម៌នោះ បុគ្គលណាធ្វើតាមដែលទ្រង់សម្តែងទុកហើយ ធម៌នោះមិននាំចេញទៅ មិនរលាស់ចេញទៅ ដើម្បីការអស់ទៅនៃវដ្តទុក្ខ ដោយហេតុ ដោយទំនង និងដោយការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវ របស់បុគ្គលអ្នកធ្វើតាមនោះឡើយ គឺមិនសម្រេចប្រយោជន៍នោះឡើយ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ បទថា «seyyathāpi sarabho paribbājako» សេចក្តីថា សរភបរិព្វាជកនេះ អង្គុយត្រិះរិះស្ងៀមស្ងាត់ គ្មានបដិភាណយ៉ាងណា បុគ្គលនោះក៏នឹងអង្គុយយ៉ាងនោះដែរ។

ဧဝံ တီဟိ ပဒေဟိ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဒေသနံ နိဝတ္တေန္တဿေဝ တထာဂတဿ တသ္မိံ ဌာနေ သန္နိပတိတာ စတုရာသီတိပါဏသဟဿပရိမာဏာ ပရိသာ အမတပါနံ ပိဝိ, သတ္ထာ ပရိသာယ အမတပါနဿ ပီတဘာဝံ ဉတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပက္ကာမိ. တမတ္ထံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ ဘဂဝါတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သီဟနာဒန္တိ သေဋ္ဌနာဒံ အဘီတနာဒံ အပ္ပဋိနာဒံ. ဝေဟာသံ ပက္ကာမီတိ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌာယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. ဧဝံ ပက္ခန္ဒော စ ပန တံခဏညေဝ ဂိဇ္ဈကူဋမဟာဝိဟာရေ ပတိဋ္ဌာသိ.

ព្រះតថាគតទ្រង់ញ៉ាំងសីហនាទឲ្យកើតឡើងដោយបទទាំង ៣ យ៉ាងនេះហើយ ក្នុងខណៈដែលទ្រង់បញ្ចប់ទេសនា បរិស័ទមានប្រមាណប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់នាក់ ដែលជួបជុំគ្នាក្នុងទីនោះ ក៏បានផឹកនូវទឹកអម្រឹត ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបថាបរិស័ទបានផឹកទឹកអម្រឹតហើយ ក៏ហោះឡើងទៅកាន់អាកាស យាងចេញទៅ។ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនោះ ទើបមានពាក្យផ្តើមថា «atha kho bhagavā» ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «sīhanādaṃ» សេចក្តីថា សម្រែកដ៏ប្រសើរ សម្រែកដែលគ្មានការភ័យខ្លាច សម្រែកដែលគ្មានគូប្រជែង។ បទថា «vehāsaṃ pakkāmi» សេចក្តីថា ទ្រង់ចូលចតុត្ថជ្ឈានដែលជាមូលដ្ឋាននៃអភិញ្ញា រួចចេញពីឈាននោះ ទ្រង់អធិដ្ឋាន ហើយហោះឡើងទៅកាន់អាកាស ជាមួយព្រះភិក្ខុសង្ឃ។ កាលដែលទ្រង់ហោះឡើងទៅយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងខណៈនោះឯង ក៏បានទៅប្រតិស្ឋាននៅឯគិជ្ឈកូដមហាវីហារ។

ဝါစာယ သန္နိတောဒကေနာတိ ဝစနပတောဒေန. သဉ္ဇမ္ဘရိမကံသူတိ သမ္ဘရိတံ နိရန္တရဖုဋံ အကံသု, ဥပရိ ဝိဇ္ဈိံသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဗြဟာရညေတိ မဟာရညေ. သီဟနာဒံ နဒိဿာမီတိ သီဟဿ နဒတော အာကာရံ ဒိသွာ ‘‘အယမ္ပိ တိရစ္ဆာနဂတော, အဟမ္ပိ, ဣမဿ စတ္တာရော ပါဒါ, မယှမ္ပိ, အဟမ္ပိ ဧဝမေဝ သီဟနာဒံ နဒိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. သော သီဟဿ သမ္မုခါ နဒိတုံ အသက္ကောန္တော [Pg.181] တသ္မိံ ဂေါစရာယ ပက္ကန္တေ ဧကကော နဒိတုံ အာရဘိ. အထဿ သိင်္ဂါလသဒ္ဒေါယေဝ နိစ္ဆရိ. တေန ဝုတ္တံ – သိင်္ဂါလကံယေဝ နဒတီတိ. ဘေရဏ္ဍကန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အပိစ ဘိန္နဿရံ အမနာပသဒ္ဒံ နဒတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝမေဝ ခေါ တွန္တိ ဣမိနာ ဩပမ္မေန ပရိဗ္ဗာဇကာ တထာဂတံ သီဟသဒိသံ ကတွာ သရဘံ သိင်္ဂါလသဒိသံ အကံသု. အမ္ဗုကသဉ္စရီတိ ခုဒ္ဒကကုက္ကုဋိကာ. ပုရိသကရဝိတံ ရဝိဿာမီတိ မဟာကုက္ကုဋံ ရဝန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဣမဿပိ ဒွေ ပါဒါ ဒွေ ပက္ခာ, မယှမ္ပိ တထေဝ, အဟမ္ပိ ဧဝရူပံ ရဝိတံ ရဝိဿာမီ’’တိ သာ တဿ သမ္မုခါ ရဝိတုံ အသက္ကောန္တီ တသ္မိံ ပက္ကန္တေ ရဝမာနာ ကုက္ကုဋိကာရဝံယေဝ ရဝိ. တေန ဝုတ္တံ – အမ္ဗုကသဉ္စရိရဝိတံယေဝ ရဝတီတိ. ဥသဘောတိ ဂေါဏော. သုညာယာတိ တုစ္ဆာယ ဇေဋ္ဌကဝသဘေဟိ ဝိရဟိတာယ. ဂမ္ဘီရံ နဒိတဗ္ဗံ မညတီတိ ဇေဋ္ဌကဝသဘဿ နာဒသဒိသံ ဂမ္ဘီရနာဒံ နဒိတဗ္ဗံ မညတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

បទថា «vācāya sannitodakena» សេចក្តីថា ដោយជន្លួញគឺវាចា។ បទថា «sañjambharimakaṃsu» សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យពេញប្រៀប ឲ្យផ្សព្វផ្សាយទៅដោយគ្មានចន្លោះ គឺចាក់ទម្លុះទៅខាងលើ នេះជាពាក្យដែលពោលទុក។ បទថា «brahāraññe» សេចក្តីថា ក្នុងព្រៃធំ។ បទថា «sīhanādaṃ nadissāmi» សេចក្តីថា (សត្វចចកចាស់) ឃើញអាការៈរបស់សត្វសីហៈដែលកំពុងគ្រហឹម ក៏គិតថា «សត្វសីហៈនេះក៏ជាសត្វតិរច្ឆាន ឯយើងក៏ជាសត្វតិរច្ឆានដែរ សត្វសីហៈនេះមានជើងបួន ឯយើងក៏មានជើងបួនដែរ យើងក៏នឹងគ្រហឹមដូចជាសីហៈយ៉ាងនោះដែរ»។ សត្វចចកនោះមិនអាចគ្រហឹមនៅចំពោះមុខសត្វសីហៈបានឡើយ កាលដែលសត្វសីហៈនោះចេញទៅរកចំណីបាត់ទៅ ទើបវាចាប់ផ្តើមគ្រហឹមតែម្នាក់ឯង។ គ្រានោះ សំឡេងរបស់វាដែលបន្លឺឡើង ក៏នៅតែជាសំឡេងចចកដដែល ហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា «siṅgālakaṃyeva nadati» (បន្លឺឡើងតែសំឡេងចចកប៉ុណ្ណោះ)។ បទថា «bheraṇḍakaṃ» គឺជាវេវចនៈនៃបទ «siṅgālaka» នោះឯង ម៉្យាងទៀត មានន័យថា បន្លឺសំឡេងស្អកស្អែរ ជាសំឡេងមិនគួរជាទីគាប់ចិត្ត នេះជាពាក្យដែលពោលទុក។ បទថា «evameva kho tvaṃ» ដោយឧបមានេះ ពួកបរិព្វាជកបានប្រៀបប្រដូចព្រះតថាគតទៅនឹងសត្វសីហៈ ហើយប្រៀបប្រដូចសរភបរិព្វាជកទៅនឹងសត្វចចក។ បទថា «ambukasañcarī» សេចក្តីថា មេមាន់តូច។ បទថា «purisakaravitaṃ ravissāmi» សេចក្តីថា មេមាន់តូចឃើញមាន់គោកធំកំពុងរងាវ ក៏គិតថា «មាន់គោកនេះមានជើងពីរ មានស្លាបពីរ ឯយើងក៏មានជើងពីរ មានស្លាបពីរដូចគ្នាដែរ យើងក៏នឹងរងាវឲ្យដូចជាសំឡេងរងាវនោះដែរ» មេមាន់នោះមិនអាចរងាវនៅចំពោះមុខមាន់គោកនោះបានឡើយ កាលដែលគោកនោះដើរចេញទៅបាត់ ទើបវារងាវឡើង ប៉ុន្តែវាបន្លឺឡើងបានត្រឹមតែសំឡេងមេមាន់ប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា «ambukasañcariravitaṃyeva ravati» (រងាវបានត្រឹមតែសំឡេងមេមាន់ប៉ុណ្ណោះ)។ បទថា «usabho» សេចក្តីថា គោឈ្មោល។ បទថា «suññāya» សេចក្តីថា ទីដ៏ទទេ គឺទីដែលប្រាសចាកពីពួកគោឧសភៈដ៏ធំៗ។ បទថា «gambhīraṃ naditabbaṃ maññati» សេចក្តីថា វាសំគាល់ថាខ្លួនគប្បីបន្លឺសំឡេងដ៏ក្រអួន ដូចជាសំឡេងបន្លឺរបស់គោឧសភៈដ៏ធំ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၅. ကေသမုတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃកេសមុត្តិសូត្រ (ចប់)។

၆၆. ပဉ္စမေ ကာလာမာနံ နိဂမောတိ ကာလာမာ နာမ ခတ္တိယာ, တေသံ နိဂမော. ကေသမုတ္တိယာတိ ကေသမုတ္တနိဂမဝါသိနော. ဥပသင်္ကမိံသူတိ သပ္ပိနဝနီတာဒိဘေသဇ္ဇာနိ စေဝ အဋ္ဌဝိဓပါနကာနိ စ ဂါဟာပေတွာ ဥပသင်္ကမိံသု. သကံယေဝ ဝါဒံ ဒီပေန္တီတိ အတ္တနောယေဝ လဒ္ဓိံ ကထေန္တိ. ဇောတေန္တီတိ ပကာသေန္တိ. ခုံသေန္တီတိ ဃဋ္ဋေန္တိ. ဝမ္ဘေန္တီတိ အဝဇာနန္တိ. ပရိဘဝန္တီတိ လာမကံ ကရောန္တိ. ဩမက္ခိံ ကရောန္တီတိ ဥက္ခိတ္တကံ ကရောန္တိ, ဥက္ခိပိတွာ ဆဍ္ဍေန္တိ. အပရေပိ, ဘန္တေတိ သော ကိရ အဋဝိမုခေ ဂါမော, တသ္မာ တတ္ထ အဋဝိံ အတိက္ကန္တာ စ အတိက္ကမိတုကာမာ စ ဝါသံ ကပ္ပေန္တိ. တေသုပိ ပဌမံ အာဂတာ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ဒီပေတွာ ပက္ကမိံသု, ပစ္ဆာ အာဂတာ ‘‘ကိံ တေ ဇာနန္တိ, အမှာကံ အန္တေဝါသိကာ တေ, အမှာကံ သန္တိကေ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိံသူ’’တိ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ဒီပေတွာ ပက္ကမိံသု. ကာလာမာ ဧကလဒ္ဓိယမ္ပိ သဏ္ဌဟိတုံ န သက္ခိံသု. တေ ဧတမတ္ထံ ဒီပေတွာ ဘဂဝတော ဧဝမာရောစေတွာ တေသံ နော, ဘန္တေတိအာဒိမာဟံသု. တတ္ထ ဟောတေဝ ကင်္ခါတိ ဟောတိယေဝ ကင်္ခါ. ဝိစိကိစ္ဆာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အလန္တိ ယုတ္တံ.

៦៦. នៅក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា kālāmānaṃ nigamo សេចក្តីថា ពួកក្សត្រឈ្មោះថា កាលាមៈ ទីប្រជុំជន (និគម) របស់ក្សត្រទាំងនោះ។ ពាក្យថា Kesamuttiyāti សេចក្តីថា ពួកជនអ្នករស់នៅក្នុងនិគមឈ្មោះ កេសមុត្តិ។ ពាក្យថា Upasaṅkamiṃsūti សេចក្តីថា ពួកជនទាំងនោះបាននាំយកនូវភេសជ្ជៈមានទឹកដោះថ្លា និងទឹកដោះខាប់ជាដើមផង នូវទឹកបាណៈ ៨ យ៉ាងផង ហើយចូលទៅគាល់។ ពាក្យថា Sakaṃyeva vādaṃ dīpentīti សេចក្តីថា និយាយពន្យល់តែលទ្ធិរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Jotentīti សេចក្តីថា ញ៉ាំងលទ្ធិរបស់ខ្លួនឲ្យរុងរឿង (ប្រកាសឲ្យដឹង)។ ពាក្យថា Khuṃsentīti សេចក្តីថា បង្កាច់បង្ខូច (រិះគន់)។ ពាក្យថា Vambhentīti សេចក្តីថា មើលងាយ។ ពាក្យថា Paribhavantīti សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យថោកទាប (មើលស្រាល)។ ពាក្យថា Omakkhiṃ karontīti សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យដូចជាវត្ថុដែលគេបោះបង់ចោល គឺលើកឡើងហើយគ្រវែងចោល។ ពាក្យថា Aparepi, bhante សេចក្តីថា ឮថា និគមនោះស្ថិតនៅមាត់ព្រៃ ព្រោះហេតុនោះ ពួកជនដែលឆ្លងកាត់ព្រៃក្តី ប្រាថ្នានឹងឆ្លងកាត់ព្រៃក្តី តែងតែសម្រាកនៅក្នុងនិគមនោះ។ ក្នុងបណ្តាជនទាំងនោះ ពួកជនដែលមកមុនៗ បានបង្ហាញលទ្ធិរបស់ខ្លួនហើយក៏ចៀសចេញទៅ ពួកជនដែលមកក្រោយៗ ក៏ពោលថា «ពួកជនទាំងនោះដឹងអ្វី ពួកគេជាសិស្សរបស់ពួកយើង ពួកគេបានរៀនសិល្បសាស្ត្របន្តិចបន្តួចក្នុងសំណាក់របស់ពួកយើងប៉ុណ្ណោះ» ហើយក៏បង្ហាញលទ្ធិរបស់ខ្លួន រួចចៀសចេញទៅ។ ពួកកាលាមគោត្រ មិនអាចតាំងនៅក្នុងលទ្ធិណាមួយឡើយ។ ពួកកាលាមគោត្រទាំងនោះ កាលនឹងបង្ហាញសេចក្តីនេះ ទើបក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះ ហើយពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា tesaṃ no, bhante (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយើងខ្ញុំ...)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា hoteva kaṅkhā សេចក្តីថា សេចក្តីសង្ស័យរមែងកើតមានពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា Vicikicchā នេះជាវេវចនសព្ទនៃពាក្យ kaṅkhā នោះឯង។ ពាក្យថា Alaṃ សេចក្តីថា គួរហើយ (សមរម្យហើយ)។

မာ [Pg.182] အနုဿဝေနာတိ အနုဿဝကထာယပိ မာ ဂဏှိတ္ထ. မာ ပရမ္ပရာယာတိ ပရမ္ပရကထာယပိ မာ ဂဏှိတ္ထ. မာ ဣတိကိရာယာတိ ဧဝံ ကိရ ဧတန္တိ မာ ဂဏှိတ္ထ. မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေနာတိ အမှာကံ ပိဋကတန္တိယာ သဒ္ဓိံ သမေတီတိ မာ ဂဏှိတ္ထ. မာ တက္ကဟေတူတိ တက္ကဂ္ဂါဟေနပိ မာ ဂဏှိတ္ထ. မာ နယဟေတူတိ နယဂ္ဂါဟေနပိ မာ ဂဏှိတ္ထ. မာ အာကာရပရိဝိတက္ကေနာတိ သုန္ဒရမိဒံ ကာရဏန္တိ ဧဝံ ကာရဏပရိဝိတက္ကေနပိ မာ ဂဏှိတ္ထ. မာ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာတိ အမှာကံ နိဇ္ဈာယိတွာ ခမိတွာ ဂဟိတဒိဋ္ဌိယာ သဒ္ဓိံ သမေတီတိပိ မာ ဂဏှိတ္ထ. မာ ဘဗ္ဗရူပတာယာတိ အယံ ဘိက္ခု ဘဗ္ဗရူပေါ, ဣမဿ ကထံ ဂဟေတုံ ယုတ္တန္တိပိ မာ ဂဏှိတ္ထ. မာ သမဏော နော ဂရူတိ အယံ သမဏော အမှာကံ ဂရု, ဣမဿ ကထံ ဂဟေတုံ ယုတ္တန္တိပိ မာ ဂဏှိတ္ထ. သမတ္တာတိ ပရိပုဏ္ဏာ. သမာဒိန္နာတိ ဂဟိတာ ပရာမဋ္ဌာ. ယံသ ဟောတီတိ ယံ ကာရဏံ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဟောတိ. အလောဘာဒယော လောဘာဒိပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိဂတာဘိဇ္ဈောတိအာဒီဟိ မေတ္တာယ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ကထိတော.

ពាក្យថា Mā anussavena សេចក្តីថា កុំប្រកាន់ជឿដោយគ្រាន់តែឮតៗ គ្នាឡើយ។ ពាក្យថា Mā paramparāya សេចក្តីថា កុំប្រកាន់ជឿដោយគ្រាន់តែជាប្រពៃណីតៗ គ្នាឡើយ។ ពាក្យថា Mā itikirāya សេចក្តីថា កុំប្រកាន់ជឿដោយការភ្ញាក់ផ្អើលថា ឮថា យ៉ាងនេះឡើយ។ ពាក្យថា Mā piṭakasampadānena សេចក្តីថា កុំប្រកាន់ជឿដោយយល់ថា ត្រូវគ្នានឹងតម្រា (ក្បួនខ្នាត) របស់ពួកយើងឡើយ។ ពាក្យថា Mā takkahetu សេចក្តីថា កុំប្រកាន់ជឿដោយការត្រិះរិះស្មានឡើយ។ ពាក្យថា Mā nayahetu សេចក្តីថា កុំប្រកាន់ជឿដោយការអនុមានយល់ត្រូវឡើយ។ ពាក្យថា Mā ākāraparivitakkena សេចក្តីថា កុំប្រកាន់ជឿដោយការត្រិះរិះទៅតាមអាការៈថា ហេតុនេះសមរម្យហើយឡើយ។ ពាក្យថា Mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā សេចក្តីថា កុំប្រកាន់ជឿដោយយល់ថា ត្រូវគ្នានឹងទិដ្ឋិដែលខ្លួនបានពិចារណា និងពេញចិត្តហើយនោះឡើយ។ ពាក្យថា Mā bhabbarūpatāya សេចក្តីថា កុំប្រកាន់ជឿដោយយល់ថា ភិក្ខុនេះមានរូបរាងគួរជឿបាន ពាក្យរបស់ភិក្ខុនេះគួរកាន់យកឡើយ។ ពាក្យថា Mā samaṇo no garu សេចក្តីថា កុំប្រកាន់ជឿដោយយល់ថា សមណៈនេះជាគ្រូរបស់យើង ពាក្យរបស់សមណៈនេះគួរកាន់យកឡើយ។ ពាក្យថា Samattā សេចក្តីថា ពេញបរិបូណ៌។ ពាក្យថា Samādinnā សេចក្តីថា ដែលកាន់យកហើយ ស្ទាបអង្អែលហើយ (ប្រកាន់ខ្ជាប់)។ ពាក្យថា Yaṃ tassa hoti សេចក្តីថា ហេតុណាដែលរមែងមានដល់បុគ្គលនោះ។ ធម៌មានអលោភៈជាដើម គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃធម៌ជាបដិបក្ខនឹងលោភៈជាដើម។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវបុព្វភាគនៃមេត្តា ដោយពាក្យមានជាអាទិ៍ថា vigatābhijjho (ជាអ្នកមានអភិជ្ឈាទៅប្រាសហើយ)។

ဣဒါနိ မေတ္တာဒိကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော မေတ္တာသဟဂတေနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနကထာယ ဝါ ဘာဝနာနယေ ဝါ ပါဠိဝဏ္ဏနာယ ဝါ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၄၀) ဝုတ္တမေဝ. ဧဝံ အဝေရစိတ္တောတိ ဧဝံ အကုသလဝေရဿ စ ပုဂ္ဂလဝေရိနော စ နတ္ထိတာယ အဝေရစိတ္တော. အဗျာဗဇ္ဈစိတ္တောတိ ကောဓစိတ္တဿ အဘာဝေန နိဒ္ဒုက္ခစိတ္တော. အသံကိလိဋ္ဌစိတ္တောတိ ကိလေသဿ နတ္ထိတာယ အသံကိလိဋ္ဌစိတ္တော. ဝိသုဒ္ဓစိတ္တောတိ ကိလေသမလာဘာဝေန ဝိသုဒ္ဓစိတ္တော ဟောတီတိ အတ္ထော. တဿာတိ တဿ ဧဝရူပဿ အရိယသာဝကဿ. အဿာသာတိ အဝဿယာ ပတိဋ္ဌာ. သစေ ခေါ ပန အတ္ထိ ပရော လောကောတိ ယဒိ ဣမမှာ လောကာ ပရလောကော နာမ အတ္ထိ. အထာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရမ္မရဏာ…ပေ… ဥပပဇ္ဇိဿာမီတိ အတ္ထေတံ ကာရဏံ, ယေနာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရမ္မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇိဿာမီတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အနီဃန္တိ နိဒ္ဒုက္ခံ. သုခိန္တိ သုခိတံ. ဥဘယေနေဝ ဝိသုဒ္ဓံ အတ္တာနံ သမနုပဿာမီတိ ယဉ္စ ပါပံ န ကရောမိ, ယဉ္စ ကရောတောပိ န ကရီယတိ, ဣမိနာ ဥဘယေနာပိ ဝိသုဒ္ဓံ အတ္တာနံ သမနုပဿာမိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងនូវកម្មដ្ឋានមានមេត្តាជាដើម ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា mettāsahagatenā (ដោយចិត្តប្រកបដោយមេត្តា)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ សេចក្តីពន្យល់ណាមួយដែលគប្បីពោល ក្នុងកថាពន្យល់ពីកម្មដ្ឋានក្តី ក្នុងវិធីចម្រើនភាវនាក្តី ក្នុងការពន្យល់ព្រះបាលីក្តី សេចក្តីទាំងអស់នោះ ខ្ញុំបានពោលរួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា Evaṃ averacitto សេចក្តីថា ជាអ្នកមានចិត្តមិនមានពៀរ ព្រោះមិនមានពៀរគឺអកុសល និងមិនមានពៀរគឺបុគ្គលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Abyābajjhacitto សេចក្តីថា ជាអ្នកមានចិត្តមិនមានទុក្ខ ព្រោះមិនមានចិត្តប្រកបដោយកំហឹង។ ពាក្យថា Asaṃkiliṭṭhacitto សេចក្តីថា ជាអ្នកមានចិត្តមិនសៅហ្មង ព្រោះមិនមានកិលេស។ ពាក្យថា Visuddhacitto សេចក្តីថា ជាអ្នកមានចិត្តបរិសុទ្ធ ព្រោះមិនមានមន្ទិលគឺកិលេស នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា Tassa សេចក្តីថា របស់អរិយសាវ័កមានសភាពយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា Assāsā សេចក្តីថា ទីពឹង ទីបង្អែក។ ពាក្យថា Sace kho pana atthi paro loko សេចក្តីថា ប្រសិនបើលោកខាងមុខមានពិតប្រាកដ ចាកលោកនេះទៅ។ ពាក្យថា Athāhaṃ kāyassa bhedā parammaraṇā... upapajjissāmi សេចក្តីថា ហេតុនោះរមែងមាន គឺថា បន្ទាប់ពីការបែកធ្លាយនៃកាយស្លាប់ទៅ ខ្ញុំនឹងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក គប្បីជ្រាបសេចក្តីពន្យល់យ៉ាងនេះក្នុងបទទាំងពួង។ ពាក្យថា Anīghaṃ សេចក្តីថា មិនមានទុក្ខ។ ពាក្យថា Sukhiṃ សេចក្តីថា មានសេចក្តីសុខ។ ពាក្យថា Ubhayeneva visuddhaṃ attānaṃ samanupassāmi សេចក្តីថា ខ្ញុំមិនធ្វើបាបកម្មផង បាបកម្មដែលអ្នកដទៃធ្វើ ក៏មិនឈ្មោះថាខ្ញុំធ្វើផង ខ្ញុំរមែងឃើញខ្លួនឯងបរិសុទ្ធដោយហេតុទាំងពីរយ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងបទទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၆. သာဠှသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពន្យល់សូត្រឈ្មោះ សាឡ្ហសូត្រ

၆၇. ဆဋ္ဌေ [Pg.183] မိဂါရနတ္တာတိ မိဂါရသေဋ္ဌိနော နတ္တာ. သေခုနိယနတ္တာတိ သေခုနိယသေဋ္ဌိနော နတ္တာ. ဥပသင်္ကမိံသူတိ ဘုတ္တပါတရာသာ ဒါသကမ္မကရပရိဝုတာ ဥပသင်္ကမိံသု. တေသံ ကိရ ပုရေဘတ္တေ ပုဗ္ဗဏှသမယေယေဝ ဂေဟေ ဧကော ပဉှော သမုဋ္ဌိတော, တံ ပန ကထေတုံ ဩကာသော နာဟောသိ. တေ ‘‘တံ ပဉှံ သောဿာမာ’’တိ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ တုဏှီ နိသီဒိံသု. ထေရော ‘‘ဂါမေ တံ သမုဋ္ဌိတံ ပဉှံ သောတုံ အာဂတာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ တေသံ မနံ ဉတွာ တမေဝ ပဉှံ အာရဘန္တော ဧထ တုမှေ သာဠှာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္ထိ လောဘောတိ လုဗ္ဘနသဘာဝေါ လောဘော နာမ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ. အဘိဇ္ဈာတိ ခေါ အဟံ သာဠှာ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမီတိ ဧတံ လောဘသင်္ခါတံ အတ္ထံ အဟံ ‘‘အဘိဇ္ဈာ’’တိ ဝဒါမိ, ‘‘တဏှာ’’တိ ဝဒါမီတိ သမုဋ္ဌိတပဉှဿ အတ္ထံ ဒီပေန္တော အာဟ. ဧဝံ သဗ္ဗဝါရေသု နယော နေတဗ္ဗော.

៦៧. នៅក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា migāranattā សេចក្តីថា ចៅរបស់មិគារសេដ្ឋី។ ពាក្យថា Sekhuniyanattā សេចក្តីថា ចៅរបស់សេខុនិយសេដ្ឋី។ ពាក្យថា Upasaṅkamiṃsūti សេចក្តីថា ពួកជនទាំងនោះបរិភោគអាហារពេលព្រឹករួចហើយ មានពួកទាសៈ និងកម្មករចោមរោម ក៏ចូលទៅរក។ ឮថា មុនពេលបរិភោគអាហារ គឺក្នុងវេលាព្រឹកព្រលឹម បញ្ហាមួយបានកើតឡើងនៅក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែមិនមានឱកាសនឹងជជែកគ្នាឡើយ។ ពួកគេគិតថា «ពួកយើងនឹងស្តាប់នូវបញ្ហានោះ» ទើបចូលទៅរកព្រះថេរៈ ថ្វាយបង្គំហើយអង្គុយស្ងៀម។ ព្រះថេរៈដឹងចិត្តរបស់ពួកគេថា «ពួកជនទាំងនេះប្រហែលជាមកដើម្បីស្តាប់បញ្ហាដែលកើតឡើងនៅក្នុងភូមិហើយ» កាលនឹងចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវបញ្ហានោះឯង ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា etha tumhe sāḷha (ចូរមក សាឡ្ហៈទាំងឡាយ)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា atthi lobho សេចក្តីថា ព្រះថេរៈសួរថា ធម្មជាតិដែលមានសភាពលោភលន់ ឈ្មោះថា លោភៈ មានដែរឬទេ។ ពាក្យថា Abhijjhāti kho ahaṃ sāḷhā etamatthaṃ vadāmi សេចក្តីថា ព្រះថេរៈកាលនឹងបង្ហាញសេចក្តីនៃបញ្ហាដែលកើតឡើង ទើបពោលថា សេចក្តីដែលពោលសំដៅលើលោភៈនោះ ខ្ញុំហៅថា «អភិជ្ឈា» ខ្លះ ហៅថា «តណ្ហា» ខ្លះ។ គប្បីនាំសេចក្តីពន្យល់យ៉ាងនេះទៅប្រើក្នុងវារៈទាំងពួង។

သော ဧဝံ ပဇာနာတီတိ သော စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဌိတော အရိယသာဝကော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ အာရဘန္တော ဧဝံ ပဇာနာတိ. အတ္ထိ ဣဒန္တိ အတ္ထိ ဒုက္ခသစ္စသင်္ခါတံ ခန္ဓပဉ္စကံ နာမရူပဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပဇာနန္တော ဧသ ‘‘ဧဝံ ပဇာနာတိ အတ္ထိ ဣဒ’’န္တိ ဝုတ္တော. ဟီနန္တိ သမုဒယသစ္စံ. ပဏီတန္တိ မဂ္ဂသစ္စံ. ဣမဿ သညာဂတဿ ဥတ္တရိ နိဿရဏန္တိ ဣမဿ ဝိပဿနာသညာသင်္ခါတဿ သညာဂတဿ ဥတ္တရိ နိဿရဏံ နာမ နိဗ္ဗာနံ, တမတ္ထီတိ ဣမိနာ နိရောဓသစ္စံ ဒဿေတိ. ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏန္တိ ဧကူနဝီသတိဝိဓံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ကထိတံ. အဟု ပုဗ္ဗေ လောဘောတိ ပုဗ္ဗေ မေ လောဘော အဟောသိ. တဒဟု အကုသလန္တိ တံ အကုသလံ နာမ အဟောသိ, တဒါ ဝါ အကုသလံ နာမ အဟောသိ. ဣစ္စေတံ ကုသလန္တိ ဣတိ ဧတံ ကုသလံ, တဿေဝ အကုသလဿ နတ္ထိဘာဝံ ကုသလံ ခေမန္တိ သန္ဓာယ ဝဒတိ. နိစ္ဆာတောတိ နိတ္တဏှော. နိဗ္ဗုတောတိ အဗ္ဘန္တရေ သန္တာပကရာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန နိဗ္ဗုတော. သီတိဘူတောတိ သီတလီဘူတော. သုခပ္ပဋိသံဝေဒီတိ ကာယိကစေတသိကဿ သုခဿ ပဋိသံဝေဒိတာ. ဗြဟ္မဘူတေနာတိ သေဋ္ဌဘူတေန. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ពាក្យថា So evaṃ pajānāti សេចក្តីថា អរិយសាវ័កនោះបានចម្រើនព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង ៤ ហើយស្ថិតនៅ កាលចេញចាកសមាបត្តិ ហើយចាប់ផ្តើមចម្រើនវិបស្សនា រមែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Atthi idaṃ សេចក្តីថា បុគ្គលនោះកាលកំណត់ដឹងនូវបញ្ចក្ខន្ធដែលពោលសំដៅលើទុក្ខសច្ចៈ ដោយអំណាចនាមនិងរូប រមែងដឹងច្បាស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា នេះមាន»។ ពាក្យថា Hīnaṃ សេចក្តីថា សមុទយសច្ចៈ។ ពាក្យថា Paṇītaṃ សេចក្តីថា មគ្គសច្ចៈ។ ពាក្យថា Imassa saññāgatassa uttari nissaraṇaṃ សេចក្តីថា ធម៌ជាគ្រឿងរំដោះចេញដ៏ក្រៃលែងជាងសញ្ញាដែលកើតឡើងនេះ គឺវិបស្សនាសញ្ញា ឈ្មោះថា ព្រះនិព្វាន ព្រះថេរៈបង្ហាញនូវនិរោធសច្ចៈដោយពាក្យថា ព្រះនិព្វាននោះមាន ដូច្នេះ។ ពាក្យថា Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ សេចក្តីថា ព្រះថេរៈសម្តែងនូវបច្ចវេក្ខណញាណ ១៩ យ៉ាង។ ពាក្យថា Ahu pubbe lobho សេចក្តីថា ក្នុងកាលមុន លោភៈធ្លាប់មានដល់ខ្ញុំ។ ពាក្យថា Tadahu akusalaṃ សេចក្តីថា លោភៈនោះឈ្មោះថាជាអកុសល ឬថាក្នុងកាលនោះ លោភៈនោះឈ្មោះថាជាអកុសល Preserving the context of the text. ពាក្យថា Iccetaṃ kusalaṃ សេចក្តីថា យ៉ាងនេះ នេះជាកុសល ព្រះថេរៈពោលសំដៅលើសេចក្តីមិនមាននៃអកុសលនោះឯង ថាជាកុសល ជាធម៌ដ៏ក្សេម។ ពាក្យថា Nicchāto សេចក្តីថា មិនមានតណ្ហា។ ពាក្យថា Nibbuto សេចក្តីថា ជាអ្នករលត់ទុក្ខក្តៅក្រហាយ ព្រោះមិនមានកិលេសដែលធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយក្នុងផ្ទៃ។ ពាក្យថា Sītibhūto សេចក្តីថា ជាអ្នកត្រជាក់ត្រជុំ។ ពាក្យថា Sukhappaṭisaṃvedī សេចក្តីថា ជាអ្នកទទួលដឹងនូវសុខដែលកើតឡើងតាមផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត។ ពាក្យថា Brahmabhūtena សេចក្តីថា ដោយខ្លួនដ៏ប្រសើរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងបទទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၇. ကထာဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពន្យល់សូត្រឈ្មោះ កថាវត្ថុសូត្រ

၆၈. သတ္တမေ [Pg.184] ကထာဝတ္ထူနီတိ ကထာကာရဏာနိ, ကထာယ ဘူမိယော ပတိဋ္ဌာယောတိ အတ္ထော. အတီတံ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနန္တိ အတီတမဒ္ဓါနံ နာမ ကာလောပိ ဝဋ္ဋတိ ခန္ဓာပိ. အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အတီတေ ကဿပေါ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဟောသိ, တဿ ကိကီ နာမ ကာသိကရာဇာ အဂ္ဂုပဋ္ဌာကော အဟောသိ, ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ အာယု အဟောသီတိ ဣမိနာ နယေန ကထေန္တော အတီတံ အာရဗ္ဘ ကထံ ကထေတိ နာမ. အနာဂတေ မေတ္တေယျော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, တဿ သင်္ခေါ နာမ ရာဇာ အဂ္ဂုပဋ္ဌာကော ဘဝိဿတိ, အသီတိ ဝဿသဟဿာနိ အာယု ဘဝိဿတီတိ ဣမိနာ နယေန ကထေန္တော အနာဂတံ အာရဗ္ဘ ကထံ ကထေတိ နာမ. ဧတရဟိ အသုကော နာမ ရာဇာ ဓမ္မိကောတိ ဣမိနာ နယေန ကထေန္တော ပစ္စုပ္ပန္နံ အာရဗ္ဘ ကထံ ကထေတိ နာမ.

៦៨. នៅក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា kathāvatthūni សេចក្តីថា ហេតុនៃពាក្យសម្តី គឺទីតាំងនៃពាក្យសម្តី ទីតាំងនៃកថា នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា Atītaṃ vā, bhikkhave, addhānaṃ សេចក្តីថា អតីតកាលក្តី អតីតក្ខន្ធក្តី គួរហៅថា អតីតអទ្ធា (អតីតកាលដ៏វែងឆ្ងាយ)។ ក្នុងអនាគតកាល និងបច្ចុប្បន្នកាល ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងកាលទាំងនោះ បុគ្គលកាលនិយាយយ៉ាងនេះថា «ក្នុងអតីតកាល មានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះនាម កស្សបៈ ព្រះរាជាព្រះនាម កិកី ជាស្តេចកាសី ជាឧបដ្ឋាកដ៏ប្រសើររបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គមានព្រះជន្មាយុ ២ ម៉ឺនឆ្នាំ» ឈ្មោះថា និយាយប្រារព្ធនូវអតីតកាល។ បុគ្គលកាលនិយាយយ៉ាងនេះថា «ក្នុងអនាគតកាល នឹងមានព្រះពុទ្ធព្រះនាម មេត្តេយ្យ ព្រះរាជាព្រះនាម សង្ខៈ នឹងជាឧបដ្ឋាកដ៏ប្រសើររបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គនឹងមានព្រះជន្មាយុ ៨ ម៉ឺនឆ្នាំ» ឈ្មោះថា និយាយប្រារព្ធនូវអនាគតកាល។ បុគ្គលកាលនិយាយយ៉ាងនេះថា «ក្នុងបច្ចុប្បន្នកាលនេះ ព្រះរាជាព្រះនាមនេះ ជាអ្នកស្ថិតនៅក្នុងធម៌» ឈ្មោះថា និយាយប្រារព្ធនូវបច្ចុប្បន្នកាល។

ကထာသမ္ပယောဂေနာတိ ကထာသမာဂမေန. ကစ္ဆောတိ ကထေတုံ ယုတ္တော. အကစ္ဆောတိ ကထေတုံ န ယုတ္တော. ဧကံသဗျာကရဏီယံ ပဉှန္တိအာဒီသု, ‘‘စက္ခု, အနိစ္စ’’န္တိ ပုဋ္ဌေန, ‘‘အာမ, အနိစ္စ’’န္တိ ဧကံသေနေဝ ဗျာကာတဗ္ဗံ. ဧသေဝ နယော သောတာဒီသု. အယံ ဧကံသဗျာကရဏီယော ပဉှော. ‘‘အနိစ္စံ နာမ စက္ခူ’’တိ ပုဋ္ဌေန ပန ‘‘န စက္ခုမေဝ, သောတမ္ပိ အနိစ္စံ, ဃာနမ္ပိ အနိစ္စ’’န္တိ ဧဝံ ဝိဘဇိတွာ ဗျာကာတဗ္ဗံ. အယံ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယော ပဉှော. ‘‘ယထာ စက္ခု, တထာ သောတံ. ယထာ သောတံ, တထာ စက္ခူ’’တိ ပုဋ္ဌေန ‘‘ကေနဋ္ဌေန ပုစ္ဆသီ’’တိ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဒဿနဋ္ဌေန ပုစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ဟီ’’တိ ဗျာကာတဗ္ဗံ. ‘‘အနိစ္စဋ္ဌေန ပုစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တေ, ‘‘အာမာ’’တိ ဗျာကာတဗ္ဗံ. အယံ ပဋိပုစ္ဆာဗျာကရဏီယော ပဉှော. ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’န္တိအာဒီနိ ပုဋ္ဌေန ပန ‘‘အဗျာကတမေတံ ဘဂဝတာ’’တိ ဌပေတဗ္ဗော, ဧသ ပဉှော န ဗျာကာတဗ္ဗော. အယံ ဌပနီယော ပဉှော.

ពាក្យថា Kathāsampayogena សេចក្តីថា ដោយការជួបជុំគ្នាដើម្បីនិយាយ (ការសន្ទនា)។ ពាក្យថា Kaccho សេចក្តីថា គួរនិយាយ (គួរពិភាក្សា)។ ពាក្យថា Akaccho សេចក្តីថា មិនគួរនិយាយ (មិនគួរពិភាក្សា)។ ក្នុងបទមានជាអាទិ៍ថា ekaṃsabyākaraṇīyaṃ pañhaṃ (បញ្ហាដែលគួរដោះស្រាយដោយចំណែកមួយ) កាលបើគេសួរថា «ចក្ខុ មិនទៀងឬ?» គប្បីឆ្លើយដោយចំណែកមួយពិតប្រាកដថា «អើ មិនទៀង»។ ក្នុងសោតៈជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ នេះហៅថា ឯកំសព្យាករណីយបញ្ហា (បញ្ហាដែលគួរដោះស្រាយដោយចំណែកមួយ)។ ប៉ុន្តែ កាលបើគេសួរថា «ធម្មជាតិដែលមិនទៀង ឈ្មោះថា ចក្ខុឬ?» គប្បីចែករំលែកឆ្លើយថា «មិនមែនតែចក្ខុប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែសោតៈក៏មិនទៀង ឃានៈក៏មិនទៀងដែរ»។ នេះហៅថា វិភជ្ជព្យាករណីយបញ្ហា (បញ្ហាដែលគួរចែករំលែកឆ្លើយ)។ កាលបើគេសួរថា «ចក្ខុយ៉ាងណា សោតៈក៏យ៉ាងនោះ សោតៈយ៉ាងណា ចក្ខុក៏យ៉ាងនោះឬ?» គប្បីសួរត្រឡប់វិញថា «អ្នកសួរដោយអត្ថដូចម្តេច?» កាលបើគេឆ្លើយថា «ខ្ញុំសួរដោយអត្ថថាជាគ្រឿងឃើញ» គប្បីឆ្លើយថា «មិនមែនទេ»។ កាលបើគេឆ្លើយថា «ខ្ញុំសួរដោយអត្ថថាមិនទៀង» គប្បីឆ្លើយថា «អើ ពិតមែនហើយ»។ នេះហៅថា បដិបុច្ឆាព្យាករណីយបញ្ហា (បញ្ហាដែលគួរឆ្លើយដោយសួរត្រឡប់)។ ប៉ុន្តែ កាលបើគេសួរពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «ជីវៈនោះ គឺសរីរៈនោះឬ?» គប្បីតម្កល់ទុកថា «បញ្ហានេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានព្យាករឡើយ» បញ្ហានេះមិនគួរដោះស្រាយឡើយ។ នេះហៅថា ឋបនីយបញ្ហា (បញ្ហាដែលគួរតម្កល់ទុក)។

ဌာနာဌာနေ န သဏ္ဌာတီတိ ကာရဏာကာရဏေ န သဏ္ဌာတိ. တတြာယံ နယော – သဿတဝါဒီ ယုတ္တေန ကာရဏေန ပဟောတိ ဥစ္ဆေဒဝါဒိံ နိဂ္ဂဟေတုံ, ဥစ္ဆေဒဝါဒီ တေန နိဂ္ဂယှမာနော ‘‘ကိံ ပနာဟံ ဥစ္ဆေဒံ ဝဒါမီ’’တိ သဿတဝါဒိဘာဝမေဝ ဒီပေတိ, အတ္တနော ဝါဒေ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ. ဧဝံ ဥစ္ဆေဒဝါဒိမှိ ပဟောန္တေ သဿတဝါဒီ, ပုဂ္ဂလဝါဒိမှိ ပဟောန္တေ သုညတဝါဒီ, သုညတဝါဒိမှိ ပဟောန္တေ ပုဂ္ဂလဝါဒီတိ ဧဝံ ဌာနာဌာနေ န သဏ္ဌာတိ နာမ.

ពាក្យថា Ṭhānāṭhāne na saṇṭhāti សេចក្តីថា មិនតាំងនៅក្នុងហេតុ និងមិនមែនហេតុ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ មានន័យយ៉ាងនេះថា សស្សតវាទិបុគ្គល (អ្នកមានលទ្ធិថាទៀង) អាចនឹងសង្កត់សង្កិននូវឧច្ឆេទវាទិបុគ្គល (អ្នកមានលទ្ធិថាដាច់សូន្យ) ដោយហេតុដ៏សមរម្យបាន ឧច្ឆេទវាទិបុគ្គលកាលបើត្រូវសស្សតវាទិបុគ្គលនោះសង្កត់សង្កិនហើយ ក៏គិតថា «ហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំពោលនូវសេចក្តីដាច់សូន្យ?» ហើយក៏បង្ហាញតែភាពជាសស្សតវាទិបុគ្គលប៉ុណ្ណោះ មិនអាចតាំងនៅក្នុងលទ្ធិរបស់ខ្លួនបានឡើយ។ យ៉ាងនេះ កាលបើឧច្ឆេទវាទិបុគ្គលអាចសង្កត់សង្កិនបាន សស្សតវាទិបុគ្គលក៏មិនអាចតាំងនៅបាន កាលបើបុគ្គលវាទិបុគ្គលអាចសង្កត់សង្កិនបាន សុញ្ញតវាទិបុគ្គលក៏មិនអាចតាំងនៅបាន កាលបើសុញ្ញតវាទិបុគ្គលអាចសង្កត់សង្កិនបាន បុគ្គលវាទិបុគ្គលក៏មិនអាចតាំងនៅបាន យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា មិនតាំងនៅក្នុងហេតុ និងមិនមែនហេតុឡើយ។

ပရိကပ္ပေ [Pg.185] န သဏ္ဌာတီတိ ဣဒံ ပဉှပုစ္ဆနေပိ ပဉှကထနေပိ လဗ္ဘတိ. ကထံ? ဧကစ္စော ဟိ ‘‘ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ကဏ္ဌံ သောဓေတိ, သော ဣတရေန ‘‘ဣဒံ နာမ တွံ ပုစ္ဆိဿသီ’’တိ ဝုတ္တော ဉာတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘န ဧတံ, အညံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ. ပဉှံ ပုဋ္ဌောပိ ‘‘ပဉှံ ကထေဿာမီ’’တိ ဟနုံ သံသောဓေတိ, သော ဣတရေန ‘‘ဣဒံ နာမ ကထေဿသီ’’တိ ဝုတ္တော ဉာတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘န ဧတံ, အညံ ကထေဿာမီ’’တိ ဝဒတိ. ဧဝံ ပရိကပ္ပေ န သဏ္ဌာတိ နာမ.

ពាក្យថា Parikappe na saṇṭhāti នេះ រមែងបានទាំងក្នុងការសួរបញ្ហា ទាំងក្នុងការឆ្លើយបញ្ហា។ សួរថា ដូចម្តេច? គឺថា បុគ្គលម្នាក់គិតថា «អាត្មាអញនឹងសួរបញ្ហា» ក៏ប្រុងសំឡេង (ឆ្ការក) បុគ្គលនោះកាលបើត្រូវអ្នកដទៃពោលថា «អ្នកនឹងសួរបញ្ហាឈ្មោះនេះមែនទេ?» ដឹងថាគេដឹងទាន់ហើយ ក៏ពោលថា «មិនមែនសួររឿងនេះទេ គឺសួររឿងផ្សេងវិញ»។ សូម្បីបុគ្គលដែលគេសួរបញ្ហាហើយ គិតថា «អាត្មាអញនឹងឆ្លើយបញ្ហា» ក៏ប្រុងចង្ការ (គ្រលាស់ចង្ការ) បុគ្គលនោះកាលបើត្រូវអ្នកដទៃពោលថា «អ្នកនឹងឆ្លើយយ៉ាងនេះមែនទេ?» ដឹងថាគេដឹងទាន់ហើយ ក៏ពោលថា «មិនមែនឆ្លើយរឿងនេះទេ គឺឆ្លើយរឿងផ្សេងវិញ»។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា មិនតាំងនៅក្នុងការត្រិះរិះស្មានឡើយ។

အညာတဝါဒေ န သဏ္ဌာတီတိ အညာတဝါဒေ ဇာနိတဝါဒေ န သဏ္ဌာတိ. ကထံ? ဧကစ္စော ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, တံ ဣတရော ‘‘မနာပေါ တယာ ပဉှော ပုစ္ဆိတော, ကဟံ တေ ဧသ ဥဂ္ဂဟိတော’’တိ ဝဒတိ. ဣတရော ပုစ္ဆိတဗ္ဗနိယာမေနေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာပိ တဿ ကထာယ ‘‘အပဉှံ နု ခေါ ပုစ္ဆိတ’’န္တိ ဝိမတိံ ကရောတိ. အပရော ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတိ, တမညော ‘‘သုဋ္ဌု တေ ပဉှော ကထိတော, ကတ္ထ တေ ဥဂ္ဂဟိတော, ပဉှံ ကထေန္တေန နာမ ဧဝံ ကထေတဗ္ဗော’’တိ ဝဒတိ. ဣတရော ကထေတဗ္ဗနိယာမေနေဝ ပဉှံ ကထေတွာပိ တဿ ကထာယ ‘‘အပဉှော နု ခေါ မယာ ကထိတော’’တိ ဝိမတိံ ကရောတိ.

ពាក្យថា Aññātavāde na saṇṭhāti សេចក្តីថា មិនតាំងនៅក្នុងពាក្យដែលខ្លួនដឹងហើយ។ សួរថា ដូចម្តេច? បុគ្គលម្នាក់សួរប្រស្នា, បុគ្គលម្នាក់ទៀតនិយាយទៅកាន់បុគ្គលនោះថា «ប្រស្នាដែលអ្នកសួរ គួរជាទីពេញចិត្តណាស់, ប្រស្នានេះ អ្នកបានរៀនមកពីណា?»។ បុគ្គលក្រៅពីនេះ សូម្បីសួរប្រស្នាតាមរបៀបដែលគួរសួរហើយ ក៏កើតសេចក្តីសង្ស័យព្រោះពាក្យរបស់បុគ្គលនោះថា «តើយើងសួរប្រស្នាមិនត្រឹមត្រូវទេដឹង?»។ បុគ្គលម្នាក់ទៀត កាលបើគេសួរប្រស្នា ក៏ឆ្លើយ, បុគ្គលម្នាក់ទៀតនិយាយទៅកាន់បុគ្គលនោះថា «ប្រស្នាដែលអ្នកឆ្លើយ ឆ្លើយបានល្អណាស់, អ្នកបានរៀនមកពីណា? ធម្មតាបុគ្គលកាលឆ្លើយប្រស្នា គួរឆ្លើយយ៉ាងនេះ»។ បុគ្គលក្រៅពីនេះ សូម្បីឆ្លើយប្រស្នាតាមរបៀបដែលគួរឆ្លើយហើយ ក៏កើតសេចក្តីសង្ស័យព្រោះពាក្យរបស់បុគ្គលនោះថា «តើយើងឆ្លើយប្រស្នាមិនត្រឹមត្រូវទេដឹង?»។

ပဋိပဒါယ န သဏ္ဌာတီတိ ပဋိပတ္တိယံ န တိဋ္ဌတိ, ဝတ္တံ အဇာနိတွာ အပုစ္ဆိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ပုစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အယံ ပဉှော နာမ စေတိယင်္ဂဏေ ပုစ္ဆိတေန န ကထေတဗ္ဗော, တထာ ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂေ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ စရဏကာလေ. အာသနသာလာယ နိသိန္နကာလေ ယာဂုံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ ဂဟေတွာ နိသိန္နကာလေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ နိသိန္နကာလေ ဒိဝါဝိဟာရဋ္ဌာနဂမနကာလေပိ. ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နကာလေ ပန ဩကာသံ ကာရေတွာဝ ပုစ္ဆန္တဿ ကထေတဗ္ဗော, အကာရေတွာ ပုစ္ဆန္တဿ န ကထေတဗ္ဗော. ဣဒံ ဝတ္တံ အဇာနိတွာ ပုစ္ဆန္တော ပဋိပဒါယ န သဏ္ဌာတိ နာမ. ဧဝံ သန္တာယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော အကစ္ဆော ဟောတီတိ, ဘိက္ခဝေ, ဧတံ ဣမသ္မိံ စ ကာရဏေ သတိ အယံ ပုဂ္ဂလော န ကထေတုံ ယုတ္တော နာမ ဟောတိ.

ពាក្យថា Paṭipadāya na saṇṭhāti សេចក្តីថា មិនតាំងនៅក្នុងបដិបត្តិ គឺមិនដឹងវត្តប្រតិបត្តិ ហើយសួរក្នុងទីដែលមិនគួរសួរ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ធម្មតាប្រស្នានេះ បុគ្គលកាលបើគេសួរនៅលើលានចេតិយ មិនគួរឆ្លើយឡើយ, ព្រមទាំងក្នុងផ្លូវជាទីត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត ក្នុងកាលដែលត្រាច់ទៅកាន់ស្រុកដើម្បីបិណ្ឌបាត ក៏ដូច្នោះដែរ។ ក្នុងកាលដែលអង្គុយក្នុងសាលាឆទាន, ក្នុងកាលដែលកាន់យកបបរ ឬភត្តហើយអង្គុយ, ក្នុងកាលដែលបរិភោគហើយអង្គុយ, សូម្បីក្នុងកាលដែលដើរទៅកាន់ទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ក៏ដោយ (ក៏មិនគួរឆ្លើយឡើយ)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកាលដែលអង្គុយក្នុងទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ គួរឆ្លើយតបចំពោះបុគ្គលដែលសុំឱកាសហើយសួរ, មិនគួរឆ្លើយតបចំពោះបុគ្គលដែលមិនបានសុំឱកាសហើយសួរឡើយ។ បុគ្គលកាលមិនដឹងវត្តប្រតិបត្តិនេះហើយសួរ ឈ្មោះថា មិនតាំងនៅក្នុងបដិបត្តិ។ ពាក្យថា Evaṃ santāyaṃ, bhikkhave, puggalo akaccho hoti សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើហេតុនេះមាន បុគ្គលនេះ ឈ្មោះថា ជាបុគ្គលមិនគួរនិយាយរកឡើយ។

ဌာနာဌာနေ သဏ္ဌာတီတိ သဿတဝါဒီ ယုတ္တေန ကာရဏေန ပဟောတိ ဥစ္ဆေဒဝါဒိံ နိဂ္ဂဟေတုံ, ဥစ္ဆေဒဝါဒီ တေန နိဂ္ဂယှမာနောပိ ‘‘အဟံ တယာ သတက္ခတ္တုံ နိဂ္ဂယှမာနောပိ ဥစ္ဆေဒဝါဒီယေဝါ’’တိ ဝဒတိ. ဣမိနာ နယေန သဿတပုဂ္ဂလသုညတဝါဒါဒီသုပိ နယော နေတဗ္ဗော. ဧဝံ ဌာနာဌာနေ သဏ္ဌာတိ [Pg.186] နာမ. ပရိကပ္ပေ သဏ္ဌာတီတိ ‘‘ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ကဏ္ဌံ သောဓေန္တော ‘‘တွံ ဣမံ နာမ ပုစ္ဆိဿသီ’’တိ ဝုတ္တေ, ‘‘အာမ, ဧတံယေဝ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ. ပဉှံ ကထေဿာမီတိ ဟနုံ သံသောဓေန္တောပိ ‘‘တွံ ဣမံ နာမ ကထေဿသီ’’တိ ဝုတ္တေ, ‘‘အာမ, ဧတံယေဝ ကထေဿာမီ’’တိ ဝဒတိ. ဧဝံ ပရိကပ္ပေ သဏ္ဌာတိ နာမ.

ពាក្យថា Ṭhānāṭhāne saṇṭhāti សេចក្តីថា សស្សតវាទី អាចនឹងសង្កត់សង្កិនឧច្ឆេទវាទី ដោយហេតុដ៏សមគួរបាន, ឯឧច្ឆេទវាទី ទោះបីសស្សតវាទីនោះសង្កត់សង្កិនយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ពោលថា «ទោះបីខ្ញុំត្រូវអ្នកសង្កត់សង្កិនមួយរយដង ក៏ខ្ញុំនៅតែជាឧច្ឆេទវាទីដដែល»។ ដោយវិធីនេះ គប្បីនាំយកន័យទៅប្រើប្រាស់ក្នុងពួកសស្សតវាទី បុគ្គលវាទី និងសុញ្ញតវាទីជាដើមផងចុះ។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា តាំងនៅក្នុងឋានៈ និងអឋានៈ។ ពាក្យថា Parikappe saṇṭhāti សេចក្តីថា កាលគិតថា «យើងនឹងសួរប្រស្នា» ហើយឆ្ងៀវក កាលបើគេនិយាយថា «អ្នកនឹងសួរប្រស្នាឈ្មោះនេះមែនទេ?» ក៏ឆ្លើយថា «អើ, ខ្ញុំនឹងសួរប្រស្នានោះឯង»។ សូម្បីកាលគិតថា «យើងនឹងឆ្លើយប្រស្នា» ហើយស្ទាបចង្កា កាលបើគេនិយាយថា «អ្នកនឹងឆ្លើយប្រស្នាឈ្មោះនេះមែនទេ?» ក៏ឆ្លើយថា «អើ, ខ្ញុំនឹងឆ្លើយប្រស្នានោះឯង»។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា តាំងនៅក្នុងការត្រិះរិះ។

အညာတဝါဒေ သဏ္ဌာတီတိ ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သုဋ္ဌု တေ ပဉှော ပုစ္ဆိတော, ပုစ္ဆန္တေန နာမ ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တေ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, ဝိမတိံ န ဥပ္ပာဒေတိ. ပဉှံ ကထေတွာပိ ‘‘သုဋ္ဌု တေ ပဉှော ကထိတော, ကထေန္တေန နာမ ဧဝံ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တေ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, ဝိမတိံ န ဥပ္ပာဒေတိ. ပဋိပဒါယ သဏ္ဌာတီတိ ဂေဟေ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဒတွာ ယာဝ ဘတ္တံ နိဋ္ဌာတိ, တသ္မိံ အန္တရေ နိသိန္နော ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. သပ္ပိအာဒီနိ ဘေသဇ္ဇာနိ အဋ္ဌဝိဓာနိ ပါနကာနိ ဝတ္ထစ္ဆာဒနမာလာဂန္ဓာဒီနိ ဝါ အာဒါယ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တာနိ ဒတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ ဩကာသံ ကာရေတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. ဧဝဉှိ ဝတ္တံ ဉတွာ ပုစ္ဆန္တော ပဋိပဒါယ သဏ္ဌာတိ နာမ. တဿ ပဉှံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ពាក្យថា Aññātavāde saṇṭhāti សេចក្តីថា កាលសួរប្រស្នានេះហើយ កាលបើគេនិយាយថា «អ្នកសួរប្រស្នាបានល្អណាស់ ធម្មតាបុគ្គលកាលសួរ គប្បីសួរយ៉ាងនេះ» ក៏ទទួលព្រម មិនបង្កើតសេចក្តីសង្ស័យឡើយ។ សូម្បីឆ្លើយប្រស្នាហើយ កាលបើគេនិយាយថា «អ្នកឆ្លើយប្រស្នាបានល្អណាស់ ធម្មតាបុគ្គលកាលឆ្លើយ គប្បីឆ្លើយយ៉ាងនេះ» ក៏ទទួលព្រម មិនបង្កើតសេចក្តីសង្ស័យឡើយ។ ពាក្យថា Paṭipadāya saṇṭhāti សេចក្តីថា ញ៉ាំងភិក្ខុឲ្យអង្គុយក្នុងផ្ទះ ប្រគេនបបរ និងខាទនីយភោជនីយាហារជាដើម ហើយសួរប្រស្នាក្នុងចន្លោះពេលនោះ ដរាបដល់ភត្តកិច្ចសម្រេច។ ឬកាន់យកថ្នាំមានទឹកដោះថ្លាជាដើម ទឹកបាណៈ ៨ យ៉ាង គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ កម្រងផ្កា និងគ្រឿងក្រអូបជាដើម ទៅកាន់វត្ត ប្រគេនរបស់ទាំងនោះហើយ ចូលទៅកាន់ទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ សុំឱកាសហើយសួរប្រស្នា។ ព្រោះថា បុគ្គលកាលដឹងវត្តប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះហើយសួរ ឈ្មោះថា តាំងនៅក្នុងបដិបត្តិ។ បុគ្គលកាលឆ្លើយប្រស្នា គួរឆ្លើយតបចំពោះបុគ្គលនោះ។

အညေနညံ ပဋိစရတီတိ အညေန ဝစနေန အညံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, အညံ ဝါ ပုစ္ဆိတော အညံ ကထေတိ. ဗဟိဒ္ဓါ ကထံ အပနာမေတီတိ အာဂန္တုကကထံ ဩတာရေန္တော ပုရိမကထံ ဗဟိဒ္ဓါ အပနာမေတိ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဘိက္ခူ ကိရ သန္နိပတိတွာ ဧကံ ဒဟရံ, ‘‘အာဝုသော, တွံ ဣမဉ္စိမဉ္စ အာပတ္တိံ အာပန္နော’’တိ အာဟံသု. သော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, နာဂဒီပံ ဂတောမှီ’’တိ. အာဝုသော, န မယံ တဝ နာဂဒီပဂမနေန အတ္ထိကာ, အာပတ္တိံ ပန အာပန္နောတိ ပုစ္ဆာမာတိ. ဘန္တေ, နာဂဒီပံ ဂန္တွာ မစ္ဆေ ခါဒိန္တိ. အာဝုသော, တဝ မစ္ဆခါဒနေန ကမ္မံ နတ္ထိ, အာပတ္တိံ ကိရသိ အာပန္နောတိ. သော ‘‘နာတိသုပက္ကော မစ္ဆော မယှံ အဖာသုကမကာသိ, ဘန္တေ’’တိ. အာဝုသော, တုယှံ ဖာသုကေန ဝါ အဖာသုကေန ဝါ ကမ္မံ နတ္ထိ, အာပတ္တိံ အာပန္နောသီတိ. ဘန္တေ, ယာဝ တတ္ထ ဝသိံ, တာဝ မေ အဖာသုကမေဝ ဇာတန္တိ. ဧဝံ အာဂန္တုကကထာဝသေန ဗဟိဒ္ဓါ ကထံ အပနာမေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា Aññenaññaṃ paṭicarati សេចក្តីថា យកពាក្យដទៃមកបិទបាំងពាក្យមួយទៀត ឬកាលគេសួររឿងផ្សេង បែរជាឆ្លើយរឿងផ្សេងវិញ។ ពាក្យថា Bahiddhā kathaṃ apanāmetī សេចក្តីថា នាំយកពាក្យខាងក្រៅមកនិយាយ ដើម្បីច្រានចោលពាក្យដើមឲ្យចេញទៅខាងក្រៅ។ ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅនេះ៖ ឮថា ភិក្ខុទាំងឡាយប្រជុំគ្នាហើយ និយាយទៅកាន់ភិក្ខុខ្ចីមួយរូបថា «អាវុសោ អ្នកត្រូវអាបត្តិឈ្មោះនេះ និងឈ្មោះនេះមែនទេ?»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំបាទបានទៅកាន់កោះនាគ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា «នែអាវុសោ យើងមិនត្រូវការដោយការទៅកាន់កោះនាគរបស់អ្នកទេ, យើងសួរថា អ្នកត្រូវអាបត្តិមែនទេ?»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំបាទទៅកាន់កោះនាគហើយ បានឆាន់ត្រី»។ ភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា «នែអាវុសោ ការឆាន់ត្រីរបស់អ្នក មិនមែនជាកិច្ចការរបស់យើងទេ, ឮថា អ្នកត្រូវអាបត្តិមែនទេ?»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ត្រីដែលមិនសូវឆ្អិនល្អ ធ្វើឲ្យខ្ញុំបាទមិនស្រួលខ្លួនឡើយ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា «នែអាវុសោ ការស្រួលខ្លួន ឬមិនស្រួលខ្លួនរបស់អ្នក មិនមែនជាកិច្ចការរបស់យើងទេ, អ្នកត្រូវអាបត្តិមែនទេ?»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំបាទនៅក្នុងកោះនាគនោះអស់កាលត្រឹមណា សេចក្តីមិនស្រួលខ្លួន ក៏កើតមានដល់ខ្ញុំបាទអស់កាលត្រឹមណោះឯង»។ គប្បីជ្រាបថា ភិក្ខុនោះច្រានចោលពាក្យដើមទៅខាងក្រៅ ដោយអំណាចនៃពាក្យខាងក្រៅ យ៉ាងនេះឯង។

အဘိဟရတီတိ ဣတော စိတော စ သုတ္တံ အာဟရိတွာ အဝတ္ထရတိ. တေပိဋကတိဿတ္ထေရော ဝိယ. ပုဗ္ဗေ ကိရ ဘိက္ခူ မဟာစေတိယင်္ဂဏေ သန္နိပတိတွာ သံဃကိစ္စံ ကတွာ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒံ ဒတွာ အညမညံ ပဉှသာကစ္ဆံ ကရောန္တိ. တတ္ထာယံ ထေရော တီဟိ ပိဋကေဟိ တတော တတော သုတ္တံ အာဟရိတွာ ဒိဝသဘာဂေ ဧကမ္ပိ ပဉှံ နိဋ္ဌာပေတုံ န ဒေတိ. အဘိမဒ္ဒတီတိ ကာရဏံ [Pg.187] အာဟရိတွာ မဒ္ဒတိ. အနုပဇဂ္ဃတီတိ ပရေန ပဉှေ ပုစ္ဆိတေပိ ကထိတေပိ ပါဏိံ ပဟရိတွာ မဟာဟသိတံ ဟသတိ, ယေန ပရဿ ‘‘အပုစ္ဆိတဗ္ဗံ နု ခေါ ပုစ္ဆိံ, အကထေတဗ္ဗံ နု ခေါ ကထေသိ’’န္တိ ဝိမတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ခလိတံ ဂဏှာတီတိ အပ္ပမတ္တကံ မုခဒေါသမတ္တံ ဂဏှာတိ, အက္ခရေ ဝါ ပဒေ ဝါ ဗျဉ္ဇနေ ဝါ ဒုရုတ္တေ ‘‘ဧဝံ နာမေတံ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဥဇ္ဈာယမာနော ဝိစရတိ. သဥပနိသောတိ သဥပနိဿယော သပစ္စယော.

ពាក្យថា Abhiharati សេចក្តីថា នាំយកសូត្រពីនេះពីនោះមកគ្របសង្កត់។ ដូចជាព្រះតេបិដកតិស្សត្ថេរ។ ឮថា ក្នុងកាលមុន ភិក្ខុទាំងឡាយប្រជុំគ្នានៅលើលានមហាចេតិយ ធ្វើសង្ឃកិច្ចហើយ ផ្តល់ឱវាទដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ហើយធ្វើការសន្ទនាប្រស្នាទៅវិញទៅមក។ ក្នុងទីប្រជុំនោះ ព្រះថេរៈនេះ នាំយកសូត្រពីបិដកទាំងបី ពីនេះពីនោះមក មិនបណ្តោយឲ្យប្រស្នាសូម្បីតែមួយចប់សព្វគ្រប់ក្នុងចំណែកនៃថ្ងៃឡើយ។ ពាក្យថា Abhimaddati សេចក្តីថា នាំយកហេតុផលមកសង្កត់សង្កិន។ ពាក្យថា Anupajagghati សេចក្តីថា កាលបើអ្នកដទៃសួរប្រស្នាក្តី ឆ្លើយប្រស្នាក្តី ក៏ទះដៃសើចខ្លាំងៗ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យអ្នកដទៃកើតសេចក្តីសង្ស័យថា «តើយើងសួររឿងដែលមិនគួរសួរទេដឹង? ឬឆ្លើយរឿងដែលមិនគួរឆ្លើយទេដឹង?»។ ពាក្យថា Khalitaṃ gaṇhāti សេចក្តីថា ចាប់កំហុសបន្តិចបន្តួចត្រឹមតែទោសនៃមាត់ កាលបើគេពោលខុសក្នុងអក្ខរៈក្តី ក្នុងបទក្តី ក្នុងព្យញ្ជនៈក្តី ក៏ដើរនិយាយទិតៀនថា «ពាក្យនេះ គេត្រូវពោលយ៉ាងនេះតើ»។ ពាក្យថា Saupaniso សេចក្តីថា ប្រកបដោយឧបនិស្ស័យ គឺប្រកបដោយបច្ច័យ។

ဩဟိတသောတောတိ ဌပိတသောတော. အဘိဇာနာတိ ဧကံ ဓမ္မန္တိ ဧကံ ကုသလဓမ္မံ အဘိဇာနာတိ အရိယမဂ္ဂံ. ပရိဇာနာတိ ဧကံ ဓမ္မန္တိ ဧကံ ဒုက္ခသစ္စဓမ္မံ တီရဏပရိညာယ ပရိဇာနာတိ. ပဇဟတိ ဧကံ ဓမ္မန္တိ ဧကံ သဗ္ဗာကုသလဓမ္မံ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ. သစ္ဆိကရောတိ ဧကံ ဓမ္မန္တိ ဧကံ အရဟတ္တဖလဓမ္မံ နိရောဓမေဝ ဝါ ပစ္စက္ခံ ကရောတိ. သမ္မာဝိမုတ္တိံ ဖုသတီတိ သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန ကာရဏေန အရဟတ္တဖလဝိမောက္ခံ ဉာဏဖဿေန ဖုသတိ.

ពាក្យថា Ohitasoto សេចក្តីថា ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់។ ពាក្យថា Abhijānāti ekaṃ dhammaṃ សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវកុសលធម៌មួយ គឺអរិយមគ្គ ដោយញាណដ៏វិសេស។ ពាក្យថា Parijānāti ekaṃ dhammaṃ សេចក្តីថា កំណត់ដឹងនូវទុក្ខសច្ចធម៌មួយ ដោយតីរណបរិញ្ញា។ ពាក្យថា Pajahati ekaṃ dhammaṃ សេចក្តីថា លះបង់ បន្ទោបង់ ធ្វើឲ្យវិនាសទៅនូវអកុសលធម៌ទាំងពួងមួយ។ ពាក្យថា Sacchikaroti ekaṃ dhammaṃ សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអរហត្តផលធម៌មួយ ឬនូវនិរោធសច្ចៈតែម្តង។ ពាក្យថា Sammāvimuttiṃ phusati សេចក្តីថា ពាល់ត្រូវនូវអរហត្តផលវិមោក្ខ ដោយការដល់គឺញាណ ដោយហេតុ ដោយន័យ និងដោយហេតុផលដ៏ត្រឹមត្រូវ។

ဧတဒတ္ထာ, ဘိက္ခဝေ, ကထာတိ, ဘိက္ခဝေ, ယာ ဧသာ ကထာသမ္ပယောဂေနာတိ ကထာ ဒဿိတာ, သာ ဧတဒတ္ထာ, အယံ တဿာ ကထာယ ဘူမိ ပတိဋ္ဌာ. ဣဒံ ဝတ္ထု ယဒိဒံ အနုပါဒါ စိတ္တဿ ဝိမောက္ခောတိ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတဒတ္ထာ မန္တနာတိ ယာ အယံ ကစ္ဆာကစ္ဆေသု ပုဂ္ဂလေသု ကစ္ဆေန သဒ္ဓိံ မန္တနာ, သာပိ ဧတဒတ္ထာယေဝ. ဧတဒတ္ထာ ဥပနိသာတိ ဩဟိတသောတော သဥပနိသောတိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ဥပနိသာပိ ဧတဒတ္ထာယေဝ. ဧတဒတ္ထံ သောတာဝဓာနန္တိ တဿာ ဥပနိသာယ သောတာဝဓာနံ, တမ္ပိ ဧတဒတ္ထမေဝ. အနုပါဒါတိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ အဂ္ဂဟေတွာ. စိတ္တဿ ဝိမောက္ခောတိ အရဟတ္တဖလဝိမောက္ခော. အရဟတ္တဖလတ္ထာယ ဟိ သဗ္ဗမေတန္တိ သုတ္တန္တံ ဝိနိဝတ္တေတွာ ဥပရိ ဂါထာဟိ ကူဋံ ဂဏှန္တော ယေ ဝိရုဒ္ဓါတိအာဒိမာဟ.

ពាក្យថា Etadatthā, bhikkhave, kathā សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការសន្ទនាណាដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយ ដោយពាក្យថា kathāsampayogenāti នោះ ការសន្ទនានោះ មានអរហត្តផលនេះជាប្រយោជន៍, អរហត្តផលនេះ ជាភូមិ ជាទីតាំងនៃការសន្ទនានោះ។ គប្បីជ្រាបការប្រកបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួងយ៉ាងនេះថា ទីតាំងនេះ គឺការរួចផុតនៃចិត្តដោយមិនប្រកាន់មាំ។ ពាក្យថា Etadatthā mantanā សេចក្តីថា ការប្រឹក្សាគ្នាជាមួយបុគ្គលដែលគួរប្រឹក្សា ក្នុងបណ្តាបុគ្គលដែលគួរប្រឹក្សានិងមិនគួរប្រឹក្សា សូម្បីការប្រឹក្សានោះ ក៏មានអរហត្តផលនោះជាប្រយោជន៍ដែរ។ ពាក្យថា Etadatthā upanisā សេចក្តីថា ហេតុដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយយ៉ាងនេះថា ohitasoto saupanisoti សូម្បីហេតុនោះ ក៏មានអរហត្តផលនោះជាប្រយោជន៍ដែរ។ ពាក្យថា Etadatthaṃ sotāvadhānaṃ សេចក្តីថា ការផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់នូវហេតុនោះ សូម្បីការផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់នោះ ក៏មានអរហត្តផលនោះជាប្រយោជន៍ដែរ។ ពាក្យថា Anupādā សេចក្តីថា មិនប្រកាន់មាំដោយឧបាទានទាំង ៤។ ពាក្យថា Cittassa vimokkho សេចក្តីថា ការរួចផុតគឺអរហត្តផលវិមោក្ខ។ ព្រោះថា ពាក្យទាំងអស់នេះ ព្រះអង្គសម្តែងហើយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អរហត្តផល ព្រះអង្គកាលនាំយកសូត្រមកបញ្ចប់ដោយគាថាខាងលើ ទើបត្រាស់ពាក្យថា ye viruddhā ជាដើម។

တတ္ထ ဝိရုဒ္ဓါတိ ဝိရောဓသင်္ခါတေန ကောပေန ဝိရုဒ္ဓါ. သလ္လပန္တီတိ သလ္လာပံ ကရောန္တိ. ဝိနိဝိဋ္ဌာတိ အဘိနိဝိဋ္ဌာ ဟုတွာ. သမုဿိတာတိ မာနုဿယေန သုဋ္ဌု ဥဿိတာ. အနရိယဂုဏမာသဇ္ဇာတိ အနရိယဂုဏကထံ ဂုဏမာသဇ္ဇ ကထေန္တိ. ဂုဏံ ဃဋ္ဋေတွာ ကထာ ဟိ အနရိယကထာ နာမ, န အရိယကထာ, တံ [Pg.188] ကထေန္တီတိ အတ္ထော. အညောညဝိဝရေသိနောတိ အညမညဿ ဆိဒ္ဒံ အပရာဓံ ဂဝေသမာနာ. ဒုဗ္ဘာသိတန္တိ ဒုက္ကထိတံ. ဝိက္ခလိတန္တိ အပ္ပမတ္တကံ မုခဒေါသခလိတံ. သမ္ပမောဟံ ပရာဇယန္တိ အညမညဿ အပ္ပမတ္တေန မုခဒေါသေန သမ္ပမောဟဉ္စ ပရာဇယဉ္စ. အဘိနန္ဒန္တီတိ တုဿန္တိ. နာစရေတိ န စရတိ န ကထေတိ. ဓမ္မဋ္ဌပဋိသံယုတ္တာတိ ယာ စ ဓမ္မေ ဌိတေန ကထိတကထာ, သာ ဓမ္မဋ္ဌာ စေဝ ဟောတိ တေန စ ဓမ္မေန ပဋိသံယုတ္တာတိ ဓမ္မဋ္ဌပဋိသံယုတ္တာ. အနုန္နတေန မနသာတိ အနုဒ္ဓတေန စေတသာ. အပဠာသောတိ ယုဂဂ္ဂါဟပဠာသဝသေန အပဠာသော ဟုတွာ. အသာဟသောတိ ရာဂဒေါသမောဟသာဟသာနံ ဝသေန အသာဟသော ဟုတွာ.

ក្នុងគាថានោះ បទថា viruddhā សេចក្តីថា ទាស់ទែងគ្នាដោយក្រោធ ដែលពោលគឺការប្រឆាំងគ្នា。 បទថា sallapanti សេចក្តីថា និយាយសន្ទនាគ្នា。 បទថា viniviṭṭhā សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកាន់មាំ。 បទថា samussitā សេចក្តីថា ជាអ្នកឡើងខ្ពស់ដោយល្អ គឺដោយមានះ。 បទថា anariyaguṇamāsajja សេចក្តីថា នាំយកពាក្យដែលមិនមែនជាគុណរបស់អរិយបុគ្គលមកនិយាយ。 ព្រោះថា ការនិយាយប៉ះពាល់ដល់គុណរបស់ខ្លួន ឈ្មោះថា អនរិយគថា មិនមែនជាអរិយគថាឡើយ, ពួកជននិយាយនូវអនរិយគថានោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា aññoññavivaresino សេចក្តីថា ជាអ្នកស្វែងរកចន្លោះប្រហោង និងកំហុសរបស់គ្នាទៅវិញទៅមក។ បទថា dubbhāsitaṃ សេចក្តីថា ពាក្យដែលពោលមិនល្អ。 បទថា vikkhalitā សេចក្តីថា ការភ្លាត់ភ្លាំងបន្តិចបន្តួចត្រឹមតែទោសនៃមាត់។ បទថា sampamohaṃ parājayaṃ សេចក្តីថា នូវសេចក្តីវង្វេង និងសេចក្តីបរាជ័យរបស់គ្នាទៅវិញទៅមក ដោយទោសនៃមាត់បន្តិចបន្តួច។ បទថា abhinandanti សេចក្តីថា ត្រេកអរ។ បទថា na vadeti សេចក្តីថា មិននិយាយ មិនពោល។ បទថា dhammaṭṭhapaṭisaṃyuttā សេចក្តីថា ការសន្ទនាណាដែលបុគ្គលតាំងនៅក្នុងធម៌ពោលហើយ ការសន្ទនានោះ ឈ្មោះថា តាំងនៅក្នុងធម៌ផង ប្រកបដោយធម៌នោះផង ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ប្រកបដោយធម៌ដែលតាំងនៅក្នុងធម៌។ បទថា anunnatena manasā សេចក្តីថា ដោយចិត្តដែលមិនរាយមាយ។ បទថា apaḷāso សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនមានការវាយឫកស្មើ ដោយអំណាចនៃការប្រណាំងប្រជែង។ បទថា asāhaso សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនមានការបង្ខិតបង្ខំ ដោយអំណាចនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ។

အနုသူယာယမာနောတိ န ဥသူယမာနော. ဒုဗ္ဘဋ္ဌေ နာပသာဒယေတိ ဒုက္ကထိတသ္မိံ န အပသာဒေယျ. ဥပါရမ္ဘံ န သိက္ခေယျာတိ ကာရဏုတ္တရိယလက္ခဏံ ဥပါရမ္ဘံ န သိက္ခေယျ. ခလိတဉ္စ န ဂါဟယေတိ အပ္ပမတ္တကံ မုခခလိတံ ‘‘အယံ တေ ဒေါသော’’တိ န ဂါဟယေယျ. နာဘိဟရေတိ နာဝတ္ထရေယျ. နာဘိမဒ္ဒေတိ ဧကံ ကာရဏံ အာဟရိတွာ န မဒ္ဒေယျ. န ဝါစံ ပယုတံ ဘဏေတိ သစ္စာလိကပဋိသံယုတ္တံ ဝါစံ န ဘဏေယျ. အညာတတ္ထန္တိ ဇာနနတ္ထံ. ပသာဒတ္ထန္တိ ပသာဒဇနနတ္ထံ. န သမုဿေယျ မန္တယေတိ န မာနုဿယေန သမုဿိတော ဘဝေယျ. န ဟိ မာနုဿိတာ ဟုတွာ ပဏ္ဍိတာ ကထယန္တိ, မာနေန ပန အနုဿိတောဝ ဟုတွာ မန္တယေ ကထေယျ ဘာသေယျာတိ.

បទថា anusūyamāno សេចក្តីថា មិនច្រណែនឈ្នានីស។ បទថា dubbhaṭṭhe nāpasādaye សេចក្តីថា មិនគប្បីបង្អាប់បង្អោនក្នុងពាក្យដែលគេពោលមិនល្អ។ បទថា upārambhaṃ na sikkheyya សេចក្តីថា មិនគប្បីសិក្សានូវការចាប់កំហុស ដែលមានលក្ខណៈពោលលើសលុបហួសហេតុ។ បទថា khalitañca na gāhayye សេចក្តីថា មិនគប្បីឲ្យគេកាន់យកនូវការភ្លាត់មាត់បន្តិចបន្តួចថា «នេះជាទោសរបស់អ្នក» ឡើយ។ បទថា nābhihare សេចក្តីថា មិនគប្បីគ្របសង្កត់។ បទថា nābhimadde សេចក្តីថា មិនគប្បីនាំយកហេតុផលតែមួយមកសង្កត់សង្កិនឡើយ។ បទថា na vācaṃ payutaṃ bhaṇe សេចក្តីថា មិនគប្បីពោលពាក្យដែលប្រកបដោយការភូតភរឡើយ។ បទថា aññātatthaṃ សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការដឹង។ បទថា pasādatthaṃ សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការញ៉ាំងសេចក្តីជ្រះថ្លាឲ្យកើតឡើង។ បទថា na samusseyya mantaye សេចក្តីថា មិនគប្បីជាអ្នកឡើងខ្ពស់ដោយមានះហើយប្រឹក្សាគ្នាឡើយ។ ព្រោះថា ពួកបណ្ឌិតមិនដែលជាអ្នកឡើងខ្ពស់ដោយមានះហើយនិយាយឡើយ, ប៉ុន្តែ គប្បីជាអ្នកមិនឡើងខ្ពស់ដោយមានះឡើយ ហើយប្រឹក្សា និយាយ ឬពោលចុះ។

၈. အညတိတ္ထိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាអញ្ញតិត្ថិយសូត្រ ចប់។

၆၉. အဋ္ဌမေ ဘဂဝံမူလကာတိ ဘဂဝါ မူလံ ဧတေသန္တိ ဘဂဝံမူလကာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေ, ဘန္တေ, အမှာကံ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဥပ္ပာဒိတာ, တသ္မိံ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဣမေ ဓမ္မေ ဥပ္ပာဒေတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသိ, ဘဂဝတော ပန နော ဣမေ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒိတာ. ဘဂဝန္တဉှိ နိဿာယ မယံ ဣမေ ဓမ္မေ အာဇာနာမ ပဋိဝိဇ္ဈာမာတိ ဧဝံ ဘဂဝံမူလကာ နော, ဘန္တေ, ဓမ္မာတိ. ဘဂဝံနေတ္တိကာတိ ဘဂဝါ ဓမ္မာနံ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာ ယထာသဘာဝတော ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ နာမံ ဂဟေတွာဝ ဒဿေတာတိ ဓမ္မာ ဘဂဝံနေတ္တိကာ နာမ [Pg.189] ဟောန္တိ. ဘဂဝံပဋိသရဏာတိ စတုဘူမကဓမ္မာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆမာနာ ဘဂဝတိ ပဋိသရန္တိ နာမာတိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. ပဋိသရန္တီတိ ဩသရန္တိ သမောသရန္တိ. အပိစ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ နိသိန္နဿ ဘဂဝတော ပဋိဝေဓဝသေန ဖဿော အာဂစ္ဆတိ – ‘‘အဟံ ဘဂဝါ ကိန္နာမော’’တိ. တွံ ဖုသနဋ္ဌေန ဖဿော နာမ. ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရာ, ဝိညာဏံ အာဂစ္ဆတိ – ‘‘အဟံ ဘဂဝါ ကိန္နာမ’’န္တိ. တွံ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိညာဏံ နာမာတိ. ဧဝံ စတုဘူမကဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝတော ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ နာမံ ဂဏှန္တော ဘဂဝါ ဓမ္မေ ပဋိသရတီတိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. ဘဂဝန္တံယေဝ ပဋိဘာတူတိ ဘဂဝတောဝ ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော ဥပဋ္ဌာတု, တုမှေယေဝ နော ကထေတွာ ဒေထာတိ အတ္ထော.

៦៩. ក្នុងសូត្រទី ៨ ត្រង់ពាក្យថា «bhagavaṃmūlakā» (មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាឫសគល់) សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាឫសគល់ (ជាហេតុ) នៃធម៌ទាំងឡាយនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «bhagavaṃmūlakā»។ ពាក្យនេះមានអធិប្បាយថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌ទាំងឡាយ (អភិញ្ញាធម៌) ទាំងនេះរបស់ពួកយើង ក្នុងកាលមុន ព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានឲ្យកើតឡើងហើយ កាលបើព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធនោះបរិនិព្វានទៅហើយ អស់មួយពុទ្ធន្តរ គ្មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃណាឡើយ ដែលអាចឲ្យធម៌ទាំងនេះកើតឡើងបាន ប៉ុន្តែធម៌ទាំងនេះរបស់ពួកយើង គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ឲ្យកើតឡើងហើយ។ ព្រោះថា ពួកយើងអាស្រ័យព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបដឹងច្បាស់ ទើបចាក់ធ្លាយនូវធម៌ទាំងឡាយនេះ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌ទាំងឡាយរបស់ពួកយើង មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាឫសគល់យ៉ាងនេះឯង»។ ត្រង់ពាក្យថា «bhagavaṃnettikā» (មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាអ្នកនាំទៅ) សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាអ្នកនាំទៅ ជាអ្នកដឹកនាំ ជាអ្នកណែនាំនូវធម៌ទាំងឡាយ ទ្រង់កាន់យកនូវឈ្មោះទៅតាមសភាវៈជាក់ស្តែងដោយឡែកៗ ហើយបង្ហាញ ហេតុនោះ ធម៌ទាំងឡាយ ទើបឈ្មោះថា «bhagavaṃnettikā» (មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាអ្នកនាំទៅ)។ ត្រង់ពាក្យថា «bhagavaṃpaṭisaraṇā» (មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាទីពឹងពំនាក់) សេចក្តីថា ធម៌ក្នុងភូមិទាំង ៤ កាលដែលមកកាន់គន្លងនៃសព្វញ្ញុតញ្ញាណ តែងចូលទៅពឹងផ្អែកក្នុងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «bhagavaṃpaṭisaraṇā»។ ពាក្យថា «paṭisaranti» សេចក្តីថា ហូរចូលទៅ ប្រជុំចុះ។ ម្យ៉ាងទៀត ផស្សៈ តែងមកកាន់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលគង់លើមហាពោធិមណ្ឌល ដោយអំណាចនៃការចាក់ធ្លាយដឹងថា «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះករុណាមានឈ្មោះអ្វី?» ព្រះអង្គទ្រង់ឆ្លើយថា «អ្នកឈ្មោះថា ផស្សៈ ព្រោះអត្ថថា ប៉ះខ្ទប់»។ វេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ តែងមកថា «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះករុណាមានឈ្មោះអ្វី?» ព្រះអង្គទ្រង់ឆ្លើយថា «អ្នកឈ្មោះថា វិញ្ញាណ ព្រោះអត្ថថា ដឹងច្បាស់»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់កាន់យកឈ្មោះទៅតាមសភាវៈជាក់ស្តែងដោយឡែកៗ នៃធម៌ក្នុងភូមិទាំង ៤ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ទ្រង់ចាក់ធ្លាយដឹងនូវធម៌ទាំងឡាយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «bhagavaṃpaṭisaraṇā»។ ត្រង់ពាក្យថា «bhagavantaṃyeva paṭibhātū» (សូមសេចក្តីនោះភ្លឺច្បាស់ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគតែម្តង) សេចក្តីថា សូមសេចក្តីនៃភាសិតនោះ ប្រាកដចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគចុះ សូមព្រះអង្គផ្ទាល់សម្តែងប្រាប់ពួកយើងចុះ នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនោះ។

ရာဂေါ ခေါတိ ရဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တရာဂေါ. အပ္ပသာဝဇ္ဇောတိ လောကဝဇ္ဇဝသေနပိ ဝိပါကဝဇ္ဇဝသေနပီတိ ဒွီဟိပိ ဝဇ္ဇေဟိ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, အပ္ပဒေါသောတိ အတ္ထော. ကထံ? မာတာပိတရော ဟိ ဘာတိဘဂိနိအာဒယော စ ပုတ္တဘာတိကာနံ အာဝါဟဝိဝါဟမင်္ဂလံ နာမ ကာရေန္တိ. ဧဝံ တာဝေသော လောကဝဇ္ဇဝသေန အပ္ပသာဝဇ္ဇော. သဒါရသန္တောသမူလိကာ ပန အပါယေ ပဋိသန္ဓိ နာမ န ဟောတီတိ ဧဝံ ဝိပါကဝဇ္ဇဝသေန အပ္ပသာဝဇ္ဇော. ဒန္ဓဝိရာဂီတိ ဝိရဇ္ဇမာနော ပနေသ သဏိကံ ဝိရဇ္ဇတိ, န သီဃံ မုစ္စတိ. တေလမသိရာဂေါ ဝိယ စိရံ အနုဗန္ဓတိ, ဒွေ တီဏိ ဘဝန္တရာနိ ဂန္တွာပိ နာပဂစ္ဆတီတိ ဒန္ဓဝိရာဂီ.

ត្រង់ពាក្យថា «rāgo kho» សេចក្តីថា រាគៈដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការត្រេកត្រអាល។ ត្រង់ពាក្យថា «appasāvajjo» សេចក្តីថា មានទោសតិច ដោយទោសទាំងពីរយ៉ាង គឺដោយអំណាចនៃលោកវជ្ជៈ (ទោសខាងលោកិយ) ផង ដោយអំណាចនៃវិបាកវជ្ជៈ (ទោសនៃផលវិបាក) ផង ពាក្យថា «appadoso» (មានទោសតិច) នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនោះ។ សួរថា មានទោសតិចដូចម្តេច? ព្រោះថា មាតាបិតា និងបងប្អូនប្រុសស្រីជាដើម តែងធ្វើអាវាហវិវាហមង្គល ដល់កូន និងបងប្អូនប្រុសស្រី។ យ៉ាងនេះជាដំបូង រាគៈនេះឈ្មោះថា មានទោសតិច ដោយអំណាចនៃលោកវជ្ជៈ។ ចំណែកឯរាគៈដែលមានសទារសន្តោស (ការត្រេកត្រអាលចំពោះតែភរិយារបស់ខ្លួន) ជាឫសគល់ មិននាំឲ្យចាប់បដិសន្ធិក្នុងអបាយភូមិឡើយ យ៉ាងនេះឈ្មោះថា មានទោសតិច ដោយអំណាចនៃវិបាកវជ្ជៈ។ ត្រង់ពាក្យថា «dandhavirāgī» សេចក្តីថា កាលដែលរលាយទៅ (ប្រាសចាកតម្រេក) រាគៈនេះតែងប្រាសទៅយឺតៗ មិនរួចផុតទៅដោយឆាប់រហ័សឡើយ។ រាគៈនេះតែងតាមចងជំពាក់អស់កាលយូរ ដូចជាស្នាមប្រឡាក់ប្រេងលាយទឹកខ្មៅ ទោះបីជាឆ្លងទៅកាន់ពីរឬបីភពក៏ដោយ ក៏មិនទាន់រលាយបាត់ទៅឡើយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «dandhavirāgī» (មានការប្រាសចាកតម្រេកយឺត)។

တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ပုရိသော ဘာတု ဇာယာယ မိစ္ဆာစာရံ စရတိ. တဿာပိ ဣတ္ထိယာ အတ္တနော သာမိကတော သောယေဝ ပိယတရော အဟောသိ. သာ တမာဟ – ‘‘ဣမသ္မိံ ကာရဏေ ပါကဋေ ဇာတေ မဟတီ ဂရဟာ ဘဝိဿတိ, တဝ ဘာတိကံ ဃာတေဟီ’’တိ. သော ‘‘နဿ, ဝသလိ, မာ ဧဝံ ပုန အဝစာ’’တိ အပသာဒေသိ. သာ တုဏှီ ဟုတွာ ကတိပါဟစ္စယေန ပုန ကထေသိ, တဿ စိတ္တံ ဒွဇ္ဈဘာဝံ အဂမာသိ. တတော တတိယဝါရံ ကထိတော ‘‘ကိန္တိ ကတွာ ဩကာသံ လဘိဿာမီ’’တိ အာဟ. အထဿ သာ ဥပါယံ ကထေန္တီ ‘‘တွံ မယာ ဝုတ္တမေဝ ကရောဟိ, အသုကဋ္ဌာနေ မဟာကကုဓသမီပေ တိတ္ထံ အတ္ထိ, တတ္ထ တိခိဏံ ဒဏ္ဍကဝါသိံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌာဟီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ. ဇေဋ္ဌဘာတာပိဿ အရညေ ကမ္မံ ကတွာ ဃရံ အာဂတော. သာ တသ္မိံ မုဒုစိတ္တာ ဝိယ ဟုတွာ ‘‘ဧဟိ [Pg.190] သာမိ, သီသေ တေ ဩလိခိဿာမီ’’တိ ဩလိခန္တီ ‘‘ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ တေ သီသ’’န္တိ အာမလကပိဏ္ဍံ ဒတွာ ‘‘ဂစ္ဆ အသုကဋ္ဌာနေ သီသံ ဓောဝိတွာ အာဂစ္ဆာဟီ’’တိ ပေသေသိ. သော တာယ ဝုတ္တတိတ္ထမေဝ ဂန္တွာ အာမလကကက္ကေန သီသံ မက္ခေတွာ ဥဒကံ ဩရုယှ ဩနမိတွာ သီသံ ဓောဝိ. အထ နံ ဣတရော ရုက္ခန္တရတော နိက္ခမိတွာ ခန္ဓဋ္ဌိကေ ပဟရိတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ ဂေဟံ အဂမာသိ.

ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅនេះ៖ ឮថា បុរសម្នាក់បានប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមជាមួយភរិយារបស់បងប្រុសខ្លួន។ ឯស្ត្រីនោះ ក៏ស្រឡាញ់បុរសជាប្អូនថ្លៃនោះ ជាងស្វាមីរបស់ខ្លួនទៅទៀត។ នាងបាននិយាយនឹងបុរសនោះថា «កាលបើរឿងនេះខ្ចរខ្ចាយល្បីល្បាញឡើង នឹងមានការនិន្ទាជាទម្ងន់ ចូរអ្នកសម្លាប់បងប្រុសរបស់អ្នកទៅ»។ បុរសនោះក៏គំរាមកំហែងថា «ចូរវិនាសទៅ នាងស្រីអកតញ្ញូ កុំនិយាយយ៉ាងនេះទៀតឡើយ»។ នាងក៏នៅស្ងៀម លុះកន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ ក៏និយាយម្តងទៀត ចិត្តរបស់បុរសនោះក៏ចាប់ផ្តើមរារែកជាពីរផ្លូវ។ លុះដល់លើកទីបី ដែលនាងនិយាយ បុរសនោះក៏សួរថា «តើត្រូវធ្វើដូចម្តេច ទើបបានឱកាសសម្លាប់?»។ គ្រានោះ នាងក៏ប្រាប់ឧបាយកលថា «អ្នកចូរធ្វើតាមតែខ្ញុំប្រាប់ចុះ នៅត្រង់កន្លែងនោះ ក្បែរដើមរកាធំ មានកំពង់ទឹកមួយ អ្នកចូរកាន់កាំបិតផ្គាក់ដ៏មុតទៅឈរចាំនៅទីនោះចុះ»។ បុរសនោះក៏បានធ្វើតាមបង្គាប់។ ចំណែកឯបងប្រុសរបស់គេ ធ្វើការក្នុងព្រៃរួច ក៏ត្រឡប់មកផ្ទះវិញ។ នាងធ្វើជាមានចិត្តទន់ភ្លន់ចំពោះស្វាមីនោះ ហើយនិយាយថា «បពិត្រស្វាមី ចូរមកអាយ ខ្ញុំនឹងសិតសក់ឲ្យអ្នក» កាលកំពុងសិតសក់ ក៏និយាយថា «ក្បាលរបស់អ្នកកខ្វក់ណាស់» ហើយក៏ហុចផ្លែកន្ទួតព្រៃឲ្យ រួចប្រាប់ថា «ចូរទៅកក់ក្បាលនៅត្រង់កំពង់ទឹកនោះ ហើយសឹមត្រឡប់មកវិញ»។ ស្វាមីនោះក៏ទៅកាន់កំពង់ទឹកដែលនាងប្រាប់នោះឯង លាបក្បាលដោយម្សៅកន្ទួតព្រៃ រួចចុះទៅក្នុងទឹក ឱនក្បាលកក់សក់។ គ្រានោះ បុរសជាប្អូនក៏ចេញពីចន្លោះដើមឈើ មកកាប់ត្រង់កញ្ចឹងក ផ្តាច់ជីវិតបងប្រុសនោះ រួចត្រឡប់មកផ្ទះវិញ។

ဣတရော ဘရိယာယ သိနေဟံ ပရိစ္စဇိတုမသက္ကောန္တော တသ္မိံယေဝ ဂေဟေ မဟာဓမ္မနိ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော တဿာ ဌိတာယပိ နိသိန္နာယပိ ဂန္တွာ သရီရေ ပတတိ. အထ နံ သာ ‘‘သောယေဝ အယံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဃာတာပေသိ. သော ပုန တဿာ သိနေဟေန တသ္မိံယေဝ ဂေဟေ ကုက္ကုရော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ပဒသာ ဂမနကာလတော ပဋ္ဌာယ တဿာ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော စရတိ. အရညံ ဂစ္ဆန္တိယာပိ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆတိ. တံ ဒိသွာ မနုဿာ ‘‘နိက္ခန္တော သုနခလုဒ္ဒကော, ကတရဋ္ဌာနံ ဂမိဿတီ’’တိ ဥပ္ပဏ္ဍေန္တိ. သာ ပုန တံ ဃာတာပေသိ.

ចំណែកឯបងប្រុសនោះ មិនអាចលះបង់សេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះភរិយាបាន ក៏ទៅកើតជាពស់ថ្លាន់ធំនៅក្នុងផ្ទះនោះឯង។ ពស់នោះ មិនថានាងឈរ ឬអង្គុយឡើយ តែងតែទៅក្រាបលើរាងកាយរបស់នាង។ គ្រានោះ នាងគិតថា «ពស់នេះច្បាស់ជាស្វាមីនោះមិនខាន» ក៏បញ្ជាឲ្យគេសម្លាប់ចោលទៅ។ ពស់នោះ ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះនាង ក៏ត្រឡប់មកកើតជាឆ្កែនៅក្នុងផ្ទះនោះដដែល។ ឆ្កែនោះ ចាប់តាំងពីកាលដែលដើរបានមក តែងតែដើរតាមក្រោយនាងជានិច្ច។ សូម្បីតែនាងទៅព្រៃ ក៏ទៅជាមួយនាងដែរ។ មនុស្សទាំងឡាយឃើញហើយ ក៏ចំអកឡកឡឺយថា «ព្រានឆ្កែចេញទៅហើយ តើនឹងទៅកាន់ទីណាណ៎?»។ នាងក៏បញ្ជាឲ្យគេសម្លាប់ឆ្កែនោះម្តងទៀត។

သောပိ ပုန တသ္မိံယေဝ ဂေဟေ ဝစ္ဆကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တထေဝ တဿာ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော စရတိ. တဒါပိ နံ မနုဿာ ဒိသွာ ‘‘နိက္ခန္တော ဂေါပါလကော, ကတ္ထ ဂါဝိယော စရိဿန္တီ’’တိ ဥပ္ပဏ္ဍေန္တိ. သာ တသ္မိမ္ပိ ဌာနေ တံ ဃာတာပေသိ. သော တဒါပိ တဿာ ဥပရိ သိနေဟံ ဆိန္ဒိတုံ အသက္ကောန္တော စတုတ္ထေ ဝါရေ တဿာယေဝ ကုစ္ဆိယံ ဇာတိဿရော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ပဋိပါဋိယာ စတူသု အတ္တဘာဝေသု တာယ ဃာတိတဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘ဧဝရူပါယ နာမ ပစ္စတ္ထိကာယ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တောသ္မီ’’တိ တတော ပဋ္ဌာယ တဿာ ဟတ္ထေန အတ္တာနံ ဖုသိတုံ န ဒေတိ. သစေ နံ သာ ဖုသတိ, ကန္ဒတိ ရောဒတိ. အထ နံ အယျကောဝ ပဋိဇဂ္ဂတိ. တံ အပရဘာဂေ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တံ အယျကော အာဟ – ‘‘တာတ, ကသ္မာ တွံ မာတု ဟတ္ထေန အတ္တာနံ ဖုသိတုံ န ဒေသိ. သစေပိ တံ ဖုသတိ, မဟာသဒ္ဒေန ရောဒသိ ကန္ဒသီ’’တိ. အယျကေန ပုဋ္ဌော ‘‘န ဧသာ မယှံ မာတာ, ပစ္စာမိတ္တာ ဧသာ’’တိ တံ ပဝတ္တိံ သဗ္ဗံ အာရောစေသိ. သော တံ အာလိင်္ဂိတွာ ရောဒိတွာ ‘‘ဧဟိ, တာတ, ကိံ အမှာကံ ဤဒိသေ ဌာနေ နိဝါသကိစ္စ’’န္တိ တံ အာဒါယ နိက္ခမိတွာ ဧကံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥဘောပိ တတ္ထ ဝသန္တာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု.

ឆ្កែនោះ ក៏ត្រឡប់មកកើតជាកូនគោនៅក្នុងផ្ទះនោះដដែល។ វាតែងតែដើរតាមក្រោយនាងដូចមុនយ៉ាងនោះឯង។ ក្នុងកាលនោះ មនុស្សទាំងឡាយឃើញហើយ ក៏ចំអកឡកឡឺយថា «អ្នកគង្វាលគោចេញទៅហើយ តើនឹងនាំមេគោទាំងឡាយទៅរកស៊ីនៅទីណា?»។ នាងក៏បញ្ជាឲ្យគេសម្លាប់កូនគោនោះក្នុងទីនោះទៀត។ កូនគោនោះ ទោះបីជាយ៉ាងនោះ ក៏នៅតែមិនអាចផ្តាច់សេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះនាងបាន ក្នុងវារៈទីបួន ក៏បានមកចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃរបស់នាងនោះឯង ទាំងជាអ្នករលឹកជាតិបាន។ កូននោះ កាលឃើញភាពដែលខ្លួនត្រូវនាងសម្លាប់ក្នុងអត្តភាពទាំងបួនតាមលំដាប់ ក៏គិតថា «អាត្មាអញមកកើតក្នុងផ្ទៃនៃស្រីបច្ចាមិត្ត (សត្រូវ) មានសភាពយ៉ាងនេះតើ!» ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក៏មិនព្រមឲ្យនាងយកដៃមកពាល់ត្រូវរាងកាយរបស់ខ្លួនឡើយ។ ប្រសិនបើនាងពាល់ត្រូវ គេតែងតែស្រែកយំយ៉ាងខ្លាំង។ គ្រានោះ មានតែជីតាប៉ុណ្ណោះដែលជាអ្នកបីបាច់ថែរក្សាគេ។ លុះកន្លងមក គេបានចម្រើនវ័យធំឡើង ជីតាក៏សួរថា «ចៅប្រុស ហេតុអ្វីបានជាចៅមិនឲ្យម្តាយយកដៃមកពាល់ត្រូវខ្លួន? ប្រសិនបើនាងពាល់ត្រូវ ចៅតែងតែស្រែកយំខ្លាំងៗ?»។ កាលដែលជីតាសួរយ៉ាងនេះ គេក៏ប្រាប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់នោះថា «នាងមិនមែនជាម្តាយរបស់ខ្ញុំទេ នាងជាសត្រូវរបស់ខ្ញុំសោះ»។ ជីតាក៏ឱបចៅហើយយំ និយាយថា «មកចៅប្រុស តើយើងមានប្រយោជន៍អ្វីនឹងរស់នៅក្នុងកន្លែងបែបនេះទៀត» រួចក៏នាំចៅចេញទៅកាន់វត្តមួយ ហើយបួសជាបព្វជិត ទាំងពីរនាក់ជីតានិងចៅ កាលរស់នៅក្នុងវត្តនោះ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តផលទៅ។

မဟာသာဝဇ္ဇောတိ [Pg.191] လောကဝဇ္ဇဝသေနပိ ဝိပါကဝဇ္ဇဝသေနပီတိ ဒွီဟိပိ ကာရဏေဟိ မဟာသာဝဇ္ဇော. ကထံ? ဒေါသေန ဟိ ဒုဋ္ဌော ဟုတွာ မာတရိပိ အပရဇ္ဈတိ, ပိတရိပိ ဘာတိဘဂိနိအာဒီသုပိ ပဗ္ဗဇိတေသုပိ. သော ဂတဂတဋ္ဌာနေသု ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော မာတာပိတူသုပိ အပရဇ္ဈတိ, ဘာတိဘဂိနိအာဒီသုပိ, ပဗ္ဗဇိတေသုပီ’’တိ မဟတိံ ဂရဟံ လဘတိ. ဧဝံ တာဝ လောကဝဇ္ဇဝသေန မဟာသာဝဇ္ဇော. ဒေါသဝသေန ပန ကတေန အာနန္တရိယကမ္မေန ကပ္ပံ နိရယေ ပစ္စတိ. ဧဝံ ဝိပါကဝဇ္ဇဝသေန မဟာသာဝဇ္ဇော. ခိပ္ပဝိရာဂီတိ ခိပ္ပံ ဝိရဇ္ဇတိ. ဒေါသေန ဟိ ဒုဋ္ဌော မာတာပိတူသုပိ စေတိယေပိ ဗောဓိမှိပိ ပဗ္ဗဇိတေသုပိ အပရဇ္ဈိတွာ ‘‘မယှံ ခမထာ’’တိ. အစ္စယံ ဒေသေတိ. တဿ သဟ ခမာပနေန တံ ကမ္မံ ပါကတိကမေဝ ဟောတိ.

ត្រង់ពាក្យថា «mahāsāvajjo» សេចក្តីថា មានទោសច្រើន ដោយហេតុទាំងពីរយ៉ាង គឺដោយអំណាចនៃលោកវជ្ជៈផង ដោយអំណាចនៃវិបាកវជ្ជៈផង។ សួរថា មានទោសច្រើនដូចម្តេច? ព្រោះថា បុគ្គលដែលត្រូវទោសៈប្រទូស្តហើយ តែងប្រទូស្តសូម្បីចំពោះមាតា សូម្បីចំពោះបិតា សូម្បីចំពោះបងប្អូនប្រុសស្រីជាដើម សូម្បីចំពោះអ្នកបួសទាំងឡាយ។ បុគ្គលនោះ ទៅកាន់ទីកន្លែងណាៗ តែងតែរងការនិន្ទាជាទម្ងន់ថា «បុគ្គលនេះ ប្រទូស្តសូម្បីចំពោះមាតាបិតា សូម្បីចំពោះបងប្អូនប្រុសស្រីជាដើម សូម្បីចំពោះអ្នកបួសទាំងឡាយ»។ យ៉ាងនេះជាដំបូង ឈ្មោះថា មានទោសច្រើន ដោយអំណាចនៃលោកវជ្ជៈ។ ចំណែកឯអានន្តរិយកម្មដែលបុគ្គលធ្វើដោយអំណាចនៃទោសៈ តែងនាំឲ្យឆេះឆ្អិនក្នុងនរកអស់មួយកប្ប យ៉ាងនេះឈ្មោះថា មានទោសច្រើន ដោយអំណាចនៃវិបាកវជ្ជៈ។ ត្រង់ពាក្យថា «khippavirāgī» សេចក្តីថា រលាយទៅ (ប្រាសចាក) ដោយឆាប់រហ័ស។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលត្រូវទោសៈប្រទូស្តហើយ កាលបើបានប្រទូស្តចំពោះមាតាបិតា សូម្បីចំពោះចេតិយ សូម្បីចំពោះដើមពោធិ៍ សូម្បីចំពោះអ្នកបួសទាំងឡាយ រួចហើយពោលថា «សូមលោកទាំងឡាយអត់ទោសឲ្យខ្ញុំផង» ហើយសម្តែងនូវកំហុស។ គ្រាន់តែការសុំខមាទោសនោះ កម្មនោះក៏ត្រឡប់ជាប្រក្រតីវិញភ្លាម។

မောဟောပိ ဒွီဟေဝ ကာရဏေဟိ မဟာသာဝဇ္ဇော. မောဟေန ဟိ မူဠှော ဟုတွာ မာတာပိတူသုပိ စေတိယေပိ ဗောဓိမှိပိ ပဗ္ဗဇိတေသုပိ အပရဇ္ဈိတွာ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဂရဟံ လဘတိ. ဧဝံ တာဝ လောကဝဇ္ဇဝသေန မဟာသာဝဇ္ဇော. မောဟဝသေန ပန ကတေန အာနန္တရိယကမ္မေန ကပ္ပံ နိရယေ ပစ္စတိ. ဧဝံ ဝိပါကဝဇ္ဇဝသေနပိ မဟာသာဝဇ္ဇော. ဒန္ဓဝိရာဂီတိ သဏိကံ ဝိရဇ္ဇတိ. မောဟေန မူဠှေန ဟိ ကတကမ္မံ သဏိကံ မုစ္စတိ. ယထာ ဟိ အစ္ဆစမ္မံ သတက္ခတ္တုမ္ပိ ဓောဝိယမာနံ န ပဏ္ဍရံ ဟောတိ, ဧဝမေဝ မောဟေန မူဠှေန ကတကမ္မံ သီဃံ န မုစ္စတိ, သဏိကမေဝ မုစ္စတီတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

សូម្បីតែមោហៈ ក៏មានទោសច្រើនដោយហេតុពីរយ៉ាងដែរ។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលវង្វេងដោយមោហៈហើយ កាលបើបានប្រទូស្តចំពោះមាតាបិតា សូម្បីចំពោះចេតិយ សូម្បីចំពោះដើមពោធិ៍ សូម្បីចំពោះអ្នកបួសទាំងឡាយ តែងតែរងការនិន្ទាក្នុងទីកន្លែងដែលខ្លួនទៅដល់។ យ៉ាងនេះជាដំបូង ឈ្មោះថា មានទោសច្រើន ដោយអំណាចនៃលោកវជ្ជៈ។ ចំណែកឯអានន្តរិយកម្មដែលបុគ្គលធ្វើដោយអំណាចនៃមោហៈ តែងនាំឲ្យឆេះឆ្អិនក្នុងនរកអស់មួយកប្ប យ៉ាងនេះឈ្មោះថា មានទោសច្រើន ដោយអំណាចនៃវិបាកវជ្ជៈ។ ត្រង់ពាក្យថា «dandhavirāgī» សេចក្តីថា ប្រាសទៅយឺតៗ។ ព្រោះថាកម្មដែលបុគ្គលវង្វេងដោយមោហៈធ្វើហើយ តែងរួចផុតទៅដោយយឺតៗ។ ដូចជាស្បែកខ្លាឃ្មុំ ទោះបីជាគេលាងជម្រះអស់មួយរយដង ក៏មិនអាចត្រឡប់ជាសបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ កម្មដែលបុគ្គលវង្វេងដោយមោហៈធ្វើហើយ ក៏មិនអាចរួចផុតទៅដោយឆាប់រហ័សបានឡើយ តែងតែរួចផុតទៅដោយយឺតៗប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងនោះឯង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၉. အကုသလမူလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ពណ៌នាសូត្រស្តីពីអកុសលមូល (អកុសលមូលសូត្រវណ្ណនា)

၇၀. နဝမေ အကုသလမူလာနီတိ အကုသလာနံ မူလာနိ, အကုသလာနိ စ တာနိ မူလာနိ စာတိ ဝါ အကုသလမူလာနိ. ယဒပိ, ဘိက္ခဝေ, လောဘောတိ ယောပိ, ဘိက္ခဝေ, လောဘော. တဒပိ အကုသလမူလန္တိ သောပိ အကုသလမူလံ. အကုသလမူလံ ဝါ သန္ဓာယ ဣဓ တမ္ပီတိ အတ္ထော ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗတ္ထ နယော နေတဗ္ဗော. အဘိသင်္ခရောတီတိ အာယူဟတိ သမ္ပိဏ္ဍေတိ ရာသိံ ကရောတိ. အသတာ ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒယတီတိ အဘူတေန အဝိဇ္ဇမာနေန ယံကိဉ္စိ တဿ အဘူတံ ဒေါသံ ဝတွာ ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဝဓေန ဝါတိအာဒိ ယေနာကာရေန ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေတိ, တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဇာနိယာတိ ဓနဇာနိယာ. ပဗ္ဗာဇနာယာတိ ဂါမတော ဝါ ရဋ္ဌတော ဝါ ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မေန[Pg.192]. ဗလဝမှီတိ အဟမသ္မိ ဗလဝါ. ဗလတ္ထော ဣတိပီတိ ဗလေန မေ အတ္ထော ဣတိပိ, ဗလေ ဝါ ဌိတောမှီတိပိ ဝဒတိ.

៧០. ក្នុងសូត្រទី ៩ ត្រង់ពាក្យថា «akusalamūlānī» សេចក្តីថា ជាឫសគល់នៃអកុសលទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ធម៌ទាំងនោះជាអកុសលផង ជាឫសគល់ផង ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «akusalamūlāni» (អកុសលមូល)។ ត្រង់ពាក្យថា «yadapi, bhikkhave, lobho» សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លោភៈណាមួយក៏ដោយ។ ត្រង់ពាក្យថា «tadapi akusalamūlaṃ» សេចក្តីថា សូម្បីតែលោភៈនោះ ក៏ជាអកុសលមូលដែរ។ មួយវិញទៀត សេចក្តីថា សូម្បីតែលោភៈនោះ ក៏សំដៅយកអកុសលមូលក្នុងទីនេះដែរ នេះជាសេចក្តីដែលសមគួរពិតប្រាកដ។ ដោយវិធីនេះ គប្បីនាំសេចក្តីទៅក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង។ ត្រង់ពាក្យថា «abhisaṅkharoti» សេចក្តីថា សន្សំ ប្រមូលផ្តុំ ធ្វើឲ្យជាគំនរ។ ត្រង់ពាក្យថា «asatā dukkhaṃ uppādayati» សេចក្តីថា ពោលនូវទោសដែលមិនពិត មិនមានប្រាកដ ណាមួយរបស់បុគ្គលដទៃនោះ ហើយធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីទុក្ខ។ ពាក្យថា «vadhena vā» (ដោយការសម្លាប់ក្តី) ជាដើម ព្រះអង្គសម្តែងដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈដែលធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីទុក្ខ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «jāniyā» សេចក្តីថា ដោយការវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ។ ពាក្យថា «pabbājanāyā» សេចក្តីថា ដោយការបណ្តេញចេញពីស្រុក ឬពីដែន ដោយកម្មគឺការបណ្តេញចេញ។ ពាក្យថា «balavamhī» សេចក្តីថា អាត្មាអញជាអ្នកមានកម្លាំង។ ពាក្យថា «balattho itipī» សេចក្តីថា អាត្មាអញមានប្រយោជន៍ដោយកម្លាំងក្តី អាត្មាអញស្ថិតនៅក្នុងកម្លាំងក្តី តែងពោលយ៉ាងនេះ។

အကာလဝါဒီတိ ကာလသ္မိံ န ဝဒတိ, အကာလသ္မိံ ဝဒတိ နာမ. အဘူတဝါဒီတိ ဘူတံ န ဝဒတိ, အဘူတံ ဝဒတိ နာမ. အနတ္ထဝါဒီတိ အတ္ထံ န ဝဒတိ, အနတ္ထံ ဝဒတိ နာမ. အဓမ္မဝါဒီတိ ဓမ္မံ န ဝဒတိ, အဓမ္မံ ဝဒတိ နာမ. အဝိနယဝါဒီတိ ဝိနယံ န ဝဒတိ, အဝိနယံ ဝဒတိ နာမ.

ត្រង់ពាក្យថា «akālavādī» សេចក្តីថា មិននិយាយក្នុងកាលដ៏គួរ តែងនិយាយក្នុងកាលមិនគួរ។ ត្រង់ពាក្យថា «abhūtavādī» សេចក្តីថា មិននិយាយពាក្យពិត តែងនិយាយពាក្យមិនពិត។ ត្រង់ពាក្យថា «anatthavādī» សេចក្តីថា មិននិយាយពាក្យជាប្រយោជន៍ តែងនិយាយពាក្យមិនជាប្រយោជន៍។ ត្រង់ពាក្យថា «adhammavādī» សេចក្តីថា មិននិយាយពាក្យជាធម៌ តែងនិយាយពាក្យមិនមែនជាធម៌។ ត្រង់ពាក្យថា «avinayavādī» សេចក្តីថា មិននិយាយពាក្យជាវិន័យ តែងនិយាយពាក្យមិនមែនជាវិន័យ។

တထာ ဟာယန္တိ တထာ ဟိ အယံ. န အာတပ္ပံ ကရောတိ တဿ နိဗ္ဗေဌနာယာတိ တဿ အဘူတဿ နိဗ္ဗေဌနတ္ထာယ ဝီရိယံ န ကရောတိ. ဣတိပေတံ အတစ္ဆန္တိ ဣမိနာပိ ကာရဏေန ဧတံ အတစ္ဆံ. ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ.

ត្រង់ពាក្យថា «tathā hāyanti» គប្បីកាត់បទជា «tathā hi ayaṃ»។ ត្រង់ពាក្យថា «na ātappaṃ karoti tassa nibbeṭhanāya» សេចក្តីថា មិនធ្វើសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវលោភៈដែលមិនពិតនោះឡើយ។ ត្រង់ពាក្យថា «itipetaṃ atacchanti» សេចក្តីថា សូម្បីដោយហេតុនេះ ពាក្យនេះក៏មិនពិតដែរ។ ចំណែកឯពាក្យមួយទៀត (itipetaṃ abhūtaṃ) គ្រាន់តែជាវេវចនៈនៃពាក្យនោះឯង។

ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါတိ နိရယာဒိကာ ဒုဂ္ဂတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, သာ အဿ အဝဿဘာဝိနီ, တတ္ထာနေန နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဥဒ္ဓသ္တောတိ ဥပရိ ဓံသိတော. ပရိယောနဒ္ဓေါတိ သမန္တာ ဩနဒ္ဓေါ. အနယံ အာပဇ္ဇတီတိ အဝုဍ္ဎိံ အာပဇ္ဇတိ. ဗျသနံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝိနာသံ အာပဇ္ဇတိ. ဂိမှကာလသ္မိဉှိ မာလုဝါသိပါဋိကာယ ဖလိတာယ ဗီဇာနိ ဥပ္ပတိတွာ ဝဋရုက္ခာဒီနံ မူလေ ပတန္တိ. တတ္ထ ယဿ ရုက္ခဿ မူလေ တီသု ဒိသာသု တီဏိ ဗီဇာနိ ပတိတာနိ ဟောန္တိ, တသ္မိံ ရုက္ခေ ပါဝုဿကေန မေဃေန အဘိဝဋ္ဌေ တီဟိ ဗီဇေဟိ တယော အင်္ကုရာ ဥဋ္ဌဟိတွာ တံ ရုက္ခံ အလ္လီယန္တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ရုက္ခဒေဝတာယော သကဘာဝေန သဏ္ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ. တေပိ အင်္ကုရာ ဝဍ္ဎမာနာ လတာဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ တံ ရုက္ခံ အဘိရုဟိတွာ သဗ္ဗဝိဋပသာခါပသာခါ သံသိဗ္ဗိတွာ တံ ရုက္ခံ ဥပရိ ပရိယောနန္ဓန္တိ. သော မာလုဝါလတာဟိ သံသိဗ္ဗိတော ဃနေဟိ မဟန္တေဟိ မာလုဝါပတ္တေဟိ သဉ္ဆန္နော ဒေဝေ ဝါ ဝဿန္တေ ဝါတေ ဝါ ဝါယန္တေ တတ္ထ တတ္ထ ပလုဇ္ဇိတွာ ခါဏုမတ္တမေဝ အဝသိဿတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា duggati pāṭikaṅkhā សេចក្តីថា ទុគ្គតិមាននរកជាដើមដែលគួរប្រាថ្នា (គឺត្រូវតែបាន) ទុគ្គតិនោះនឹងកើតមានដល់បុគ្គលនោះដោយពិត បុគ្គលនោះត្រូវតែទៅកើតក្នុងទុគ្គតិនោះ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា uddhasto សេចក្តីថា ត្រូវបំផ្លាញខាងលើ។ ពាក្យថា pariyonaddho សេចក្តីថា រុំព័ទ្ធជុំវិញ។ ពាក្យថា anayaṃ āpajjati សេចក្តីថា ដល់នូវសេចក្តីមិនចម្រើន។ ពាក្យថា byasanaṃ āpajjati សេចក្តីថា ដល់នូវសេចក្តីវិនាស។ ពិតណាស់ ក្នុងសម័យក្តៅ កាលបើផ្លែស្មៅស្បូវ (ឬវល្លិ៍ម៉ាលុវ៉ា) ធ្លាយចេញ គ្រាប់ទាំងឡាយក៏ហើរទៅធ្លាក់នៅទៀបគល់នៃដើមជ្រៃជាដើម។ ក្នុងដើមឈើនោះ គ្រាប់ ៣ គ្រាប់ធ្លាក់នៅទៀបគល់ក្នុងទិសទាំង ៣ កាលបើភ្លៀងធ្លាក់ជោកជាំក្នុងវស្សានរដូវ ពន្លកទាំង ៣ ក៏ដុះចេញពីគ្រាប់ទាំង ៣ នោះ ហើយតោងឡើងដើមឈើនោះ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទេវតាដែលថែរក្សាដើមឈើ មិនអាចស្ថិតនៅតាមសភាពដើមរបស់ខ្លួនបានឡើយ។ ពន្លកទាំងនោះ កាលបើលូតលាស់ធំធាត់ឡើង ក៏ក្លាយជាវល្លិ៍ ឡើងរុំព័ទ្ធដើមឈើនោះ ចាក់ស្រែះមែកតូចមែកធំទាំងអស់ រួចហើយគ្របដណ្តប់ពីខាងលើ។ ដើមឈើនោះ កាលបើត្រូវវល្លិ៍ម៉ាលុវ៉ារុំព័ទ្ធ ចាក់ស្រែះជុំវិញ គ្របដណ្តប់ដោយស្លឹកម៉ាលុវ៉ាដ៏ក្រាស់ និងធំៗ កាលបើភ្លៀងបង្អុរចុះមកក្តី ខ្យល់បក់បោកមកក្តី ក៏បាក់បែកក្នុងទីនោះៗ នៅសល់តែគល់ឈើប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ပန ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – သာလာဒီသု အညတရရုက္ခော ဝိယ ဟိ အယံ သတ္တော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, တိဿော မာလုဝါလတာ ဝိယ တီဏိ အကုသလမူလာနိ, ယာဝ ရုက္ခသာခါ အသမ္ပတ္တာ, တာဝ တာသံ လတာနံ ဥဇုကံ ရုက္ခာရောဟနံ ဝိယ လောဘာဒီနံ ဒွါရံ အသမ္ပတ္တကာလော, သာခါနုသာရေန [Pg.193] ဂမနကာလော ဝိယ ဒွါရဝသေန ဂမနကာလော, ပရိယောနဒ္ဓကာလော ဝိယ လောဘာဒီဟိ ပရိယုဋ္ဌိတကာလော, ခုဒ္ဒကသာခါနံ ပလုဇ္ဇနကာလော ဝိယ ဒွါရပ္ပတ္တာနံ ကိလေသာနံ ဝသေန ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာ အာပတ္တိယော အာပန္နကာလော, မဟာသာခါနံ ပလုဇ္ဇနကာလော ဝိယ ဂရုကာပတ္တိံ အာပန္နကာလော, လတာနုသာရေန ဩတိဏ္ဏေန ဥဒကေန မူလေသု တိန္တေသု ရုက္ခဿ ဘူမိယံ ပတနကာလော ဝိယ ကမေန စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ အာပဇ္ဇိတွာ စတူသု အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တနကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ពាក្យថា Evameva kho ក្នុងទីនេះ គឺជាការប្រៀបធៀបឧបមាឧបមេយ្យ ៖ គួររំលឹកថា សត្វនេះប្រៀបដូចជាដើមឈើណាមួយ មានដើមរាំងជាដើម, អកុសលមូល ៣ ប្រៀបដូចជាវល្លិ៍ម៉ាលុវ៉ា ៣, កាលដែលវល្លិ៍ទាំងឡាយនោះឡើងត្រង់ទៅកាន់ដើមឈើ ដរាបណាដែលមិនទាន់ដល់មែកឈើ ប្រៀបដូចជាកាលដែលលោភៈជាដើមមិនទាន់ដល់ទ្វារ, កាលដែលវារទៅតាមមែកឈើ ប្រៀបដូចជាកាលដែលកិលេសប្រព្រឹត្តទៅតាមទ្វារ, កាលដែលរុំព័ទ្ធជុំវិញ ប្រៀបដូចជាកាលដែលត្រូវលោភៈជាដើមគ្របដណ្តប់, កាលដែលមែកតូចៗបាក់បែក ប្រៀបដូចជាកាលដែលត្រូវអាបត្តិថ្នាក់ស្រាល (ខុទ្ទានុខុទ្ទកាបត្តិ) ព្រោះអំណាចនៃកិលេសដែលមកដល់ទ្វារ, កាលដែលមែកធំៗបាក់បែក ប្រៀបដូចជាកាលដែលត្រូវគ្រុកាបត្តិ (អាបត្តិធ្ងន់), កាលដែលដើមឈើរលំចុះលើដី ព្រោះទឹកហូរចុះតាមវល្លិ៍ទៅជោកជាំដល់ឫស ប្រៀបដូចជាកាលដែលត្រូវអាបត្តិបារាជិក ៤ តាមលំដាប់ ហើយទៅកើតក្នុងអបាយភូមិទាំង ៤ ដូច្នោះឯង។

သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တဝိပလ္လာသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ပန ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – သာလာဒီသု အညတရရုက္ခော ဝိယ အယံ သတ္တော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, တိဿော မာလုဝါလတာ ဝိယ တီဏိ အကုသလမူလာနိ, တာသံ အပ္ပဝတ္တိံ ကာတုံ အာဂတပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, ကုဒ္ဒါလော ဝိယ ပညာ, ကုဒ္ဒါလပိဋကံ ဝိယ သဒ္ဓါပိဋကံ, ပလိခနနခဏိတ္တိ ဝိယ ဝိပဿနာပညာ, ခဏိတ္တိယာ မူလစ္ဆေဒနံ ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏေန အဝိဇ္ဇာမူလဿ ဆိန္ဒနကာလော, ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒနကာလော ဝိယ ခန္ဓဝသေန ဒိဋ္ဌကာလော, ဖာလနကာလော ဝိယ မဂ္ဂဉာဏေန ကိလေသာနံ သမုဂ္ဃာတိတကာလော, မသိကရဏကာလော ဝိယ ဓရမာနကပဉ္စက္ခန္ဓကာလော, မဟာဝါတေ ဩပုဏိတွာ အပ္ပဝတ္တနကာလော ဝိယ ဥပါဒိန္နကက္ခန္ဓာနံ အပ္ပဋိသန္ဓိကနိရောဓေန နိရုဇ္ဈိတွာ ပုနဗ္ဘဝေ ပဋိသန္ဓိအဂ္ဂဟဏကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ.

ចំណែកឯសុក្កបក្ខ (ចំណែកខាងស) គួរដឹងដោយការត្រឡប់ផ្ទុយពីសេចក្តីដែលបានពោលហើយ។ ពាក្យថា Evameva kho ក្នុងទីនេះ គឺជាការប្រៀបធៀបឧបមាឧបមេយ្យ ៖ សត្វនេះប្រៀបដូចជាដើមឈើណាមួយ មានដើមរាំងជាដើម, អកុសលមូល ៣ ប្រៀបដូចជាវល្លិ៍ម៉ាលុវ៉ា ៣, យោគាវចរបុគ្គលប្រៀបដូចជាបុរសដែលមកដើម្បីធ្វើមិនឲ្យវល្លិ៍ទាំងនោះដុះឡើង, បញ្ញាប្រៀបដូចជាចបកាប់, សទ្ធាប្រៀបដូចជាកន្ត្រក (ឬកន្ត្រកដាក់ចប), វិបស្សនាបញ្ញាប្រៀបដូចជាចបជីកសម្រាប់ជីកជុំវិញ, កាលដែលកាត់ឫសដោយវិបស្សនាញ្ញាណ ប្រៀបដូចជាការកាត់ឫសដោយចបជីក, កាលដែលឃើញដោយអំណាចនៃខន្ធ ប្រៀបដូចជាការកាប់ឲ្យទៅជាកង់ៗ, កាលដែលកម្ចាត់កិលេសដោយមគ្គញ្ញាណ ប្រៀបដូចជាការបំបែក (ឬពុះជាចម្រៀក), កាលនៃបញ្ចក្ខន្ធដែលកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ (ធរមាន) ប្រៀបដូចជាកាលដែលធ្វើឲ្យទៅជាធ្យូង, កាលដែលមិនចាប់បដិសន្ធិក្នុងភពថ្មីទៀត ព្រោះការរលត់ទៅដោយមិនមានបដិសន្ធិតទៅទៀតនៃឧបាទិន្នកខន្ធទាំងឡាយ ហើរទៅក្នុងខ្យល់ធំ ហើយមិនប្រព្រឹត្តទៅទៀត ប្រៀបដូចជាការអុំ (កម្ទេចធ្យូង) ឲ្យហើរទៅក្នុងខ្យល់ធំ ហើយមិនកើតឡើងទៀត ដូច្នោះឯង។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកវដ្តៈ និងវិវដ្តៈ។

၁၀. ဥပေါသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាឧបោសថសូត្រ

၇၁. ဒသမေ တဒဟုပေါသထေတိ တသ္မိံ အဟု ဥပေါသထေ တံ ဒိဝသံ ဥပေါသထေ, ပန္နရသိကဥပေါသထဒိဝသေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပသင်္ကမီတိ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထာ ဥပသင်္ကမိ. ဟန္ဒာတိ ဝဝဿဂ္ဂတ္ထေ နိပါတော. ဒိဝါ ဒိဝဿာတိ ဒိဝသဿ ဒိဝါ နာမ မဇ္ဈနှော, ဣမသ္မိံ ဌိတေ မဇ္ဈနှိကေ ကာလေတိ အတ္ထော. ကုတော နု တွံ အာဂစ္ဆသီတိ ကိံ ကရောန္တီ ဝိစရသီတိ ပုစ္ဆတိ. ဂေါပါလကုပေါသထောတိ ဂေါပါလကေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပဝသနဥပေါသထော. နိဂဏ္ဌုပေါသထောတိ နိဂဏ္ဌာနံ ဥပဝသနဥပေါသထော. အရိယုပေါသထောတိ အရိယာနံ ဥပဝသနဥပေါသထော. သေယျထာပိ ဝိသာခေတိ ယထာ နာမ, ဝိသာခေ. သာယနှသမယေ [Pg.194] သာမိကာနံ ဂါဝေါ နိယျာတေတွာတိ ဂေါပါလကာ ဟိ ဒေဝသိကဝေတနေန ဝါ ပဉ္စာဟဒသာဟအဒ္ဓမာသမာသဆမာသသံဝစ္ဆရပရိစ္ဆေဒေန ဝါ ဂါဝေါ ဂဟေတွာ ရက္ခန္တိ. ဣဓ ပန ဒေဝသိကဝေတနေန ရက္ခန္တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – နိယျာတေတွာတိ ပဋိစ္ဆာပေတွာ ‘‘ဧတာ ဝေါ ဂါဝေါ’’တိ ဒတွာ. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ အတ္တနော ဂေဟံ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိတွာ မဉ္စေ နိပန္နော ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ. အဘိဇ္ဈာသဟဂတေနာတိ တဏှာယ သမ္ပယုတ္တေန. ဧဝံ ခေါ, ဝိသာခေ, ဂေါပါလကုပေါသထော ဟောတီတိ အရိယုပေါသထောဝ အယံ, အပရိသုဒ္ဓဝိတက္ကတာယ ပန ဂေါပါလကဥပေါသထဋ္ဌာနေ ဌိတော. န မဟပ္ဖလောတိ ဝိပါကဖလေန န မဟပ္ဖလော. န မဟာနိသံသောတိ ဝိပါကာနိသံသေန န မဟာနိသံသော. န မဟာဇုတိကောတိ ဝိပါကောဘာသေန န မဟာဩဘာသော. န မဟာဝိပ္ဖာရောတိ ဝိပါကဝိပ္ဖာရဿ အမဟန္တတာယ န မဟာဝိပ္ဖာရော.

៧១. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា tadahuposathe សេចក្តីថា ក្នុងថ្ងៃឧបោសថនោះ គឺក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ១៥ កើត។ ពាក្យថា upasaṅkami សេចក្តីថា សមាទាននូវអង្គឧបោសថហើយ កាន់យកគ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាជាដើម ចូលទៅជិត។ ពាក្យថា handa ជាសព្ទនិបាត ក្នុងន័យលះបង់ (ឬការអនុញ្ញាត)។ ពាក្យថា divā divassa សេចក្តីថា វេលាថ្ងៃត្រង់នៃថ្ងៃ គឺក្នុងសម័យថ្ងៃត្រង់ដែលកំពុងស្ថិតនៅ។ ពាក្យថា kuto nu tvaṃ āgacchasi ព្រះអង្គសួរថា នាងដើរធ្វើអ្វីខ្លះ? ពាក្យថា gopālakuposatho គឺឧបោសថដែលប្រៀបដូចជាការរក្សារបស់អ្នកគង្វាលគោ។ ពាក្យថា nigaṇṭhuposatho គឺឧបោសថដែលពួកនិគ្រន្ថរក្សា។ ពាក្យថា ariyuposatho គឺឧបោសថដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយរក្សា។ ពាក្យថា seyyathāpi visākhe សេចក្តីថា ឧបមាដូចជា ម្នាលវិសាខា។ ពាក្យថា sāyanhasamaye sāmikānaṃ gāvo niyyātetvā ព្រោះថា ពួកអ្នកគង្វាលគោ តែងទទួលរក្សាគោទាំងឡាយ ដោយឈ្នួលប្រចាំថ្ងៃក្តី ដោយឈ្នួលកំណត់ ៥ ថ្ងៃ ១០ ថ្ងៃ កន្លះខែ មួយខែ ៦ ខែ ឬមួយឆ្នាំក្តី។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកអ្នកគង្វាលគោដែលរក្សាដោយឈ្នួលប្រចាំថ្ងៃ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ពាក្យថា niyyātetvā សេចក្តីថា ប្រគល់ឲ្យម្ចាស់ទទួល ដោយពោលថា «គោទាំងនេះជាគោរបស់លោក»។ ពាក្យថា iti paṭisañcikkhati សេចក្តីថា ត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួន បរិភោគរួចហើយ ដេកលើគ្រែ ពិចារណាយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា abhijjhāsahagatena សេចក្តីថា ដែលប្រកបដោយតណ្ហា។ ពាក្យថា evaṃ kho, visākhe, gopālakuposatho hoti សេចក្តីថា ឧបោសថនេះ សូម្បីតែជាអរិយឧបោសថ ប៉ុន្តែព្រោះតែមានសេចក្តីត្រិះរិះមិនបរិសុទ្ធ ទើបស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាគោបាលកឧបោសថ (ឧបោសថរបស់អ្នកគង្វាលគោ)។ ពាក្យថា na mahapphalo សេចក្តីថា មិនមានផលធំដោយវិបាកផល។ ពាក្យថា na mahānisaṃso សេចក្តីថា មិនមានអានិសង្សធំដោយវិបាកអានិសង្ស។ ពាក្យថា na mahājutiko សេចក្តីថា មិនមានពន្លឺរុងរឿងធំដោយវិបាករស្មី។ ពាក្យថា na mahāvipphāro សេចក្តីថា មិនមានការផ្សាយទៅធំទូលាយ ព្រោះភាពមិនធំទូលាយនៃវិបាកវិប្ផារៈ។

သမဏဇာတိကာတိ သမဏာယေဝ. ပရံ ယောဇနသတန္တိ ယောဇနသတံ အတိက္ကမိတွာ တတော ပရံ. တေသု ဒဏ္ဍံ နိက္ခိပါဟီတိ တေသု ယောဇနသတတော ပရဘာဂေသု ဌိတေသု သတ္တေသု ဒဏ္ဍံ နိက္ခိပ, နိက္ခိတ္တဒဏ္ဍော ဟောဟိ. နာဟံ ကွစနိ ကဿစိ ကိဉ္စနတသ္မိန္တိ အဟံ ကတ္ထစိ ကဿစိ ပရဿ ကိဉ္စနတသ္မိံ န ဟောမိ. ကိဉ္စနံ ဝုစ္စတိ ပလိဗောဓော, ပလိဗောဓော န ဟောမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န စ မမ ကွစနိ ကတ္ထစိ ကိဉ္စနတတ္ထီတိ မမာပိ ကွစနိ အန္တော ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကတ္ထစိ ဧကပရိက္ခာရေပိ ကိဉ္စနတာ နတ္ထိ, ပလိဗောဓော နတ္ထိ, ဆိန္နပလိဗောဓောဟမသ္မီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘောဂေတိ မဉ္စပီဌယာဂုဘတ္တာဒယော. အဒိန္နံယေဝ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ပုနဒိဝသေ မဉ္စေ နိပဇ္ဇန္တောပိ ပီဌေ နိသီဒန္တောပိ ယာဂုံ ပိဝန္တောပိ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တောပိ တေ ဘောဂေ အဒိန္နေယေဝ ပရိဘုဉ္ဇတိ. န မဟပ္ဖလောတိ နိပ္ဖလော. ဗျဉ္ဇနမေဝ ဟိ ဧတ္ထ သာဝသေသံ, အတ္ထော ပန နိရဝသေသော. ဧဝံ ဥပဝုတ္ထဿ ဟိ ဥပေါသထဿ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဝိပါကဖလံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ နိပ္ဖလောတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា samaṇajātikā សេចក្តីថា ពួកសមណៈនោះឯង។ ពាក្យថា paraṃ yojanasataṃ សេចក្តីថា កន្លងហួស ១ រយយោជន៍ទៅ គឺបន្ទាប់ពីនោះទៅ។ ពាក្យថា tesu daṇḍaṃ nikkhipāhi សេចក្តីថា ចូរដាក់ចុះនូវអាជ្ញា (ឬគ្រឿងសស្ត្រាវុធ) ក្នុងសត្វទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងចំណែកខាងនាយហួសពី ១ រយយោជន៍នោះ គឺចូរជាអ្នកមានអាជ្ញាដាក់ចុះហើយ។ ពាក្យថា nāhaṃ kvacani kassaci kiñcanatasmiṃ សេចក្តីថា តថាគតមិនមែនជាគ្រឿងកង្វល់ (ឬការបៀតបៀន) របស់នរណាម្នាក់ ក្នុងទីណាមួយឡើយ។ ពាក្យថា kiñcana បានដល់គ្រឿងកង្វល់ (ឬការបៀតបៀន) សេចក្តីថា តថាគតមិនមែនជាគ្រឿងកង្វល់ឡើយ។ ពាក្យថា na ca mama kvacani katthaci kiñcanatatthi សេចក្តីថា សូម្បីតែគ្រឿងកង្វល់របស់តថាគត ក្នុងទីណាមួយ ខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី សូម្បីតែក្នុងបរិក្ខារមួយ ក៏មិនមាន គឺគ្រឿងកង្វល់មិនមាន សេចក្តីថា តថាគតជាអ្នកមានគ្រឿងកង្វល់កាត់ផ្តាច់ហើយ។ ពាក្យថា bhoge បានដល់ គ្រែ កៅអី យាគូ និងភត្តជាដើម។ ពាក្យថា adinnaṃyeva paribhuñjati សេចក្តីថា ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ទោះបីជាដេកលើគ្រែក្តី អង្គុយលើកៅអីក្តី ផឹកយាគូក្តី បរិភោគភត្តក្តី ក៏ប្រើប្រាស់នូវគ្រឿងប្រើប្រាស់ទាំងនោះ ដែលម្ចាស់មិនបានប្រគល់ឲ្យ (ដោយត្រឹមត្រូវតាមធម៌វិន័យ) នោះឯង។ ពាក្យថា na mahapphalo សេចក្តីថា មិនមានផល (ឥតផល)។ ពិតណាស់ ក្នុងទីនេះ មានតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះដែលនៅសល់ ចំណែកឯអត្ថគឺមិនមានសេសសល់ឡើយ។ ពិតណាស់ ផលវិបាកជាទីប្រាថ្នា ទីគាប់ចិត្ត ទីពេញចិត្ត សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច នៃឧបោសថដែលបុគ្គលរក្សាយ៉ាងនេះ មិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ គួរដឹងថា មិនមានផលតែម្តង។ សូម្បីតែក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ဥပက္ကိလိဋ္ဌဿ စိတ္တဿာတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာဟ? သံကိလိဋ္ဌေန ဟိ စိတ္တေန ဥပဝုတ္ထော ဥပေါသထော န မဟပ္ဖလော ဟောတီတိ ဒဿိတတ္တာ ဝိသုဒ္ဓေန စိတ္တေန ဥပဝုတ္ထဿ မဟပ္ဖလတာ အနုညာတာ ဟောတိ. တသ္မာ ယေန ကမ္မဋ္ဌာနေန စိတ္တံ ဝိသုဇ္ဈတိ, တံ စိတ္တဝိသောဓနကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿေတုံ ဣဒမာဟ[Pg.195]. တတ္ထ ဥပက္ကမေနာတိ ပစ္စတ္တပုရိသကာရေန, ဥပါယေန ဝါ. တထာဂတံ အနုဿရတီတိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ တထာဂတဂုဏေ အနုဿရတိ. ဧတ္ထ ဟိ ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ သီလေန, ဣတိပိ သမာဓိနာတိ သဗ္ဗေ လောကိယလောကုတ္တရာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ သင်္ဂဟိတာ. အရဟန္တိအာဒီဟိ ပါဋိယေက္ကဂုဏာဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. တထာဂတံ အနုဿရတော စိတ္တံ ပသီဒတီတိ လောကိယလောကုတ္တရေ တထာဂတဂုဏေ အနုဿရန္တဿ စိတ္တုပ္ပာဒေါ ပသန္နော ဟောတိ.

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យថា upakkiliṭṭhassa cittassa នេះ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ឧបោសថដែលបុគ្គលរក្សាដោយចិត្តសៅហ្មង មិនមានផលធំឡើយ កាលបើទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនេះហើយ ភាពជាឧបោសថមានផលធំរបស់បុគ្គលដែលរក្សាដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ទើបជាការអនុញ្ញាតរួចជាស្រេច។ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវកម្មដ្ឋានជាគ្រឿងជម្រះចិត្តឲ្យបរិសុទ្ធ ដែលជាកម្មដ្ឋានធ្វើឲ្យចិត្តស្អាត ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា upakkamena សេចក្តីថា ដោយការព្យាយាមផ្ទាល់ខ្លួន ឬដោយឧបាយ។ ពាក្យថា tathāgataṃ anussarati សេចក្តីថា រំលឹកដល់ព្រះពុទ្ធគុណដោយហេតុ ៨ យ៉ាង។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា itipi so bhagavā សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ប្រកបដោយសីលយ៉ាងនេះខ្លះ ប្រកបដោយសមាធិយ៉ាងនេះខ្លះ គឺព្រះពុទ្ធគុណទាំងឡាយ ទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ ត្រូវបានរួមបញ្ចូលទាំងអស់។ ចំណែកឯបទមាន arahaṃ ជាដើម គឺទ្រង់សំដៅយកព្រះគុណដោយឡែកៗពីគ្នា។ ពាក្យថា tathāgataṃ anussarato cittaṃ pasīdati សេចក្តីថា ចិត្តុប្បាទរបស់បុគ្គលដែលរំលឹកដល់ព្រះពុទ្ធគុណ ទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ តែងជ្រះថ្លា។

စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသာတိ ပဉ္စ နီဝရဏာ. ကက္ကန္တိ အာမလကကက္ကံ. တဇ္ဇံ ဝါယာမန္တိ တဇ္ဇာတိကံ တဒနုစ္ဆဝိကံ ကက္ကေန မက္ခနဃံသနဓောဝနဝါယာမံ. ပရိယောဒပနာ ဟောတီတိ သုဒ္ဓဘာဝကရဏံ ဟောတိ. ကိလိဋ္ဌသ္မိံ ဟိ သီသေ ပသာဓနံ ပသာဓေတွာ နက္ခတ္တံ ကီဠမာနော န သောဘတိ, ပရိသုဒ္ဓေ ပန တသ္မိံ ပသာဓနံ ပသာဓေတွာ နက္ခတ္တံ ကီဠမာနော သောဘတိ, ဧဝမေဝ ကိလိဋ္ဌစိတ္တေန ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဥပေါသထော ဥပဝုတ္ထော န မဟပ္ဖလော ဟောတိ, ပရိသုဒ္ဓေန ပန စိတ္တေန ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဥပဝုတ္ထော ဥပေါသထော မဟပ္ဖလော ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယေန ဧဝမာဟ. ဗြဟ္မုပေါသထံ ဥပဝသတီတိ ဗြဟ္မာ ဝုစ္စတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တဿ ဂုဏာနုဿရဏဝသေန အယံ ဥပေါသထော ဗြဟ္မုပေါသထော နာမ, တံ ဥပဝသတိ. ဗြဟ္မုနာ သဒ္ဓိံ သံဝသတီတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ သံဝသတိ. ဗြဟ္မဉ္စဿ အာရဗ္ဘာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အာရဗ္ဘ.

ពាក្យថា cittassa upakkilesā បានដល់ នីវរណៈ ៥។ ពាក្យថា kakkaṃ បានដល់ ម្សៅផ្លែកន្ទួតព្រៃ (ឬកាកកន្ទួតព្រៃ)។ ពាក្យថា tajjaṃ vāyāmaṃ សេចក្តីថា ព្យាយាមលាប ដុសខាត់ និងលាងជម្រះ ដោយម្សៅកន្ទួតព្រៃនោះ ដែលសមគួរដល់ការធ្វើឲ្យស្អាតនោះ។ ពាក្យថា pariyodapanā hoti សេចក្តីថា ជាការធ្វើឲ្យមានសភាពស្អាតបរិសុទ្ធ។ ពិតណាស់ កាលបើក្បាលប្រឡាក់ក្អែល ទោះបីជាតាក់តែងគ្រឿងអលង្ការ ហើយដើរលេងក្នុងពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្ស ក៏មិនល្អមើលឡើយ ចំណែកឯកាលបើក្បាលស្អាតស្អំល្អហើយ ទើបតាក់តែងគ្រឿងអលង្ការ ដើរលេងក្នុងពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្ស ទើបល្អមើល យ៉ាងណាមិញ ឧបោសថដែលបុគ្គលសមាទានអង្គឧបោសថ រក្សាដោយចិត្តសៅហ្មង ក៏មិនមានផលធំឡើយ ចំណែកឯឧបោសថដែលបុគ្គលសមាទានអង្គឧបោសថ រក្សាដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ទើបមានផលធំ យ៉ាងនោះឯង ព្រះអង្គទ្រង់មានព្រះហឫទ័យសំដៅយកសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា brahmuposathaṃ upavasati ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ហៅថា ព្រហ្ម, ឧបោសថនេះ ឈ្មោះថា ព្រហ្មឧបោសថ ព្រោះការរំលឹកដល់ព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ បុគ្គលនោះរមែងរក្សានូវព្រហ្មឧបោសថនោះ។ ពាក្យថា brahmunā saddhiṃ saṃvasati សេចក្តីថា រស់នៅជាមួយព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។ ពាក្យថា brahmañcassa ārabbha សេចក្តីថា ផ្ដើមចំពោះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។

ဓမ္မံ အနုဿရတီတိ သဟတန္တိကံ လောကုတ္တရဓမ္မံ အနုဿရတိ. သောတ္တိန္တိ ကုရုဝိန္ဒကသောတ္တိံ. ကုရုဝိန္ဒကပါသာဏစုဏ္ဏေန ဟိ သဒ္ဓိံ လာခံ ယောဇေတွာ မဏိကေ ကတွာ ဝိဇ္ဈိတွာ သုတ္တေန အာဝုဏိတွာ တံ မဏိ ကလာပပန္တိံ ဥဘတော ဂဟေတွာ ပိဋ္ဌိံ ဃံသေန္တိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သောတ္တိဉ္စ ပဋိစ္စာ’’တိ. စုဏ္ဏန္တိ နှာနီယစုဏ္ဏံ. တဇ္ဇံ ဝါယာမန္တိ ဥဗ္ဗဋ္ဋနဃံသနဓောဝနာဒိကံ တဒနုရူပဝါယာမံ. ဓမ္မုပေါသထန္တိ သဟတန္တိကံ နဝလောကုတ္တရဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ဥပဝုတ္ထတ္တာ အယံ ဥပေါသထော ‘‘ဓမ္မုပေါသထော’’တိ ဝုတ္တော. ဣဓာပိ ပရိယောဒပနာတိ ပဒေ ဌတွာ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

ពាក្យថា dhammaṃ anussarati សេចក្តីថា រំលឹកដល់លោកុត្តរធម៌ ព្រមទាំងព្រះបាលី។ ពាក្យថា sottiṃ បានដល់ គ្រឿងដុសខាត់ធ្វើពីថ្មទទឹម (កុរុវិន្ទកៈ)។ ពិតណាស់ គេលាយជ័រល័ក្តជាមួយម្សៅថ្មទទឹម ធ្វើជាគ្រាប់ត្បូង រួចចោះប្រហោង ដោតខ្សែចងជាកម្រងត្បូង ហើយកាន់ចុងទាំងសងខាង ដុសខាត់ខ្នង (ឬផ្ទៃថ្ម) ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកការដុសខាត់នោះ ទើបត្រាស់ថា sottiñca paṭicca (អាស្រ័យគ្រឿងដុសខាត់)។ ពាក្យថា cuṇṇant សេចក្តីថា ម្សៅសម្រាប់ងូតទឹក។ ពាក្យថា tajjaṃ vāyāmaṃ សេចក្តីថា ព្យាយាមដុសខាត់ និងលាងជម្រះជាដើម ដែលសមគួរដល់ការធ្វើឲ្យស្អាតនោះ។ ពាក្យថា dhammuposathaṃ សេចក្តីថា ឧបោសថនេះ ឈ្មោះថា ធម្មឧបោសថ ព្រោះបុគ្គលរក្សាដោយផ្ដើមចំពោះនវលោកុត្តរធម៌ ព្រមទាំងព្រះបាលី។ សូម្បីតែក្នុងទីនេះ ក៏ត្រូវឈរលើបទថា pariyodapanā ហើយផ្សារភ្ជាប់សេចក្តីតាមវិធីមុននោះឯង។

သံဃံ အနုဿရတီတိ အဋ္ဌန္နံ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ဂုဏေ အနုဿရတိ. ဥသ္မဉ္စ ပဋိစ္စာတိ ဒွေ တယော ဝါရေ ဂါဟာပိတံ ဥသုမံ ပဋိစ္စ. ဥသဉ္စာတိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော[Pg.196]. ခါရန္တိ ဆာရိကံ. ဂေါမယန္တိ ဂေါမုတ္တံ ဝါ အဇလဏ္ဍိကာ ဝါ. ပရိယောဒပနာတိ ဣဓာပိ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. သံဃုပေါသထန္တိ အဋ္ဌန္နံ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ဂုဏေ အာရဗ္ဘ ဥပဝုတ္ထတ္တာ အယံ ဥပေါသထော ‘‘သံဃုပေါသထော’’တိ ဝုတ္တော.

ពាក្យថា saṅghaṃ anussarati សេចក្តីថា រំលឹកដល់គុណនៃព្រះអរិយបុគ្គលទាំង ៨ ពួក។ ពាក្យថា usmañca paṭicca សេចក្តីថា អាស្រ័យចំហាយក្តៅដែលគេឲ្យស្រូប ២ ឬ ៣ ដង។ មានបទបាឋថា usañca ខ្លះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។ ពាក្យថា khāraṃ បានដល់ ផេះ។ ពាក្យថា gomayaṃ បានដល់ ទឹកនោមគោ ឬលាមកពពែ។ ពាក្យថា pariyodapanā សូម្បីតែក្នុងទីនេះ ក៏ត្រូវផ្សារភ្ជាប់សេចក្តីតាមវិធីមុននោះឯង។ ពាក្យថា saṅghuposathaṃ សេចក្តីថា ឧបោសថនេះ ឈ្មោះថា សង្ឃឧបោសថ ព្រោះបុគ្គលរក្សាដោយផ្ដើមចំពោះគុណនៃព្រះអរិយបុគ្គលទាំង ៨ ពួក។

သီလာနီတိ ဂဟဋ္ဌော ဂဟဋ္ဌသီလာနိ, ပဗ္ဗဇိတော ပဗ္ဗဇိတသီလာနိ. အခဏ္ဍာနီတိအာဒီနံ အတ္ထော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၁) ဝိတ္ထာရိတောဝ. ဝါလဏ္ဍုပကန္တိ အဿဝါလေဟိ ဝါ မကစိဝါလာဒီဟိ ဝါ ကတံ အဏ္ဍုပကံ. တဇ္ဇံ ဝါယာမန္တိ တေလေန တေမေတွာ မလဿ တိန္တဘာဝံ ဉတွာ ဆာရိကံ ပက္ခိပိတွာ ဝါလဏ္ဍုပကေန ဃံသနဝါယာမော. ဣဓ ပရိယောဒပနာတိ ပဒေ ဌတွာ ဧဝံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ ကိလိဋ္ဌသ္မိဉှိ အာဒါသေ မဏ္ဍိတပသာဓိတောပိ အတ္တဘာဝေါ ဩလောကိယမာနော န သောဘတိ, ပရိသုဒ္ဓေ သောဘတိ. ဧဝမေဝ ကိလိဋ္ဌေန စိတ္တေန ဥပဝုတ္ထော ဥပေါသထော န မဟပ္ဖလော ဟောတိ, ပရိသုဒ္ဓေန ပန မဟပ္ဖလော ဟောတီတိ. သီလုပေါသထန္တိ အတ္တနော သီလာနုဿရဏဝသေန ဥပဝုတ္ထော ဥပေါသထော သီလုပေါသထော နာမ. သီလေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္တနော ပဉ္စသီလဒသသီလေန သဒ္ဓိံ. သီလဉ္စဿ အာရဗ္ဘာတိ ပဉ္စသီလံ ဒသသီလဉ္စ အာရဗ္ဘ.

ពាក្យថា សីលានិ សេចក្តីថា គ្រហស្ថ (កាន់យក) គ្រហស្ថសីល, បព្វជិត (កាន់យក) បព្វជិតសីល។ សេចក្តីនៃបទទាំងឡាយមានពាក្យថា អខណ្ឌានិ ជាដើម ខ្ញុំបានសម្តែងពិស្តារហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា វាលណ្ឌុបកំ គឺ កម្រាលទ្រនាប់ដែលធ្វើដោយរោមសេះ ឬសរសៃធ្មៃជាដើម។ ពាក្យថា តជ្ជំ វាយាមំ គឺ សេចក្តីព្យាយាមដុសខាត់ ដោយលាបប្រេង ដឹងថាក្អែលជ្រះហើយ ដាក់ផេះចូល រួចដុសខាត់ដោយកម្រាលទ្រនាប់រោមសត្វនោះ។ ក្នុងទីនេះ ឈរលើបទថា បរិយោទបនា ហើយគប្បីធ្វើការប្រៀបធៀបយ៉ាងនេះថា៖ ព្រោះថា កាលបើកញ្ចក់សៅហ្មងហើយ ទោះបីជាតាក់តែងរៀបចំខ្លួនយ៉ាងណាក៏ដោយ កាលបើឆ្លុះមើល រូបកាយក៏មិនល្អស្អាតដែរ លុះត្រាតែកញ្ចក់នោះស្អាត ទើបមើលទៅល្អស្អាត។ យ៉ាងណាមិញ ឧបោសថដែលបុគ្គលរក្សាដោយចិត្តសៅហ្មង ក៏មិនមានផលច្រើនឡើយ ចំណែកឯឧបោសថដែលរក្សាដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ទើបមានផលច្រើន។ ពាក្យថា សីលុបោសថំ គឺ ឧបោសថដែលបុគ្គលរក្សាដោយអំណាចនៃការរលឹកនឹកដល់សីលរបស់ខ្លួន ឈ្មោះថា សីលុបោសថ។ ពាក្យថា សីលេន សទ្ធិំ គឺ ជាមួយសីល៥ ឬសីល១០ របស់ខ្លួន។ ពាក្យថា សីលញ្ចស្ស អារព្ភ គឺ ផ្ដើមចំពោះសីល៥ និងសីល១០ នោះឯង។

ဒေဝတာ အနုဿရတီတိ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အတ္တနော သဒ္ဓါဒိဂုဏေ အနုဿရတိ. ဥက္ကန္တိ ဥဒ္ဓနံ. လောဏန္တိ လောဏမတ္တိကာ. ဂေရုကန္တိ ဂေရုကစုဏ္ဏံ. နာဠိကသဏ္ဍာသန္တိ ဓမနနာဠိကဉ္စေဝ ပရိဝတ္တနသဏ္ဍာသဉ္စ. တဇ္ဇံ ဝါယာမန္တိ ဥဒ္ဓနေ ပက္ခိပနဓမနပရိဝတ္တနာဒိကံ အနုရူပံ ဝါယာမံ. ဣဓ ပရိယောဒပနာတိ ပဒေ ဌတွာ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – သံကိလိဋ္ဌသုဝဏ္ဏမယေန ဟိ ပသာဓနဘဏ္ဍေန ပသာဓိတာ နက္ခတ္တံ ကီဠမာနာ န သောဘန္တိ, ပရိသုဒ္ဓသုဝဏ္ဏမယေန သောဘန္တိ. ဧဝမေဝ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿ ဥပေါသထော န မဟပ္ဖလော ဟောတိ, ပရိသုဒ္ဓစိတ္တဿ မဟပ္ဖလော. ဒေဝတုပေါသထန္တိ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အတ္တနော ဂုဏေ အနုဿရန္တေန ဥပဝုတ္ထဥပေါသထော ဒေဝတုပေါသထော နာမ. သေသံ ဣမေသု ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒီသု ကမ္မဋ္ဌာနေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၂၃ အာဒယော) ဝုတ္တမေဝ.

ពាក្យថា ទេវតា អនុស្សរតិ គឺ តាំងពួកទេវតាទុកក្នុងឋានៈជាសាក្សី ហើយរលឹកនឹកដល់គុណមានសទ្ធាជាដើមរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា ឧក្កំ គឺ ចង្ក្រាន។ ពាក្យថា លោណំ គឺ ដីប្រៃ។ ពាក្យថា គេរុកំ គឺ ម្សៅដីក្រហម។ ពាក្យថា នាឡិកសណ្ឌាសំ គឺ បំពង់សម្រាប់ផ្លុំ និងដង្កៀបសម្រាប់ចាប់បង្វិល។ ពាក្យថា តជ្ជំ វាយាមំ គឺ សេចក្តីព្យាយាមដ៏សមគួរ មានការដាក់ចូលក្នុងចង្ក្រាន ការផ្លុំ និងការបង្វិលជាដើម។ ក្នុងទីនេះ ឈរលើបទថា បរិយោទបនា ហើយគប្បីជ្រាបការប្រៀបធៀបយ៉ាងនេះថា៖ ព្រោះថា ពួកជនដែលតាក់តែងរាងកាយដោយគ្រឿងអលង្ការធ្វើពីមាសមិនបរិសុទ្ធ កាលលេងក្នុងពិធីបុណ្យនក្សត្រ តែងមិនល្អស្អាតឡើយ តែបើស្អាតល្អដោយគ្រឿងអលង្ការធ្វើពីមាសដ៏បរិសុទ្ធ ទើបល្អស្អាត។ យ៉ាងណាមិញ ឧបោសថរបស់បុគ្គលដែលមានចិត្តសៅហ្មង មិនមានផលច្រើនឡើយ ឧបោសថរបស់បុគ្គលដែលមានចិត្តបរិសុទ្ធ ទើបមានផលច្រើន។ ពាក្យថា ទេវតុបោសថំ គឺ ឧបោសថដែលបុគ្គលរក្សាដោយការរលឹកនឹកដល់គុណរបស់ខ្លួន ដោយតាំងពួកទេវតាទុកក្នុងឋានៈជាសាក្សី ឈ្មោះថា ទេវតុបោសថ។ សេចក្តីដែលគួរនិយាយដែលនៅសល់ក្នុងកម្មដ្ឋានទាំងឡាយមានពុទ្ធានុស្សតិជាដើមនេះ ទាំងអស់នោះ ខ្ញុំបានពោលរួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។

ပါဏာတိပါတန္တိ [Pg.197] ပါဏဝဓံ. ပဟာယာတိ တံ ပါဏာတိပါတစေတနာသင်္ခါတံ ဒုဿီလျံ ပဇဟိတွာ. ပဋိဝိရတာတိ ပဟီနကာလတော ပဋ္ဌာယ တတော ဒုဿီလျတော ဩရတာ ဝိရတာဝ. နိဟိတဒဏ္ဍာ နိဟိတသတ္ထာတိ ပရူပဃာတတ္ထာယ ဒဏ္ဍံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ အာဒါယ အဝတ္တနတော နိက္ခိတ္တဒဏ္ဍာ စေဝ နိက္ခိတ္တသတ္ထာ စာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဌပေတွာ ဒဏ္ဍံ သဗ္ဗမ္ပိ အဝသေသံ ဥပကရဏံ သတ္တာနံ ဝိဟိံသနဘာဝတော သတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ပန ဘိက္ခူ ကတ္တရဒဏ္ဍံ ဝါ ဒန္တကဋ္ဌဝါသိံ ဝါ ပိပ္ဖလကံ ဝါ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တိ, န တံ ပရူပဃာတတ္ထာယ. တသ္မာ နိဟိတဒဏ္ဍာ နိဟိတသတ္ထာတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. လဇ္ဇီတိ ပါပဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏာယ လဇ္ဇာယ သမန္နာဂတာ. ဒယာပန္နာတိ ဒယံ မေတ္တစိတ္တတံ အာပန္နာ. သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီတိ သဗ္ဗေ ပါဏဘူတေ ဟိတေန အနုကမ္ပကာ, တာယ ဧဝ ဒယာပန္နတာယ သဗ္ဗေသံ ပါဏဘူတာနံ ဟိတစိတ္တကာတိ အတ္ထော. အဟမ္ပဇ္ဇာတိ အဟမ္ပိ အဇ္ဇ. ဣမိနာပိ အင်္ဂေနာတိ ဣမိနာပိ ဂုဏင်္ဂေန. အရဟတံ အနုကရောမီတိ ယထာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တံ ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တော အနုဂစ္ဆတိ နာမ, ဧဝံ အဟမ္ပိ အရဟန္တေဟိ ပဌမံ ကတံ ဣမံ ဂုဏံ ပစ္ဆာ ကရောန္တော တေသံ အရဟန္တာနံ အနုကရောမိ. ဥပေါသထော စ မေ ဥပဝုတ္ထော ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ ကရောန္တေန မယာ အရဟတဉ္စ အနုကတံ ဘဝိဿတိ, ဥပေါသထော စ ဥပဝုတ္ထော ဘဝိဿတိ.

ពាក្យថា បាណាតិបាតំ គឺ ការសម្លាប់សត្វ។ ពាក្យថា បហាយ គឺ លះបង់នូវទ្រុស្តសីល ពោលគឺចេតនាជាហេតុធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះនូវជីវិតសត្វនោះ។ ពាក្យថា បដិវិរតា គឺ វៀរចាក ងាកចេញចាកទ្រុស្តសីលនោះ ចាប់តាំងពីពេលដែលលះបង់រួចមក។ ពាក្យថា និហិតទណ្ឌា និហិតសត្ថា សេចក្តីថា ជាអ្នកមានដំបងដាក់ចុះហើយ មានគ្រឿងសាស្ត្រាវុធដាក់ចុះហើយ ព្រោះមិនកាន់យកដំបង ឬគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ដើម្បីបៀតបៀនអ្នកដទៃឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទនេះ លើកលែងតែដំបងចេញ គ្រឿងឧបករណ៍ដែលនៅសល់ទាំងអស់ គប្បីជ្រាបថាជាសាស្ត្រាវុធ ព្រោះជាហេតុបៀតបៀនសត្វទាំងឡាយ។ ចំណែកឯដំបងច្រត់ក្តី កាំបិតចិតឈើស្ទង់ក្តី កាំបិតកោរក្តី ដែលភិក្ខុទាំងឡាយកាន់ដើរទៅមក នោះមិនមែនដើម្បីបៀតបៀនអ្នកដទៃឡើយ ហេតុនោះ ទើបលោកចាត់ចូលក្នុងពួកអ្នកមានដំបងដាក់ចុះហើយ មានគ្រឿងសាស្ត្រាវុធដាក់ចុះហើយនោះឯង។ ពាក្យថា លជ្ជី គឺ ប្រកបដោយសេចក្តីខ្មាស ដែលមានលក្ខណៈខ្ពើមរអើមចំពោះបាប។ ពាក្យថា ទយាបន្នា គឺ ដល់នូវសេចក្តីអាណិតអាសូរ ពោលគឺសភាពនៃចិត្តប្រកបដោយមេត្តា។ ពាក្យថា សព្វបាណភូតហិតានុកម្ពី សេចក្តីថា ជាអ្នកអនុគ្រោះដល់សត្វមានជីវិតទាំងអស់ដោយប្រយោជន៍ គឺមានចិត្តប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់សត្វមានជីវិតទាំងអស់ ដោយសេចក្តីអាណិតអាសូរនោះឯង។ ពាក្យថា អហម្បជ្ជ គឺ ខ្ញុំក៏ដូច្នោះដែរក្នុងថ្ងៃនេះ។ ពាក្យថា ឥមិនាបិ អង្គេន គឺ ដោយអង្គនៃគុណនេះផង។ ពាក្យថា អរហតំ អនុកេរោមិ សេចក្តីថា ដូចជាអ្នកដើរទៅតាមក្រោយ តែងដើរតាមអ្នកដើរទៅមុន យ៉ាងណាមិញ ខ្ញុំកាលធ្វើតាមក្រោយនូវគុណនេះ ដែលព្រះអរហន្តទាំងឡាយបានធ្វើមុនហើយ ក៏ឈ្មោះថាធ្វើតម្រាប់តាមព្រះអរហន្តទាំងឡាយនោះ យ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា ឧបោសថោ ច មេ ឧបវុត្ថោ ភវិស្សតិ សេចក្តីថា កាលបើខ្ញុំធ្វើសេចក្តីព្យាយាមយ៉ាងនេះ ការធ្វើតម្រាប់តាមព្រះអរហន្តផង នឹងមានដល់ខ្ញុំ ឧបោសថដែលខ្ញុំបានរក្សាហើយផង នឹងមានដល់ខ្ញុំ។

အဒိန္နာဒါနန္တိ အဒိန္နဿ ပရပရိဂ္ဂဟိတဿ အာဒါနံ, ထေယျံ စောရိကန္တိ အတ္ထော. ဒိန္နမေဝ အာဒိယန္တီတိ ဒိန္နာဒါယီ. စိတ္တေနပိ ဒိန္နမေဝ ပဋိကင်္ခန္တီတိ ဒိန္နပါဋိကင်္ခီ. ထေနေတီတိ ထေနော, န ထေနေန အထေနေန. အထေနတ္တာယေဝ သုစိဘူတေန. အတ္တနာတိ အတ္တဘာဝေန, အထေနံ သုစိဘူတံ အတ္တဘာဝံ ကတွာ ဝိဟရန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ពាក្យថា អទិន្នាទានំ សេចក្តីថា ការកាន់យកទ្រព្យដែលម្ចាស់គេមិនបានឲ្យ ដែលជារបស់បុគ្គលដទៃហួងហែងរក្សា គឺការលួច ការប្លន់។ ជនទាំងឡាយតែងកាន់យកតែទ្រព្យដែលគេឲ្យហើយប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ទិន្នាទាយី។ សូម្បីតែដោយចិត្ត ក៏ប្រាថ្នាតែទ្រព្យដែលគេឲ្យហើយប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ទិន្នបាដិកង្ខី។ ជនណាដែលតែងលួច ជននោះឈ្មោះថា ថេនៈ (ចោរ), ជនដែលមិនលួច ឈ្មោះថា អថេនៈ (មិនមែនចោរ)។ ព្រោះតែភាពជាអ្នកមិនលួចនោះឯង ទើបជាអ្នកស្អាតស្អំ។ ពាក្យថា អត្តនា គឺ ដោយខ្លួន សេចក្តីពន្យល់ថា ធ្វើខ្លួនឲ្យជាអ្នកមិនលួច ឲ្យជាអ្នកស្អាតស្អំ ហើយរស់នៅ។

အဗြဟ္မစရိယန္တိ အသေဋ္ဌစရိယံ. ဗြဟ္မံ သေဋ္ဌံ အာစာရံ စရန္တီတိ ဗြဟ္မစာရီ. အာရာစာရီတိ အဗြဟ္မစရိယတော ဒူရာစာရီ. မေထုနာတိ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနဝသေန သဒိသတ္တာ မေထုနကာတိ လဒ္ဓဝေါဟာရေဟိ ပဋိသေဝိတဗ္ဗတော မေထုနောတိ သင်္ခံ ဂတာ အသဒ္ဓမ္မာ. ဂါမဓမ္မာတိ ဂါမဝါသီနံ ဓမ္မာ.

ពាក្យថា អព្រហ្មចរិយំ គឺ ការប្រព្រឹត្តមិនប្រសើរ។ ជនទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តនូវធម៌ដ៏ប្រសើរ ឈ្មោះថា ព្រហ្មចារី។ ពាក្យថា អារាចារី គឺ មានការប្រព្រឹត្តឆ្ងាយចាកការប្រព្រឹត្តមិនប្រសើរ។ ពាក្យថា មេថុនា គឺ អសទ្ធម៌ដែលចាត់ចូលក្នុងពួកមេថុនធម៌ ព្រោះជាធម៌ដែលគប្បីសេពដោយជនទាំងឡាយដែលបាននូវវោហារថា មេថុ្នកៈ ព្រោះមានសភាពដូចគ្នាដោយអំណាចនៃការគ្របសង្កត់នៃរាគៈ។ ពាក្យថា គាមធម្មា គឺ ធម៌របស់អ្នកស្រុក។

မုသာဝါဒါတိ အလိကဝစနာ တုစ္ဆဝစနာ. သစ္စံ ဝဒန္တီတိ သစ္စဝါဒီ. သစ္စေန သစ္စံ သံဒဟန္တိ ဃဋ္ဋေန္တီတိ သစ္စသန္ဓာ, န အန္တရန္တရာ မုသာ ဝဒန္တီတိ အတ္ထော[Pg.198]. ယော ဟိ ပုရိသော ကဒါစိ မုသာဝါဒံ ဝဒတိ, ကဒါစိ သစ္စံ. တဿ မုသာဝါဒေန အန္တရိတတ္တာ သစ္စံ သစ္စေန န ဃဋီယတိ. တသ္မာ န သော သစ္စသန္ဓော. ဣမေ ပန န တာဒိသာ, ဇီဝိတဟေတုပိ မုသာ အဝတွာ သစ္စေန သစ္စံ သံဒဟန္တိယေဝါတိ သစ္စသန္ဓာ. ထေတာတိ ထိရာ, ဌိတကထာတိ အတ္ထော. ဧကော ပုဂ္ဂလော ဟလိဒ္ဒိရာဂေါ ဝိယ ထုသရာသိမှိ နိခါတခါဏု ဝိယ အဿပိဋ္ဌေ ဌပိတကုမ္ဘဏ္ဍမိဝ စ န ဌိတကထော ဟောတိ. ဧကော ပါသာဏလေခါ ဝိယ ဣန္ဒခီလော ဝိယ စ ဌိတကထော ဟောတိ, အသိနာ သီသံ ဆိန္ဒန္တေပိ ဒွေ ကထာ န ကထေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ထေတော. ပစ္စယိကာတိ ပတ္တိယာယိတဗ္ဗကာ, သဒ္ဓါယိကာတိ အတ္ထော. ဧကစ္စော ဟိ ပုဂ္ဂလော န ပစ္စယိကော ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ, အသုကေန နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မာ တဿ ဝစနံ သဒ္ဒဟထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ဧကော ပစ္စယိကော ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ, အသုကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ယဒိ တေန ဝုတ္တံ, ဣဒမေဝ ပမာဏံ, ဣဒါနိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဧဝမေဝံ ဣဒ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပစ္စယိကော. အဝိသံဝါဒကာ လောကဿာတိ တာယ သစ္စဝါဒိတာယ လောကံ န ဝိသံဝါဒေန္တီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា មុសាវាទា គឺ វៀរចាកពាក្យកុហក ពាក្យឥតប្រយោជន៍។ ជនទាំងឡាយដែលពោលតែពាក្យពិត ឈ្មោះថា សច្ចវាទី។ ពាក្យថា សច្ចសន្ធា សេចក្តីថា ផ្សារភ្ជាប់ពាក្យពិតមុននឹងពាក្យពិតក្រោយ គឺមិនពោលពាក្យកុហកក្នុងចន្លោះៗឡើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលណា ជួនកាលពោលពាក្យកុហក ជួនកាលពោលពាក្យពិត ពាក្យពិតរបស់បុគ្គលនោះ មិនផ្សារភ្ជាប់គ្នានឹងពាក្យពិតឡើយ ព្រោះមានពាក្យកុហកមកខណ្ឌក្នុងចន្លោះ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះមិនឈ្មោះថា សច្ចសន្ធៈ ឡើយ។ ចំណែកឯព្រះអរហន្តទាំងឡាយនេះ មិនមែនជាអ្នកមានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ សូម្បីតែព្រោះហេតុនៃជីវិត ក៏មិនពោលពាក្យកុហកដែរ តែងផ្សារភ្ជាប់ពាក្យពិតនឹងពាក្យពិតប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សច្ចសន្ធា។ ពាក្យថា ថេតា គឺ ទៀងទាត់ សេចក្តីថា ជាអ្នកមានវាចាដ៏មាំមួន។ បុគ្គលខ្លះ មិនមែនជាអ្នកមានវាចាមាំមួនឡើយ ដូចជាពណ៌ល័ក្តលាបរមៀតក្តី ដូចជាបង្គោលដែលគេបោះក្នុងគំនរអង្កាមក្តី ដូចជាផ្លែឪឡឹកដែលគេដាក់លើខ្នងសេះក្តី។ បុគ្គលខ្លះ ជាអ្នកមានវាចាមាំមួន ដូចជាអក្សរចារលើថ្មក្តី ដូចជាសសរឥន្ទខីលក្តី សូម្បីតែគេកាត់ក្បាលដោយដាវ ក៏មិនពោលពាក្យជាពីរឡើយ បុគ្គលនេះ លោកហៅថា ថេតៈ។ ពាក្យថា បច្ចយិកា សេចក្តីថា ជាអ្នកមានវាចាគួរឲ្យជឿជាក់បាន គឺគួរឲ្យទុកចិត្តបាន។ ព្រោះថា បុគ្គលខ្លះ មិនមែនជាអ្នកគួរឲ្យជឿជាក់បានឡើយ កាលបើគេសួរថា «ពាក្យនេះ នរណាពោល? គឺលោកឈ្មោះឯណោះពោល» កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ តែងដល់នូវសភាពដែលគេត្រូវនិយាយថា «អ្នកទាំងឡាយកុំជឿពាក្យរបស់លោកនោះឡើយ»។ បុគ្គលខ្លះ ជាអ្នកគួរឲ្យជឿជាក់បាន កាលបើគេសួរថា «ពាក្យនេះ នរណាពោល? គឺលោកឈ្មោះឯណោះពោល» កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ តែងដល់នូវសភាពដែលគេត្រូវនិយាយថា «ប្រសិនបើលោកនោះពោលហើយ ពាក្យនេះឯងជាប្រមាណ ឥឡូវនេះ គ្មានអ្វីដែលត្រូវច្រានចោលឡើយ ពាក្យនេះពិតជាយ៉ាងនោះមែន» បុគ្គលនេះ លោកហៅថា បច្ចយិកៈ។ ពាក្យថា អវិសំវាទកា លោកស្ស សេចក្តីថា មិនពោលពាក្យបញ្ឆោតកុហកដល់សត្វលោក ដោយភាពជាអ្នកពោលពាក្យពិតនោះឯង។

သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနန္တိ သုရာမေရယမဇ္ဇာနံ ပါနစေတနာသင်္ခါတံ ပမာဒကာရဏံ. ဧကဘတ္တိကာတိ ပါတရာသဘတ္တံ သာယမာသဘတ္တန္တိ ဒွေ ဘတ္တာနိ. တေသု ပါတရာသဘတ္တံ အန္တောမဇ္ဈနှိကေန ပရိစ္ဆိန္နံ, ဣတရံ မဇ္ဈနှိကတော ဥဒ္ဓံ အန္တောအရုဏေန. တသ္မာ အန္တောမဇ္ဈနှိကေ ဒသက္ခတ္တုံ ဘုဉ္ဇမာနာပိ ဧကဘတ္တိကာဝ ဟောန္တိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧကဘတ္တိကာ’’တိ. ရတ္တိဘောဇနံ ရတ္တိ, တတော ဥပရတာတိ ရတ္တူပရတာ. အတိက္ကန္တေ မဇ္ဈနှိကေ ယာဝ သူရိယတ္ထင်္ဂမနာ ဘောဇနံ ဝိကာလဘောဇနံ နာမ, တတော ဝိရတတ္တာ ဝိရတာ ဝိကာလဘောဇနာ.

ពាក្យថា សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានំ គឺ ហេតុជាទីតាំងនៃសេចក្តីប្រមាទ ពោលគឺចេតនាជាគ្រឿងផឹកនូវទឹកស្រវឹង គឺសុរានិងមេរ័យ។ ពាក្យថា ឯកភត្តិកា គឺ ភត្តមានពីរយ៉ាង គឺ ភត្តពេលព្រឹក និងភត្តពេលល្ងាច។ ក្នុងភត្តទាំងពីរនោះ ភត្តពេលព្រឹក លោកកំណត់ត្រឹមក្នុងពេលមុនថ្ងៃត្រង់ ចំណែកភត្តមួយទៀត លោកកំណត់ចាប់តាំងពីក្រោយថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់មុនពេលអរុណរះ។ ហេតុនោះ ទោះបីជាបុគ្គលបរិភោគដប់ដងក្នុងពេលមុនថ្ងៃត្រង់ ក៏នៅតែឈ្មោះថាជាអ្នកបរិភោគតែមួយពេលដែរ លោកសំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបពោលថា «ឯកភត្តិកា»។ ការបរិភោគក្នុងពេលយប់ ឈ្មោះថា រត្តិ, ការវៀរចាកការបរិភោគក្នុងពេលយប់នោះ ឈ្មោះថា រត្តូបរតា។ ការបរិភោគចាប់តាំងពីកន្លងថ្ងៃត្រង់ទៅ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យអស្តង្គត ឈ្មោះថា វិកាលភោជន, ព្រោះតែការវៀរចាកការបរិភោគនោះ ទើបឈ្មោះថា វៀរចាកវិកាលភោជន។

သာသနဿ အနနုလောမတ္တာ ဝိသူကံ ပဋာဏိဘူတံ ဒဿနန္တိ ဝိသူကဒဿနံ, အတ္တနာ နစ္စနနစ္စာပနာဒိဝသေန နစ္စဉ္စ ဂီတဉ္စ ဝါဒိတဉ္စ, အန္တမသော မယူရနစ္စနာဒိဝသေနာပိ ပဝတ္တာနံ နစ္စာဒီနံ ဝိသူကဘူတံ ဒဿနဉ္စာတိ နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနံ. နစ္စာဒီနိ ဟိ အတ္တနာ ပယောဇေတုံ ဝါ ပရေဟိ ပယောဇာပေတုံ ဝါ ပယုတ္တာနိ ပဿိတုံ ဝါ နေဝ ဘိက္ခူနံ, န ဘိက္ခုနီနံ ဝဋ္ဋန္တိ.

ការមើលដែលជាសត្រូវ ជាបន្លា ព្រោះមិនសមគួរដល់ព្រះសាសនា ឈ្មោះថា វិសូកទស្សនៈ។ ការរាំ ការច្រៀង និងការប្រគំតន្ត្រី ដោយខ្លួនឯងក្តី ដោយការញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យរាំជាដើមក្តី សូម្បីតែការមើលការរាំជាដើមដែលប្រព្រឹត្តទៅ សូម្បីតែការរាំរបស់ក្ងោកជាដើម ដែលជាសត្រូវ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា នច្ចគីតវាទិតវិសូកទស្សនៈ។ ព្រោះថា ការរាំជាដើមនោះ ទោះបីជាខ្លួនឯងសម្តែងក្តី ញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យសម្តែងក្តី ឬការមើលការសម្តែងដែលគេរៀបចំឡើងក្តី មិនគួរដល់ភិក្ខុទាំងឡាយឡើយ សូម្បីតែភិក្ខុនីទាំងឡាយក៏មិនគួរដែរ។

မာလာဒီသု [Pg.199] မာလာတိ ယံကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ. ဂန္ဓန္တိ ယံကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတံ. ဝိလေပနန္တိ ဆဝိရာဂကရဏံ. တတ္ထ ပိဠန္ဓန္တော ဓာရေတိ နာမ, ဦနဋ္ဌာနံ ပူရေန္တော မဏ္ဍေတိ နာမ, ဂန္ဓဝသေန ဆဝိရာဂဝသေန စ သာဒိယန္တော ဝိဘူသေတိ နာမ. ဌာနံ ဝုစ္စတိ ကာရဏံ, တသ္မာ ယာယ ဒုဿီလျစေတနာယ တာနိ မာလာဓာရဏာဒီနိ မဟာဇနော ကရောတိ, တတော ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော. ဥစ္စာသယနံ ဝုစ္စတိ ပမာဏာတိက္ကန္တံ, မဟာသယနံ အကပ္ပိယတ္ထရဏံ, တတော ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានមាលាជាដើម ពាក្យថា មាលា គឺ ផ្កាឈើណាមួយ។ ពាក្យថា គន្ធំ គឺ គ្រឿងក្រអូបណាមួយ។ ពាក្យថា វិលេបនំ គឺ គ្រឿងលាបសម្រាប់ធ្វើស្បែកឲ្យមានពណ៌សម្បុរល្អ។ ក្នុងគ្រឿងតុបតែងទាំងនោះ ជនកាលសៀតផ្កា ឈ្មោះថា ធារេតិ, កាលបំពេញកន្លែងខ្វះខាត ឈ្មោះថា មណ្ឌេតិ, កាលត្រេកអរដោយអំណាចក្លិនក្រអូប និងដោយអំណាចពណ៌សម្បុរស្បែក ឈ្មោះថា វិភូសេតិ។ ពាក្យថា ដ្ឋានៈ លោកហៅថា ហេតុ, ហេតុនោះ សេចក្តីថា វៀរចាកទ្រុស្តសីលចេតនាណា ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យមហាជនធ្វើការទ្រទ្រង់ផ្កាជាដើមនោះ។ ទីដេកទីអង្គុយដ៏ខ្ពស់ លោកហៅថា ទីដេកទីអង្គុយហួសប្រមាណ, ទីដេកទីអង្គុយដ៏ប្រសើរ លោកហៅថា គ្រឿងកម្រាលដែលមិនគួរគប្បី, សេចក្តីថា វៀរចាកទីដេកទីអង្គុយដ៏ខ្ពស់ និងទីដេកទីអង្គុយដ៏ប្រសើរនោះ។

ကီဝမဟပ္ဖလောတိ ကိတ္တကံ မဟပ္ဖလော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ပဟူတရတ္တရတနာနန္တိ ပဟူတေန ရတ္တသင်္ခါတေန ရတနေန သမန္နာဂတာနံ, သကလဇမ္ဗုဒီပတလံ ဘေရိတလသဒိသံ ကတွာ ကဋိပ္ပမာဏေဟိ သတ္တဟိ ရတနေဟိ ပူရိတာနန္တိ အတ္ထော. ဣဿရိယာဓိပစ္စန္တိ ဣဿရဘာဝေန ဝါ ဣဿရိယမေဝ ဝါ အာဓိပစ္စံ, န ဧတ္ထ သာဟသိကကမ္မန္တိပိ ဣဿရိယာဓိပစ္စံ. ရဇ္ဇံ ကာရေယျာတိ ဧဝရူပံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ကာရေယျ. အင်္ဂါနန္တိအာဒီနိ တေသံ ဇနပဒါနံ နာမာနိ. ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိန္တိ ဧကံ အဟောရတ္တံ ဥပဝုတ္ထဥပေါသထေ ပုညံ သောဠသဘာဂေ ကတွာ တတော ဧကံ ဘာဂဉ္စ န အဂ္ဃတိ. ဧကရတ္တုပေါသထဿ သောဠသိယာ ကလာယ ယံ ဝိပါကဖလံ, တံယေဝ တတော ဗဟုတရံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ကပဏန္တိ ပရိတ္တကံ.

ពាក្យថា គីវមហប្ផលោ គឺ មានផលច្រើនប៉ុនណា។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ពាក្យថា ពហូគរត្តរតនានំ សេចក្តីថា ប្រកបដោយរតនៈដ៏ច្រើនដែលគេត្រេកអរ ពោលគឺធ្វើផ្ទៃនៃជម្ពូទ្វីបទាំងមូលឲ្យដូចជាផ្ទៃស្គរ ហើយបំពេញដោយរតនៈទាំង៧ ដែលមានកម្ពស់ត្រឹមកម្រិតចង្កេះ។ ពាក្យថា ឥស្សរិយាធិបច្ចំ គឺ ភាពជាធំដោយភាពជាអ្នកមានអំណាច ឬភាពជាធំដែលជាឥស្សរិយភាពនោះឯង ក្នុងទីនេះ មិនមែនជាអំពើដោយការបង្ខិតបង្ខំឡើយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា ឥស្សរិយាធិបច្ចៈ។ ពាក្យថា រជ្ជំ ការេយ្យ គឺ គប្បីសោយរាជ្យជាស្តេចចក្រពត្តិមានសភាពយ៉ាងនេះ។ ពាក្យមានពាក្យថា អង្គានំ ជាដើម គឺជាឈ្មោះនៃជនបទទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា កលំ នាគ្ឃតិ សោឡសិំ សេចក្តីថា បើចែកបុណ្យនៃឧបោសថដែលបុគ្គលរក្សាអស់មួយថ្ងៃមួយយប់ជា១៦ចំណែក ចំណែកសូម្បីតែមួយចំណែកក្នុងចំណែកទាំង១៦នោះ ក៏មិនស្មើឡើយ។ សេចក្តីថា ផលវិបាកណាដែលកើតអំពីចំណែកទី១៦ នៃឧបោសថដែលបុគ្គលរក្សាអស់មួយយប់ ផលវិបាកនោះឯង តែងមានច្រើនជាងភោគសម្បត្តិក្នុងរដ្ឋទាំង១៦ នៃជម្ពូទ្វីបនោះទៅទៀត។ ពាក្យថា កបណំ គឺ តិចតួច។

အဗြဟ္မစရိယာတိ အသေဋ္ဌစရိယတော. ရတ္တိံ န ဘုဉ္ဇေယျ ဝိကာလဘောဇနန္တိ ဥပေါသထံ ဥပဝသန္တော ရတ္တိဘောဇနဉ္စ ဒိဝါဝိကာလဘောဇနဉ္စ န ဘုဉ္ဇေယျ. မဉ္စေ ဆမာယံဝ သယေထ သန္ထတေတိ မုဋ္ဌိဟတ္ထပါဒကေ ကပ္ပိယမဉ္စေ ဝါ သုဓာဒိပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယံ ဝါ တိဏပဏ္ဏပလာလာဒီနိ သန္ထရိတွာ ကတေ သန္ထတေ ဝါ သယေထာတိ အတ္ထော. ဧတံ ဟိ အဋ္ဌင်္ဂိကမာဟုပေါသထန္တိ ဧဝံ ပါဏာတိပါတာဒီနိ အသမာစရန္တေန ဥပဝုတ္ထံ ဥပေါသထံ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ အဋ္ဌင်္ဂိကန္တိ ဝဒန္တိ. တံ ပန ဥပဝသန္တေန ‘‘သွေ ဥပေါသထိကော ဘဝိဿာမီ’’တိ အဇ္ဇေဝ ‘‘ဣဒဉ္စ ဣဒဉ္စ ကရေယျာထာ’’တိ အာဟာရာဒိဝိဓာနံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. ဥပေါသထဒိဝသေ ပါတောဝ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဒသသီလလက္ခဏညုနော ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ သန္တိကေ ဝါစံ ဘိန္ဒိတွာ [Pg.200] ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒါတဗ္ဗာနိ. ပါဠိံ အဇာနန္တေန ပန ‘‘ဗုဒ္ဓပညတ္တံ ဥပေါသထံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. အညံ အလဘန္တေန အတ္တနာပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ, ဝစီဘေဒေါ ပန ကာတဗ္ဗောယေဝ. ဥပေါသထံ ဥပဝသန္တေန ပရူပရောဓပဋိသံယုတ္တာ ကမ္မန္တာ န ဝိစာရေတဗ္ဗာ, အာယဝယဂဏနံ ကရောန္တေန န ဝီတိနာမေတဗ္ဗံ, ဂေဟေ ပန အာဟာရံ လဘိတွာ နိစ္စဘတ္တိကဘိက္ခုနာ ဝိယ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဓမ္မော ဝါ သောတဗ္ဗော, အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု အညတရံ ဝါ မနသိကာတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា Abrahmacariyā (អព្រហ្មចរិយា) បានដល់ ការប្រព្រឹត្តមិនប្រសើរ (ការប្រព្រឹត្តដ៏ថោកទាប)។ ពាក្យថា Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanaṃ (មិនគប្បីបរិភោគភោជនក្នុងរាត្រី និងវិកាល) សេចក្តីថា បុគ្គលកាលរក្សានូវឧបោសថ មិនគប្បីបរិភោគនូវភោជនក្នុងវេលាយប់ផង មិនគប្បីបរិភោគនូវភោជនក្នុងវេលាវិកាលក្នុងថ្ងៃត្រង់ផង។ ពាក្យថា Mañce chamāyaṃva sayetha santhate (គប្បីដេកលើគ្រែ ឬលើផែនដី ឬលើកម្រាល) សេចក្តីថា គប្បីដេកលើគ្រែដែលគួរ (កប្បិយគ្រែ) មានជើងប្រវែងមួយចំអាមមួយធ្នាប់ ឬលើផែនដីដែលគេលាបខាត់ដោយកំបោរជាដើម ឬលើកម្រាលដែលគេធ្វើដោយការក្រាលនូវស្មៅ ស្លឹកឈើ និងចំបើងជាដើម នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ពាក្យថា Etaṃ hi aṭṭhaṅgikamāhuposathaṃ (ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ សម្តែងនូវឧបោសថនោះថា មានអង្គប្រាំបី) សេចក្តីថា ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ហៅឧបោសថដែលបុគ្គលមិនប្រព្រឹត្តកន្លងនូវសិក្ខាបទមានបាណាតិបាតជាដើម រក្សាទុកហើយនោះ ថាជាឧបោសថមានអង្គប្រាំបី ព្រោះប្រកបដោយអង្គប្រាំបីយ៉ាង។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលកាលនឹងរក្សានូវឧបោសថនោះ គប្បីគិតទុកតាំងពីថ្ងៃនេះ (មុនមួយថ្ងៃ) ថា «ថ្ងៃស្អែក អាត្មាអញនឹងជាអ្នករក្សាឧបោសថ» ហើយគប្បីចាត់ចែងនូវការរៀបចំអាហារជាដើមថា «អ្នកទាំងឡាយចូរធ្វើកិច្ចនេះៗចុះ»។ ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ គប្បីបញ្ចេញវាចាសមាទាននូវអង្គឧបោសថទាំងឡាយ តាំងពីព្រលឹម ក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុ ឬភិក្ខុនី ឬឧបាសក ឬឧបាសិកា អ្នកដឹងនូវលក្ខណៈនៃសីលដប់។ ប៉ុន្តែ បើបុគ្គលមិនដឹងនូវភាសាបាលីទេ គប្បីអធិដ្ឋានថា «ខ្ញុំព្រះករុណា សូមអធិដ្ឋាននូវឧបោសថដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់បញ្ញត្តហើយ»។ កាលបើមិនបានបុគ្គលដទៃ (ដើម្បីសមាទាន) ទេ សូម្បីអធិដ្ឋានដោយខ្លួនឯងក៏គប្បីធ្វើ ប៉ុន្តែការបញ្ចេញវាចាគឺត្រូវតែធ្វើជាដាច់ខាត។ បុគ្គលកាលរក្សានូវឧបោសថ មិនគប្បីចាត់ចែងការងារទាំងឡាយដែលទាក់ទងនឹងការបៀតបៀនអ្នកដទៃឡើយ មិនគប្បីឲ្យកាលវេលាកន្លងទៅដោយការគិតគូរគណនាបញ្ជីចំណូលចំណាយឡើយ ប៉ុន្តែ គប្បីបរិភោគអាហារដែលបានមកក្នុងផ្ទះ រួចហើយទៅកាន់វត្ត ដូចជាភិក្ខុអ្នកមានភត្តប្រចាំ ហើយគប្បីស្តាប់ធម៌ ឬគប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអារម្មណ៍ណាមួយ ក្នុងចំណោមអារម្មណ៍ទាំង ៣៨ ប្រការ។

သုဒဿနာတိ သုန္ဒရဒဿနာ. ဩဘာသယန္တိ ဩဘာသယမာနာ. အနုပရိယန္တီတိ ဝိစရန္တိ. ယာဝတာတိ ယတ္တကံ ဌာနံ. အန္တလိက္ခဂါတိ အာကာသင်္ဂမာ. ပဘာသန္တီတိ ဇောတန္တိ ပဘာ မုဉ္စန္တိ. ဒိသာဝိရောစနာတိ သဗ္ဗဒိသာသု ဝိရောစမာနာ. အထ ဝါ ပဘာသန္တီတိ ဒိသာဟိ ဒိသာ ဩဘာသန္တိ. ဝိရောစနာတိ ဝိရောစမာနာ. ဝေဠုရိယန္တိ မဏီတိ ဝတွာပိ ဣမိနာ ဇာတိမဏိဘာဝံ ဒဿေတိ. ဧကဝဿိကဝေဠုဝဏ္ဏဉှိ ဝေဠုရိယံ ဇာတိမဏိ နာမ. တံ သန္ဓာယေဝမာဟ. ဘဒ္ဒကန္တိ လဒ္ဓကံ. သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏန္တိ ဂေါသိင်္ဂသဒိသံ ဟုတွာ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဧဝံ နာမကံ သုဝဏ္ဏံ. ကဉ္စနန္တိ ပဗ္ဗတေယျံ ပဗ္ဗတေ ဇာတသုဝဏ္ဏံ. ဇာတရူပန္တိ သတ္ထုဝဏ္ဏသုဝဏ္ဏံ. ဟဋကန္တိ ကိပိလ္လိကာဟိ နီဟဋသုဝဏ္ဏံ. နာနုဘဝန္တီတိ န ပါပုဏန္တိ. စန္ဒပ္ပဘာတိ သာမိအတ္ထေ ပစ္စတ္တံ, စန္ဒပ္ပဘာယာတိ အတ္ထော. ဥပဝဿုပေါသထန္တိ ဥပဝသိတွာ ဥပေါသထံ. သုခုဒြယာနီတိ သုခဖလာနိ သုခဝေဒနီယာနိ. သဂ္ဂမုပေန္တိ ဌာနန္တိ သဂ္ဂသင်္ခါတံ ဌာနံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, ကေနစိ အနိန္ဒိတာ ဟုတွာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ယံ အန္တရန္တရာ န ဝုတ္တံ, တံ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

ពាក្យថា Sudassanā បានដល់ មានការមើលឃើញដ៏ល្អ (មានពណ៌សម្បុរល្អ)។ ពាក្យថា Obhāsayanti បានដល់ ញ៉ាំងពន្លឺឲ្យភ្លឺស្វាង។ ពាក្យថា Anupariyanti បានដល់ ត្រេចទៅ (វិលវល់ទៅ)។ ពាក្យថា Yāvatā បានដល់ ត្រឹមទីកន្លែងមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Antalikkhagā បានដល់ ទៅក្នុងអាកាស។ ពាក្យថា Pabhāsanti បានដល់ ភ្លឺចិញ្ចាច បញ្ចេញនូវរស្មី។ ពាក្យថា Disāvirocanā បានដល់ រុងរឿងក្នុងទិសទាំងពួង។ មួយយ៉ាងទៀត ពាក្យថា Pabhāsanti បានដល់ ញ៉ាំងទិសទាំងឡាយឲ្យភ្លឺស្វាងអំពីទិសមួយទៅទិសមួយ។ ពាក្យថា Virocanā បានដល់ រុងរឿង (ល្អឆើតឆាយ)។ ពាក្យថា Veḷuriyaṃ ទោះបីទ្រង់ត្រាស់ថា Maṇi (កែវមណី) ហើយក៏ដោយ ក៏ទ្រង់បង្ហាញនូវភាពជាកែវមណីពិត (ត្បូងកណ្តៀងពិត) ដោយពាក្យនេះ។ ព្រោះថាកែវពិទូរ្យ (ត្បូងកណ្តៀង) ដែលមានពណ៌ដូចជាពណ៌ឫស្សីអាយុមួយឆ្នាំ ឈ្មោះថា កែវមណីពិត។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកកែវមណីពិតនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Bhaddakaṃ បានដល់ របស់ដ៏ល្អ (របស់ដ៏ប្រសើរ)។ ពាក្យថា Siṅgīsuvaṇṇaṃ បានដល់ មាសដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះកើតឡើងមានសណ្ឋានដូចជាស្នែងគោ។ ពាក្យថា Kañcanaṃ បានដល់ មាសដែលកើតក្នុងភ្នំ។ ពាក្យថា Jātarūpaṃ បានដល់ មាសដែលមានពណ៌ដូចជាពណ៌នៃព្រះសាស្តា។ ពាក្យថា Hāṭakaṃ បានដល់ មាសដែលពួកស្រមោចពូននាំចេញមក។ ពាក្យថា Nānubhavanti បានដល់ មិនដល់ (មិនស្មើនឹង)។ ពាក្យថា Candappabhā គឺជាបឋមាវិភត្តិក្នុងអត្ថនៃសាមិវិភត្តិ សេចក្តីថា នៃពន្លឺព្រះចន្ទ។ ពាក្យថា Upavassuposathaṃ បានដល់ រក្សាហើយនូវឧបោសថ។ ពាក្យថា Sukhudrayāni បានដល់ មានផលជាសុខ មានសុខវេទនាជាផល។ ពាក្យថា Saggamupenti ṭhānaṃ សេចក្តីថា ទៅកាន់ទីកន្លែងដែលពោលគឺឋានសួគ៌ គឺថាជាអ្នកដែលមិនត្រូវអ្នកណាមួយតិះដៀលឡើយ ហើយទៅកើតក្នុងទេវលោក នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ ណាមួយដែលមិនបានពោលក្នុងចន្លោះៗ គប្បីជ្រាបតាមលំដាប់ដែលបានពោលរួចមកហើយនោះឯង។

မဟာဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

មហាវគ្គ ទីពីរ ចប់។

(၈) ၃. အာနန္ဒဝဂ္ဂေါ

(៨) ៣. អានន្ទវគ្គ

၁. ဆန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាឆន្នសូត្រ

၇၂. တတိယဿ ပဌမေ ဆန္နောတိ ဧဝံနာမကော ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော. တုမှေပိ, အာဝုသောတိ, အာဝုသော, ယထာ မယံ ရာဂါဒီနံ ပဟာနံ ပညာပေမ, ကိံ ဧဝံ တုမှေပိ ပညာပေထာတိ ပုစ္ဆတိ. တတော ထေရော ‘‘အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော အမှေ ရာဂါဒီနံ ပဟာနံ ပညာပေမာတိ ဝဒတိ, နတ္ထိ ပနေတံ [Pg.201] ဗာဟိရသမယေ’’တိ တံ ပဋိက္ခိပန္တော မယံ ခေါ, အာဝုသောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ခေါတိ အဝဓာရဏတ္ထေ နိပါတော, မယမေဝ ပညာပေမာတိ အတ္ထော. တတော ပရိဗ္ဗာဇကော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ထေရော ဗာဟိရသမယံ လုဉ္စိတွာ ဟရန္တော ‘မယမေဝါ’တိ အာဟ. ကိံ နု ခေါ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဧတေ ဧတေသံ ပဟာနံ ပညာပေန္တီ’’တိ. အထ ထေရံ ပုစ္ဆန္တော ကိံ ပန တုမှေတိအာဒိမာဟ. ထေရော တဿ ဗျာကရောန္တော ရတ္တော ခေါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္တတ္ထန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကံ လောကိယလောကုတ္တရံ အတ္တနော အတ္ထံ. ပရတ္ထဥဘယတ္ထေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៧២. ក្នុងសូត្រទីមួយនៃវគ្គទីបី ពាក្យថា Channo បានដល់ បរិព្វាជកឈ្មោះឆន្នៈ ដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Tumhepi āvuso សេចក្តីថា បរិព្វាជកសួរថា «ម្នាលអាវុសោអានន្ទ ពួកយើងតែងបញ្ញត្តនូវការលះបង់នូវរាគៈជាដើមយ៉ាងណា តើអ្នកទាំងឡាយក៏បញ្ញត្តយ៉ាងនោះដែរឬ?»។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈគិតថា «បរិព្វាជកនេះ និយាយថាពួកយើងបញ្ញត្តនូវការលះបង់នូវរាគៈជាដើម ប៉ុន្តែការបញ្ញត្តិនោះគ្មានឡើយក្នុងលទ្ធិខាងក្រៅព្រះពុទ្ធសាសនា» កាលចង់បដិសេធនូវពាក្យនោះ ទើបពោលពាក្យមានដើមថា Mayaṃ kho āvuso (ម្នាលអាវុសោ ពួកយើងតែង...)។ ក្នុងពាក្យនោះ និបាតថា Kho ប្រើក្នុងអត្ថកំណត់ សេចក្តីថា គឺពួកយើងតែប៉ុណ្ណោះដែលបញ្ញត្ត នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ លំដាប់នោះ បរិព្វាជកគិតថា «ព្រះថេរៈនេះ កាលច្រានចោលនូវលទ្ធិខាងក្រៅ ហើយពោលថា 'ពួកយើងតែប៉ុណ្ណោះ'។ តើពួកលោកឃើញទោសដូចម្តេចហ្ន៎ ទើបបញ្ញត្តនូវការលះបង់នូវធម៌ទាំងនោះ?»។ កាលនឹងសួរព្រះថេរៈ បន្ទាប់មកទើបពោលពាក្យមានដើមថា Kiṃ pana tumhe (ចុះចុះអ្នកទាំងឡាយ...)។ ព្រះថេរៈកាលនឹងដោះស្រាយចំពោះបរិព្វាជកនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា Ratto kho (បុគ្គលអ្នកត្រេកអរហើយ...)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Attatthaṃ បានដល់ ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ទាំងជាប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ទាំងប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក ទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា Parattha (ប្រយោជន៍អ្នកដទៃ) និង Ubhayattha (ប្រយោជន៍ទាំងពីរ) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

အန္ဓကရဏောတိအာဒီသု ယဿ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ယထာဘူတဒဿနနိဝါရဏေန အန္ဓံ ကရောတီတိ အန္ဓကရဏော. ပညာစက္ခုံ န ကရောတီတိ အစက္ခုကရဏော. ဉာဏံ န ကရောတီတိ အညာဏကရဏော. ကမ္မဿကတပညာ ဈာနပညာ ဝိပဿနာပညာတိ ဣမာ တိဿော ပညာ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန နိရောဓေတီတိ ပညာနိရောဓိကော. အနိဋ္ဌဖလဒါယကတ္တာ ဒုက္ခသင်္ခါတဿ ဝိဃာတဿေဝ ပက္ခေ ဝတ္တတီတိ ဝိဃာတပက္ခိကော. ကိလေသနိဗ္ဗာနံ န သံဝတ္တေတီတိ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကော. အလဉ္စ ပနာဝုသော အာနန္ဒ, အပ္ပမာဒါယာတိ, အာဝုသော အာနန္ဒ, သစေ ဧဝရူပါ ပဋိပဒါ အတ္ထိ, အလံ တုမှာကံ အပ္ပမာဒါယ ယုတ္တံ အနုစ္ဆဝိကံ, အပ္ပမာဒံ ကရောထ, အာဝုသောတိ ထေရဿ ဝစနံ အနုမောဒိတွာ ပက္ကာမိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အရိယမဂ္ဂေါ လောကုတ္တရမိဿကော ကထိတော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ក្នុងពាក្យមានដើមថា Andhakaraṇo (ធ្វើឲ្យងងឹត) នេះ សេចក្តីថា រាគៈកើតឡើងដល់បុគ្គលណា តែងធ្វើបុគ្គលនោះឲ្យទៅជាខ្វាក់ (ងងឹត) ព្រោះរារាំងនូវការឃើញតាមពិត ហេតុនោះទើបហៅថា Andhakaraṇo (អ្នកធ្វើឲ្យងងឹត)។ មិនធ្វើនូវបញ្ញាចក្ខុឲ្យកើតឡើង ហេតុនោះទើបហៅថា Acakkhukaraṇo (មិនធ្វើឲ្យមានភ្នែក)។ មិនធ្វើនូវញាណឲ្យកើតឡើង ហេតុនោះទើបហៅថា Aññāṇakaraṇo (ធ្វើមិនឲ្យមានញាណ)។ តែងរលត់ (រារាំង) នូវបញ្ញាទាំងបីនេះ គឺ កម្មស្សកតាបញ្ញា ឈានបញ្ញា និងវិបស្សនាបញ្ញា ដោយការធ្វើមិនឲ្យកើតឡើង ហេតុនោះទើបហៅថា Paññānirodhiko (អ្នករំលត់នូវបញ្ញា)។ ព្រោះតែងឲ្យនូវផលដែលមិនជាទីប្រាថ្នា ទើបប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកនៃសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ ពោលគឺទុក្ខតែម្យ៉ាង ហេតុនោះទើបហៅថា Vighātapakkhiko (ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកនៃសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់)។ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការរលត់ទៅនៃកិលេស (ព្រះនិព្វាន) ហេតុនោះទើបហៅថា Anibbānasaṃvattaniko (មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីព្រះនិព្វាន)។ ពាក្យថា Alañca panāvuso ānanda appamādāya សេចក្តីថា «ម្នាលអាវុសោអានន្ទ បើសិនជាមានបដិបទាមានសភាពយ៉ាងនេះមែន នោះគួរណាស់តែអ្នកទាំងឡាយមិនធ្វេសប្រហែសឡើយ គឺថាសមគួរ សក្តិសមណាស់ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើនូវសេចក្តីមិនធ្វេសប្រហែសចុះ» បរិព្វាជកនោះត្រេកអរចំពោះពាក្យរបស់ព្រះថេរៈហើយ ក៏ចៀសចេញទៅ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវអរិយមគ្គដែលលាយឡំដោយលោកុត្តរធម៌។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ មានន័យច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

၂. အာဇီဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាអាជីវកសូត្រ

၇၃. ဒုတိယေ တေန ဟိ ဂဟပတီတိ ထေရော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဣဓ အာဂစ္ဆန္တော န အညာတုကာမော ဟုတွာ အာဂမိ, ပရိဂ္ဂဏှနတ္ထံ ပန အာဂတော. ဣမိနာ ပုစ္ဆိတပဉှံ ဣမိနာဝ ကထာပေဿာမီ’’တိ. ဣတိ တံယေဝ ကထံ ကထာပေတုကာမော တေန ဟီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တေန ဟီတိ ကာရဏာပဒေသော. ယသ္မာ တွံ ဧဝံ ပုစ္ဆသိ, တသ္မာ တညေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆာမီတိ. ကေသံ နောတိ ကတမေသံ နု. သဓမ္မုက္ကံသနာတိ အတ္တနော လဒ္ဓိယာ ဥက္ခိပိတွာ ဌပနာ. ပရဓမ္မာပသာဒနာတိ ပရေသံ လဒ္ဓိယာ ဃဋ္ဋနာ ဝမ္ဘနာ အဝက္ခိပနာ. အာယတနေဝ ဓမ္မဒေသနာတိ ကာရဏသ္မိံယေဝ ဓမ္မဒေသနာ. အတ္ထော စ ဝုတ္တောတိ မယာ ပုစ္ဆိတပဉှာယ အတ္ထော စ ပကာသိတော[Pg.202]. အတ္တာ စ အနုပနီတောတိ အမှေ ဧဝရူပါတိ ဧဝံ အတ္တာ စ န ဥပနီတော. နုပနီတောတိပိ ပါဌော.

៧៣. ក្នុងសូត្រទីពីរ ពាក្យថា Tena hi gahapati ឮថា ព្រះថេរៈគិតយ៉ាងនេះថា «គហបតីនេះ កាលមកកាន់ទីនេះ មិនមែនជាអ្នកចង់ដឹងពិតប្រាកដហើយមកនោះទេ គឺមកដើម្បីសាកល្បង (ស៊ើបមើល) តែប៉ុណ្ណោះ។ អាត្មាអញនឹងឲ្យគហបតីនេះឯង ឆ្លើយនូវប្រស្នាដែលគាត់បានសួរហើយនោះ»។ ព្រះថេរៈកាលចង់ឲ្យគហបតីនោះនិយាយពន្យល់ដោយខ្លួនឯង ទើបពោលពាក្យមានដើមថា Tena hi (បើដូច្នោះ...)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Tena hi គឺជាពាក្យចង្អុលបង្ហាញហេតុ។ សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែអ្នកសួរយ៉ាងនេះ ហេតុនោះ អាត្មាអញនឹងសួរត្រឡប់ទៅអ្នកវិញក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា Kesaṃ no បានដល់ នៃបុគ្គលទាំងឡាយណាខ្លះហ្ន៎។ ពាក្យថា Saddhammukkaṃsanā (ការលើកតម្កើងធម៌របស់ខ្លួន) បានដល់ ការលើកតម្កើងលទ្ធិរបស់ខ្លួនទុកជាធំ។ ពាក្យថា Paradhammāpasādanā (ការបង្អាប់បង្អោនធម៌របស់អ្នកដទៃ) បានដល់ ការប៉ះទង្គិច ការមើលងាយ និងការបង្អាប់បង្អោននូវលទ្ធិរបស់អ្នកដទៃ។ ពាក្យថា Āyataneva dhammadesanā បានដល់ ការសម្តែងធម៌ក្នុងហេតុដ៏សមគួរតែម្យ៉ាង។ ពាក្យថា Attho ca vutto សេចក្តីថា សេចក្តីនៃប្រស្នាដែលសួរហើយនោះ ត្រូវបានអាត្មាអញបង្ហាញច្បាស់ហើយ។ ពាក្យថា Attā ca anupanīto សេចក្តីថា ខ្លួនឯងក៏មិនត្រូវបានលើកតម្កើងថា «ពួកយើងមានសភាពយ៉ាងនេះ» ឡើយ។ សូម្បីបទថា Nupanīto ក៏ជាបាឋៈមួយដែរ។

၃. မဟာနာမသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាមហានាមសក្កសូត្រ

၇၄. တတိယေ ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဂိလာနော ဟုတွာ ဝုဋ္ဌိတော. ဂေလညာတိ ဂိလာနဘာဝတော. ဥပသင်္ကမီတိ ဘုတ္တပါတရာသော မာလာဂန္ဓာဒီနိ အာဒါယ မဟာပရိဝါရပရိဝုတော ဥပသင်္ကမိ. ဗာဟာယံ ဂဟေတွာတိ န ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိ, နိသိန္နာသနတော ဝုဋ္ဌာယ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဒက္ခိဏဗာဟာယံ အင်္ဂုဋ္ဌကေန သညံ ဒတွာ ဧကမန္တံ အပနေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အထဿ ‘‘သေခမ္ပိ ခေါ, မဟာနာမ, သီလ’’န္တိအာဒိနာ နယေန သတ္တန္နံ သေခါနံ သီလဉ္စ သမာဓိဉ္စ ပညဉ္စ ကထေတွာ ဥပရိ အရဟတ္တဖလဝသေန အသေခါ သီလသမာဓိပညာယော ကထေန္တော – ‘‘သေခသမာဓိတော သေခံ ဝိပဿနာဉာဏံ အသေခဉ္စ ဖလဉာဏံ ပစ္ဆာ, သေခဝိပဿနာဉာဏတော စ အသေခဖလသမာဓိ ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဒီပေသိ. ယာနိ ပန သမ္ပယုတ္တာနိ သမာဓိဉာဏာနိ, တေသံ အပစ္ဆာ အပုရေ ဥပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

៧៤. ក្នុងសូត្រទីបី ពាក្យថា Gilānā vuṭṭhito បានដល់ ជាសះស្បើយអំពីជំងឺហើយក្រោកឡើង។ ពាក្យថា Gelaññā បានដល់ អំពីភាពជាអ្នកមានជំងឺ។ ពាក្យថា Upasaṅkami សេចក្តីថា ព្រះមហានាមនោះ កាលបរិភោគអាហារពេលព្រឹករួចហើយ ក៏កាន់យកនូវផ្កាកម្រង និងគ្រឿងក្រអូបជាដើម ហែហមដោយបរិវារជាច្រើន ហើយចូលទៅគាល់។ ពាក្យថា Bāhāyaṃ gahetvā គប្បីជ្រាបថា មិនមែនចាប់ដើមដៃហើយទាញមកនោះទេ គឺក្រោកឡើងអំពីអាសនៈដែលគង់នៅ ហើយយាងទៅជិតព្រះមហានាមនោះ រួចយកមេដៃចុច (ធ្វើសញ្ញា) ត្រង់ដើមដៃខាងស្តាំ ហើយនាំទៅកាន់ទីសមគួរមួយ។ លំដាប់នោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលសម្តែងនូវសីល សមាធិ និងបញ្ញា របស់សេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក ចំពោះព្រះមហានាមនោះ ដោយន័យមានដើមថា Sekhampi kho mahānāma sīlaṃ រួចហើយកាលសម្តែងនូវសីល សមាធិ និងបញ្ញា របស់អសេក្ខបុគ្គល ដោយអំណាចនៃអរហត្តផលក្នុងខាងលើ ទ្រង់ញ៉ាំងសេចក្តីនេះឲ្យច្បាស់ថា «វិបស្សនាញាណជាសេក្ខៈ និងផលញាណជាអសេក្ខៈ តែងកើតឡើងជាខាងក្រោយអំពីសេក្ខសមាធិ ហើយអសេក្ខផលសមាធិ តែងកើតឡើងជាខាងក្រោយអំពីសេក្ខវិបស្សនាញាណ»។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបថា ការកើតឡើងនៃសមាធិ និងញាណទាំងឡាយដែលសម្បយុត្តគ្នានោះ គឺមិនមុនមិនក្រោយគ្នាឡើយ។

၄. နိဂဏ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថានិគន្ថសូត្រ

၇၅. စတုတ္ထေ ကူဋာဂါရသာလာယန္တိ ဒွေ ကဏ္ဏိကာ ဂဟေတွာ ဟံသဝဋ္ဋကစ္ဆန္နေန ကတာယ ဂန္ဓကုဋိယာ. အပရိသေသံ ဉာဏဒဿနံ ပဋိဇာနာတီတိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ အသေသေတွာ သဗ္ဗံ ဉာဏဒဿနံ ပဋိဇာနာတိ. သတတံ သမိတန္တိ သဗ္ဗကာလံ နိရန္တရံ. ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏံ မယှံ ဥပဋ္ဌိတမေဝါတိ ဒဿေတိ. ပုရာဏာနံ ကမ္မာနန္တိ အာယူဟိတကမ္မာနံ. တပသာ ဗျန္တီဘာဝန္တိ ဒုက္ကရတပေန ဝိဂတန္တကရဏံ. နဝါနံ ကမ္မာနန္တိ ဣဒါနိ အာယူဟိတဗ္ဗကမ္မာနံ. အကရဏာတိ အနာယူဟနေန. သေတုဃာတန္တိ ပဒဃာတံ ပစ္စယဃာတံ ကထေတိ. ကမ္မက္ခယာ ဒုက္ခက္ခယောတိ ကမ္မဝဋ္ဋက္ခယေန ဒုက္ခက္ခယော. ဒုက္ခက္ခယာ ဝေဒနာက္ခယောတိ ဒုက္ခဝဋ္ဋက္ခယေန ဝေဒနာက္ခယော. ဒုက္ခဝဋ္ဋသ္မိဉှိ ခီဏေ ဝေဒနာဝဋ္ဋမ္ပိ ခီဏမေဝ ဟောတိ. ဝေဒနာက္ခယာ သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ နိဇ္ဇိဏ္ဏံ ဘဝိဿတီတိ ဝေဒနာက္ခယေန ပန သကလဝဋ္ဋဒုက္ခံ နိဇ္ဇိဏ္ဏမေဝ ဘဝိဿတိ. သန္ဒိဋ္ဌိကာယာတိ သာမံ ပဿိတဗ္ဗာယ ပစ္စက္ခာယ. နိဇ္ဇရာယ ဝိသုဒ္ဓိယာတိ [Pg.203] ကိလေသဇီရဏကပဋိပဒါယ ကိလေသေ ဝါ နိဇ္ဇီရဏတော နိဇ္ဇရာယ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ. သမတိက္ကမော ဟောတီတိ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အတိက္ကမော ဟောတိ. ဣဓ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကိမာဟာတိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဣမာယ ပဋိပတ္တိယာ ကိမာဟ, ကိံ ဧတံယေဝ ကိလေသနိဇ္ဇီရဏကပဋိပဒံ ပညပေတိ, ဥဒါဟု အညန္တိ ပုစ္ဆတိ.

៧៥. ក្នុងសូត្រទីបួន ពាក្យថា Kūṭāgārasālāyaṃ បានដល់ ក្នុងព្រះគន្ធកុដិដែលគេធ្វើដោយការភ្ជុំចូលគ្នានូវកណ្ណិកា (ដំបូលស្រួច) ពីរ ហើយប្រក់ដោយក្បឿងមានសណ្ឋានដូចជាស្លាបហង្ស។ ពាក្យថា Aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti បានដល់ ញ៉ាំងញាណទស្សនៈទាំងអស់ឲ្យដឹងច្បាស់ ដោយមិនឲ្យសេសសល់សូម្បីតែបន្តិចបន្តួចឡើយ។ ពាក្យថា Satataṃ samitaṃ បានដល់ គ្រប់ពេលវេលា មិនដាច់ចន្លោះ។ ពាក្យថា Ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitaṃ ទ្រង់បង្ហាញថា សព្វញ្ញុតញ្ញាណបានប្រាកដចំពោះតថាគតហើយ។ ពាក្យថា Purāṇānaṃ kammānaṃ បានដល់ នៃកម្មទាំងឡាយដែលបានសន្សំទុកមកហើយ។ ពាក្យថា Tapasā byantībhāvaṃ បានដល់ ការធ្វើឲ្យវិនាសទៅ (ការធ្វើឲ្យអស់ទៅ) ដោយតបៈដែលគេធ្វើបានដោយកម្រ។ ពាក្យថា Navānaṃ kammānaṃ បានដល់ នៃកម្មទាំងឡាយដែលត្រូវសន្សំក្នុងពេលឥឡូវនេះ។ ពាក្យថា Akaraṇā បានដល់ ដោយការមិនសន្សំ (មិនធ្វើ)។ ពាក្យថា Setughātaṃ ទ្រង់សម្តែងនូវការកម្ចាត់បង់នូវបច្ច័យ (ការកម្ចាត់បង់នូវឫសគល់)។ ពាក្យថា Kammakkhayā dukkhakkhayo បានដល់ ការអស់ទៅនៃទុក្ខ ព្រោះការអស់ទៅនៃកម្មវដ្តៈ។ ពាក្យថា Dukkhakkhayā vedanākkhayo បានដល់ ការអស់ទៅនៃវេទនា ព្រោះការអស់ទៅនៃទុក្ខវដ្តៈ។ ព្រោះថាកាលបើទុក្ខវដ្តៈអស់ហើយ វេទនាវដ្តៈក៏ឈ្មោះថាអស់ទៅដែរ។ ពាក្យថា Vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissati សេចក្តីថា ព្រោះការអស់ទៅនៃវេទនា ទុក្ខក្នុងវដ្តៈទាំងអស់ក៏នឹងសាបសូន្យ (រលត់អស់) ទៅជាប្រាកដ។ ពាក្យថា Sandiṭṭhikāya បានដល់ ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញដោយខ្លួនឯង គឺច្បាស់នឹងភ្នែក។ ពាក្យថា Nijjarāya visuddhiyā បានដល់ ដោយបដិបទាជាគ្រឿងធ្វើកិលេសឲ្យសាបសូន្យ ឬដោយការស្ងប់ស្ងាត់ចាកកិលេស ព្រោះការរលាស់ចោលនូវកិលេសទាំងឡាយ គឺសេចក្តីបរិសុទ្ធរបស់សត្វទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Samatikkamo hoti បានដល់ ការកន្លងផុតនូវទុក្ខក្នុងវដ្តៈទាំងអស់។ ពាក្យថា Idha bhante bhagavā kimāha សេចក្តីថា បុគ្គលនោះសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងណាចំពោះបដិបទានេះ តើទ្រង់បញ្ញត្តនូវបដិបទាជាគ្រឿងធ្វើកិលេសឲ្យសាបសូន្យនេះឯង ឬក៏ទ្រង់បញ្ញត្តនូវធម៌ដទៃ?»។

ဇာနတာတိ အနာဝရဏဉာဏေန ဇာနန္တေန. ပဿတာတိ သမန္တစက္ခုနာ ပဿန္တေန. ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ဝိသုဒ္ဓိသမ္ပာပနတ္ထာယ. သမတိက္ကမာယာတိ သမတိက္ကမနတ္ထာယ. အတ္ထင်္ဂမာယာတိ အတ္ထံ ဂမနတ္ထာယ. ဉာယဿ အဓိဂမာယာတိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂဿ အဓိဂမနတ္ထာယ. နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယာတိ အပစ္စယနိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကရဏတ္ထာယ. နဝဉ္စ ကမ္မံ န ကရောတီတိ နဝံ ကမ္မံ နာယူဟတိ. ပုရာဏဉ္စ ကမ္မန္တိ ပုဗ္ဗေ အာယူဟိတကမ္မံ. ဖုဿ ဖုဿ ဗျန္တီ ကရောတီတိ ဖုသိတွာ ဖုသိတွာ ဝိဂတန္တံ ကရောတိ, ဝိပါကဖဿံ ဖုသိတွာ ဖုသိတွာ တံ ကမ္မံ ခေပေတီတိ အတ္ထော. သန္ဒိဋ္ဌိကာတိ သာမံ ပဿိတဗ္ဗာ. အကာလိကာတိ န ကာလန္တရေ ကိစ္စကာရိကာ. ဧဟိပဿိကာတိ ‘‘ဧဟိ ပဿာ’’တိ ဧဝံ ဒဿေတုံ ယုတ္တာ. ဩပနေယျိကာတိ ဥပနယေ ယုတ္တာ အလ္လီယိတဗ္ဗယုတ္တာ. ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဝိညူဟီတိ ပဏ္ဍိတေဟိ အတ္တနော အတ္တနော သန္တာနေယေဝ ဇာနိတဗ္ဗာ, ဗာလေဟိ ပန ဒုဇ္ဇာနာ. ဣတိ သီလဝသေန ဒွေ မဂ္ဂါ, ဒွေ စ ဖလာနိ ကထိတာနိ. သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော ဟိ သီလေသု ပရိပူရကာရိနောတိ. ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒိကာယ ပန သမာဓိသမ္ပဒါယ တယော မဂ္ဂါ, တီဏိ စ ဖလာနိ ကထိတာနိ. အနာဂါမီ အရိယသာဝကော ဟိ သမာဓိမှိ ပရိပူရကာရီတိ ဝုတ္တော. အာသဝါနံ ခယာတိအာဒီဟိ အရဟတ္တဖလံ ကထိတံ. ကေစိ ပန သီလသမာဓယောပိ အရဟတ္တဖလသမ္ပယုတ္တာဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. ဧကေကဿ ပန ဝသေန ပဋိပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ ဝိသုံ တန္တိ အာရောပိတာတိ.

ពាក្យថា Jānatā សេចក្តីថា ដោយព្រះអង្គដែលទ្រង់ជ្រាបដោយអនាវរណញាណ។ ពាក្យថា Passatā សេចក្តីថា ដោយព្រះអង្គដែលទ្រង់ឃើញដោយសមន្តចក្ខុ។ ពាក្យថា Visuddhiyā សេចក្តីថា ដើម្បីសម្រេចនូវសេចក្តីបរិសុទ្ធ។ ពាក្យថា Samatikkamāya សេចក្តីថា ដើម្បីកន្លងផុត។ ពាក្យថា Atthaṅgamāya សេចក្តីថា ដើម្បីដល់នូវការរលត់ទៅ។ ពាក្យថា Ñāyassa adhigamāya សេចក្តីថា ដើម្បីសម្រេចនូវអរិយមគ្គ ព្រមទាំងវិបស្សនា។ ពាក្យថា Nibbānassa sacchikiriyāya សេចក្តីថា ដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វានដែលមិនមានបច្ច័យតាក់តែង។ ពាក្យថា Navañca kammaṃ na karoti សេចក្តីថា មិនសន្សំកម្មថ្មី។ ពាក្យថា Purāṇañca kammaṃ សេចក្តីថា កម្មដែលបានសន្សំទុកក្នុងកាលមុន។ ពាក្យថា Phussa phussa byantī karoti សេចក្តីថា ប៉ះពាល់ហើយៗ ធ្វើឱ្យដល់នូវការអស់ទៅ គឺថា ពាល់ត្រូវនូវវិបាកផស្សៈហើយៗ ធ្វើឱ្យកម្មនោះអស់ទៅ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា Sandiṭṭhikā សេចក្តីថា គួរឃើញបានដោយខ្លួនឯង។ ពាក្យថា Akālikā សេចក្តីថា មិនរង់ចាំកាលវេលាក្នុងការឲ្យផល។ ពាក្យថា Ehipassikā សេចក្តីថា គួរដល់ការហៅឱ្យចូលមកមើលថា «ចូរមកមើលចុះ»។ ពាក្យថា Opaneyyikā សេចក្តីថា គួរបង្អោនចូលមកទុកក្នុងខ្លួន គឺគួរដល់ការចូលទៅជិត។ ពាក្យថា Paccattaṃ veditabbā viññūhi សេចក្តីថា វិញ្ញូជនទាំងឡាយគb្បីដឹងបានចំពោះខ្លួន គឺដឹងបានក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួនៗ ចំណែកឯជនពាលទាំងឡាយដឹងបានដោយកម្រ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវមគ្គ ២ និងផល ២ ដោយអំណាចនៃសីល យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ព្រះសោតាបន្ន និងព្រះសកទាគាមី ជាអ្នកធ្វើឱ្យបរិបូណ៌ក្នុងសីលទាំងឡាយ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ចំណែកឯមគ្គ ៣ និងផល ៣ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយការបរិបូណ៌នៃសមាធិ មានពាក្យថា Vivicceva kāmehi ជាដើម។ ព្រោះថា ព្រះអរិយសាវ័កជាអនាគាមី ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ជាអ្នកធ្វើឱ្យបរិបូណ៌ក្នុងសមាធិ។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវអរហត្តផល ដោយបទទាំងឡាយមានពាក្យថា Āsavānaṃ khayā ជាដើម។ ប៉ុន្តែ អាចារ្យខ្លះពោលថា សូម្បីសីល និងសមាធិដែលប្រកបដោយអរហត្តផល ក៏ទ្រង់មានបំណងយកក្នុងទីនេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ព្រះបាលីត្រូវបានលើកឡើងដោយឡែកៗពីគ្នា ដើម្បីបង្ហាញនូវការប្រតិបត្តិដោយអំណាចនៃបុគ្គលម្នាក់ៗ។

၅. နိဝေသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពណ៌នានិវេសកសូត្រ

၇၆. ပဉ္စမေ အမစ္စာတိ သုဟဇ္ဇာ. ဉာတီတိ သဿုသသုရပက္ခိကာ. သာလောဟိတာတိ သမာနလောဟိတာ ဘာတိဘဂိနိအာဒယော. အဝေစ္စပ္ပသာဒေတိ ဂုဏေ အဝေစ္စ ဇာနိတွာ ဥပ္ပန္နေ အစလပ္ပသာဒေ. အညထတ္တန္တိ ဘာဝညထတ္တံ[Pg.204]. ပထဝီဓာတုယာတိအာဒီသု ဝီသတိယာ ကောဋ္ဌာသေသု ထဒ္ဓါကာရဘူတာယ ပထဝီဓာတုယာ, ဒွါဒသသု ကောဋ္ဌာသေသု ယူသဂတာယ အာဗန္ဓနဘူတာယ အာပေါဓာတုယာ, စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ပရိပါစနဘူတာယ တေဇောဓာတုယာ, ဆသု ကောဋ္ဌာသေသု ဝိတ္ထမ္ဘနဘူတာယ ဝါယောဓာတုယာ သိယာ အညထတ္တံ. န တွေဝါတိ ဣမေသံ ဟိ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ အညမညဘာဝူပဂမနေန သိယာ အညထတ္တံ, အရိယသာဝကဿ ပန န တွေဝ သိယာတိ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ စ အညထတ္တန္တိ ပသာဒညထတ္တဉ္စ ဂတိအညထတ္တဉ္စ. တဉှိ တဿ န ဟောတိ, ဘာဝညထတ္တံ ပန ဟောတိ. အရိယသာဝကော ဟိ မနုဿော ဟုတွာ ဒေဝေါပိ ဟောတိ ဗြဟ္မာပိ. ပသာဒေါ ပနဿ ဘဝန္တရေပိ န ဝိဂစ္ဆတိ, န စ အပါယဂတိသင်္ခါတံ ဂတိအညထတ္တံ ပါပုဏာတိ. သတ္ထာပိ တဒေဝ ဒဿေန္တော တတြိဒံ အညထတ္တန္တိအာဒိမာဟ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

៧៦. ក្នុងសូត្រទី ៥ ពាក្យថា Amaccā សេចក្តីថា មិត្តសម្លាញ់។ ពាក្យថា Ñātī សេចក្តីថា ញាតិខាងម្តាយក្មេកនិងឪពុកក្មេក។ ពាក្យថា Sālohitā សេចក្តីថា បងប្អូនប្រុសស្រីជាដើម ដែលមានឈាមជ័រជាមួយគ្នា។ ពាក្យថា Aveccappasāde សេចក្តីថា សេចក្តីជ្រះថ្លាមិនរំភើបញាប់ញ័រ ដែលកើតឡើងដោយបានដឹងច្បាស់នូវគុណទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Aññathattaṃ សេចក្តីថា ភាពជាយ៉ាងដទៃនៃសភាវៈ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា Pathavīdhātuyā ជាដើម សេចក្តីប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃ គប្បីមានដល់បឋវីធាតុដែលមានលក្ខណៈរឹងប៉ឹងក្នុងចំណែកទាំង ២០, ដល់អាបោធាតុដែលមានលក្ខណៈស្អិតរមួតជាទឹកក្នុងចំណែកទាំង ១២, ដល់តេជោធាតុដែលមានលក្ខណៈដុតកំដៅក្នុងចំណែកទាំង ៤, និងដល់វាយោធាតុដែលមានលក្ខណៈទ្រទ្រង់ក្នុងចំណែកទាំង ៦។ ពាក្យថា Na tveva ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា សេចក្តីប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃ គប្បីមានដល់មហាភូតរូបទាំង ៤ នេះ ដោយការប្រែប្រួលទៅជាសភាវៈផ្សេងៗពីគ្នាទៅវិញទៅមក ប៉ុន្តែសេចក្តីប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃនោះ មិនមានដល់ព្រះអរិយសាវ័កឡើយ។ ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា Aññathattaṃ សំដៅយកការប្រែប្រួលនៃសេចក្តីជ្រះថ្លា និងការប្រែប្រួលនៃគតិ។ ព្រោះថា ការប្រែប្រួលនោះមិនមានដល់ព្រះអរិយសាវ័កនោះឡើយ ប៉ុន្តែការប្រែប្រួលនៃរូបកាយតែងមាន។ ព្រោះថា ព្រះអរិយសាវ័ក កាលកើតជាមនុស្សហើយ ក៏អាចកើតជាទេវតាខ្លះ ជាព្រហ្មខ្លះ។ ប៉ុន្តែ សេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ព្រះអរិយសាវ័កនោះ មិនបាត់បង់ឡើយ សូម្បីក្នុងភពដទៃ ហើយក៏មិនដល់នូវការប្រែប្រួលនៃគតិ ដែលហៅថាការទៅកាន់អបាយភូមិឡើយ។ ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់បង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា Tatridaṃ aññathattaṃ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၆. ပဌမဘဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពណ៌នាបឋមភវសូត្រ

၇၇. ဆဋ္ဌေ ကာမဓာတုဝေပက္ကန္တိ ကာမဓာတုယာ ဝိပစ္စနကံ. ကာမဘဝေါတိ ကာမဓာတုယံ ဥပပတ္တိဘဝေါ. ကမ္မံ ခေတ္တန္တိ ကုသလာကုသလကမ္မံ ဝိရုဟနဋ္ဌာနဋ္ဌေန ခေတ္တံ. ဝိညာဏံ ဗီဇန္တိ သဟဇာတံ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ ဝိရုဟနဋ္ဌေန ဗီဇံ. တဏှာ သ္နေဟောတိ ပဂ္ဂဏှနာနုဗြူဟနဝသေန တဏှာ ဥဒကံ နာမ. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနန္တိ အဝိဇ္ဇာယ အာဝရိတာနံ. တဏှာသံယောဇနာနန္တိ တဏှာဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓါနံ. ဟီနာယ ဓာတုယာတိ ကာမဓာတုယာ. ဝိညာဏံ ပတိဋ္ဌိတန္တိ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ ပတိဋ္ဌိတံ. မဇ္ဈိမာယ ဓာတုယာတိ ရူပဓာတုယာ. ပဏီတာယ ဓာတုယာတိ အရူပဓာတုယာ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

៧៧. ក្នុងសូត្រទី ៦ ពាក្យថា Kāmadhātuvepakkaṃ សេចក្តីថា ការឲ្យផលក្នុងកាមធាតុ។ ពាក្យថា Kāmabhavoti សេចក្តីថា ឧបបត្តិភពក្នុងកាមធាតុ។ ពាក្យថា Kammaṃ khettaṃ សេចក្តីថា កុសលកម្ម និងអកុសលកម្ម ឈ្មោះថាជាស្រែ ដោយអត្ថថាជាទីលូតលាស់។ ពាក្យថា Viññāṇaṃ bījaṃ សេចក្តីថា អភិសង្ខារវិញ្ញាណដែលកើតជាមួយគ្នា ឈ្មោះថាជាពូជ ដោយអត្ថថាជាគ្រឿងលូតលាស់។ ពាក្យថា Taṇhā sneho សេចក្តីថា តណ្ហា ឈ្មោះថាជាទឹក ដោយអំណាចនៃការផ្សើម និងការធ្វើឱ្យចម្រើនឡើង。 ពាក្យថា Avijjānīvaraṇānaṃ សេចក្តីថា ពួកសត្វដែលអវិជ្ជាបិទបាំងទុក。 ពាក្យថា Taṇhāsaṃyojanānaṃ សេចក្តីថា ពួកសត្វដែលជាប់ជំពាក់ដោយចំណងគឺតណ្ហា។ ពាក្យថា Hīnāya dhātuyā សេចក្តីថា ក្នុងកាមធាតុ。 ពាក្យថា Viññāṇaṃ patiṭṭhitaṃ សេចក្តីថា អភិសង្ខារវិញ្ញាណតាំងនៅហើយ។ ពាក្យថា Majjhimāya dhātuyā សេចក្តីថា ក្នុងរូបធាតុ។ ពាក្យថា Paṇītāya dhātuyā សេចក្តីថា ក្នុងអរូបធាតុ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၇. ဒုတိယဘဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពណ៌នាទុតិយភវសូត្រ

၇၈. သတ္တမေ စေတနာတိ ကမ္မစေတနာ. ပတ္ထနာပိ ကမ္မပတ္ထနာဝ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝါတိ.

៧៨. ក្នុងសូត្រទី ៧ ពាក្យថា Cetanā សេចក្តីថា កម្មចេតនា។ សូម្បីពាក្យថា Patthanā ក៏សំដៅយកការប្រាថ្នាក្នុងកម្មដែរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គឺដូចគ្នានឹងសូត្រមុនដែរ។

၈. သီလဗ္ဗတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការពណ៌នាសីលព្វតសូត្រ

၇၉. အဋ္ဌမေ သီလဗ္ဗတန္တိ သီလဉ္စေဝ ဝတဉ္စ. ဇီဝိတန္တိ ဒုက္ကရကာရိကာနုယောဂေါ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော. ဥပဋ္ဌာနသာရန္တိ ဥပဋ္ဌာနေန သာရံ[Pg.205], ‘‘ဣဒံ ဝရံ ဣဒံ နိဋ္ဌာ’’တိ ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတန္တိ အတ္ထော. သဖလန္တိ သဥဒြယံ သဝဍ္ဎိကံ ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ. န ခွေတ္ထ, ဘန္တေ, ဧကံသေနာတိ, ဘန္တေ, န ခေါ ဧတ္ထ ဧကံသေန ဗျာကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဥပဋ္ဌာနသာရံ သေဝတောတိ ဣဒံ သာရံ ဝရံ နိဋ္ဌာတိ ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတံ သေဝမာနဿ. အဖလန္တိ ဣဋ္ဌဖလေန အဖလံ. ဧတ္တာဝတာ ကမ္မဝါဒိကိရိယဝါဒီနံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဌပေတွာ သေသော သဗ္ဗောပိ ဗာဟိရကသမယော ဂဟိတော ဟောတိ. သဖလန္တိ ဣဋ္ဌဖလေန သဖလံ သဥဒြယံ. ဧတ္တာဝတာ ဣမံ သာသနံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗာပိ ကမ္မဝါဒိကိရိယဝါဒီနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂဟိတာ. န စ ပနဿ သုလဘရူပေါ သမသမော ပညာယာတိ ဧဝံ သေက္ခဘူမိယံ ဌတွာ ပဉှံ ကထေန္တော အဿ အာနန္ဒဿ ပညာယ သမသမော န သုလဘောတိ ဒဿေတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သေက္ခဘူမိ နာမ ကထိတာတိ.

៧៩. ក្នុងសូត្រទី ៨ ពាក្យថា Sīlabbataṃ សេចក្តីថា សីលផង វត្តផង។ ពាក្យថា Jīvitaṃ សេចក្តីថា ការព្យាយាមធ្វើកិច្ចការដែលធ្វើបានដោយកម្រ។ ពាក្យថា Brahmacariyaṃ សេចក្តីថា ការនៅរួមដោយព្រហ្មចរិយធម៌។ ពាក្យថា Upaṭṭhānasāraṃ សេចក្តីថា សារៈដោយការចូលទៅតាំងនៅ គឺសេចក្តីថា ការចូលទៅតាំងនៅយ៉ាងនេះថា «នេះជាធម៌ដ៏ប្រសើរ នេះជាទីបំផុត»។ ពាក្យថា Saphalaṃ ព្រះអង្គសួរថា «តើមានផល មានការចម្រើនឡើងឬ?»។ ពាក្យថា Na khvettha, bhante, ekaṃsena សេចក្តីថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងរឿងនេះ មិនគប្បីដោះស្រាយដោយចំណែកតែមួយឡើយ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា Upaṭṭhānasāraṃ sevato សេចក្តីថា ចំពោះបុគ្គលដែលសេពនូវធម៌ដែលចូលទៅតាំងនៅយ៉ាងនេះថា «នេះជាសារៈ នេះជាធម៌ដ៏ប្រសើរ នេះជាទីបំផុត»។ ពាក្យថា Aphalaṃ សេចក្តីថា មិនមានផល គឺមិនមានផលដែលគួរប្រាថ្នា។ ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លើកលែងតែការបួសរបស់ពួកកម្មវាទី និងកិរិយវាទីចេញ លទ្ធិខាងក្រៅដទៃទៀតទាំងអស់ ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា Saphalaṃ សេចក្តីថា មានផល គឺមានផលដែលគួរប្រាថ្នា ព្រមទាំងការចម្រើនឡើង។ ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ចាប់ផ្តើមតាំងពីព្រះសាសនានេះទៅ ការបួសរបស់ពួកកម្មវាទី និងកិរិយវាទីទាំងអស់ ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា Na ca panassa sulabharūpo samasamo paññāya ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញាស្មើគ្នានឹងព្រះអានន្ទនោះ មិនមែនរកបានដោយងាយឡើយ កាលដែលលោកស្ថិតនៅក្នុងសេក្ខភូមិ ហើយដោះស្រាយប្រស្នាយ៉ាងនេះ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវសេក្ខភូមិ។

၉. ဂန္ဓဇာတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពណ៌នាកន្ធជាតសូត្រ

၈၀. နဝမေ ဧတဒဝေါစာတိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဒသဗလဿ ဝတ္တံ ဒဿေတွာ အတ္တနော ဒိဝါဝိဟာရဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ‘‘ဣမသ္မိံ လောကေ မူလဂန္ဓော နာမ အတ္ထိ, သာရဂန္ဓော နာမ အတ္ထိ, ပုပ္ဖဂန္ဓော နာမ အတ္ထိ. ဣမေ ပန တယောပိ ဂန္ဓာ အနုဝါတံယေဝ ဂစ္ဆန္တိ, န ပဋိဝါတံ. အတ္ထိ နု ခေါ ကိဉ္စိ, ယဿ ပဋိဝါတမ္ပိ ဂန္ဓော ဂစ္ဆတီ’’တိ စိန္တေတွာ အဋ္ဌန္နံ ဝရာနံ ဂဟဏကာလေယေဝ ကင်္ခုပ္ပတ္တိသမယေ ဥပသင်္ကမနဝရဿ ဂဟိတတ္တာ တက္ခဏံယေဝ ဒိဝါဋ္ဌာနတော ဝုဋ္ဌာယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဥပ္ပန္နာယ ကင်္ခါယ ဝိနောဒနတ္ထံ ဧတံ ‘‘တီဏိမာနိ, ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ ဂန္ဓဇာတာနီတိ ဂန္ဓဇာတိယော. မူလဂန္ဓောတိ မူလဝတ္ထုကော ဂန္ဓော, ဂန္ဓသမ္ပန္နံ ဝါ မူလမေဝ မူလဂန္ဓော. တဿ ဟိ ဂန္ဓော အနုဝါတံ ဂစ္ဆတိ. ဂန္ဓဿ ပန ဂန္ဓော နာမ နတ္ထိ. သာရဂန္ဓပုပ္ဖဂန္ဓေသုပိ ဧသေဝ နယော. အတ္ထာနန္ဒ, ကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတန္တိ ဧတ္ထ သရဏဂမနာဒယော ဂုဏဝဏ္ဏဘာသနဝသေန ဒိသာဂါမိတာယ ဂန္ဓသဒိသတ္တာ ဂန္ဓာ, တေသံ ဝတ္ထုဘူတော ပုဂ္ဂလော ဂန္ဓဇာတံ နာမ. ဂန္ဓော ဂစ္ဆတီတိ ဝဏ္ဏဘာသနဝသေန ဂစ္ဆတိ. သီလဝါတိ ပဉ္စသီလေန ဝါ ဒသသီလေန ဝါ သီလဝါ. ကလျာဏဓမ္မောတိ တေနေဝ သီလဓမ္မေန ကလျာဏဓမ္မော သုန္ဒရဓမ္မော. ဝိဂတမလမစ္ဆေရေနာတိအာဒီနံ အတ္ထော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၆၀) ဝိတ္ထာရိတောဝ. ဒိသာသူတိ စတူသု ဒိသာသု စတူသု အနုဒိသာသု[Pg.206]. သမဏဗြာဟ္မဏာတိ သမိတပါပဗာဟိတပါပါ သမဏဗြာဟ္မဏာ.

៨០. ក្នុងសូត្រទី ៩ ពាក្យថា Etadavoca សេចក្តីថា ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតក្នុងកាលជាខាងក្រោយភត្ត ធ្វើវត្តចំពោះព្រះទសពលរួចហើយ ទៅកាន់ទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃរបស់ខ្លួន គិតយ៉ាងនេះថា «ក្នុងលោកនេះ ក្លិនឫសឈើក៏មាន ក្លិនខ្លឹមឈើក៏មាន ក្លិនផ្កាក៏មាន។ ប៉ុន្តែក្លិនទាំង ៣ យ៉ាងនេះ តែងទៅតាមខ្យល់ប៉ុណ្ណោះ មិនទៅច្រាសខ្យល់ឡើយ។ តើមានរបស់អ្វីមួយ ដែលមានក្លិនទៅច្រាសខ្យល់បានដែរឬទេ?» ព្រោះតែលោកបានទទួលពរក្នុងការចូលគាល់ក្នុងខណៈដែលកើតសេចក្តីសង្ស័យ ក្នុងកាលដែលទទួលពរទាំង ៨ យ៉ាងនោះ លោកក៏ក្រោកពីទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃភ្លាមៗ ចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំហើយ អង្គុយក្នុងទីសមគួរ ដើម្បីបន្ទោបង់សេចក្តីសង្ស័យដែលកើតឡើង ទើបក្រាបបង្គំទូលនូវពាក្យមានជាដើមថា «tīṇimāni, bhante» យ៉ាងនេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Gandhajātāni សេចក្តីថា ប្រភេទនៃក្លិនក្រអូបទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Mūlagandho សេចក្តីថា ក្លិនដែលមានឫសជាទីតាំង ឬឫសឈើដែលប្រកបដោយក្លិនក្រអូបនោះឯង ឈ្មោះថា មូលកន្ធៈ។ ព្រោះថាក្លិននៃឫសឈើនោះ តែងទៅតាមខ្យល់។ ប៉ុន្តែក្លិននៃក្លិននោះ មិនមានឡើយ។ សូម្បីក្នុងក្លិនខ្លឹមឈើ និងក្លិនផ្កា ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងពាក្យថា Atthānanda, kiñci gandhajātaṃ នេះ គុណធម៌ទាំងឡាយមានសរណគមន៍ជាដើម ឈ្មោះថាក្លិន ព្រោះស្រដៀងនឹងក្លិនក្រអូប ដោយការផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់ទិសទាំងឡាយ តាមរយៈការសរសើរគុណ ហើយបុគ្គលដែលជាទីតាំងនៃគុណធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថា កន្ធជាតិ។ ពាក្យថា Gandho gacchati សេចក្តីថា ផ្សព្វផ្សាយទៅដោយអំណាចនៃការសរសើរគុណ។ ពាក្យថា Sīlavā សេចក្តីថា អ្នកមានសីល ដោយសីល ៥ ឬសីល ១០។ ពាក្យថា Kalyāṇadhammo សេចក្តីថា អ្នកមានធម៌ដ៏ល្អ គឺមានធម៌ដ៏ល្អដោយសីលធម៌នោះឯង។ សេចក្តីនៃបទទាំងឡាយមានពាក្យថា Vigatamalamaccherena ជាដើម ត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងពិស្តាររួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា Disāsu សេចក្តីថា ក្នុងទិសធំទាំង ៤ និងទិសតូចទាំង ៤។ ពាក្យថា Samaṇabrāhmaṇā សេចក្តីថា សមណៈនិងព្រាហ្មណ៍ ដែលមានបាបរលត់ហើយ និងមានបាបបន្សាត់ចេញហើយ។

န ပုပ္ဖဂန္ဓော ပဋိဝါတမေတီတိ ဝဿိကပုပ္ဖာဒီနံ ဂန္ဓော ပဋိဝါတံ န ဂစ္ဆတိ. န စန္ဒနံ တဂရမလ္လိကာ ဝါတိ စန္ဒနတဂရမလ္လိကာနမ္ပိ ဂန္ဓော ပဋိဝါတံ န ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဒေဝလောကေပိ ဖုဋသုမနာ နာမ ဟောတိ, တဿာ ပုပ္ဖိတဒိဝသေ ဂန္ဓော ယောဇနသတံ အဇ္ဈောတ္ထရတိ. သောပိ ပဋိဝါတံ ဝိဒတ္ထိမတ္တမ္ပိ ရတနမတ္တမ္ပိ ဂန္တုံ န သက္ကောတီတိ ဝဒန္တိ. သတဉ္စ ဂန္ဓော ပဋိဝါတမေတီတိ သတဉ္စ ပဏ္ဍိတာနံ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓပုတ္တာနံ သီလာဒိဂုဏဂန္ဓော ပဋိဝါတံ ဂစ္ဆတိ. သဗ္ဗာ ဒိသာ သပ္ပုရိသော ပဝါယတီတိ သပ္ပုရိသော ပဏ္ဍိတော သီလာဒိဂုဏဂန္ဓေန သဗ္ဗာ ဒိသာ ပဝါယတိ, သဗ္ဗာ ဒိသာ ဂန္ဓေန အဝတ္ထရတီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា Na pupphagandho paṭivātameti សេចក្តីថា ក្លិននៃផ្កាម្លិះរួតជាដើម មិនទៅច្រាសខ្យល់ឡើយ។ ពាក្យថា Na candanaṃ tagaramallikā vā សេចក្តីថា សូម្បីក្លិននៃខ្លឹមច័ន្ទន៍ ក្រស្នា និងផ្កាម្លិះ ក៏មិនទៅច្រាសខ្យល់ដែរ នេះជាអធិប្បាយ។ សូម្បីក្នុងទេវលោក ក៏មានផ្កាម្លិះម្យ៉ាងឈ្មោះថា ផុដសុមនា ដែលក្នុងថ្ងៃដែលផ្កានោះរីក ក្លិនរបស់វាផ្សព្វផ្សាយទៅអស់ចម្ងាយ ១០០ យោជន៍។ អាចារ្យទាំងឡាយពោលថា សូម្បីផ្កានោះ ក៏មិនអាចផ្សាយក្លិនទៅច្រាសខ្យល់ សូម្បីតែចម្ងាយមួយចំអាម ឬមួយហត្ថបានឡើយ។ ពាក្យថា Satañca gandho paṭivātameti សេចក្តីថា ក្លិននៃសីលាទិគុណរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ គឺពួកបណ្ឌិត ព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះពុទ្ធបុត្រ តែងទៅច្រាសខ្យល់បាន。 ពាក្យថា Sabbā disā sappuriso pavāyati សេចក្តីថា សប្បុរសជាបណ្ឌិត តែងផ្សព្វផ្សាយក្លិនគឺសីលាទិគុណទៅកាន់ទិសទាំងពួង គឺថា គ្របដណ្តប់ទិសទាំងពួងដោយក្លិនក្រអូបនោះ នេះជាអធិប្បាយ។

၁၀. စူဠနိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពណ៌នាចូឡនិកាសូត្រ

၈၁. ဒသမဿ ဒုဝိဓော နိက္ခေပေါ အတ္ထုပ္ပတ္တိကောပိ ပုစ္ဆာဝသိကောပိ. ကတရအတ္ထုပ္ပတ္တိယံ ကဿ ပုစ္ဆာယ ကထိတန္တိ စေ? အရုဏဝတိသုတ္တန္တအတ္ထုပ္ပတ္တိယံ (သံ. နိ. ၁.၁၈၅ အာဒယော) အာနန္ဒတ္ထေရဿ ပုစ္ဆာယ ကထိတံ. အရုဏဝတိသုတ္တန္တော ကေန ကထိတောတိ? ဒွီဟိ ဗုဒ္ဓေဟိ ကထိတော သိခိနာ စ ဘဂဝတာ အမှာကဉ္စ သတ္ထာရာ. ဣမသ္မာ ဟိ ကပ္ပာ ဧကတိံသကပ္ပမတ္ထကေ အရုဏဝတိနဂရေ အရုဏဝတော ရညော ပဘာဝတိယာ နာမ မဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပရိပက္ကေ ဉာဏေ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ သိခီ ဘဂဝါ ဗောဓိမဏ္ဍေ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အရုဏဝတိံ နိဿာယ ဝိဟရန္တော ဧကဒိဝသံ ပါတောဝ သရီရပ္ပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ‘‘အရုဏဝတိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿာမီ’’တိ နိက္ခမိတွာ ဝိဟာရဒွါရကောဋ္ဌကသမီပေ ဌိတော အဘိဘုံ နာမ အဂ္ဂသာဝကံ အာမန္တေသိ – ‘‘အတိပ္ပဂေါ ခေါ, ဘိက္ခု, အရုဏဝတိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတုံ, ယေန အညတရော ဗြဟ္မလောကော တေနုပသင်္ကမိဿာမာ’’တိ. ယထာဟ –

៨១. ការសម្តែងសូត្រទី ១០ នេះ មាន ២ យ៉ាង គឺដោយការកើតឡើងនៃហេតុខ្លះ ដោយអំណាចនៃសំណួរខ្លះ។ បើមានសួរថា «តើសម្តែងដោយការកើតឡើងនៃហេតុណា និងដោយសំណួររបស់បុគ្គលណា?» ឆ្លើយថា «សម្តែងដោយការកើតឡើងនៃហេតុក្នុងអរុណវតីសូត្រ និងដោយសំណួររបស់ព្រះអានន្ទត្ថេរ»។ សួរថា «តើអរុណវតីសូត្រនោះ នរណាជាអ្នកសម្តែង?» ឆ្លើយថា «សម្តែងដោយព្រះពុទ្ធ ២ ព្រះអង្គ គឺព្រះសិខីភគវាផង ព្រះសាស្តារបស់យើងផង»។ ព្រោះថាក្នុងកាលកន្លងទៅ ៣១ កប្ប អំពីកប្បនេះ ព្រះសិខីមានព្រះភាគ ទ្រង់ចាប់បដិសន្ធិក្នុងព្រះគភ៌របស់ព្រះនាងបភាវតីមហេសី នៃព្រះបាទអរុណវត ក្នុងក្រុងអរុណវតី កាលព្រះញាណចាស់ក្លាហើយ ទ្រង់យាងចេញទៅសាងព្រះផ្នួសដ៏ឧត្តម បានត្រាស់ដឹងនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណលើពោធិមណ្ឌល ហើយទ្រង់សម្តែងនូវព្រះធម្មចក្កដ៏ប្រសើរ កាលទ្រង់គង់អាស្រ័យនឹងក្រុងអរុណវតី ថ្ងៃមួយ ក្នុងវេលាព្រឹកព្រលឹម ទ្រង់រៀបចំព្រះកាយរួចហើយ ហែហមដោយភិក្ខុសង្ឃជាច្រើន ទ្រង់យាងចេញទៅដោយព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញនឹងចូលទៅកាន់ក្រុងអរុណវតីដើម្បីបិណ្ឌបាត» ទ្រង់គង់ឈ្ងៀតនៅជិតខ្លោងទ្វារវត្ត ហើយត្រាស់ហៅព្រះអភិភូជាអគ្គសាវ័កថា «ម្នាលភិក្ខុ វេលានេះនៅព្រលឹមពេកណាស់ក្នុងការចូលទៅកាន់ក្រុងអរុណវតីដើម្បីបិណ្ឌបាត យើងនឹងចូលទៅកាន់ព្រហ្មលោកណាមួយសិន»។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា៖

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သိခီ ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဘိဘုံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘အာယာမ, ဗြာဟ္မဏ, ယေန အညတရော ဗြဟ္မလောကော [Pg.207] တေနုပသင်္ကမိဿာမ, န တာဝ ဘတ္တကာလော ဘဝိဿတီ’တိ. ‘ဧဝံ, ဘန္တေ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဘိဘူ ဘိက္ခု သိခိဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပစ္စဿောသိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သိခီ ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဘိဘူ စ ဘိက္ခု ယေန အညတရော ဗြဟ္မလောကော တေနုပသင်္ကမိံသူ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၈၅).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង ព្រះសិខីមានព្រះភាគជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ត្រាស់ហៅអភិភូភិក្ខុថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ចូរមក យើងនឹងចូលទៅកាន់ព្រហ្មលោកណាមួយ ព្រោះមិនទាន់ដល់វេលាភត្តសិន»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អភិភូភិក្ខុទទួលព្រះពុទ្ធដីការបស់ព្រះសិខីមានព្រះភាគជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង ព្រះសិខីមានព្រះភាគជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ និងអភិភូភិក្ខុ ក៏ចូលទៅកាន់ព្រហ្មលោកណាមួយនោះទៅ»។

တတ္ထ မဟာဗြဟ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ အတ္တမနော ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ဗြဟ္မာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ, ထေရဿာပိ အနုစ္ဆဝိကံ အာသနံ ပညာပယိံသု. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ, ထေရောပိ အတ္တနော ပညတ္တာသနေ နိသီဒိ. မဟာဗြဟ္မာပိ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

ក្នុងព្រហ្មលោកនោះ មហាព្រហ្មបានឃើញព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ មានចិត្តត្រេកអរ ក៏ធ្វើការទទួលស្វាគមន៍ រៀបចំក្រាលថ្វាយនូវព្រហ្មអាសនៈ (អាសនៈដ៏ប្រសើរ)។ ពួកព្រហ្មទាំងឡាយ ក៏បានរៀបចំក្រាលថ្វាយនូវអាសនៈដ៏សមគួរដល់ព្រះថេរៈ (អភិភូ) ផងដែរ។ ព្រះភគវន្ត ទ្រង់គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំថ្វាយហើយ ឯព្រះថេរៈក៏គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំថ្វាយដល់ខ្លួន។ ចំណែកមហាព្រហ្ម ក៏បានថ្វាយបង្គំព្រះទសពល ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរមួយ។

အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သိခီ ဘဂဝါ အဘိဘုံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဋိဘာတု တံ, ဗြာဟ္မဏ, ဗြဟ္မုနော စ ဗြဟ္မပရိသာယ စ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာနဉ္စ ဓမ္မီကထာတိ. ‘ဧဝံ, ဘန္တေ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဘိဘူ ဘိက္ခု သိခိဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပဋိဿုဏိတွာ ဗြဟ္မုနော စ ဗြဟ္မပရိသာယ စ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာနဉ္စ ဓမ္မိံ ကထံ ကထေသိ. ထေရေ ဓမ္မံ ကထေန္တေ ဗြဟ္မဂဏာ ဥဇ္ဈာယိံသု – ‘‘စိရဿဉ္စ မယံ သတ္ထု ဗြဟ္မလောကာဂမနံ လဘိမှ, အယဉ္စ ဘိက္ခု ဌပေတွာ သတ္ထာရံ သယံ ဓမ္မကထံ အာရဘီ’’တိ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះសិខីភគវន្ត ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលនឹងអភិភូភិក្ខុថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ចូរអ្នកសំដែងធម៌ទេសនា ឲ្យប្រាកដដល់មហាព្រហ្ម ដល់ព្រហ្មបរិស័ទ និងដល់ពួកព្រហ្មបារិសជ្ជៈចុះ»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អភិភូភិក្ខុទទួលព្រះពុទ្ធដីការបស់ព្រះសិខីភគវន្ត អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ» ហើយក៏បានសំដែងធម៌ទេសនាដល់មហាព្រហ្ម ដល់ព្រហ្មបរិស័ទ និងដល់ពួកព្រហ្មបារិសជ្ជៈ។ កាលបើព្រះថេរៈកំពុងសំដែងធម៌ ពួកព្រហ្មទាំងឡាយក៏ពោលទោស (ត្អូញត្អែរ) ថា «យើងទាំងឡាយបានការយាងមកកាន់ព្រហ្មលោកនៃព្រះសាស្តា ក្នុងកាលដ៏យូរអង្វែង ប៉ុន្តែភិក្ខុនេះ បែរជាទុកព្រះសាស្តាចោល ហើយចាប់ផ្ដើមសំដែងធម៌ទេសនាដោយខ្លួនឯងទៅវិញ»។

သတ္ထာ တေသံ အနတ္တမနဘာဝံ ဉတွာ အဘိဘုံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဥဇ္ဈာယန္တိ ခေါ တေ, ဗြာဟ္မဏ, ဗြဟ္မာ စ ဗြဟ္မပရိသာ စ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာ စ. တေန ဟိ တွံ – ဗြာဟ္မဏ, ဘိယျောသောမတ္တာယ သံဝေဇေဟီ’’တိ. ထေရော သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ ကတွာ သဟဿိလောကဓာတုံ သရေန ဝိညာပေန္တော ‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၈၅) ဂါထာဒွယံ အဘာသိ. ကိံ ပန ကတွာ ထေရော သဟဿိလောကဓာတုံ ဝိညာပေသီတိ? နီလကသိဏံ တာဝ သမာပဇ္ဇိတွာ သဗ္ဗတ္ထ အန္ဓကာရံ ဖရိ, တတော ‘‘ကိမိဒံ အန္ဓကာရ’’န္တိ သတ္တာနံ အာဘောဂေ ဥပ္ပန္နေ အာလောကံ ဒဿေသိ. ‘‘ကိံ အာလောကော အယ’’န္တိ ဝိစိနန္တာနံ အတ္တာနံ ဒဿေသိ, သဟဿစက္ကဝါဠေ ဒေဝမနုဿာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှိတွာ ပဂ္ဂဏှိတွာ ထေရံယေဝ နမဿမာနာ အဋ္ဌံသု. ထေရော ‘‘မဟာဇနော မယှံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ သရံ သုဏာတူ’’တိ ဣမာ [Pg.208] ဂါထာ အဘာသိ. သဗ္ဗေ ဩသဋာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ဝိယ သဒ္ဒံ အဿောသုံ. အတ္ထောပိ နေသံ ပါကဋော အဟောသိ.

ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបនូវសេចក្ដីមិនត្រេកអររបស់ពួកព្រហ្មទាំងនោះ ទើបមានព្រះបន្ទូលនឹងអភិភូភិក្ខុថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ មហាព្រហ្ម ព្រហ្មបរិស័ទ និងពួកព្រហ្មបារិសជ្ជៈ តែងពោលទោសអ្នកហើយ។ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ បើដូច្នោះ អ្នកចូរធ្វើឲ្យពួកព្រហ្មទាំងនោះ កើតសេចក្ដីសង្វេគឲ្យក្រៃលែងឡើងទៅ»។ ព្រះថេរៈទទួលព្រះពុទ្ធដីការបស់ព្រះសាស្តាហើយ ក៏បានធ្វើនូវការសម្ដែងឫទ្ធិផ្សេងៗ ជាច្រើនបែប រួចធ្វើឲ្យលោកធាតុមួយពាន់បានឮសំឡេងរបស់លោក ហើយបានពោលនូវគាថាពីរគឺ «អារម្ភថ និក្ខមថ» (ចូរចាប់ផ្ដើម ចូរចាកចេញ) ជាដើម។ ចុះព្រះថេរៈធ្វើដូចម្ដេច ទើបធ្វើឲ្យលោកធាតុមួយពាន់ដឹងបាន? សួរថា៖ ជាដំបូង ព្រះថេរៈបានចូលកាន់នីលកសិណ ហើយផ្សាយសេចក្ដីងងឹតទៅក្នុងទីទាំងពួង លុះកាលដែលសត្វទាំងឡាយកើតការពិចារណាថា «តើសេចក្ដីងងឹតនេះជាអ្វី?» ទើបលោកបង្ហាញពន្លឺឡើង។ កាលដែលពួកសត្វកំពុងស្វែងរកថា «តើពន្លឺនេះជាអ្វី?» លោកក៏បង្ហាញខ្លួនឲ្យឃើញ ពួកទេវតានិងមនុស្សក្នុងចក្រវាឡមួយពាន់ ក៏លើកដៃប្រណម្យអញ្ជលី ឈរគោរពចំពោះតែព្រះថេរៈប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះថេរៈគិតថា «សូមឲ្យមហាជនបានឮសំឡេងរបស់អាត្មា កំពុងសំដែងធម៌ចុះ» ទើបពោលនូវគាថាទាំងនេះ។ ជនទាំងអស់គ្នាបានឮសំឡេង ហាក់ដូចជាព្រះថេរៈគង់សំដែងធម៌នៅចំកណ្ដាលបរិស័ទដែលមកជួបជុំគ្នាដូច្នោះដែរ។ សូម្បីតែសេចក្ដីនៃធម៌នោះ ក៏បានប្រាកដច្បាស់ដល់ពួកគេដែរ។

အထ ခေါ ဘဂဝါ သဒ္ဓိံ ထေရေန အရုဏဝတိံ ပစ္စာဂန္တွာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဘိက္ခုသံဃံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အဿုတ္ထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အဘိဘုဿ ဘိက္ခုနော ဗြဟ္မလောကေ ဌိတဿ ဂါထာယော ဘာသမာနဿာ’’တိ. တေ ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ပဋိဇာနိတွာ သုတဘာဝံ အာဝိကရောန္တာ တဒေဝ ဂါထာဒွယံ ဥဒါဟရိံသု. သတ္ထာ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ သာဓုကာရံ ဒတွာ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ. ဧဝံ တာဝ ဣဒံ သုတ္တံ ဣတော ဧကတိံသကပ္ပမတ္ထကေ သိခိနာ ဘဂဝတာ ကထိတံ.

លំដាប់នោះ ព្រះភគវន្ត រួមជាមួយព្រះថេរៈ បានយាងត្រឡប់មកកាន់នគរអរុណវតីវិញ ទ្រង់ត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត លុះដល់វេលាក្រោយភត្ត យាងត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតវិញហើយ ក៏ត្រាស់សួរភិក្ខុសង្ឃថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយបានឮគាថាដែលអភិភូភិក្ខុឈរពោលនៅក្នុងព្រហ្មលោកដែរឬទេ?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ» កាលបើនឹងធ្វើសេចក្ដីដែលខ្លួនបានឮឲ្យប្រាកដ ក៏បានពោលនូវគាថាទាំងពីរនោះឯង។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ប្រទានសាធុការថា «សាធុ សាធុ» ហើយក៏បញ្ចប់ការសម្ដែងធម៌។ យ៉ាងនេះឯង ព្រះសូត្រនេះ ព្រះសិខីភគវន្ត ទ្រង់បានសម្ដែងហើយ ក្នុងកាលកន្លងទៅ ៣១ កប្ប អំពីកប្បនេះ។

အမှာကံ ပန ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော သာဝတ္ထိံ ဥပနိဿာယ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဇေဋ္ဌမူလမာသပုဏ္ဏမဒိဝသေ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ဣမံ အရုဏဝတိသုတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ. အာနန္ဒတ္ထေရော ဗီဇနိံ ဂဟေတွာ ဗီဇယမာနော ဌိတကောဝ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာ ဧကဗျဉ္ဇနမ္ပိ အဟာပေတွာ သကလသုတ္တံ ဥဂ္ဂဏှိ. သော ပုနဒိဝသေ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဒသဗလဿ ဝတ္တံ ဒဿေတွာ အတ္တနော ဒိဝါဝိဟာရဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကန္တေဝါသိကေသု ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ပက္ကန္တေသု ဟိယျော ကထိတံ အရုဏဝတိသုတ္တံ အာဝဇ္ဇေန္တော နိသီဒိ. အထဿ သဗ္ဗံ သုတ္တံ ဝိဘူတံ ဥပဋ္ဌာသိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘သိခိဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝကော ဗြဟ္မလောကေ ဌတွာ စက္ကဝါဠသဟဿေ အန္ဓကာရံ ဝိဓမေတွာ သရီရောဘာသံ ဒဿေတွာ အတ္တနော သဒ္ဒံ သာဝေန္တော ဓမ္မကထံ ကထေသီတိ ဟိယျော သတ္ထာရာ ကထိတံ, သာဝကဿ တာဝ ဝိသယော ဧဝရူပေါ, ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကိတ္တကံ ဌာနံ သရေန ဝိညာပေယျာ’’တိ. သော ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယ ဝိမတိယာ ဝိနောဒနတ္ထံ တင်္ခဏေယေဝ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ တမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒောတိ ဝုတ္တံ.

ចំណែកឯព្រះភគវន្តនៃយើងទាំងឡាយ ទ្រង់បានសម្រេចនូវព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ទ្រង់ញ៉ាំងព្រះធម្មចក្រដ៏ប្រសើរឲ្យប្រព្រឹត្តទៅហើយ កាលដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន អាស្រ័យនឹងក្រុងសាវត្ថី ក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែជេស្ឋ បានត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក ហើយទ្រង់ផ្ដើមសម្ដែងនូវអរុណវតីសូត្រនេះ។ ព្រះអានន្ទត្ថេរ កាលដែលកាន់ផ្លិតបក់ថ្វាយ ឈរនៅទីនោះឯង បានរៀន (ចងចាំ) នូវព្រះសូត្រទាំងមូល តាំងពីដើមរហូតដល់ចប់ ដោយមិនឲ្យខ្វះសូម្បីតែមួយព្យញ្ជនៈឡើយ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះថេរៈត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតវិញ ធ្វើវត្តប្រតិបត្តិថ្វាយព្រះទសពលរួចហើយ ក៏ទៅកាន់ទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃរបស់ខ្លួន កាលដែលពួកសទ្ធិវិហារិក និងអន្តេវាសិក ធ្វើវត្តប្រតិបត្តិរួចហើយចៀសចេញទៅ ព្រះថេរៈក៏អង្គុយពិចារណានូវអរុណវតីសូត្រដែលព្រះសាស្តាសម្ដែងហើយកាលពីម្សិលមិញ។ គ្រានោះ ព្រះសូត្រទាំងមូលក៏បានប្រាកដច្បាស់ដល់លោក។ ព្រះថេរៈគិតថា «កាលពីម្សិលមិញ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្ដែងថា ព្រះអគ្គសាវ័ករបស់ព្រះសិខីភគវន្ត ឈរនៅក្នុងព្រហ្មលោក កម្ចាត់សេចក្ដីងងឹតក្នុងចក្រវាឡមួយពាន់ បង្ហាញរស្មីរូបកាយ ធ្វើឲ្យឮសំឡេងរបស់ខ្លួន ហើយសម្ដែងធម៌ទេសនា វិស័យរបស់សាវ័កមានសភាពយ៉ាងនេះទៅហើយ ចុះចំណែកព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលទ្រង់បំពេញបារមីដប់ប្រការ ហើយសម្រេចព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ តើទ្រង់អាចធ្វើឲ្យឮសំឡេងទៅដល់ទីកន្លែងឆ្ងាយត្រឹមណា?»។ ព្រះថេរៈដើម្បីកម្ចាត់សេចក្ដីសង្ស័យដែលកើតឡើងយ៉ាងនេះ ក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះភគវន្តក្នុងខណៈនោះឯង ហើយក្រាបបង្គំទូលសួរនូវសេចក្ដីនោះ។ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្ដីនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកថា «អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ» (លំដាប់នោះ ព្រះអានន្ទមានអាយុ...) ជាដើម។

တတ္ထ သမ္မုခါတိ သမ္မုခီဘူတေန မယာ ဧတံ သုတံ, န အနုဿဝေန, န ဒူတပရမ္ပရာယာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဧဝမာဟ. ကီဝတကံ ပဟောတိ သရေန ဝိညာပေတုန္တိ ကိတ္တကံ ဌာနံ သရီရောဘာသေန ဝိဟတန္ဓကာရံ ကတွာ သရေန ဝိညာပေတုံ သက္ကောတိ. သာဝကော သော, အာနန္ဒ, အပ္ပမေယျာ တထာဂတာတိ [Pg.209] ဣဒံ ဘဂဝါ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေနာဟ – အာနန္ဒ, တွံ ကိံ ဝဒေသိ, သော ပဒေသဉာဏေ ဌိတော သာဝကော. တထာဂတာ ပန ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပတ္တာ အပ္ပမေယျာ. သော တွံ နခသိခါယ ပံသုံ ဂဟေတွာ မဟာပထဝိပံသုနာ သဒ္ဓိံ ဥပမေန္တော ဝိယ ကိံ နာမေတံ ဝဒေသိ. အညော ဟိ သာဝကာနံ ဝိသယော, အညော ဗုဒ္ဓါနံ. အညော သာဝကာနံ ဂေါစရော, အညော ဗုဒ္ဓါနံ. အညံ သာဝကာနံ ဗလံ, အညံ ဗုဒ္ဓါနန္တိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန အပ္ပမေယျဘာဝံ ဝတွာ တုဏှီ အဟောသိ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «សម្មុខា» (ចំពោះមុខ) មានន័យថា សេចក្ដីនេះខ្ញុំបានឮមកដោយផ្ទាល់ចំពោះមុខ មិនមែនឮតៗគ្នា (អនុស្សវៈ) មិនមែនឮតាមរយៈអ្នកនាំសារបន្តៗគ្នាឡើយ ព្រះថេរៈពោលយ៉ាងនេះដោយបំណងបែបនេះ។ ពាក្យថា «កីវតកំ បហោតិ សរេន វិញ្ញាបេតុំ» (តើអាចធ្វើឲ្យដឹងដោយសំឡេងបានត្រឹមណា?) មានន័យថា តើអាចកម្ចាត់សេចក្ដីងងឹតដោយរស្មីរូបកាយ ហើយធ្វើឲ្យឮសំឡេងទៅដល់ទីកន្លែងឆ្ងាយត្រឹមណា? ពាក្យថា «សាវកោ សោ អានន្ទ អប្បមេយ្យា តថាគតា» (ម្នាលអានន្ទ នោះជាសាវ័ក ឯព្រះតថាគតទាំងឡាយ មិនអាចប្រមាណបានឡើយ) ព្រះភគវន្តត្រាស់ដោយបំណងបែបនេះថា «ម្នាលអានន្ទ តើអ្នកនិយាយអ្វី ភិក្ខុនោះជាសាវ័កដែលឋិតនៅក្នុងបទេសញាណ (ញាណមិនពេញលេញ) ចំណែកព្រះតថាគតទាំងឡាយ បំពេញបារមីដប់ប្រការ ហើយសម្រេចព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ មិនអាចប្រមាណបានឡើយ។ អ្នកឯងយកធូលីដីមកដាក់លើចុងក្រចក ហើយយកទៅប្រៀបធៀបនឹងធូលីដីនៃមហាប្រថពី តើនិយាយពាក្យនេះដើម្បីអ្វី? ព្រោះថា វិស័យរបស់សាវ័កផ្សេង វិស័យរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយផ្សេង។ គោចររបស់សាវ័កផ្សេង គោចររបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយផ្សេង។ កម្លាំងរបស់សាវ័កផ្សេង កម្លាំងរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយផ្សេង»។ ព្រះភគវន្តទ្រង់សម្ដែងនូវភាពមិនអាចប្រមាណបានដោយបំណងបែបនេះហើយ ក៏ទ្រង់គង់ស្ងៀម។

ထေရော ဒုတိယမ္ပိ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ, ‘‘အာနန္ဒ, တွံ တာဠစ္ဆိဒ္ဒံ ဂဟေတွာ အနန္တာကာသေန ဥပမေန္တော ဝိယ, စာတကသကုဏံ ဂဟေတွာ ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကေန သုပဏ္ဏရာဇေန ဥပမေန္တော ဝိယ, ဟတ္ထိသောဏ္ဍာယ ဥဒကံ ဂဟေတွာ မဟာဂင်္ဂါယ ဥပမေန္တော ဝိယ, စတုရတနိကေ အာဝါဋေ ဥဒကံ ဂဟေတွာ သတ္တဟိ သရေဟိ ဥပမေန္တော ဝိယ, နာဠိကောဒနမတ္တလာဘိံ မနုဿံ ဂဟေတွာ စက္ကဝတ္တိရညာ ဥပမေန္တော ဝိယ, ပံသုပိသာစကံ ဂဟေတွာ သက္ကေန ဒေဝရညာ ဥပမေန္တော ဝိယ, ခဇ္ဇောပနကပ္ပဘံ ဂဟေတွာ သူရိယပ္ပဘာယ ဥပမေန္တော ဝိယ ကိံ နာမေတံ ဝဒေသီတိ ဒီပေန္တော ဒုတိယမ္ပိ အပ္ပမေယျဘာဝမေဝ ဝတွာ တုဏှီ အဟောသိ. တတော ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘သတ္ထာ မယာ ပုစ္ဆိတော န တာဝ ကထေသိ, ဟန္ဒ နံ ယာဝတတိယံ ယာစိတွာ ဗုဒ္ဓသီဟနာဒံ နဒါပေဿာမီ’’တိ. သော တတိယမ္ပိ ယာစိ. တံ ဒဿေတုံ တတိယမ္ပိ ခေါတိအာဒိ ဝုတ္တံ. အထဿ ဘဂဝါ ဗျာကရောန္တော သုတာ တေ အာနန္ဒာတိအာဒိမာဟ. ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘သတ္ထာ မေ ‘သုတာ တေ, အာနန္ဒ, သဟဿီ စူဠနိကာ လောကဓာတူ’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတွာ တုဏှီ ဇာတော, ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓသီဟနာဒံ နဒိဿတီ’’တိ သော သတ္ထာရံ ယာစန္တော ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလောတိအာဒိမာဟ.

ព្រះថេរៈក្រាបបង្គំទូលសួរជាគម្រប់ពីរដង។ ព្រះសាស្តាទ្រង់បង្ហាញថា «ម្នាលអានន្ទ អ្នកឯងយកប្រហោងសោទៅប្រៀបធៀបនឹងអាកាសដ៏រកទីបំផុតគ្មាន យកសត្វចាតកៈទៅប្រៀបធៀបនឹងស្ដេចគ្រុឌដែលមានទំហំ ១៥០ យោជន៍ យកទឹកក្នុងប្រដាប់ហិតរបស់ដំរីទៅប្រៀបធៀបនឹងទន្លេគង្គាដ៏ធំ យកទឹកក្នុងរណ្តៅទំហំ ៤ ហត្ថទៅប្រៀបធៀបនឹងស្រះធំទាំង ៧ យកមនុស្សក្រីក្រដែលបានបាយតែមួយនាឡិទៅប្រៀបធៀបនឹងព្រះរាជាចក្រពត្តិ យកភូតខ្មោចដីទៅប្រៀបធៀបនឹងព្រះឥន្ទ្រជាស្ដេចទេវតា យកពន្លឺអំពិលអំពែកទៅប្រៀបធៀបនឹងពន្លឺព្រះអាទិត្យ តើនិយាយពាក្យនេះដើម្បីអ្វី?» ទ្រង់សម្ដែងនូវភាពមិនអាចប្រមាណបានជាគម្រប់ពីរដងហើយ ក៏ទ្រង់គង់ស្ងៀម។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈគិតថា «ព្រះសាស្តាដែលយើងក្រាបបង្គំទូលសួរហើយ នៅមិនទាន់ត្រាស់សម្ដែងនៅឡើយទេ គួរតែយើងទូលអង្វររហូតដល់បីដង ដើម្បីឲ្យព្រះអង្គទ្រង់បន្លឺនូវពុទ្ធសីហនាទ»។ ព្រះថេរៈក៏បានទូលអង្វរជាគម្រប់បីដង។ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្ដីនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា «តតិយម្បិ ខោ» ជាដើម។ គ្រានោះ ព្រះភគវន្តកាលនឹងដោះស្រាយ ក៏ត្រាស់ពាក្យថា «ម្នាលអានន្ទ អ្នកធ្លាប់ឮដែរឬទេ» ជាដើម។ ព្រះថេរៈគិតថា «ព្រះសាស្តាត្រាស់នឹងយើងត្រឹមតែថា ‘ម្នាលអានន្ទ អ្នកធ្លាប់ឮអំពីសហស្សីចូឡនិកាលោកធាតុ (លោកធាតុខ្នាតតូចមួយពាន់) ដែរឬទេ’ ប៉ុណ្ណោះ ហើយក៏ទ្រង់គង់ស្ងៀម ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គមុខជានឹងបន្លឺនូវពុទ្ធសីហនាទជាមិនខាន» លោកកាលនឹងទូលអង្វរព្រះសាស្តា ទើបក្រាបបង្គំទូលពាក្យថា «ឯតស្ស ភគវា កាលោ» (បពិត្រព្រះភគវន្ត ឥឡូវនេះជាកាលគួរហើយ) ជាដើម។

ဘဂဝါပိဿ ဝိတ္ထာရကထံ ကထေတုံ တေန ဟာနန္ဒာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယာဝတာတိ ယတ္တကံ ဌာနံ. စန္ဒိမသူရိယာတိ စန္ဒိမာ စ သူရိယော စ. ပရိဟရန္တီတိ ဝိစရန္တိ. ဒိသာ ဘန္တီတိ သဗ္ဗဒိသာ ဩဘာသန္တိ. ဝိရောစနာတိ ဝိရောစမာနာ. ဧတ္တာဝတာ ဧကစက္ကဝါဠံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဣဒါနိ တံ သဟဿဂုဏံ ကတွာ ဒဿေန္တော တာဝ သဟဿဓာ လောကောတိ အာဟ. တသ္မိံ သဟဿဓာ လောကေတိ တသ္မိံ သဟဿစက္ကဝါဠေ. သဟဿံ စာတုမဟာရာဇိကာနန္တိ [Pg.210] သဟဿံ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝလောကာနံ. ယသ္မာ ပန ဧကေကသ္မိံ စက္ကဝါဠေ စတ္တာရော စတ္တာရော မဟာရာဇာနော, တသ္မာ စတ္တာရိ မဟာရာဇသဟဿာနီတိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. စူဠနိကာတိ ခုဒ္ဒိကာ. အယံ သာဝကာနံ ဝိသယော. ကသ္မာ ပနေသာ အာနီတာတိ? မဇ္ဈိမိကာယ လောကဓာတုယာ ပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ.

ព្រះភគវន្តដើម្បីនឹងសម្ដែងសេចក្ដីពន្យល់ពិស្ដារដល់ព្រះអានន្ទនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «តេន ហានន្ទ» (ម្នាលអានន្ទ បើដូច្នោះ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «យាវតា» មានន័យថា ទីកន្លែងត្រឹមណា។ ពាក្យថា «ចន្ទិមសូរិយា» គឺព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យ។ ពាក្យថា «បរិហរន្តិ» គឺត្រេចទៅ (វិលវល់)។ ពាក្យថា «ទិសា ភន្តិ» គឺញ៉ាំងទិសទាំងពួងឲ្យភ្លឺស្វាង។ ពាក្យថា «វិរោចនា» គឺរុងរឿង (ភ្លឺចិញ្ចាច)។ ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ជាការកំណត់បង្ហាញនូវចក្រវាឡមួយ។ ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញចក្រវាឡនោះដោយគុណនឹងមួយពាន់ ទើបត្រាស់ថា «តាវ សហស្សធា លោកោ» (លោកធាតុខ្នាតតូចមួយពាន់ត្រឹមនោះ)។ ពាក្យថា «តស្មិំ សហស្សធា លោកេ» គឺក្នុងចក្រវាឡមួយពាន់នោះ។ ពាក្យថា «សហស្សំ ចատុមហារាជិកានំ» គឺឋានចាតុមហារាជិកាមួយពាន់។ ប៉ុន្តែដោយហេតុថា ក្នុងចក្រវាឡនីមួយៗ មានមហារាជ ៤ អង្គៗ ហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ចត្តារិ មហារាជសហស្សានិ» (ស្ដេចមហារាជបួនពាន់)។ ដោយវិធីនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្ដីក្នុងទីទាំងពួងចុះ។ ពាក្យថា «ចូឡនិកា» គឺតូច (ខ្នាតតូច)។ នេះជាវិស័យរបស់សាវ័ក។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គនាំយកលោកធាតុនេះមកសម្ដែង? សួរថា៖ ដើម្បីបង្ហាញការកំណត់ភាគនៃមជ្ឈិមលោកធាតុ (លោកធាតុខ្នាតកណ្ដាល)។

ယာဝတာတိ ယတ္တကာ. တာဝ သဟဿဓာတိ တာဝ သဟဿဘာဂေန. ဒွိသဟဿီ မဇ္ဈိမိကာ လောကဓာတူတိ အယံ သဟဿစက္ကဝါဠာနိ သဟဿဘာဂေန ဂဏေတွာ ဒသသတသဟဿစက္ကဝါဠပရိမာဏာ ဒွိသဟဿီ မဇ္ဈိမိကာ နာမ လောကဓာတု. အယံ သာဝကာနံ အဝိသယော, ဗုဒ္ဓါနမေဝ ဝိသယော. ဧတ္တကေပိ ဟိ ဌာနေ တထာဂတာ အန္ဓကာရံ ဝိဓမေတွာ သရီရောဘာသံ ဒဿေတွာ သရေန ဝိညာပေတုံ သက္ကောန္တီတိ ဒီပေတိ. ဧတ္တကေန ဗုဒ္ဓါနံ ဇာတိက္ခေတ္တံ နာမ ဒဿိတံ. ဗောဓိသတ္တာနဉှိ ပစ္ဆိမဘဝေ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ မာတုကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသေ စ ကုစ္ဆိတော နိက္ခမနဒိဝသေ စ မဟာဘိနိက္ခမနဒိဝသေ စ သမ္ဗောဓိဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနအာယုသင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇနပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေသု စ ဧတ္တကံ ဌာနံ ကမ္ပတိ.

ពាក្យថា «យាវតា» មានន័យថា មានប្រមាណត្រឹមណា។ ពាក្យថា «តាវ សហស្សធា» គឺដោយចំណែកមួយពាន់ត្រឹមនោះ。 ពាក្យថា «ទ្វិសហស្សី មជ្ឈិមកា លោកធាតុ» គឺលោកធាតុខ្នាតកណ្ដាលមានចក្រវាឡមួយលាន ដែលរាប់គណនាដោយយកចក្រវាឡមួយពាន់គុណនឹងមួយពាន់។ នេះមិនមែនជាវិស័យរបស់សាវ័កឡើយ គឺជាវិស័យរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយតែប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា សូម្បីតែក្នុងទីកន្លែងមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ព្រះតថាគតទាំងឡាយ ក៏អាចកម្ចាត់សេចក្ដីងងឹត បង្ហាញរស្មីរូបកាយ ហើយធ្វើឲ្យឮសំឡេងទៅដល់បានដែរ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្ដីយ៉ាងនេះ។ ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ជាការបង្ហាញនូវទីកន្លែងដែលហៅថា «ជាតិខេត្ត» (ដែនដីកំណើត) របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ក្នុងភពចុងក្រោយរបស់ព្រះពោធិសត្វទាំងឡាយ ក្នុងថ្ងៃច្យុតចាកទេវលោកមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃមាតា ១ ថ្ងៃប្រសូតចាកផ្ទៃមាតា ១ ថ្ងៃធ្វើមហាភិនិស្ក្រមណ៍ ១ ថ្ងៃត្រាស់ដឹង ១ ថ្ងៃសម្ដែងធម្មចក្រ ១ ថ្ងៃដាក់អាយុសង្ខារ ១ និងថ្ងៃបរិនិព្វាន ១ ទីកន្លែងមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ តែងញាប់ញ័ររញ្ជួយ។

တိသဟဿီ မဟာသဟဿီတိ သဟဿိတော ပဋ္ဌာယ တတိယာတိ တိသဟဿီ, သဟဿံ သဟဿဓာ ကတွာ ဂဏိတံ မဇ္ဈိမိကံ သဟဿဓာ ကတွာ ဂဏိတတ္တာ မဟန္တေဟိ သဟဿေဟိ ဂဏိတာတိ မဟာသဟဿီ. ဧတ္တာဝတာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠပရိမာဏော လောကော ဒဿိတော ဟောတိ. ဘဂဝါ အာကင်္ခမာနော ဧတ္တကေ ဌာနေ အန္ဓကာရံ ဝိဓမေတွာ သရီရောဘာသံ ဒဿေတွာ သရေန ဝိညာပေယျာတိ. ဂဏကပုတ္တတိဿတ္ထေရော ပန ဧဝမာဟ – ‘‘န တိသဟဿိမဟာသဟဿိလောကဓာတုယာ ဧဝံ ပရိမာဏံ. ဣဒဉှိ အာစရိယာနံ သဇ္ဈာယမုဠှကံ ဝါစာယ ပရိဟီနဋ္ဌာနံ, ဒသကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠပရိမာဏံ ပန ဌာနံ တိသဟဿိမဟာသဟဿိလောကဓာတု နာမာ’’တိ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ ဘဂဝတာ အာဏာက္ခေတ္တံ နာမ ဒဿိတံ. ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ အာဋာနာဋိယပရိတ္တဣသိဂိလိပရိတ္တဓဇဂ္ဂပရိတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂပရိတ္တခန္ဓပရိတ္တ- မောရပရိတ္တမေတ္တပရိတ္တရတနပရိတ္တာနံ အာဏာ ဖရတိ. ယာဝတာ ပန အာကင်္ခေယျာတိ ယတ္တကံ ဌာနံ ဣစ္ဆေယျ, ဣမိနာ ဝိသယက္ခေတ္တံ [Pg.211] ဒဿေတိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဝိသယက္ခေတ္တဿ ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထိ, နတ္ထိကဘာဝေ စဿ ဣမံ ဩပမ္မံ အာဟရန္တိ – ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠမှိ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ သာသပေဟိ ပူရေတွာ သစေ ကောစိ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဧကစက္ကဝါဠေ ဧကံ သာသပံ ပက္ခိပန္တော အာဂစ္ဆေယျ, သဗ္ဗေပိ တေ သာသပါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆေယျုံ, န တွေဝ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ စက္ကဝါဠာနိ. ဒက္ခိဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ဗုဒ္ဓါနံ အဝိသယော နာမ နတ္ထိ.

ពាក្យថា Tisahassī mahāsahassīti (ត្រីសហស្សីមហាសហស្សី) សេចក្តីថា ចក្រវាឡដែលរាប់គុណនឹងមួយពាន់ជាគម្រប់បីដង ចាប់ផ្តើមអំពីមួយពាន់ទៅ ឈ្មោះថា ត្រីសហស្សី។ ចក្រវាឡដែលរាប់ដោយការធ្វើមួយពាន់ឱ្យទៅជាមួយពាន់ចំណែក (មជ្ឈិមកសហស្សី) ហើយយកមជ្ឈិមកសហស្សីនោះទៅធ្វើជាមួយពាន់ចំណែកទៀត ទើបឈ្មោះថា មហាសហស្សី ព្រោះរាប់ដោយចំនួនពាន់ដ៏ច្រើន។ ដោយពាក្យប៉ុណ្ណេះ លោកបង្ហាញចក្រវាឡដែលមានប្រមាណមួយសែនកោដិចក្រវាឡ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលបើទ្រង់ប្រាថ្នា អាចកម្ចាត់បង់នូវងងឹតក្នុងទីមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ហើយបង្ហាញនូវរស្មីព្រះវរកាយ រួចធ្វើឱ្យដឹងច្បាស់ដោយព្រះសូរសៀងបាន។ ចំណែកព្រះគណកបុត្តតិស្សត្ថេរ ពោលយ៉ាងនេះថា ”ប្រមាណនៃត្រីសហស្សីមហាសហស្សីលោកធាតុ មិនមែនប៉ុណ្ណោះទេ។ នេះជាកន្លែងដែលបាត់បង់ទៅដោយពាក្យជាមូលដ្ឋាននៃការស្វាធ្យាយរបស់ព្រះអាចារ្យទាំងឡាយ តែទីកន្លែងដែលមានប្រមាណដប់សែនកោដិចក្រវាឡ (មួយលានកោដិចក្រវាឡ) ទើបឈ្មោះថា ត្រីសហស្សីមហាសហស្សីលោកធាតុ“។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញអាណាក្សេត្រ។ ព្រោះថា ក្នុងចន្លោះនេះ អាណា (អំណាច) នៃអាដានាដិយបរិត្ត ឥសិគិលិបរិត្ត ធជគ្គបរិត្ត ពោជ្ឈង្គបរិត្ត ខន្ធបរិត្ត មោរបរិត្ត មេត្តបរិត្ត និងរតនបរិត្ត តែងផ្សាយទៅ។ ពាក្យថា Yāvatā pana ākaṅkheyyāti សេចក្តីថា ទ្រង់ប្រាថ្នាទីកន្លែងមានប្រមាណប៉ុន្មាន ព្រះអង្គបង្ហាញវិសយក្សេត្រដោយពាក្យនេះ។ ព្រោះថា កំណត់ប្រមាណនៃវិសយក្សេត្ររបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនមានឡើយ កាលបើមិនមានកំណត់ប្រមាណ ព្រះអាចារ្យទាំងឡាយតែងនាំមកនូវឧបមានេះថា ប្រៀបដូចជាគេបំពេញគ្រាប់ស្ពៃក្នុងមួយសែនកោដិចក្រវាឡ រហូតដល់ព្រហ្មលោក បើសិនជាមានបុគ្គលម្នាក់ដើរទៅបោះគ្រាប់ស្ពៃមួយគ្រាប់ៗ ក្នុងចក្រវាឡមួយៗ ក្នុងទិសបូព៌ា គ្រាប់ស្ពៃទាំងនោះទាំងអស់គប្បីដល់នូវការអស់ទៅ តែចក្រវាឡទាំងឡាយក្នុងទិសបូព៌ាមិនអស់ឡើយ។ ក្នុងទិសត្បូងជាដើមក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងលោកធាតុនោះ អវិស័យ (ទីដែលមិនមែនជាវិស័យ) របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនមានឡើយ។

ဧဝံ ဝုတ္တေ ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘သတ္ထာ ဧဝမာဟ – ‘အာကင်္ခမာနော, အာနန္ဒ, တထာဂတော တိသဟဿိမဟာသဟဿိလောကဓာတုံ သရေန ဝိညာပေယျ, ယာဝတာ ပန အာကင်္ခေယျာ’တိ. ဝိသမော ခေါ ပနာယံ လောကော, အနန္တာနိ စက္ကဝါဠာနိ, ဧကသ္မိံ ဌာနေ သူရိယော ဥဂ္ဂတော ဟောတိ, ဧကသ္မိံ ဌာနေ မဇ္ဈေ ဌိတော, ဧကသ္မိံ ဌာနေ အတ္ထင်္ဂတော. ဧကသ္မိံ ဌာနေ ပဌမယာမော ဟောတိ, ဧကသ္မိံ ဌာနေ မဇ္ဈိမယာမော, ဧကသ္မိံ ဌာနေ ပစ္ဆိမယာမော. သတ္တာပိ ကမ္မပ္ပသုတာ, ခိဍ္ဍာပသုတာ, အာဟာရပ္ပသုတာတိ ဧဝံ တေဟိ တေဟိ ကာရဏေဟိ ဝိက္ခိတ္တာ စ ပမတ္တာ စ ဟောန္တိ. ကထံ နု ခေါ တေ သတ္ထာ သရေန ဝိညာပေယျာ’’တိ. သော ဧဝံ စိန္တေတွာ ဝိမတိစ္ဆေဒနတ္ထံ တထာဂတံ ပုစ္ဆန္တော ယထာ ကထံ ပနာတိအာဒိမာဟ.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះថេរៈ (ព្រះអានន្ទ) គិតថា ”ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះថា ’ម្នាលអានន្ទ ព្រះតថាគត កាលបើប្រាថ្នា គប្បីធ្វើឱ្យដឹងច្បាស់ដោយព្រះសូរសៀងក្នុងត្រីសហស្សីមហាសហស្សីលោកធាតុ ឬក៏ទ្រង់ប្រាថ្នាត្រឹមណា ក៏គប្បីធ្វើឱ្យដឹងច្បាស់ត្រឹមណោះបាន’។ ប៉ុន្តែ លោកនេះមិនស្មើគ្នាឡើយ ចក្រវាឡទាំងឡាយក៏មិនមានទីបំផុត ក្នុងទីកន្លែងមួយ ព្រះអាទិត្យកំពុងរះឡើង ក្នុងទីកន្លែងមួយ ព្រះអាទិត្យស្ថិតនៅចំកណ្តាល ក្នុងទីកន្លែងមួយ ព្រះអាទិត្យអស្តង្គតទៅ។ ក្នុងទីកន្លែងមួយ ជាបឋមយាម ក្នុងទីកន្លែងមួយ ជាមជ្ឈិមយាម ក្នុងទីកន្លែងមួយ ជាបច្ឆិមយាម។ សូម្បីសត្វទាំងឡាយក៏ខ្វល់ខ្វាយនឹងការងារ ខ្វល់ខ្វាយនឹងការលេងកម្សាន្ត ខ្វល់ខ្វាយនឹងអាហារ តែងមានចិត្តរាយមាយ និងប្រមាទដោយហេតុនោះៗ យ៉ាងនេះ។ ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ព្រះសាស្តានឹងធ្វើឱ្យសត្វទាំងនោះដឹងច្បាស់ដោយព្រះសូរសៀងបាន?“។ ព្រះថេរៈគិតយ៉ាងនេះហើយ ដើម្បីកាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យ កាលនឹងទូលសួរព្រះតថាគត ទើបក្រាបទូលពាក្យមានដើមថា yathā kathaṃ panāti (បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើដូចម្តេច...)។

အထဿ သတ္ထာ ဗျာကရောန္တော ဣဓာနန္ဒ, တထာဂတောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဩဘာသေန ဖရေယျာတိ သရီရောဘာသေန ဖရေယျ. ဖရမာနော ပနေသ ကိံ ကရေယျာတိ? ယသ္မိံ ဌာနေ သူရိယော ပညာယတိ, တတ္ထ နံ အတ္တနော အာနုဘာဝေန အတ္ထံ ဂမေယျ. ယတ္ထ ပန န ပညာယတိ, တတ္ထ နံ ဥဋ္ဌာပေတွာ မဇ္ဈေ ဌပေယျ. တတော ယတ္ထ သူရိယော ပညာယတိ, တတ္ထ မနုဿာ ‘‘အဓုနာဝ သူရိယော ပညာယိတ္ထ, သော ဣဒါနေဝ အတ္ထင်္ဂမိတော, နာဂါဝဋ္ဋော နု ခေါ အယံ, ဘူတာဝဋ္ဋယက္ခာဝဋ္ဋဒေဝတာဝဋ္ဋာနံ အညတရော’’တိ ဝိတ္တက္ကံ ဥပ္ပာဒေယျုံ. ယတ္ထ ပန န ပညာယတိ, တတ္ထ မနုဿာ ‘‘အဓုနာဝ သူရိယော အတ္ထင်္ဂမိတော, သွာယံ ဣဒါနေဝ ဥဋ္ဌိတော, ကိံ နု ခေါ အယံ နာဂါဝဋ္ဋဘူတာဝဋ္ဋယက္ခာဝဋ္ဋဒေဝတာဝဋ္ဋာနံ အညတရော’’တိ ဝိတက္ကံ ဥပ္ပာဒေယျုံ. တတော တေသု မနုဿေသု အာလောကဉ္စ အန္ဓကာရဉ္စ အာဝဇ္ဇိတွာ ‘‘ကိံ ပစ္စယာ နု ခေါ ဣဒ’’န္တိ ပရိယေသမာနေသု သတ္ထာ နီလကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ [Pg.212] ဗဟလန္ဓကာရံ ပတ္ထရေယျ. ကသ္မာ? တေသံ ကမ္မာဒိပ္ပသုတာနံ သတ္တာနံ သန္တာသဇနနတ္ထံ. အထ နေသံ သန္တာသံ အာပန္နဘာဝံ ဉတွာ ဩဒါတကသိဏသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပဏ္ဍရံ ဃနဗုဒ္ဓရသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော စန္ဒသဟဿသူရိယသဟဿဥဋ္ဌာနကာလော ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သဗ္ဗံ ဧကာလောကံ ကရေယျ. တဉ္စ ခေါ တိလဗီဇမတ္တေန ကာယပ္ပဒေသေန ဩဘာသံ မုဉ္စန္တော. ယော ဟိ စက္ကဝါဠပထဝိံ ဒီပကပလ္လကံ ကတွာ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ တေလံ ကတွာ သိနေရုံ ဝဋ္ဋိံ ကတွာ အညသ္မိံ သိနေရုမုဒ္ဓနိ ဌပေတွာ ဇာလေယျ, သော ဧကစက္ကဝါဠေယေဝ အာလောကံ ကရေယျ. တတော ပရံ ဝိဒတ္ထိမ္ပိ ဩဘာသေတုံ န သက္ကုဏေယျ. တထာဂတော ပန တိလဖလပ္ပမာဏေန သရီရပ္ပဒေသေန ဩဘာသံ မုဉ္စိတွာ တိသဟဿိမဟာသဟဿိလောကဓာတုံ ဧကောဘာသံ ကရေယျ တတော ဝါ ပန ဘိယျော. ဧဝံ မဟန္တာ ဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာတိ.

លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តាកាលនឹងដោះស្រាយ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា idhānanda, tathāgatoti (ម្នាលអានន្ទ ព្រះតថាគតក្នុងលោកនេះ...)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា obhāsena phareyyāti សេចក្តីថា ផ្សាយទៅដោយរស្មីព្រះវរកាយ។ សួរថា កាលដែលផ្សាយទៅនោះ តើព្រះអង្គធ្វើដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ក្នុងទីកន្លែងណាដែលព្រះអាទិត្យប្រាកដ ព្រះអង្គគប្បីធ្វើឱ្យព្រះអាទិត្យនោះអស្តង្គតទៅដោយអានុភាពរបស់ព្រះអង្គ។ ចំណែកក្នុងទីកន្លែងណាដែលព្រះអាទិត្យមិនប្រាកដ ព្រះអង្គគប្បីធ្វើឱ្យព្រះអាទិត្យនោះរះឡើង ហើយតម្កល់ទុកចំកណ្តាល។ លំដាប់នោះ ក្នុងទីកន្លែងដែលព្រះអាទិត្យប្រាកដ មនុស្សទាំងឡាយគប្បីត្រិះរិះថា ”ព្រះអាទិត្យទើបតែប្រាកដអម្បាញ់មិញនេះសោះ ឥឡូវនេះក៏ស្រាប់តែអស្តង្គតទៅភ្លាម នេះជាការវិលវល់នៃនាគ ឬជាការវិលវល់នៃភូត យក្ស ឬទេវតាណាមួយហ្ន៎?“។ ចំណែកក្នុងទីកន្លែងដែលព្រះអាទិត្យមិនប្រាកដ មនុស្សទាំងឡាយគប្បីត្រិះរិះថា ”ព្រះអាទិត្យទើបតែអស្តង្គតទៅអម្បាញ់មិញនេះសោះ ឥឡូវនេះក៏ស្រាប់តែរះឡើងភ្លាម នេះជាការវិលវល់នៃនាគ ភូត យក្ស ឬទេវតាណាមួយហ្ន៎?“។ លំដាប់នោះ កាលដែលមនុស្សទាំងនោះពិចារណាលើពន្លឺនិងងងឹត ហើយស្វែងរកថា ”តើហេតុការណ៍នេះកើតឡើងព្រោះបច្ច័យអ្វីហ្ន៎?“ ព្រះសាស្តាគប្បីចូលកាន់នីលកសិណសមាបត្តិ ហើយផ្សាយទៅនូវងងឹតដ៏ក្រាស់ឃ្មឹក។ ព្រោះហេតុអ្វី? ដើម្បីធ្វើឱ្យកើតសេចក្តីតក់ស្លុតដល់សត្វទាំងឡាយដែលខ្វល់ខ្វាយនឹងការងារជាដើមនោះ។ បន្ទាប់មក កាលទ្រង់ជ្រាបថាសត្វទាំងនោះដល់នូវសេចក្តីតក់ស្លុតហើយ ទើបទ្រង់ចូលកាន់ឱទាតកសិណសមាបត្តិ ហើយបញ្ចេញនូវព្រះពុទ្ធរស្មីដ៏ខាប់ក្រាស់និងសស្ងាច ធ្វើឱ្យទីទាំងពួងមានពន្លឺតែមួយក្នុងខណៈតែមួយ ហាក់ដូចជាពេលដែលព្រះចន្ទមួយពាន់ និងព្រះអាទិត្យមួយពាន់រះឡើងព្រមគ្នា។ ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើការបញ្ចេញពន្លឺនោះ ដោយចំណែកនៃព្រះវរកាយមានប្រមាណប៉ុនគ្រាប់ល្ងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា បុគ្គលណាធ្វើផែនដីនៃចក្រវាឡឱ្យជាចានចង្កៀង ធ្វើទឹកក្នុងមហាសមុទ្រឱ្យជាប្រេង ធ្វើភ្នំសិនេរុឱ្យជាប្រដាប់ត្បារជក់ ហើយតម្កល់ទុកលើកំពូលភ្នំសិនេរុមួយទៀត រួចដុតបំភ្លឺ បុគ្គលនោះគប្បីធ្វើពន្លឺបានត្រឹមតែក្នុងចក្រវាឡមួយប៉ុណ្ណោះ ហួសពីនោះទៅ សូម្បីតែមួយចំអាមក៏មិនអាចបំភ្លឺបានឡើយ។ ចំណែកព្រះតថាគត បញ្ចេញរស្មីអំពីចំណែកនៃព្រះវរកាយមានប្រមាណប៉ុនគ្រាប់ល្ង អាចធ្វើត្រីសហស្សីមហាសហស្សីលោកធាតុឱ្យមានពន្លឺតែមួយបាន ឬគប្បីធ្វើឱ្យលើសពីនោះទៅទៀតក៏បាន។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធគុណទាំងឡាយមានសភាពធំធេងយ៉ាងនេះឯង។

တံ အာလောကံ သဉ္ဇာနေယျုန္တိ တံ အာလောကံ ဒိသွာ ‘‘ယေန သူရိယော အတ္ထဉ္စေဝ ဂမိတော ဥဋ္ဌာပိတော စ, ဗဟလန္ဓကာရဉ္စ ဝိဿဋ္ဌံ, ဧသ သော ပုရိသော ဣဒါနိ အာလောကံ ကတွာ ဌိတော, အဟော အစ္ဆရိယပုရိသော’’တိ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ နမဿမာနာ နိသီဒေယျုံ. သဒ္ဒမနုဿာဝေယျာတိ ဓမ္မကထာသဒ္ဒမနုဿာဝေယျ. ယော ဟိ ဧကံ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ ဘေရိံ ကတွာ မဟာပထဝိံ ဘေရိစမ္မံ ကတွာ သိနေရုံ ဒဏ္ဍံ ကတွာ အညသ္မိံ သိနေရုမတ္ထကေ ဌပေတွာ အာကောဋေယျ, သော ဧကစက္ကဝါဠေယေဝ တံ သဒ္ဒံ သာဝေယျ, ပရတော ဝိဒတ္ထိမ္ပိ အတိက္ကာမေတုံ န သက္ကုဏေယျ. တထာဂတော ပန ပလ္လင်္ကေ ဝါ ပီဌေ ဝါ နိသီဒိတွာ တိသဟဿိမဟာသဟဿိလောကဓာတုံ သရေန ဝိညာပေတိ, တတော ဝါ ပန ဘိယျော, ဧဝံ မဟာနုဘာဝါ တထာဂတာတိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမိနာ ဧတ္တကေန ဝိသယက္ခေတ္တမေဝ ဒဿေတိ.

ពាក្យថា Taṃ ālokaṃ sañjāneyyunti សេចក្តីថា កាលបើបានឃើញពន្លឺនោះហើយ គប្បីលើកដៃប្រណម្យថ្វាយបង្គំ ហើយអង្គុយនៅ ដោយគិតថា ”ព្រះអាទិត្យត្រូវបានធ្វើឱ្យអស្តង្គតនិងរះឡើងដោយបុគ្គលណា ហើយងងឹតដ៏ក្រាស់ក៏ត្រូវបានបញ្ចេញដោយបុគ្គលណា បុគ្គលនោះឯង ឥឡូវនេះកំពុងឈរធ្វើពន្លឺឱ្យភ្លឺស្វាង ឱ! បុគ្គលដ៏អស្ចារ្យមែនហ្ន៎“។ ពាក្យថា Saddamanussāveyyāti សេចក្តីថា គប្បីធ្វើឱ្យឮសំឡេងនៃធម្មកថា។ ព្រោះថា បុគ្គលណាធ្វើភ្នំចក្រវាឡមួយឱ្យជាស្គរ ធ្វើមហាប្រថពីឱ្យជាស្បែកស្គរ ធ្វើភ្នំសិនេរុឱ្យជាឈើវាយស្គរ ហើយតម្កល់ទុកលើកំពូលភ្នំសិនេរុមួយទៀត រួចវាយស្គរនោះ បុគ្គលនោះគប្បីធ្វើឱ្យឮសំឡេងនោះបានត្រឹមតែក្នុងចក្រវាឡមួយប៉ុណ្ណោះ ហួសពីនោះទៅ សូម្បីតែមួយចំអាមក៏មិនអាចឱ្យកន្លងទៅបានឡើយ។ ចំណែកព្រះតថាគត គង់លើបល្ល័ង្កក្តី លើកៅអីក្តី ហើយធ្វើឱ្យដឹងច្បាស់ដោយព្រះសូរសៀងក្នុងត្រីសហស្សីមហាសហស្សីលោកធាតុ ឬគប្បីធ្វើឱ្យលើសពីនោះទៅទៀតក៏បាន ព្រះតថាគតទាំងឡាយមានអានុភាពធំធេងយ៉ាងនេះឯង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញតែវិសយក្សេត្រប៉ុណ្ណោះ ដោយពាក្យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ។

ဣမဉ္စ ပန ဗုဒ္ဓသီဟနာဒံ သုတွာ ထေရဿ အဗ္ဘန္တရေ ဗလဝပီတိ ဥပ္ပန္နာ, သော ပီတိဝသေန ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော လာဘာ ဝတ မေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယဿ မေ သတ္ထာ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကောတိ ယဿ မယှံ သတ္ထာ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော, တဿ မယှံ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကဿ သတ္ထု ပဋိလာဘော လာဘာ စေဝ သုလဒ္ဓဉ္စာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယွာဟံ ဧဝရူပဿ သတ္ထုနော ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဝိစရိတုံ, ပါဒပရိကမ္မံ ပိဋ္ဌိပရိကမ္မံ ကာတုံ, မုခဓောဝနဥဒကနှာနောဒကာနိ ဒါတုံ, ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇိတုံ, ဥပ္ပန္နာယ ကင်္ခါယ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ, မဓုရဓမ္မကထဉ္စ [Pg.213] သောတုံ လဘာမိ, ဧတေ သဗ္ဗေပိ မယှံ လာဘာ စေဝ သုလဒ္ဓဉ္စာတိပိ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ. ဧတ္ထ စ ဘဂဝတော အန္ဓကာရာလောကသဒ္ဒသဝနသင်္ခါတာနံ ဣဒ္ဓီနံ မဟန္တတာယ မဟိဒ္ဓိကတာ, တာသံယေဝ အနုဖရဏေန မဟာနုဘာဝတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥဒါယီတိ လာဠုဒါယိတ္ထေရော. သော ကိရ ပုဗ္ဗေ ဥပဋ္ဌာကတ္ထေရေ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ စရတိ. တသ္မာ ဣဒါနိ ဩကာသံ လဘိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓသီဟနာဒပရိယောသာနေ ဇလမာနံ ဒီပသိခံ နိဗ္ဗာပေန္တော ဝိယ စရန္တဿ ဂေါဏဿ တုဏ္ဍေ ပဟာရံ ဒေန္တော ဝိယ ဘတ္တဘရိတံ ပါတိံ အဝကုဇ္ဇန္တော ဝိယ ထေရဿ ပသာဒဘင်္ဂံ ကရောန္တော ဧဝမာဟ.

ក៏កាលបើបានស្តាប់ព្រះពុទ្ធសីហនាទនេះហើយ សេចក្តីរីករាយ (បីតិ) ដ៏ខ្លាំងក្លាក៏កើតឡើងក្នុងព្រះវរកាយរបស់ព្រះថេរៈ ព្រះថេរៈនោះកាលនឹងបន្លឺនូវឧទានដោយកម្លាំងនៃបីតិ ទើបពោលពាក្យមានដើមថា lābhā vata me (ជាលាភរបស់ខ្ញុំហ្ន៎...)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា yassa me satthā evaṃmahiddhikoti សេចក្តីថា ព្រះសាស្តារបស់ខ្ញុំព្រះអង្គណា មានឫទ្ធិធំយ៉ាងនេះ ការបានជួបព្រះសាស្តាដែលមានឫទ្ធិធំយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថាជាលាភ និងជាការបានដោយល្អរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យនោះព្រះថេរៈពោលសំដៅថា ”ការដែលខ្ញុំបានកាន់យកនូវបាត្រនិងចីវររបស់ព្រះសាស្តាមានសភាពយ៉ាងនេះដើរទៅតាម ការបានធ្វើនូវកិច្ចគក់ច្របាច់ជើង កិច្ចគក់ច្របាច់ខ្នង ការបានថ្វាយទឹកលុបព្រះភក្ត្រនិងទឹកស្រង់ព្រះវរកាយ ការបានបោសសម្អាតបរិវេណព្រះគន្ធកុដិ ការបានទូលសួរប្រស្នាក្នុងកាលដែលកើតសេចក្តីសង្ស័យ និងការបានស្តាប់នូវធម្មកថាដ៏ផ្អែមល្ហែម ទាំងពួងនេះ សុទ្ធតែជាលាភ និងជាការបានដោយល្អរបស់ខ្ញុំ“។ ក្នុងទីនេះ ភាពជាអ្នកមានឫទ្ធិធំ (មហិទ្ធិកតា) របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គប្បីដឹងដោយភាពធំធេងនៃឫទ្ធិទាំងឡាយ មានការធ្វើងងឹត ការធ្វើពន្លឺ និងការធ្វើឱ្យឮសំឡេងជាដើម ហើយភាពជាអ្នកមានអានុភាពធំ (មហានុភាវតា) គប្បីដឹងដោយការផ្សាយទៅនៃឫទ្ធិទាំងនោះឯង។ ពាក្យថា Udāyīti គឺព្រះឡាឡុទាយិត្ថេរ។ ឮថា ព្រះថេរៈនោះកាលពីមុន តែងចងគំនុំនឹងព្រះថេរៈជាឧបដ្ឋាក (ព្រះអានន្ទ) ហើយដើរទៅមក។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងពេលនេះ កាលបើបានឱកាស ក្នុងពេលបញ្ចប់ព្រះពុទ្ធសីហនាទនេះ ប្រៀបដូចជាការរលត់នូវអណ្តាតប្រទីបដែលកំពុងឆេះក្តី ប្រៀបដូចជាការវាយចំច្រមុះគោដែលកំពុងដើរក្តី ប្រៀបដូចជាការផ្កាប់ចានដែលពេញដោយភោជនក្តី កាលនឹងធ្វើការបំផ្លាញសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ព្រះថេរៈ ទើបពោលយ៉ាងនេះ (ថា ម្នាលអាវុសោអានន្ទ ទោះបីព្រះសាស្តារបស់អ្នកមានឫទ្ធិធំ... តើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់អ្នក)។

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါတိ ဧဝံ ဥဒါယိတ္ထေရေန ဝုတ္တေ ဘဂဝါ ယထာ နာမ ပပါတတဋေ ဌတွာ ပဝေဓမာနံ ပုရိသံ ဧကမန္တေ ဌိတော ဟိတေသီ ပုရိသော ‘‘ဣတော ဧဟိ ဣတော ဧဟီ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဝဒေယျ, ဧဝမေဝံ ဥဒါယိတ္ထေရံ တသ္မာ ဝစနာ နိဝါရေန္တော မာ ဟေဝံ ဥဒါယိ, မာ ဟေဝံ ဥဒါယီတိ အာဟ. တတ္ထ ဟီတိ နိပါတမတ္တံ, မာ ဧဝံ အဝစာတိ အတ္ထော. မဟာရဇ္ဇန္တိ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ. နနု စ သတ္ထာ ဧကဿ သာဝကဿ ဓမ္မဒေသနာယ ဥပ္ပန္နပသာဒဿ မဟာနိသံသံ အပရိစ္ဆိန္နံ အကာသိ, သော ကသ္မာ ဣမဿ ဗုဒ္ဓသီဟနာဒံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နဿ ပသာဒဿ အာနိသံသံ ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ? အရိယသာဝကဿ ဧတ္တကအတ္တဘာဝပရိမာဏတ္တာ. ဒန္ဓပညောပိ ဟိ သောတာပန္နော သတ္တက္ခတ္တုံ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ အတ္တဘာဝံ ပဋိလဘတိ, တေနဿ ဂတိံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော ဧဝမာဟ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဌတွာ. ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီတိ အပ္ပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ. ဣတိ နိဗ္ဗာနေန ကူဋံ ဂဏှန္တော ဣမံ သီဟနာဒသုတ္တံ နိဋ္ဌာပေသီတိ.

ពាក្យថា Evaṃ vutte bhagavāti សេចក្តីថា កាលបើព្រះឧទាយិត្ថេរក្រាបទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ប្រៀបដូចជាបុរសអ្នកស្វែងរកប្រយោជន៍ម្នាក់ ឈរនៅក្នុងទីដ៏សមគួរ ហើយពោលទៅកាន់បុរសម្នាក់ដែលកំពុងឈរញាប់ញ័រនៅមាត់ជ្រោះថា ”ចូរមកខាងនេះ ចូរមកខាងនេះ“ យ៉ាងណា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងហាមឃាត់ព្រះឧទាយិត្ថេរចាកពាក្យនោះ ក៏ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនោះថា mā hevaṃ udāyi, mā hevaṃ udāyīti (ម្នាលឧទាយី អ្នកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ អ្នកកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា hī គ្រាន់តែជានិបាត សេចក្តីថា កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ។ ពាក្យថា Mahārajjanti គឺរាជ្យនៃព្រះចក្រពត្តិ។ សួរថា ព្រះសាស្តាធ្លាប់ធ្វើអានិសង្សដ៏ធំធេងដែលមិនមានកំណត់ នៃសេចក្តីជ្រះថ្លាដែលកើតឡើងដោយសារការសម្តែងធម៌ដល់សាវកម្នាក់ ចុះហេតុអ្វីព្រះអង្គមកកំណត់អានិសង្សនៃសេចក្តីជ្រះថ្លាដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធព្រះពុទ្ធសីហនាទនេះវិញ? ឆ្លើយថា ព្រោះអរិយសាវកមានប្រមាណនៃអត្តភាពត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា សូម្បីតែព្រះសោតាបន្នបុគ្គលដែលមានបញ្ញាទន់ខ្សោយ ក៏រមែងបានអត្តភាពយ៉ាងច្រើនត្រឹមតែប្រាំពីរដងប៉ុណ្ណោះ ក្នុងពួកទេវតានិងមនុស្ស ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គកាលនឹងកំណត់គតិរបស់ព្រះថេរៈនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Diṭṭheva dhammeti គឺស្ថិតនៅក្នុងអត្តភាពនេះឯង។ ពាក្យថា Parinibbāyissatīti សេចក្តីថា នឹងបរិនិព្វានដោយអប្បច្ចយបរិនិព្វាន (ការរលត់ឥតមានបច្ច័យតទៅទៀត)។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកព្រះនិព្វានជាកំពូល ដោយប្រការយ៉ាងនេះ ហើយទ្រង់បញ្ចប់សីហនាទសូត្រនេះ។

အာနန္ဒဝဂ္ဂေါ တတိယော.

អានន្ទវគ្គ ទី៣។

(၉) ၄. သမဏဝဂ္ဂေါ

(៩) ៤. សមណវគ្គ

၁. သမဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ពណ៌នាសមណសូត្រ

၈၂. စတုတ္ထဿ ပဌမေ သမဏိယာနီတိ သမဏသန္တကာနိ. သမဏကရဏီယာနီတိ သမဏေန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာနိ. အဓိသီလသိက္ခာသမာဒါနန္တိအာဒီသု သမာဒါနံ ဝုစ္စတိ ဂဟဏံ, အဓိသီလသိက္ခာယ သမာဒါနံ ဂဟဏံ ပူရဏံ [Pg.214] အဓိသီလသိက္ခာသမာဒါနံ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ သီလံ အဓိသီလံ, စိတ္တံ အဓိစိတ္တံ, ပညာ အဓိပညာတိ အယံ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ပဉ္စသီလံ သီလံ နာမ, တံ ဥပါဒါယ ဒသသီလံ အဓိသီလံ နာမ, တမ္ပိ ဥပါဒါယ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ အဓိသီလံ နာမ. အပိစ သဗ္ဗမ္ပိ လောကိယသီလံ သီလံ နာမ, လောကုတ္တရသီလံ အဓိသီလံ, တဒေဝ သိက္ခိတဗ္ဗတော သိက္ခာတိ ဝုစ္စတိ. ကာမာဝစရစိတ္တံ ပန စိတ္တံ နာမ, တံ ဥပါဒါယ ရူပါဝစရံ အဓိစိတ္တံ နာမ, တမ္ပိ ဥပါဒါယ အရူပါဝစရံ အဓိစိတ္တံ နာမ. အပိစ သဗ္ဗမ္ပိ လောကိယစိတ္တံ စိတ္တမေဝ, လောကုတ္တရံ အဓိစိတ္တံ. ပညာယပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣမာနိ တီဏိ သမဏကရဏီယာနိ, တသ္မာ. တိဗ္ဗောတိ ဗဟလော. ဆန္ဒောတိ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တန္တေ တိဿော သိက္ခာ လောကိယလောကုတ္တရာ ကထိတာတိ.

៨២. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៤ ពាក្យថា samaṇiyānīti សេចក្តីថា របស់ជារបស់សមណៈ។ ពាក្យថា Samaṇakaraṇīyānīti សេចក្តីថា កិច្ចដែលសមណៈគប្បីធ្វើ។ ក្នុងពាក្យថា adhisīlasikkhāsamādānanti ជាដើម ពាក្យថា samādānaṃ គឺការកាន់យក។ ការកាន់យក ការបំពេញនូវអធិសីលសិក្ខា ឈ្មោះថា អធិសីលសិក្ខាសមាទាន។ ក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងនូវការបែងចែកនេះគឺ សីល និងអធិសីល, ចិត្ត និងអធិចិត្ត, បញ្ញា និងអធិបញ្ញា។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សីល៥ ឈ្មោះថា សីល។ ប្រៀបធៀបនឹងសីល៥ នោះ សីល១០ ឈ្មោះថា អធិសីល។ ប្រៀបធៀបនឹងសីល១០ នោះ សីលចតុបារិសុទ្ធិ ឈ្មោះថា អធិសីល។ ម៉្យាងទៀត សូម្បីលោកិយសីលទាំងអស់ ក៏ឈ្មោះថា សីល ចំណែកលោកុត្តរសីល ឈ្មោះថា អធិសីល សីលនោះឯង ព្រោះជាធម៌ដែលគប្បីសិក្សា ទើបឈ្មោះថា សិក្ខា។ ចំណែកកាមាវចរចិត្ត ឈ្មោះថា ចិត្ត។ ប្រៀបធៀបនឹងកាមាវចរចិត្តនោះ រូបាវចរចិត្ត ឈ្មោះថា អធិចិត្ត។ ប្រៀបធៀបនឹងរូបាវចរចិត្តនោះ អរូបាវចរចិត្ត ក៏ឈ្មោះថា អធិចិត្ត។ ម៉្យាងទៀត សូម្បីលោកិយចិត្តទាំងអស់ ក៏ឈ្មោះថា ចិត្ត ចំណែកលោកុត្តរចិត្ត ឈ្មោះថា អធិចិត្ត។ ក្នុងបញ្ញាក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា Tasmāti សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែសមណករណីយៈទាំង៣នេះ មានប្រាកដ ហេតុនោះ។ ពាក្យថា Tibboti គឺខ្លាំងក្លា (ក្រាស់)។ ពាក្យថា Chandoti គឺកុសលឆន្ទៈដែលចង់ធ្វើ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសិក្ខាទាំង៣ ទាំងលោកិយនិងលោកុត្តរ ដោយប្រការយ៉ាងនេះ។

၂. ဂဒြဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ពណ៌នាគទ្រភសូត្រ

၈၃. ဒုတိယေ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတောတိ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော. အဟမ္ပိ ဒမ္မော အဟမ္ပိ ဒမ္မောတိ အဟမ္ပိ ‘‘ဒမ္မော ဒမ္မမာနော’’တိ ဝဒမာနော ဂါဝီတိ. သေယျထာပိ ဂုန္နန္တိ ယထာ ဂါဝီနံ. ဂါဝေါ ဟိ ကာဠာပိ ရတ္တာပိ သေတာဒိဝဏ္ဏာပိ ဟောန္တိ, ဂဒြဘဿ ပန တာဒိသော ဝဏ္ဏော နာမ နတ္ထိ. ယထာ စ ဝဏ္ဏော, ဧဝံ သရောပိ ပဒမ္ပိ အညာဒိသမေဝ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေ တိဿော သိက္ခာ မိဿိကာဝ ကထိတာတိ.

៨៣. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា piṭṭhito piṭṭhito គឺ pacchato pacchato (ពីក្រោយៗ)។ ពាក្យថា ahampi dammo ahampi dammo គឺ គោញីដែលពោលថា «សូម្បីខ្ញុំក៏ជាសត្វដែលគេត្រូវទូន្មានដែរ សូម្បីខ្ញុំក៏ជាសត្វដែលគេត្រូវទូន្មានដែរ»។ ពាក្យថា seyyathāpi gunnaṃ គឺដូចជាពួកគោ។ ព្រោះថា ពួកគោ តែងមានពណ៌ខ្មៅខ្លះ ពណ៌ក្រហមខ្លះ ពណ៌សជាដើមខ្លះ ចំណែកឯសត្វលា ពណ៌បែបនោះមិនមានឡើយ។ ពណ៌យ៉ាងណា សូម្បីតែសំឡេង និងក្លិន ក៏ប្លែកគ្នាទៅវិញយ៉ាងនោះដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សូម្បីក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងនូវសិក្ខាទាំង៣ លាយឡំគ្នា (ទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ) ដែរ។

၃. ခေတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃខេត្តសូត្រ

၈၄. တတိယေ ပဋိကစ္စေဝါတိ ပဌမမေဝ. သုကဋ္ဌံ ကရောတီတိ နင်္ဂလေန သုကဋ္ဌံ ကရောတိ. သုမတိကတန္တိ မတိယာ သုဋ္ဌု သမီကတံ. ကာလေနာတိ ဝပိတဗ္ဗယုတ္တကာလေန. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဣဓာပိ တိဿော သိက္ခာ မိဿိကာဝ ကထိတာ.

៨៤. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា paṭikacceva គឺ paṭhamameva (ជាមុនដំបូងបង្អស់)។ ពាក្យថា sukaṭṭhaṃ karoti គឺភ្ជួរយ៉ាងល្អដោយនង្គ័ល។ ពាក្យថា sumatikataṃ គឺធ្វើឱ្យស្មើល្អដោយដីស្អិត។ ពាក្យថា kālena គឺក្នុងកាលដ៏គួរដល់ការដាំដុះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សូម្បីក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងនូវសិក្ខាទាំង៣ លាយឡំគ្នាដែរ។

၄. ဝဇ္ဇိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃវជ្ជីបុត្តសូត្រ

၈၅. စတုတ္ထေ [Pg.215] ဝဇ္ဇိပုတ္တကောတိ ဝဇ္ဇိရာဇကုလဿ ပုတ္တော. ဒိယဍ္ဎသိက္ခာပဒသတန္တိ ပဏ္ဏာသာဓိကံ သိက္ခာပဒသတံ. တသ္မိံ သမယေ ပညတ္တာနိ သိက္ခာပဒါနေဝ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သော ကိရ ဘိက္ခု အဇ္ဇဝသမ္ပန္နော ဥဇုဇာတိကော အဝင်္ကော အကုဋိလော, တသ္မာ ‘‘အဟံ ဧတ္တကာနိ သိက္ခာပဒါနိ ရက္ခိတုံ သက္ကုဏေယျံ ဝါ န ဝါ’’တိ စိန္တေတွာ သတ္ထု အာရောစေသိ. သက္ကောမဟန္တိ သက္ကောမိ အဟံ. သော ကိရ ‘‘ဧတ္တကေသု သိက္ခာပဒေသု သိက္ခန္တဿ အဂရု တီသု သိက္ခာသု သိက္ခိတု’’န္တိ မညမာနော ဧဝမာဟ. အထ ဘဂဝါ ယထာ နာမ ပညာသ တိဏကလာပိယော ဥက္ခိပိတုံ အသက္ကောန္တဿ ကလာပိယသတံ ဗန္ဓိတွာ သီသေ ဌပေယျ, ဧဝမေဝ ဧကိဿာပိ သိက္ခာယ သိက္ခိတုံ အသက္ကောန္တဿ အပရာ ဒွေပိ သိက္ခာ ဥပရိ ပက္ခိပန္တော တသ္မာတိဟ တွံ ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ. သုခုမာလော ကိရ ဥတ္တရော နာမ ဇာနပဒမနုဿော လောဟပါသာဒဝိဟာရေ ဝသတိ. အထ နံ ဒဟရဘိက္ခူ အာဟံသု – ‘‘ဥတ္တရ, အဂ္ဂိသာလာ ဩဝဿတိ, တိဏံ ကပ္ပိယံ ကတွာ ဒေဟီ’’တိ. တံ အာဒါယ အဋဝိံ ဂန္တွာ တေန လာယိတံ တိဏံယေဝ ကရဠေ ဗန္ဓိတွာ ‘‘ပညာသ ကရဠေ ဂဟေတုံ သက္ခိဿသိ ဥတ္တရာ’’တိ အာဟံသု. သော ‘‘န သက္ခိဿာမီ’’တိ အာဟ. အသီတိံ ပန သက္ခိဿသီတိ? န သက္ခိဿာမိ, ဘန္တေတိ. ဧကံ ကရဠသတံ သက္ခိဿသီတိ? အာမ, ဘန္တေ, ဂဏှိဿာမီတိ. ဒဟရဘိက္ခူ ကရဠသတံ ဗန္ဓိတွာ တဿ သီသေ ဌပယိံသု. သော ဥက္ခိပိတွာ နိတ္ထုနန္တော ဂန္တွာ အဂ္ဂိသာလာယ သမီပေ ပါတေသိ. အထ နံ ဘိက္ခူ ‘‘ကိလန္တရူပေါသိ ဥတ္တရာ’’တိ အာဟံသု. အာမ, ဘန္တေ, ဒဟရာ ဘိက္ခူ မံ ဝဉ္စေသုံ, ဣမံ ဧကမ္ပိ ကရဠသတံ ဥက္ခိပိတုံ အသက္ကောန္တံ မံ ‘‘ပဏ္ဏာသ ကရဠေ ဥက္ခိပါဟီ’’တိ ဝဒိံသု. အာမ, ဥတ္တရ, ဝဉ္စယိံသု တန္တိ. ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓာပိ တိဿော သိက္ခာ မိဿိကာဝ ကထိတာ.

៨៥. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា vajjiputtako គឺបុត្ររបស់រាជត្រកូលវជ្ជី។ ពាក្យថា diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ គឺសិក្ខាបទមួយរយហាសិប។ ពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកតែសិក្ខាបទទាំងឡាយដែលបានបញ្ញត្តទុកក្នុងសម័យនោះប៉ុណ្ណោះ។ ឮថា ភិក្ខុនោះជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសេចក្តីត្រង់ មានជាតិត្រង់ មិនវៀចវេរ មិនកោងកាច ហេតុនោះ លោកគិតថា «អាត្មាអញនឹងអាចរក្សាសិក្ខាបទមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះបាន ឬមិនបានហ្ន៎» ទើបក្រាបបង្គំទូលព្រះសាស្តា។ ពាក្យថា sakkomahaṃ គឺ sakkomi ahaṃ (ខ្ញុំព្រះករុណាអាចធ្វើបាន)។ ឮថា ភិក្ខុនោះយល់ឃើញថា «កាលបើអាត្មាអញសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ការសិក្សាក្នុងសិក្ខាទាំង៣ មិនធ្ងន់ធ្ងរឡើយ» ទើបក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលចងបាច់ស្មៅមួយរយបាច់ ទៅដាក់លើក្បាលរបស់បុគ្គលដែលមិនអាចលើកសូម្បីតែបាច់ស្មៅហាសិបបាច់បាន យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង ព្រះអង្គកាលនឹងដាក់បន្ថែមសិក្ខាពីរទៀតទៅលើបុគ្គលដែលមិនអាចសិក្សាសូម្បីតែសិក្ខាមួយ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា tasmātiha tvaṃ bhikkhu (ម្នាលភិក្ខុ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងរឿងនេះ អ្នក...)។ ឮថា មានអ្នកជនបទម្នាក់ឈ្មោះ ឧត្តរៈ ជាអ្នកសុខុមាលជាតិ រស់នៅក្នុងលោហប្រាសាទវិហារ។ គ្រានោះ ពួកភិក្ខុកំលោះៗបាននិយាយនឹងគាត់ថា «នែឧត្តរៈ រោងភ្លើងលេចធ្លាយហើយ ចូរអ្នកធ្វើស្មៅឱ្យជាកប្បិយៈ ហើយប្រគេនមក»។ ពួកភិក្ខុបាននាំគាត់ទៅកាន់ព្រៃ ហើយចងស្មៅដែលគាត់បានច្រូតនោះជាបាច់ៗ រួចសួរថា «នែឧត្តរៈ អ្នកអាចយកស្មៅហាសិបបាច់បានទេ?»។ គាត់ឆ្លើយថា «ខ្ញុំមិនអាចទេបាទ»។ «ចុះប៉ែតសិបបាច់ អាចទេ?» «មិនអាចទេ លោកម្ចាស់»។ «ចុះមួយរយបាច់ អាចទេ?» «បាទ លោកម្ចាស់ ខ្ញុំអាចយកបាន»។ ពួកភិក្ខុកំលោះក៏ចងស្មៅមួយរយបាច់ រួចលើកដាក់លើក្បាលរបស់គាត់។ គាត់ក៏លើកស្មៅនោះដើរថ្ងូរទៅ រួចទម្លាក់ចុះនៅជិតរោងភ្លើង។ គ្រានោះ ពួកភិក្ខុសួរគាត់ថា «នែឧត្តរៈ អ្នកហាក់ដូចជាហត់នឿយណាស់មែនទេ?»។ គាត់ឆ្លើយថា «បាទ លោកម្ចាស់ ពួកភិក្ខុកំលោះបានបញ្ឆោតខ្ញុំ ពួកលោកបានប្រាប់ខ្ញុំដែលមិនអាចលើកសូម្បីតែបាច់ស្មៅមួយរយនេះថា 'ចូរលើកស្មៅហាសិបបាច់ចុះ'»។ ពួកភិក្ខុពោលថា «មែនហើយ ឧត្តរៈ ពួកលោកបានបញ្ឆោតអ្នកមែន»។ សេចក្តីប្រៀបធៀបនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ។ សូម្បីក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងនូវសិក្ខាទាំង៣ លាយឡំគ្នាដែរ។

၅. သေက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃសេក្ខសូត្រ

၈၆. ပဉ္စမေ ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနောတိ ဥဇုမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ အရိယမဂ္ဂေါ, တံ အနုဿရန္တဿ ပဋိပန္နကဿာတိ အတ္ထော. ခယသ္မိံ ပဌမံ ဉာဏန္တိ ပဌမမေဝ မဂ္ဂဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မဂ္ဂေါ ဟိ ကိလေသာနံ ခေပနတော ခယော နာမ, တံသမ္ပယုတ္တံ [Pg.216] ဉာဏံ ခယသ္မိံ ဉာဏံ နာမ. တတော အညာ အနန္တရာတိ တတော စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏတော အနန္တရာ အညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အရဟတ္တဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. အညာဝိမုတ္တဿာတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တဿ. ဉာဏံ ဝေ ဟောတီတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဟောတိ. ဣတိ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ သတ္တ သေခါ ကထိတာ. အဝသာနေ ပန ခီဏာသဝေါ ဒဿိတောတိ.

៨៦. ក្នុងសូត្រទី៥ ក្នុងពាក្យថា ujumaggānusārino នេះ ផ្លូវត្រង់ លោកហៅថា អរិយមគ្គ, សេចក្តីថា ដល់បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើរតាមអរិយមគ្គនោះ។ ពាក្យថា khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ គឺ មគ្គញាណ តែងកើតឡើងមុនដំបូងបង្អស់។ ព្រោះថា មគ្គ ឈ្មោះថា ខយៈ (សេចក្តីអស់ទៅ) ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវកិលេសទាំងឡាយ, ញាណដែលប្រកបដោយមគ្គនោះ ឈ្មោះថា ញាណក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅ (khayasmiṃ ñāṇaṃ)។ ពាក្យថា tato aññā anantarā គឺ បន្ទាប់ពីអរហត្តមគ្គញាណទី៤ នោះមក អញ្ញា (អរហត្តផល) តែងកើតឡើងក្នុងលំដាប់គ្មានចន្លោះ។ ពាក្យថា aññāvimuttassa គឺ ដល់បុគ្គលអ្នករួចផុតហើយដោយអរហត្តផលវិមុត្តិ។ ពាក្យថា ñāṇaṃ ve hoti គឺ បច្ចវេក្ខណញាណ តែងកើតមាន។ យ៉ាងនេះ សូម្បីក្នុងសូត្រ សូម្បីក្នុងគាថាទាំងឡាយ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងនូវសេក្ខបុគ្គល៧ពួក។ ចំណែកឯក្នុងខាងចុង ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះខីណាស្រព។

၆. ပဌမသိက္ခာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃបឋមសិក្ខាសូត្រ

၈၇. ဆဋ္ဌေ အတ္တကာမာတိ အတ္တနော ဟိတကာမာ. ယတ္ထေတံ သဗ္ဗံ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတီတိ ယာသု သိက္ခာသု သဗ္ဗမေတံ ဒိယဍ္ဎသိက္ခာပဒသတံ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ပရိပူရကာရီ ဟောတီတိ သမတ္တကာရီ ဟောတိ. မတ္တသော ကာရီတိ ပမာဏေန ကာရကော, သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ကာတုံ န သက္ကောတီတိ အတ္ထော. ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနီတိ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဌပေတွာ သေသသိက္ခာပဒါနိ. တတြာပိ သံဃာဒိသေသံ ခုဒ္ဒကံ, ထုလ္လစ္စယံ အနုခုဒ္ဒကံ နာမ. ထုလ္လစ္စယဉ္စ ခုဒ္ဒကံ, ပါစိတ္တိယံ အနုခုဒ္ဒကံ နာမ, ပါစိတ္တိယဉ္စ ခုဒ္ဒကံ, ပါဋိဒေသနိယဒုက္ကဋဒုဗ္ဘာသိတာနိ အနုခုဒ္ဒကာနိ နာမ. ဣမေ ပန အင်္ဂုတ္တရမဟာနိကာယဝဠဉ္ဇနကအာစရိယာ ‘‘စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဌပေတွာ သေသာနိ သဗ္ဗာနိပိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. တာနိ အာပဇ္ဇတိပိ ဝုဋ္ဌာတိပီတိ ဧတ္ထ ပန ခီဏာသဝေါ တာဝ လောကဝဇ္ဇံ နာပဇ္ဇတိ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇမေဝ အာပဇ္ဇတိ. အာပဇ္ဇန္တော စ ကာယေနပိ ဝါစာယပိ စိတ္တေနပိ အာပဇ္ဇတိ. ကာယေန အာပဇ္ဇန္တော ကုဋိကာရသဟသေယျာဒီနိ အာပဇ္ဇတိ, ဝါစာယ အာပဇ္ဇန္တော သဉ္စရိတ္တပဒသောဓမ္မာဒီနိ, စိတ္တေန အာပဇ္ဇန္တော ရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏံ အာပဇ္ဇတိ. သေက္ခေသုပိ ဧသေဝ နယော. န ဟိ မေတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, အဘဗ္ဗတာ ဝုတ္တာတိ, ဘိက္ခဝေ, န ဟိ မယာ ဧတ္ထ ဧဝရူပံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇနေ စ ဝုဋ္ဌာနေ စ အရိယပုဂ္ဂလဿ အဘဗ္ဗတာ ကထိတာ. အာဒိဗြဟ္မစရိယကာနီတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာနိ စတ္တာရိ မဟာသီလသိက္ခာပဒါနိ. ဗြဟ္မစရိယသာရုပ္ပာနီတိ တာနိယေဝ စတုမဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ သာရုပ္ပာနိ အနုစ္ဆဝိကာနိ. တတ္ထာတိ တေသု သိက္ခာပဒေသု. ဓုဝသီလောတိ နိဗဒ္ဓသီလော. ဌိတသီလောတိ ပတိဋ္ဌိတသီလော. သောတာပန္နောတိ သောတသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန ဖလံ [Pg.217] အာပန္နော. အဝိနိပါတဓမ္မောတိ စတူသု အပါယေသု အပတနသဘာဝေါ. နိယတောတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂနိယာမေန နိယတော. သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသမ္ဗောဓိပရာယဏော.

៨៧. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា attakāmā គឺ អ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន។ ពាក្យថា yatthetaṃ sabbaṃ samodhānaṃ gacchati គឺ សិក្ខាបទមួយរយហាសិបទាំងអស់នេះ រមែងរួមចុះក្នុងសិក្ខាទាំងឡាយណា។ ពាក្យថា paripūrakārī hoti គឺ ជាអ្នកធ្វើឱ្យបរិបូណ៌។ ពាក្យថា mattasokārī គឺ ជាអ្នកធ្វើតាមប្រមាណ, សេចក្តីថា មិនអាចធ្វើបានទាំងអស់គ្រប់យ៉ាងឡើយ។ ពាក្យថា khuddānukhuddakāni គឺ លើកលែងតែបារាជិកទាំង៤ ចេញ សិក្ខាបទដែលនៅសល់ទាំងអស់។ ក្នុងបណ្តាសិក្ខាបទទាំងនោះ សង្ឃាទិសេស ឈ្មោះថា អាបត្តិស្រាល (ខុទ្ទកៈ) ថុល្លច្ច័យ ឈ្មោះថា អាបត្តិស្រាលណាស់ (អនុខុទ្ទកៈ)។ មួយវិញទៀត ថុល្លច្ច័យ ឈ្មោះថា អាបត្តិស្រាល បាចិត្តិយ ឈ្មោះថា អាបត្តិស្រាលណាស់។ បាចិត្តិយ ឈ្មោះថា អាបត្តិស្រាល បាដិទេសនីយៈ ទុក្កដ និងទុព្ភាសិត ឈ្មោះថា អាបត្តិស្រាលណាស់។ ចំណែកឯព្រះអាចារ្យទាំងឡាយដែលប្រើប្រាស់អាំងគុត្តរនិកាយនេះ តែងពោលថា «លើកលែងតែបារាជិកទាំង៤ ចេញ សិក្ខាបទដែលនៅសល់ទាំងអស់ សូម្បីទាំងអស់ ក៏ឈ្មោះថា ខុទ្ទានុខុទ្ទកៈ ដែរ»។ ក្នុងពាក្យថា tāni āpajjatipi vuṭṭhātipi នេះ ព្រះខីណាស្រព មិនត្រូវលោកវជ្ជៈ (ទោសខាងលោកិយ) ឡើយ ត្រូវតែបញ្ញត្តិវជ្ជៈ (ទោសខាងព្រះបញ្ញត្តិ) ប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើត្រូវ ក៏ត្រូវតាមកាយខ្លះ តាមវាចាខ្លះ តាមចិត្តខ្លះ។ កាលត្រូវតាមកាយ តែងត្រូវកុដិការសិក្ខាបទ និងសហសេយ្យសិក្ខាបទជាដើម។ កាលត្រូវតាមវាចា តែងត្រូវសញ្ចរិត្តសិក្ខាបទ និងបទសោធម៌សិក្ខាបទជាដើម។ កាលត្រូវតាមចិត្ត តែងត្រូវរូបិយបដិគ្គហណសិក្ខាបទ។ សូម្បីក្នុងពួកសេក្ខបុគ្គល ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា na hi mettha, bhikkhave, abhabbatā vuttā គឺ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនបានសម្តែងនូវភាពមិនគួរ (ភាពមិនអាចទៅរួច) របស់អរិយបុគ្គល ក្នុងការត្រូវ និងការចេញចាកអាបត្តិមានសភាពយ៉ាងនេះឡើយ។ ពាក្យថា ādibrahmacariyakāni គឺ សិក្ខាបទមហាសីលទាំង៤ ដែលជាខាងដើមនៃមគ្គព្រហ្មចរិយៈ។ ពាក្យថា brahmacariyasāruppāni គឺ សិក្ខាបទទាំងនោះឯង ដែលសមគួរ គប្បីដល់ចតុម្មគ្គព្រហ្មចរិយៈ។ ពាក្យថា tattha គឺ ក្នុងសិក្ខាបទទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា dhuvasīlo គឺ មានសីលជាប់ជានិច្ច។ ពាក្យថា ṭhitasīlo គឺ មានសីលខ្ជាប់ខ្ជួន។ ពាក្យថា sotāpanno គឺ ដល់នូវផលដោយមគ្គដែលពោលគឺសោតៈ។ ពាក្យថា avinipātadhammo គឺ មានសភាពមិនធ្លាក់ចុះក្នុងអបាយទាំង៤។ ពាក្យថា niyato គឺ ជានិយតបុគ្គល ដោយសោតាបត្តិមគ្គនិយាម។ ពាក្យថា sambodhiparāyano គឺ មានសម្ពោធិ ពោលគឺមគ្គថ្នាក់ខ្ពស់ទាំង៣ ជាទីទៅក្នុងខាងមុខ។

တနုတ္တာတိ တနုဘာဝေါ. သကဒါဂါမိနော ဟိ ရာဂါဒယော အဗ္ဘပဋလံ ဝိယ မစ္ဆိကာပတ္တံ ဝိယ စ တနုကာ ဟောန္တိ, န ဗဟလာ. ဩရမ္ဘာဂိယာနန္တိ ဟေဋ္ဌာဘာဂိယာနံ. သံယောဇနာနန္တိ ဗန္ဓနာနံ. ပရိက္ခယာတိ ပရိက္ခယေန. ဩပပါတိကော ဟောတီတိ ဥပ္ပန္နကော ဟောတိ. တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ ဟေဋ္ဌာ အနောတရိတွာ ဥပရိယေဝ ပရိနိဗ္ဗာနဓမ္မော. အနာဝတ္တိဓမ္မောတိ ယောနိဂတိဝသေန အနာဂမနဓမ္မော.

ពាក្យថា tanuttā គឺ ភាពស្តើងស្រាល។ ព្រោះថា ពួកកិលេសមានរាគៈជាដើម របស់ព្រះសកទាគាមី តែងស្តើងស្រាល ដូចជាស្រទាប់ពពក ឬដូចជាស្លាបរុយ មិនក្រាស់ឃ្មឹកឡើយ។ ពាក្យថា orambhāgiyānaṃ គឺ របស់ធម៌ចំណែកខាងក្រោម។ ពាក្យថា saṃyojanānaṃ គឺ របស់គ្រឿងចំណងទាំងឡាយ។ ពាក្យថា parikkhayā គឺ ដោយការអស់ទៅដោយដាច់ខាត។ ពាក្យថា opapātiko hoti គឺ ជាអ្នកកើតឡើង (ដោយឧបបាតិកៈ)។ ពាក្យថា tattha parinibbāyī គឺ ជាអ្នកមានសភាពបរិនិព្វានក្នុងជាន់លើនោះឯង ដោយមិនបាច់ចុះមកជាន់ក្រោមវិញឡើយ។ ពាក្យថា anāvattidhammo គឺ មានសភាពមិនត្រឡប់មកវិញ ដោយអំណាចនៃយោនិ និងគតិ។

ပဒေသံ ပဒေသကာရီတိအာဒီသု ပဒေသကာရီ ပုဂ္ဂလော နာမ သောတာပန္နော စ သကဒါဂါမီ စ အနာဂါမီ စ, သော ပဒေသမေဝ သမ္ပာဒေတိ. ပရိပူရကာရီ နာမ အရဟာ, သော ပရိပူရမေဝ သမ္ပာဒေတိ. အဝဉ္ဈာနီတိ အတုစ္ဆာနိ သဖလာနိ သဥဒြယာနီတိ အတ္ထော. ဣဓာပိ တိဿော သိက္ခာ မိဿကာဝ ကထိတာ.

ក្នុងពាក្យជាដើមថា padesaṃ padesakārī នោះ បុគ្គលឈ្មោះថា បទេសការី (អ្នកធ្វើបានមួយចំណែក) គឺ ព្រះសោតាបន្នៈ ព្រះសកទាគាមី និងព្រះអនាគាមី បុគ្គលនោះ ធ្វើឱ្យសម្រេចបានត្រឹមតែមួយចំណែកប៉ុណ្ណោះ។ បុគ្គលឈ្មោះថា បរិបូរការី (អ្នកធ្វើឱ្យបរិបូណ៌) គឺ ព្រះអរហន្ត ព្រះអង្គធ្វើឱ្យសម្រេចបាននូវសេចក្តីបរិបូណ៌តែម្តង។ ពាក្យថា avañjhāni គឺ មិនទទេ មិនសូន្យទទេ មានផល មានកម្រៃ។ សូម្បីក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងនូវសិក្ខាទាំង៣ លាយឡំគ្នាដែរ។

၇. ဒုတိယသိက္ခာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃទុតិយសិក្ខាសូត្រ

၈၈. သတ္တမေ ကောလံကောလောတိ ကုလာ ကုလံ ဂမနကော. ကုလန္တိ စေတ္ထ ဘဝေါ အဓိပ္ပေတော, တသ္မာ ‘‘ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနီ’’တိ ဧတ္ထပိ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဘဝေတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယဉှိ ဒွေ ဝါ ဘဝေ သန္ဓာဝတိ တယော ဝါ, ဥတ္တမကောဋိယာ ဆ ဝါ. တသ္မာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ စတ္တာရိ ဝါ ပဉ္စ ဝါ ဆ ဝါတိ ဧဝမေတ္ထ ဝိကပ္ပော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧကဗီဇီတိ ဧကဿေဝ ဘဝဿ ဗီဇံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဧကဗီဇီ. ဥဒ္ဓံသောတောတိအာဒီသု အတ္ထိ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ, အတ္ထိ ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ, အတ္ထိ န ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ, အတ္ထိ န ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ. တတ္ထ ယော ဣဓ အနာဂါမိဖလံ ပတွာ အဝိဟာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဥပရူပရိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အကနိဋ္ဌံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ပန အဝိဟာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထေဝ အပရိနိဗ္ဗာယိတွာ အကနိဋ္ဌမ္ပိ အပ္ပတွာ ဥပရိမဗြဟ္မလောကေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ဣတော စဝိတွာ [Pg.218] အကနိဋ္ဌေယေဝ နိဗ္ဗတ္တတိ, အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ပန အဝိဟာဒီသု စတူသု အညတရသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ.

៨៨. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា kolaṃkolo គឺ បុគ្គលអ្នកទៅពីត្រកូលមួយទៅកាន់ត្រកូលមួយ។ ពាក្យថា kula ក្នុងទីនេះ សំដៅយក ភព ហេតុនោះ សូម្បីក្នុងពាក្យថា dve vā tīṇi vā kulāni នេះ សេចក្តីគប្បីជ្រាបថា ពីរ ឬបីភព យ៉ាងនេះដែរ។ ព្រោះថា បុគ្គលនេះ តែងអន្ទោលទៅកាន់ពីរភពខ្លះ បីភពខ្លះ ឬយ៉ាងច្រើនបំផុតត្រឹមប្រាំមួយភពខ្លះ។ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបនូវការបែងចែកក្នុងទីនេះថា ពីរភពខ្លះ បីភពខ្លះ បួនភពខ្លះ ប្រាំភពខ្លះ ប្រាំមួយភពខ្លះ យ៉ាងនេះចុះ。 ពាក្យថា ekabījī គឺ បុគ្គលដែលមានពូជគឺបដិសន្ធិសម្រាប់ភពតែមួយគត់។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា uddhaṃsoto នោះ មានព្រះអនាគាមីជាឧទ្ធំសោតៈទៅកាន់អកនិដ្ឋភព មានព្រះអនាគាមីជាឧទ្ធំសោតៈ តែមិនទៅកាន់អកនិដ្ឋភព មានព្រះអនាគាមីមិនមែនជាឧទ្ធំសោតៈ តែទៅកាន់អកនិដ្ឋភព មានព្រះអនាគាមីមិនមែនជាឧទ្ធំសោតៈ ទាំងមិនទៅកាន់អកនិដ្ឋភព។ ក្នុងបណ្តាព្រះអនាគាមីទាំងនោះ ព្រះអនាគាមីណា បានសម្រេចអនាគាមិផលក្នុងលោកនេះ ហើយទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាសភូមិមានអវិហាភពជាដើម ស្ថិតនៅក្នុងភពនោះៗអស់អាយុកាល រួចទៅកើតក្នុងភពខ្ពស់ៗឡើងទៅ រហូតដល់សម្រេចអកនិដ្ឋភព ព្រះអនាគាមីនេះ ឈ្មោះថា ឧទ្ធំសោតៈទៅកាន់អកនិដ្ឋភព។ ចំណែកឯព្រះអនាគាមីណា ទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាសភូមិមានអវិហាភពជាដើម មិនទាន់បរិនិព្វានក្នុងភពនោះៗឡើយ ទាំងមិនទាន់ដល់អកនិដ្ឋភពផង ក៏បរិនិព្វានក្នុងព្រហ្មលោកជាន់ខ្ពស់ណាមួយ ព្រះអនាគាមីនេះ ឈ្មោះថា ឧទ្ធំសោតៈ តែមិនទៅកាន់អកនិដ្ឋភព។ ព្រះអនាគាមីណា ច្យុតពីលោកនេះហើយ ទៅកើតក្នុងអកនិដ្ឋភពតែម្តង ព្រះអនាគាមីនេះ ឈ្មោះថា មិនមែនជាឧទ្ធំសោតៈ តែទៅកាន់អកនិដ្ឋភព។ ចំណែកឯព្រះអនាគាមីណា ទៅកើតក្នុងភពណាមួយក្នុងបណ្តាសុទ្ធាវាសភូមិទាំង៤ (មានអវិហាភពជាដើម) ហើយបរិនិព្វានក្នុងភពនោះឯង ព្រះអនាគាមីនេះ ឈ្មោះថា មិនមែនជាឧទ្ធំសោតៈ ទាំងមិនទៅកាន់អកនិដ្ឋភព។

ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥပ္ပန္နော ပန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန အရဟတ္တံ ပတ္တော သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ပတ္တော အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. ယော ပန ကပ္ပသဟဿာယုကေသု အဝိဟေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပဉ္စမံ ကပ္ပသတံ အတိက္ကမိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော, အယံ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. အတပ္ပာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီတိ ယော အာယုဝေမဇ္ဈံ အနတိက္ကမိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, သော တိဝိဓော ဟောတိ. ကပ္ပသဟဿာယုကေသု တာဝ အဝိဟေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကော နိဗ္ဗတ္တဒိဝသေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. နော စေ နိဗ္ဗတ္တဒိဝသေ ပါပုဏာတိ, ပဌမဿ ပန ကပ္ပသတဿ မတ္ထကေ ပါပုဏာတိ, အယံ ပဌမော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ. အပရော ဧဝံ အသက္ကောန္တော ဒွိန္နံ ကပ္ပသတာနံ မတ္ထကေ ပါပုဏာတိ, အယံ ဒုတိယော. အပရော ဧဝမ္ပိ အသက္ကောန္တော စတုန္နံ ကပ္ပသတာနံ မတ္ထကေ ပါပုဏာတိ, အယံ တတိယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

មួយវិញទៀត ព្រះអនាគាមីដែលទៅកើតក្នុងភពណាមួយ ហើយបានសម្រេចព្រះអរហត្តដោយសសង្ខារ (ដោយការប្រឹងប្រែងប្រកបដោយបយោគៈ) ឈ្មោះថា សសង្ខារបរិនិព្វាយី។ ព្រះអនាគាមីដែលបានសម្រេចព្រះអរហត្តដោយអសង្ខារ (ដោយមិនបាច់ប្រឹងប្រែងប្រកបដោយបយោគៈ) ឈ្មោះថា អសង្ខារបរិនិព្វាយី។ ចំណែកឯព្រះអនាគាមីណា ទៅកើតក្នុងអវិហាភពដែលមានអាយុកាលមួយពាន់កប្ប កន្លងហួសប្រាំរយកប្ប (ពាក់កណ្តាលអាយុកាល) ទៅហើយ ទើបបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ព្រះអនាគាមីនេះ ឈ្មោះថា ឧបហច្ចបរិនិព្វាយី។ សូម្បីក្នុងភពទាំងឡាយមានអតប្បាភពជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា antarāparinibbāyī គឺ ព្រះអនាគាមីណា បរិនិព្វានដោយមិនទាន់កន្លងហួសពាក់កណ្តាលអាយុកាល ព្រះអនាគាមីនោះ មាន៣ប្រភេទ។ ក្នុងបណ្តាព្រះអនាគាមីទាំងនោះ ព្រះអនាគាមីខ្លះ ទៅកើតក្នុងអវិហាភពដែលមានអាយុកាលមួយពាន់កប្ប ហើយបានសម្រេចព្រះអរហត្តក្នុងថ្ងៃដែលទៅកើតនោះតែម្តង។ បើមិនបានសម្រេចក្នុងថ្ងៃដែលទៅកើតទេ តែបានសម្រេចក្នុងរវាងមុនមួយរយកប្បដំបូង ព្រះអនាគាមីនេះ ឈ្មោះថា អន្តរាបរិនិព្វាយីទី១។ ព្រះអនាគាមីម្នាក់ទៀត កាលមិនអាចសម្រេចបានយ៉ាងនោះ តែបានសម្រេចក្នុងរវាងមុនពីររយកប្ប ព្រះអនាគាមីនេះ ឈ្មោះថា អន្តរាបរិនិព្វាយីទី២។ ព្រះអនាគាមីម្នាក់ទៀត សូម្បីមិនអាចសម្រេចបានយ៉ាងនោះ តែបានសម្រេចក្នុងរវាងមុនបួនរយកប្ប ព្រះអនាគាមីនេះ ឈ្មោះថា អន្តរាបរិនិព្វាយីទី៣។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺមានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ စတုဝီသတိ သောတာပန္နာ, ဒွါဒသ သကဒါဂါမိနော, အဋ္ဌစတ္တာလီသ အနာဂါမိနော, ဒွါဒသ စ အရဟန္တော ကထေတဗ္ဗာ. ဣမသ္မိံ ဟိ သာသနေ သဒ္ဓါဓုရံ ပညာဓုရန္တိ ဒွေ ဓုရာနိ, ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညာဒယော စတဿော ပဋိပဒါ. တတ္ထေကော သဒ္ဓါဓုရေန အဘိနိဝိသိတွာ သောတာပတ္တိဖလံ ပတွာ ဧကမေဝ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယမေကော ဧကဗီဇီ. သော ပဋိပဒါဝသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. ယထာ စေသ, ဧဝံ ပညာဓုရေန အဘိနိဝိဋ္ဌောပီတိ အဋ္ဌ ဧကဗီဇိနော. တထာ ကောလံကောလာ သတ္တက္ခတ္တုပရမာ စာတိ ဣမေ စတုဝီသတိ သောတာပန္နာ နာမ. တီသု ပန ဝိမောက္ခေသု သုညတဝိမောက္ခေန သကဒါဂါမိဘူမိံ ပတ္တာ စတုန္နံ ပဋိပဒါနံ ဝသေန စတ္တာရော သကဒါဂါမိနော, တထာ အနိမိတ္တဝိမောက္ခေန ပတ္တာ စတ္တာရော, အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခေန ပတ္တာ စတ္တာရောတိ ဣမေ ဒွါဒသ သကဒါဂါမိနော. အဝိဟေသု ပန တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော, ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ, ဧကော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ပဉ္စ အနာဂါမိနော, တေ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စ, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စာတိ ဒသ ဟောန္တိ, တထာ အတပ္ပာဒီသု. အကနိဋ္ဌေသု ပန ဥဒ္ဓံသောတော နတ္ထိ[Pg.219], တသ္မာ တတ္ထ စတ္တာရော သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, စတ္တာရော အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီတိ အဋ္ဌ, ဣမေ အဋ္ဌစတ္တာလီသ အနာဂါမိနော. ယထာ ပန သကဒါဂါမိနော, တထေဝ အရဟန္တောပိ ဒွါဒသ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣဓာပိ တိဿော သိက္ခာ မိဿိကာဝ ကထိတာ.

ម៉្យាងទៀត ក្នុងទីនេះ (ក្នុងអធិការនេះ) គប្បីសម្តែងនូវព្រះសោតាបន្នបុគ្គល ២៤ ពួក, ព្រះសកទាគាមីបុគ្គល ១២ ពួក, ព្រះអនាគាមីបុគ្គល ៤៨ ពួក និងព្រះអរហន្ត ១២ ពួក។ ព្រោះថាក្នុងសាសនានេះ មានធុរៈ ២ គឺ សទ្ធាធុរៈ និងបញ្ញាធុរៈ និងមានបដិបទា ៤ មានទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញាជាដើម។ ក្នុងធុរៈទាំងពីរនោះ បុគ្គលម្នាក់ចូលទៅកាន់សទ្ធាធុរៈ ហើយបានសម្រេចសោតាបត្តិផល កើតតែមួយភពប៉ុណ្ណោះ ហើយធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ នេះជាឯកពីជិសោតាបន្នបុគ្គលម្នាក់។ ឯកពីជិសោតាបន្នបុគ្គលនោះ មាន ៤ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃបដិបទា។ ដូចជាបុគ្គលនេះដែរ បុគ្គលសូម្បីចូលទៅកាន់បញ្ញាធុរៈ ក៏មាន ៤ យ៉ាងដូចគ្នា ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានព្រះឯកពីជិសោតាបន្នបុគ្គល ៨ ពួក។ ព្រះកោលំកោលសោតាបន្នបុគ្គល និងព្រះសត្តក្ខត្តុបរមសោតាបន្នបុគ្គល ក៏មានដូច្នោះដែរ រួមជាព្រះសោតាបន្នបុគ្គល ២៤ ពួកនេះឯង។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងវិមោក្ខ ៣ ពួក ព្រះសកទាគាមីបុគ្គលដែលដល់នូវសកទាគាមិភូមិដោយសុញ្ញតវិមោក្ខ មាន ៤ ពួក ដោយអំណាចនៃបដិបទា ៤, ព្រះសកទាគាមីបុគ្គលដែលដល់ដោយអនិមិត្តវិមោក្ខ មាន ៤ ពួក, ដែលដល់ដោយអប្បណិហិតវិមោក្ខ មាន ៤ ពួក ដូចគ្នា រួមជាព្រះសកទាគាមីបុគ្គល ១២ ពួកនេះឯង។ ចំណែកក្នុងជាន់អវិហា មានព្រះអន្តរាបរិនិព្វាយី ៣ ពួក, ព្រះឧបហច្ចបរិនិព្វាយី ១ ពួក, ព្រះឧទ្ធំសោតអកនិដ្ឋគាមី ១ ពួក រួមជាព្រះអនាគាមីបុគ្គល ៥ ពួក, ព្រះអនាគាមីបុគ្គលទាំងនោះ ជាព្រះអសង្ខារបរិនិព្វាយី ៥ ពួក, ជាព្រះសសង្ខារបរិនិព្វាយី ៥ ពួក រួមជា ១០ ពួក ក្នុងជាន់អតប្បាជាដើមក៏មានដូច្នោះដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងជាន់អកនិដ្ឋា មិនមានព្រះឧទ្ធំសោតៈឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងជាន់នោះ ទើបមានព្រះសសង្ខារបរិនិព្វាយី ៤ ពួក, ព្រះអសង្ខារបរិនិព្វាយី ៤ ពួក រួមជា ៨ ពួក ទាំងនេះជាព្រះអនាគាមីបុគ្គល ៤៨ ពួក។ ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ១២ ពួក ក៏គប្បីជ្រាបដូចជាព្រះសកទាគាមីបុគ្គលដែរ។ សូម្បីក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគក៏ទ្រង់សម្តែងនូវសិក្ខា ៣ យ៉ាងលាយឡំគ្នា (ទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ) ដែរ។

၈. တတိယသိက္ခာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការអធិប្បាយតតិយសិក្ខាសូត្រ

၈၉. အဋ္ဌမေ တံ ဝါ ပန အနဘိသမ္ဘဝံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ တံ အရဟတ္တံ အပါပုဏန္တော အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဓာပိ တိဿော သိက္ခာ မိဿိကာဝ ကထိတာ. နဝမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဣဓာပိ တိဿော သိက္ခာ မိဿိကာဝ ကထိတာ.

៨៩. ក្នុងសូត្រទី៨ បទថា «taṃ vā pana anabhisambhavaṃ appaṭivijjhanti» សេចក្តីថា កាលមិនបានសម្រេច មិនបានចាក់ធ្លុះនូវព្រះអរហត្តផលនោះ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីទាំងពួងដោយន័យនេះឯង។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី៨ នេះ ព្រះមានព្រះភាគក៏ទ្រង់សម្តែងនូវសិក្ខា ៣ យ៉ាងលាយឡំគ្នាដែរ។ សូត្រទី៩ មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី៩ នេះ ព្រះមានព្រះភាគក៏ទ្រង់សម្តែងនូវសិក្ខា ៣ យ៉ាងលាយឡំគ្នាដែរ។

၁၀. ဒုတိယသိက္ခတ္တယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការអធិប្បាយទុតិយសិក្ខត្តយសូត្រ

၉၁. ဒသမေ အာသဝါနံ ခယာတိ ဧတ္ထ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ အဓိပညာသိက္ခာ နာမ. ဖလံ ပန သိက္ခိတသိက္ခဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော သိက္ခာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ.

៩១. ក្នុងសូត្រទី១០ បទថា «āsavānaṃ khayā» ក្នុងទីនេះ ព្រះអរហត្តមគ្គ ឈ្មោះថា អធិបញ្ញាសិក្ខា។ ចំណែកឯព្រះអរហត្តផល មិនគប្បីហៅថាសិក្ខាឡើយ ព្រោះកើតឡើងដល់ព្រះខីណាស្រពដែលបានសិក្សាសិក្ខារួចរាល់ហើយ។

ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာတိ ယထာ ပဌမံ တီသု သိက္ခာသု သိက္ခတိ, ပစ္ဆာ တထေဝ သိက္ခတီတိ အတ္ထော. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ အဓော တထာ ဥဒ္ဓန္တိ ယထာ ဟေဋ္ဌိမကာယံ အသုဘဝသေန ပဿတိ, ဥပရိမကာယမ္ပိ တထေဝ ဖရတိ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိန္တိ ယထာ ဒိဝါ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခတိ, ရတ္တိမ္ပိ တထေဝ သိက္ခတီတိ အတ္ထော. အဘိဘုယျ ဒိသာ သဗ္ဗာတိ သဗ္ဗာ ဒိသာ အာရမ္မဏဝသေန အဘိဘဝိတွာ. အပ္ပမာဏသမာဓိနာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂသမာဓိနာ.

បទថា «yathā pure tathā pacchā» សេចក្តីថា សិក្សាក្នុងសិក្ខាទាំង ៣ ក្នុងកាលមុនយ៉ាងណា ក៏សិក្សាយ៉ាងនោះក្នុងកាលខាងក្រោយ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ សូម្បីក្នុងបទទីពីរ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ បទថា «yathā adho tathā uddhaṃ» សេចក្តីថា ពិចារណាឃើញកាយផ្នែកខាងក្រោមដោយអំណាចនៃអសុភៈយ៉ាងណា ក៏ផ្សាយទៅកាន់កាយផ្នែកខាងលើដូច្នោះដែរ។ សូម្បីក្នុងបទទីពីរ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នាbox។ បទថា «yathā divā tathā rattiṃ» សេចក្តីថា សិក្សានូវសិក្ខាទាំង ៣ ក្នុងពេលថ្ងៃយ៉ាងណា ក៏សិក្សាយ៉ាងនោះក្នុងពេលយប់ដែរ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ បទថា «abhibhuyya disā sabbā» សេចក្តីថា គ្របសង្កត់នូវទិសទាំងពួងដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍។ បទថា «appamāṇasamādhinā» សេចក្តីថា ដោយសមាធិដែលប្រកបដោយព្រះអរហត្តមគ្គ។

သေက္ခန္တိ သိက္ခမာနံ သကရဏီယံ. ပဋိပဒန္တိ ပဋိပန္နကံ. သံသုဒ္ဓစာရိယန္တိ သံသုဒ္ဓစရဏံ ပရိသုဒ္ဓသီလံ. သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ စတုသစ္စဗုဒ္ဓံ. ဓီရံ ပဋိပဒန္တဂုန္တိ ခန္ဓဓီရအာယတနဓီရဝသေန ဓီရံ ဓိတိသမ္ပန္နံ ပဋိပတ္တိယာ အန္တံ ဂတံ. ဝိညာဏဿာတိ စရိမကဝိညာဏဿ. တဏှာက္ခယဝိမုတ္တိနောတိ တဏှာက္ခယဝိမုတ္တိသင်္ခါတာယ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတဿ. ပဇ္ဇောတဿေဝ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဒီပနိဗ္ဗာနံ ဝိယ. ဝိမောက္ခော ဟောတိ စေတသောတိ စိတ္တဿ ဝိမုတ္တိ ဝိမုစ္စနာ အပ္ပဝတ္တိဘာဝေါ ဟောတိ. တဏှာက္ခယဝိမုတ္တိနော ဟိ ခီဏာသဝဿ စရိမကဝိညာဏနိရောဓေန [Pg.220] ပရိနိဗ္ဗာနံ ဝိယ စေတသော ဝိမောက္ခော ဟောတိ, န ဂတဋ္ဌာနံ ပညာယတိ, အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝူပဂမောယေဝ ဟောတီတိ အတ္ထော.

បទថា «sekkhaṃ» សេចក្តីថា បុគ្គលអ្នកកំពុងសិក្សា ដែលនៅមានកិច្ចត្រូវធ្វើ។ បទថា «paṭipadaṃ» សេចក្តីថា បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិ។ បទថា «saṃsuddhacāriyaṃ» សេចក្តីថា មានការប្រព្រឹត្តដ៏ស្អាតស្អំ មានសីលដ៏បរិសុទ្ធ។ បទថា «sambuddhaṃ» សេចក្តីថា ព្រះអ្នកត្រាស់ដឹងនូវសច្ចៈ ៤។ បទថា «dhīraṃ paṭipadantaguṃ» សេចក្តីថា ព្រះអ្នកមានសេចក្តីអត់ធន់ (មានចិត្តនឹងធឹង) ដោយអំណាចនៃខន្ធធិរៈ និងអាយតនធិរៈ ជាអ្នកប្រកបដោយធិតិ (សេចក្តីខ្ជាប់ខ្ជួន) ដល់នូវទីបំផុតនៃប្រតិបត្តិ។ បទថា «viññāṇassa» សេចក្តីថា នៃចរិមវិញ្ញាណ (វិញ្ញាណចុងក្រោយបង្អស់ គឺចុតិចិត្ត)។ បទថា «taṇhākkhayavimuttino» សេចក្តីថា នៃព្រះខីណាស្រពដែលប្រកបដោយអរហត្តផលវិមុត្តិ ដែលពោលគឺតណ្ហាក្ខយវិមុត្តិ។ បទថា «pajjotasseva nibbānaṃ» សេចក្តីថា ដូចជាការរលត់ទៅនៃប្រទីប។ បទថា «vimokkho hoti cetaso» សេចក្តីថា ការរួចផុតនៃចិត្ត ការរួចចាក ការមិនប្រព្រឹត្តទៅតទៅទៀតនៃចិត្ត រមែងមាន។ សេចក្តីពន្យល់ថា ការរួចផុតនៃចិត្តរបស់ព្រះខីណាស្រពអ្នកមានចិត្តរួចផុតហើយព្រោះអស់ទៅនៃតណ្ហា រមែងមាន ព្រោះការរលត់ទៅនៃចរិមវិញ្ញាណ ដូចជាការរលត់ទៅនៃប្រទីប មិនប្រាកដទីកន្លែងដែលទៅឡើយ គឺដល់នូវសភាពដែលមិនអាចបញ្ញត្តិបានឡើយ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។

၁၁. သင်္ကဝါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១១. ការអធិប្បាយសង្កវាសូត្រ

၉၂. ဧကာဒသမေ သင်္ကဝါ နာမ ကောသလာနံ နိဂမောတိ သင်္ကဝါတိ ဧဝံနာမကော ကောသလရဋ္ဌေ နိဂမော. အာဝါသိကောတိ ဘာရဟာရော နဝေ အာဝါသေ သမုဋ္ဌာပေတိ, ပုရာဏေ ပဋိဇဂ္ဂတိ. သိက္ခာပဒပဋိသံယုတ္တာယာတိ သိက္ခာသင်္ခါတေဟိ ပဒေဟိ ပဋိသံယုတ္တာယ, တီဟိ သိက္ခာဟိ သမန္နာဂတာယာတိ အတ္ထော. သန္ဒဿေတီတိ သမ္မုခေ ဝိယ ကတွာ ဒဿေတိ. သမာဒပေတီတိ ဂဏှာပေတိ. သမုတ္တေဇေတီတိ သမုဿာဟေတိ. သမ္ပဟံသေတီတိ ပဋိလဒ္ဓဂုဏေဟိ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော ဝေါဒါပေတိ. အဓိသလ္လိခတေတိ အတိဝိယ သလ္လိခတိ, အတိဝိယ သလ္လိခိတံ ကတွာ သဏှံ သဏှံ ကထေတီတိ အတ္ထော.

៩២. ក្នុងសូត្រទី១១ បទថា «saṅkavā nāma kosalānaṃ nigamo» សេចក្តីថា និគមឈ្មោះ សង្កវៈ នៅក្នុងកោសលរដ្ឋ។ បទថា «āvāsiko» សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកទទួលភារៈកសាងវត្តថ្មី និងជួសជុលវត្តចាស់។ បទថា «sikkhāpadapaṭisaṃyuttāya» សេចក្តីថា ដែលទាក់ទងនឹងសិក្ខាបទ ពោលគឺប្រកបដោយសិក្ខា ៣ យ៉ាង នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ បទថា «sandasseti» សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យប្រាកដច្បាស់ដូចជាចំពោះមុខ។ បទថា «samādapeti» សេចក្តីថា ឱ្យកាន់យក (ឱ្យសមាទាន)។ បទថា «samuttejeti» សេចក្តីថា ឱ្យអាចហាន (ឱ្យមានសេចក្តីព្យាយាម)។ បទថា «sampahaṃseti» សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យរីករាយ ដោយការសម្តែងនូវគុណដែលបានសម្រេចហើយ ធ្វើឱ្យផូរផង់។ បទថា «adhisallikhete» សេចក្តីថា ជម្រះយ៉ាងខ្លាំង គឺធ្វើឱ្យស្អាតស្អំយ៉ាងក្រៃលែង ហើយពោលនូវពាក្យដ៏ទន់ភ្លន់ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។

အစ္စယောတိ အပရာဓော. မံ အစ္စဂမာတိ မံ အတိက္ကမ္မ အဓိဘဝိတွာ ပဝတ္တော. အဟုဒေဝ အက္ခန္တီတိ အဟောသိယေဝ အနဓိဝါသနာ. အဟု အပ္ပစ္စယောတိ အဟောသိ အတုဋ္ဌာကာရော. ပဋိဂ္ဂဏှာတူတိ ခမတု. အာယတိံ သံဝရာယာတိ အနာဂတေ သံဝရတ္ထာယ, ပုန ဧဝရူပဿ အပရာဓဿ ဒေါသဿ ခလိတဿ ဝါ အကရဏတ္ထာယာတိ အတ္ထော. တဂ္ဃာတိ ဧကံသေန. ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောသီတိ ယထာ ဓမ္မော ဌိတော, တထာ ကရောသိ, ခမာပေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ တေ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမာတိ တံ တဝ အပရာဓံ မယံ ခမာမ. ဝုဒ္ဓိဟေသာ, ကဿပ, အရိယဿ ဝိနယေတိ ဧသာ ကဿပ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဝုဒ္ဓိ နာမ. ကတမာ? ယာယံ အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရိတွာ အာယတိံ သံဝရာပဇ္ဇနာ. ဒေသနံ ပန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ ကရောန္တော ‘‘ယော အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ, အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ အာဟ. န သိက္ခာကာမောတိ တိဿော သိက္ခာ န ကာမေတိ န ပတ္ထေတိ န ပိဟေတိ. သိက္ခာသမာဒါနဿာတိ သိက္ခာပရိပူရဏဿ. န ဝဏ္ဏဝါဒီတိ ဂုဏံ န ကထေတိ. ကာလေနာတိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တကာလေန. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

បទថា «accayo» សេចក្តីថា កំហុស (ទោស)។ បទថា «maṃ accagamā» សេចក្តីថា កន្លងហួស គ្របសង្កត់លើខ្ញុំព្រះករុណា។ បទថា «ahudeva akkhanti» សេចក្តីថា ការមិនអត់ធន់បានកើតមានឡើងពិតមែន។ បទថា «ahu appaccayo» សេចក្តីថា អាការៈមិនត្រេកអរបានកើតមានឡើងហើយ។ បទថា «paṭiggaṇhātu» សេចក្តីថា សូមអត់ទោសឱ្យចុះ។ បទថា «āyatiṃ saṃvarāya» សេចក្តីថា ដើម្បីសេចក្តីសង្រួមក្នុងកាលខាងមុខ គឺដើម្បីកុំឱ្យធ្វើនូវកំហុស ទោស ឬការភ្លាត់ភ្លាំងដែលមានសភាពបែបនេះទៀត នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ បទថា «taggha» សេចក្តីថា ដោយពិត (ពិតប្រាកដ)។ បទថា «yathādhammaṃ paṭikarosi» សេចក្តីថា ធម៌តម្កល់នៅយ៉ាងណា ក៏ធ្វើការកែខៃយ៉ាងនោះ គឺធ្វើការសូមខមាទោស នេះជាពាក្យដែលទ្រង់មានព្រះបន្ទូល។ បទថា «taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma» សេចក្តីថា យើងអត់ទោសនូវកំហុសនោះរបស់អ្នក។ បទថា «vuddhihesā, kassapa, ariyassa vinaye» សេចក្តីថា ម្នាលកស្សបៈ នេះជាសេចក្តីចម្រើនក្នុងសាសនារបស់ព្រះមានព្រះភាគជាម្ចាស់។ សេចក្តីចម្រើននោះ តើដូចម្តេច? គឺការដែលបុគ្គលឃើញកំហុសដោយសភាពជាកំហុស ហើយកែខៃតាមធម៌ ដល់នូវសេចក្តីសង្រួមក្នុងកាលខាងមុខ។ ប៉ុន្តែព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់ធ្វើទេសនាឱ្យមានបុគ្គលជាទីតាំង ទើបត្រាស់ថា «បុគ្គលណាឃើញកំហុសដោយសភាពជាកំហុស ហើយកែខៃតាមធម៌ ដល់នូវសេចក្តីសង្រួមក្នុងកាលខាងមុខ»។ បទថា «na sikkhākāmo» សេចក្តីថា មិនប្រាថ្នា មិនប្រាថ្នាចង់បាន មិនពេញចិត្តក្នុងសិក្ខាទាំង ៣។ បទថា «sikkhāsamādānassa» សេចក្តីថា នៃបុគ្គលអ្នកបំពេញសិក្ខាឱ្យបរិបូណ៌។ បទថា «na vaṇṇavādī» សេចក្តីថា មិនពោលសរសើរគុណ។ បទថា «kālena» សេចក្តីថា ក្នុងកាលដ៏សមគួរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

သမဏဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

សមណវគ្គ ទី៤។

(၁၀) ၅. လောဏကပလ္လဝဂ္ဂေါ

(១០) ៥. លោណកបល្លវគ្គ

၁. အစ္စာယိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការអធិប្បាយអច្ចាយិកសូត្រ

၉၃. ပဉ္စမဿ [Pg.221] ပဌမေ အစ္စာယိကာနီတိ အတိပါတိကာနိ. ကရဏီယာနီတိ အဝဿကိစ္စာနိ. ယဉှိ န အဝဿံ ကာတဗ္ဗံ, တံ ကိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ. အဝဿံ ကာတဗ္ဗံ ကရဏီယံ နာမ. သီဃံ သီဃန္တိ ဝေဂေန ဝေဂေန. တဿ ခေါ တန္တိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ. နတ္ထိ သာ ဣဒ္ဓိ ဝါ အာနုဘာဝေါ ဝါတိ သာ ဝါ ဣဒ္ဓိ သော ဝါ အာနုဘာဝေါ နတ္ထိ. ဥတ္တရသွေတိ တတိယဒိဝသေ. ဥတုပရိဏာမိနီတိ လဒ္ဓဥတုပရိဏာမာနိ ဟုတွာ. ဇာယန္တိပီတိ တတိယဒိဝသေ နိက္ခန္တသေတင်္ကုရာနိ ဟောန္တိ, သတ္တာဟေ ပတ္တေ နီလင်္ကုရာနိ ဟောန္တိ. ဂဗ္ဘီနိပိ ဟောန္တီတိ ဒိယဍ္ဎမာသံ ပတွာ ဂဟိတဂဗ္ဘာနိ ဟောန္တိ. ပစ္စန္တိပီတိ တယော မာသေ ပတွာ ပစ္စန္တိ. ဣဒါနိ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ ဂဟပတိကေန ဝါ သဿေဟိ ဝါ အတ္ထော နတ္ထိ, သာသနေ ပန တပ္ပဋိရူပကံ ပုဂ္ဂလံ ဝါ အတ္ထံ ဝါ ဒဿေတုံ တံ တံ ဩပမ္မံ အာဟရန္တိ. တသ္မာ ယမတ္ထံ ဒဿေတုကာမေန ဧတံ အာဘတံ, တံ ဒဿေန္တော ဧဝမေဝ ခေါတိအာဒိမာဟ. တံ အတ္ထတော ဥတ္တာနမေဝ. သိက္ခာ ပန ဣဓာပိ မိဿိကာ ဧဝ ကထိတာ.

៩៣. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៥ បទថា «accāyikāni» សេចក្តីថា កិច្ចប្រញាប់ប្រញាល់ខ្លាំង។ បទថា «karaṇīyāni» សេចក្តីថា កិច្ចដែលត្រូវតែធ្វើជាដាច់ខាត។ ព្រោះថាកិច្ចណាដែលមិនត្រូវធ្វើជាដាច់ខាត កិច្ចនោះហៅថា កិច្ច (កិច្ចការ)។ ចំណែកកិច្ចដែលត្រូវតែធ្វើជាដាច់ខាត ឈ្មោះថា ករណីយៈ។ បទថា «sīghaṃ sīghaṃ» សេចក្តីថា ដោយលឿនៗ (ដោយប្រញាប់ប្រញាល់)។ ក្នុងបទថា «tassa kho taṃ» នេះ បទថា «taṃ» គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «natthi sā iddhi vā ānubhāvo vā» សេចក្តីថា រឹទ្ធិ ឬអានុភាពបែបនោះ មិនមានឡើយ។ បទថា «uttarasve» សេចក្តីថា ក្នុងថ្ងៃទី៣។ បទថា «utupariṇāminī» សេចក្តីថា កាលបានទទួលការប្រែប្រួលនៃឧតុហើយ។ បទថា «jāyantipi» សេចក្តីថា ក្នុងថ្ងៃទី៣ រមែងមានពន្លកពណ៌សដុះឡើង កាលដល់ ៧ ថ្ងៃ រមែងមានពន្លកពណ៌ខៀវ។ បទថា «gabbhīnipi honti» សេចក្តីថា កាលដល់មួយខែកន្លះ រមែងមានផ្ទៃ (មានគភ៌/ចេញកួរ)។ បទថា «paccantipi» សេចក្តីថា កាលដល់ ៣ ខែ រមែងទុំ (រមែងទុំរាស់)។ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនមានសេចក្តីត្រូវការដោយគហបតី ឬដោយស្រូវឡើយ ប៉ុន្តែដើម្បីបង្ហាញនូវបុគ្គល ឬសេចក្តីដែលប្រៀបដូចជាស្រូវ និងគហបតីនោះក្នុងសាសនា ទើបព្រះអដ្ឋកថាចារ្យនាំមកនូវឧបមាទាំងនោះៗ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់ចង់បង្ហាញសេចក្តីណា ទើបនាំមកនូវឧបមានោះ ហើយទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា «evameva kho» ជាដើម។ ឧបមេយ្យនោះ មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកឯសិក្ខាទាំងឡាយ សូម្បីក្នុងសូត្រទី១ នេះ ព្រះមានព្រះភាគក៏ទ្រង់សម្តែងលាយឡំគ្នា (ទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ) ដែរ។

၂. ပဝိဝေကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការអធិប្បាយបវិវេកសូត្រ

၉၄. ဒုတိယေ စီဝရပဝိဝေကန္တိ စီဝရံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကကိလေသေဟိ ဝိဝိတ္တဘာဝံ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သာဏာနီတိ သာဏဝါကစေလာနိ. မသာဏာနီတိ မိဿကစေလာနိ. ဆဝဒုဿာနီတိ မတသရီရတော ဆဍ္ဍိတဝတ္ထာနိ, ဧရကတိဏာဒီနိ ဝါ ဂန္ထေတွာ ကတနိဝါသနာနိ. ပံသုကူလာနီတိ ပထဝိယံ ဆဍ္ဍိတနန္တကာနိ. တိရီဋာနီတိ ရုက္ခတစဝတ္ထာနိ. အဇိနာနီတိ အဇိနမိဂစမ္မာနိ. အဇိနက္ခိပန္တိ တဒေဝ မဇ္ဈေ ဖာလိတံ, သဟခုရကန္တိပိ ဝဒန္တိ. ကုသစီရန္တိ ကုသတိဏာနိ ဂန္ထေတွာ ကတစီရံ. ဝါကစီရဖလကစီရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ကေသကမ္ဗလန္တိ မနုဿကေသေဟိ ကတကမ္ဗလံ. ဝါလကမ္ဗလန္တိ အဿဝါလာဒီဟိ ကတကမ္ဗလံ. ဥလူကပက္ခိကန္တိ ဥလူကပတ္တာနိ ဂန္ထေတွာ ကတနိဝါသနံ.

៩៤. ក្នុងសូត្រទី២ បទថា «cīvarapavivekaṃ» សេចក្តីថា ភាពស្ងាត់ចាកកិលេសដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យចីវរ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ (បិណ្ឌបាតបវិវេក និងសេនាសនបវិវេក) ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ បទថា «sāṇāni» សេចក្តីថា សំពត់ដែលត្បាញដោយសរសៃធ្មៃ។ បទថា «masāṇāni» សេចក្តីថា សំពត់ចម្រុះ (សំពត់លាយ)។ បទថា «chavadussāni» សេចក្តីថា សំពត់ដែលគេបោះបង់ចោលពីសាកសព ឬសំពត់ដែលគេចងក្រងដោយស្មៅយាប្លុងជាដើម ធ្វើជាគ្រឿងស្លៀកដណ្តប់។ បទថា «paṃsukūlāni» សេចក្តីថា ក្រណាត់កន្ទបដែលគេបោះចោលលើផែនដី។ បទថា «tirīṭāni» សេចក្តីថា សំពត់ធ្វើដោយសម្បកឈើ。 បទថា «ajināni» សេចក្តីថា ស្បែកខ្លាឃ្មុំ ឬស្បែកសត្វម្រឹគ។ បទថា «ajinakkhipaṃ» សេចក្តីថា ស្បែកសត្វម្រឹគនោះឯងដែលគេពុះចំកណ្តាល ខ្លះក៏ហៅថា ស្បែកសត្វម្រឹគដែលមានទាំងក្រចក។ បទថា «kusacīraṃ» សេចក្តីថា ចីវរដែលគេចងក្រងដោយស្មៅស្បូវ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា «vākacīra» (ចីវរសម្បកឈើ) និង «phalakacīra» (ចីវរបន្ទះក្តារ) ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ បទថា «kesakambalaṃ» សេចក្តីថា ភួយដែលធ្វើដោយសក់មនុស្ស។ បទថា «vālakambalaṃ» សេចក្តីថា ភួយដែលធ្វើដោយរោមសត្វ មានរោមសេះជាដើម។ បទថា «ulūkapakkhikaṃ» សេចក្តីថា គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ដែលគេចងក្រងដោយស្លាបមៀម។

သာကဘက္ခာတိ [Pg.222] အလ္လသာကဘက္ခာ. သာမာကဘက္ခာတိ သာမာကတဏ္ဍုလဘက္ခာ. နီဝါရာဒီသု နီဝါရာ နာမ အရညေ သယံ ဇာတဝီဟိဇာတိ. ဒဒ္ဒုလန္တိ စမ္မကာရေဟိ စမ္မံ လိခိတွာ ဆဍ္ဍိတကသဋံ. ဟဋံ ဝုစ္စတိ သိလေသောပိ သေဝါလောပိ ကဏိကာရာဒိရုက္ခနိယျာသောပိ. ကဏန္တိ ကုဏ္ဍကံ. အာစာမောတိ ဘတ္တဥက္ခလိကာယ လဂ္ဂေါ ဈာမဩဒနော. တံ ဆဍ္ဍိတဋ္ဌာနေ ဂဟေတွာ ခါဒန္တိ, ဩဒနကဉ္ဇိယန္တိပိ ဝဒန္တိ. ပိညာကာဒယော ပါကဋာဝ. ပဝတ္တဖလဘောဇီတိ ပတိတဖလဘောဇီ. ဘုသာဂါရန္တိ ခလသာလံ.

បទថា «sākabhakkhā» សេចក្តីថា អ្នកបរិភោគបន្លែស្រស់ជាអាហារ។ បទថា «sāmākabhakkhā» សេចក្តីថា អ្នកបរិភោគអង្ករស្រងែជាអាហារ។ ក្នុងពាក្យថា «nīvārādīsu» ស្រូវឈ្មោះថា នីវារៈ គឺពូជស្រូវដែលដុះឯងក្នុងព្រៃ។ បទថា «daddulaṃ» សេចក្តីថា កំទេចស្បែកដែលជាងធ្វើស្បែកកោសចោល។ ពាក្យថា «haṭaṃ» គេហៅសូម្បីជ័រឈើ ស្លែ ឬជ័រនៃដើមឈើមានដើមស្រឡៅជាដើម។ បទថា «kaṇaṃ» សេចក្តីថា កន្ទក់ (ចុងអង្ករ)។ បទថា «ācāmo» សេចក្តីថា បាយក្ដាំងដែលជាប់បាតឆ្នាំងបាយ។ ពួកជនតែងរើសយកបាយក្ដាំងនោះពីកន្លែងដែលគេបោះចោលមកបរិភោគ ខ្លះហៅថា ទឹកបាយជូរ។ ពួកអ្នកបរិភោគកាកល្ងជាដើម គឺប្រាកដច្បាស់ស្រាប់ហើយ (ជាពួកបរិព្វាជកក្រៅសាសនា)។ បទថា «pavattaphalabhojī» សេចក្តីថា អ្នកបរិភោគផ្លែឈើដែលជ្រុះឯងជាអាហារ។ បទថា «bhusāgāraṃ» សេចក្តីថា រោងកិនស្រូវ (លានបោកស្រូវ)។

သီလဝါတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန သမန္နာဂတော. ဒုဿီလျဉ္စဿ ပဟီနံ ဟောတီတိ ပဉ္စ ဒုဿီလျာနိ ပဟီနာနိ ဟောန္တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိကောတိ ယာထာဝဒိဋ္ဌိကော. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ အယာထာဝဒိဋ္ဌိ. အာသဝါတိ စတ္တာရော အာသဝါ. အဂ္ဂပ္ပတ္တောတိ သီလဂ္ဂပ္ပတ္တော. သာရပ္ပတ္တောတိ သီလသာရံ ပတ္တော. သုဒ္ဓေါတိ ပရိသုဒ္ဓေါ. သာရေ ပတိဋ္ဌိတောတိ သီလသမာဓိပညာသာရေ ပတိဋ္ဌိတော.

បទថា «sīlavā» សេចក្តីថា អ្នកប្រកបដោយចតុបារិសុទ្ធិសីល។ បទថា «dussīlyañcassa pahīnaṃ hoti» សេចក្តីថា ទុស្សីល្យៈ (ភាពជាអ្នកទ្រុស្តសីល) ៥ យ៉ាង ត្រូវបានលះបង់ហើយ។ បទថា «sammādiṭṭhiko» សេចក្តីថា អ្នកមានសេចក្តីយល់ឃើញត្រូវតាមពិត។ បទថា «micchādiṭṭhī» សេចក្តីថា សេចក្តីយល់ឃើញខុសមិនត្រូវតាមពិត។ បទថា «āsavā» សេចក្តីថា អាសវៈ ៤ យ៉ាង។ បទថា «aggappatto» សេចក្តីថា ដល់នូវភាពខ្ពង់ខ្ពស់ដោយសីល។ បទថា «sārappatto» សេចក្តីថា ដល់នូវខ្លឹមសារនៃសីល។ បទថា «suddho» សេចក្តីថា បរិសុទ្ធស្អាត។ បទថា «sāre patiṭṭhito» សេចក្តីថា តម្កល់នៅក្នុងខ្លឹមសារ គឺសីល សមាធិ និងបញ្ញា។

သေယျထာပီတိ ယထာ နာမ. သမ္ပန္နန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိပက္ကသာလိဘရိတံ. သံဃရာပေယျာတိ သင်္ကဍ္ဎာပေယျ. ဥဗ္ဗဟာပေယျာတိ ခလဋ္ဌာနံ အာဟရာပေယျ. ဘုသိကန္တိ ဘုသံ. ကောဋ္ဋာပေယျာတိ ဥဒုက္ခလေ ပက္ခိပါပေတွာ မုသလေဟိ ပဟရာပေယျ. အဂ္ဂပ္ပတ္တာနီတိ တဏ္ဍုလဂ္ဂံ ပတ္တာနိ. သာရပ္ပတ္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ယံ ပနေတ္ထ ‘‘ဒုဿီလျဉ္စဿ ပဟီနံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စဿ ပဟီနာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဟီနဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

បទថា «seyyathāpi» សេចក្តីថា ដូចជា (ប្រៀបដូចជា)។ បទថា «sampannaṃ» សេចក្តីថា បរិបូណ៌ គឺពេញដោយស្រូវសាលីដែលទុំល្អហើយ។ បទថា «saṅgharāpeyya» សេចក្តីថា គប្បីឱ្យប្រមូលមក។ បទថា «ubbahāpeyya» សេចក្តីថា គប្បីឱ្យដឹកជញ្ជូនមកកាន់លានស្រូវ។ បទថា «bhusikaṃ» សេចក្តីថា អង្កាម។ បទថា «koṭṭāpeyya» សេចក្តីថា គប្បីឱ្យដាក់ក្នុងត្បាល់ ហើយបុកដោយអង្រែទាំងឡាយ។ បទថា «aggappattāni» សេចក្តីថា ដល់នូវភាពជាកំពូលនៃអង្ករ។ សូម្បីក្នុងបទថា «sārappatta» ជាដើម ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកឯពាក្យដែលពោលក្នុងទីនេះថា «dussīlyañcassa pahīnaṃ micchādiṭṭhi cassa pahīnā» គប្បីជ្រាបថា ទ្រង់ត្រាស់សំដៅដល់ការលះបង់ដោយសោតាបត្តិមគ្គ។

၃. သရဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការអធិប្បាយសរទសូត្រ

၉၅. တတိယေ ဝိဒ္ဓေတိ ဝလာဟကဝိဂမေန ဒူရီဘူတေ. ဒေဝေတိ အာကာသေ. အဘိဝိဟစ္စာတိ အဘိဝိဟနိတွာ. ယတောတိ ယသ္မိံ ကာလေ. ဝိရဇန္တိ ရာဂရဇာဒိရဟိတံ. တေသံယေဝ မလာနံ ဝိဂတတ္တာ ဝီတမလံ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ စတုသစ္စဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂစက္ခုံ. နတ္ထိ တံ သံယောဇနန္တိ ဒုဝိဓမေဝဿ သံယောဇနံ နတ္ထိ, ဣတရမ္ပိ ပန ပုန ဣမံ လောကံ အာနေတုံ အသမတ္ထတာယ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဈာနာနာဂါမီ နာမ ကထိတောတိ.

៩៥. ក្នុងសូត្រទី ៣ ពាក្យថា viddhe បានដល់ ឆ្ងាយទៅហើយ ព្រោះការប្រាសចាកពពក។ ពាក្យថា deve បានដល់ ក្នុងអាកាស។ ពាក្យថា abhivihacca បានដល់ កម្ចាត់ចោលហើយ។ ពាក្យថា yato បានដល់ ក្នុងកាលណា។ ពាក្យថា virajaṃ បានដល់ ប្រាសចាកធូលីគឺរាគៈជាដើម។ ពាក្យថា vītamalaṃ បានដល់ ព្រោះភាពនៃមន្ទិលទាំងឡាយនោះឯងប្រាសទៅហើយ។ ពាក្យថា dhammacakkhuṃ បានដល់ សោតាបត្តិមគ្គញ្ញាណ ដែលកំណត់ដឹងនូវធម៌គឺអរិយសច្ចៈ ៤។ ពាក្យថា natthi tassa saṃyojanaṃ បានដល់ សំយោជនៈទាំង ២ ប្រការ មិនមានដល់អរិយបុគ្គលនោះឡើយ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែសំយោជនៈក្រៅពីនេះ ក៏លោកពោលថា មិនមាន ព្រោះមិនអាចនាំមកកាន់លោកនេះទៀតបាន។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីព្រះអនាគាមីដោយឈាន។

၄. ပရိသာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាបរិសាសូត្រ

၉၆. စတုတ္ထေ န ဗာဟုလိကာ ဟောန္တီတိ ပစ္စယဗာဟုလ္လိကာ န ဟောန္တိ. န သာထလိကာတိ တိဿော သိက္ခာ သိထိလံ ကတွာ န ဂဏှန္တိ. ဩက္ကမနေ နိက္ခိတ္တဓုရာတိ [Pg.223] ဩက္ကမနံ ဝုစ္စတိ အဝဂမနဋ္ဌေန ပဉ္စ နီဝရဏာနိ, တေသု နိက္ခိတ္တဓုရာ. ပဝိဝေကေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေကသင်္ခါတေ တိဝိဓေပိ ဝိဝေကေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ. ဝီရိယံ အာရဘန္တီတိ ဒုဝိဓမ္ပိ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှန္တိ. အပ္ပတ္တဿာတိ ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလသင်္ခါတဿ အပ္ပတ္တဝိသေသဿ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ပစ္ဆိမာ ဇနတာတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကအန္တေဝါသိကာဒယော. ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇတီတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ ကတံ အနုကရောတိ. ယံ တာယ ဇနတာယ အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု ဒိဋ္ဌံ, တဿ အနုဂတိံ အာပဇ္ဇတိ နာမ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အဂ္ဂဝတီ ပရိသာတိ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ပရိသာ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဝတီ နာမ ဝုစ္စတိ.

៩៦. ក្នុងសូត្រទី ៤ ពាក្យថា na bāhulikā honti បានដល់ មិនជាអ្នកច្រើនដោយបច្ច័យ។ ពាក្យថា na sāthalikā បានដល់ មិនធ្វើសិក្ខាទាំង ៣ ឲ្យធូរថយហើយកាន់យក។ ពាក្យថា okkamane nikkhittadhurā ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា okkamana ព្រះអង្គទ្រង់ហៅថានីវរណៈ ៥ ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងញ៉ាំងសត្វឲ្យធ្លាក់ចុះ ពួកភិក្ខុទាំងនោះមានធុរៈដាក់ចុះហើយក្នុងនីវរណៈទាំងនោះ។ ពាក្យថា paviveke pubbaṅgamā បានដល់ មានសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ជាប្រធាន ក្នុងវិវេកទាំង ៣ ប្រការ ដែលពោលគឺ កាយវិវេក ចិត្តវិវេក និងឧបធិវិវេក។ ពាក្យថា vīriyaṃ ārabhanti បានដល់ ផ្គងឡើងនូវវីរិយៈសូម្បីទាំងពីរប្រការ។ ពាក្យថា appattassa បានដល់ គុណវិសេសដែលមិនទាន់ដល់ ពោលគឺឈាន វិបស្សនា មគ្គ និងផល។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា pacchimā janatā បានដល់ ពួកសទ្ធិវិហារិក និងអន្តេវាសិកជាដើម។ ពាក្យថា diṭṭhānugatiṃ āpajjati បានដល់ ធ្វើតាមនូវកិច្ចដែលព្រះឧបជ្ឈាយ៍ និងអាចារ្យធ្វើហើយ។ ពួកជននោះឃើញនូវអំពើណា ក្នុងព្រះឧបជ្ឈាយ៍ និងអាចារ្យទាំងឡាយ ឈ្មោះថាដល់នូវការធ្វើតាមនូវអំពើនោះ។ ពាក្យថា ayaṃ vuccati, bhikkhave, aggavatī parisā បានដល់ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បរិស័ទនេះ ឈ្មោះថា បរិស័ទមានបុគ្គលដ៏ប្រសើរ។

ဘဏ္ဍနဇာတာတိ ဇာတဘဏ္ဍနာ. ကလဟဇာတာတိ ဇာတကလဟာ. ဘဏ္ဍနန္တိ စေတ္ထ ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ, ဟတ္ထပရာမာသာဒိဝသေန ဝီတိက္ကမော ကလဟော နာမ. ဝိဝါဒါပန္နာတိ ဝိရုဒ္ဓဝါဒံ အာပန္နာ. မုခသတ္တီဟီတိ ဂုဏဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ဖရုသာ ဝါစာ ‘‘မုခသတ္တိယော’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တာဟိ မုခသတ္တီဟိ. ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တီတိ ဝိဇ္ဈန္တာ ဝိစရန္တိ.

ពាក្យថា bhaṇḍanajātā បានដល់ មានការឈ្លោះប្រកែកកើតឡើងហើយ។ ពាក្យថា kalahajātā បានដល់ មានការទាស់ទែងកើតឡើងហើយ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងពាក្យទាំងនេះ ពាក្យថា bhaṇḍana គឺជាចំណែកខាងដើមនៃការទាស់ទែង ការកន្លងដោយអំណាចនៃការចាប់ដៃជាដើម ឈ្មោះថា kalaha (ការទាស់ទែង)។ ពាក្យថា vivādāpannā បានដល់ ដល់នូវវាទៈដែលផ្ទុយគ្នា។ ពាក្យថា mukhasattīhi បានដល់ វាចាអាក្រក់ ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងចាក់ទម្លុះនូវគុណធម៌ លោកហៅថា "លំពែងគឺមាត់" ដោយលំពែងគឺមាត់ទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា vitudantā viharanti បានដល់ ចាក់ដោតគ្នាទៅវិញទៅមកហើយត្រឡប់ទៅ។

သမဂ္ဂါတိ သဟိတာ. သမ္မောဒမာနာတိ သမပ္ပဝတ္တမောဒါ. ခီရောဒကီဘူတာတိ ခီရောဒကံ ဝိယ ဘူတာ. ပိယစက္ခူဟီတိ ဥပသန္တေဟိ မေတ္တစက္ခူဟိ. ပီတိ ဇာယတီတိ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကာယော ပဿမ္ဘတီတိ နာမကာယောပိ ရူပကာယောပိ ဝိဂတဒရထော ဟောတိ. ပဿဒ္ဓကာယောတိ အသာရဒ္ဓကာယော. သုခံ ဝေဒိယတီတိ ကာယိကစေတသိကသုခံ ဝေဒိယတိ. သမာဓိယတီတိ အာရမ္မဏေ သမ္မာ ဌပီယတိ.

ពាក្យថា samaggā បានដល់ ព្រមព្រៀងគ្នា។ ពាក្យថា sammodamānā បានដល់ មានសេចក្តីរីករាយប្រព្រឹត្តទៅស្មើគ្នា។ ពាក្យថា khīrodakībhūtā បានដល់ ក្លាយទៅជាដូចជាទឹកដោះនិងទឹក។ ពាក្យថា piyacakkhūhi បានដល់ ដោយភ្នែកប្រកបដោយមេត្តាដ៏ស្ងប់រំងាប់។ ពាក្យថា pīti jāyati បានដល់ បីតិមានពណ៌ ៥ ប្រការកើតឡើង។ ពាក្យថា kāyo passambhati បានដល់ ទាំងនាមកាយទាំងរូបកាយជាធម្មជាតិប្រាសចាកសេចក្តីក្តៅក្រហាយ។ ពាក្យថា passaddhakāyo បានដល់ មានកាយមិនរំភើបញាប់ញ័រ។ ពាក្យថា sukhaṃ vediyati បានដល់ ទទួលរងនូវសុខៈដែលកើតក្នុងកាយនិងចិត្ត។ ពាក្យថា samādhiyati បានដល់ តាំងនៅដោយប្រពៃក្នុងអារម្មណ៍។

ထုလ္လဖုသိတကေတိ မဟာဖုသိတကေ. ပဗ္ဗတကန္ဒရပဒရသာခါတိ ဧတ္ထ ကန္ဒရော နာမ ‘‘က’’န္တိ လဒ္ဓနာမေန ဥဒကေန ဒါရိတော ဥဒကဘိန္နော ပဗ္ဗတပ္ပဒေသော, ယော ‘‘နိတမ္ဘော’’တိပိ ‘‘နဒိကုဉ္ဇော’’တိပိ ဝုစ္စတိ. ပဒရံ နာမ အဋ္ဌ မာသေ ဒေဝေ အဝဿန္တေ ဖလိတော ဘူမိပ္ပဒေသော. သာခါတိ ကုသောဗ္ဘဂါမိနိယော ခုဒ္ဒကမာတိကာယော. ကုသောဗ္ဘာတိ ခုဒ္ဒကအာဝါဋာ. မဟာသောဗ္ဘာတိ မဟာအာဝါဋာ. ကုန္နဒိယောတိ ခုဒ္ဒကနဒိယော. မဟာနဒိယောတိ ဂင်္ဂါယမုနာဒိကာ မဟာသရိတာ.

ពាក្យថា thullaphusitake បានដល់ មានតំណក់ទឹកភ្លៀងធំៗ។ ក្នុងពាក្យថា pabbatakandarapadarasākhā នេះ ពាក្យថា kandara (ល្អាងភ្នំ) បានដល់ ទីកន្លែងនៃភ្នំដែលត្រូវទឹកទម្លាយហើយ គឺត្រូវទឹកដែលបានឈ្មោះថា "កៈ" ទម្លាយហើយ ទីកន្លែងនោះ លោកហៅថា "nitambha" (ចង្កេះភ្នំ) ខ្លះ "nadikuñja" (ជ្រលងស្ទឹង) ខ្លះ។ ពាក្យថា padara (ប្រេះស្រាំ) បានដល់ ទីកន្លែងនៃផែនដីដែលប្រេះស្រាំ ក្នុងកាលដែលភ្លៀងមិនបង្អុរចុះអស់ ៨ ខែ។ ពាក្យថា sākhā (ដៃស្ទឹង) បានដល់ ផ្លូវទឹកតូចៗដែលហូរទៅកាន់ត្រពាំងតូច។ ពាក្យថា kusobbha (ត្រពាំងតូច) បានដល់ រណ្តៅតូចៗ។ ពាក្យថា mahāsobbha (ត្រពាំងធំ) បានដល់ រណ្តៅធំៗ។ ពាក្យថា kunnadiyo បានដល់ ស្ទឹងតូចៗ។ ពាក្យថា mahānadiyo បានដល់ ទន្លេធំៗ មានទន្លេគង្គា និងទន្លេយមុនាជាដើម។

၅-၇. ပဌမအာဇာနီယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៥-៧. អដ្ឋកថាបឋមអាជានីយសូត្រជាដើម

၉၇-၉၉. ပဉ္စမေ [Pg.224] အင်္ဂေဟီတိ ဂုဏင်္ဂေဟိ. ရာဇာရဟောတိ ရညော အရဟော အနုစ္ဆဝိကော. ရာဇဘောဂ္ဂေါတိ ရညော ဥပဘောဂဘူတော. ရညော အင်္ဂန္တိ ရညော ဟတ္ထပါဒါဒိအင်္ဂသမတာယ အင်္ဂန္တေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ဝဏ္ဏသမ္ပန္နောတိ သရီရဝဏ္ဏေန သမ္ပန္နော. ဗလသမ္ပန္နောတိ ကာယဗလေန သမ္ပန္နော. အာဟုနေယျောတိ အာဟုတိသင်္ခါတံ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တော. ပါဟုနေယျောတိ ပါဟုနကဘတ္တဿ အနုစ္ဆဝိကော. ဒက္ခိဏေယျောတိ ဒသဝိဓဒါနဝတ္ထုပရိစ္စာဂဝသေန သဒ္ဓါဒါနသင်္ခါတာယ ဒက္ခိဏာယ အနုစ္ဆဝိကော. အဉ္ဇလိကရဏီယောတိ အဉ္ဇလိပဂ္ဂဟဏဿ အနုစ္ဆဝိကော. အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ သဗ္ဗလောကဿ အသဒိသံ ပုညဝိရုဟနဋ္ဌာနံ.

៩៧-៩៩. ក្នុងសូត្រទី ៥ ពាក្យថា aṅgehi បានដល់ ដោយអង្គគឺគុណធម៌ទាំងឡាយ។ ពាក្យថា rājāraho បានដល់ គួរដល់ព្រះរាជា គឺសមគួរដល់ព្រះរាជា។ ពាក្យថា rājabhoggo បានដល់ ជាគ្រឿងឧបភោគរបស់ព្រះរាជា។ ពាក្យថា rañño aṅgaṃ បានដល់ រាប់ថាជាអង្គរបស់ព្រះរាជាពិតប្រាកដ ព្រោះភាពស្មើគ្នាដោយអង្គមានដៃនិងជើងជាដើមរបស់ព្រះរាជា។ ពាក្យថា vaṇṇasampanno បានដល់ បរិបូណ៌ដោយពណ៌សម្បុរកាយ។ ពាក្យថា balasampanno បានដល់ បរិបូណ៌ដោយកម្លាំងកាយ។ ពាក្យថា āhuneyyo បានដល់ គួរទទួលនូវចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលគេនាំមកអំពីចម្ងាយដើម្បីបូជា។ ពាក្យថា pāhuneyyo បានដល់ សមគួរដល់ភោជនាហារសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវ។ ពាក្យថា dakkhiṇeyyo បានដល់ សមគួរដល់ទក្ខិណាទានដែលគេជឿកម្មនិងផលហើយប្រគេន ដោយអំណាចនៃការបរិច្ចាគនូវទានវត្ថុ ១០ ប្រការ។ ពាក្យថា añjalikaraṇīyo បានដល់ សមគួរដល់ការលើកដៃសំពះ។ ពាក្យថា anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa បានដល់ ជាទីដុះឡើងនៃបុណ្យដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មានរបស់សត្វលោកទាំងពួង។

ဝဏ္ဏသမ္ပန္နောတိ ဂုဏဝဏ္ဏေန သမ္ပန္နော. ဗလသမ္ပန္နောတိ ဝီရိယဗလေန သမ္ပန္နော. ဇဝသမ္ပန္နောတိ ဉာဏဇဝေန သမ္ပန္နော. ထာမဝါတိ ဉာဏထာမေန သမန္နာဂတော. ဒဠှပရက္ကမောတိ ထိရပရက္ကမော. အနိက္ခိတ္တဓုရောတိ အဋ္ဌပိတဓုရော ပဂ္ဂဟိတဓုရော, အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ ဝီရိယဓုရံ န နိက္ခိပိဿာမီတိ ဧဝံ ပဋိပန္နော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတုသစ္စဝသေန သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန စ ဉာဏဇဝသမ္ပန္နတာ ကထိတာတိ. ဆဋ္ဌေ တီဏိ စ မဂ္ဂါနိ တီဏိ စ ဖလာနိ, တီဟိ မဂ္ဂဖလေဟိ စ ဉာဏဇဝသမ္ပန္နတာ ကထိတာ. သတ္တမေ အရဟတ္တဖလံ, အရဟတ္တဖလေနေဝ စ မဂ္ဂကိစ္စံ ကထိတံ. ဖလံ ပန ဇဝိတဇဝေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဇဝေါတိ စ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

ពាក្យថា vaṇṇasampanno បានដល់ បរិបូណ៌ដោយពណ៌គឺគុណធម៌។ ពាក្យថា balasampanno បានដល់ បរិបូណ៌ដោយកម្លាំងគឺវីរិយៈ។ ពាក្យថា javasampanno បានដល់ បរិបូណ៌ដោយល្បឿនគឺប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា thāmavā បានដល់ ប្រកបដោយកម្លាំងគឺប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា daḷhaparakkamo បានដល់ មានសេចក្តីព្យាយាមដ៏មាំមួន។ ពាក្យថា anikkhittadhuro បានដល់ មានធុរៈមិនបានដាក់ចុះហើយ គឺមានធុរៈផ្គងឡើងហើយ គឺលោកប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះថា "បើមិនទាន់បានសម្រេចអរហត្តផលដ៏ជាផលដ៏ប្រសើរទេ តថាគតនឹងមិនដាក់ចុះនូវធុរៈគឺសេចក្តីព្យាយាមឡើយ"។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីសោតាបត្តិមគ្គដោយអំណាចនៃអរិយសច្ចៈ ៤ និងភាពបរិបូណ៌ដោយល្បឿនគឺប្រាជ្ញាដោយសោតាបត្តិមគ្គនោះឯង។ ក្នុងសូត្រទី ៦ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីមគ្គ ៣ និងផល ៣ និងភាពបរិបូណ៌ដោយល្បឿនគឺប្រាជ្ញាដោយមគ្គនិងផលទាំង ៣ នោះ។ ក្នុងសូត្រទី ៧ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីអរហត្តផល និងកិច្ចនៃមគ្គដោយអរហត្តផលនោះឯង។ ម៉្យាងទៀត ផលធម៌ គួរហៅថា "ជវៈ" (ល្បឿន) បាន ព្រោះកើតឡើងដោយជវនចិត្តដ៏លឿន។

၈. ပေါတ္ထကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាពោត្ថកសូត្រ

၁၀၀. အဋ္ဌမေ နဝေါတိ ကရဏံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ. ပေါတ္ထကောတိ ဝါကမယဝတ္ထံ. မဇ္ဈိမောတိ ပရိဘောဂမဇ္ဈိမော. ဇိဏ္ဏောတိ ပရိဘောဂဇိဏ္ဏော. ဥက္ခလိပရိမဇ္ဇနန္တိ ဥက္ခလိပရိပုဉ္ဆနံ ဒုဿီလောတိ နိဿီလော. ဒုဗ္ဗဏ္ဏတာယာတိ ဂုဏဝဏ္ဏာဘာဝေန ဒုဗ္ဗဏ္ဏတာယ. ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တီတိ တေန ကတံ အနုကရောန္တိ. န မဟပ္ဖလံ ဟောတီတိ ဝိပါကဖလေန မဟပ္ဖလံ န ဟောတိ. န မဟာနိသံသန္တိ ဝိပါကာနိသံသေနေဝ န မဟာနိသံသံ. အပ္ပဂ္ဃတာယာတိ [Pg.225] ဝိပါကဂ္ဃေန အပ္ပဂ္ဃတာယ. ကာသိကံ ဝတ္ထန္တိ တီဟိ ကပ္ပာသအံသူဟိ သုတ္တံ ကန္တိတွာ ကတဝတ္ထံ, တဉ္စ ခေါ ကာသိရဋ္ဌေယေဝ ဥဋ္ဌိတံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. သီလံ ပနေတ္ထ မိဿကံ ကထိတန္တိ.

១០០. ក្នុងសូត្រទី ៨ ពាក្យថា nava (ថ្មី) លោកពោលដោយអាស្រ័យការធ្វើ។ ពាក្យថា potthaka បានដល់ សំពត់ដែលធ្វើដោយសំបកឈើជាដើម។ ពាក្យថា majjhima បានដល់ ជាកណ្តាលក្នុងការប្រើប្រាស់។ ពាក្យថា jiṇṇa បានដល់ ចាស់គ្រាំគ្រាដោយការប្រើប្រាស់។ ពាក្យថា ukkhaliparimajjana បានដល់ ការជូតឆ្នាំងបាយ។ ពាក្យថា dussīlo បានដល់ អ្នកមិនមានសីល។ ពាក្យថា dubbaṇṇatāya បានដល់ មានពណ៌សម្បុរអាក្រក់ ព្រោះមិនមានពណ៌គឺគុណធម៌។ ពាក្យថា diṭṭhānugatiṃ āpajjanti បានដល់ ធ្វើតាមនូវអំពើដែលបុគ្គលទ្រុស្តសីលនោះធ្វើហើយ។ ពាក្យថា na mahapphalaṃ hoti បានដល់ មិនមានផលច្រើនដោយផលនៃវិបាក។ ពាក្យថា na mahānisaṃsaṃ បានដល់ មិនមានអានិសង្សច្រើនដោយអានិសង្សនៃវិបាកនោះឯង។ ពាក្យថា appagghatāya បានដល់ មានតម្លៃតិចដោយតម្លៃនៃវិបាក។ ពាក្យថា kāsikaṃ vatthaṃ បានដល់ សំពត់ដែលគេធ្វើដោយការវេញសរសៃអំបោះដែលកើតអំពីសំឡី ៣ ជាន់ ម៉្យាងទៀត សំពត់នោះកើតឡើងក្នុងកាសិរដ្ឋតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវសីលច្រឡំគ្នាទាំងលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។

၉. လောဏကပလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថាលោណកបល្លសូត្រ

၁၀၁. နဝမေ ယထာ ယထာယန္တိ ယထာ ယထာ အယံ. တထာ တထာ တန္တိ တထာ တထာ တံ ကမ္မံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘‘ယထာ ယထာ ကမ္မံ ကရောတိ, တထာ တထာဿ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒိယတေဝ. န ဟိ သက္ကာ ကတဿ ကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိသေဓေတုံ. တသ္မာ ယတ္တကံ ကမ္မံ ကရောတိ, တတ္တကဿ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒိယတေဝါ’’တိ. ဧဝံ သန္တန္တိ ဧဝံ သန္တေ. ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတီတိ ယံ မဂ္ဂဘာဝနတော ပုဗ္ဗေ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ ကမ္မံ ကတံ, တဿ အဝဿံ ပဋိသံဝေဒနီယတ္တာ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုတ္ထမ္ပိ အဝုတ္ထမေဝ ဟောတိ. ဩကာသော န ပညာယတိ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာတိ ယသ္မာ စ ဧဝံ သန္တေ တေန ကမ္မာယူဟနဉ္စေဝ ဝိပါကာနုဘဝနာ စ ဟောတိ, တသ္မာ ဟေတုနာ နယေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယ ဩကာသော န ပညာယတိ နာမ.

១០១. ក្នុងសូត្រទី ៩ ពាក្យថា yathā yathāyaṃ បានដល់ តាមរបៀបណាៗ បុគ្គលនេះ។ ពាក្យថា tathā tathā taṃ បានដល់ តាមរបៀបនោះៗ នូវកម្មនោះ។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងពាក្យនេះមានដូចតទៅ៖ បុគ្គលណាពោលយ៉ាងនេះថា "បុគ្គលធ្វើកម្មតាមរបៀបណាៗ តែងតែទទួលរងនូវវិបាកនៃកម្មនោះតាមរបៀបនោះៗជាប្រាកដ ព្រោះមិនអាចរារាំងវិបាកនៃកម្មដែលធ្វើហើយបានឡើយ ហេតុនោះ បុគ្គលធ្វើកម្មមានប្រមាណប៉ុន្មាន តែងតែទទួលរងនូវវិបាកមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះជាប្រាកដ"។ ពាក្យថា evaṃ santaṃ បានដល់ កាលបើមានសេចក្តីយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា brahmacariyavāso na hoti បានដល់ ការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌មិនមានឡើយ ព្រោះកម្មដែលជាឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម (កម្មដែលឲ្យផលក្នុងភពបន្ទាប់) ណាដែលបុគ្គលបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុនអំពីការចម្រើនមគ្គ កាលបើកម្មនោះត្រូវតែទទួលរងផលជាដាច់ខាត សូម្បីតែព្រហ្មចរិយធម៌ដែលបុគ្គលបានប្រព្រឹត្តហើយ ក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ដែលមិនបានប្រព្រឹត្តឡើយ។ ពាក្យថា okāso na paññāyati sammā dukkhassa antakiriyāya បានដល់ ឱកាសដើម្បីធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខដោយប្រពៃមិនប្រាកដឡើយ ព្រោះថាកាលបើមានសេចក្តីយ៉ាងនេះ ការសន្សំកម្មផង ការទទួលរងនូវវិបាកផង តែងមានដល់បុគ្គលនោះ ហេតុនោះ ឱកាសដើម្បីធ្វើនូវទីបំផុតនៃវដ្តទុក្ខ ដោយហេតុដ៏សមគួរ ឈ្មោះថាមិនប្រាកដឡើយ។

ယထာ ယထာ ဝေဒနီယန္တိ ယေန ယေနာကာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ တထာဿ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒိယတီတိ တေန တေနာကာရေန အဿ ဝိပါကံ ပစ္စနုဘောတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယဒေတံ သတ္တသု ဇဝနေသု ပဌမဇဝနကမ္မံ သတိ ပစ္စယေ ဝိပါကဝါရံ လဘန္တမေဝ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဟောတိ, အသတိ အဟောသိကမ္မံ နာမ. ယဉ္စ သတ္တမဇဝနကမ္မံ သတိ ပစ္စယေ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ ဟောတိ, အသတိ အဟောသိကမ္မံ နာမ. ယဉ္စ မဇ္ဈေ ပဉ္စဇဝနကမ္မံ ယာဝ သံသာရပ္ပဝတ္တိ, တာဝ အပရပရိယာယဝေဒနီယံ နာမ ဟောတိ. ဧတေသု အာကာရေသု ယေန ယေနာကာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ကမ္မံ အယံ ပုရိသော ကရောတိ, တေန တေနေဝဿ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒိယတိ နာမ. အဋ္ဌကထာယဉှိ လဒ္ဓဝိပါကဝါရမေဝ ကမ္မံ ယထာဝေဒနီယံ ကမ္မံ နာမာတိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တံ, ဘိက္ခဝေ, ဗြဟ္မစရိယဝါသော ဟောတီတိ ကမ္မက္ခယကရဿ ဗြဟ္မစရိယဿ ခေပေတဗ္ဗကမ္မသမ္ဘဝတော ဝါသော နာမ ဟောတိ, ဝုတ္ထံ သုဝုတ္ထမေဝ ဟောတီတိ [Pg.226] အတ္ထော. ဩကာသော ပညာယတိ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာတိ ယသ္မာ ဧဝံ သန္တေ တေန တေန မဂ္ဂေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန တေသု တေသု ဘဝေသု အာယတိံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဩကာသော ပညာယတိ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယ.

ពាក្យថា yathā yathā vedanīyaṃ បានដល់ ត្រូវទទួលរងដោយអាការៈណាៗ។ ពាក្យថា tathā tathāssa vipākaṃ paṭisaṃvediyati បានដល់ តែងទទួលរងនូវវិបាកនៃកម្មនោះដោយអាការៈនោះៗ។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងពាក្យនេះមានដូចតទៅ៖ ក្នុងជវនចិត្តទាំង ៧ នោះ កម្មណាដែលកើតក្នុងបឋមជវនចិត្ត កាលបើមានបច្ច័យ តែងបាននូវវារៈនៃការឲ្យផល ហើយជាទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម កាលបើគ្មានបច្ច័យ ឈ្មោះថាជាអហោសិកម្ម។ ម៉្យាងទៀត កម្មណាដែលកើតក្នុងសត្តមជវនចិត្ត កាលបើមានបច្ច័យ តែងជាឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម កាលបើគ្មានបច្ច័យ ឈ្មោះថាជាអហោសិកម្ម។ ម៉្យាងទៀត កម្មណាដែលកើតក្នុងជវនចិត្តទាំង ៥ ក្នុងចន្លោះកណ្តាល ដរាបណាការប្រព្រឹត្តទៅនៃសង្សារវដ្តនៅមាន ដរាបនោះ ឈ្មោះថាជាអបរាបរិយាយវេទនីយកម្ម។ ក្នុងអាការៈទាំងឡាយនេះ បុគ្គលនេះធ្វើនូវកម្មដែលត្រូវទទួលរងដោយអាការៈណាៗ តែងឈ្មោះថាទទួលរងនូវវិបាកនៃកម្មនោះដោយអាការៈនោះៗឯង។ ព្រោះថាក្នុងអដ្ឋកថា លោកហៅកម្មដែលបាននូវវារៈនៃការឲ្យផលហើយនោះឯងថា "យថាវេទនីយកម្ម"។ ពាក្យថា evaṃ santaṃ, bhikkhave, brahmacariyavāso hoti បានដល់ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើមានសេចក្តីយ៉ាងនេះ ការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌តែងមាន ព្រោះមានកម្មដែលត្រូវកម្ចាត់ចោលសម្រាប់ព្រហ្មចរិយធម៌ដែលធ្វើនូវការអស់ទៅនៃកម្ម សេចក្តីថា ការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ឈ្មោះថាជាការនៅគ្រប់គ្រងដ៏ប្រពៃពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា okāso paññāyati sammā dukkhassa antakiriyāya បានដល់ ឱកាសដើម្បីធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខដោយប្រពៃតែងប្រាកដ ព្រោះថាកាលបើមានសេចក្តីយ៉ាងនេះ វដ្តទុក្ខក្នុងភពនោះៗទៅខាងមុខ មិនតែងតែកើតឡើងឡើយ ដោយការរលត់ទៅនៃអភិសង្ខារវិញ្ញាណដោយអរិយមគ្គនោះៗ ហេតុនោះ ឱកាសដើម្បីធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខដោយប្រពៃតែងប្រាកដ។

ဣဒါနိ တံ ယထာဝေဒနီယကမ္မသဘာဝံ ဒဿေန္တော ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပ္ပမတ္တကန္တိ ပရိတ္တံ ထောကံ မန္ဒံ လာမကံ. တာဒိသံယေဝါတိ တံသရိက္ခကမေဝ. ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယန္တိ တသ္မိံ ကမ္မေယေဝ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဝိပစ္စိတဗ္ဗံ ဝိပါကဝါရံ လဘန္တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဟောတိ. နာဏုပိ ခါယတီတိ ဒုတိယေ အတ္တဘာဝေ အဏုပိ န ခါယတိ, အဏုမတ္တမ္ပိ ဒုတိယေ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ န ဒေတီတိ အတ္ထော. ဗဟုဒေဝါတိ ဗဟုကံ ပန ဝိပါကံ ကိမေဝ ဒဿတီတိ အဓိပ္ပာယော. အဘာဝိတကာယောတိအာဒီဟိ ကာယဘာဝနာရဟိတော ဝဋ္ဋဂါမီ ပုထုဇ္ဇနော ဒဿိတော. ပရိတ္တောတိ ပရိတ္တဂုဏော. အပ္ပာတုမောတိ အာတုမာ ဝုစ္စတိ အတ္တဘာဝေါ, တသ္မိံ မဟန္တေပိ ဂုဏပရိတ္တတာယ အပ္ပာတုမောယေဝ. အပ္ပဒုက္ခဝိဟာရီတိ အပ္ပကေနပိ ပါပေန ဒုက္ခဝိဟာရီ. ဘာဝိတကာယောတိအာဒီဟိ ခီဏာသဝေါ ဒဿိတော. သော ဟိ ကာယာနုပဿနာသင်္ခါတာယ ကာယဘာဝနာယ ဘာဝိတကာယော နာမ. ကာယဿ ဝါ ဝဍ္ဎိတတ္တာ ဘာဝိတကာယော. ဘာဝိတသီလောတိ ဝဍ္ဎိတသီလော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ပဉ္စဒွါရဘာဝနာယ ဝါ ဘာဝိတကာယော. ဧတေန ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ ဝုတ္တံ, ဘာဝိတသီလောတိ ဣမိနာ သေသာနိ တီဏိ သီလာနိ. အပရိတ္တောတိ န ပရိတ္တဂုဏော. မဟတ္တောတိ အတ္တဘာဝေ ပရိတ္တေပိ ဂုဏမဟန္တတာယ မဟတ္တော. အပ္ပမာဏဝိဟာရီတိ ခီဏာသဝဿေတံ နာမမေဝ. သော ဟိ ပမာဏကရာနံ ရာဂါဒီနံ အဘာဝေန အပ္ပမာဏဝိဟာရီ နာမ.

ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងទ្រង់បង្ហាញនូវសភាវៈនៃយថាវេទនីយកម្មនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា idha, bhikkhave, ekaccassa (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះ...)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា appamattakaṃ បានដល់ តិចតួច ស្តួចស្តើង ទន់ខ្សោយ ថោកទាប។ ពាក្យថា tādisaṃyeva បានដល់ មានសភាពដូចគ្នានោះឯង។ ពាក្យថា diṭṭhadhammavedanīyaṃ បានដល់ កម្មដែលត្រូវឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ ដោយបាននូវវារៈនៃការឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិនោះឯង។ ពាក្យថា nāṇupi khāyati បានដល់ សូម្បីតែផលបន្តិចបន្តួច ក៏មិនប្រាកដក្នុងអត្តភាពទីពីរឡើយ សេចក្តីថា មិនឲ្យផលសូម្បីតែបន្តិចបន្តួចក្នុងអត្តភាពទីពីរ។ ពាក្យថា bahudeva មានអធិប្បាយថា ចុះនឹងពោលទៅថ្វីដល់ការឲ្យផលដ៏ច្រើន។ ដោយពាក្យមានដើមថា abhāvitakāyo (អ្នកមិនបានអប់រំកាយ) ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវបុថុជ្ជនដែលមិនមានការចម្រើនកាយជាដើម ដែលជាអ្នកអន្ទោលទៅក្នុងវដ្តសង្សារ។ ពាក្យថា paritto បានដល់ មានគុណធម៌តិចតួច។ ពាក្យថា appātumo បានដល់ ពាក្យថា ātumā លោកហៅថា អត្តភាព សូម្បីតែអត្តភាពនោះធំធាត់ក៏ដោយ ក៏ឈ្មោះថាមានអត្តភាពតូចចង្អៀត ព្រោះភាពនៃគុណធម៌តិចតួច។ ពាក្យថា appadukkhavihārī បានដល់ ជាអ្នករស់នៅជាទុក្ខ សូម្បីដោយសារបាបកម្មបន្តិចបន្តួច។ ដោយពាក្យមានដើមថា bhāvitakāyo (អ្នកបានអប់រំកាយហើយ) ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះខីណាស្រព។ ព្រោះថា ព្រះខីណាស្រពនោះ ឈ្មោះថាមានកាយអប់រំហើយ ដោយការចម្រើនកាយដែលពោលគឺកាយានុបស្សនា។ ម៉្យាងទៀត ឈ្មោះថាមានកាយអប់រំហើយ ព្រោះភាពនៃកាយចម្រើនឡើងហើយ។ ពាក្យថា bhāvitasīlo បានដល់ មានសីលចម្រើនហើយ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម៉្យាងទៀត ឈ្មោះថាមានកាយអប់រំហើយ ដោយការចម្រើនក្នុងទ្វារទាំង ៥ (ចក្ខុទ្វារជាដើម)។ ដោយបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវឥន្ទ្រិយសំវរសីល ដោយបទថា bhāvitasīlo នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវសីល ៣ ប្រការដែលសេសសល់។ ពាក្យថា aparitto បានដល់ មិនមែនមានគុណធម៌តិចតួចឡើយ។ ពាក្យថា mahatto បានដល់ សូម្បីតែអត្តភាពតូចក៏ដោយ ក៏ឈ្មោះថាធំធាត់ ព្រោះភាពនៃគុណធម៌ដ៏ធំទូលាយ។ ពាក្យថា appamāṇavihārī នេះ ជាឈ្មោះរបស់ព្រះខីណាស្រពនោះឯង។ ព្រោះថា ព្រះខីណាស្រពនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមានធម៌ជាគ្រឿងនៅរកប្រមាណមិនបាន ព្រោះមិនមានធម៌មានរាគៈជាដើមដែលធ្វើនូវប្រមាណ។

ပရိတ္တေတိ ခုဒ္ဒကေ. ဥဒကမလ္လကေတိ ဥဒကသရာဝေ. ဩရဗ္ဘိကောတိ ဥရဗ္ဘသာမိကော. ဥရဗ္ဘဃာတကောတိ သူနကာရော. ဇာပေတုံ ဝါတိ ဓနဇာနိယာ ဇာပေတုံ. ဈာပေတုန္တိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော. ယထာပစ္စယံ ဝါ ကာတုန္တိ ယထာ ဣစ္ဆတိ, တထာ ကာတုံ. ဥရဗ္ဘဓနန္တိ ဧဠကအဂ္ဃနကမူလံ. သော ပနဿ သစေ ဣစ္ဆတိ, ဒေတိ. နော စေ ဣစ္ဆတိ, ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ [Pg.227] နိက္ကဍ္ဎာပေတိ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ.

«Paritteti» មានន័យថា តិចតួច (តូចតាច)។ «Udakamallaketi» មានន័យថា ក្នុងភាជន៍ទឹក (ក្អមទឹក)។ «Orabbhikoti» មានន័យថា ម្ចាស់ពពែ (ឬអ្នកចិញ្ចឹមពពែ)។ «Urabbhaghātakoti» មានន័យថា អ្នកសម្លាប់ពពែ (អ្នកពិឃាតពពែ)។ «Jāpetuṃ vāti» មានន័យថា ដើម្បីធ្វើឲ្យវិនាស (សាបសូន្យ) ដោយការបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ។ សូម្បីតែបទថា «Jhāpetunti» ក៏ជាបាឋៈដែរ សេចក្តីពន្យល់ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។ «Yathāpaccayaṃ vā kātunti» មានន័យថា ប្រាថ្នាយ៉ាងណា ក៏ធ្វើប្រកបទៅយ៉ាងនោះ។ «Urabbhadhananti» មានន័យថា ទ្រព្យគឺតម្លៃនៃពពែ។ ម្យ៉ាងទៀត បើស្ដេចនោះសព្វព្រះហឫទ័យ ក៏ទ្រង់ប្រទានទ្រព្យនោះដល់គេ បើមិនសព្វព្រះហឫទ័យទេ ក៏ទ្រង់ឲ្យចាប់កញ្ចឹងកបណ្ដេញចេញទៅ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយ។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សម្ដែងអំពីវដ្តៈ និងវិវដ្តៈ។

၁၀. ပံသုဓောဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពន្យល់សូត្រស្តីពីអ្នកលាងធូលី (បំសោធវកសូត្រ)

၁၀၂. ဒသမေ ဓောဝတီတိ ဝိက္ခာလေတိ. သန္ဓောဝတီတိ သုဋ္ဌု ဓောဝတိ, ပုနပ္ပုနံ ဓောဝတိ. နိဒ္ဓေါဝတီတိ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဓောဝတိ. အနိဒ္ဓန္တကသာဝန္တိ အနီဟတဒေါသံ အနပနီတကသာဝံ. ပဘင်္ဂူတိ ပဘိဇ္ဇနသဘာဝံ, အဓိကရဏီယံ ဌပေတွာ မုဋ္ဌိကာယ ပဟဋမတ္တံ ဘိဇ္ဇတိ. ပဋ္ဋိကာယာတိ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋကာယ. ဂီဝေယျကေတိ ဂီဝါလင်္ကာရေ.

១០២. ក្នុងសូត្រទី ១០ បទថា «Dhovati» មានន័យថា លាងជម្រះ។ បទថា «Sandhovati» មានន័យថា លាងជម្រះយ៉ាងល្អ ឬលាងជម្រះរឿយៗ។ បទថា «Niddhovati» មានន័យថា ច្របាច់លាង (លាងដោយសង្កត់សង្កិន)។ បទថា «Aniddhantakasāvaṃ» មានន័យថា មានគ្រឿងសៅហ្មងដែលមិនទាន់បានកម្ចាត់ចេញ (មានទោសៈមិនទាន់បានលះបង់)។ បទថា «Pabhaṅgū» មានន័យថា មានសភាពបែកធ្លាយងាយ គឺគ្រាន់តែដាក់លើទ្រនាប់ដែក ហើយដំដោយញញួរ ក៏បែកធ្លាយភ្លាម។ បទថា «Paṭṭikāya» មានន័យថា ដោយបន្ទះមាស។ បទថា «Gīveyyake» មានន័យថា គ្រឿងអលង្ការសម្រាប់ពាក់នៅក។

အဓိစိတ္တန္တိ သမထဝိပဿနာစိတ္တံ. အနုယုတ္တဿာတိ ဘာဝေန္တဿ. သစေတသောတိ စိတ္တသမ္ပန္နော. ဒဗ္ဗဇာတိကောတိ ပဏ္ဍိတဇာတိကော. ကာမဝိတက္ကာဒီသု ကာမေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နော ဝိတက္ကော ကာမဝိတက္ကော. ဗျာပါဒဝိဟိံသသမ္ပယုတ္တာ ဝိတက္ကာ ဗျာပါဒဝိဟိံသဝိတက္ကာ နာမ. ဉာတိဝိတက္ကာဒီသု ‘‘အမှာကံ ဉာတကာ ဗဟူ ပုညဝန္တာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဉာတကေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နော ဝိတက္ကော ဉာတိဝိတက္ကော. ‘‘အသုကော ဇနပဒေါ ခေမော သုဘိက္ခော’’တိအာဒိနာ နယေန ဇနပဒမာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နော ဝိတက္ကော ဇနပဒဝိတက္ကော. ‘‘အဟော ဝတ မံ ပရေ န အဝဇာနေယျု’’န္တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နော ဝိတက္ကော အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော နာမ. ဓမ္မဝိတက္ကာဝသိဿန္တီတိ ဓမ္မဝိတက္ကာ နာမ ဒသဝိပဿနုပက္ကိလေသဝိတက္ကာ. သော ဟောတိ သမာဓိ န စေဝ သန္တောတိ သော အဝသိဋ္ဌဓမ္မဝိတက္ကော ဝိပဿနာသမာဓိ အဝူပသန္တကိလေသတ္တာ သန္တော န ဟောတိ. န ပဏီတောတိ န အတပ္ပကော. နပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေါတိ န ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ လဒ္ဓေါ. န ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတောတိ န ဧကဂ္ဂဘာဝပ္ပတ္တော. သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတောတိ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကိလေသေ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဝါရေတွာ ဝါရိတော, န ကိလေသာနံ ဆိန္နန္တေ ဥပ္ပန္နော, ကိလေသေ ပန ဝါရေတွာ ဥပ္ပန္နော.

បទថា «Adhicittaṃ» បានដល់ ចិត្តក្នុងសមថៈនិងវិបស្សនា។ បទថា «Anuyuttassa» មានន័យថា របស់អ្នកចម្រើនរឿយៗ។ បទថា «Sacetaso» មានន័យថា អ្នកបរិបូណ៌ដោយចិត្ត។ បទថា «Dabbajātiko» មានន័យថា អ្នកមានកំណើតជាអ្នកប្រាជ្ញ។ ក្នុងបណ្តាធម៌មានកាមវិតក្កៈជាដើម សេចក្តីត្រិះរិះដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវវត្ថុកាម ឈ្មោះថា «Kāmavitakko» (កាមវិតក្កៈ)។ សេចក្តីត្រិះរិះដែលប្រកបដោយព្យាបាទនិងវិហិង្សា ឈ្មោះថា «Byāpādavihiṃsavitakkā» (ព្យាបាទវិតក្កៈ និងវិហិង្សាវិតក្កៈ)។ ក្នុងបណ្តាធម៌មានញាតិវិតក្កៈជាដើម សេចក្តីត្រិះរិះដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវពួកញាតិ ដោយន័យជាដើមថា «ពួកញាតិរបស់យើងមានច្រើន មានបុណ្យច្រើន» ឈ្មោះថា «Ñātivitakko» (ញាតិវិតក្កៈ)។ សេចក្តីត្រិះរិះដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវជនបទ ដោយន័យជាដើមថា «ជនបទឈ្មោះឯណោះ មានសេចក្តីក្សេម មានអាហារសម្បូណ៌» ឈ្មោះថា «Janapadavitakko» (ជនបទវិតក្កៈ)។ សេចក្តីត្រិះរិះដែលកើតឡើងយ៉ាងនេះថា «ឱហ្ន៎ ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ កុំឲ្យអ្នកដទៃមើលងាយត្មាតអញបាន» ឈ្មោះថា «Anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko» (សេចក្តីត្រិះរិះប្រកបដោយការមិនចង់ឲ្យគេមើលងាយ)។ បទថា «Dhammavitakkāvasissanti» សេចក្តីថា ធម្មវិតក្កៈ គឺសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងវិបស្សនូបក្កិលេសទាំង ១០ យ៉ាង។ បទថា «So hoti samādhi na ceva santo» សេចក្តីថា វិបស្សនាសមាធិដែលនៅសល់ធម្មវិតក្កៈនោះ មិនឈ្មោះថាជាសមាធិស្ងប់រម្ងាប់ឡើយ ព្រោះកិលេសមិនទាន់ស្ងប់រម្ងាប់។ បទថា «Na paṇīto» គឺ មិនមែនជាសមាធិដ៏ឧត្តម (ព្រោះមិនទាន់ធ្វើឲ្យឆ្អែតចិត្ត)។ បទថា «Nappaṭippassaddhiladdho» គឺ មិនមែនបានមកដោយការស្ងប់រម្ងាប់នៃកិលេសឡើយ។ បទថា «Na ekodibhāvādhigato» គឺ មិនទាន់ដល់នូវសភាពជាចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ (ឯកគ្គតា)។ បទថា «Sasaṅkhāraniggayhavāritagato» គឺ ជាសមាធិដែលបានមកដោយការសង្កត់សង្កិន និងរារាំងកិលេសដោយសសង្ខារ (ការប្រឹងប្រែងព្យាយាម) មិនមែនកើតឡើងក្នុងទីបំផុតនៃការកាត់ផ្តាច់កិលេសឡើយ គឺកើតឡើងដោយគ្រាន់តែរារាំងកិលេសទុកប៉ុណ្ណោះ។

ဟောတိ [Pg.228] သော, ဘိက္ခဝေ, သမယောတိ ဧတ္ထ သမယော နာမ ဥတုသပ္ပာယံ အာဟာရသပ္ပာယံ သေနာသနသပ္ပာယံ ပုဂ္ဂလသပ္ပာယံ ဓမ္မဿဝနသပ္ပာယန္တိ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ သပ္ပာယာနံ ပဋိလာဘကာလော. ယံ တံ စိတ္တန္တိ ယသ္မိံ သမယေ တံ ဝိပဿနာစိတ္တံ. အဇ္ဈတ္တံယေဝ သန္တိဋ္ဌတီတိ အတ္တနိယေဝ တိဋ္ဌတိ. နိယကဇ္ဈတ္တဉှိ ဣဓ အဇ္ဈတ္တံ နာမ. ဂေါစရဇ္ဈတ္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ပုထုတ္တာရမ္မဏံ ပဟာယ ဧကသ္မိံ နိဗ္ဗာနဂေါစရေယေဝ တိဋ္ဌတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သန္နိသီဒတီတိ သုဋ္ဌု နိသီဒတိ. ဧကောဒိ ဟောတီတိ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ. သမာဓိယတီတိ သမ္မာ အာဓိယတိ. သန္တောတိအာဒီသု ပစ္စနီကကိလေသဝူပသမေန သန္တော. အတပ္ပကဋ္ဌေန ပဏီတော. ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ လဒ္ဓတ္တာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓလဒ္ဓေါ. ဧကဂ္ဂဘာဝံ ဂတတ္တာ ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတော. ကိလေသာနံ ဆိန္နန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ န သပ္ပယောဂေန ကိလေသေ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဝါရေတွာ ဝါရိတောတိ န သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတော. ဧတ္တာဝတာ အယံ ဘိက္ခု ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော နာမ ဟောတိ.

ក្នុងបទថា «Hoti so, bhikkhave, samayo» នេះ ពាក្យថា «Samayo» (សម័យ) បានแก่ កាលជាទីបានមកនូវសប្បាយទាំង ៥ យ៉ាងនេះ គឺ ឧតុសប្បាយ (ធាតុអាកាសត្រូវគ្នា) អាហារសប្បាយ (អាហារត្រូវគ្នា) សេនាសនសប្បាយ (ទីសេនាសនៈត្រូវគ្នា) បុគ្គលសប្បាយ (បុគ្គលត្រូវគ្នា) និងធម្មស្សវនសប្បាយ (ការស្តាប់ធម៌ត្រូវគ្នា)។ បទថា «Yaṃ taṃ cittaṃ» បានแก่ ក្នុងសម័យណា វិបស្សនាចិត្តនោះ។ បទថា «Ajjhattaṃyeva santiṭṭhati» មានន័យថា តាំងនៅតែក្នុងខ្លួនប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថា អជ្ឈត្តៈ (ខាងក្នុង) របស់ខ្លួនពិតប្រាកដ ឈ្មោះថា «អជ្ឈត្តៈ» ក្នុងទីនេះ។ សូម្បីតែគោចរជ្ឈត្តៈ (អារម្មណ៍ខាងក្នុង) ក៏សមគួរដែរ។ មានន័យថា លះបង់អារម្មណ៍ផ្សេងៗ ហើយតាំងនៅតែក្នុងគោចរៈតែមួយ គឺព្រះនិព្វានប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «Sannisīdati» មានន័យថា តាំងនៅស៊ប់ (តាំងនៅល្អ)។ បទថា «Ekodi hoti» មានន័យថា មានអារម្មណ៍តែមួយ (ឯកគ្គតា)។ បទថា «Samādhiyati» មានន័យថា តាំងមាំល្អ។ ក្នុងបណ្តាបទមាន «Santo» ជាដើម ចិត្តឈ្មោះថា «Santo» (ស្ងប់) ព្រោះស្ងប់រម្ងាប់នូវកិលេសជាបដិបក្ខ। ឈ្មោះថា «Paṇīto» (ឧត្តម) ដោយអត្ថថា មិនធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយ (ឬធ្វើឲ្យឆ្អែតចិត្ត)។ ឈ្មោះថា «Paṭippassaddhiladdho» ព្រោះបានមកដោយការស្ងប់រម្ងាប់នៃកិលេស។ ឈ្មោះថា «Ekodibhāvādhigato» ព្រោះដល់នូវសភាពជាចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ។ ឈ្មោះថា «Na sasaṅkhāraniggayhavāritagato» គឺ មិនមែនជាសមាធិដែលបានមកដោយការសង្កត់សង្កិន និងរារាំងកិលេសដោយសសង្ខារ (ការប្រឹងប្រែងព្យាយាម) ឡើយ ព្រោះកើតឡើងក្នុងទីបំផុតនៃការកាត់ផ្តាច់កិលេស។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា បានរើខ្លួនរួចចាកវដ្តៈ ហើយបានដល់នូវព្រះអរហត្ត។

ဣဒါနိ ခီဏာသဝဿ သတော အဘိညာပဋိပဒံ ဒဿေန္တော ယဿ ယဿ စာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဘိညာ သစ္ဆိကရဏီယဿာတိ အဘိဇာနိတွာ ပစ္စက္ခံ ကာတဗ္ဗဿ. သတိ သတိအာယတနေတိ ပုဗ္ဗဟေတုသင်္ခါတေ စေဝ ဣဒါနိ စ ပဋိလဒ္ဓဗ္ဗေ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနာဒိဘေဒေ စ သတိ သတိကာရဏေ. ဝိတ္ထာရတော ပန အယံ အဘိညာကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၃၆၅ အာဒယော) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာသဝါနံ ခယာတိအာဒိ စေတ္ထ ဖလသမာပတ္တိဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវបដិបទាដើម្បីអភិញ្ញារបស់ព្រះខីណាស្រព ទ្រង់បានត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «Yassa yassa ca»។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «Abhiññā sacchikaraṇīyassa» មានន័យថា របស់ធម៌ដែលគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយដឹងច្បាស់ (ដោយបញ្ញាដ៏ក្រៃលែង)។ បទថា «Sati satiāyatane» សេចក្តីថា កាលបើហេតុមាន គឺហេតុមុនដែលហៅថា បុព្វហេតុផង និងហេតុដែលគប្បីបានក្នុងពេលឥឡូវនេះ មានឈានជាបាទនៃអភិញ្ញាជាដើមផង។ ចំណែកឯសេចក្តីពន្យល់ពិស្តារអំពីអភិញ្ញានេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបថា ពាក្យមានជាដើមថា «Āsavānaṃ khayā» ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកដោយអំណាចនៃផលសមាបត្តិ។

၁၁. နိမိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១១. ការពន្យល់សូត្រស្តីពីនិមិត្ត (និមិត្តសូត្រ)

၁၀၃. ဧကာဒသမေပိ အဓိစိတ္တံ သမထဝိပဿနာစိတ္တမေဝ. တီဏိ နိမိတ္တာနီတိ တီဏိ ကာရဏာနိ. ကာလေန ကာလန္တိ ကာလေ ကာလေ, ယုတ္တကာလေတိ အတ္ထော. ကာလေန ကာလံ သမာဓိနိမိတ္တံ မနသိကာတဗ္ဗန္တိအာဒီသု တံ တံ ကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဧကဂ္ဂတာယ ယုတ္တကာလေ ဧကဂ္ဂတာ မနသိကာတဗ္ဗာ. ဧကဂ္ဂတာ ဟိ ဣဓ သမာဓိနိမိတ္တန္တိ ဝုတ္တာ. တတြ ဝစနတ္ထော – သမာဓိယေဝ နိမိတ္တံ သမာဓိနိမိတ္တံ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ပဂ္ဂဟောတိ ပန ဝီရိယဿ နာမံ, ဥပေက္ခာတိ မဇ္ဈတ္တဘာဝဿ. တသ္မာ [Pg.229] ဝီရိယဿ ယုတ္တကာလေ ဝီရိယံ မနသိကာတဗ္ဗံ, မဇ္ဈတ္တဘာဝဿ ယုတ္တကာလေ မဇ္ဈတ္တဘာဝေ ဌာတဗ္ဗန္တိ. ဌာနံ တံ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တေယျာတိ ကာရဏံ ဝိဇ္ဇတိ ယေန တံ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇဘာဝေ တိဋ္ဌေယျ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဥပေက္ခာနိမိတ္တံယေဝ မနသိ ကရေယျာတိ ဧတ္ထ စ ဉာဏဇဝံ ဥပေက္ခေယျာတိ အယမတ္ထော. အာသဝါနံ ခယာယာတိ အရဟတ္တဖလတ္ထာယ.

១០៣. សូម្បីតែក្នុងសូត្រទី ១១ បទថា «Adhicittaṃ» បានដល់ សមថវិបស្សនាចិត្តនោះឯង។ បទថា «Tīṇi nimittāni» គឺ ហេតុ ៣ យ៉ាង។ បទថា «Kālena kālaṃ» មានន័យថា តាមកាលវេលា គឺក្នុងកាលដ៏សមគួរ។ ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា «Kālena kālaṃ samādhinimittaṃ manasikātabbaṃ» សេចក្តីថា ភិក្ខុគប្បីកំណត់ដឹងនូវកាលនោះៗ ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវឯកគ្គតាក្នុងកាលដ៏សមគួរដល់ឯកគ្គតា។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ ឯកគ្គតា ទ្រង់ហៅថា «សមាធិនិមិត្ត»។ ក្នុងបទនោះ វិគ្រោះពាក្យថា សមាធិនោះឯងជាហេតុ ឈ្មោះថា «សមាធិនិមិត្ត»។ សូម្បីតែក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត បទថា «Paggaho» នេះ ជាឈ្មោះនៃវីរិយៈ (សេចក្តីព្យាយាម)។ បទថា «Upekkhā» នេះ ជាឈ្មោះនៃមជ្ឈត្តភាព (សេចក្តីព្រងើយកន្តើយ)។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងកាលដ៏សមគួរដល់វីរិយៈ គប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវវីរិយៈ ក្នុងកាលដ៏សមគួរដល់មជ្ឈត្តភាព គប្បីតាំងនៅក្នុងមជ្ឈត្តភាព។ បទថា «Ṭhānaṃ taṃ cittaṃ kosajjāya saṃvatteyya» សេចក្តីថា ហេតុដែលនាំឲ្យចិត្តនោះប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីខ្ជិលច្រអូស គឺមានពិតប្រាកដ។ សូម្បីតែក្នុងបទដទៃទៀត ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងបទថា «Upekkhānimittaṃyeva manasi kareyya» នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា គប្បីព្រងើយកន្តើយចំពោះល្បឿននៃញាណ (ញាណជវៈ)។ បទថា «Āsavānaṃ khayāya» មានន័យថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះអរហត្តផល។

ဥက္ကံ ဗန္ဓေယျာတိ အင်္ဂါရကပလ္လံ သဇ္ဇေယျ. အာလိမ္ပေယျာတိ တတ္ထ အင်္ဂါရေ ပက္ခိပိတွာ အဂ္ဂိံ ဒတွာ နာဠိကာယ ဓမန္တော အဂ္ဂိံ ဂါဟာပေယျ. ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပေယျာတိ အင်္ဂါရေ ဝိယူဟိတွာ အင်္ဂါရမတ္ထကေ ဝါ ဌပေယျ, မူသာယ ဝါ ပက္ခိပေယျ. အဇ္ဈုပေက္ခတီတိ ပက္ကာပက္ကဘာဝံ ဥပဓာရေတိ.

បទថា «Ukkaṃ bandheyya» មានន័យថា គប្បីរៀបចំឡដុតមាស (ឆ្នាំងដុតធ្យូង)។ បទថា «Ālimpeyya» មានន័យថា គប្បីដាក់ធ្យូងក្នុងឡនោះ បង្កាត់ភ្លើង ហើយផ្លុំដោយបំពង់ដើម្បីឲ្យភ្លើងឆេះឡើង។ បទថា «Ukkāmukhe pakkhipeyya» មានន័យថា គប្បីកៀរធ្យូងចេញ ហើយដាក់មាសនោះនៅលើធ្យូងក្តៅ ឬដាក់ចូលទៅក្នុងពុម្ពស្លមាស។ បទថា «Ajjhupekkhati» មានន័យថា ពិនិត្យមើលសភាពរលាយឬមិនទាន់រលាយ (ឆ្អិនឬមិនទាន់ឆ្អិន) នៃមាសនោះ។

သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယာတိ အရဟတ္တဖလတ္ထာယ သမ္မာ ဌပီယတိ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တော ဘိက္ခု ဒဿိတော. ဣဒါနိ တဿ ခီဏာသဝဿ အဘိညာယ ပဋိပဒံ ဒဿေန္တော ယဿ ယဿ စာတိအာဒိမာဟ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

បទថា «Sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāya» សេចក្តីថា ចិត្តតាំងមាំល្អដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះអរហត្តផល។ ព្រោះថា ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញភិក្ខុអ្នកចម្រើនវិបស្សនាហើយបានដល់នូវព្រះអរហត្ត។ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញនូវបដិបទាដើម្បីអភិញ្ញារបស់ព្រះខីណាស្រពនោះ ទ្រង់បានត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «Yassa yassa ca»។ សេចក្តីនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយខាងក្រោមនោះឯង។

လောဏကပလ္လဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

វគ្គទី ៥ ឈ្មោះ លោណកបល្លវគ្គ។

ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

ចប់ ទុតិយបណ្ណាសកៈ។

၃. တတိယပဏ္ဏာသကံ

៣. តតិយបណ្ណាសកៈ

(၁၁) ၁. သမ္ဗောဓဝဂ္ဂေါ

(១១) ១. សម្ពោធិវគ្គ

၁. ပုဗ္ဗေဝသမ္ဗောဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពន្យល់សូត្រស្តីពីការត្រាស់ដឹងមុន (បុព្វេវសម្ពោធសូត្រ)

၁၀၄. တတိယဿ [Pg.230] ပဌမေ ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာတိ သမ္ဗောဓိတော ပုဗ္ဗေဝ, အရိယမဂ္ဂပ္ပတ္တိတော အပရဘာဂေယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿာတိ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဿ. ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတောတိ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿေဝ သတော, သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂန္တုံ အာရဘန္တဿေဝ သတော, သမ္ဗောဓိယာ ဝါ သတ္တဿေဝ လဂ္ဂဿေဝ သတော. ဒီပင်္ကရဿ ဟိ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနေန အဘိနီဟာရသမိဒ္ဓိတော ပဘုတိ တထာဂတော သမ္မာသမ္ဗောဓိံ သတ္တော လဂ္ဂေါ ‘‘ပတ္တဗ္ဗာ မယာ ဧသာ’’တိ တဒဓိဂမာယ ပရက္ကမံ အမုဉ္စန္တောယေဝ အာဂတော, တသ္မာ ဗောဓိသတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. ကော နု ခေါတိ ကတမော နု ခေါ. လောကောတိ သင်္ခါရလောကော. အဿာဒေါတိ မဓုရာကာရော. အာဒီနဝေါတိ အနဘိနန္ဒိတဗ္ဗာကာရော. တဿ မယှန္တိ တဿ ဧဝံ ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော မယှံ. ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနန္တိ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ အာရဗ္ဘ ပဋိစ္စ ဆန္ဒရာဂေါ ဝိနယံ ဂစ္ဆတိ ပဟီယတိ, တသ္မာ နိဗ္ဗာနံ ‘‘ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဣဒံ လောကနိဿရဏန္တိ ဣဒံ နိဗ္ဗာနံ လောကတော နိဿဋတ္တာ လောကနိဿရဏန္တိ ဝုစ္စတိ. ယာဝကီဝန္တိ ယတ္တကံ ပမာဏံ ကာလံ. အဗ္ဘညာသိန္တိ အဘိဝိသိဋ္ဌေန အရိယမဂ္ဂဉာဏေန အညာသိံ. ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနန္တိ ဒွီဟိပိ ပဒေဟိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဝုတ္တံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

១០៤. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃតតិយបណ្ណាសកៈ បទថា «Pubbeva sambodhā» សេចក្តីថា មុនការត្រាស់ដឹង គឺមុនការសម្រេចអរិយមគ្គ។ បទថា «Anabhisambuddhassa» មានន័យថា មិនទាន់បានចាក់ធ្លោះនូវអរិយសច្ចទាំង ៤។ បទថា «Bodhisattasseva sato» មានន័យថា កាលដែលនៅជាសត្វអ្នកនឹងត្រាស់ដឹង (ព្រះពោធិសត្វ) គឺកាលដែលកំពុងប្រារព្ធដើម្បីសម្រេចនូវសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ ឬមួយថា ជាសត្វដែលជាប់ជំពាក់ (សត្តៈ) ក្នុងការត្រាស់ដឹង។ ពន្យល់ពិស្តារគឺ ចាប់តាំងពីការបំពេញអភិនីហារឲ្យសម្រេច ដោយការប្រជុំចុះនៃធម៌ ៨ យ៉ាង នៅទៀបព្រះបាទនៃព្រះទីបង្ករដ៏មានព្រះភាគមក ព្រះតថាគតជាសត្វជាប់ជំពាក់ក្នុងសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ ដោយគិតថា «អាត្មាអញត្រូវតែសម្រេចនូវសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណនេះ» ហើយមិនលះបង់នូវសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីសម្រេចនូវធម៌នោះឡើយ ទើបហៅថា «ព្រះពោធិសត្វ»។ បទថា «Ko nu kho» មានន័យថា តើអ្វីទៅហ្ន៎។ បទថា «Loko» បានแก่ សង្ខារលោក។ បទថា «Assādo» បានแก่ អាការៈដ៏ផ្អែមល្ហែម (សេចក្តីត្រេកអរ)។ បទថា «Ādīnavo» បានแก่ អាការៈដែលមិនគួររីករាយ (ទោស)។ បទថា «Tassa mayhaṃ» មានន័យថា របស់ត្មាតអញដែលនៅជាព្រះពោធិសត្វយ៉ាងនោះ។ បទថា «Chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ» សេចក្តីថា ព្រះនិព្វានដែលបុគ្គលអាស្រ័យ ប្រារព្ធ ឬចាត់ចែងហើយ ធ្វើឲ្យឆន្ទរាគៈទៅជាប្រាសចាក ឬលះបង់បាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រះនិព្វាននោះ ទើបហៅថា «ការកម្ចាត់ចង់ និងការលះបង់ឆន្ទរាគៈ»។ បទថា «Idaṃ lokanissaraṇaṃ» សេចក្តីថា ព្រះនិព្វាននេះ ហៅថា គ្រឿងរំដោះខ្លួនចាកលោក ព្រោះជាធម៌រំដោះចេញចាកសង្ខារលោក។ បទថា «Yāvakīvaṃ» មានន័យថា អស់កាលកំណត់ត្រឹមណា។ បទថា «Abbhaññāsiṃ» មានន័យថា បានដឹងច្បាស់ដោយអរិយមគ្គញ្ញាណដ៏វិសេស។ ម៉្យាងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកបច្ចវេក្ខណញ្ញាណ ដោយបទទាំងពីរគឺ «Ñāṇañca pana me dassanaṃ»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၂. ပဌမအဿာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការពន្យល់សូត្រទី ១ ស្តីពីសេចក្តីត្រេកអរ (បឋមអស្សាទសូត្រ)

၁၀၅. ဒုတိယေ အဿာဒပရိယေသနံ အစရိန္တိ အဿာဒပရိယေသနတ္ထာယ အစရိံ. ကုတော ပဋ္ဌာယာတိ? သုမေဓကာလတော ပဋ္ဌာယ. ပညာယာတိ သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ. သုဒိဋ္ဌောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတိယံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

១០៥. ក្នុងសូត្រទី ២ បទថា «Assādapariyesanaṃ acariṃ» មានន័យថា ត្មាតអញបានត្រេកត្រអាលស្វែងរកនូវសេចក្តីសុខដែលគួរត្រេកអរ។ សួរថា ចាប់តាំងពីពេលណា? ឆ្លើយថា ចាប់តាំងពីកាលដែលនៅជាសុមេធតាបសមក។ បទថា «Paññāya» បានដល់ ដោយមគ្គបញ្ញាដែលកើតឡើងជាមួយវិបស្សនា។ បទថា «Sudiṭṭho» មានន័យថា បានចាក់ធ្លោះយ៉ាងល្អហើយ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងគ្រប់កន្លែងដោយវិធីនេះឯង។ សូត្រទី ៣ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយក្នុងគ្រប់កន្លែង។

၄. သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការពន្យល់សូត្រស្តីពីសមណព្រាហ្មណ៍ (សមណព្រាហ្មណសូត្រ)

၁၀၇. စတုတ္ထေ [Pg.231] သာမညတ္ထန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ အရိယဖလံ. ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သာမညတ္ထေန ဝါ စတ္တာရော မဂ္ဂါ, ဗြဟ္မညတ္ထေန စတ္တာရိ ဖလာနိ. ဣမေသု ပန စတူသုပိ သုတ္တေသု ခန္ဓလောကောဝ ကထိတော.

១០៧. ក្នុងសូត្រទី ៤ បទថា «Sāmaññatthaṃ» បានដល់ អរិយផល ៤ យ៉ាង។ បទមួយទៀត (គឺ Brāhmaññatthaṃ) ជាវេវចនៈនៃបទនោះឯង។ ម៉្យាងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកមគ្គ ៤ ដោយបទថា «Sāmaññattha» និងទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកផល ៤ ដោយបទថា «Brāhmaññattha»។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងសូត្រទាំង ៤ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកតែខន្ធលោកប៉ុណ្ណោះ។

၅. ရုဏ္ဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពន្យល់សូត្រស្តីពីការយំ (រុណ្ណសូត្រ)

၁၀၈. ပဉ္စမံ အတ္ထုပ္ပတ္တိယာ နိက္ခိတ္တံ. ကတရာယ အတ္ထုပ္ပတ္တိယာ? ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ အနာစာရေ. တေ ကိရ ဂါယန္တာ နစ္စန္တာ ဟသန္တာ ဝိစရိံသု. ဘိက္ခူ ဒသဗလဿ အာရောစယိံသု. သတ္ထာ တေ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ ဩဝါဒတ္ထာယ ဣဒံ သုတ္တံ အာရဘိ. တတ္ထ ရုဏ္ဏန္တိ ရောဒိတံ. ဥမ္မတ္တကန္တိ ဥမ္မတ္တကကိရိယာ. ကောမာရကန္တိ ကုမာရကေဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ. ဒန္တဝိဒံသကဟသိတန္တိ ဒန္တေ ဒဿေတွာ ပါဏိံ ပဟရန္တာနံ မဟာသဒ္ဒေန ဟသိတံ. သေတုဃာတော ဂီတေတိ ဂီတေ ဝေါ ပစ္စယဃာတော ဟောတု, သဟေတုကံ ဂီတံ ပဇဟထာတိ ဒီပေတိ. နစ္စေပိ ဧသေဝ နယော. အလန္တိ ယုတ္တံ. ဓမ္မပ္ပမောဒိတာနံ သတန္တိ ဧတ္ထ ဓမ္မော ဝုစ္စတိ ကာရဏံ, ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန ပမုဒိတာနံ သန္တာနံ. သိတံ သိတမတ္တာယာတိ တသ္မိံ သိတကာရဏေ သတိ ယံ သိတံ ကရောထ, တံ ဝေါ သိတမတ္တာယ အဂ္ဂဒန္တေ ဒဿေတွာ ပဟဋ္ဌာကာရမတ္တဒဿနာယယေဝ ယုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

១០៨. សូត្រទី ៥ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងឡើងដោយសារមានរឿងហេតុជាក់ស្តែង។ តើមានរឿងហេតុជាក់ស្តែងដូចម្តេច? គឺដោយសារអនាចារ (ការប្រព្រឹត្តមិនសមគួរ) របស់ពួកឆព្វគ្គិយភិក្ខុ។ ឮថា ភិក្ខុទាំងនោះបានដើរច្រៀង រាំ និងសើចសប្បាយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយបានក្រាបបង្គំទូលដល់ព្រះទសពល។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ឲ្យហៅភិក្ខុទាំងនោះមក ហើយទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងសូត្រទី ៥ នេះ ដើម្បីទូន្មានប្រដៅពួកគេ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា «Ruṇṇaṃ» បានដល់ ការយំ។ បទថា «Ummattakaṃ» បានដល់ អាការៈរបស់មនុស្សឆ្កួត។ បទថា «Komārakaṃ» បានដល់ កិច្ចដែលក្មេងតូចៗគប្បីធ្វើ। បទថា «Dantavidaṃsakahasitaṃ» បានដល់ ការសើចឮខ្លាំងៗ ដោយការបញ្ចេញធ្មេញឲ្យឃើញ និងការទះដៃ។ បទថា «Setughāto gīte» សម្តែងថា ការច្រៀងប្រៀបដូចជាការបំផ្លាញស្ពាន (បំផ្លាញហេតុនៃសេចក្តីចម្រើន) ដូច្នេះ ចូរអ្នករាល់គ្នាលះបង់ការច្រៀងដែលមានហេតុនោះចេញ។ សូម្បីតែក្នុងការរាំ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា «Alaṃ» មានន័យថា គួរហើយ (សមគួរហើយ)។ ក្នុងបទថា «Dhammappamoditānaṃ sataṃ» នេះ ពាក្យថា «Dhammo» សំដៅយក ហេតុ គឺរបស់ពួកលោកដែលរីករាយដោយហេតុណាមួយ។ បទថា «Sitaṃ sitamattāya» សេចក្តីថា កាលបើមានហេតុគួរឲ្យញញឹម ហើយអ្នករាល់គ្នាធ្វើការញញឹម ការញញឹមនោះ គប្បីធ្វើត្រឹមតែការញញឹមប៉ុណ្ណោះ គឺគ្រាន់តែបង្ហាញចុងធ្មេញ ដើម្បីបង្ហាញអាការៈរីករាយប៉ុណ្ណោះ ទើបសមគួរ។

၆. အတိတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពន្យល់សូត្រស្តីពីការមិនឆ្អែត (អតិត្តិសូត្រ)

၁၀၉. ဆဋ္ဌေ သောပ္ပဿာတိ နိဒ္ဒါယ. ပဋိသေဝနာယ နတ္ထိ တိတ္တီတိ ယထာ ယထာ ပဋိသေဝတိ, တထာ တထာ ရုစ္စတိယေဝါတိ တိတ္တိ နာမ နတ္ထိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ဟိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ သုရာ ဘဝေယျ, သုရာသောဏ္ဍော စ မစ္ဆော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တေယျ, တဿ တတ္ထ စရန္တဿပိ သယန္တဿပိ တိတ္တိ နာမ န ဘဝေယျ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

១០៩. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា "soppassā" បានដល់ ការដេកលក់។ ពាក្យថា "paṭisevanāya natthi tittī" សេចក្ដីថា បុគ្គលសេពវត្ថុនោះដោយអាការៈយ៉ាងណាៗ ក៏រឹតតែពេញចិត្តយ៉ាងនោះៗ ឈ្មោះថាការឆ្អែតស្កប់ស្កល់មិនមានឡើយ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេស ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ព្រោះថា ប្រសិនបើទឹកក្នុងមហាសមុទ្រត្រឡប់ជាទឹកស្រា ហើយអ្នកផឹកស្រាកើតជាត្រីក្នុងមហាសមុទ្រនោះ ទោះបីត្រីនោះហែលទៅ ឬដេកលក់នៅក្នុងមហាសមុទ្រនោះ ក៏មិនមានការឆ្អែតស្កប់ស្កល់ឡើយ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងតែអំពីវដ្ដៈប៉ុណ្ណោះ។

၇. အရက္ခိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពន្យល់អរក្ខិតសូត្រ

၁၁၀. သတ္တမေ အဝဿုတံ ဟောတီတိ တိန္တံ ဟောတိ. န ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတီတိ အပါယေ ပဋိသန္ဓိပစ္စယတာယ န လဒ္ဓကံ ဟောတိ. ကာလကိရိယာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သုက္ကပက္ခေ သဂ္ဂေ ပဋိသန္ဓိပစ္စယတာယ ဘဒ္ဒကံ ဟောတိ [Pg.232] လဒ္ဓကံ. တံ ပန ဧကန္တေန သောတာပန္နာဒီနံ တိဏ္ဏံ အရိယသာဝကာနံယေဝ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

១១០. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា "avassutaṃ hoti" សេចក្ដីថា ជាអ្នកសើម (ដោយទឹកភ្លៀងគឺកិលេស)។ ពាក្យថា "na bhaddakaṃ maraṇaṃ hoti" សេចក្ដីថា ការស្លាប់មិនល្អ ព្រោះជាបច្ច័យឲ្យបដិសន្ធិក្នុងអបាយភូមិ។ ពាក្យថា "kālakiriyā" នេះ ជាវេវចនសព្ទនៃពាក្យ "maraṇa" នោះឯង។ ក្នុងសុក្កបក្ខ (ចំណែកស) ការស្លាប់ដ៏ល្អ ព្រោះជាបច្ច័យឲ្យបដិសន្ធិក្នុងឋានសួគ៌។ ប៉ុន្តែ សេចក្ដីនោះ សមគួរតែចំពោះព្រះអរិយសាវកទាំង ៣ ពួក មានព្រះសោតាបន្នជាដើម ដោយចំណែកមួយប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្ដីដែលសេសក្នុងសូត្រនេះ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

၈. ဗျာပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការពន្យល់ព្យាបន្នសូត្រ

၁၁၁. အဋ္ဌမေ ဗျာပန္နန္တိ ပကတိဘာဝံ ဇဟိတွာ ဌိတံ. သေသံ ပုရိမသုတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝ.

១១១. ក្នុងសូត្រទី៨ ពាក្យថា "byāpannaṃ" សេចក្ដីថា ធម៌ដែលលះបង់នូវសភាវៈប្រក្រតីហើយតាំងនៅ។ សេចក្ដីដែលសេស មានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងសូត្រមុន (សូត្រទី៧) នោះឯង។

၉. ပဌမနိဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពន្យល់បឋមនិទានសូត្រ

၁၁၂. နဝမေ နိဒါနာနီတိ ကာရဏာနိ. ကမ္မာနံ သမုဒယာယာတိ ဝဋ္ဋဂါမိကမ္မာနံ ပိဏ္ဍကရဏတ္ထာယ. လောဘပကတန္တိ လောဘေန ပကတံ. သာဝဇ္ဇန္တိ သဒေါသံ. တံ ကမ္မံ ကမ္မသမုဒယာယ သံဝတ္တတီတိ တံ ကမ္မံ အညေသမ္ပိ ဝဋ္ဋဂါမိကမ္မာနံ သမုဒယာယ ပိဏ္ဍကရဏတ္ထာယ သံဝတ္တတိ. န တံ ကမ္မံ ကမ္မနိရောဓာယာတိ တံ ပန ကမ္မံ ဝဋ္ဋဂါမိကမ္မာနံ နိရောဓတ္ထာယ န သံဝတ္တတိ. သုက္ကပက္ခေ ကမ္မာနံ သမုဒယာယာတိ ဝိဝဋ္ဋဂါမိကမ္မာနံ သမုဒယတ္ထာယ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗံ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗံ.

១១២. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា "nidānāni" បានដល់ ហេតុទាំងឡាយ។ ពាក្យថា "kammānaṃ samudayāya" សេចក្ដីថា ដើម្បីប្រមូលផ្ដុំនូវកម្មទាំងឡាយដែលនាំទៅកាន់វដ្ដៈ។ ពាក្យថា "lobhapakataṃ" សេចក្ដីថា កម្មដែលធ្វើដោយលោភៈ។ ពាក្យថា "sāvajjaṃ" សេចក្ដីថា មានទោស។ ពាក្យថា "taṃ kammaṃ kammasamudayāya saṃvattati" សេចក្ដីថា កម្មនោះរមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការកើតឡើង គឺដើម្បីការប្រមូលផ្ដុំនូវកម្មដែលនាំទៅកាន់វដ្ដៈដទៃទៀត។ ពាក្យថា "na taṃ kammaṃ kammanirodhāya" សេចក្ដីថា ប៉ុន្តែកម្មនោះមិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការរលត់ទៅនៃកម្មដែលនាំទៅកាន់វដ្ដៈឡើយ។ ក្នុងសុក្កបក្ខ ពាក្យថា "kammānaṃ samudayāya" សេចក្ដីថា ដើម្បីការកើតឡើងនៃកម្មដែលនាំទៅកាន់វិវដ្ដៈ (ព្រះនិព្វាន)។ សេចក្ដីទាំងពួង គប្បីដឹងដោយអត្ថតាមន័យនេះឯង។

၁၀. ဒုတိယနိဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពន្យល់ទុតិយនិទានសូត្រ

၁၁၃. ဒသမေ ကမ္မာနန္တိ ဝဋ္ဋဂါမိကမ္မာနမေဝ. ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေတိ ဆန္ဒရာဂဿ ကာရဏဘူတေ. အာရဗ္ဘာတိ အာဂမ္မ သန္ဓာယ ပဋိစ္စ. ဆန္ဒောတိ တဏှာဆန္ဒော. ယော စေတသော သာရာဂေါတိ ယော စိတ္တဿ ရာဂေါ ရဇ္ဇနာ ရဇ္ဇိတတ္တံ, ဧတမဟံ သံယောဇနံ ဝဒါမိ, ဗန္ဓနံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. သုက္ကပက္ခေ ကမ္မာနန္တိ ဝိဝဋ္ဋဂါမိကမ္မာနံ. တဒဘိနိဝတ္တေတီတိ တံ အဘိနိဝတ္တေတိ. ယဒါ ဝါ တေန ဝိပါကော ဉာတော ဟောတိ ဝိဒိတော, တဒါ တေ စေဝ ဓမ္မေ တဉ္စ ဝိပါကံ အဘိနိဝတ္တေတိ. ဣမိနာ စ ပဒေန ဝိပဿနာ ကထိတာ, တဒဘိနိဝတ္တေတွာတိ ဣမိနာ မဂ္ဂေါ. စေတသာ အဘိနိဝိဇ္ဈိတွာတိ ဣမိနာ စ မဂ္ဂေါဝ. ပညာယ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတီတိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ နိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ပဿတိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ.

១១៣. ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា "kammānaṃ" បានដល់ កម្មទាំងឡាយដែលនាំទៅកាន់វដ្ដៈប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា "chandarāgaṭṭhāniye" សេចក្ដីថា ធម៌ទាំងឡាយដែលជាហេតុនៃឆន្ទរាគៈ។ ពាក្យថា "ārabbha" សេចក្ដីថា អាស្រ័យ រំលឹកដល់ ឬព្រោះតែ។ ពាក្យថា "chando" បានដល់ តណ្ហាឆន្ទៈ។ ពាក្យថា "yo cetaso sārāgo" សេចក្ដីថា រាគៈ ការត្រេកត្រអាល ភាពត្រេកត្រអាលនៃចិត្តណាមាន តថាគតហៅរាគៈនោះថាជាសំយោជនៈ ហៅថាជាគ្រឿងចងក្រង នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ ក្នុងសុក្កបក្ខ ពាក្យថា "kammānaṃ" បានដល់ កម្មទាំងឡាយដែលនាំទៅកាន់វិវដ្ដៈ។ ពាក្យថា "tadabhinivatteti" សេចក្ដីថា ធ្វើឲ្យវិបាកនោះកើតឡើង។ ម្យ៉ាងទៀត កាលណាវិបាកនោះ បុគ្គលនោះបានដឹង បានយល់ច្បាស់ហើយ កាលនោះ យោគាវចររមែងធ្វើឲ្យធម៌ទាំងនោះផង នូវវិបាកនោះផង កើតឡើង។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវវិបស្សនា។ ដោយបទថា "tadabhinivattetvā" នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវមគ្គ។ ដោយបទថា "cetasā abhinivijjhitvā" នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវមគ្គដូចគ្នា។ ពាក្យថា "paññāya ativijjha passati" សេចក្ដីថា យោគាវចររមែងចាក់ធ្លុះនូវកិលេសទាំងឡាយ ហើយឃើញច្បាស់ដោយមគ្គបញ្ញាដែលកើតឡើងជាមួយវិបស្សនា។ គប្បីដឹងអត្ថក្នុងសេចក្ដីទាំងពួងដោយន័យនេះឯង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសូត្រទី១០ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវវដ្ដៈនិងវិវដ្ដៈ។

သမ္ဗောဓဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

សម្ពោធវគ្គ ទី១។

(၁၂) ၂. အာပါယိကဝဂ္ဂေါ

(១២) ២. អាបាយិកវគ្គ

၁. အာပါယိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពន្យល់អាបាយិកសូត្រ

၁၁၄. ဒုတိယဿ [Pg.233] ပဌမေ အပါယံ ဂစ္ဆိဿန္တီတိ အာပါယိကာ. နိရယံ ဂစ္ဆိဿန္တီတိ နေရယိကာ. ဣဒမပ္ပဟာယာတိ ဣဒံ ဗြဟ္မစာရိပဋိညတာဒိံ ပါပဓမ္မတ္တယံ အဝိဇဟိတွာ. ဗြဟ္မစာရိပဋိညောတိ ဗြဟ္မစာရိပဋိရူပကော, တေသံ ဝါ အာကပ္ပံ အဝိဇဟနေန ‘‘အဟမ္ပိ ဗြဟ္မစာရီ’’တိ ဧဝံပဋိညော. အနုဒ္ဓံသေတီတိ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ စောဒေတိ. နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသောတိ ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမေ သေဝန္တဿ နတ္ထိ ဒေါသော. ပါတဗျတန္တိ ပိဝိတဗ္ဗတံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတံ နိရာသင်္ကေန စိတ္တေန ပိပါသိတဿ ပါနီယပိဝနသဒိသံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတံ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

១១៤. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី២ ពាក្យថា "āpāyikā" សេចក្ដីថា ពួកជនដែលនឹងទៅកាន់អបាយ។ ពាក្យថា "nerayikā" សេចក្ដីថា ពួកជនដែលនឹងទៅកាន់នរក។ ពាក្យថា "idamappahāya" សេចក្ដីថា មិនលះបង់នូវធម៌ដ៏លាមកទាំង ៣ ប្រការ មានការប្ដេជ្ញាខ្លួនថាជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរជាដើមនេះ។ ពាក្យថា "brahmacāripaṭiñño" សេចក្ដីថា អ្នកក្លែងខ្លួនជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ ឬជាអ្នកប្ដេជ្ញាខ្លួនថា "អាត្មាអញក៏ជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរដែរ" ដោយមិនលះបង់នូវអាការៈកិរិយារបស់អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរទាំងនោះ។ ពាក្យថា "anuddhaṃseti" សេចក្ដីថា ជេរប្រមាថ គំរាមកំហែង ចោទប្រកាន់។ ពាក្យថា "natthi kāmesu doso" សេចក្ដីថា មិនមានទោសចំពោះបុគ្គលដែលសេពវត្ថុកាមដោយកិលេសកាមឡើយ។ ពាក្យថា "pātabyataṃ" សេចក្ដីថា ភាពជាវត្ថុគួរផឹក គួរប្រើប្រាស់ គឺការប្រើប្រាស់ដោយចិត្តមិនមានសេចក្ដីសង្ស័យ ដូចជាការផឹកទឹករបស់មនុស្សដែលស្រេកទឹកដូច្នោះ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងតែអំពីវដ្ដៈប៉ុណ្ណោះ។

၂. ဒုလ္လဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការពន្យល់ទុល្លភសូត្រ

၁၁၅. ဒုတိယေ ကတညူ ကတဝေဒီတိ ‘‘ဣမိနာ မယှံ ကတ’’န္တိ တေန ကတကမ္မံ ဉတွာ ဝိဒိတံ ပါကဋံ ကတွာ ပဋိကရဏကပုဂ္ဂလော.

១១៥. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា "kataññū katavedī" សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលដឹងនូវឧបការគុណដែលអ្នកដទៃធ្វើហើយដល់ខ្លួនថា "បុគ្គលនេះបានធ្វើឧបការៈដល់អាត្មាអញ" ហើយធ្វើឧបការគុណនោះឲ្យប្រាកដច្បាស់ រួចធ្វើតបស្នងសងគុណវិញ។

၃. အပ္ပမေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពន្យល់អប្បមេយ្យសូត្រ

၁၁၆. တတိယေ သုခေန မေတဗ္ဗောတိ သုပ္ပမေယျော. ဒုက္ခေန မေတဗ္ဗောတိ ဒုပ္ပမေယျော. ပမေတုံ န သက္ကောတီတိ အပ္ပမေယျော. ဥန္နဠောတိ ဥဂ္ဂတနဠော, တုစ္ဆမာနံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော. စပလောတိ ပတ္တမဏ္ဍနာဒိနာ စာပလ္လေန သမန္နာဂတော. မုခရောတိ မုခခရော. ဝိကိဏ္ဏဝါစောတိ အသညတဝစနော. အသမာဟိတောတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာရဟိတော. ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တောတိ ဘန္တစိတ္တော ဘန္တဂါဝိဘန္တမိဂသပ္ပဋိဘာဂေါ. ပါကတိန္ဒြိယောတိ ဝိဝဋိန္ဒြိယော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

១១៦. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា "suppameyyo" សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលគេអាចវាស់វែង (ប្រៀបធៀប) បានដោយងាយ។ ពាក្យថា "duppameyyo" សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលគេអាចវាស់វែងបានដោយលំបាក។ ពាក្យថា "appameyyo" សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលគេមិនអាចវាស់វែងបានឡើយ។ ពាក្យថា "unnaḷo" សេចក្ដីថា មានមានះឡើងខ្ពស់ដូចជាដើមបបុសដែលដុះឡើងខ្ពស់ គឺបុគ្គលដែលលើកតម្កើងមានះដ៏ទទេស្អាតតាំងនៅ នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ ពាក្យថា "capalo" សេចក្ដីថា ប្រកបដោយភាពឃ្លេងឃ្លោង មានការតុបតែងបាត្រជាដើម។ ពាក្យថា "mukharo" សេចក្ដីថា មានវាចាទ្រគោះបោះបោករឹងរូស។ ពាក្យថា "vikiṇṇavāco" សេចក្ដីថា មានវាចាមិនបានសង្រួម។ ពាក្យថា "asamāhito" សេចក្ដីថា ប្រាសចាកការតាំងចិត្តមាំ (ឯកគ្គតាចិត្ត)។ ពាក្យថា "vibbhantacitto" សេចក្ដីថា មានចិត្តរវើរវាយ ដូចជាមេគោដែលរត់រវើរវាយ ឬដូចជាម្រឹគព្រៃដែលរត់រវើរវាយដូច្នោះ។ ពាក្យថា "pākatindriyo" សេចក្ដីថា មានឥន្ទ្រិយចំហរ (មិនបានបិទបាំង)។ សេចក្ដីដែលសេសក្នុងសូត្រនេះ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

၄. အာနေဉ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការពន្យល់អានេញ្ជសូត្រ

၁၁၇. စတုတ္ထေ တဒဿာဒေတီတိ တံ ဈာနံ အဿာဒေတိ. တံ နိကာမေတီတိ တဒေဝ ပတ္ထေတိ. တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ တေန ဈာနေန တုဋ္ဌိံ အာပဇ္ဇတိ. တတြ ဌိတောတိ တသ္မိံ ဈာနေ ဌိတော. တဒဓိမုတ္တောတိ တတ္ထေဝ အဓိမုတ္တော. တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီတိ တေန ဗဟုလံ ဝိဟရန္တော. သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတီတိ သဟဘာဝံ ဥပပဇ္ဇတိ, တသ္မိံ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အတ္ထော[Pg.234]. နိရယမ္ပိ ဂစ္ဆတီတိအာဒိ နိရယာဒီဟိ အဝိပ္ပမုတ္တတ္တာ အပရပရိယာယဝသေန တတ္ထ ဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. န ဟိ တဿ ဥပစာရဇ္ဈာနတော ဗလဝတရံ အကုသလံ အတ္ထိ, ယေန အနန္တရံ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တေယျ. ဘဂဝတော ပန သာဝကောတိ သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမီနံ အညတရော. တသ္မိံယေဝ ဘဝေတိ တတ္ထေဝ အရူပဘဝေ. ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ အပ္ပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အဓိပ္ပယာသောတိ အဓိကပ္ပယောဂေါ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ပုထုဇ္ဇနဿ ဥပပတ္တိဇ္ဈာနံ ကထိတံ, အရိယသာဝကဿ တဒေဝ ဥပပတ္တိဇ္ဈာနဉ္စ ဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနဉ္စ ကထိတံ.

១១៧. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា "tadassādeti" សេចក្ដីថា ត្រេកអរក្នុងឈាននោះ។ ពាក្យថា "taṃ nikāmeti" សេចក្ដីថា ប្រាថ្នានូវឈាននោះឯង។ ពាក្យថា "tena ca vittiṃ āpajjati" សេចក្ដីថា រមែងដល់នូវសេចក្ដីត្រេកអរដោយឈាននោះ។ ពាក្យថា "tatra ṭhito" សេចក្ដីថា តាំងនៅក្នុងឈាននោះ។ ពាក្យថា "tadadhimutto" សេចក្ដីថា បង្អោនចិត្តទៅក្នុងឈាននោះឯង។ ពាក្យថា "tabbahulavihārī" សេចក្ដីថា នៅដោយឈាននោះជាច្រើនដង។ ពាក្យថា "sahabyataṃ upapajjati" សេចក្ដីថា ដល់នូវភាពជាមិត្ត គឺកើតក្នុងទេវលោកនោះ នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ ពាក្យថា "nirayampi gacchati" ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងសំដៅលើការទៅកាន់នរកនោះ ដោយអំណាចនៃអបរាបរិយវេទនីយកម្ម ព្រោះតែមិនទាន់រួចផុតចាកនរកជាដើម។ ព្រោះថា កម្មអកុសលដែលខ្លាំងក្លាជាងកាមាវចរកុសលកម្មដែលជាឧបចារឈាន មិនមានដល់បុគ្គលនោះឡើយ ដែលជាហេតុនាំឲ្យទៅកើតក្នុងអបាយភូមិក្នុងភពបន្ទាប់។ ចំណែកឯពាក្យថា "bhagavato pana sāvako" បានដល់ ព្រះសេក្ខបុគ្គលណាមួយ ក្នុងចំណោមព្រះសោតាបន្ន ព្រះសកទាគាមី និងព្រះអនាគាមី។ ពាក្យថា "tasmiṃyeva bhave" សេចក្ដីថា ក្នុងអរូបភពនោះឯង។ ពាក្យថា "parinibbāyati" សេចក្ដីថា រមែងបរិនិព្វានដោយអនុបាទិសេសបរិនិព្វានធាតុ។ ពាក្យថា "adhippayāso" បានដល់ ការព្យាយាមដ៏លើសលប់។ សេចក្ដីដែលសេសក្នុងសូត្រនេះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវឧបបត្តិឈានរបស់បុថុជ្ជន និងទ្រង់សម្ដែងនូវឧបបត្តិឈាននោះផង នូវឈានដែលជាបាទនៃវិបស្សនាផង របស់ព្រះអរិយសាវក។

၅. ဝိပတ္တိသမ္ပဒါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពន្យល់វិបត្តិសម្បទាសូត្រ

၁၁၈. ပဉ္စမေ သီလဝိပတ္တီတိ သီလဿ ဝိပန္နာကာရော. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. နတ္ထိ ဒိန္နန္တိ ဒိန္နဿ ဖလာဘာဝံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ယိဋ္ဌံ ဝုစ္စတိ မဟာယောဂေါ. ဟုတန္တိ ပဟေဏကသက္ကာရော အဓိပ္ပေတော. တမ္ပိ ဥဘယံ ဖလာဘာဝမေဝ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ. သုကတဒုက္ကဋာနန္တိ သုကတဒုက္ကတာနံ, ကုသလာကုသလာနန္တိ အတ္ထော. ဖလံ ဝိပါကောတိ ယံ ဖလန္တိ ဝါ ဝိပါကောတိ ဝါ ဝုစ္စတိ, တံ နတ္ထီတိ ဝဒတိ. နတ္ထိ အယံ လောကောတိ ပရလောကေ ဌိတဿ အယံ လောကော နတ္ထိ, နတ္ထိ ပရော လောကောတိ ဣဓ လောကေ ဌိတဿာပိ ပရလောကော နတ္ထိ, သဗ္ဗေ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေတိ. နတ္ထိ မာတာ နတ္ထိ ပိတာတိ တေသု သမ္မာပဋိပတ္တိမိစ္ဆာပဋိပတ္တီနံ ဖလာဘာဝဝသေန ဝဒတိ. နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာတိ စဝိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကသတ္တာ နာမ နတ္ထီတိ ဝဒတိ. သမ္ပဒါတိ ပါရိပူရိယော. သီလသမ္ပဒါတိ သီလဿ ပရိပုဏ္ဏအဝေကလ္လဘာဝေါ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. အတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒိ ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဂဟေတဗ္ဗံ.

១១៨. ក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា "sīlavipatti" សេចក្ដីថា អាការៈវិនាសនៃសីល។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេស ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ពាក្យថា "natthi dinnaṃ" ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងសំដៅលើការមិនមានផលនៃទានដែលបុគ្គលបានឲ្យហើយ។ ការបូជាធំដែលទាក់ទងនឹងមនុស្សជាច្រើន ហៅថា "yiṭṭhaṃ"។ ដោយបទថា "hutaṃ" នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកគ្រឿងសក្ការៈដែលរៀបចំឡើងដោយគោរពដើម្បីភ្ញៀវដែលជាទីស្រឡាញ់។ ព្រះអង្គទ្រង់បដិសេធនូវការបូជាទាំងពីរយ៉ាងនោះ សំដៅលើការមិនមានផលប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា "sukatadukkaṭānaṃ" សេចក្ដីថា នៃកុសលនិងអកុសលដែលបុគ្គលធ្វើល្អហើយនិងធ្វើមិនល្អហើយ នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ ពាក្យថា "phalaṃ vipāko" សេចក្ដីថា ផល ឬវិបាកណាដែលគេហៅថា ផល ឬវិបាក ផលឬវិបាកនោះមិនមានឡើយ នេះជាពាក្យដែលគេពោល។ ពាក្យថា "natthi ayaṃ loko" សេចក្ដីថា លោកនេះមិនមានដល់សត្វដែលស្ថិតនៅក្នុងបរលោកឡើយ។ ពាក្យថា "natthi paro loko" សេចក្ដីថា បរលោកក៏មិនមានដល់សត្វដែលស្ថិតនៅក្នុងលោកនេះឡើយ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញអត្ថថា សត្វទាំងឡាយរមែងដាច់សូន្យទៅក្នុងភពដែលខ្លួនកើតនោះៗឯង។ ពាក្យថា "natthi mātā natthi pitā" ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងដោយអំណាចនៃការមិនមានផលនៃការប្រតិបត្តិត្រូវនិងការប្រតិបត្តិខុសចំពោះមាតាបិតាទាំងនោះ។ ពាក្យថា "natthi sattā opapātikā" សេចក្ដីថា សត្វទាំងឡាយដែលច្យុតហើយចាប់បដិសន្ធិភ្លាមនោះ មិនមានឡើយ នេះជាពាក្យដែលគេពោល។ ពាក្យថា "sampadā" បានដល់ សេចក្ដីពេញបរិបូណ៌ទាំងឡាយ។ ពាក្យថា "sīlasampadā" បានដល់ ភាពពេញបរិបូណ៌មិនខ្វះខាតនៃសីល។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេស ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ពាក្យថា "atthi dinnaṃ" ជាដើម គប្បីយល់ដោយន័យផ្ទុយពីអ្វីដែលបានពោលហើយនោះឯង។

၆. အပဏ္ဏကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពន្យល់អបណ្ណកសូត្រ

၁၁၉. ဆဋ္ဌေ အပဏ္ဏကော မဏီတိ ဆဟိ တလေဟိ သမန္နာဂတော ပါသကော. သုဂတိံ သဂ္ဂန္တိ စာတုမဟာရာဇိကာဒီသု အညတရံ သဂ္ဂံ လောကံ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သီလဉ္စ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စာတိ ဥဘယမ္ပိ မိဿကံ ကထိတံ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ.

១១៩. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា "apaṇṇako maṇi" បានដល់ កូនឡុកឡាក់ដែលប្រកបដោយមុខ ៦។ ពាក្យថា "sugatiṃ saggaṃ" បានដល់ ឋានសួគ៌ណាមួយ មានឋានចាតុមហារាជិកាជាដើម។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងធម៌ទាំងពីរយ៉ាងលាយឡំគ្នា គឺសីលផង សម្មាទិដ្ឋិផង។ សូត្រទី៧ គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

၈. ပဌမသောစေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការពន្យល់បឋមសោចេយ្យសូត្រ

၁၂၁. အဋ္ဌမေ [Pg.235] သောစေယျာနီတိ သုစိဘာဝါ. ကာယသောစေယျန္တိ ကာယဒွါရေ သုစိဘာဝေါ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣမေသု ပန ပဋိပါဋိယာ စတူသု သုတ္တေသု အဂါရိကပဋိပဒါ ကထိတာ. သောတာပန္နသကဒါဂါမီနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

១២១. ក្នុងសូត្រទី៨ ពាក្យថា "soceyyāni" បានដល់ ភាពស្អាតស្អំទាំងឡាយ។ ពាក្យថា "kāyasoceyyaṃ" បានដល់ ភាពស្អាតស្អំក្នុងកាយទ្វារ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេស ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសូត្រទាំង ៤ តាមលំដាប់នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវបដិបទារបស់គ្រហស្ថ។ បដិបទានោះ សូម្បីតែព្រះសោតាបន្ន និងព្រះសកទាគាមី ក៏សមគួរប្រតិបត្តិដែរ។

၉. ဒုတိယသောစေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពន្យល់ទុតិយសោចេយ្យសូត្រ

၁၂၂. နဝမေ အဇ္ဈတ္တန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တံ. ကာမစ္ဆန္ဒန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ. ဗျာပါဒါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. ဂါထာယ ပန ကာယသုစိန္တိ ကာယဒွါရေ သုစိံ, ကာယေန ဝါ သုစိံ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. နိနှာတပါပကန္တိ သဗ္ဗေ ပါပေ နိနှာပေတွာ ဓောဝိတွာ ဌိတံ. ဣမိနာ သုတ္တေနပိ ဂါထာယပိ ခီဏာသဝေါဝ ကထိတောတိ.

១២២. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា "ajjhattaṃ" បានដល់ ក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា "kāmacchandaṃ" បានដល់ កាមច្ឆន្ទនីវរណៈ។ សូម្បីក្នុងនីវរណៈមានព្យាបាទជាដើម ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា。 សេចក្ដីដែលសេសក្នុងសូត្រនេះ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយខាងក្រោមនោះឯង។ ចំណែកក្នុងគាថា ពាក្យថា "kāyasuciṃ" សេចក្ដីថា ស្អាតស្អំក្នុងកាយទ្វារ ឬស្អាតស្អំដោយកាយ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេស ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ពាក្យថា "ninhātapāpakaṃ" សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលបានលាងជម្រះនូវបាបទាំងពួងហើយតាំងនៅ។ សូម្បីដោយសូត្រនេះក្ដី ដោយគាថានេះក្ដី ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងសំដៅយកតែព្រះខីណាស្រពប៉ុណ្ណោះ។

၁၀. မောနေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពន្យល់មោនេយ្យសូត្រ

၁၂၃. ဒသမေ မောနေယျာနီတိ မုနိဘာဝါ. ကာယမောနေယျန္တိ ကာယဒွါရေ မုနိဘာဝေါ သာဓုဘာဝေါ ပဏ္ဍိတဘာဝေါ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ကာယမောနေယျန္တိ ဣဒံ တိဝိဓကာယဒုစ္စရိတပ္ပဟာနံ ကာယမောနေယျံ နာမ. အပိစ တိဝိဓံ ကာယသုစရိတမ္ပိ ကာယမောနေယျံ, တထာ ကာယာရမ္မဏံ ဉာဏံ ကာယမောနေယျံ, ကာယပရိညာ ကာယမောနေယျံ, ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ ကာယမောနေယျံ, ကာယေ ဆန္ဒရာဂဿ ပဟာနံ ကာယမောနေယျံ, ကာယသင်္ခါရနိရောဓော စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ကာယမောနေယျံ. ဝစီမောနေယျေပိ ဧသေဝ နယော.

១២៣. ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា "moneyyāni" បានដល់ ភាពជាអ្នកប្រាជ្ញ (មុនិភាវៈ)។ ពាក្យថា "kāyamoneyyaṃ" បានដល់ មុនិភាវៈ ភាពជាសប្បុរស ឬភាពជាអ្នកប្រាជ្ញក្នុងកាយទ្វារ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេស ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ពាក្យថា "idaṃ vuccati, bhikkhave, kāyamoneyyaṃ" សេចក្ដីថា ការលះបង់នូវកាយទុច្ចរិត ៣ ប្រការនេះ ឈ្មោះថា កាយមោនេយ្យ។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែកាយសុចរិត ៣ ប្រការ ក៏ឈ្មោះថា កាយមោនេយ្យ ដូចគ្នា។ ដូច្នោះដែរ ញាណដែលដឹងនូវអារម្មណ៍គឺរូបកាយមានសក់ជាដើម ឈ្មោះថា កាយមោនេយ្យ, ការកំណត់ដឹងនូវរូបកាយមានសក់ជាដើម ឈ្មោះថា កាយមោនេយ្យ, មគ្គដែលកើតឡើងជាមួយការកំណត់ដឹង ឈ្មោះថា កាយមោនេយ្យ, ការលះបង់នូវឆន្ទរាគៈក្នុងកាយ ឈ្មោះថា កាយមោនេយ្យ, ការរលត់ទៅនៃកាយសង្ខារ គឺចតុត្ថជ្ឈានសមាបត្តិ ឈ្មោះថា កាយមោនេយ្យ។ សូម្បីក្នុងវចីមោនេយ្យ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។

အယံ ပနေတ္ထ ဝိသေသော – ယထာ ဣဓ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိ, ဧဝံ တတ္ထ ဝစီသင်္ခါရနိရောဓော ဒုတိယဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ဝစီမောနေယျန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မနောမောနေယျမ္ပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထံ ဉတွာ စိတ္တသင်္ခါရနိရောဓော သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိ မနောမောနေယျန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကာယမုနိန္တိ ကာယဒွါရေ မုနိံ ဥတ္တမံ ပရိသုဒ္ဓံ, ကာယေန ဝါ မုနိံ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သဗ္ဗပ္ပဟာယိနန္တိ ခီဏာသဝံ. ခီဏာသဝေါ ဟိ သဗ္ဗပ္ပဟာယီ နာမာတိ.

ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះមានសេចក្ដីប្លែកគ្នាដូចតទៅ៖ ក្នុងកាយមោនេយ្យនេះ ចតុត្ថជ្ឈានសមាបត្តិ ជាកាយមោនេយ្យយ៉ាងណា ក្នុងវចីមោនេយ្យនោះ ការរលត់ទៅនៃវចីសង្ខារ គឺទុតិយជ្ឈានសមាបត្តិ គប្បីដឹងថាជា វចីមោនេយ្យ យ៉ាងនោះដែរ។ សូម្បីក្នុងមនោមោនេយ្យ គប្បីដឹងអត្ថដោយន័យនេះឯងថា ការរលត់ទៅនៃចិត្តសង្ខារ គឺសញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិ ឈ្មោះថា មនោមោនេយ្យ។ ពាក្យថា "kāyamuniṃ" សេចក្ដីថា មុនិបុគ្គលដ៏ប្រសើរស្អាតស្អំក្នុងកាយទ្វារ ឬមុនិបុគ្គលដោយរូបកាយ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេស ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ពាក្យថា "sabbappahāyinaṃ" បានដល់ ព្រះខីណាស្រព។ ព្រោះថា ព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថាជាអ្នកលះបង់នូវធម៌ទាំងពួង។

အာပါယိကဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

អាបាយិកវគ្គ ទី២។

(၁၃) ၃. ကုသိနာရဝဂ္ဂေါ

(១៣) ៣. កុសិនារវគ្គ

၁. ကုသိနာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពន្យល់កុសិនារសូត្រ

၁၂၄. တတိယဿ [Pg.236] ပဌမေ ကုသိနာရာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ဗလိဟရဏေ ဝနသဏ္ဍေတိ ဧဝံနာမကေ ဝနသဏ္ဍေ. တတ္ထ ကိရ ဘူတဗလိကရဏတ္ထံ ဗလိံ ဟရန္တိ, တသ္မာ ဗလိဟရဏန္တိ ဝုစ္စတိ. အာကင်္ခမာနောတိ ဣစ္ဆမာနော. သဟတ္ထာတိ သဟတ္ထေန. သမ္ပဝါရေတီတိ အလံ အလန္တိ ဝါစာယ စေဝ ဟတ္ထဝိကာရေန စ ပဋိက္ခိပါပေတိ. သာဓု ဝတ မာယန္တိ သာဓု ဝတ မံ အယံ. ဂထိတောတိ တဏှာဂေဓေန ဂထိတော. မုစ္ဆိတောတိ တဏှာမုစ္ဆနာယယေဝ မုစ္ဆိတော. အဇ္ဈောပန္နောတိ တဏှာယ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ပဝတ္တော. အနိဿရဏပညောတိ ဆန္ဒရာဂံ ပဟာယ သံကဍ္ဎိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တော နိဿရဏပညော နာမ ဟောတိ, အယံ န တာဒိသော, သစ္ဆန္ဒရာဂေါ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ အနိဿရဏပညော. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒယော ပနေတ္ထ မိဿကာ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

១២៤. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៣ ពាក្យថា kusinārāyaំ បានដល់ ក្នុងនគរឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Baliharaṇe vanasaṇḍe បានដល់ ក្នុងព្រៃរបោះឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ឮថា ក្នុងព្រៃរបោះនោះ ពួកមនុស្សតែងនាំយកនូវពលិការ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការធ្វើពលិការដល់ពួកភូត ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ពលិហរណៈ។ ពាក្យថា Ākaṅkhamāno បានដល់ ប្រាថ្នាចង់បាន។ ពាក្យថា Sahatthā បានដល់ ដោយដៃរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា Sampavāreti បានដល់ ញ៉ាំងបុគ្គលដទៃឱ្យឃាត់ថា «ល្មមហើយៗ» ដោយវាចាក្តី ដោយអាការៈនៃដៃក្តី។ បទថា Sādhu vata mā គប្បីកាត់បទជា sādhu vata maṃ ayaṃ។ ពាក្យថា Gathito បានដល់ ជំពាក់ហើយដោយសេចក្តីលោភលន់ក្នុងតណ្ហា។ ពាក្យថា Mucchito បានដល់ វង្វេងស្លុងហើយដោយអំណាចនៃតណ្ហាវង្វេងនោះឯង។ ពាក្យថា Ajjhopanno បានដល់ លេបទុកហើយដោយតណ្ហា គឺញ៉ាំងសេចក្តីប្រាថ្នាឱ្យសម្រេចហើយប្រព្រឹត្តទៅ។ ពាក្យថា Anissaraṇapañño សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកលះបង់នូវឆន្ទរាគៈ ដកចេញហើយទើបបរិភោគ ឈ្មោះថាជាអ្នកមានប្រាជ្ញាគ្រឿងរំដោះខ្លួន ចំណែកភិក្ខុនេះមិនមែនជាបែបនោះទេ គឺលោកនៅមានឆន្ទរាគៈហើយបរិភោគ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ជាអ្នកមិនមានប្រាជ្ញាគ្រឿងរំដោះខ្លួន។ ចំណែកចំណែកស (សុក្កបក្ខ) គប្បីជ្រាបដោយចំណែកផ្ទុយពីអ្វីដែលបានពោលហើយ។ ម៉្យាងទៀត គប្បីជ្រាបថា ក្នុងសូត្រទី១ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវនេក្ខម្មវិតក្កៈជាដើម លាយឡំគ្នា។

၂. ဘဏ္ဍနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. សេចក្តីអធិប្បាយភណ្ឌនសូត្រ

၁၂၅. ဒုတိယေ ပဇဟိံသူတိ ပဇဟန္တိ. ဗဟုလမကံသူတိ ပုနပ္ပုနံ ကရောန္တိ. ဣဓာပိ တယော ဝိတက္ကာ မိဿကာဝ ကထိတာ.

១២៥. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា pajahiṃsu បានដល់ លះបង់។ ពាក្យថា bahulamakaṃsu បានដល់ ធ្វើឱ្យរឿយៗ។ សូម្បីក្នុងសូត្រនេះ វិតក្កៈទាំង៣ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងលាយឡំគ្នាដែរ។

၃. ဂေါတမကစေတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. សេចក្តីអធិប្បាយគោតមកចេតិយសូត្រ

၁၂၆. တတိယေ ဂေါတမကေ စေတိယေတိ ဂေါတမကယက္ခဿ ဘဝနေ. တထာဂတော ဟိ ပဌမဗောဓိယံ ဝီသတိ ဝဿာနိ ကဒါစိ စာပါလေ စေတိယေ, ကဒါစိ သာရန္ဒဒေ, ကဒါစိ ဗဟုပုတ္တေ, ကဒါစိ ဂေါတမကေတိ ဧဝံ ယေဘုယျေန ဒေဝကုလေသုယေဝ ဝိဟာသိ. ဣမသ္မိံ ပန ကာလေ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ ဂေါတမကဿ ယက္ခဿ ဘဝနဋ္ဌာနေ ဝိဟာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဂေါတမကေ စေတိယေ’’တိ. ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ‘‘အဘိညာယာဟ’’န္တိအာဒိကံ သုတ္တံ အဝေါစ.

១២៦. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា gotamake cetiye បានដល់ ក្នុងវិមានរបស់យក្សឈ្មោះគោតមកៈ។ ពិតណាស់ ព្រះតថាគតកាលក្នុងបឋមពោធិកាល អស់រយៈពេល ២០ វស្សា ជួនកាលគង់នៅនាចាបាលចេតិយ ជួនកាលនាសារន្ទទចេតិយ ជួនកាលនាពហុបុត្តកចេតិយ ជួនកាលនាគោតមកចេតិយ ព្រះអង្គតែងគង់នៅនាទេវស្ថានដោយច្រើនយ៉ាងនេះឯង។ ប៉ុន្តែក្នុងសម័យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់អាស្រ័យនូវក្រុងវេសាលី ហើយគង់នៅត្រង់កន្លែងវិមានរបស់យក្សឈ្មោះគោតមកៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «gotamake cetiye» (ក្នុងគោតមកចេតិយ)។ ពាក្យថា Etadavoca សេចក្តីថា ព្រះអង្គបានត្រាស់នូវសូត្រនេះ ដែលមានពាក្យផ្តើមថា «abhiññāyāhaṃ» ជាដើម។

ဣဒဉ္စ ဘဂဝတာ သုတ္တံ အတ္ထုပ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကတရအတ္ထုပ္ပတ္တိယန္တိ? မူလပရိယာယအတ္ထုပ္ပတ္တိယံ (မ. နိ. ၁.၁ အာဒယော). သမ္ဗဟုလာ ကိရ ဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇိတာ အတ္တနာ [Pg.237] ဥဂ္ဂဟိတဗုဒ္ဓဝစနံ နိဿာယ ဇာနနမဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဓမ္မဿဝနဂ္ဂံ န ဂစ္ဆန္တိ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကထေန္တော အမှေဟိ ဉာတမေဝ ကထေဿတိ, နော အညာတ’’န္တိ. ဘိက္ခူ တထာဂတဿ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ တေ ဘိက္ခူ ပက္ကောသာပေတွာ မုခပဋိညံ ဂဟေတွာ မူလပရိယာယံ ဒေသေသိ. တေ ဘိက္ခူ ဒေသနာယ နေဝ အာဂတဋ္ဌာနံ, န ဂတဋ္ဌာနံ အဒ္ဒသံသု. အပဿန္တာ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ‘မယှံ ကထာ နိယျာတီ’တိ မုခသမ္ပတ္တမေဝ ကထေတီ’’တိ စိန္တယိံသု. သတ္ထာ တေသံ မနံ ဇာနိတွာ ဣမံ သုတ္တန္တံ အာရဘိ.

ម៉្យាងទៀត គប្បីជ្រាបថា ព្រះសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងឡើងព្រោះហេតុការណ៍កើតឡើង (អត្ថុប្បត្តិ)។ សួរថា ព្រោះហេតុការណ៍កើតឡើងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ព្រោះហេតុការណ៍កើតឡើងនៃមូលបរិយាយសូត្រ។ ឮថា ពួកព្រាហ្មណ៍ដែលបួសជាច្រើនរូប អាស្រ័យនូវព្រះពុទ្ធវចនៈដែលខ្លួនបានរៀនសូត្រមក ហើយបង្កើតនូវសេចក្តីស្រវឹងក្នុងចំណេះដឹង ទើបមិនទៅកាន់រោងសម្តែងធម៌ ដោយគិតថា «ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធកាលបើទ្រង់សម្តែង គង់សម្តែងតែធម៌ដែលពួកយើងដឹងហើយប៉ុណ្ណោះ មិនសម្តែងធម៌ដែលពួកយើងមិនទាន់ដឹងឡើយ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះដល់ព្រះតថាគត។ ព្រះសាស្តាទ្រង់បង្គាប់ឱ្យហៅភិក្ខុទាំងនោះមក ហើយទ្រង់ទទួលពាក្យប្តេជ្ញា រួចទ្រង់សម្តែងមូលបរិយាយសូត្រ។ ភិក្ខុទាំងនោះមិនយល់នូវទីមក និងទីទៅក្នុងគន្លងនៃទេសនានោះឡើយ។ កាលបើមិនយល់ ក៏គិតថា «ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែងតែធម៌ដែលមកដល់មាត់ (ធម៌ដែលស្រួលនិយាយ) ដោយគិតថា 'វាចារបស់យើងរមែងនាំចេញចាកទុក្ខ'»។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងនោះហើយ ទើបទ្រង់ផ្តើមនូវព្រះសូត្រនេះ។

တတ္ထ အဘိညာယာတိ ‘‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, ဒွါဒသာယတနာနိ, အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော, ဗာဝီသတိန္ဒြိယာနိ, စတ္တာရိ သစ္စာနိ, နဝ ဟေတူ, သတ္တ ဖဿာ, သတ္တ ဝေဒနာ, သတ္တ စေတနာ, သတ္တ သညာ, သတ္တ စိတ္တာနီ’’တိ ဇာနိတွာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ပစ္စက္ခံ ကတွာ, တထာ – ‘‘ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ နယေန တေ တေ ဓမ္မေ ဇာနိတွာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ပစ္စက္ခမေဝ ကတွာတိ အတ္ထော. သနိဒါနန္တိ သပ္ပစ္စယမေဝ ကတွာ ကထေမိ, နော အပ္ပစ္စယံ. သပ္ပာဋိဟာရိယန္တိ ပစ္စနီကပဋိဟရဏေန သပ္ပာဋိဟာရိယမေဝ ကတွာ ကထေမိ, နော အပ္ပာဋိဟာရိယံ. အလဉ္စ ပန ဝေါတိ ယုတ္တဉ္စ ပန တုမှာကံ. တုဋ္ဌိယာတိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ, သွာက္ခာတော ဓမ္မော, သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော’’တိ တီဏိ ရတနာနိ ဂုဏတော အနုဿရန္တာနံ တုမှာကံ ယုတ္တမေဝ တုဋ္ဌိံ ကာတုန္တိ အတ္ထော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា abhiññāya សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ ចាក់ធ្លុះ ធ្វើឱ្យជាក់ស្តែងថា «នេះជាបញ្ចក្ខន្ធ នេះជាទ្វាទសាយតនៈ នេះជាអដ្ឋារសធាតុ នេះជាពាវីសតិន្រ្ទិយ នេះជាចតុសច្ចៈ នេះជានវហេតុ នេះជាសត្តផស្សៈ នេះជាសត្តវេទនា នេះជាសត្តចេតនា នេះជាសត្តសញ្ញា នេះជាសត្តចិត្ត» ហើយដឹងច្បាស់ ចាក់ធ្លុះ ធ្វើឱ្យជាក់ស្តែងនូវធម៌នោះៗ ដោយន័យជាដើមថា «...នេះជាចតុសតិបដ្ឋាន» នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា Sanidānaṃ សេចក្តីថា តថាគតសម្តែងធម៌ដែលមានបច្ច័យជាមួយប៉ុណ្ណោះ មិនសម្តែងធម៌ដែលមិនមានបច្ច័យឡើយ។ ពាក្យថា Sappāṭihāriyaṃ សេចក្តីថា តថាគតសម្តែងធម៌ដែលមានបាដិហារ្យ (ការកម្ចាត់បង់នូវធម៌ជាសត្រូវមានរាគៈជាដើម) មិនសម្តែងធម៌ដែលមិនមានបាដិហារ្យឡើយ។ ពាក្យថា Alañca pana vo សេចក្តីថា ជាការសមគួរដល់អ្នករាល់គ្នាហើយ។ ពាក្យថា Tuṭṭhiyā សេចក្តីថា ជាការសមគួរពិតណាស់ ដើម្បីធ្វើនូវសេចក្តីត្រេកអរ ដល់អ្នករាល់គ្នាដែលរលឹកនឹកដល់ព្រះរតនត្រ័យទាំង៣ ដោយគុណថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយ ព្រះសង្ឃជាអ្នកប្រតិបត្តិល្អហើយ» នេះជាអត្ថន័យ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

အကမ္ပိတ္ထာတိ ဆဟိ အာကာရေဟိ အကမ္ပိတ္ထ. ဧဝရူပေါ ဟိ ပထဝိကမ္ပော ဗောဓိမဏ္ဍေပိ အဟောသိ. ဗောဓိသတ္တေ ကိရ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေန ဗောဓိမဏ္ဍံ အဘိရုဠှေ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေါ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ပါပုဏန္တော ဝိယ အဟောသိ, ဥတ္တရဘာဂေါ ဥဂ္ဂန္တွာ ဘဝဂ္ဂံ အဘိဟနန္တော ဝိယ. ပစ္ဆိမဒိသံ ဂတေ ပစ္ဆိမဘာဂေါ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ပါပုဏန္တော ဝိယ အဟောသိ, ပါစီနဘာဂေါ ဥဂ္ဂန္တွာ ဘဝဂ္ဂံ အဘိဟနန္တော ဝိယ. ဥတ္တရဒိသံ ဂတေ ဥတ္တရဒိသာဘာဂေါ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ပါပုဏန္တော ဝိယ, ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေါ ဥဂ္ဂန္တွာ ဘဝဂ္ဂံ အဘိဟနန္တော ဝိယ. ပါစီနဒိသံ ဂတေ ပါစီနဒိသာဘာဂေါ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ပါပုဏန္တော ဝိယ, ပစ္ဆိမဘာဂေါ ဥဂ္ဂန္တွာ ဘဝဂ္ဂံ အဘိဟနန္တော ဝိယ. ဗောဓိရုက္ခောပိ သကိံ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ပါပုဏန္တော ဝိယ, သကိံ ဥဂ္ဂန္တွာ ဘဝဂ္ဂံ အဘိဟနန္တော ဝိယ. တသ္မိမ္ပိ ဒိဝသေ ဧဝံ ဆဟိ အာကာရေဟိ စက္ကဝါဠသဟဿီ မဟာပထဝီ အကမ္ပိတ္ထ.

ពាក្យថា Akampittha សេចក្តីថា ញាប់ញ័រដោយអាការៈ ៦ យ៉ាង។ ពិតណាស់ ការកម្រើកនៃផែនដីមានសភាពបែបនេះ ក៏បានកើតមានឡើងនាពោធិមណ្ឌលដែរ។ ឮថា កាលព្រះពោធិសត្វយាងឡើងកាន់ពោធិមណ្ឌលខាងទិសទក្សិណ (ទិសត្បូង) ផែនដីភាគខាងទិសទក្សិណក៏ស្រុតចុះហាក់ដូចជាទៅដល់អវីចិមហានរក ឯភាគខាងទិសឧត្តរ (ទិសជើង) ក៏ងើបឡើងខ្ពស់ហាក់ដូចជាទៅប៉ះនឹងភវគ្គព្រហ្ម។ កាលព្រះអង្គយាងទៅកាន់ទិសបស្ចិម (ទិសលិច) ផែនដីភាគខាងទិសបស្ចិមក៏ស្រុតចុះហាក់ដូចជាទៅដល់អវីចិមហានរក ឯភាគខាងទិសបូព៌ (ទិសកើត) ក៏ងើបឡើងខ្ពស់ហាក់ដូចជាទៅប៉ះនឹងភវគ្គព្រហ្ម។ កាលព្រះអង្គយាងទៅកាន់ទិសឧត្តរ ផែនដីភាគខាងទិសឧត្តរក៏ស្រុតចុះហាក់ដូចជាទៅដល់អវីចិមហានរក ឯភាគខាងទិសទក្សិណក៏ងើបឡើងខ្ពស់ហាក់ដូចជាទៅប៉ះនឹងភវគ្គព្រហ្ម។ កាលព្រះអង្គយាងទៅកាន់ទិសបូព៌ ផែនដីភាគខាងទិសបូព៌ក៏ស្រុតចុះហាក់ដូចជាទៅដល់អវីចិមហានរក ឯភាគខាងទិសបស្ចិមក៏ងើបឡើងខ្ពស់ហាក់ដូចជាទៅប៉ះនឹងភវគ្គព្រហ្ម។ សូម្បីដើមពោធិ៍ ក៏ម្តងស្រុតចុះហាក់ដូចជាទៅដល់អវីចិមហានរក ម្តងងើបឡើងខ្ពស់ហាក់ដូចជាទៅប៉ះនឹងភវគ្គព្រហ្ម។ សូម្បីក្នុងថ្ងៃនោះ ផែនដីដ៏ធំមានទំហំមួយពាន់ចក្រវាឡ ក៏បានញាប់ញ័រដោយអាការៈ ៦ យ៉ាងនេះឯង។

၄. ဘရဏ္ဍုကာလာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. សេចក្តីអធិប្បាយភរណ្ឌុកាលាមសូត្រ

၁၂၇. စတုတ္ထေ [Pg.238] ကေဝလကပ္ပန္တိ သကလကပ္ပံ. အနွာဟိဏ္ဍန္တောတိ ဝိစရန္တော. နာဒ္ဒသာတိ ကိံ ကာရဏာ န အဒ္ဒသ? အယံ ကိရ ဘရဏ္ဍု ကာလာမော သကျာနံ အဂ္ဂပိဏ္ဍံ ခါဒန္တော ဝိစရတိ. တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ သမ္ပတ္တကာလေ ဧကာ ဓမ္မဒေသနာ သမုဋ္ဌဟိဿတီတိ ဉတွာ ဘဂဝါ ဧဝံ အဓိဋ္ဌာသိ, ယထာ အညော အာဝသထော န ပညာယိတ္ထ. တသ္မာ န အဒ္ဒသ. ပုရာဏသဗြဟ္မစာရီတိ ပေါရာဏကော သဗြဟ္မစာရီ. သော ကိရ အာဠာရကာလာမကာလေ တသ္မိံယေဝ အဿမေ အဟောသိ, တံ သန္ဓာယေဝမာဟ. သန္ထရံ ပညာပေဟီတိ သန္ထရိတဗ္ဗံ သန္ထရာဟီတိ အတ္ထော. သန္ထရံ ပညာပေတွာတိ ကပ္ပိယမဉ္စကေ ပစ္စတ္ထရဏံ ပညာပေတွာ. ကာမာနံ ပရိညံ ပညာပေတီတိ ဧတ္ထ ပရိညာ နာမ သမတိက္ကမော, တသ္မာ ကာမာနံ သမတိက္ကမံ ပဌမဇ္ဈာနံ ပညာပေတိ. န ရူပါနံ ပရိညန္တိ ရူပါနံ သမတိက္ကမဘူတံ အရူပါဝစရသမာပတ္တိံ န ပညာပေတိ. န ဝေဒနာနံ ပရိညန္တိ ဝေဒနာနံ သမတိက္ကမံ နိဗ္ဗာနံ န ပညာပေတိ. နိဋ္ဌာတိ ဂတိ နိပ္ဖတ္တိ. ဥဒါဟု ပုထူတိ ဥဒါဟု နာနာ.

១២៧. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា kevalakappaṃ បានដល់ មួយកប្បទាំងមូល (សកលកប្ប)។ ពាក្យថា Anvāhiṇḍanto បានដល់ ដើរទៅ។ ពាក្យថា Nāddasā សួរថា ព្រោះហេតុអ្វីបានជាមិនឃើញ? ឮថា ភរណ្ឌុកាលាមតាបសនេះ តែងត្រេចទៅឆាន់ចង្ហាន់ដ៏ប្រសើររបស់ពួកសាក្យៈ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបថា កាលបើព្រះអង្គយាងទៅដល់ទីលំនៅរបស់តាបសនោះ ធម្មទេសនាមួយនឹងកើតឡើង ទើបទ្រង់អធិដ្ឋានយ៉ាងនេះ គឺធ្វើមិនឱ្យប្រាកដនូវទីសំណាក់ដទៃឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមិនឃើញ។ ពាក្យថា Purāṇasabrahmacārī បានដល់ សហធម្មិកចាស់។ ឮថា តាបសនោះធ្លាប់នៅក្នុងអាស្រមនោះឯង ក្នុងសម័យរបស់អាឡារកាលាមតាបស ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកតាបសនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Santharaṃ paññāpehi បានដល់ ចូរក្រាលនូវគ្រឿងក្រាលដែលគួរក្រាល នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា Santharaṃ paññāpetvā បានដល់ ក្រាលនូវគ្រឿងកម្រាលលើគ្រែតូចដែលគួរ។ ក្នុងបទថា Kāmānaṃ pariññaṃ paññāpeti នេះ ពាក្យថា pariññā បានដល់ ការកន្លងហួស ព្រោះហេតុនោះ ទើបទ្រង់បញ្ញត្តនូវបឋមជ្ឈាន ដែលជាគ្រឿងកន្លងហួសនូវកាមទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Na rūpānaṃ pariññaṃ សេចក្តីថា មិនទ្រង់បញ្ញត្តនូវអរូបាវចរសមាបត្តិ ដែលជាគ្រឿងកន្លងហួសនូវរូបទាំងឡាយឡើយ។ ពាក្យថា Na vedanānaṃ pariññaṃ សេចក្តីថា មិនទ្រង់បញ្ញត្តនូវព្រះនិព្វាន ដែលជាគ្រឿងកន្លងហួសនូវវេទនាទាំងឡាយឡើយ។ ពាក្យថា Niṭṭhā បានដល់ ទីទៅ ឬការសម្រេច។ ពាក្យថា Udāhu puthū បានដល់ ឬមួយក៏ផ្សេងៗគ្នា។

၅. ဟတ္ထကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. សេចក្តីអធិប្បាយហត្ថកសូត្រ

၁၂၈. ပဉ္စမေ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာတိ ဧတ္ထ အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေါ ခယသုန္ဒရာဘိရူပအဗ္ဘနုမောဒနာဒီသု ဒိဿတိ. တတ္ထ ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ, နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော, စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော, ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု ခယေ ဒိဿတိ. ‘‘အယံ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (အ. နိ. ၄.၁၀၀) သုန္ဒရေ.

១២៨. ក្នុងសូត្រទី៥ ក្នុងបទថា abhikkantāya rattiyā នេះ សព្ទថា abhikkanta តែងប្រទះឃើញក្នុងអត្ថជាច្រើន មានការអស់ទៅ សេចក្តីល្អ រូបល្អ និងការអនុមោទនាយ៉ាងក្រៃលែងជាដើម។ ក្នុងអត្ថទាំងនោះ សព្ទនេះប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «ការអស់ទៅ» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន រាត្រីកន្លងទៅហើយ បឋមយាមក៏កន្លងផុតទៅហើយ ភិក្ខុសង្ឃអង្គុយអស់កាលយូរហើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវបាតិមោក្ខដល់ភិក្ខុទាំងឡាយចុះ»។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «សេចក្តីល្អ» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «បុគ្គលនេះ ជាអ្នកល្អជាង និងថ្លៃថ្លាជាង ក្នុងចំណោមបុគ្គលទាំង ៤ ពួកនេះ»។

‘‘ကော မေ ဝန္ဒတိ ပါဒါနိ, ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလံ;

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, သဗ္ဗာ ဩဘာသယံ ဒိသာ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၅၇) –

«នរណាថ្វាយបង្គំជើងតថាគត ញ៉ាំងទិសទាំងពួងឱ្យភ្លឺស្វាង ដោយសម្បុរដ៏ល្អ រុងរឿងដោយឫទ្ធិ និងយស?»

ဧဝမာဒီသု အဘိရူပေ. ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ. ၁၅) အဗ္ဘနုမောဒနေ. ဣဓ ပန သုန္ဒရေ. တေန အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာတိ ဣဋ္ဌာယ ကန္တာယ မနာပါယ ရတ္တိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာတိ ဣဓ အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေါ အဘိရူပေ, ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ ပန ဆဝိထုတိကုလဝဂ္ဂကာရဏသဏ္ဌာနပမာဏရူပါယတနာဒီသု ဒိဿတိ. တတ္ထ ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောသိ ဘဂဝါ’’တိ [Pg.239] ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၂.၃၉၉; သု. နိ. ၅၅၃) ဆဝိယံ. ‘‘ကဒါ သညူဠှာ ပန တေ ဂဟပတိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၂.၇၇) ထုတိယံ. ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘော ဂေါတမ, ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၁၁၅) ကုလဝဂ္ဂေ. ‘‘အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန, ဂန္ဓတ္ထေနောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၂၃၄) ကာရဏေ. ‘‘မဟန္တံ ဟတ္ထိရာဇဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၃၈) သဏ္ဌာနေ. ‘‘တယော ပတ္တဿ ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ. ၆၀၂) ပမာဏေ. ‘‘ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာ’’တိ ဧဝမာဒီသု ရူပါယတနေ. သော ဣဓ ဆဝိယာ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာတိ အဘိရူပစ္ဆဝိ, ဣဋ္ဌဝဏ္ဏာ မနာပဝဏ္ဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ក្នុងគាថាជាដើមនោះ សព្ទនេះប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «រូបល្អ»។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «ការអនុមោទនាយ៉ាងក្រៃលែង» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន»។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ សំដៅយកអត្ថថា «សេចក្តីល្អ»។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យថា abhikkantāya rattiyā ទើបមានសេចក្តីថា ក្នុងរាត្រីជាទីប្រាថ្នា ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្ត។ ក្នុងបទថា abhikkantavaṇṇā នេះ សព្ទថា abhikkanta សំដៅយកអត្ថថា «រូបល្អ» ចំណែកឯសព្ទថា vaṇṇā តែងប្រទះឃើញក្នុងអត្ថជាច្រើន មានស្បែក សេចក្តីសរសើរ ត្រកូល ហេតុ ទ្រង់ទ្រាយ (សណ្ឋាន) ប្រមាណ (ទំហំ) និងរូបាយតនៈជាដើម។ ក្នុងអត្ថទាំងនោះ សព្ទនេះប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «ស្បែក» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានសម្បុរស្បែកដូចជាមាស»។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «សេចក្តីសរសើរ» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «ម្នាលគហបតី ចុះសេចក្តីសរសើររបស់ព្រះសមណគោតម ពួកអ្នកបានចងក្រងទុកតាំងពីកាលណា?»។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «ត្រកូល» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន វណ្ណៈទាំងឡាយនេះ មាន ៤ យ៉ាង»។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «ហេតុ» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «ចុះព្រោះហេតុអ្វី ទើបហៅថា អ្នកលួចក្លិន?»។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «ទ្រង់ទ្រាយ (សណ្ឋាន)» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «និម្មិតនូវរូបរាងរបស់ស្តេចដំរីដ៏ធំ»។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «ប្រមាណ (ទំហំ)» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «ទំហំនៃបាត្រ មាន ៣ យ៉ាង»។ ប្រទះឃើញក្នុងអត្ថថា «រូបាយតនៈ» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «ពណ៌ ក្លិន រស ឱជៈ»។ សព្ទនោះក្នុងទីនេះ គប្បីឃើញក្នុងអត្ថថា «ស្បែក»។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យថា abhikkantavaṇṇā ទើបមានសេចក្តីថា មានសម្បុរស្បែកដ៏ល្អ មានពណ៌ជាទីប្រាថ្នា មានពណ៌ជាទីគាប់ចិត្ត។

ကေဝလကပ္ပန္တိ ဧတ္ထ ကေဝလသဒ္ဒေါ အနဝသေသယေဘုယျာဗျာမိဿာနတိရေကဒဠှတ္ထဝိသံယောဂါဒိအနေကတ္ထော. တထာ ဟိဿ ‘‘ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ. ၁) အနဝသေသတာ အတ္ထော. ‘‘ကေဝလကပ္ပာ စ အင်္ဂမဂဓာ ပဟူတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အာဒါယ ဥပသင်္ကမိဿန္တီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မဟာဝ. ၄၃) ယေဘုယျတာ. ‘‘ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဝိဘ. ၂၂၅) အဗျာမိဿတာ. ‘‘ကေဝလံ သဒ္ဓါမတ္တကံ နူန အယမာယသ္မာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မဟာဝ. ၂၄၄) အနတိရေကတာ. ‘‘အာယသ္မတော, ဘန္တေ, အနုရုဒ္ဓဿ ဗာဟိယော နာမ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ကေဝလကပ္ပံ သံဃဘေဒါယ ဌိတော’’တိ ဧဝမာဒီသု (အ. နိ. ၄.၂၄၃) ဒဠှတ္ထတာ. ‘‘ကေဝလီ ဝုသိတဝါ ဥတ္တမပုရိသောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၅၇) ဝိသံယောဂေါ. ဣဓ ပန အနဝသေသတာ အတ္ထောတိ အဓိပ္ပေတာ.

ក្នុងបទថា kevalakappaṃ នេះ សព្ទថា kevala មានអត្ថជាច្រើន មានការមិនមានសេសសល់ (ទាំងអស់) ភាពជាភាគច្រើន ភាពមិនលាយឡំ ភាពមិនលើសលុប ភាពមាំមួន និងការប្រាសចាកជាដើម។ ពិតណាស់ សព្ទនោះមានអត្ថថា «មិនមានសេសសល់» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «ព្រហ្មចរិយៈដ៏បរិសុទ្ធ បរិបូណ៌ទាំងអស់»។ មានអត្ថថា «ភាពជាភាគច្រើន» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «ពួកអ្នកស្រុកអង្គៈ និងមគធៈទាំងអស់ នាំយកនូវខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ច្រើន ហើយនឹងចូលទៅជិត»។ មានអត្ថថា «ភាពមិនលាយឡំ» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «ការកើតឡើងនៃគំនរទុក្ខសុទ្ធសាធ»។ មានអត្ថថា «ភាពមិនលើសលុប» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «លោកម្ចាស់នេះ ប្រាកដជាមានត្រឹមតែសទ្ធាប៉ុណ្ណោះ»។ មានអត្ថថា «ភាពមាំមួន» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ភិក្ខុឈ្មោះពាហិយៈ ជាសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះអនុរុទ្ធៈ ឈរជើងយ៉ាងមាំមួនដើម្បីបំបែកសង្ឃ»។ មានអត្ថថា «ការប្រាសចាក» ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «ព្រះអរហន្ត លោកអ្នកមានធម៌ប្រាសចាកកិលេស សម្រេចកិច្ចហើយ ហៅថាជាឧត្តមបុរស»។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ សំដៅយកអត្ថថា «មិនមានសេសសល់»។

ကပ္ပသဒ္ဒေါ ပနာယံ အဘိသဒ္ဒဟနဝေါဟာရကာလပညတ္တိဆေဒနဝိကပ္ပလေသသမန္တဘာဝါဒိအနေကတ္ထော. တထာ ဟိဿ ‘‘ဩကပ္ပနိယမေတံ ဘောတော ဂေါတမဿ, ယထာ တံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၈၇) အဘိသဒ္ဒဟနမတ္ထော. ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (စူဠဝ. ၂၅၀) ဝေါဟာရော. ‘‘ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ကာလော. ‘‘ဣစ္စာယသ္မာ ကပ္ပော’’တိ ဧဝမာဒီသု (သု. နိ. ၁၀၉၈; စူဠနိ. ကပ္ပမာဏဝပုစ္ဆာ ၁၁၇, ကပ္ပမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၆၁) ပညတ္တိ[Pg.240]. ‘‘အလင်္ကတော ကပ္ပိတကေသမဿူ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၂.၁၃၆၈; ဝိ. ဝ. ၁၀၉၄) ဆေဒနံ. ‘‘ကပ္ပတိ ဒွင်္ဂုလကပ္ပော’’တိ ဧဝမာဒီသု (စူဠဝ. ၄၄၆) ဝိကပ္ပော. ‘‘အတ္ထိ ကပ္ပော နိပဇ္ဇိတု’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (အ. နိ. ၈.၈၀) လေသော. ‘‘ကေဝလကပ္ပံ ဝေဠုဝနံ ဩဘာသေတွာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၉၄) သမန္တဘာဝေါ. ဣဓ ပနဿ သမန္တဘာဝေါ အတ္ထော အဓိပ္ပေတော. တသ္မာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနန္တိ ဧတ္ထ အနဝသေသံ သမန္တတော ဇေတဝနန္တိ အတ္ထော.

ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា កប្ប នេះ មានសេចក្ដីច្រើនយ៉ាង គឺការជឿស៊ប់ វោហាររបស់ព្រះសង្ឃ កាលវេលា បញ្ញត្តិ ការកាត់ ការត្រិះរិះជាពិសេស ហេតុបន្តិចបន្តួច និងភាពជុំវិញទាំងស្រុងជាដើម។ ពិតមែនដូច្នោះ ក្នុងបាឋទាំងឡាយមានជាដើមថា “okappaniyametaṃ bhoto gotamassa, yathā taṃ arahato sammāsambuddhassā” នេះ កប្បសព្ទនោះមានសេចក្ដីថា ការជឿស៊ប់។ ក្នុងបាឋទាំងឡាយមានជាដើមថា “Anujānāmi, bhikkhave, pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ” នេះ មានសេចក្ដីថា វោហារ។ ក្នុងបាឋទាំងឡាយមានជាដើមថា “Yena sudaṃ niccakappaṃ viharāmi” នេះ មានសេចក្ដីថា កាលវេលា។ ក្នុងបាឋទាំងឡាយមានជាដើមថា “Iccāyasmā kappo” នេះ មានសេចក្ដីថា បញ្ញត្តិ។ ក្នុងបាឋទាំងឡាយមានជាដើមថា “Alaṅkato kappitakesamassu” នេះ មានសេចក្ដីថា ការកាត់។ ក្នុងបាឋទាំងឡាយមានជាដើមថា “Kappati dvaṅgulakappo” នេះ មានសេចក្ដីថា ការត្រិះរិះជាពិសេស។ ក្នុងបាឋទាំងឡាយមានជាដើមថា “Atthi kappo nipajjituṃ” នេះ មានសេចក្ដីថា ហេតុបន្តិចបន្តួច។ ក្នុងបាឋទាំងឡាយមានជាដើមថា “Kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā” នេះ មានសេចក្ដីថា ភាពជុំវិញទាំងស្រុង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ សេចក្ដីថា ភាពជុំវិញទាំងស្រុង គឺជាសេចក្ដីដែលបំណងយក។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងពាក្យថា “kevalakappaṃ jetavanaṃ” នេះ មានសេចក្ដីថា វត្តជេតពនទាំងស្រុងដោយមិនមានសេសសល់ឡើយ។

ဩဘာသေတွာတိ အာဘာယ ဖရိတွာ. ဝါလုကာယာတိ သဏှာယ ဝါလုကာယ. န သဏ္ဌာတီတိ န ပတိဋ္ဌာတိ. ဩဠာရိကန္တိ ဗြဟ္မဒေဝတာယ ဟိ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာနကာလေ အတ္တဘာဝေါ ဩဠာရိကော မာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ ပထဝီ ဝါ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဓမ္မာတိ ဣမိနာ ပုဗ္ဗေ ဥဂ္ဂဟိတဗုဒ္ဓဝစနံ ဒဿေတိ. နပ္ပဝတ္တိနော အဟေသုန္တိ သဇ္ဈာယမူဠှကာ ဝါစာ ပရိဟီနာယေဝ အဟေသုံ. အပ္ပဋိဝါနောတိ အနိဝတ္တော အနုက္ကဏ္ဌိတော.

ពាក្យថា obhāsetvā បានដល់ ផ្សាយទៅដោយពន្លឺ។ ពាក្យថា vālukāya បានដល់ ក្នុងគំនរខ្សាច់ដ៏ម៉ដ្ដ។ ពាក្យថា na saṇṭhāti បានដល់ មិនតាំងនៅ។ ពាក្យថា oḷārikaṃ គឺថា ក្នុងខណៈដែលព្រហ្មទេវតាតាំងនៅលើផែនដី អត្តភាពដ៏គ្រោតគ្រាត គួរដើម្បីនិម្មិតបាន ឬផែនដី (ក៏គ្រោតគ្រាតដែរ) ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា dhammā នេះ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវព្រះពុទ្ធវចនៈដែលបានរៀនសូត្រទុកក្នុងជាតិមុន។ ពាក្យថា nappavattino ahesuṃ បានដល់ វាចាទាំងឡាយដែលមានការស្វាធ្យាយជាមូលដ្ឋាន គឺសាបសូន្យទៅហើយតែម្ដង។ ពាក្យថា appaṭivāno បានដល់ មិនរួញរា មិនធុញទ្រាន់។

ဒဿနဿာတိ စက္ခုဝိညာဏေန ဒဿနဿ. ဥပဋ္ဌာနဿာတိ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌာနဿ. အဓိသီလန္တိ ဒသဝိဓံ သီလံ. တဉှိ ပဉ္စသီလံ ဥပါဒါယ အဓိသီလန္တိ ဝုစ္စတိ. အဝိဟံ ဂတောတိ အဝိဟဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တောသ္မီတိ ဒဿေတိ.

ពាក្យថា dassanassa បានដល់ ការឃើញដោយចក្ខុវិញ្ញាណ។ ពាក្យថា upaṭṭhānassāti បានដល់ ការបម្រើដោយបច្ច័យ ៤។ ពាក្យថា adhisīlaṃ បានដល់ សីលមានប្រការ ១០។ ពិតមែនដូច្នោះ សីល ១០ នោះ ព្រះអង្គហៅថា អធិសីល ព្រោះអាស្រ័យនឹងបញ្ចសីល។ ពាក្យថា avihaṃ gato ព្រះអង្គបង្ហាញសេចក្ដីថា តថាគតបានទៅកើតក្នុងអវិហព្រហ្មលោកហើយ។

၆. ကဋုဝိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពណ៌នាកដុវិយសូត្រ

၁၂၉. ဆဋ္ဌေ ဂေါယောဂပိလက္ခသ္မိန္တိ ဂါဝီနံ ဝိက္ကယဋ္ဌာနေ ဥဋ္ဌိတပိလက္ခဿ သန္တိကေ. ရိတ္တဿာဒန္တိ ဈာနသုခါဘာဝေန ရိတ္တဿာဒံ. ဗာဟိရဿာဒန္တိ ကာမဂုဏသုခဝသေန ဗာဟိရဿာဒံ. ကဋုဝိယန္တိ ဥစ္ဆိဋ္ဌံ. အာမဂန္ဓေနာတိ ကောဓသင်္ခါတေန ဝိဿဂန္ဓေန. အဝဿုတန္တိ တိန္တံ. မက္ခိကာတိ ကိလေသမက္ခိကာ. နာနုပတိဿန္တီတိ ဥဋ္ဌာယ န အနုဗန္ဓိဿန္တိ. နာနွာဿဝိဿန္တီတိ အနုဗန္ဓိတွာ န ခါဒိဿန္တိ. သံဝေဂမာပါဒီတိ သောတာပန္နော ဇာတော.

១២៩. ក្នុងសូត្រទី ៦ ពាក្យថា goyogapilakkhasmiṃ បានដល់ ជិតដើមជ្រៃដែលដុះនៅកន្លែងលក់ដូរគោទាំងឡាយ។ ពាក្យថា rittassādaṃ បានដល់ មានសេចក្ដីត្រេកអរដ៏ទទេ ព្រោះមិនមានឈានសុខ។ ពាក្យថា bāhirassādaṃ បានដល់ មានសេចក្ដីត្រេកអរខាងក្រៅ ដោយអំណាចនៃកាមគុណសុខ។ ពាក្យថា kaṭuviyaṃ បានដល់ របស់សេសសល់ (ដូចជាកាកសំណល់អាហារ)។ ពាក្យថា āmagandhena បានដល់ ដោយក្លិនឆ្អាប ពោលគឺកំហឹង។ ពាក្យថា avassutaṃ បានដល់ ទទឹកជោក។ ពាក្យថា makkhikā បានដល់ រុយគឺកិលេស។ ពាក្យថា nānupatissanti បានដល់ នឹងមិនហើរដេញតាម។ ពាក្យថា nānvāssavissantīti បានដល់ នឹងមិនដេញតាមខាំស៊ី។ ពាក្យថា saṃvegamāpādi បានដល់ បានជាព្រះសោតាបន្នហើយ។

ကဋုဝိယကတောတိ ဥစ္ဆိဋ္ဌကတော. အာရကာ ဟောတီတိ ဒူရေ ဟောတိ. ဝိဃာတဿေဝ ဘာဂဝါတိ ဒုက္ခဿေဝ ဘာဂီ. စရေတီတိ စရတိ ဂစ္ဆတိ. ဒုမ္မေဓောတိ ဒုပ္ပညော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ, ဂါထာသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ. သတ္တမေ ဝဋ္ဋမေဝ ဘာသိတံ.

ពាក្យថា kaṭuviyakato បានដល់ ធ្វើឲ្យដូចជាកាកសំណល់អាហារ។ ពាក្យថា ārakā hoti បានដល់ នៅឆ្ងាយ។ ពាក្យថា vighātasseva bhāgavā បានដល់ ជាអ្នកមានចំណែកនៃសេចក្ដីទុក្ខតែម្ដង។ ពាក្យថា careti បានដល់ ដើរទៅ ទៅ។ ពាក្យថា dummedho បានដល់ មនុស្សឥតប្រាជ្ញា។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គត្រាស់តែអំពីវដ្ដៈប៉ុណ្ណោះ ចំណែកក្នុងគាថាទាំងឡាយ ព្រះអង្គត្រាស់អំពីវដ្ដៈនិងវិវដ្ដៈ។ ក្នុងសូត្រទី ៧ ព្រះអង្គត្រាស់តែអំពីវដ្ដៈប៉ុណ្ណោះ។

၈. ဒုတိယအနုရုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការពណ៌នាទុតិយអនុរុទ្ធសូត្រ

၁၃၁. အဋ္ဌမေ [Pg.241] ဣဒံ တေ မာနသ္မိန္တိ အယံ တေ နဝဝိဓေန ဝဍ္ဎိတမာနောတိ အတ္ထော. ဣဒံ တေ ဥဒ္ဓစ္စသ္မိန္တိ ဣဒံ တဝ ဥဒ္ဓစ္စံ စိတ္တဿ ဥဒ္ဓတဘာဝေါ. ဣဒံ တေ ကုက္ကုစ္စသ္မိန္တိ ဣဒံ တဝ ကုက္ကုစ္စံ.

១៣១. ក្នុងសូត្រទី ៨ ពាក្យថា idaṃ te mānasmiṃ មានសេចក្ដីថា នេះជាមានះដែលចម្រើនឡើងដោយប្រការ ៩ យ៉ាងរបស់អ្នក។ ពាក្យថា idaṃ te uddhaccasmiṃ បានដល់ នេះជាឧទ្ធច្ចៈ គឺសេចក្ដីរវើរវាយនៃចិត្តរបស់អ្នក។ ពាក្យថា idaṃ te kukkuccasmiṃ បានដល់ នេះជាកុក្កុច្ចៈ គឺសេចក្ដីក្តៅក្រហាយចិត្តរបស់អ្នក។

၉. ပဋိစ္ဆန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពណ៌នាបដិច្ឆន្នសូត្រ

၁၃၂. နဝမေ အာဝဟန္တီတိ နိယျန္တိ. ပဋိစ္ဆန္နော အာဝဟတီတိ ပဋိစ္ဆန္နောဝ ဟုတွာ နိယျာတိ. ဝိဝဋော ဝိရောစတီတိ ဧတ္ထ ဧကတော ဥဘတော အတ္တတော သဗ္ဗတ္ထကတောတိ စတုဗ္ဗိဓာ ဝိဝဋတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ဧကတော ဝိဝဋံ နာမ အသာဓာရဏသိက္ခာပဒံ. ဥဘတော ဝိဝဋံ နာမ သာဓာရဏသိက္ခာပဒံ. အတ္တတော ဝိဝဋံ နာမ ပဋိလဒ္ဓဓမ္မဂုဏော. သဗ္ဗတ္ထကဝိဝဋံ နာမ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ.

១៣២. ក្នុងសូត្រទី ៩ ពាក្យថា āvahanti បានដល់ នាំទៅ។ ពាក្យថា paṭicchanno āvahati បានដល់ នាំទៅដោយការបិទបាំងតែម្ដង។ ក្នុងពាក្យថា vivaṭo virocatī នេះ ភាពជាគ្រឿងបើកចំហ គប្បីដឹងថាមាន ៤ ប្រការ គឺ បើកចំហម្ខាង បើកចំហទាំងសងខាង បើកចំហដោយសេចក្ដី និងបើកចំហដោយសេចក្ដីទាំងពួង។ ក្នុងប្រការទាំងនោះ ដែលហៅថា បើកចំហម្ខាង គឺអសាធារណសិក្ខាបទ។ ដែលហៅថា បើកចំហទាំងសងខាង គឺសាធារណសិក្ខាបទ។ ដែលហៅថា បើកចំហដោយសេចក្ដី គឺគុណធម៌ដែលបានសម្រេចហើយ។ ដែលហៅថា បើកចំហដោយសេចក្ដីទាំងពួង គឺព្រះត្រៃបិដកជាព្រះពុទ្ធវចនៈ។

၁၀. လေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពណ៌នាលេខសូត្រ

၁၃၃. ဒသမေ အဘိဏှန္တိ အဘိက္ခဏံ နိရန္တရံ. အာဂါဠှေနာတိ ဂါဠှေန ကက္ခဠေန. ဖရုသေနာတိ ဖရုသဝစနေန. ဂါဠှံ ကတွာ ဖရုသံ ကတွာ ဝုစ္စမာနောပီတိ အတ္ထော. အမနာပေနာတိ မနံ အနလ္လီယန္တေန အဝဍ္ဎန္တေန. သန္ဓိယတိမေဝါတိ ဃဋိယတိယေဝ. သံသန္ဒတိမေဝါတိ နိရန္တရောဝ ဟောတိ. သမ္မောဒတိမေဝါတိ ဧကီဘာဝမေဝ ဂစ္ဆတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

១៣៣. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា abhiṇhaṃ បានដល់ រឿយៗ មិនដាច់។ ពាក្យថា āgāḷhena បានដល់ ដោយតឹងរ៉ឹង គ្រោតគ្រាត。 ពាក្យថា pharusena បានដល់ ដោយវាចាអាក្រក់។ មានសេចក្ដីថា ទោះបីជាគេនិយាយធ្វើឲ្យតឹងរ៉ឹង ធ្វើឲ្យគ្រោតគ្រាតក៏ដោយ។ ពាក្យថា amanāpena បានដល់ ដោយមិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនចម្រើនចិត្ត។ ពាក្យថា sandhiyatimeva បានដល់ ភ្ជាប់គ្នា។ ពាក្យថា saṃsandatimeva បានដល់ មិនដាច់ពីគ្នាឡើយ។ ពាក្យថា sammodatimeva បានដល់ ដល់នូវភាពជាធ្លុងមួយតែម្ដង។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

ကုသိနာရဝဂ္ဂေါ တတိယော.

កុសិនារវគ្គ ទី៣។

(၁၄) ၄. ယောဓာဇီဝဝဂ္ဂေါ

(១៤) ៤. យោធាជីវវគ្គ

၁. ယောဓာဇီဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពណ៌នាយោធាជីវសូត្រ

၁၃၄. စတုတ္ထဿ ပဌမေ ယုဒ္ဓံ ဥပဇီဝတီတိ ယောဓာဇီဝေါ. ရာဇာရဟောတိ ရညော အနုစ္ဆဝိကော. ရာဇဘောဂ္ဂေါတိ ရညော ဥပဘောဂပရိဘောဂေါ. အင်္ဂန္တေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ ဟတ္ထော ဝိယ ပါဒေါ ဝိယ စ အဝဿံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ အင်္ဂန္တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ဒူရေ ပါတီ ဟောတီတိ ဥဒကေ ဥသဘမတ္တံ[Pg.242], ထလေ အဋ္ဌုသဘမတ္တံ, တတော ဝါ ဥတ္တရိန္တိ ဒူရေ ကဏ္ဍံ ပါတေတိ. ဒုဋ္ဌဂါမဏိအဘယဿ ဟိ ယောဓာဇီဝေါ နဝဥသဘမတ္တံ ကဏ္ဍံ ပါတေသိ, ပစ္ဆိမဘဝေ ဗောဓိသတ္တော ယောဇနပ္ပမာဏံ. အက္ခဏဝေဓီတိ အဝိရာဓိတဝေဓီ, အက္ခဏံ ဝါ ဝိဇ္ဇု ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ ဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထောတိ အတ္ထော. မဟတော ကာယဿ ပဒါလေတာတိ ဧကတောဗဒ္ဓံ ဖလကသတမ္ပိ မဟိံသစမ္မသတမ္ပိ အင်္ဂုဋ္ဌပမာဏဗဟလံ လောဟပဋ္ဋမ္ပိ စတုရင်္ဂုလဗဟလံ အသနပဒရမ္ပိ ဝိဒတ္ထိဗဟလံ ဥဒုမ္ဗရပဒရမ္ပိ ဒီဃန္တေန ဝါလိကသကဋမ္ပိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထောတိ အတ္ထော. ယံကိဉ္စိ ရူပန္တိအာဒိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. နေတံ မမာတိအာဒိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိပဋိက္ခေပဝသေန ဝုတ္တံ. သမ္မပ္ပညာယ ပဿတီတိ သမ္မာ ဟေတုနာ ကာရဏေန သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ ပဿတိ. ပဒါလေတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဒါလေတိ.

១៣៤. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៤ ពាក្យថា yodhājīvo គឺអ្នកចិញ្ចឹមជីវិតដោយអាស្រ័យនឹងការធ្វើសង្គ្រាម។ ពាក្យថា rājāraho បានដល់ គួរដល់ព្រះរាជា។ ពាក្យថា rājabhoggo បានដល់ ជាគ្រឿងប្រើប្រាស់របស់ព្រះរាជា។ ពាក្យថា aṅganteva saṅkhyaṃ gacchati បានដល់ រាប់បញ្ចូលថាជាអង្គ (របស់ព្រះរាជា) ព្រោះជាគ្រឿងប្រាថ្នាដែលខ្វះមិនបាន ដូចជាដៃនិងជើង។ ពាក្យថា dūre pātī hoti បានដល់ ញ៉ាំងព្រួញឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងទីឆ្ងាយ គឺក្នុងទឹកប្រមាណ ១ ឧសភៈ លើគោកប្រមាណ ៨ ឧសភៈ ឬឆ្ងាយជាងនោះទៅទៀត។ ពិតមែនដូច្នោះ យោធាជីវៈរបស់ព្រះបាទទុដ្ឋគាមណីអភ័យ ធ្លាប់បាញ់ព្រួញទៅបានចម្ងាយ ៩ ឧសភៈ ចំណែកព្រះពោធិសត្វក្នុងភពចុងក្រោយ អាចបាញ់ព្រួញទៅបានចម្ងាយ ១ យោជន៍។ ពាក្យថា akkhaṇavedhī បានដល់ អ្នកបាញ់មិនដែលខុស ឬមានសេចក្ដីថា អាចបាញ់ទម្លុះក្នុងចន្លោះនៃផ្លេកបន្ទោរបាន។ ពាក្យថា mahato kāyassa padāletā មានសេចក្ដីថា អាចបាញ់ទម្លុះក្តារបន្ទះ ១០០ សន្លឹកដែលចងភ្ជាប់គ្នាតែមួយ, ស្បែកក្របី ១០០ ស្រទាប់, បន្ទះដែកកម្រាស់ប៉ុនមេដៃ, ក្តារឈើធ្នង់កម្រាស់ ៤ ធ្នាប់, ក្តារឈើល្វាកម្រាស់ ១ ចំអាម, ឬរទេះផ្ទុកខ្សាច់តាមបណ្ដោយបាន។ ពាក្យមានជាដើមថា yaṃ kiñci rūpaṃ ខ្ញុំបានពិស្ដារទុកក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គរួចហើយ។ ពាក្យមានជាដើមថា netaṃ mama ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃការបដិសេធតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា sammappaññāya passati បានដល់ ឃើញច្បាស់ដោយបញ្ញាក្នុងមគ្គ រួមជាមួយវិបស្សនា ដោយហេតុនិងការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ពាក្យថា padāleti បានដល់ ទម្លាយដោយអរហត្តមគ្គ។

၂. ပရိသာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការពណ៌នាបរិសាសូត្រ

၁၃၅. ဒုတိယေ ဥက္ကာစိတဝိနီတာတိ အပ္ပဋိပုစ္ဆိတွာ ဝိနီတာ ဒုဗ္ဗိနီတပရိသာ. ပဋိပုစ္ဆာဝိနီတာတိ ပုစ္ဆိတွာ ဝိနီတာ သုဝိနီတပရိသာ. ယာဝတာဝိနီတာတိ ပမာဏဝသေန ဝိနီတာ, ပမာဏံ ဉတွာ ဝိနီတပရိသာတိ အတ္ထော. ‘‘ယာဝတဇ္ဈာ’’တိ ပါဠိယာ ပန ယာဝ အဇ္ဈာသယာတိ အတ္ထော, အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ ဝိနီတပရိသာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတိယံ ဥတ္တာနမေဝ.

១៣៥. ក្នុងសូត្រទី ២ ពាក្យថា ukkācitavinītā បានដល់ បរិស័ទដែលទូន្មានបានដោយក្រ គឺទូន្មានដោយមិនបានសាកសួរ។ ពាក្យថា paṭipucchāvinītā បានដល់ បរិស័ទដែលទូន្មានបានដោយងាយ គឺទូន្មានដោយបានសាកសួរ។ ពាក្យថា yāvatāvinītā មានសេចក្ដីថា បរិស័ទដែលទូន្មានដោយអំណាចនៃប្រមាណ គឺដឹងប្រមាណហើយទើបទូន្មាន។ ចំណែកក្នុងបាឋថា “yāvatajjhā” នេះ មានសេចក្ដីថា ដរាបដល់អធ្យាស្រ័យ គឺសំដៅដល់បរិស័ទដែលទូន្មានដោយដឹងនូវអធ្យាស្រ័យ។ សូត្រទី ៣ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၄. ဥပ္ပာဒါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការពណ៌នាឧប្បាទាសូត្រ

၁၃၇. စတုတ္ထေ ဓမ္မဋ္ဌိတတာတိ သဘာဝဋ္ဌိတတာ. ဓမ္မနိယာမတာတိ သဘာဝနိယာမတာ. သဗ္ဗေ သင်္ခါရာတိ စတုဘူမကသင်္ခါရာ. အနိစ္စာတိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ. ဒုက္ခာတိ သမ္ပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဒုက္ခာ. အနတ္တာတိ အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန အနတ္တာ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တီဏိ လက္ခဏာနိ မိဿကာနိ ကထိတာနိ.

១៣៧. ក្នុងសូត្រទី ៤ ពាក្យថា dhammaṭṭhitatā បានដល់ ភាពតាំងនៅដោយសភាវៈ។ ពាក្យថា dhammaniyāmatā បានដល់ ភាពទៀងទាត់ដោយសភាវៈ。 ពាក្យថា sabbe saṅkhārā បានដល់ សង្ខារធម៌ក្នុងភូមិទាំង ៤។ ពាក្យថា aniccā បានដល់ មិនទៀង ព្រោះមានហើយក៏ត្រឡប់ជាមិនមានវិញ។ ពាក្យថា dukkhā បានដល់ ជាទុក្ខ ព្រោះត្រូវបៀតបៀនជានិច្ច។ ពាក្យថា anattā បានដល់ ជាអនត្តា ព្រោះមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គត្រាស់សម្ដែងលក្ខណៈទាំង ៣ ឡាយឡំគ្នាដោយប្រការដូច្នេះ។

၅. ကေသကမ္ဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពណ៌នាកេសកម្ពលសូត្រ

၁၃၈. ပဉ္စမေ တန္တာဝုတာနံ ဝတ္ထာနန္တိ ပစ္စတ္တေ သာမိဝစနံ, တန္တေဟိ ဝါယိတဝတ္ထာနီတိ အတ္ထော. ကေသကမ္ဗလောတိ မနုဿကေသေဟိ ဝါယိတကမ္ဗလော[Pg.243]. ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏဝါဒါနန္တိ ဣဒမ္ပိ ပစ္စတ္တေ သာမိဝစနံ. ပဋိကိဋ္ဌောတိ ပစ္ဆိမကော လာမကော. မောဃပုရိသောတိ တုစ္ဆပုရိသော. ပဋိဗာဟတီတိ ပဋိသေဓေတိ. ခိပ္ပံ ဥဍ္ဍေယျာတိ ကုမိနံ ဩဍ္ဍေယျ. ဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

១៣៨. ក្នុងសូត្រទី ៥ ពាក្យថា tantāvutānaṃ vatthānaṃ នេះ ជាសាមីវចនៈ (ឆដ្ឋីវិភត្តិ) ក្នុងអត្ថនៃបច្ចត្តៈ (បឋមាវិភត្តិ) មានសេចក្ដីថា សំពត់ទាំងឡាយដែលត្បាញដោយអំបោះ។ ពាក្យថា kesakambalo បានដល់ សំពត់កម្ពលដែលត្បាញដោយសក់មនុស្ស។ ពាក្យថា puthusamaṇabrāhmaṇavādānaṃ នេះ ក៏ជាសាមីវចនៈក្នុងអត្ថនៃបច្ចត្តៈដែរ។ ពាក្យថា paṭikiṭṭho បានដល់ ថោកទាបបំផុត។ ពាក្យថា moghapuriso បានដល់ មនុស្សទទេ (ឥតប្រយោជន៍)។ ពាក្យថា paṭibāhati បានដល់ រារាំង ហាមឃាត់។ ពាក្យថា khippaṃ uḍḍeyya បានដល់ គប្បីដាក់ទ្រូ។ សូត្រទី ៦ និងទី ៧ មានសេចក្ដីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၈. အဿခဠုင်္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការពណ៌នាអស្សខឡុង្កសូត្រ

၁၄၁. အဋ္ဌမေ အဿခဠုင်္ကောတိ အဿပေါတော. ဣဒမဿ ဇဝသ္မိံ ဝဒါမီတိ အယမဿ ဉာဏဇဝေါတိ ဝဒါမိ. ဣဒမဿ ဝဏ္ဏသ္မိံ ဝဒါမီတိ အယမဿ ဂုဏဝဏ္ဏောတိ ဝဒါမိ. ဣဒမဿ အာရောဟပရိဏာဟသ္မိန္တိ အယမဿ ဥစ္စဘာဝေါ ပရိမဏ္ဍလဘာဝေါတိ ဝဒါမီတိ.

១៤១. ក្នុងសូត្រទី ៨ ពាក្យថា assakhaḷuṅko បានដល់ កូនសេះ។ ពាក្យថា idamassa javasmiṃ vadāmi មានសេចក្ដីថា តថាគតពោលថា នេះជាល្បឿននៃប្រាជ្ញារបស់បុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា idamassa vaṇṇasmiṃ vadāmi មានសេចក្ដីថា តថាគតពោលថា នេះជាពណ៌សម្បុរនៃគុណធម៌របស់បុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា idamassa ārohapariṇāhasmiṃ មានសេចក្ដីថា តថាគតពោលថា នេះជាកម្ពស់និងទំហំរបស់បុគ្គលនោះ។

၉. အဿပရဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពណ៌នាអស្សបរស្សសូត្រ

၁၄၂. နဝမေ အဿပရဿေတိ အဿေသု ပရဿေ. ပုရိသပရဿေတိ ပုရိသေသု ပရဿေ, ပုရိသပုရိသေတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ ကထိတာနိ. တတ္ထ အယံ တီဟိ မဂ္ဂေဟိ ဉာဏဇဝသမ္ပန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៤២. ក្នុងសូត្រទី ៩ ពាក្យថា assaparasse បានដល់ សេះដទៃក្នុងចំណោមសេះទាំងឡាយ។ ពាក្យថា purisaparasse បានដល់ បុរសដទៃក្នុងចំណោមបុរសទាំងឡាយ មានសេចក្ដីថា បុរសដ៏ប្រសើរក្នុងចំណោមបុរសទាំងឡាយ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គត្រាស់សម្ដែងមគ្គនិងផល ៣ យ៉ាង។ ក្នុងសូត្រនោះ គប្បីដឹងថា បុគ្គលនេះជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយល្បឿននៃប្រាជ្ញាដោយមគ្គ ៣។

၁၀. အဿာဇာနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពណ៌នាអស្សាជានីយសូត្រ

၁၄၃. ဒသမေ ဘဒြေတိ ဘဒ္ဒကေ. အဿာဇာနီယေတိ ကာရဏာကာရဏံ ဇာနနကေ အဿေ. ပုရိသာဇာနီယေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အရဟတ္တဖလံ ကထိတံ. တတြာယံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဉာဏဇဝသမ္ပန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៤៣. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា bhadre បានដល់ សេះដ៏ល្អទាំងឡាយ។ ពាក្យថា assājānīye បានដល់ សេះទាំងឡាយដែលដឹងនូវហេតុនិងមិនមែនហេតុ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា បុរិសាជានីយៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គត្រាស់សម្ដែងអរហត្តផល។ ក្នុងសូត្រនោះ គប្បីដឹងថា បុគ្គលនេះជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយល្បឿននៃប្រាជ្ញាដោយអរហត្តមគ្គ។

၁၁. ပဌမမောရနိဝါပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១១. ការពណ៌នាបឋមមោរនិវាបសូត្រ

၁၄၄. ဧကာဒသမေ အစ္စန္တနိဋ္ဌောတိ အန္တံ အတိက္ကန္တနိဋ္ဌော, အကုပ္ပနိဋ္ဌော ဓုဝနိဋ္ဌောတိ အတ္ထော. သေသံ သဒိသမေဝ.

១៤៤. ក្នុងសូត្រទី ១១ ពាក្យថា accantaniṭṭho មានសេចក្ដីថា មានព្រះនិព្វានជាទីបំផុតដ៏កន្លងហួសនូវទីបំផុត មានព្រះនិព្វានជាទីបំផុតមិនកម្រើក មានព្រះនិព្វានជាទីបំផុតដ៏មាំមួន។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គឺដូចគ្នាដដែល។

၁၂. ဒုတိယမောရနိဝါပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១២. ការពណ៌នាទុតិយមោរនិវាបសូត្រ

၁၄၅. ဒွါဒသမေ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေနာတိ ဣဇ္ဈနကပါဋိဟာရိယေန. အာဒေသနာပါဋိဟာရိယေနာတိ အာဒိသိတွာ အပဒိသိတွာ ကထနအနုကထနကထာပါဋိဟာရိယေန.

១៤៥. ក្នុងសូត្រទី ១២ ពាក្យថា iddhipāṭihāriyena បានដល់ ដោយបាដិហារិយ៍គឺការសម្រេច។ ពាក្យថា ādesanāpāṭihāriyena បានដល់ ដោយបាដិហារិយ៍គឺការទាយចិត្ត គឺការសម្ដែងធម៌ដោយចង្អុលបង្ហាញនិងទូន្មានប្រៀនប្រដៅ។

၁၃. တတိယမောရနိဝါပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១៣. ការពណ៌នាតតិយមោរនិវាបសូត្រ

၁၄၆. တေရသမေ [Pg.244] သမ္မာဒိဋ္ဌိယာတိ ဖလသမာပတ္တတ္ထာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ. သမ္မာဉာဏေနာတိ ဖလဉာဏေန. သမ္မာဝိမုတ္တိယာတိ သေသေဟိ ဖလသမာပတ္တိဓမ္မေဟိ. ဣမေသု တီသုပိ သုတ္တေသု ခီဏာသဝေါဝ ကထိတောတိ.

១៤៦. ក្នុងសូត្រទី ១៣ ពាក្យថា sammādiṭṭhiyā បានដល់ ដោយសម្មាទិដ្ឋិដែលប្រកបដោយផល ដើម្បីសម្រេចនូវផលសមាបត្តិ។ ពាក្យថា sammāñāṇena បានដល់ ដោយញាណដែលប្រកបដោយផល។ ពាក្យថា sammāvimuttiyā បានដល់ ដោយផលសមាបត្តិធម៌ដែលនៅសល់ទាំងឡាយ។ ក្នុងសូត្រទាំង ៣ នេះ ព្រះអង្គត្រាស់សម្ដែងតែអំពីព្រះខីណាស្រពប៉ុណ្ណោះ។

ယောဓာဇီဝဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

យោធាជីវវគ្គ ទី៤។

(၁၅) ၅. မင်္ဂလဝဂ္ဂေါ

(១៥) ៥. មង្គលវគ្គ

၁-၉. အကုသလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១-៩. ការពណ៌នាអកុសលសូត្រជាដើម

၁၄၇-၁၅၅. ပဉ္စမဿ ပဌမေ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တောတိ ယထာ အာနေတွာ ဌပိတော. ဒုတိယေ သာဝဇ္ဇေနာတိ သဒေါသေန. တတိယေ ဝိသမေနာတိ သပက္ခလနေန. သမေနာတိ အပက္ခလနေန. စတုတ္ထေ အသုစိနာတိ ဂူထသဒိသေန အပရိသုဒ္ဓေန အမေဇ္ဈေန. သုစိနာတိ ပရိသုဒ္ဓေန မေဇ္ဈေန. ပဉ္စမာဒီနိ ဥတ္တာနာနေဝ.

១៤៧-១៥៥. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៥ ពាក្យថា yathābhataṃ nikkhitto បានដល់ ដូចជាគេនាំយកមកដាក់ទុក។ ក្នុងសូត្រទី ២ ពាក្យថា sāvajjena បានដល់ ដែលមានទោស។ ក្នុងសូត្រទី ៣ ពាក្យថា visamena បានដល់ ដែលមានការឆ្គាំឆ្គង។ ពាក្យថា samena បានដល់ ដែលមិនមានការឆ្គាំឆ្គង។ ក្នុងសូត្រទី ៤ ពាក្យថា asucina បានដល់ ដែលមិនស្អាត ដូចជាលាមក មិនបរិសុទ្ធ មិនស្អាតស្អំ។ ពាក្យថា sucina បានដល់ ដែលស្អាត បរិសុទ្ធ ស្អាតស្អំ។ សូត្រទាំងឡាយមានសូត្រទី ៥ ជាដើម មានសេចក្ដីងាយយល់ស្រាប់ហើយ。

၁၀. ပုဗ္ဗဏှသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពណ៌នាបុព្វណ្ហសូត្រ

၁၅၆. ဒသမေ သုနက္ခတ္တန္တိအာဒီသု ယသ္မိံ ဒိဝသေ တယော သုစရိတဓမ္မာ ပူရိတာ ဟောန္တိ, သော ဒိဝသော လဒ္ဓနက္ခတ္တယောဂေါ နာမ, တေနဿ သဒါ သုနက္ခတ္တံ နာမ ဟောတီတိ ဝုစ္စတိ. သွေဝ ဒိဝသော ကတမင်္ဂလော နာမ ဟောတိ, တေနဿ သဒါ သုမင်္ဂလန္တိ ဝုစ္စတိ. ပဘာတမ္ပိဿ သဒါ သုပ္ပဘာတမေဝ, သယနတော ဥဋ္ဌာနမ္ပိ သုဟုဋ္ဌိတမေဝ, ခဏောပိ သုက္ခဏောဝ, မုဟုတ္တောပိ သုမုဟုတ္တောဝ. ဧတ္ထ စ ဒသစ္ဆရပမာဏော ကာလော ခဏော နာမ, တေန ခဏေန ဒသက္ခဏော ကာလော လယော နာမ, တေန လယေန စ ဒသလယော ကာလော ခဏလယော နာမ, တေန ဒသဂုဏော မုဟုတ္တော နာမ, တေန ဒသဂုဏော ခဏမုဟုတ္တော နာမာတိ အယံ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သုယိဋ္ဌံ ဗြဟ္မစာရိသူတိ ယသ္မိံ ဒိဝသေ တီဏိ သုစရိတာနိ ပူရိတာနိ, တဒါဿ သေဋ္ဌစာရီသု ဒိန္နဒါနံ သုယိဋ္ဌံ နာမ ဟောတိ[Pg.245]. ပဒက္ခိဏံ ကာယကမ္မန္တိ တံ ဒိဝသံ တေန ကတံ ကာယကမ္မံ ဝဍ္ဎိကာယကမ္မံ နာမ ဟောတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ပဒက္ခိဏာနိ ကတွာနာတိ ဝဍ္ဎိယုတ္တာနိ ကာယကမ္မာဒီနိ ကတွာ. လဘန္တတ္ထေ ပဒက္ခိဏေတိ ပဒက္ခိဏေ ဝဍ္ဎိအတ္ထေယေဝ လဘတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

១៥៦. ក្នុងទសមកសូត្រ មានសេចក្តីពន្យល់ក្នុងពាក្យថា sunakkhattaṃ ជាដើម ដូចតទៅនេះ៖ ក្នុងថ្ងៃណា សុចរិតធម៌ទាំង ៣ ត្រូវបានបំពេញហើយ ថ្ងៃនោះ ឈ្មោះថាជាថ្ងៃដែលប្រកបដោយនក្សត្រដ៏ល្អ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា ថ្ងៃនោះ ឈ្មោះថាជា «សុនក្ខត្តៈ» (នក្សត្រល្អ) ដល់បុគ្គលនោះ គ្រប់កាលទាំងពួង។ ថ្ងៃនោះឯង ឈ្មោះថាជាថ្ងៃដែលបានធ្វើមង្គលហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា ថ្ងៃនោះ ឈ្មោះថាជា «សុមង្គលៈ» (មង្គលល្អ) ដល់បុគ្គលនោះ គ្រប់កាលទាំងពួង។ សូម្បីតែពេលព្រលឹមរបស់បុគ្គលនោះ ក៏ឈ្មោះថាជា «សុប្បភាតៈ» (ការភ្លឺស្វាងដ៏ល្អ) ជានិច្ច, សូម្បីតែការក្រោកឡើងពីដំណេក ក៏ឈ្មោះថាជា «សុហុដ្ឋិតៈ» (ការក្រោកឡើងដ៏ល្អ) ជានិច្ច, សូម្បីតែខណៈ ក៏ឈ្មោះថាជា «សុខណៈ» (ខណៈល្អ) ជានិច្ច, សូម្បីតែមុហូត ក៏ឈ្មោះថាជា «សមុហូតៈ» (មុហូតល្អ) ជានិច្ច។ ក៏ក្នុងខណៈនិងមុហូតជាដើមនេះ កាលដែលមានប្រមាណស្មើនឹងការផ្ទាត់ម្រាមដៃ ១០ ដង ឈ្មោះថា «ខណៈ», កាលដែលមានប្រមាណ ១០ ដងនៃខណៈនោះ ឈ្មោះថា «លយៈ», កាលដែលមានប្រមាណ ១០ ដងនៃលយៈនោះ ឈ្មោះថា «ខណលយៈ», កាលដែលមានប្រមាណ ១០ ដងនៃខណលយៈនោះ ឈ្មោះថា «មុហូត», កាលដែលមានប្រមាណ ១០ ដងនៃមុហូតនោះ ឈ្មោះថា «ខណមុហូត» ការបែងចែកបែបនេះ គប្បីជ្រាប។ បទថា Suyiṭṭhaṃ brahmacārisū សេចក្តីថា ក្នុងថ្ងៃណា សុចរិតទាំង ៣ ត្រូវបានបំពេញហើយ ក្នុងកាលនោះ ទានដែលបុគ្គលនោះបានថ្វាយហើយចំពោះលោកអ្នកមានសេចក្តីប្រព្រឹត្តដ៏ប្រសើរ ឈ្មោះថា «សុយិដ្ឋៈ» (ការបូជាដ៏ល្អ)។ បទថា Padakkhiṇaṃ kāyakammanti សេចក្តីថា កាយកម្មដែលបុគ្គលនោះបានធ្វើហើយក្នុងថ្ងៃនោះ ឈ្មោះថា «បទក្ខិណកាយកម្ម» (កាយកម្មដែលប្រកបដោយសេចក្តីចម្រើន)។ សូម្បីតែក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា Padakkhiṇāni katvānāti សេចក្តីថា បានធ្វើនូវកាយកម្មជាដើម ដែលប្រកបដោយសេចក្តីចម្រើន។ បទថា Labhantatthe padakkhiṇeti សេចក្តីថា តែងតែបានសម្រេចនូវប្រយោជន៍ដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

မင်္ဂလဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

មង្គលវគ្គ គឺវគ្គទី ៥។

တတိယပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

តតិយបណ្ណាសកៈ ចប់ហើយ។

(၁၆) ၆. အစေလကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(១៦) ៦. ការអធិប្បាយអំពីអចេលកវគ្គ

၁၅၇-၁၆၃. ဣတော ပရေသု အာဂါဠှာ ပဋိပဒါတိ ဂါဠှာ ကက္ခဠာ လောဘဝသေန ထိရဂ္ဂဟဏာ. နိဇ္ဈာမာတိ အတ္တကိလမထာနုယောဂဝသေန သုဋ္ဌု ဈာမာ သန္တတ္တာ ပရိတတ္တာ. မဇ္ဈိမာတိ နေဝ ကက္ခဠာ န ဈာမာ မဇ္ဈေ ဘဝါ. အစေလကောတိ နိစ္စေလော နဂ္ဂေါ. မုတ္တာစာရောတိ ဝိဿဋ္ဌာစာရော, ဥစ္စာရကမ္မာဒီသု လောကိယကုလပုတ္တာစာရေန ဝိရဟိတော ဌိတကောဝ ဥစ္စာရံ ကရောတိ, ပဿာဝံ ကရောတိ, ခါဒတိ ဘုဉ္ဇတိ. ဟတ္ထာပလေခနောတိ ဟတ္ထေ ပိဏ္ဍမှိ နိဋ္ဌိတေ ဇိဝှာယ ဟတ္ထံ အပလေခတိ, ဥစ္စာရမ္ပိ ကတွာ ဟတ္ထသ္မိံယေဝ ဒဏ္ဍကသညီ ဟုတွာ ဟတ္ထေန အပလေခတိ. ဘိက္ခာယ ဂဟဏတ္ထံ ‘‘ဧဟိ, ဘဒန္တေ’’တိ ဝုတ္တော န ဧတီတိ န ဧဟိဘဒန္တိကော. ‘‘တေန ဟိ တိဋ္ဌ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တောပိ န တိဋ္ဌတီတိ န တိဋ္ဌဘဒန္တိကော. တဒုဘယမ္ပိ ကိရ သော ‘‘ဧတဿ ဝစနံ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ န ကရောတိ. အဘိဟဋန္တိ ပုရေတရံ ဂဟေတွာ အာဟဋဘိက္ခံ. ဥဒ္ဒိဿကတန္တိ ဣဒံ တုမှေ ဥဒ္ဒိဿ ကတန္တိ ဧဝမာရောစိတဘိက္ခံ. နိမန္တနန္တိ ‘‘အသုကံ နာမ ကုလံ ဝါ ဝီထိံ ဝါ ဂါမံ ဝါ ပဝိသေယျာထာ’’တိ ဧဝံ နိမန္တိတဘိက္ခမ္ပိ န သာဒိယတိ န ဂဏှာတိ. န ကုမ္ဘိမုခါတိ ကုမ္ဘိတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဒီယမာနံ ဘိက္ခမ္ပိ န ဂဏှာတိ. န ကဠောပိမုခါတိ ကဠောပီတိ ဥက္ခလိ ဝါ ပစ္ဆိ ဝါ, တတောပိ န ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? ‘‘ကုမ္ဘိကဠောပိယော မံ နိဿာယ ကဋစ္ဆုနာ ပဟာရံ လဘန္တီ’’တိ. န ဧဠကမန္တရန္တိ ဥမ္မာရံ အန္တရံ ကတွာ ဒီယမာနံ န ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? ‘‘အယံ မံ နိဿာယ အန္တရကရဏံ လဘတီ’’တိ. ဒဏ္ဍမုသလေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဒွိန္နန္တိ [Pg.246] ဒွီသု ဘုဉ္ဇမာနေသု ဧကသ္မိံ ဥဋ္ဌာယ ဒေန္တေ န ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? ကဗဠန္တရာယော ဟောတီတိ.

១៥៧-១៦៣. ក្នុងបណ្ណាសកៈទាំងឡាយបន្ទាប់ពីនេះទៅ បទថា āgāḷhā paṭipadā សេចក្តីថា ជាការប្រតិបត្តិដ៏តឹងរ៉ឹង ដ៏គ្រោតគ្រាត គឺការប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយអំណាចនៃលោភៈ។ បទថា Nijjhāmā សេចក្តីថា ជាការឆេះខ្លាំង គឺការក្តៅក្រហាយ ក្រហល់ក្រហាយ ដោយអំណាចនៃការប្រកបខ្លួនឱ្យលំបាក (អត្តកិលមថានុយោគ)។ បទថា Majjhimā សេចក្តីថា មិនគ្រោតគ្រាតពេក មិនឆេះខ្លាំងពេក គឺស្ថិតនៅចំកណ្តាល។ បទថា Acelako សេចក្តីថា មិនមានសម្លៀកបំពាក់ គឺអាក្រាតកាយ។ បទថា Muttācāro សេចក្តីថា មានការប្រព្រឹត្តដែលលះបង់ចោលហើយ គឺវៀរចាកការប្រព្រឹត្តរបស់កុលបុត្រក្នុងលោក ក្នុងការបន្ទោបង់ឧច្ចារៈជាដើម គឺឈរនោម ឈរបត់ជើងធំ ឈរស៊ី ឈរផឹក។ បទថា Hatthāpalekhano សេចក្តីថា កាលដែលបាយនៅក្នុងដៃអស់ហើយ តែងលិទ្ធដៃដោយអណ្តាត ឬសូម្បីតែបន្ទោបង់ឧច្ចារៈហើយ ក៏យកដៃជូតដោយគិតថាដៃនោះជាឈើគាស់។ បុគ្គលដែលគេហៅដើម្បីទទួលចង្ហាន់ថា «សូមអញ្ជើញមក លោកម្ចាស់» តែមិនព្រមមក ឈ្មោះថា «នឯហិភទន្តិកៈ»។ សូម្បីតែគេពោលថា «បើដូច្នោះ សូមលោកម្ចាស់ឈរចាំសិន» ក៏មិនព្រមឈរ ឈ្មោះថា «នតិដ្ឋភទន្តិកៈ»។ ឮថា បុគ្គលនោះមិនធ្វើនូវកិច្ចទាំងពីរនោះឡើយ ដោយគិតថា «ការធ្វើតាមពាក្យរបស់បុគ្គលនោះ នឹងក្លាយជាការធ្វើតាមបង្គាប់»។ បទថា Abhihaṭaṃ សេចក្តីថា ចង្ហាន់ដែលគេនាំមកប្រគេនដោយកាន់យកមកមុនជាស្រេច។ បទថា Uddissakataṃ សេចក្តីថា ចង្ហាន់ដែលគេប្រកាសប្រគេនថា «ចង្ហាន់នេះ ខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើឡើងឧទ្ទិសចំពោះលោកម្ចាស់»។ បទថា Nimantanaṃ សេចក្តីថា សូម្បីតែចង្ហាន់ដែលគេនិមន្តថា «សូមលោកម្ចាស់ចូលទៅកាន់ត្រកូលឯណោះ ឬវិថីឯណោះ ឬភូមិឯណោះ» ក៏មិនត្រេកអរ មិនទទួលយក។ បទថា Na kumbhimukhā សេចក្តីថា សូម្បីតែចង្ហាន់ដែលគេដួសចេញពីឆ្នាំងយកមកប្រគេន ក៏មិនទទួលយក។ បទថា Na kaḷopimukhā សេចក្តីថា ពាក្យថា kaḷopī គឺឆ្នាំងបាយ ឬកន្ត្រកបាយ សូម្បីតែចង្ហាន់ដែលគេយកចេញពីឆ្នាំងឬកន្ត្រកនោះ ក៏មិនទទួលយក។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះគិតថា «ឆ្នាំងនិងកន្ត្រកទាំងឡាយ តែងរងការវាយដោយវែក ព្រោះអាស្រ័យយើង»។ បទថា Na eḷakamantaraṃ សេចក្តីថា ចង្ហាន់ដែលគេប្រគេនដោយធ្វើធ្នឹមទ្វារជាចន្លោះ ក៏មិនទទួលយក។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះគិតថា «ធ្នឹមទ្វារនេះ តែងធ្វើជាចន្លោះរារាំង ព្រោះអាស្រ័យយើង»។ សូម្បីតែក្នុងរឿងដំបងនិងអង្រែ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា Dvinnā សេចក្តីថា ក្នុងកាលដែលមនុស្សពីរនាក់កំពុងបរិភោគអាហារ កាលបើម្នាក់ក្រោកឈរឡើងប្រគេន ក៏មិនទទួលយក។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះគិតថា «នឹងធ្វើឱ្យអន្តរាយដល់ពំនូតបាយ»។

န ဂဗ္ဘိနိယာတိအာဒီသု ပန ဂဗ္ဘိနိယာ ကုစ္ဆိယံ ဒါရကော ကိလမတိ, ပါယန္တိယာ ဒါရကဿ ခီရန္တရာယော ဟောတိ, ပုရိသန္တရဂတာယ ရတိအန္တရာယော ဟောတီတိ န ဂဏှာတိ. န သင်္ကိတ္တီသူတိ သင်္ကိတ္တေတွာ ကတဘတ္တေသု. ဒုဗ္ဘိက္ခသမယေ ကိရ အစေလကသာဝကာ အစေလကာနံ အတ္ထာယ တတော တတော တဏ္ဍုလာဒီနိ သမာဒပေတွာ ဘတ္တံ ပစန္တိ, ဥက္ကဋ္ဌာစေလကော တတော န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. န ယတ္ထ သာတိ ယတ္ထ သုနခေါ ‘‘ပိဏ္ဍံ လဘိဿာမီ’’တိ ဥပဋ္ဌိတော ဟောတိ, တတ္ထ တဿ အဒတွာ အာဟဋံ န ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? ဧတဿ ပိဏ္ဍန္တရာယော ဟောတီတိ. သဏ္ဍသဏ္ဍစာရိနီတိ သမူဟသမူဟစာရိနီ. သစေ ဟိ အစေလကံ ဒိသွာ ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခံ ဒဿာမာ’’တိ မနုဿာ ဘတ္တဂေဟံ ပဝိသန္တိ, တေသု စ ပဝိသန္တေသု ကဠောပိမုခါဒီသု နိလီနာ မက္ခိကာ ဥပ္ပတိတွာ သဏ္ဍသဏ္ဍာ စရန္တိ, တတော အာဟဋံ ဘိက္ခံ န ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? ‘‘မံ နိဿာယ မက္ခိကာနံ ဂေါစရန္တရာယော ဇာတော’’တိ.

ក៏ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា Na gabbhiniyā ជាដើម សេចក្តីថា កូនក្នុងផ្ទៃរបស់ស្ត្រីមានគភ៌ តែងលំបាក, នឹងធ្វើឱ្យអន្តរាយដល់ទឹកដោះរបស់កូនស្ត្រីដែលកំពុងបំបៅដោះកូន, នឹងធ្វើឱ្យអន្តរាយដល់សេចក្តីត្រេកអររបស់ស្ត្រីដែលកំពុងនៅជាមួយបុរស ព្រោះហេតុនោះ ទើបមិនទទួលយក។ បទថា Na saṅkittīsu សេចក្តីថា ក្នុងភត្តដែលគេធ្វើឡើងដោយការប្រកាសផ្សព្វផ្សាយ។ ឮថា ក្នុងសម័យអត់ឃ្លាន ពួកសាវករបស់អចេលកៈ តែងបបួលគ្នាសុំអង្ករជាដើមពីកន្លែងនោះៗ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ពួកអចេលកៈ ហើយដាំស្លភត្ត អចេលកៈថ្នាក់ខ្ពស់ តែងមិនទទួលយកភត្តនោះឡើយ។ បទថា Na yatthe sā សេចក្តីថា ក្នុងកន្លែងណា មានឆ្កែឈរចាំដោយគិតថា «យើងនឹងបានពំនូតបាយ» ក្នុងកន្លែងនោះ បើគេមិនទាន់បានឱ្យដល់ឆ្កែនោះទេ ហើយនាំយកមកប្រគេន ក៏មិនទទួលយកឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះគិតថា «នឹងធ្វើឱ្យអន្តរាយដល់ពំនូតបាយរបស់ឆ្កែនោះ»។ បទថា Saṇḍasaṇḍacārinī សេចក្តីថា ហើរទៅជាហ្វូងៗ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើមនុស្សទាំងឡាយឃើញអចេលកៈហើយ គិតថា «យើងនឹងប្រគេនចង្ហាន់ដល់អចេលកៈនេះ» ហើយចូលទៅកាន់ផ្ទះបាយ កាលដែលមនុស្សទាំងនោះចូលទៅ ពួកសត្វរុយដែលទុំនៅលើមាត់ឆ្នាំងជាដើម តែងហើរឡើងទៅជាហ្វូងៗ ក៏មិនទទួលយកចង្ហាន់ដែលគេនាំយកមកពីទីនោះឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះគិតថា «ការអន្តរាយដល់ចំណីរបស់ពួកសត្វរុយ កើតមានឡើងព្រោះអាស្រ័យយើង»។

ထုသောဒကန္တိ သဗ္ဗသဿသမ္ဘာရေဟိ ကတသောဝီရကံ. ဧတ္ထ စ သုရာပါနမေဝ သာဝဇ္ဇံ, အယံ ပန သဗ္ဗေသု သာဝဇ္ဇသညီ. ဧကာဂါရိကောတိ ယော ဧကသ္မိံယေဝ ဂေဟေ ဘိက္ခံ လဘိတွာ နိဝတ္တတိ. ဧကာလောပိကောတိ ဧကေနေဝ အာလောပေန ယာပေတိ. ဒွါဂါရိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧကိဿာပိ ဒတ္တိယာတိ ဧကာယ ဒတ္တိယာ. ဒတ္တိ နာမ ဧကာ ခုဒ္ဒကပါတိ ဟောတိ, ယတ္ထ အဂ္ဂဘိက္ခံ ပက္ခိပိတွာ ဌပေန္တိ. ဧကာဟိကန္တိ ဧကဒိဝသန္တရိကံ. အဒ္ဓမာသိကန္တိ အဒ္ဓမာသန္တရိကံ. ပရိယာယဘတ္တဘောဇနန္တိ ဝါရဘတ္တဘောဇနံ, ဧကာဟဝါရေန ဒွီဟဝါရေန သတ္တာဟဝါရေန အဒ္ဓမာသဝါရေနာတိ ဧဝံ ဒိဝသဝါရေန အာဘတဘတ္တဘောဇနံ. သာကဘက္ခောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ.

បទថា Thusodakaṃ សេចក្តីថា ទឹកសៅវីរកៈដែលធ្វើឡើងដោយគ្រឿងផ្សំពីធញ្ញជាតិទាំងពួង។ ក៏ក្នុងទឹកសៅវីរកៈនេះ មានតែការផឹកសុរាប៉ុណ្ណោះដែលមានទោស ប៉ុន្តែអចេលកៈនេះ តែងមានសេចក្តីសំគាល់ថាមានទោសក្នុងទឹកថ្នាំទាំងអស់។ បទថា Ekāgāriko សេចក្តីថា បុគ្គលណាបានចង្ហាន់ក្នុងផ្ទះតែមួយខ្នងហើយ ក៏ត្រឡប់មកវិញ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា «ឯកាគារិកៈ»។ បទថា Ekālopiko សេចក្តីថា បុគ្គលណាដែលញ៉ាំងជីវិតឱ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយបាយតែមួយពំនូត បុគ្គលនោះឈ្មោះថា «ឯកាលោបិកៈ»។ សូម្បីតែក្នុងបទថា ទ្វាគារិកៈ ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា Ekissāpi dattiyā សេចក្តីថា ដោយភាជន៍តូចមួយ។ ភាជន៍ដែលឈ្មោះថា «ទត្តិ» នោះ គឺបានដល់ភាជន៍តូចមួយ ដែលគេដាក់ចង្ហាន់ដ៏ប្រសើរទុកក្នុងនោះ។ បទថា Ekāhikaṃ សេចក្តីថា វៀរចន្លោះមួយថ្ងៃ។ បទថា Addhamāsikaṃ សេចក្តីថា វៀរចន្លោះកន្លះខែ។ បទថា Pariyāyabhattabhojanaṃ សេចក្តីថា ការបរិភោគភត្តតាមវារៈ គឺការបរិភោគភត្តដែលគេនាំមកតាមវារៈនៃថ្ងៃ ដូចជា វារៈមួយថ្ងៃម្តង ពីរថ្ងៃម្តង ប្រាំពីរថ្ងៃម្តង ឬកន្លះខែម្តង។ បទទាំងឡាយមានពាក្យថា Sākabhakkho ជាដើម មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។

ဥဗ္ဘဋ္ဌကောတိ ဥဒ္ဓံ ဌိတကော. ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနမနုယုတ္တောတိ ဥက္ကုဋိကဝီရိယမနုယုတ္တော, ဂစ္ဆန္တောပိ ဥက္ကုဋိကောဝ ဟုတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆတိ. ကဏ္ဋကာပဿယိကောတိ အယကဏ္ဋကေ ဝါ ပကတိကဏ္ဋကေ ဝါ ဘူမိယံ ကောဋ္ဋေတွာ တတ္ထ စမ္မံ အတ္ထရိတွာ ဌာနစင်္ကမာဒီနိ ကရောတိ. သေယျန္တိ [Pg.247] သယန္တောပိ တတ္ထေဝ သေယျံ ကပ္ပေတိ. သာယံ တတိယမဿာတိ သာယတတိယကံ. ပါတော မဇ္ဈနှိကေ သာယန္တိ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ ‘‘ပါပံ ပဝါဟေဿာမီ’’တိ ဥဒကောရောဟနာနုယောဂံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ.

បទថា Ubbhaṭṭhako សេចក្តីថា ឈរត្រង់។ បទថា Ukkuṭikappadhānamanuyutto សេចក្តីថា ប្រកបដោយសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការអង្គុយច្រហោង សូម្បីតែដើរទៅ ក៏អង្គុយច្រហោងហើយលោតទៅៗ។ បទថា Kaṇṭakāpassayiko សេចក្តីថា បោះបន្លាដែក ឬបន្លាធម្មតាទៅលើដី ហើយក្រាលស្បែកសត្វពីលើ រួចធ្វើការឈរនិងចង្ក្រមជាដើមនៅលើនោះ។ បទថា Seyyaṃ សេចក្តីថា សូម្បីតែដេក ក៏សម្រេចដំណេកនៅលើស្បែកសត្វដែលក្រាលលើបន្លានោះឯង។ បទថា Sāyatatiyakaṃ សេចក្តីថា មានការចុះទឹកជាលើកទី ៣ ក្នុងពេលល្ងាច គឺតែងប្រកបដោយការចុះទឹក ៣ ដងក្នុងមួយថ្ងៃ គឺពេលព្រឹក ពេលថ្ងៃត្រង់ និងពេលល្ងាច ដោយគិតថា «យើងនឹងលាងជម្រះបាប»។

ကာယေ ကာယာနုပဿီတိအာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဧကကနိပါတဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါတိ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂဉ္စ အတ္တကိလမထာနုယောဂဉ္စာတိ ဒွေ အန္တေ အနုပဂတာ, သဿတုစ္ဆေဒန္တေဟိ ဝါ ဝိမုတ္တာ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

បទទាំងឡាយមានពាក្យថា Kāye kāyānupassī ជាដើម គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយ ក្នុងការអធិប្បាយអំពីឯកកនិបាតខាងក្រោម។ បទថា Ayaṃ vuccati, bhikkhave, majjhimā paṭipadā សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គប្បីជ្រាបថា ផ្លូវប្រតិបត្តិនេះ ឈ្មោះថា មជ្ឈិមា បដិបទា ព្រោះមិនចូលទៅជិតនូវចំណែកចុងពីរយ៉ាង គឺកាមសុខល្លិកានុយោគ និងអត្តកិលមថានុយោគ ឬរួចផុតចាកចំណែកចុងនៃសស្សតទិដ្ឋិនិងឧច្ឆេទទិដ្ឋិ។

အစေလကဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

អចេលកវគ្គ គឺវគ្គទី ៦។

၁၇-၁၈. ပေယျာလဝဂ္ဂါဒိဝဏ္ဏနာ

១៧-១៨. ការអធិប្បាយអំពីបេយ្យាលវគ្គជាដើម

၁၆၄-၁၈၄. သမနုညောတိ သမာနဇ္ဈာသယော. ရာဂဿာတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဿ. အဘိညာယာတိ အဘိဇာနနတ္ထံ. သုညတော သမာဓီတိအာဒီဟိ တီဟိပိ သမာဓီဟိ ဝိပဿနာဝ ကထိတာ. ဝိပဿနာ ဟိ နိစ္စာဘိနိဝေသ-နိစ္စနိမိတ္တ-နိစ္စပဏိဓိအာဒီနံ အဘာဝါ ဣမာနိ နာမာနိ လဘတိ. ပရိညာယာတိ ပရိဇာနနတ္ထံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယောတိ.

១៦៤-១៨៤. បទថា Samanuñño សេចក្តីថា មានអធ្យាស្រ័យស្មើគ្នា។ បទថា Rāgassa សេចក្តីថា រាគៈដែលប្រកបដោយកាមគុណទាំង ៥។ បទថា Abhiññāya សេចក្តីថា ដើម្បីដឹងច្បាស់។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវវិបស្សនាតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ ដោយសមាធិទាំង ៣ មានសុញ្ញតសមាធិជាដើម ព្រោះថា វិបស្សនា តែងបាននូវឈ្មោះទាំងនេះ ព្រោះមិនមានការប្រកាន់មាំថានិរន្តរ៍ មិនមាននិមិត្តថានិរន្តរ៍ និងមិនមានការប្រាថ្នាថានិរន្តរ៍ជាដើម។ បទថា Pariññāya សេចក្តីថា ដើម្បីកំណត់ដឹង។ សូម្បីតែក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ပေယျာလဝဂ္ဂါဒိ နိဋ္ဌိတာ.

បេយ្យាលវគ្គជាដើម ចប់ហើយ។

မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ក្នុងមនោរថបូរណី អដ្ឋកថាអង្គុត្តរនិកាយ

တိကနိပါတဿ သံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយអំពីតិកនិបាត ចប់ហើយ។

. နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

. នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។

အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ

ក្នុងអង្គុត្តរនិកាយ

စတုက္ကနိပါတ-အဋ္ဌကထာ

អដ្ឋកថាចតុក្កនិបាត

၁. ပဌမပဏ္ဏာသကံ

១. បឋមបណ្ណាសកៈ

၁. ဘဏ္ဍဂါမဝဂ္ဂေါ

១. ភណ្ឌគាមវគ្គ

၁. အနုဗုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការអធិប្បាយអំពីអនុពុទ្ធសូត្រ

၁. စတုက္ကနိပါတဿ [Pg.249] ပဌမေ အနနုဗောဓာတိ အဗုဇ္ဈနေန အဇာနနေန. အပ္ပဋိဝေဓာတိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနေန အပစ္စက္ခကိရိယာယ. ဒီဃမဒ္ဓါနန္တိ စိရကာလံ. သန္ဓာဝိတန္တိ ဘဝတော ဘဝံ ဂမနဝသေန သန္ဓာဝိတံ. သံသရိတန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဂမနာဂမနဝသေန သံသရိတံ. မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စာတိ မယာ စ တုမှေဟိ စ. အထ ဝါ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတန္တိ သန္ဓာဝနံ သံသရဏံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ အဟောသီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အရိယဿာတိ နိဒ္ဒေါသဿ. သီလံ သမာဓိ ပညာတိ ဣမေ ပန တယော ဓမ္မာ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဝိမုတ္တိနာမေန ဖလမေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ဘဝတဏှာတိ ဘဝေသု တဏှာ. ဘဝနေတ္တီတိ ဘဝရဇ္ဇု. တဏှာယ ဧဝ ဧတံ နာမံ. တာယ ဟိ သတ္တာ ဂေါဏာ ဝိယ ဂီဝါယ ဗန္ဓိတွာ တံ တံ ဘဝံ နီယန္တိ, တသ္မာ ဘဝနေတ္တီတိ ဝုစ္စတိ.

១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃចតុក្កនិបាត បទថា ananubodhā សេចក្តីថា ព្រោះមិនដឹង គឺព្រោះមិនយល់ចាស។ បទថា appaṭivedhā សេចក្តីថា ព្រោះមិនបានចាក់ធ្លុះ គឺព្រោះមិនបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់។ បទថា dīghamaddhānaṃ សេចក្តីថា អស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ បទថា sandhāvitaṃ សេចក្តីថា បានអន្ទោលទៅ គឺការអន្ទោលទៅពីភពមួយទៅកាន់ភពមួយទៀត។ បទថា saṃsaritaṃ សេចក្តីថា បានវិលវល់ទៅ គឺការវិលវល់ទៅមកម្តងហើយម្តងទៀត។ បទថា mamañceva tumhākañca សេចក្តីថា ទាំងតថាគត ទាំងអ្នករាល់គ្នា។ មួយម៉្យាងទៀត ក្នុងបទថា sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ នេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីថា ការអន្ទោលទៅ និងការវិលវល់ទៅមក របស់តថាគតផង របស់អ្នករាល់គ្នាផង បានកើតមានហើយ។ បទថា ariyassa សេចក្តីថា ដែលមិនមានទោស។ ធម៌ទាំង ៣ គឺ សីល សមាធិ បញ្ញា ទាំងនេះ គប្បីជ្រាបថាជាធម៌ដែលប្រកបដោយមគ្គនិងផល ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកផលតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ ដោយឈ្មោះថា វិមុត្តិ។ បទថា bhavataṇhā សេចក្តីថា សេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងភពទាំងឡាយ។ បទថា bhavanettī សេចក្តីថា ខ្សែចងភព នេះជាឈ្មោះរបស់តណ្ហានោះឯង ព្រោះថា សត្វទាំងឡាយ តែងត្រូវបានតណ្ហានោះចងក ដូចជាគោដែលគេចងក ហើយនាំទៅកាន់ភពនោះៗ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ភវនេត្តិ។

အနုတ္တရာတိ လောကုတ္တရာ. ဒုက္ခဿန္တကရောတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကရော. စက္ခုမာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ. ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော. ဣဒမဿ ဗောဓိမဏ္ဍေ ပဌမပရိနိဗ္ဗာနံ, ပစ္ဆာ ပန ယမကသာလာနမန္တရေ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ယထာနုသန္ဓိနာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

បទថា anuttarā សេចក្តីថា ជាលោកុត្តរៈ។ បទថា dukkhassantakaro សេចក្តីថា អ្នកធ្វើនូវទីបំផុតនៃវដ្តទុក្ខ។ បទថា cakkhumā សេចក្តីថា ព្រះអង្គមានចក្ខុ ដោយចក្ខុទាំង ៥។ បទថា parinibbuto សេចក្តីថា រលត់ហើយ ដោយការរលត់ទៅនៃកិលេស។ នេះជាការរលត់ជាដំបូងរបស់ព្រះអង្គ នាទៀបគល់ពោធិព្រឹក្ស ប៉ុន្តែក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ព្រះអង្គទ្រង់បរិនិព្វានដោយអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ ក្នុងចន្លោះនៃដើមរាំងទាំងគូ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាដោយអនុសន្ធិយ៉ាងនេះ។

၂. ပပတိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការអធិប្បាយអំពីបបតិតសូត្រ

၂. ဒုတိယေ ပပတိတောတိ ပတိတော စုတော. အပ္ပပတိတောတိ အပတိတော ပတိဋ္ဌိတော. တတ္ထ လောကိယမဟာဇနော ပတိတောယေဝ နာမ, သောတာပန္နာဒယော ကိလေသုပ္ပတ္တိက္ခဏေ ပတိတာ နာမ, ခီဏာသဝေါ ဧကန္တပတိဋ္ဌိတော နာမ.

២. ក្នុងសូត្រទី ២ បទថា papatito សេចក្តីថា ធ្លាក់ចុះហើយ គឺច្យុតហើយ។ បទថា appatito សេចក្តីថា មិនធ្លាក់ចុះ គឺតាំងនៅមាំហើយ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ មហាជនជាលោកិយ ឈ្មោះថាជាអ្នកធ្លាក់ចុះហើយពិតប្រាកដ, ព្រះសោតាបន្នៈជាដើម ឈ្មោះថាជាអ្នកធ្លាក់ចុះ ក្នុងខណៈដែលកិលេសកើតឡើង, ព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថាជាអ្នកតាំងនៅមាំជាដាច់ខាត។

စုတာ [Pg.250] ပတန္တီတိ ယေ စုတာ, တေ ပတန္တိ နာမ. ပတိတာတိ ယေ ပတိတာ, တေ စုတာ နာမ. စုတတ္တာ ပတိတာ, ပတိတတ္တာ စုတာတိ အတ္ထော. ဂိဒ္ဓါတိ ရာဂရတ္တာ. ပုနရာဂတာတိ ပုန ဇာတိံ ပုန ဇရံ ပုန ဗျာဓိံ ပုန မရဏံ အာဂတာ နာမ ဟောန္တိ. ကတံ ကိစ္စန္တိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကတံ. ရတံ ရမ္မန္တိ ရမိတဗ္ဗယုတ္တကေ ဂုဏဇာတေ ရမိတံ. သုခေနာနွာဂတံ သုခန္တိ သုခေန သုခံ အနုအာဂတံ သမ္ပတ္တံ. မာနုသကသုခေန ဒိဗ္ဗသုခံ, ဈာနသုခေန ဝိပဿနာသုခံ, ဝိပဿနာသုခေန မဂ္ဂသုခံ, မဂ္ဂသုခေန ဖလသုခံ, ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခံ သမ္ပတ္တံ အဓိဂတန္တိ အတ္ထော.

បទថា cutā patanti សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយណាដែលច្យុតហើយ ជនទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាធ្លាក់ចុះ។ បទថា patitā សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយណាដែលធ្លាក់ចុះហើយ ជនទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាច្យុត។ សេចក្តីថា ព្រោះតែច្យុត ទើបឈ្មោះថាធ្លាក់ចុះ ព្រោះតែធ្លាក់ចុះ ទើបឈ្មោះថាច្យុត។ បទថា giddhā សេចក្តីថា ត្រេកអរដោយរាគៈ។ បទថា punarāgatā សេចក្តីថា ឈ្មោះថាជាអ្នកត្រឡប់មកកាន់ជាតិម្តងទៀត កាន់ជរាម្តងទៀត កាន់ព្យាធិម្តងទៀត កាន់មរណម្តងទៀត។ បទថា kataṃ kiccaṃ សេចក្តីថា កិច្ចដែលគប្បីធ្វើដោយមគ្គទាំង ៤ គឺបានធ្វើរួចរាល់ហើយ។ បទថា rataṃ rammaṃ សេចក្តីថា ត្រេកអរក្នុងគុណធម៌ទាំងឡាយដែលគួរត្រេកអរ។ បទថា sukhenānvāgataṃ sukhaṃ សេចក្តីថា ដល់ហើយ សម្រេចហើយ នូវសុខមួយដោយសុខមួយ។ សេចក្តីថា ដល់នូវទេវសុខដោយមនុស្សសុខ, ដល់នូវវិបស្សនាសុខដោយឈានសុខ, ដល់នូវមគ្គសុខដោយវិបស្សនាសុខ, ដល់នូវផលសុខដោយមគ្គសុខ, ដល់និងសម្រេចនូវនិព្វានសុខដោយផលសុខ។

၃. ပဌမခတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការអធិប្បាយអំពីបឋមខតសូត្រ

၃. တတိယံ ဒုကနိပါတဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ. ဂါထာသု ပန နိန္ဒိယန္တိ နိန္ဒိတဗ္ဗယုတ္တကံ. နိန္ဒတီတိ ဂရဟတိ. ပသံသိယောတိ ပသံသိတဗ္ဗယုတ္တော. ဝိစိနာတိ မုခေန သော ကလိန္တိ ယော ဧဝံ ပဝတ္တော, တေန မုခေန ကလိံ ဝိစိနာတိ နာမ. ကလိနာ တေန သုခံ န ဝိန္ဒတီတိ တေန စ ကလိနာ သုခံ န ပဋိလဘတိ. သဗ္ဗဿာပိ သဟာပိ အတ္တနာတိ သဗ္ဗေနပိ သကေန ဓနေန စေဝ အတ္တနာ စ သဒ္ဓိံ ယော ပရာဇယော, သော အပ္ပမတ္တကောဝ ကလီတိ အတ္ထော. ယော သုဂတေသူတိ ယော ပန သမ္မဂ္ဂတေသု ပုဂ္ဂလေသု စိတ္တံ ပဒုဿေယျ, အယံ စိတ္တပဒေါသောဝ တတော ကလိတော မဟန္တတရော ကလိ. ဣဒါနိ တဿ မဟန္တတရဘာဝံ ဒဿေန္တော သတံ သဟဿာနန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သတံ သဟဿာနန္တိ နိရဗ္ဗုဒဂဏနာယ သတသဟဿံ. ဆတ္တိံသတီတိ အပရာနိ စ ဆတ္တိံသတိ နိရဗ္ဗုဒါနိ. ပဉ္စ စာတိ အဗ္ဗုဒဂဏနာယ စ ပဉ္စ အဗ္ဗုဒါနိ. ယမရိယဂရဟီတိ ယံ အရိယေ ဂရဟန္တော နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ, တတ္ထ ဧတ္တကံ အာယုပ္ပမာဏန္တိ.

៣. សូត្រទី៣ ត្រូវបានពោលរួចហើយក្នុងអដ្ឋកថាទុកនិបាត។ ចំណែកក្នុងគាថាទាំងឡាយ ពាក្យថា nindiyanti បានដល់ បុគ្គលដែលគួរនិន្ទា។ ពាក្យថា nindatī គឺ តិះដៀល (garahati)។ ពាក្យថា pasaṃsiyo បានដល់ បុគ្គលដែលគួរគប្បីសរសើរ។ ពាក្យថា vicināti mukhena so kaliṃ សេចក្តីថា បុគ្គលណាប្រព្រឹត្តយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាស្វែងរកនូវទោស (ឬសេចក្តីវិនាស) ដោយមាត់នោះ។ ពាក្យថា kalinā tena sukhaṃ na vindatī សេចក្តីថា មិនបាននូវសេចក្តីសុខដោយទោស (ឬសេចក្តីវិនាស) នោះឡើយ។ ពាក្យថា sabbassāpi sahāpi attanā សេចក្តីថា ការបរាជ័យ (វិនាស) ណាមួយ ព្រមទាំងទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួនទាំងអស់ និងព្រមទាំងខ្លួនឯង ការបរាជ័យនោះ ឈ្មោះថាជាទោស (ឬសេចក្តីវិនាស) បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា yo sugatesu សេចក្តីថា បុគ្គលណាប្រទូស្តចិត្តក្នុងបុគ្គលទាំងឡាយដែលទៅល្អហើយ (ព្រះសុគតទាំងឡាយ) ការប្រទូស្តចិត្តនេះឯង ជាទោស (ឬសេចក្តីវិនាស) ធំជាងទោស (ឬសេចក្តីវិនាស) នោះទៅទៀត។ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពជាទោសដ៏ធំជាងនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យថា sataṃ sahassānaṃ ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា sataṃ sahassānaṃ បានដល់ មួយសែន ដោយការរាប់ចំនួននិរព្វុទៈ (nirabbuda)។ ពាក្យថា chattiṃsati បានដល់ ៣៦ និរព្វុទៈដទៃទៀត។ ពាក្យថា pañca ca បានដល់ ៥ អព្វុទៈ ដោយការរាប់ចំនួនអព្វុទៈ (abbuda)។ ពាក្យថា yamariyagarahī សេចក្តីថា បុគ្គលកាលតិះដៀលនូវព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ តែងទៅកើតក្នុងនរកណា ទីនោះមានប្រមាណអាយុប៉ុណ្ណេះ។

၄. ဒုတိယခတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាទុតិយខតសូត្រ

၄. စတုတ္ထေ မာတရိ ပိတရိ စာတိအာဒီသု မိတ္တဝိန္ဒကော မာတရိ မိစ္ဆာပဋိပန္နော နာမ, အဇာတသတ္တု ပိတရိ မိစ္ဆာပဋိပန္နော နာမ, ဒေဝဒတ္တော တထာဂတေ မိစ္ဆာပဋိပန္နော နာမ, ကောကာလိကော တထာဂတသာဝကေ မိစ္ဆာပဋိပန္နော နာမ. ဗဟုဉ္စာတိ ဗဟုကမေဝ. ပသဝတီတိ ပဋိလဘတိ. တာယာတိ တာယ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိသင်္ခါတာယ အဓမ္မစရိယာယ. ပေစ္စာတိ ဣတော ဂန္တွာ. အပါယံ ဂစ္ဆတီတိ နိရယာဒီသု အညတရသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တတိ. သုက္ကပက္ခေပိ ဧသေဝ နယော.

៤. ក្នុងសូត្រទី៤ ត្រង់ពាក្យថា mātari pitari ca ជាដើម មានសេចក្តីពន្យល់ថា មិត្តវិន្ទកៈ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិខុសក្នុងមាតា, អជាតសត្តុ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិខុសក្នុងបិតា, ទេវទត្ត ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិខុសក្នុងព្រះតថាគត, កោកាលិកៈ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិខុសក្នុងសាវ័ករបស់ព្រះតថាគត។ ពាក្យថា bahuñca បានដល់ ច្រើនណាស់។ ពាក្យថា pasavati បានដល់ តែងបាន (ឬសន្សំ)។ ពាក្យថា tāya បានដល់ ដោយការប្រព្រឹត្តមិនជាធម៌ ពោលគឺការប្រតិបត្តិខុសនោះ។ ពាក្យថា pecca បានដល់ លះលោកនេះទៅហើយ។ ពាក្យថា apāyaṃ gacchati បានដល់ ទៅកើតក្នុងអបាយភូមិណាមួយ មាននរកជាដើម។ សូម្បីក្នុងសុក្កបក្ខ (ចំណែកស) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

၅. အနုသောတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថាអនុសោតសូត្រ

၅. ပဉ္စမေ [Pg.251] အနုသောတံ ဂစ္ဆတီတိ အနုသောတဂါမီ. ကိလေသသောတဿ ပစ္စနီကပဋိပတ္တိယာ ပဋိသောတံ ဂစ္ဆတီတိ ပဋိသောတဂါမီ. ဌိတတ္တောတိ ဌိတသဘာဝေါ. တိဏ္ဏောတိ ဩဃံ တရိတွာ ဌိတော. ပါရင်္ဂတောတိ ပရတီရံ ဂတော. ထလေ တိဋ္ဌတီတိ နိဗ္ဗာနထလေ တိဋ္ဌတိ. ဗြာဟ္မဏောတိ သေဋ္ဌော နိဒ္ဒေါသော. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ. ကာမေ စ ပဋိသေဝတီတိ ကိလေသကာမေဟိ ဝတ္ထုကာမေ ပဋိသေဝတိ. ပါပဉ္စ ကမ္မံ ကရောတီတိ ပါပဉ္စ ပါဏာတိပါတာဒိကမ္မံ ကရောတိ. ပါပဉ္စ ကမ္မံ န ကရောတီတိ ပဉ္စဝေရကမ္မံ န ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဌိတတ္တောတိ အယံ အနာဂါမီ ပုဂ္ဂလော တသ္မာ လောကာ ပုန ပဋိသန္ဓိဝသေန အနာဂမနတော ဌိတတ္တော နာမ.

៥. ក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា anusotaṃ gacchati គឺ ទៅតាមខ្សែទឹក (ខ្សែទឹកនៃសង្សារ) ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា អនុសោតកាមី (អ្នកទៅតាមខ្សែទឹក)។ ពាក្យថា kilesasotassa paccanīkapaṭipattiyā paṭisotaṃ gacchati គឺ ទៅច្រាសខ្សែទឹក ដោយការប្រតិបត្តិផ្ទុយនឹងខ្សែទឹកនៃកិលេស ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា បដិសោតកាមី (អ្នកទៅច្រាសខ្សែទឹក)។ ពាក្យថា ṭhitatto បានដល់ មានសភាវៈនឹងនរ (ឬមានចិត្តនឹងនរ)។ ពាក្យថា tiṇṇo បានដល់ ឆ្លងឱឃៈទាំងឡាយរួចហើយឈរនៅ។ ពាក្យថា pāraṅgato បានដល់ ទៅដល់ត្រើយម្ខាង (គឺព្រះនិព្វាន)។ ពាក្យថា thale tiṭṭhati បានដល់ ឈរនៅលើគោក គឺព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា brāhmaṇo បានដល់ បុគ្គលដ៏ប្រសើរ មិនមានទោស។ ពាក្យថា idha បានដល់ ក្នុងលោកនេះ។ ពាក្យថា kāme ca paṭisevati បានដល់ សេពនូវវត្ថុកាមដោយកិលេសកាមទាំងឡាយ។ ពាក្យថា pāpañca kammaṃ karoti បានដល់ ធ្វើនូវអំពើបាប មានបាណាតិបាតជាដើម។ ពាក្យថា pāpañca kammaṃ na karoti បានដល់ មិនធ្វើនូវពៀរទាំង៥។ ពាក្យថា ayaṃ vuccati, bhikkhave, ṭhitatto សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលនេះ គឺព្រះអនាគាមិបុគ្គល ឈ្មោះថា ឋិតត្តៈ (មានចិត្តនឹងនរ) ព្រោះមិនត្រឡប់មកកាន់លោកនោះវិញ ដោយអំណាចនៃការចាប់បដិសន្ធិ។

တဏှာဓိပန္နာတိ တဏှာယ အဓိပန္နာ အဇ္ဈောတ္ထဋာ, တဏှံ ဝါ အဓိပန္နာ အဇ္ဈောဂါဠှာ. ပရိပုဏ္ဏသေခေါတိ သိက္ခာပါရိပူရိယာ ဌိတော. အပရိဟာနဓမ္မောတိ အပရိဟီနသဘာဝေါ. စေတောဝသိပ္ပတ္တောတိ စိတ္တဝသီဘာဝံ ပတ္တော. ဧဝရူပေါ ခီဏာသဝေါ ဟောတိ, ဣဓ ပန အနာဂါမီ ကထိတော. သမာဟိတိန္ဒြိယောတိ သမာဟိတဆဠိန္ဒြိယော. ပရောပရာတိ ပရောဝရာ ဥတ္တမလာမကာ, ကုသလာကုသလာတိ အတ္ထော. သမေစ္စာတိ ဉာဏေန သမာဂန္တွာ. ဝိဓူပိတာတိ ဝိဒ္ဓံသိတာ ဈာပိတာ ဝါ. ဝုသိတဗြဟ္မစရိယောတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ ဝသိတွာ ဌိတော. လောကန္တဂူတိ တိဝိဓဿာပိ လောကဿ အန္တံ ဂတော. ပါရဂတောတိ ဆဟာကာရေဟိ ပါရဂတော. ဣဓ ခီဏာသဝေါဝ ကထိတော. ဣတိ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

ពាក្យថា taṇhādhipannā បានដល់ ត្រូវតណ្ហាគ្របសង្កត់ រួបរឹត ឬមួយក៏ ឈានចូលទៅកាន់តណ្ហា លិចចុះទៅក្នុងតណ្ហា។ ពាក្យថា paripuṇṇasekho បានដល់ អ្នកតាំងនៅក្នុងការបំពេញសិក្ខាឱ្យបរិបូណ៌។ ពាក្យថា aparihānadhammo បានដល់ មានសភាវៈមិនសាបសូន្យ។ ពាក្យថា cetovasippatto បានដល់ ដល់នូវភាពជាអ្នកមានអំណាចលើចិត្ត (ចិត្តវសីភាព)។ បុគ្គលមានសភាពយ៉ាងនេះ គឺជាព្រះខីណាស្រព ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ សំដៅយកព្រះអនាគាមី។ ពាក្យថា samāhitindriyo បានដល់ មានឥន្ទ្រិយទាំង៦ តាំងមាំល្អហើយ។ ពាក្យថា paroparā បានដល់ ធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ និងថោកទាប គឺកុសល និងអកុសល នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា samecca បានដល់ យល់ច្បាស់ដោយប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា vidhūpitā បានដល់ កម្ចាត់បង់ហើយ ឬដុតបំផ្លាញហើយ។ ពាក្យថា vusitabrahmacariyo បានដល់ អ្នកបាននៅប្រព្រឹត្តមគ្គព្រហ្មចរិយៈរួចហើយ។ ពាក្យថា lokantagū បានដល់ ទៅដល់ទីបំផុតនៃលោកទាំង៣។ ពាក្យថា pāragato បានដល់ ទៅដល់ត្រើយម្ខាង ដោយអាការៈ៦យ៉ាង។ ក្នុងទីនេះ សំដៅយកព្រះខីណាស្រពតែម្យ៉ាង។ ដូចនេះ ទាំងក្នុងសូត្រ ទាំងក្នុងគាថា ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែអំពីវដ្តៈ និងវិវដ្តៈប៉ុណ្ណោះ។

၆. အပ္ပဿုတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. អដ្ឋកថាអប្បស្សុតសូត្រ

၆. ဆဋ္ဌေ အနုပပန္နောတိ အနုပါဂတော. သုတ္တန္တိအာဒီသု ဥဘတောဝိဘင်္ဂနိဒ္ဒေသခန္ဓကပရိဝါရသုတ္တနိပါတမင်္ဂလသုတ္တရတနသုတ္တ- နာဠကသုတ္တတုဝဋကသုတ္တာနိ, အညမ္ပိ စ သုတ္တနာမကံ တထာဂတဝစနံ သုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗမ္ပိ သဂါထကံ သုတ္တံ ဂေယျန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဝိသေသေန သံယုတ္တကေ သကလောပိ သဂါထာဝဂ္ဂေါ. သကလမ္ပိ အဘိဓမ္မပိဋကံ, နိဂ္ဂါထကသုတ္တံ, ယဉ္စ အညမ္ပိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ အသင်္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ, တံ ဝေယျာကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မပဒ-ထေရဂါထာ-ထေရိဂါထာ သုတ္တနိပါတေ နောသုတ္တနာမိကာ သုဒ္ဓိကဂါထာ [Pg.252] စ ဂါထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သောမနဿဉာဏမယိကဂါထာပဋိသံယုတ္တာ ဒွေအသီတိ သုတ္တန္တာ ဥဒါနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ ဒသုတ္တရသတသုတ္တန္တာ ဣတိဝုတ္တကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပဏ္ဏကဇာတကာဒီနိ ပညာသာဓိကာနိ ပဉ္စ ဇာတကသတာနိ ဇာတကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ အာနန္ဒေ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ သဗ္ဗေပိ အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတဓမ္မပဋိသံယုတ္တာ သုတ္တန္တာ အဗ္ဘုတဓမ္မန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စူဠဝေဒလ္လမဟာဝေဒလ္လသမ္မာဒိဋ္ဌိသက္ကပဉှသင်္ခါရဘာဇနိယမဟာပုဏ္ဏမသုတ္တာဒယော သဗ္ဗေပိ ဝေဒဉ္စ တုဋ္ဌိဉ္စ လဒ္ဓါ လဒ္ဓါ ပုစ္ဆိတာ သုတ္တန္တာ ဝေဒလ္လန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န အတ္ထမညာယ န ဓမ္မမညာယာတိ အဋ္ဌကထဉ္စ ပါဠိဉ္စ အဇာနိတွာ. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နောတိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မဿ အနုရူပဓမ္မံ သဟသီလံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ န ပဋိပန္နော ဟောတိ. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဌမဝါရေ ပနေတ္ထ အပ္ပဿုတဒုဿီလော ကထိတော, ဒုတိယေ အပ္ပဿုတခီဏာသဝေါ, တတိယေ ဗဟုဿုတဒုဿီလော, စတုတ္ထေ ဗဟုဿုတခီဏာသဝေါ.

៦. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា anupapanno បានដល់ មិនបានចូលទៅជិត។ ក្នុងពាក្យថា suttanti ជាដើម គប្បីជ្រាបថា វិភង្គទាំងពីរ (ឧភតោវិភង្គ) និទ្ទេស ខន្ធកៈ បរិវារៈ សុត្តនិបាត មង្គលសូត្រ រតនសូត្រ នាលកសូត្រ តុវដកសូត្រ និងព្រះពុទ្ធវចនៈដទៃទៀតដែលមានឈ្មោះថា សូត្រ ទាំងអស់នេះ ឈ្មោះថា សុត្តៈ (សូត្រ)។ គប្បីជ្រាបថា សូត្រដែលមានគាថាទាំងអស់ ឈ្មោះថា គេយ្យៈ (សេចក្តីកម្រង) ដោយឡែក ក្នុងសំយុត្តនិកាយ សគាថវគ្គទាំងមូល ក៏ឈ្មោះថា គេយ្យៈ ដែរ។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអភិធម្មបិដកទាំងអស់ សូត្រដែលមិនមានគាថា និងព្រះពុទ្ធវចនៈដទៃទៀតដែលមិនបានសង្គ្រោះចូលក្នុងអង្គទាំង៨ ទាំងអស់នេះ ឈ្មោះថា វេយ្យាករណៈ។ គប្បីជ្រាបថា ធម្មបទ ថេរគាថា ថេរីគាថា និងគាថាសុទ្ធសាធដែលមិនមានឈ្មោះថាសូត្រ ក្នុងសុត្តនិបាត ទាំងអស់នេះ ឈ្មោះថា គាថា។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះសូត្រទាំងឡាយ ៨២ សូត្រ ដែលប្រកបដោយគាថាដែលកើតអំពីញាណប្រកបដោយសោមនស្ស ឈ្មោះថា ឧទាន។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះសូត្រទាំងឡាយ ១១០ សូត្រ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យជាដើមថា “Vuttañhetaṃ bhagavatā” (ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ) ឈ្មោះថា ឥតីវុត្តកៈ។ គប្បីជ្រាបថា ជាតិកៈ (ជាតក) ទាំងឡាយ ៥០០ ជាង មានអបណ្ណកជាតកជាដើម ឈ្មោះថា ជាតក។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះសូត្រទាំងឡាយដែលប្រកបដោយអច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទាំងអស់ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យជាដើមថា “Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā ānande” (ម្នាលអានន្ទ ធម៌ជាអស្ចារ្យចម្លែកទាំងឡាយ ៤ យ៉ាងនេះ...) ឈ្មោះថា អព្ភូតធម៌។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះសូត្រទាំងឡាយដែលសួរដេញដោលហើយបានទទួលនូវប្រាជ្ញា និងសេចក្តីត្រេកអរ មានចូឡវេទល្លសូត្រ មហាវេទល្លសូត្រ សម្មាទិដ្ឋិសូត្រ សក្កបញ្ហសូត្រ សង្ខារភាជនីយសូត្រ មហាបុណ្ណមសូត្រជាដើម ទាំងអស់នេះ ឈ្មោះថា វេទល្លៈ។ ពាក្យថា na atthamaññāya na dhammamaññāya សេចក្តីថា ដោយមិនដឹងនូវអដ្ឋកថា និងមិនដឹងនូវព្រះបាលី។ ពាក្យថា dhammānudhammappaṭipanno សេចក្តីថា មិនបានប្រតិបត្តិនូវបុព្វភាគបដិបទា ដែលប្រកបដោយសីល ដ៏សមគួរដល់លោកុត្តរធម៌ទាំង៩។ ដោយវិធីនេះ គប្បីជ្រាបអត្ថក្នុងវារៈទាំងពួង។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងទីនេះ ក្នុងវារៈទី១ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីបុគ្គលអ្នកមានសុតៈតិចមានសីលអាក្រក់ (អប្បស្សុតទុស្សីល), ក្នុងវារៈទី២ ទ្រង់សម្តែងអំពីបុគ្គលអ្នកមានសុតៈតិចជាព្រះខីណាស្រព (អប្បស្សុតខីណាស្រព), ក្នុងវារៈទី៣ ទ្រង់សម្តែងអំពីបុគ្គលអ្នកមានសុតៈច្រើនមានសីលអាក្រក់ (ពហុស្សុតទុស្សីល), ក្នុងវារៈទី៤ ទ្រង់សម្តែងអំពីបុគ្គលអ្នកមានសុតៈច្រើនជាព្រះខីណាស្រព (ពហុស្សុតខីណាស្រព)។

သီလေသု အသမာဟိတောတိ သီလေသု အပရိပူရကာရီ. သီလတော စ သုတေန စာတိ သီလဘာဂေန စ သုတဘာဂေန စ ‘‘အယံ ဒုဿီလော အပ္ပဿုတော’’တိ ဧဝံ တံ ဂရဟန္တီတိ အတ္ထော. တဿ သမ္ပဇ္ဇတေ သုတန္တိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ယသ္မာ တေန သုတေန သုတကိစ္စံ ကတံ, တသ္မာ တဿ သုတံ သမ္ပဇ္ဇတိ နာမ. နာဿ သမ္ပဇ္ဇတေတိ သုတကိစ္စဿ အကတတ္တာ န သမ္ပဇ္ဇတိ. ဓမ္မဓရန္တိ သုတဓမ္မာနံ အာဓာရဘူတံ. သပ္ပညန္တိ သုပညံ. နေက္ခံ ဇမ္ဗောနဒဿေဝါတိ ဇမ္ဗုနဒံ ဝုစ္စတိ ဇာတိသုဝဏ္ဏံ, တဿ ဇမ္ဗုနဒဿ နေက္ခံ ဝိယ, ပဉ္စသုဝဏ္ဏပရိမာဏံ သုဝဏ္ဏဃဋိကံ ဝိယာတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា sīlesu asamāhito បានដល់ អ្នកមិនធ្វើឱ្យបរិបូណ៌ក្នុងសីលទាំងឡាយ។ ពាក្យថា sīlato ca sutena ca សេចក្តីថា គេតែងតិះដៀលបុគ្គលនោះ ដោយចំណែកនៃសីល និងដោយចំណែកនៃសុតៈថា “បុគ្គលនេះជាអ្នកទ្រុស្តសីល មានសុតៈតិច” នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា tassa sampajjate sutaṃ សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែបុគ្គលនោះបានធ្វើកិច្ចនៃសុតៈដោយសុតៈនោះ ហេតុនោះ សុតៈរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាជាធម្មជាតិសម្រេចផល (ឬបរិបូណ៌)។ ពាក្យថា nāssa sampajjate សេចក្តីថា ព្រោះមិនបានធ្វើកិច្ចនៃសុតៈ ទើបមិនសម្រេចផល។ ពាក្យថា dhammadharaṃ បានដល់ ជាទីតាំងនៃធម៌ទាំងឡាយដែលបានស្តាប់ហើយ។ ពាក្យថា sappaññaṃ បានដល់ មានប្រាជ្ញាល្អ។ ពាក្យថា nekkhaṃ jambonadasseva សេចក្តីថា មាសជាតិ (មាសសុទ្ធ) ហៅថា ជម្ពោនទៈ (jambunada) ពាក្យនោះមានអត្ថថា ដូចជាដុំមាសដែលមានទម្ងន់ប្រាំសុវណ្ណៈ ដូចជាមាសជម្ពោនទៈនោះឯង។

၇. သောဘနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាសោភនសូត្រ

၇. သတ္တမေ ဝိယတ္တာတိ ပညာဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတာ. ဝိနီတာတိ ဝိနယံ ဥပေတာ သုဝိနီတာ. ဝိသာရဒါတိ ဝေသာရဇ္ဇေန သောမနဿသဟဂတေန ဉာဏေန သမန္နာဂတာ. ဓမ္မဓရာတိ သုတဓမ္မာနံ အာဓာရဘူတာ. ဘိက္ခု စ သီလသမ္ပန္နောတိ ဂါထာယ ကိဉ္စာပိ ဧကေကဿေဝ ဧကေကော ဂုဏော ကထိတော, သဗ္ဗေသံ ပန သဗ္ဗေပိ ဝဋ္ဋန္တီတိ.

៧. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា viyattā បានដល់ ប្រកបដោយភាពឈ្លាសវៃនៃប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា vinītā បានដល់ ដល់នូវវិន័យ (ការទូន្មាន) គឺទូន្មានខ្លួនបានល្អហើយ។ ពាក្យថា visāradā បានដល់ ប្រកបដោយញាណដែលកើតរួមដោយសោមនស្ស គឺភាពជាអ្នកក្លាហាន (វេសារជ្ជៈ)។ ពាក្យថា dhammadharā បានដល់ ជាទីតាំងនៃធម៌ទាំងឡាយដែលបានស្តាប់ហើយ។ ក្នុងគាថាថា bhikkhu ca sīlasampanno ទោះបីជាទ្រង់សម្តែងនូវគុណធម៌មួយៗរបស់បរិស័ទម្នាក់ៗក៏ដោយ ប៉ុន្តែគុណធម៌ទាំងអស់ ក៏រមែងសមគួរដល់បរិស័ទទាំងអស់ដែរ។

၈. ဝေသာရဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាវេសារជ្ជសូត្រ

၈. အဋ္ဌမေ [Pg.253] ဝေသာရဇ္ဇာနီတိ ဧတ္ထ သာရဇ္ဇပဋိပက္ခော ဝေသာရဇ္ဇံ, စတူသု ဌာနေသု သာရဇ္ဇာဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နသောမနဿမယဉာဏဿေတံ နာမံ. အာသဘံ ဌာနန္တိ သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဥတ္တမဋ္ဌာနံ. အာသဘာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ, တေသံ ဌာနန္တိ အတ္ထော. အပိစ ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဥသဘော, ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော. ဝဇသတဇေဋ္ဌကော ဝါ ဥသဘော, ဝဇသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော, သဗ္ဗဂဝသေဋ္ဌော သဗ္ဗပရိဿယသဟော သေတော ပါသာဒိကော မဟာဘာရဝဟော အသနိသတသဒ္ဒေဟိပိ အသမ္ပကမ္ပိယော နိသဘော, သော ဣဓ ဥသဘောတိ အဓိပ္ပေတော. ဣဒမ္ပိ ဟိ တဿ ပရိယာယဝစနံ. ဥသဘဿ ဣဒန္တိ အာသဘံ. ဌာနန္တိ စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ ဝဝတ္ထာနံ. ဣဒံ ပန အာသဘံ ဝိယာတိ အာသဘံ. ယထေဝ ဟိ နိသဘသင်္ခါတော ဥသဘော စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ တထာဂတောပိ စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇပါဒေဟိ အဋ္ဌပရိသပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ သဒေဝကေ လောကေ ကေနစိ ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန အကမ္ပိယော အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ တိဋ္ဌမာနောဝ တံ အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ ဥပဂစ္ဆတိ န ပစ္စက္ခာတိ, အတ္တနိ အာရောပေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတီ’’တိ.

៨. ក្នុងសូត្រទី៨ ត្រង់ពាក្យថា vesārajjāni នេះ ធម៌ដែលជាបដិបក្ខនឹងសេចក្តីញញើតញញើម ឈ្មោះថា វេសារជ្ជៈ (សេចក្តីក្លាហាន) នេះជាឈ្មោះនៃញាណដែលសម្រេចដោយសោមនស្ស ដែលកើតឡើងដល់ព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់ពិចារណាឃើញនូវភាពមិនញញើតញញើមក្នុងឋានៈទាំង៤។ ពាក្យថា āsabhaṃ ṭhānaṃ បានដល់ ឋានៈដ៏ប្រសើរ ឋានៈដ៏ឧត្តម។ ម៉្យាងទៀត ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្នុងកាលមុន ឈ្មោះថា អាសភៈ ឋានៈរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងនោះ ឈ្មោះថា អាសភដ្ឋានៈ នេះជាអត្ថ។ មួយវិញទៀត គោដែលជាធំជាងគោមួយរយ ឈ្មោះថា ឧសភៈ, គោដែលជាធំជាងគោមួយពាន់ ឈ្មោះថា វសភៈ។ ឬថា គោដែលជាធំជាងក្រោលមួយរយ ឈ្មោះថា ឧសភៈ, គោដែលជាធំជាងក្រោលមួយពាន់ ឈ្មោះថា វសភៈ, គោដែលប្រសើរជាងគោទាំងអស់ អាចអត់ធន់ចំពោះភ័យអន្តរាយទាំងពួង មានពណ៌ស គួរឱ្យជ្រះថ្លា អាចនាំទៅនូវធុក្កៈ (ភារៈដ៏ធ្ងន់) បាន មិនរំភើបញាប់ញ័រ សូម្បីដោយសំឡេងផ្គរលាន់រាប់រយដង ឈ្មោះថា និសភៈ គោនិសភៈនោះឯង ដែលសំដៅយកក្នុងទីនេះថា ឧសភៈ។ ព្រោះថា ពាក្យនេះជាវេវចនសព្ទនៃគោនិសភៈនោះ។ របស់ដែលជារបស់គោឧសភៈ ឈ្មោះថា អាសភៈ។ ពាក្យថា ṭhānanti បានដល់ ការឈរយ៉ាងមាំ ដោយជាន់សង្កត់ផែនដីដោយជើងទាំងបួន។ ម្យ៉ាងទៀត ឋានៈនេះ ដូចជាគោឧសភៈ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា អាសភៈ។ ដូចជាគោឧសភៈ ដែលហៅថា និសភៈ ជាន់សង្កត់ផែនដីដោយជើងទាំងបួន ហើយឈរនៅដោយការឈរដ៏មិនរំភើបញាប់ញ័រ យ៉ាងណាមិញ ព្រះតថាគតក៏យ៉ាងនោះដែរ ទ្រង់ជាន់សង្កត់ផែនដីគឺបរិស័ទទាំងប្រាំបី ដោយព្រះបាទគឺវេសារជ្ជញ្ញាណទាំងបួន ហើយមិនរំភើបញាប់ញ័រដោយសត្រូវ ឬបច្ចាមិត្តណាមួយ ក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក ឈរនៅដោយការឈរដ៏មិនរំភើបញាប់ញ័រ យ៉ាងនោះដែរ។ កាលទ្រង់ឈរនៅយ៉ាងនេះ តែងប្តេជ្ញា ចូលទៅជិត មិនបដិសេធ តែងលើកឡើងទុកក្នុងព្រះអង្គ នូវអាសភដ្ឋានៈនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា “āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti” (តែងប្តេជ្ញានូវអាសភដ្ឋានៈ)។

ပရိသာသူတိ အဋ္ဌသု ပရိသာသု. သီဟနာဒံ နဒတီတိ သေဋ္ဌနာဒံ အဘီတနာဒံ နဒတိ, သီဟနာဒသဒိသံ ဝါ နာဒံ နဒတိ. အယမတ္ထော သီဟနာဒသုတ္တေန ဒဿေတဗ္ဗော. ယထာ ဝါ သီဟော သဟနတော စ ဟနနတော စ သီဟောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ တထာဂတော လောကဓမ္မာနံ သဟနတော ပရပ္ပဝါဒါနဉ္စ ဟနနတော သီဟောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဝုတ္တဿ သီဟဿ နာဒံ သီဟနာဒံ. တတ္ထ ယထာ သီဟော သီဟဗလေန သမန္နာဂတော သဗ္ဗတ္ထ ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော သီဟနာဒံ နဒတိ, ဧဝံ တထာဂတသီဟောပိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော အဋ္ဌသု ပရိသာသု ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော ‘‘ဣတိ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ နယေန နာနာဝိဓဒေသနာဝိလာသသမ္ပန္နံ သီဟနာဒံ နဒတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတီ’’တိ.

ពាក្យថា parisāsu បានដល់ ក្នុងបរិស័ទទាំងប្រាំបី។ ពាក្យថា sīhanādaṃ nadati បានដល់ ទ្រង់បន្លឺនូវសីហនាទដ៏ប្រសើរ មិនមានសេចក្តីតក់ស្លុត ឬទ្រង់បន្លឺនូវសំឡេងប្រហាក់ប្រហែលនឹងសំឡេងនៃសត្វសីហៈ។ អត្ថនេះ គប្បីបង្ហាញដោយសីហនាទសូត្រ។ មួយវិញទៀត ដូចជាសត្វសីហៈ ហៅថា សីဟៈ ព្រោះអត់ធន់ (សហនៈ) និងព្រោះកម្ចាត់ (ហននៈ) យ៉ាងណាមិញ ព្រះតថាគត ក៏ហៅថា សីហៈ យ៉ាងនោះដែរ ព្រោះទ្រង់អត់ធន់ចំពោះលោកធម៌ទាំងឡាយ និងព្រោះទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃ។ សំឡេងរបស់ព្រះតថាគតដែលពោលយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា សីហនាទ។ ក្នុងទីនោះ ដូចជាសត្វសីហៈ ប្រកបដោយកម្លាំងសីហៈ ជាអ្នកក្លាហានក្នុងទីទាំងពួង មិនមានសេចក្តីព្រឺរោម តែងបន្លឺនូវសីហនាទ យ៉ាងណាមិញ ព្រះតថាគតសីហៈ ក៏ប្រកបដោយកម្លាំងនៃព្រះតថាគត ជាអ្នកក្លាហានក្នុងបរិស័ទទាំងប្រាំបី មិនមានសេចក្តីព្រឺរោម តែងបន្លឺនូវសីហនាទ ដែលប្រកបដោយភាពរុងរឿងនៃទេសនាផ្សេងៗ ដោយន័យជាដើមថា “iti rūpaṃ” (រូបយ៉ាងនេះ) យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា “parisāsu sīhanādaṃ nadati” (តែងបន្លឺសីហនាទក្នុងបរិស័ទទាំងឡាយ)។

ဗြဟ္မစက္ကံ [Pg.254] ပဝတ္တေတီတိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ဝိသုဒ္ဓံ. စက္ကသဒ္ဒေါ ပနာယံ –

ត្រង់ពាក្យថា brahmacakkaṃ pavatteti នេះ ពាក្យថា brahma បានដល់ ដ៏ប្រសើរ ដ៏ឧត្តម ដ៏បរិសុទ្ធ។ ចំណែកឯពាក្យថា cakka នេះ -

‘‘သမ္ပတ္တိယံ လက္ခဏေ စ, ရထင်္ဂေ ဣရိယာပထေ;

ဒါနေ ရတနဓမ္မူရ-စက္ကာဒီသု စ ဒိဿတိ;

ဓမ္မစက္ကေ ဣဓ မတော, တဉ္စ ဒွေဓာ ဝိဘာဝယေ’’.

“រមែងប្រាកដក្នុងសម្បត្តិ ក្នុងលក្ខណៈ ក្នុងចំណែកនៃរថ ក្នុងឥរិយាបថ ក្នុងទាន ក្នុងរតនចក្រ ធម៌ចក្រ និងខុរចក្រ (កង់កាំបិត) ជាដើម; ក្នុងទីនេះ សំដៅយកធម៌ចក្រ ហើយធម៌ចក្រនោះ គប្បីបង្ហាញដោយចំណែកពីរយ៉ាង”។

‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကာနိ, ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၁) ဟိ အယံ သမ္ပတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘ပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၅) ဧတ္ထ လက္ခဏေ. ‘‘စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၁) ဧတ္ထ ရထင်္ဂေ. ‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၉) ဧတ္ထ ဣရိယာပထေ. ‘‘ဒဒံ ဘုဉ္ဇ မာ စ ပမာဒေါ, စက္ကံ ဝတ္တယ သဗ္ဗပါဏိန’’န္တိ (ဇာ. ၁.၇.၁၄၉) ဧတ္ထ ဒါနေ. ‘‘ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုရဟောသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၃; မ. နိ. ၃.၂၅၆) ဧတ္ထ ရတနစက္ကေ. ‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ စက္က’’န္တိ (သု. နိ. ၅၆၂) ဧတ္ထ ဓမ္မစက္ကေ. ‘‘ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ, စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ (ဇာ. ၁.၁.၁၀၄; ၁.၅.၁၀၃) ဧတ္ထ ဥရစက္ကေ. ‘‘ခုရပရိယန္တေန စေပိ စက္ကေနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၆) ဧတ္ထ ပဟရဏစက္ကေ. ‘‘အသနိဝိစက္က’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၆၁; သံ. နိ. ၂.၁၆၂) ဧတ္ထ အသနိမဏ္ဍလေ. ဣဓ ပနာယံ ဓမ္မစက္ကေ မတော.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា "Cattārimāni, bhikkhave, cakkāni, yehi samannāgatānaṃ devamanussānaṃ" (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្រទាំងឡាយ ៤ នេះ ដែលទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយប្រកបព្រមហើយ...) ពាក្យថា "cakka" (ចក្រ) នេះ ឃើញក្នុងអត្ថថា សម្បត្តិ (សេចក្តីសម្រេច)។ ក្នុងបទថា "Pādatalesu cakkāni jātāni" (ចក្រទាំងឡាយកើតឡើងក្នុងបាតជើងទាំងឡាយ) ឃើញក្នុងអត្ថថា លក្ខណៈ (កង់ចក្រ)។ ក្នុងបទថា "Cakkaṃva vahato padaṃ" (កង់រទេះរមែងវិលតាមដានជើងគោដែលអូសទៅ) ឃើញក្នុងអត្ថថា អវយវៈនៃរទេះ (កង់រទេះ)។ ក្នុងបទថា "Catucakkaṃ navadvāraṃ" (កាយមានចក្រ ៤ មានទ្វារ ៩) ឃើញក្នុងអត្ថថា ឥរិយាបថ។ ក្នុងបទថា "Dadaṃ bhuñja mā ca pamādo, cakkaṃ vattaya sabbapāṇinaṃ" (ចូរឲ្យ ចូរបរិភោគ កុំធ្វេសប្រហែសឡើយ ចូរញ៉ាំងចក្រ (ទាន) ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដល់សត្វមានជីវិតទាំងពួង) ឃើញក្នុងអត្ថថា ទាន។ ក្នុងបទថា "Dibbaṃ cakkaratanaṃ pāturahosi" (ចក្ររតនៈដ៏ជាទិព្វបានប្រាកដឡើងហើយ) ឃើញក្នុងអត្ថថា រតនចក្រ (កង់កែវ)។ ក្នុងបទថា "Mayā pavattitaṃ cakkaṃ" (ចក្រដែលតថាគតបានឲ្យប្រព្រឹត្តទៅហើយ) ឃើញក្នុងអត្ថថា ធម្មចក្រ។ ក្នុងបទថា "Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake" (កង់ (កាំបិតកោរ) រមែងវិលនៅលើក្បាលនៃបុរសដែលត្រូវតណ្ហាកម្ចាត់ហើយ) ឃើញក្នុងអត្ថថា ឧរចក្រ (កង់កាំបិតកោរ)។ ក្នុងបទថា "Khurapariyantena cepi cakkena" (ទោះបីជាដោយចក្រមានមុខស្រួចដូចកាំបិតកោរក៏ដោយ) ឃើញក្នុងអត្ថថា បហរណចក្រ (ចក្រជាគ្រឿងប្រហារ)។ ក្នុងបទថា "Asanivicakkaṃ" ឃើញក្នុងអត្ថថា អសនិមណ្ឌល (វង់រន្ទះ)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា ចក្រ នេះ លោកសំដៅយក ធម្មចក្រ។

တံ ပနေတံ ဓမ္မစက္ကံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စ ဒေသနာဉာဏဉ္စ. တတ္ထ ပညာပဘာဝိတံ အတ္တနော အရိယဖလာဝဟံ ပဋိဝေဓဉာဏံ, ကရုဏာပဘာဝိတံ သာဝကာနံ အရိယဖလာဝဟံ ဒေသနာဉာဏံ. တတ္ထ ပဋိဝေဓဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဒုဝိဓံ. တဉှိ အဘိနိက္ခမနတော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ, ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. တုသိတဘဝနတော ဝါ ယာဝ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ, ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. ဒီပင်္ကရတော ပဋ္ဌာယ ဝါ ယာဝ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ, ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. ဒေသနာဉာဏမ္ပိ ပဝတ္တမာနံ ပဝတ္တန္တိ ဒုဝိဓံ. တဉှိ ယာဝ အညာသိကောဏ္ဍညဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါ ပဝတ္တမာနံ, ဖလက္ခဏေ ပဝတ္တံ နာမ. တေသု ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ, ဒေသနာဉာဏံ လောကိယံ. ဥဘယမ္ပိ ပနေတံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ, ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဩရသဉာဏံ.

ក៏ធម្មចក្រនោះ មាន ២ យ៉ាងគឺ បដិវេធញាណ (ញាណក្នុងការត្រាស់ដឹង) និងទេសនាញាណ (ញាណក្នុងការសម្តែងធម៌)។ ក្នុងញាណទាំងពីរនោះ ញាណដែលអប់រំដោយបញ្ញា នាំមកនូវអរិយផលសម្រាប់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ឈ្មោះថា បដិវេធញាណ។ ញាណដែលអប់រំដោយករុណា នាំមកនូវអរិយផលសម្រាប់ពួកសាវក ឈ្មោះថា ទេសនាញាណ។ ក្នុងញាណទាំងពីរនោះ បដិវេធញាណ មាន ២ យ៉ាងគឺ ញាណកំពុងកើតឡើង (ឧប្បជ្ជមានៈ) និងញាណកើតឡើងរួចហើយ (ឧប្បន្នៈ)។ ពិតណាស់ បដិវេធញាណនោះ ចាប់តាំងពីការយាងចេញទៅសាងផ្នួស រហូតដល់អរហត្តមគ្គ ឈ្មោះថា កំពុងកើតឡើង ក្នុងខណៈនៃផល ឈ្មោះថា កើតឡើងរួចហើយ។ ម៉្យាងទៀត ចាប់តាំងពីការច្យុតិចាកតុសិតភព រហូតដល់អរហត្តមគ្គលើមហាបោធិបល្ល័ង្ក ឈ្មោះថា កំពុងកើតឡើង ក្នុងខណៈនៃផល ឈ្មោះថា កើតឡើងរួចហើយ។ ឬមួយ ចាប់តាំងពីជួបព្រះទីបង្ករទសពលជាដើមមក រហូតដល់អរហត្តមគ្គលើបោធិបល្ល័ង្ក ឈ្មោះថា កំពុងកើតឡើង ក្នុងខណៈនៃផល ឈ្មោះថា កើតឡើងរួចហើយ។ សូម្បីទេសនាញាណ ក៏មាន ២ យ៉ាងដែរគឺ ញាណកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ (បវត្តមានៈ) និងញាណប្រព្រឹត្តទៅរួចហើយ (បវត្តៈ)។ ពិតណាស់ ទេសនាញាណនោះ ប្រព្រឹត្តទៅរហូតដល់សោតាបត្តិមគ្គរបស់ព្រះអញ្ញាកោណ្ឌញ្ញៈ ឈ្មោះថា កំពុងប្រព្រឹត្តទៅ ក្នុងខណៈនៃផល ឈ្មោះថា ប្រព្រឹត្តទៅរួចហើយ។ ក្នុងញាណទាំងពីរនោះ បដិវេធញាណ ជាលោកុត្តរៈ ទេសនាញាណ ជាលោកិយៈ។ ក៏ញាណទាំងពីរនេះ មិនទូទៅដល់បុគ្គលដទៃឡើយ ជាឱរសញាណ (ញាណកើតពីឱរា) របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយតែប៉ុណ្ណោះ។

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတောတိ ‘‘အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သဗ္ဗေ ဓမ္မာ မယာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဧဝံ ပဋိဇာနတော တဝ. အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဣမေ နာမ [Pg.255] ဓမ္မာ တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ. တတြ ဝတာတိ တေသု ‘‘အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဧဝံ ဒဿိတဓမ္မေသု. သဟဓမ္မေနာတိ သဟေတုနာ သကာရဏေန ဝစနေန. နိမိတ္တမေတန္တိ ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလောပိ ဓမ္မောပိ နိမိတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတော. တံ ပုဂ္ဂလံ န ပဿာမိ, ယော မံ ပဋိစောဒေဿတိ. တံ ဓမ္မံ န ပဿာမိ, ယံ ဒဿေတွာ ‘‘အယံ နာမ ဓမ္မော တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ မံ ပဋိစောဒေဿတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ခေမပ္ပတ္တောတိ ခေမံ ပတ္တော. သေသပဒဒွယံ ဣမဿေဝ ဝေဝစနံ. သဗ္ဗမ္ပေတံ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒသဗလဿ ဟိ ‘‘အယံ နာမ ဓမ္မော တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ စောဒကံ ပုဂ္ဂလံ ဝါ စောဒနာကာရဏံ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဓမ္မံ ဝါ အပဿတော ‘‘သဘာဝဗုဒ္ဓေါယေဝ ဝတ သမာနော အဟံ ဗုဒ္ဓေါသ္မီတိ ဝဒါမီ’’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဗလဝတရံ သောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေန သမ္ပယုတ္တံ ဉာဏံ ဝေသာရဇ္ဇံ နာမ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ခေမပ္ပတ္တော’’တိအာဒိမာဟ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

បទថា "Sammāsambuddhassa te paṭijānato" សេចក្តីថា កាលព្រះអង្គប្តេជ្ញាថា "តថាគតជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ធម៌ទាំងពួង តថាគតបានត្រាស់ដឹងហើយ" គឺកាលព្រះអង្គប្តេជ្ញាយ៉ាងនេះចំពោះព្រះអង្គ។ បទថា "Anabhisambuddhā" សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយឈ្មោះនេះ ព្រះអង្គមិនទាន់បានត្រាស់ដឹងឡើយ។ បទថា "Tatra vata" សេចក្តីថា ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគេបង្ហាញឡើងថា "មិនទាន់បានត្រាស់ដឹង" យ៉ាងនេះ។ បទថា "Sahadhammena" សេចក្តីថា ដោយវាចាប្រកបដោយហេតុ ប្រកបដោយការណ៍។ បទថា "Nimittametaṃ" ក្នុងទីនេះ សំដៅយកទាំងបុគ្គល ទាំងធម៌ ថាជា និមិត្ត។ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងបទទាំងនេះមានដូចតទៅ៖ "តថាគតមិនឃើញបុគ្គលណាមួយ ដែលនឹងមកចោទប្រកាន់តថាគតឡើយ។ តថាគតមិនឃើញធម៌ណាមួយ ដែលគេនឹងលើកឡើងមកចោទប្រកាន់តថាគតថា 'ធម៌ឈ្មោះនេះ ព្រះអង្គមិនទាន់បានត្រាស់ដឹងឡើយ' នោះទេ" នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ បទថា "Khemappatto" សេចក្តីថា ដល់នូវសេចក្តីក្សេម (គ្មានភ័យ)។ បទពីរដែលនៅសល់ (គឺ Abhayappatto និង Vesārajjappatto) ជាវេវចនៈនៃបទនេះឯង។ ពាក្យទាំងពួងនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សំដៅយក វេសារជ្ជញាណ តែម្យ៉ាង។ ព្រោះថា កាលព្រះទសពលមិនទ្រង់ឃើញបុគ្គលអ្នកចោទក្តី ហេតុនៃការចោទក្តី ឬធម៌ដែលមិនទាន់ត្រាស់ដឹងក្តី ថា "ធម៌ឈ្មោះនេះ ព្រះអង្គមិនទាន់បានត្រាស់ដឹងឡើយ" យ៉ាងនេះ ហើយទ្រង់ពិចារណាឃើញថា "តថាគតជាព្រះពុទ្ធដោយសភាវៈពិតប្រាកដ ទើបប្តេជ្ញាថា តថាគតជាព្រះពុទ្ធ" ដូច្នេះ សោមនស្សដ៏មានកម្លាំងខ្លាំងក្លារមែងកើតឡើងដល់ព្រះអង្គ ញាណដែលប្រកបដោយសោមនស្សនោះ ឈ្មោះថា វេសារជ្ជញាណ។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកវេសារជ្ជញាណនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា "khemappatto"។ សេចក្តីក្នុងបទទាំងពួង គប្បីជ្រាបតាមន័យនេះឯង។

အန္တရာယိကာ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ ပန အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ. တေ အတ္ထတော သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တာ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ. သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တံ ဟိ အန္တမသော ဒုက္ကဋဒုဗ္ဘာသိတမ္ပိ မဂ္ဂဖလာနံ အန္တရာယံ ကရောတိ. ဣဓ ပန မေထုနဓမ္မော အဓိပ္ပေတော. မေထုနံ သေဝတော ဟိ ယဿ ကဿစိ နိဿံသယမေဝ မဂ္ဂဖလာနံ အန္တရာယော ဟောတိ.

បទថា "Antarāyikā dhammā" ក្នុងទីនេះ សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយណាដែលធ្វើនូវអន្តរាយ ធម៌ទាំងនោះឈ្មោះថា អន្តរាយិកធម៌។ ធម៌ទាំងនោះ ដោយអត្ថ បានដល់ គំនរអាបត្តិទាំង ៧ ដែលភិក្ខុបានកន្លងដោយចេតនា។ ព្រោះថា អាបត្តិដែលភិក្ខុកន្លងដោយចេតនា សូម្បីត្រឹមតែអាបត្តិទុក្កដ ឬទុព្ភាសិត ក៏រមែងធ្វើនូវអន្តរាយដល់មគ្គនិងផលដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ សំដៅយក មេថុនធម្ម។ ព្រោះថា ការសេពមេថុនធម្មរបស់បុគ្គលណាមួយ រមែងជាអន្តរាយដល់មគ្គនិងផលដោយពិតប្រាកដ ឥតមានសង្ស័យឡើយ។

ယဿ ခေါ ပန တေ အတ္ထာယာတိ ရာဂက္ခယာဒီသု ယဿ အတ္ထာယ. ဓမ္မော ဒေသိတောတိ အသုဘဘာဝနာဒိဓမ္မော ကထိတော. တတြ ဝတ မန္တိ တသ္မိံ အနိယျာနိကဓမ္မေ မံ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

បទថា "Yassa kho pana te atthāya" សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ធម៌មានរាគៈអស់ទៅជាដើមណា។ បទថា "Dhammo desito" សេចក្តីថា ធម៌មានអសុភភាវនាជាដើម ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ។ បទថា "Tatra vata maṃ" សេចក្តីថា ក្នុងអនិយ្យានិកធម៌ (ធម៌មិននាំចេញចាកទុក្ខ) នោះ នូវតថាគត។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។

ဝါဒပထာတိ ဝါဒါယေဝ. ပုထူတိ ဗဟူ. သိတာတိ ဥပနိဗဒ္ဓါ အဘိသင်္ခတာ. အထ ဝါ ပုထုဿိတာတိ ပုထုဘာဝံ သိတာ ဥပဂတာ, ပုထူဟိ ဝါ သိတာတိပိ ပုထုဿိတာ. ယံ နိဿိတာတိ ဧတရဟိပိ ယံ ဝါဒပထံ နိဿိတာ. န တေ ဘဝန္တီတိ တေ ဝါဒပထာ န ဘဝန္တိ ဘိဇ္ဇန္တိ ဝိနဿန္တိ. ဓမ္မစက္ကန္တိ ဒေသနာဉာဏဿပိ ပဋိဝေဓဉာဏဿပိ ဧတံ နာမံ. တေသု ဒေသနာဉာဏံ လောကိယံ, ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ. ကေဝလီတိ သကလဂုဏသမန္နာဂတော. တာဒိသန္တိ တထာဝိဓံ.

បទថា "Vādapathā" បានដល់ លទ្ធិទាំងឡាយនោះឯង។ បទថា "Puthū" ប្រែថា ច្រើន។ បទថា "Sitā" បានដល់ ជាប់ជំពាក់ ឬតាក់តែងឡើង។ ម៉្យាងទៀត បទថា "Puthussitā" សេចក្តីថា ដល់នូវភាពជាច្រើន ឬមួយថា លទ្ធិដែលពួកជនជាច្រើនបានចងក្រងទុក ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា ពុធុស្សិតា។ បទថា "Yaṃ nissitā" សេចក្តីថា សូម្បីក្នុងកាលឥឡូវនេះ ជនទាំងឡាយអាស្រ័យនូវលទ្ធិណា។ បទថា "Na te bhavanti" សេចក្តីថា លទ្ធិទាំងឡាយនោះ មិនមានឡើយ គឺរមែងបែកធ្លាយ វិនាសទៅ។ ពាក្យថា "Dhammacakka" នេះ ជាឈ្មោះនៃទេសនាញាណផង នៃបដិវេធញាណផង។ ក្នុងញាណទាំងពីរនោះ ទេសនាញាណ ជាលោកិយៈ បដិវេធញាណ ជាលោកុត្តរៈ។ បទថា "Kevalī" សេចក្តីថា បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយគុណទាំងពួង។ បទថា "Tādisaṃ" សេចក្តីថា មានសភាវៈយ៉ាងនោះ។

၉. တဏှုပ္ပာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពន្យល់សេចក្តីក្នុងតណ្ហុប្បាទសូត្រ

၉. နဝမေ [Pg.256] ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတေသူတိ ဥပ္ပာဒါ. ကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? တဏှာ. တဏှာယ ဥပ္ပာဒါ တဏှုပ္ပာဒါ, တဏှာဝတ္ထူနိ တဏှာကာရဏာနီတိ အတ္ထော. စီဝရဟေတူတိ ‘‘ကတ္ထ မနာပံ စီဝရံ လဘိဿာမီ’’တိ စီဝရကာရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိဘဝါဘဝဟေတူတိ ဧတ္ထ ဣတီတိ နိဒဿနတ္ထေ နိပါတော. ယထာ စီဝရာဒိဟေတု, ဧဝံ ဘဝါဘဝဟေတုပီတိ အတ္ထော. ဘဝါဘဝေါတိ စေတ္ထ ပဏီတတရာနိ သပ္ပိနဝနီတာဒီနိ အဓိပ္ပေတာနိ. သမ္ပတ္တိဘဝေသု ပဏီတတရပဏီတတမဘဝေါတိပိ ဝဒန္တိယေဝ.

៩. ក្នុងសូត្រទី ៩ បទថា "uppajjati etesu" ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា ឧប្បាទៈ (ទីកើតឡើង)។ អ្វីកើតឡើង? គឺតណ្ហាកើតឡើង។ ការកើតឡើងនៃតណ្ហា ឈ្មោះថា តណ្ហុប្បាទៈ សេចក្តីថា វត្ថុជាទីតាំងនៃតណ្ហា ឬហេតុនៃតណ្ហា។ បទថា "Cīvarahetu" សេចក្តីថា តណ្ហាកើតឡើងព្រោះហេតុនៃចីវរថា "តើតថាគតនឹងបានចីវរជាទីគាប់ចិត្តក្នុងទីណា?"។ បទថា "Itibhavābhavahetu" ក្នុងបទនេះ ពាក្យថា "iti" ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងអត្ថជាឧទាហរណ៍។ សេចក្តីថា តណ្ហាកើតឡើងព្រោះហេតុនៃភវភព (ភពតូចភពធំ) ដូចជាកើតឡើងព្រោះហេតុនៃចីវរជាដើមដែរ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទថា "bhavābhava" នេះ លោកសំដៅយកវត្ថុដ៏សម្រិតសម្រាំងមានទឹកដោះថ្លា និងទឹកដោះខាប់ជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសម្បត្តិភពទាំងឡាយ លោកហៅថា ភពដ៏ឧត្តម និងភពដ៏ឧត្តមបំផុត ក៏មានដែរ។

တဏှာဒုတိယောတိ အယဉှိ သတ္တော အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ သံသရန္တော န ဧကကောဝ သံသရတိ, တဏှံ ပန ဒုတိယိကံ လဘန္တောဝ သံသရတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တဏှာဒုတိယော’’တိ. ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝန္တိ ဧတ္ထ ဣတ္ထဘာဝေါ နာမ အယံ အတ္တဘာဝေါ, အညထာဘာဝေါ နာမ အနာဂတတ္တဘာဝေါ. ဧဝရူပေါ ဝါ အညောပိ အတ္တဘာဝေါ ဣတ္ထဘာဝေါ နာမ, န ဧဝရူပေါ အညထာဘာဝေါ နာမ. တံ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ. သံသာရန္တိ ခန္ဓဓာတုအာယတနာနံ ပဋိပါဋိံ. နာတိဝတ္တတီတိ နာတိက္ကမတိ. ဧဝမာဒီနဝံ ဉတွာတိ ဧဝံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ခန္ဓေသု အာဒီနဝံ ဇာနိတွာ. တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝန္တိ တဏှံ စ ‘‘အယံ ဝဋ္ဋဒုက္ခသမ္ဘူတော သဘာဝေါ ကာရဏ’’န္တိ ဧဝံ ဇာနိတွာ. ဧတ္တာဝတာ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဘာဝေါ ဒဿိတော. ဣဒါနိ တံ ခီဏာသဝံ ထောမေန္တော ဝီတတဏှောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနာဒါနောတိ နိဂ္ဂဟဏော. သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေတိ သတိသမ္ပဇညေ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သတော သမ္ပဇာနော စရေယျ ဝိဟရေယျာတိ အတ္ထော. ဣတိ သုတ္တန္တေ ဝဋ္ဋံ ကထေတွာ ဂါထာသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ.

បទថា "Taṇhādutiyo" សេចក្តីថា សត្វនេះកាលអន្ទោលទៅក្នុងសង្សារវដ្តដែលមិនអាចដឹងទីបំផុតបាន មិនមែនអន្ទោលទៅតែម្នាក់ឯងឡើយ គឺតែងតែមានតណ្ហាជាគូកនអន្ទោលទៅជាមួយជានិច្ច។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា "taṇhādutiyo" (មានតណ្ហាជាគូកន)។ បទថា "Itthabhāvaññathābhāvaṃ" ក្នុងទីនេះ បទថា "itthabhāva" បានដល់ អត្តភាពបច្ចុប្បន្ននេះ បទថា "aññathābhāva" បានដល់ អត្តភាពក្នុងអនាគត។ ម៉្យាងទៀត អត្តភាពដទៃដែលមានសភាវៈយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ឥត្ថភាវៈ អត្តភាពដែលមិនមានសភាវៈយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា អញ្ញថាភាវៈ។ នូវឥត្ថភាវៈនិងអញ្ញថាភាវៈនោះ។ បទថា "Saṃsāraṃ" បានដល់ លំដាប់នៃខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈ។ បទថា "Nātivattati" ប្រែថា មិនកន្លងហួស។ បទថា "Evamādīnavaṃ ñatvā" សេចក្តីថា ដឹងនូវទោសក្នុងខន្ធទាំងឡាយជាអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្នយ៉ាងនេះ។ បទថា "Taṇhaṃ dukkhassa sambhavaṃ" សេចក្តីថា ដឹងនូវតណ្ហាថា "តណ្ហានេះជាសភាវៈ ជាហេតុនាំឲ្យកើតវដ្តទុក្ខ" យ៉ាងនេះ។ ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវការដែលភិក្ខុនេះចម្រើនវិបស្សនា រហូតដល់សម្រេចអរហត្តផល។ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងសរសើរព្រះខីណាស្រពនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា "vītataṇho"។ ក្នុងបទនោះ បទថា "Anādāno" សេចក្តីថា មិនមានការប្រកាន់មាំ (មិនមានឧបាទាន ៤)។ បទថា "Sato bhikkhu paribbaje" សេចក្តីថា ភិក្ខុជាព្រះខីណាស្រព ដល់នូវភាពទូលំទូលាយក្នុងសតិនិងសម្បជញ្ញៈ ជាអ្នកមានសតិ មានសម្បជញ្ញៈ គប្បីប្រព្រឹត្តទៅ គប្បីនៅ នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងវដ្តៈក្នុងព្រះសូត្រយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងគាថាទាំងឡាយ ទ្រង់សម្តែងវដ្តៈនិងវិវដ្តៈ (ការមិនវិលត្រឡប់) ដូច្នេះឯង។

၁၀. ယောဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពន្យល់សេចក្តីក្នុងយោគសូត្រ

၁၀. ဒသမေ ဝဋ္ဋသ္မိံ ယောဇေန္တီတိ ယောဂါ. ကာမယောဂေါတိအာဒီသု ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ကာမယောဂေါ. ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ ဘဝယောဂေါ, တထာ ဈာနနိကန္တိ. သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော စ ရာဂေါ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော စ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ. စတူသု သစ္စေသု အညာဏံ အဝိဇ္ဇာယောဂေါ. ကာမေသု ဝါ ယောဇေတီတိ ကာမယောဂေါ. ဘဝေသု ယောဇေတီတိ [Pg.257] ဘဝယောဂေါ. ဒိဋ္ဌီသု ယောဇေတီတိ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ. အဝိဇ္ဇာယ ယောဇေတီတိ အဝိဇ္ဇာယောဂေါတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဓမ္မာနံယေဝေတံ အဓိဝစနံ.

១០. ក្នុងសូត្រទី ១០ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលចងសត្វទុកក្នុងវដ្តៈ ធម៌ទាំងនោះឈ្មោះថា យោគៈ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន "Kāmayogo" ជាដើម រាគៈដែលប្រកបដោយកាមគុណទាំង ៥ ឈ្មោះថា កាមយោគៈ។ សេចក្តីតម្រេក (ឆន្ទរាគ) ក្នុងរូបភពនិងអរូបភព ឈ្មោះថា ភវយោគៈ សូម្បីសេចក្តីត្រេកអរក្នុងឈាន (ឈាននិកន្តិ) ក៏ដូច្នោះដែរ។ រាគៈដែលកើតឡើងជាមួយសស្សតទិដ្ឋិផង និងទិដ្ឋិទាំង ៦២ ផង ឈ្មោះថា ទិដ្ឋិយោគៈ។ សេចក្តីមិនដឹងក្នុងសច្ចៈទាំង ៤ ឈ្មោះថា អវិជ្ជាយោគៈ។ ម៉្យាងទៀត ធម៌ដែលចងសត្វទុកក្នុងកាមទាំងឡាយ ឈ្មោះថា កាមយោគៈ។ ធម៌ដែលចងសត្វទុកក្នុងភពទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ភវយោគៈ។ ធម៌ដែលចងសត្វទុកក្នុងទិដ្ឋិទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ទិដ្ឋិយោគៈ។ ធម៌ដែលចងសត្វទុកក្នុងអវិជ្ជា ឈ្មោះថា អវិជ្ជាយោគៈ។ ពាក្យទាំងនេះជាឈ្មោះនៃធម៌មានរាគៈជាដើមដែលបានពោលខាងលើនោះឯង។

ဣဒါနိ တေ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေန္တော ကတမော စ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမုဒယန္တိ ဥပ္ပတ္တိံ. အတ္ထင်္ဂမန္တိ ဘေဒံ. အဿာဒန္တိ မဓုရဘာဝံ. အာဒီနဝန္တိ အမဓုရဘာဝံ ဒေါသံ. နိဿရဏန္တိ နိဿဋဘာဝံ. ကာမေသူတိ ဝတ္ထုကာမေသု. ကာမရာဂေါတိ ကာမေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နရာဂေါ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အနုသေတီတိ နိဗ္ဗတ္တတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ကာမယောဂေါတိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဒံ ကာမေသု ယောဇနကာရဏံ ဗန္ဓနကာရဏံ ဝုစ္စတီတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញធម៌ទាំងនោះដោយពិស្តារ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា "Katamo ca, bhikkhave"។ ក្នុងបទនោះ បទថា "Samudayaṃ" បានដល់ ការកើតឡើង។ បទថា "Atthaṅgamaṃ" បានដល់ ការបែកធ្លាយ។ បទថា "Assādaṃ" បានដល់ ភាពផ្អែមល្ហែម (សេចក្តីត្រេកអរ)។ បទថា "Ādīnavaṃ" បានដល់ ភាពមិនផ្អែមល្ហែម គឺទោស។ បទថា "Nissaraṇaṃ" បានដល់ ភាពរំដោះចេញ (ការរំលត់ទុក្ខ)។ បទថា "Kāmesu" បានដល់ វត្ថុកាមទាំងឡាយ។ បទថា "Kāmarāgo" បានដល់ រាគៈដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវកាម។ ក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា "Anuseti" ប្រែថា កើតឡើង (ដេកត្រាំ)។ បទថា "Ayaṃ vuccati, bhikkhave, kāmayogo" សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ហេតុជាគ្រឿងចង ហេតុជាគ្រឿងជំពាក់ក្នុងកាមទាំងឡាយនេះ លោកហៅថា កាមយោគៈ។ សេចក្តីក្នុងបទទាំងពួង គប្បីជ្រាបតាមន័យនេះឯង។

ဖဿာယတနာနန္တိ စက္ခာဒီနံ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိကာရဏာနံ. အဝိဇ္ဇာ အညာဏန္တိ ဉာဏပဋိပက္ခဘာဝေန အညာဏသင်္ခါတာ အဝိဇ္ဇာ. ဣတိ ကာမယောဂေါတိ ဧတ္ထ ဣတိ သဒ္ဒေါ စတူဟိပိ ယောဂေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ဧဝံ ကာမယောဂေါ, ဧဝံ ဘဝယောဂေါ’’တိ. သံယုတ္တောတိ ပရိဝါရိတော. ပါပကေဟီတိ လာမကေဟိ. အကုသလေဟီတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတေဟိ. သံကိလေသိကေဟီတိ သံကိလေသနကေဟိ, ပသန္နဿ စိတ္တဿ ပသန္နဘာဝဒူသကေဟီတိ အတ္ထော. ပေါနောဗ္ဘဝိကေဟီတိ ပုနဗ္ဘဝနိဗ္ဗတ္တကေဟိ. သဒရေဟီတိ သဒရထေဟိ. ဒုက္ခဝိပါကေဟီတိ ဝိပါကကာလေ ဒုက္ခုပ္ပာဒကေဟိ. အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိကေဟီတိ အနာဂတေ ပုနပ္ပုနံ ဇာတိဇရာမရဏနိဗ္ဗတ္တကေဟိ. တသ္မာ အယောဂက္ခေမီတိ ဝုစ္စတီတိ ယသ္မာ အပ္ပဟီနယောဂေါ ပုဂ္ဂလော ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပယုတ္တော ဟောတိ, တသ္မာ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ နိဗ္ဗာနံ အနဓိဂတတ္တာ န ယောဂက္ခေမီတိ ဝုစ္စတိ.

បទថា "Phassāyatanānaṃ" បានដល់ ចក្ខុទ្វារជាដើម ដែលជាហេតុនៃចក្ខុសម្ផស្សជាដើម។ បទថា "Avijjā aññāṇaṃ" បានដល់ អវិជ្ជាដែលពោលគឺសេចក្តីមិនដឹង ព្រោះជាសភាវៈផ្ទុយនឹងញាណ។ ក្នុងបទថា "Iti kāmayogo" នេះ គប្បីផ្សំ "iti" សព្ទ ជាមួយយោគៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះថា "កាមយោគៈយ៉ាងនេះ ភវយោគៈយ៉ាងនេះ"។ បទថា "Saṃyutto" ប្រែថា ព័ទ្ធជុំវិញ។ បទថា "Pāpakehi" ប្រែថា ដ៏លាមក។ បទថា "Akusalehi" សេចក្តីថា កើតឡើងអំពីសេចក្តីមិនឈ្លាសវៃ (អកុសល)។ បទថា "Saṃkilesikehi" សេចក្តីថា នាំឲ្យសៅហ្មង គឺធ្វើឲ្យខូចនូវភាពជ្រះថ្លានៃចិត្តដែលជ្រះថ្លា នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ បទថា "Ponobbhavikehi" សេចក្តីថា នាំឲ្យកើតក្នុងភពថ្មីទៀត។ បទថា "Sadarehi" សេចក្តីថា ប្រកបដោយសេចក្តីក្តៅក្រហាយ។ បទថា "Dukkhavipākehi" សេចក្តីថា ផ្តល់ផលជាទុក្ខក្នុងកាលដែលឲ្យផល។ បទថា "Āyatiṃ jātijarāmaraṇikehi" សេចក្តីថា នាំឲ្យកើត ឲ្យចាស់ ឲ្យស្លាប់ម្តងហើយម្តងទៀតក្នុងអនាគត។ បទថា "Tasmā ayogakkhemīti vuccati" សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែបុគ្គលដែលមិនទាន់បានលះបង់យោគៈ រមែងប្រកបដោយធម៌ទាំងឡាយនេះ ហេតុនោះ ព្រោះតែមិនទាន់បានសម្រេចនូវព្រះនិព្វានដ៏ជាទីក្សេមចាកយោគៈទាំង ៤ ទើបលោកហៅថា មិនមែនជាអ្នកក្សេមចាកយោគៈ (អយោគក្ខេមី)។

ဝိသံယောဂေါတိ ဝိသံယောဇနကာရဏာနိ. ကာမယောဂဝိသံယောဂေါတိ ကာမယောဂတော ဝိသံယောဇနကာရဏံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အသုဘဇ္ဈာနံ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ, တံ ပါဒကံ ကတွာ အဓိဂတော အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဧကန္တေနေဝ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဘဝယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဒိဋ္ဌိယောဂဝိသံယောဂေါ [Pg.258] နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ အဝိဇ္ဇာယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ. ဣဒါနိ တေ ဝိတ္ထာရဝသေန ဒဿေန္တော ကတမော စ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

បទថា "Visaṃyogo" បានដល់ ហេតុជាគ្រឿងមិនចងជំពាក់ (ការប្រាសចាកយោគៈ)។ បទថា "Kāmayogavisaṃyogo" បានដល់ ហេតុជាគ្រឿងមិនចងជំពាក់ចាកកាមយោគៈ។ ក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងយោគវិសង្ឃោគទាំងនោះ អសុភឈាន ឈ្មោះថា កាមយោគវិសញ្ញោគ អនាគាមិមគ្គដែលបុគ្គលសម្រេចបានដោយធ្វើអសុភឈាននោះឲ្យជាបាទ (គ្រឹះ) ឈ្មោះថា កាមយោគវិសញ្ញោគដោយចំណែកមួយពិតប្រាកដ។ អរហត្តមគ្គ ឈ្មោះថា ភវយោគវិសញ្ញោគ សោតាបត្តិមគ្គ ឈ្មោះថា ទិដ្ឋិយោគវិសញ្ញោគ អរហត្តមគ្គ ឈ្មោះថា អវិជ្ជាយោគវិសញ្ញោគ។ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញធម៌ទាំងនោះដោយពិស្តារ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា "Katamo ca, bhikkhave"។ អត្ថនៃបទនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។

ဘဝယောဂေန စူဘယန္တိ ဘဝယောဂေန စ သံယုတ္တာ, ကိဉ္စိ ဘိယျော ဥဘယေနာပိ သမ္ပယုတ္တာ, ယေန ကေနစိ ယောဂေန သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော. ပုရက္ခတာတိ ပုရတော ကတာ, ပရိဝါရိတာ ဝါ. ကာမေ ပရိညာယာတိ ဒုဝိဓေပိ ကာမေ ပရိဇာနိတွာ. ဘဝယောဂဉ္စ သဗ္ဗသောတိ ဘဝယောဂဉ္စ သဗ္ဗမေဝ ပရိဇာနိတွာ. သမူဟစ္စာတိ သမူဟနိတွာ. ဝိရာဇယန္တိ ဝိရာဇေန္တော, ဝိရာဇေတွာ ဝါ. ‘‘ဝိရာဇေန္တော’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ မဂ္ဂေါ ကထိတော ဟောတိ, ‘‘ဝိရာဇေတွာ’’တိ ဝုတ္တေ ဖလံ. မုနီတိ ခီဏာသဝမုနိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတန္တိ.

ពាក្យថា Bhavayogena cūbhayanti សេចក្តីថា ប្រកបដោយភវយោគៈផង លើសពីនោះទៅទៀត គឺប្រកបដោយយោគៈទាំងពីរ (កាមយោគៈ និងភវយោគៈ) ផង គឺថាជាអ្នកប្រកបដោយយោគៈណាមួយ។ ពាក្យថា Purakkhatā សេចក្តីថា ធ្វើទុកខាងមុខ ឬថា ហែហមអមដំណើរ។ ពាក្យថា Kāme pariññāya សេចក្តីថា កំណត់ដឹងនូវកាមទាំងពីរប្រការ។ ពាក្យថា Bhavayogañca sabbaso សេចក្តីថា កំណត់ដឹងនូវភវយោគៈទាំងអស់ដោយពិត។ ពាក្យថា Samūhaccāti សេចក្តីថា ដកចេញដោយប្រពៃ (កម្ចាត់បង់)។ ពាក្យថា Virājayanti សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យប្រាសចាកតម្រេក ឬថា ប្រាសចាកតម្រេកហើយ។ ព្រោះថា កាលបើពោលថា “Virājento” (ធ្វើឱ្យប្រាសចាកតម្រេក) ឈ្មោះថា សម្តែងនូវមគ្គ កាលបើពោលថា “Virājetvā” (ប្រាសចាកតម្រេកហើយ) ឈ្មោះថា សម្តែងនូវផល។ ពាក្យថា Munī សេចក្តីថា ព្រះមុនីជាខីណាស្រព។ ក្នុងសូត្រនេះផង ក្នុងគាថាទាំងឡាយនេះផង ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែវដ្តៈ និងវិវដ្តៈប៉ុណ្ណោះ។

ဘဏ္ဍဂါမဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ភណ្ឌគាមវគ្គ ទី ១។

၂. စရဝဂ္ဂေါ

២. ចរវគ្គ

၁. စရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាចរសូត្រ

၁၁. ဒုတိယဿ ပဌမေ အဓိဝါသေတီတိ စိတ္တံ အဓိရောပေတွာ ဝါသေတိ. နပ္ပဇဟတီတိ န ပရိစ္စဇတိ. န ဝိနောဒေတီတိ န နီဟရတိ. န ဗျန္တီကရောတီတိ န ဝိဂတန္တံ ပရိစ္ဆိန္နပရိဝဋုမံ ကရောတိ. န အနဘာဝံ ဂမေတီတိ န အနုအဘာဝံ အဝဍ္ဎိံ ဝိနာသံ ဂမေတိ. စရမ္ပီတိ စရန္တောပိ. အနာတာပီတိ နိဗ္ဗီရိယော. အနောတ္တာပီတိ ဥပဝါဒဘယရဟိတော. သတတန္တိ နိစ္စံ. သမိတန္တိ နိရန္တရံ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထံ ဉတွာ သုက္ကပက္ခေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

១១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ២ ពាក្យថា Adhivāseti សេចក្តីថា បង្អោនចិត្តទៅទុក រួចឱ្យនៅ (អត់ធន់)។ ពាក្យថា Nappajahati សេចក្តីថា មិនលះបង់។ ពាក្យថា Na vinodeti សេចក្តីថា មិនកម្ចាត់ចេញ។ ពាក្យថា Na byantīkaroti សេចក្តីថា មិនធ្វើឱ្យអស់ទៅ មិនធ្វើឱ្យមានទីបំផុត។ ពាក្យថា Na anabhāvaṃ gameti សេចក្តីថា មិនឱ្យដល់នូវភាពមិនមាន មិនឱ្យដល់នូវសេចក្តីវិនាស និងការមិនចម្រើន។ ពាក្យថា Carampi សេចក្តីថា សូម្បីកំពុងដើរទៅ។ ពាក្យថា Anātāpī សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីព្យាយាម។ ពាក្យថា Anottāpī សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយ (មិនខ្លាចចំពោះភ័យគឺការតិះដៀល)។ ពាក្យថា Satataṃ សេចក្តីថា ជានិច្ច។ ពាក្យថា Samitaṃ សេចក្តីថា មិនដាច់រយៈ (រឿយៗ)។ កាលបើដឹងសេចក្តីយ៉ាងនេះក្នុងទីទាំងពួងហើយ សេចក្តីក្នុងសុក្កបក្ខ (ចំណែកស) គប្បីដឹងដោយចំណែកផ្ទុយពីអ្វីដែលបានពោលហើយនោះ។

ဂါထာသု ဂေဟနိဿိတန္တိ ကိလေသနိဿိတံ. မောဟနေယျေသူတိ မောဟဇနကေသု အာရမ္မဏေသု. အဘဗ္ဗောတိ အဘာဇနဘူတော. ဖုဋ္ဌုံ သမ္ဗောဓိမုတ္တမန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂသင်္ခါတံ ဥတ္တမဉာဏံ ဖုသိတုံ.

ក្នុងគាថាទាំងឡាយ ពាក្យថា Gehanissitaṃ សេចក្តីថា អាស្រ័យដោយកិលេស។ ពាក្យថា Mohaneyyesu សេចក្តីថា ក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយដែលជាហេតុបង្កើតនូវមោហៈ។ ពាក្យថា Abhabbo សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនគួរ (មិនមែនជាភាជនៈទទួលយកបាន)។ ពាក្យថា Phuṭṭhuṃ sambodhimuttamaṃ សេចក្តីថា ដើម្បីពាល់ត្រូវ (សម្រេច) នូវញាណដ៏ឧត្តម ពោលគឺអរហត្តមគ្គ។

၂. သီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាសីលសូត្រ

၁၂. ဒုတိယေ [Pg.259] သမ္ပန္နသီလာတိ ပရိပုဏ္ဏသီလာ. သမ္ပန္နပါတိမောက္ခာတိ ပရိပုဏ္ဏပါတိမောက္ခာ. ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတာတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေန သံဝုတာ ပိဟိတာ ဥပေတာ ဟုတွာ ဝိဟရထ. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နာတိ အာစာရေန စ ဂေါစရေန စ သမ္ပန္နာ သမုပါဂတာ ဘဝထ. အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသူတိ အဏုပ္ပမာဏေသု ဒေါသေသု. ဘယဒဿာဝိနောတိ တာနိ အဏုမတ္တာနိ ဝဇ္ဇာနိ ဘယတော ဒဿနသီလာ. သမာဒါယ သိက္ခထ သိက္ခာပဒေသူတိ သဗ္ဗသိက္ခာကောဋ္ဌာသေသု သမာဒါတဗ္ဗံ သမာဒါယ ဂဟေတွာ သိက္ခထ. ‘‘သမ္ပန္နသီလာနံ…ပေ… သိက္ခာပဒေသူ’’တိ ဧတ္တကေန ဓမ္မက္ခာနေန သိက္ခတ္တယေ သမာဒါပေတွာ စေဝ ပဋိလဒ္ဓဂုဏေသု စ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဥတ္တရိ ကာတဗ္ဗံ ဒဿေန္တော ကိမဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကိမဿာတိ ကိံ ဘဝေယျ.

១២. ក្នុងសូត្រទី ២ ពាក្យថា Sampannasīlā សេចក្តីថា មានសីលដ៏បរិបូណ៌។ ពាក្យថា Sampannapātimokkhā សេចក្តីថា មានបាតិមោក្ខដ៏បរិបូណ៌។ ពាក្យថា Pātimokkhasaṃvarasaṃvutā សេចក្តីថា ចូរជាអ្នកគ្រប់គ្រង បិទបាំង ប្រកបដោយសីលគឺបាតិមោក្ខសំវរៈ ហើយនៅចុះ។ ពាក្យថា Ācāragocarasampannā សេចក្តីថា ចូរជាអ្នកបរិបូណ៌ គឺដល់ព្រមដោយអាចារៈ និងគោចរៈចុះ។ ពាក្យថា Aṇumattesu vajjesu សេចក្តីថា ក្នុងទោសទាំងឡាយមានប្រមាណតិចតួច (ប៉ុនលំអងធូលី)។ ពាក្យថា Bhayadassāvino សេចក្តីថា មានប្រក្រតីឃើញនូវទោសទាំងឡាយមានប្រមាណតិចតួចនោះ ដោយความเป็นភ័យ។ ពាក្យថា Samādāya sikkhatha sikkhāpadesu សេចក្តីថា ចូរកាន់យក សមាទានសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទនោះៗ ដែលគប្បីសមាទានក្នុងចំណែកនៃសិក្សាទាំងពួង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឱ្យសមាទានក្នុងសិក្សាទាំង ៣ ផង ទ្រង់សរសើរគុណដែលបានសម្រេចហើយផង ដោយការសម្តែងធម៌មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះថា “Sampannasīlānaṃ…pe… sikkhāpadesu” ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញកិច្ចដែលត្រូវធ្វើតទៅទៀត ទើបត្រាស់ពាក្យថា Kimassa ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Kimassa សេចក្តីថា តើគប្បីជាយ៉ាងណា?

ယတံ စရေတိ ယထာ စရန္တော ယတော ဟောတိ သံယတော, ဧဝံ စရေယျ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အစ္ဆေတိ နိသီဒေယျ. ယတမေနံ ပသာရယေတိ ယံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ပသာရေယျ, တံ ယတံ သံယတမေဝ ကတွာ ပသာရေယျ. ဥဒ္ဓန္တိ ဥပရိ. တိရိယန္တိ မဇ္ဈံ. အပါစီနန္တိ အဓော. ဧတ္တာဝတာ အတီတာ ပစ္စုပ္ပန္နာ အနာဂတာ စ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကထိတာ. ယာဝတာတိ ပရိစ္ဆေဒဝစနံ. ဇဂတော ဂတီတိ လောကဿ နိပ္ဖတ္တိ. သမဝေက္ခိတာ စ ဓမ္မာနံ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယန္တိ ဧတေသံ သဗ္ဗလောကေ အတီတာဒိဘေဒါနံ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မာနံ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ သမဝေက္ခိတာ. ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာနံ ဥဒယံ ပဿန္တော ပဉ္စဝီသတိ လက္ခဏာနိ ပဿတိ, ဝယံ ပဿန္တော ပဉ္စဝီသတိ လက္ခဏာနိ ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တေဟိ သမပညာသာယ လက္ခဏေဟိ သမ္မာ အဝေက္ခိတာ ဟောတိ. စေတောသမထသာမီစိန္တိ စိတ္တသမထဿ အနုစ္ဆဝိကံ ပဋိပဒံ. သိက္ခမာနန္တိ ပဋိပဇ္ဇမာနံ, ပူရယမာနန္တိ အတ္ထော. ပဟိတတ္တောတိ ပေသိတတ္တော. အာဟူတိ ကထယန္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ သီလံ မိဿကံ ကထေတွာ ဂါထာသု ခီဏာသဝေါ ကထိတော.

ពាក្យថា Yataṃ care សេចក្តីថា បុគ្គលកាលដើរទៅ គ្រប់គ្រង (ឥន្ទ្រិយ) យ៉ាងណា គប្បីដើរទៅយ៉ាងនោះ។ វិធីនេះមានក្នុងទីទាំងពួង។ ពាក្យថា Accheti សេចក្តីថា គប្បីអង្គុយ។ ពាក្យថា Yatamenaṃ pasāraye សេចក្តីថា បុគ្គលគប្បីលាតសន្ធឹងនូវអវយវៈតូចធំណាមួយ គប្បីធ្វើអវយវៈតូចធំនោះឱ្យជាធម្មជាតិសង្រួមល្អហើយ ទើបលាតសន្ធឹង។ ពាក្យថា Uddhaṃ សេចក្តីថា ខាងលើ។ ពាក្យថា Tiriyaṃ សេចក្តីថា កណ្តាល។ ពាក្យថា Apācīnaṃ សេចក្តីថា ខាងក្រោម។ ដោយពាក្យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវបញ្ចក្ខន្ធទាំងឡាយ ជាអតីត បច្ចុប្បន្ន និងអនាគត។ ពាក្យថា Yāvatā ជាពាក្យកំណត់ភាគ។ ពាក្យថា Jagato gatī សេចក្តីថា ការសម្រេចនៃសត្វលោក។ ពាក្យថា Samavekkhitā ca dhammānaṃ, khandhānaṃ udayabbayaṃ សេចក្តីថា ពិចារណាឃើញនូវការកើតឡើង និងការវិនាសទៅនៃធម៌គឺបញ្ចក្ខន្ធទាំងឡាយនោះ ដែលមានចំណែកជាអតីតជាដើម ក្នុងលោកទាំងពួង។ ដូចដែលពោលថា “កាលឃើញការកើតឡើងនៃបញ្ចក្ខន្ធ ឈ្មោះថាឃើញលក្ខណៈ ២៥ យ៉ាង កាលឃើញការវិនាសទៅ ឈ្មោះថាឃើញលក្ខណៈ ២៥ យ៉ាង” ដូច្នេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកពិចារណាឃើញដោយប្រពៃ តាមលក្ខណៈទាំង ៥០ យ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា Cetosamathasāmīciṃ សេចក្តីថា នូវបដិបទាដ៏សមគួរដល់ការរំងាប់ចិត្ត (សមថៈ)។ ពាក្យថា Sikkhamānaṃ សេចក្តីថា កំពុងប្រតិបត្តិ កំពុងធ្វើឱ្យបរិបូណ៌។ ពាក្យថា Pahitatto សេចក្តីថា មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា Āhū សេចក្តីថា ពោលហើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ណាស់។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសីលលាយឡំគ្នា រួចហើយទ្រង់សម្តែងព្រះខីណាស្រពក្នុងគាថាទាំងឡាយ។

၃. ပဓာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាបធានសូត្រ

၁၃. တတိယေ [Pg.260] သမ္မပ္ပဓာနာနီတိ သုန္ဒရပဓာနာနိ ဥတ္တမဝီရိယာနိ. သမ္မပ္ပဓာနာတိ ပရိပုဏ္ဏဝီရိယာ. မာရဓေယျာဘိဘူတာတိ တေဘူမကဝဋ္ဋသင်္ခါတံ မာရဓေယျံ အဘိဘဝိတွာ သမတိက္ကမိတွာ ဌိတာ. တေ အသိတာတိ တေ ခီဏာသဝါ အနိဿိတာ နာမ. ဇာတိမရဏဘယဿာတိ ဇာတိဉ္စ မရဏဉ္စ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယဿ, ဇာတိမရဏသင်္ခါတဿေဝ ဝါ ဘယဿ. ပါရဂူတိ ပါရင်္ဂတာ. တေ တုသိတာတိ တေ ခီဏာသဝါ တုဋ္ဌာ နာမ. ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိန္တိ သသေနကံ မာရံ ဇိနိတွာ ဌိတာ. တေ အနေဇာတိ တေ ခီဏာသဝါ တဏှာသင်္ခါတာယ ဧဇာယ အနေဇာ နိစ္စလာ နာမ. နမုစိဗလန္တိ မာရဗလံ. ဥပါတိဝတ္တာတိ အတိက္ကန္တာ. တေ သုခိတာတိ တေ ခီဏာသဝါ လောကုတ္တရသုခေန သုခိတာ နာမ. တေနေဝါဟ –

១៣. ក្នុងសូត្រទី ៣ ពាក្យថា Sammappadhānānī សេចក្តីថា សេចក្តីព្យាយាមដ៏ល្អ គឺសេចក្តីព្យាយាមដ៏ឧត្តម។ ពាក្យថា Sammappadhānā សេចក្តីថា មានសេចក្តីព្យាយាមដ៏បរិបូណ៌។ ពាក្យថា Māradheyyābhibhūtā សេចក្តីថា គ្របសង្កត់ កន្លងផុតនូវមារធេយ្យៈ ពោលគឺវដ្តៈក្នុងភូមិ ៣ ហើយឋិតនៅ។ ពាក្យថា Te asitā សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនអាស្រ័យតោងទាម។ ពាក្យថា Jātimaraṇabhayassāti សេចក្តីថា នៃភ័យដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យជាតិ និងមរណៈ ឬថា នៃភ័យពោលគឺជាតិ និងមរណៈនោះឯង។ ពាក្យថា Pāragū សេចក្តីថា ដល់នូវត្រើយ (ព្រះនិព្វាន)។ ពាក្យថា Te tusitā សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកឆ្អែតស្កប់ស្កល់ហើយ។ ពាក្យថា Jetvā māraṃ savāhiniṃ សេចក្តីថា ផ្ចាញ់មារព្រមទាំងសេនាហើយឋិតនៅ។ ពាក្យថា Te anejā សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនញាប់ញ័រ គឺមិនកម្រើក ដោយសារការញាប់ញ័រពោលគឺតណ្ហា។ ពាក្យថា Namucibalaṃ សេចក្តីថា កម្លាំងនៃមារ។ ពាក្យថា Upātivattā សេចក្តីថា កន្លងផុតហើយ។ ពាក្យថា Te sukhitā សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមានសេចក្តីសុខ ដោយលោកុត្តរសុខ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា -

‘‘သုခိတာ ဝတ အရဟန္တော, တဏှာ နေသံ န ဝိဇ္ဇတိ;

အသ္မိမာနော သမုစ္ဆိန္နော, မောဟဇာလံ ပဒါလိတ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၃.၇၆);

“ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ មានសេចក្តីសុខពិតណាស់ តណ្ហារបស់លោកទាំងឡាយមិនមានឡើយ អស្មិមានៈ លោកកាត់ផ្តាច់ហើយ បណ្តាញគឺមោហៈ លោកបំផ្លាញចោលហើយ” ដូច្នេះ។

၄. သံဝရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាសំវរសូត្រ

၁၄. စတုတ္ထေ ပဓာနာနီတိ ဝီရိယာနိ. သံဝရပ္ပဓာနန္တိ စက္ခာဒီနိ သံဝရန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ. ပဟာနပ္ပဓာနန္တိ ကာမဝိတက္ကာဒယော ပဇဟန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ. ဘာဝနာပ္ပဓာနန္တိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ. အနုရက္ခဏာပ္ပဓာနန္တိ သမာဓိနိမိတ္တံ အနုရက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ.

១៤. ក្នុងសូត្រទី ៤ ពាក្យថា Padhānāni សេចក្តីថា សេចក្តីព្យាយាមទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Saṃvarappadhānaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីព្យាយាមដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកសង្រួមចក្ខុទ្វារជាដើម។ ពាក្យថា Pahānappadhānaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីព្យាយាមដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកលះបង់កាមវិតក្កៈជាដើម។ ពាក្យថា Bhāvanāppadhānaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីព្យាយាមដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកចម្រើនពោជ្ឈង្គទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Anurakkhaṇāppadhānaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីព្យាយាមដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នករក្សានូវសមាធិនិមិត្ត។

ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီသု ဝိဝေကော, ဝိရာဂေါ, နိရောဓောတိ တီဏိပိ နိဗ္ဗာနဿ နာမာနိ. နိဗ္ဗာနံ ဟိ ဥပဓိဝိဝေကတ္တာ ဝိဝေကော, တံ အာဂမ္မ ရာဂါဒယော ဝိရဇ္ဇန္တီတိ ဝိရာဂေါ, နိရုဇ္ဈန္တီတိ နိရောဓော. တသ္မာ ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီသု အာရမ္မဏဝသေန ဝါ အဓိဂန္တဗ္ဗဝသေန ဝါ နိဗ္ဗာနနိဿိတန္တိ အတ္ထော.

ក្នុងពាក្យថា Vivekanissitaṃ ជាដើម ពាក្យទាំង ៣ គឺ Viveka (សេចក្តីស្ងាត់) Virāga (ការប្រាសចាកតម្រេក) Nirodha (ការរលត់) ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាឈ្មោះរបស់ព្រះនិព្វាន។ ព្រោះថា ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា វិវេកៈ ព្រោះសូន្យចាកឧបធិទាំងឡាយ ព្រះនិព្វាននោះ កាលបើបុគ្គលអាស្រ័យហើយ រាគៈជាដើមរមែងប្រាសទៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា វិរាគៈ រាគៈជាដើមរមែងរលត់ទៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា និរោធៈ។ ហេតុនោះ ក្នុងពាក្យថា Vivekanissitaṃ ជាដើម សេចក្តីថា អាស្រ័យនូវព្រះនិព្វាន ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ក្តី ដោយអំណាចនៃធម៌ដែលគប្បីសម្រេចក្តី។

ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ဧတ္ထ ဒွေ ဝေါဿဂ္ဂါ – ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ စ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ စ. တတ္ထ ဝိပဿနာ တဒင်္ဂဝသေန ကိလေသေ စ ခန္ဓေ စ ရာဂံ ပရိစ္စဇတီတိ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ. မဂ္ဂေါ အာရမ္မဏဝသေန နိဗ္ဗာနံ ပက္ခန္ဒတီတိ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ. တသ္မာ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ယထာ ဘာဝိယမာနော [Pg.261] သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဝေါဿဂ္ဂတ္ထာယ ပရိဏမတိ, ဝိပဿနာဘာဝဉ္စ မဂ္ဂဘာဝဉ္စ ပါပုဏာတိ, ဧဝံ တံ ဘာဝေတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဘဒ္ဒကန္တိ လဒ္ဓကံ. သမာဓိနိမိတ္တံ ဝုစ္စတိ အဋ္ဌိကသညာဒိဝသေန အဓိဂတော သမာဓိယေဝ. အနုရက္ခတီတိ သမာဓိပါရိပန္ထိကဓမ္မေ ရာဂဒေါသမောဟေ သောဓေန္တော ရက္ခတိ. ဧတ္ထ စ အဋ္ဌိကသညာဒိကာ ပဉ္စေဝ သညာ ဝုတ္တာ, ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဒသပိ အသုဘာနိ ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေတဗ္ဗာနိ. တေသံ ဝိတ္ထာရော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၀၂ အာဒယော) ဝုတ္တောယေဝ. ဂါထာယ သံဝရာဒိနိပ္ဖာဒကံ ဝီရိယမေဝ ဝုတ္တံ. ခယံ ဒုက္ခဿ ပါပုဏေတိ ဒုက္ခက္ခယသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ ပါပုဏေယျာတိ.

ក្នុងពាក្យថា Vossaggapariṇāmiṃ នេះ មានវោស្សគ្គៈ (ការលះបង់) ២ យ៉ាង គឺ បរិច្ចាគវោស្សគ្គៈ (ការលះបង់ដោយការលះចោល) និង បក្ខន្ទនវោស្សគ្គៈ (ការលះបង់ដោយការស្ទុះទៅកាន់)។ ក្នុងវោស្សគ្គៈទាំងពីរនោះ វិបស្សនាលះបង់នូវកិលេស និងខន្ធទាំងឡាយ ដោយអំណាចតទង្គៈ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា បរិច្ចាគវោស្សគ្គៈ។ មគ្គស្ទុះទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា បក្ខន្ទនវោស្សគ្គៈ។ ហេតុនោះ ពាក្យថា Vossaggapariṇāmiṃ សេចក្តីថា សតិសម្ពោជ្ឈង្គដែលបុគ្គលកំពុងចម្រើន តែងបង្អោនទៅដើម្បីវោស្សគ្គៈ គឺដល់នូវភាពជាវិបស្សនា និងភាពជាមគ្គយ៉ាងណា បុគ្គលរមែងចម្រើននូវសតិសម្ពោជ្ឈង្គនោះយ៉ាងនោះ នេះជាសេចក្តីក្នុងទីនេះ។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានវិធីយ៉ាងនេះដែរ។ ពាក្យថា Bhaddakaṃ សេចក្តីថា ដែលបានមក (ល្អ)។ ពាក្យថា Samādhinimittaṃ គឺលោកហៅថាសមាធិដែលសម្រេចបានដោយអំណាចនៃអដ្ឋិកសញ្ញា (សេចក្តីសំគាល់ក្នុងឆ្អឹង) ជាដើមនោះឯង។ ពាក្យថា Anurakkhati សេចក្តីថា កាលជម្រះនូវរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ ដែលជាធម៌រារាំងដល់សមាធិ ឈ្មោះថារក្សាទុក។ ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គត្រាស់តែសញ្ញា ៥ ប្រការ មានអដ្ឋិកសញ្ញាជាដើមប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ គប្បីសម្តែងអសុភៈទាំង ១០ យ៉ាងឱ្យពិស្តារ។ សេចក្តីពិស្តារនៃអសុភៈទាំងនោះ ខ្ញុំបានពោលរួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ក្នុងគាថា ព្រះអង្គត្រាស់តែសេចក្តីព្យាយាមដែលជាហេតុសម្រេចនូវសំវរៈជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Khayaṃ dukkhassa pāpuṇeti សេចក្តីថា គប្បីដល់នូវអរហត្តផល ពោលគឺការអស់ទៅនៃទុក្ខ។

၅. ပညတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថាបញ្ញត្តិសូត្រ

၁၅. ပဉ္စမေ အဂ္ဂပညတ္တိယောတိ ဥတ္တမပညတ္တိယော. အတ္တဘာဝီနန္တိ အတ္တဘာဝဝန္တာနံ. ယဒိဒံ ရာဟု အသုရိန္ဒောတိ ယော ဧသ ရာဟု အသုရိန္ဒော အယံ အဂ္ဂေါတိ. ဧတ္ထ ရာဟု ကိရ အသုရိန္ဒော စတ္တာရိ ယောဇနသဟဿာနိ အဋ္ဌ စ ယောဇနသတာနိ ဥစ္စော, ဗာဟန္တရမဿ ဒွါဒသယောဇနသတာနိ, ဟတ္ထတလပါဒတလာနံ ပုထုလတာ တီဏိ ယောဇနသတာနိ. အင်္ဂုလိပဗ္ဗာနိ ပဏ္ဏာသ ယောဇနာနိ, ဘမုကန္တရံ ပဏ္ဏာသယောဇနံ, နလာဋံ တိယောဇနသတံ, သီသံ နဝယောဇနသတံ. ကာမဘောဂီနံ ယဒိဒံ ရာဇာ မန္ဓာတာတိ ယော ဧသ ရာဇာ မန္ဓာတာ နာမ, အယံ ဒိဗ္ဗေပိ မာနုသကေပိ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇနကာနံ သတ္တာနံ အဂ္ဂေါ နာမ. ဧသ ဟိ အသင်္ခေယျာယုကေသု မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဟိရညဝဿံ ဝဿာပေန္တော မာနုသကေ ကာမေ ဒီဃရတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ဒေဝလောကေ ပန ယာဝ ဆတ္တိံသာယ ဣန္ဒာနံ အာယုပ္ပမာဏံ, တာဝ ပဏီတေ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇီတိ ကာမဘောဂီနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. အာဓိပတေယျာနန္တိ အဓိပတိဋ္ဌာနံ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနံ ကရောန္တာနံ. တထာဂတော အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ လောကိယလောကုတ္တရေဟိ ဂုဏေဟိ တထာဂတော အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော အက္ခာယတိ.

១៥. ក្នុងសូត្រទី ៥ ពាក្យថា Aggapaññattiyo សេចក្តីថា ការបញ្ញត្តិដ៏ឧត្តម។ ពាក្យថា Attabhāvīnaṃ សេចក្តីថា នៃពួកសត្វដែលមានអត្តភាព (ធំ)។ ពាក្យថា Yadidaṃ rāhu asurindo សេចក្តីថា អសុរិន្ទឈ្មោះរាហូណានោះ អសុរិន្ទនោះជាកំពូល។ ឮថា ក្នុងទីនេះ អសុរិន្ទឈ្មោះរាហូ មានកម្ពស់ ៤.៨០០ យោជន៍ ចន្លោះស្មារបស់អសុរិន្ទនោះ មានប្រវែង ១.២០០ យោជន៍ ទទឹងបាតដៃ និងបាតជើង មានប្រវែង ៣០០ យោជន៍។ ថ្នាំងម្រាមដៃ មានប្រវែង ៥០ យោជន៍ ចន្លោះចិញ្ចើម មានប្រវែង ៥០ យោជន៍ ថ្ងាស មានប្រវែង ៣០០ យោជន៍ ក្បាល មានប្រវែង ៩០០ យោជន៍។ ពាក្យថា Kāmabhogīnaṃ yadidaṃ rājā mandhātā សេចក្តីថា ព្រះរាជាព្រះនាមមន្ធាតុណានោះ ព្រះអង្គជាកំពូលនៃសត្វទាំងឡាយដែលបរិភោគកាម ទាំងជាទិព្វ និងជារបស់មនុស្ស។ ព្រោះថា ព្រះរាជាអង្គនោះ ទ្រង់កើតក្នុងពួកមនុស្សដែលមានអាយុអសង្ខេយ្យ កាលបង្អុរភ្លៀងមាសប្រាក់ឱ្យធ្លាក់ចុះក្នុងខណៈដែលចង់បាន រមែងសោយកាមជារបស់មនុស្សអស់កាលដ៏យូរអង្វែង។ ចំណែកក្នុងទេវលោក ព្រះអង្គសោយកាមដ៏សម្រិតសម្រាំង អស់រយៈពេលស្មើនឹងអាយុកាលនៃព្រះឥន្ទ្រ ៣៦ អង្គ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថាជាកំពូលនៃពួកអ្នកបរិភោគកាម។ ពាក្យថា Ādhipateyyānaṃ សេចក្តីថា នៃពួកអ្នកធ្វើនូវความเป็นធំ និងភាពជាចម្បង។ ពាក្យថា Tathāgato aggamakkhāyati សេចក្តីថា ព្រះតថាគត លោកពោលថាជាកំពូល ជាបុគ្គលប្រសើរ ជាបុគ្គលដ៏ឧត្តម ដោយគុណទាំងឡាយជាលោកិយ និងលោកុត្តរ។

ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလန္တိ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိသမိဒ္ဓိယာ စ ပရိဝါရသင်္ခါတေန ယသသာ စ ဇလန္တာနံ. ဥဒ္ဓံ တိရိယံ အပါစီနန္တိ ဥပရိ စ မဇ္ဈေ စ ဟေဋ္ဌာ စ. ယာဝတာ ဇဂတော ဂတီတိ ယတ္တကာ လောကနိပ္ဖတ္တိ.

ពាក្យថា Iddhiyā yasasā jalaṃ សេចក្តីថា នៃពួកសត្វដែលរុងរឿងដោយសេចក្តីសម្រេចនៃសម្បត្តិទិព្វផង ដោយយសពោលគឺបរិវារផង។ ពាក្យថា Uddhaṃ tiriyaṃ apācīnaṃ សេចក្តីថា ខាងលើផង កណ្តាលផង ខាងក្រោមផង។ ពាក្យថា Yāvatā jagato gatī សេចក្តីថា ការសម្រេចនៃសត្វលោកមានប្រមាណប៉ុន្មាន។

၆. သောခုမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. អដ្ឋកថាសោខុម្មសូត្រ

၁၆. ဆဋ္ဌေ [Pg.262] သောခုမ္မာနီတိ သုခုမလက္ခဏပဋိဝိဇ္ဈနကာနိ ဉာဏာနိ. ရူပသောခုမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတီတိ ရူပေ သဏှသုခုမလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. ပရမေနာတိ ဥတ္တမေန. တေန စ ရူပသောခုမ္မေနာတိ တေန ယာဝ အနုလောမဘာဝံ ပတ္တေန သုခုမလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကဉာဏေန. န သမနုပဿတီတိ နတ္ထိဘာဝေနေဝ န ပဿတိ. န ပတ္ထေတီတိ နတ္ထိဘာဝေနေဝ န ပတ္ထေတိ. ဝေဒနာသောခုမ္မာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

១៦. ក្នុងសូត្រទី ៦ ពាក្យថា Sokhummāni សេចក្តីថា ញាណទាំងឡាយដែលចាក់ធ្លុះនូវលក្ខណៈដ៏ល្អិតល្អោច។ ពាក្យថា Rūpasokhummena samannāgato hoti សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយញាណដែលកំណត់កាន់យកនូវលក្ខណៈដ៏ល្អិតល្អោច និងទន់ភ្លន់ក្នុងរូប។ ពាក្យថា Paramena សេចក្តីថា ដ៏ឧត្តម។ ពាក្យថា Tena ca rūpasokhummena សេចក្តីថា ដោយញាណដែលកំណត់កាន់យកនូវលក្ខណៈដ៏ល្អិតល្អោចនោះ ដែលដល់នូវភាពជាអនុលោមញាណ។ ពាក្យថា Na samanupassati សេចក្តីថា មិនឃើញឡើយ ព្រោះតែភាពមិនមាននៃធម៌នោះឯង។ ពាក្យថា Na pattheti សេចក្តីថា មិនប្រាថ្នាឡើយ ព្រោះតែភាពមិនមាននៃធម៌នោះឯង។ សូម្បីក្នុងវេទនាសោខុម្មៈ (សេចក្តីល្អិតល្អោចនៃវេទនា) ជាដើម ក៏មានវិធីយ៉ាងនេះដែរ។

ရူပသောခုမ္မတံ ဉတွာတိ ရူပက္ခန္ဓဿ သဏှသုခုမလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကေန ဉာဏေန သုခုမတံ ဇာနိတွာ. ဝေဒနာနဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ စ ပဘဝံ ဇာနိတွာ. သညာ ယတော သမုဒေတီတိ ယသ္မာ ကာရဏာ သညာက္ခန္ဓော သမုဒေတိ နိဗ္ဗတ္တတိ, တဉ္စ ဇာနိတွာ. အတ္ထံ ဂစ္ဆတိ ယတ္ထ စာတိ ယသ္မိံ ဌာနေ နိရုဇ္ဈတိ, တဉ္စ ဇာနိတွာ. သင်္ခါရေ ပရတော ဉတွာတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓံ အနိစ္စတာယ လုဇ္ဇနဘာဝေန ပရတော ဇာနိတွာ. ဣမိနာ ဟိ ပဒေန အနိစ္စာနုပဿနာ ကထိတာ. ဒုက္ခတော နော စ အတ္တတောတိ ဣမိနာ ဒုက္ခာနတ္တာနုပဿနာ. သန္တောတိ ကိလေသသန္တတာယ သန္တော. သန္တိပဒေ ရတောတိ နိဗ္ဗာနေ ရတော. ဣတိ သုတ္တန္တေ စတူသု ဌာနေသု ဝိပဿနာဝ ကထိတာ, ဂါထာသု လောကုတ္တရဓမ္မောပီတိ.

ពាក្យថា rūpasukhumataṃ ñatvā សេចក្តីថា ដឹងនូវភាពល្អិតនៃរូប ដោយញាណដែលកំណត់កាន់យកនូវលក្ខណៈដ៏ល្អិតទន់ភ្លន់នៃរូបក្ខន្ធ។ ពាក្យថា vedanānañca sambhavaṃ សេចក្តីថា ដឹងនូវហេតុជាទីកើតឡើងនៃវេទនាខន្ធផង។ ពាក្យថា saññā yato samudeti សេចក្តីថា ដឹងនូវហេតុដែលនាំឲ្យសញ្ញាខន្ធកើតឡើង គឺញ៉ាំងឲ្យកើតឡើងនោះផង។ ពាក្យថា atthaṃ gacchati yattha ca សេចក្តីថា ដឹងនូវទីរលត់ទៅ (គឺព្រះនិព្វាន) នៃសញ្ញាខន្ធនោះផង។ ពាក្យថា saṅkhāre parato ñatvā សេចក្តីថា ដឹងនូវសង្ខារខន្ធដោយភាពជាជារបស់ដទៃ (មិនមែនខ្លួន) ព្រោះភាពមិនទៀង និងភាពជាធម្មជាតិទ្រុឌទ្រោម។ ព្រោះថា ដោយបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវអនិច្ចានុបស្សនា។ ដោយបទថា dukkhato no ca attato នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវទុក្ខានុបស្សនានិងអនត្តានុបស្សនា។ ពាក្យថា santo សេចក្តីថា ស្ងប់រម្ងាប់ ព្រោះភាពស្ងប់រម្ងាប់នៃកិលេស។ ពាក្យថា santipade rato សេចក្តីថា ត្រេកអរក្នុងព្រះនិព្វាន។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែវិបស្សនាក្នុងឋានៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះឯង ចំណែកក្នុងគាថាទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសូម្បីតែលោកុត្តរធម៌។

၇. ပဌမအဂတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាបឋមអគតិសូត្រ

၁၇-၁၉. သတ္တမေ အဂတိဂမနာနီတိ နဂတိဂမနာနိ. ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတီတိ ဆန္ဒေန အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, အကတ္တဗ္ဗံ ကရောတိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာတိ ဆန္ဒေန, ဒေါသေန, ဘယေန, မောဟေန. အတိဝတ္တတီတိ အတိက္ကမတိ. အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနမေဝ. နဝမေ တထာဗုဇ္ဈနကာနံ ဝသေန ဒွီဟိပိ နယေဟိ ကထိတံ.

១៧-១៩. ក្នុងសូត្រទី ៧ ពាក្យថា agatigamanāni សេចក្តីថា ដំណើរទៅកាន់ផ្លូវដែលមិនគួរទៅ។ ពាក្យថា chandāgatiṃ gacchati សេចក្តីថា ទៅកាន់អគតិព្រោះសេចក្តីស្រឡាញ់ គឺធ្វើនូវអំពើដែលមិនគួរធ្វើ។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា chandā dosā bhayā mohā សេចក្តីថា ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ដោយសេចក្តីស្អប់ ដោយសេចក្តីខ្លាច ដោយសេចក្តីវង្វេង។ ពាក្យថា ativattati សេចក្តីថា កន្លងហួស។ សូត្រទី ៨ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងសូត្រទី ៩ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយន័យទាំងពីរ តាមអំណាចនៃបុគ្គលអ្នកត្រាស់ដឹងយ៉ាងនោះ។

၁၀. ဘတ္တုဒ္ဒေသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាភត្តុទ្ទេសកសូត្រ

၂၀. ဒသမေ ဘတ္တုဒ္ဒေသကောတိ သလာကဘတ္တာဒီနံ ဥဒ္ဒေသကော. ကာမေသု အသံယတာတိ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေဟိ အသံယတာ. ပရိသာကသဋော [Pg.263] စ ပနေသ ဝုစ္စတီတိ အယဉ္စ ပန သော ဧဝရူပါ ပရိသာကစဝရော နာမ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. သမဏေနာတိ ဗုဒ္ဓသမဏေန. ပရိသာယ မဏ္ဍော စ ပနေသ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပါ ပရိသာ ဝိပ္ပသန္နေန ပရိသာမဏ္ဍောတိ ဝုစ္စတီတိ.

២០. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា bhattuddesako សេចក្តីថា បុគ្គលអ្នកចាត់ចែងស្លាកភត្តជាដើម។ ពាក្យថា kāmesu asaṃyatā សេចក្តីថា មិនសង្រួមក្នុងវត្ថុកាមទាំងឡាយ ដោយកិលេសកាម។ ពាក្យថា parisākasaṭo ca panesa vuccati សេចក្តីថា បុគ្គលដែលមានសភាពបែបនេះ ហៅថាជាសម្រាមក្នុងបរិស័ទ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា samaṇena សេចក្តីថា ដោយព្រះពុទ្ធសមណៈ។ ពាក្យថា parisāya maṇដo ca panesa vuccati សេចក្តីថា បុគ្គលដែលមានសភាពបែបនេះ ព្រោះធ្វើឲ្យបរិស័ទជ្រះថ្លា ទើបហៅថាជាគ្រឿងលម្អនៃបរិស័ទ។

စရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

ចរវគ្គ ទី ២ ចប់។

၃. ဥရုဝေလဝဂ္ဂေါ

៣. ឧរុវេលវគ្គ

၁. ပဌမဥရုဝေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាបឋមឧរុវេលសូត្រ

၂၁. တတိယဿ ပဌမေ ဥရုဝေလာယန္တိ ဧတ္ထ ဥရုဝေလာတိ မဟာဝေလာ, မဟာဝါလိကရာသီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥရူတိ ဝါလုကာ ဝုစ္စတိ, ဝေလာတိ မရိယာဒါ. ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အတီတေ ကိရ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဒသသဟဿာ ကုလပုတ္တာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တသ္မိံ ပဒေသေ ဝိဟရန္တာ ဧကဒိဝသံ သန္နိပတိတွာ ကတိကဝတ္တံ အကံသု – ‘‘ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ နာမ ပရေသမ္ပိ ပါကဋာနိ ဟောန္တိ, မနောကမ္မံ ပန အပါကဋံ. တသ္မာ ယော ကာမဝိတက္ကံ ဝါ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါ ဝိတက္ကေတိ, တဿ အညော စောဒကော နာမ နတ္ထိ. သော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ စောဒေတွာ ပတ္တပုဋေန ဝါလုကံ အာဟရိတွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာကိရတု, ဣဒမဿ ဒဏ္ဍကမ္မ’’န္တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ယော တာဒိသံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတိ, သော တတ္ထ ပတ္တပုဋေန ဝါလုကံ အာကိရတိ, ဧဝံ တတ္ထ အနုက္ကမေန မဟာဝါလုကရာသိ ဇာတော. တတော နံ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ပရိက္ခိပိတွာ စေတိယဋ္ဌာနမကာသိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥရုဝေလာတိ မဟာဝေလာ, မဟာဝါလိကရာသီတိ အတ္ထော’’တိ. တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ဝါ ဥရူတိ ဝါလုကာ ဝုစ္စတိ, ဝေလာတိ မရိယာဒါ, ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ.

២១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៣ ត្រង់ពាក្យថា uruvelāyaṃ នេះ ពាក្យថា uruvelā សេចក្តីថា ឆ្នេរខ្សាច់ដ៏ធំ ឬគំនរខ្សាច់ដ៏ធំ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា uru លោកហៅថា ខ្សាច់ ពាក្យថា velā គឺ ព្រំដែន។ ខ្សាច់ដែលគេនាំមកចាក់គរទុក ព្រោះហេតុនៃការកន្លងហួសព្រំដែន ឈ្មោះថា ឧរុវេលា គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទនេះយ៉ាងនេះ។ ឮថា ក្នុងអតីតកាល កាលដែលព្រះពុទ្ធមិនទាន់កើតឡើង មានកុលបុត្រមួយម៉ឺននាក់ បានបួសជាតាបស ហើយរស់នៅក្នុងតំបន់នោះ ថ្ងៃមួយ ក៏បានប្រជុំគ្នាធ្វើកតិកាសន្យាថា «កាយកម្មនិងវចីកម្ម តែងតែប្រាកដដល់អ្នកដទៃ ចំណែកឯមនោកម្មមិនប្រាកដឡើយ។ ហេតុនោះ បុគ្គលណាត្រិះរិះនូវកាមវិតក្កៈក្តី ព្យាបាទវិតក្កៈក្តី វិហឹសាវិតក្កៈក្តី បុគ្គលនោះគ្មានអ្នកដទៃណាម្នាក់ជាអ្នកចោទប្រកាន់ឡើយ។ បុគ្គលនោះត្រូវចោទប្រកាន់ខ្លួនឯង ហើយយកក្ដាប់ដៃទៅជញ្ជូនខ្សាច់មកចាក់នៅកន្លែងនេះ នេះជាទណ្ឌកម្មរបស់បុគ្គលនោះ»។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក បុគ្គលណាត្រិះរិះនូវវិតក្កៈបែបនោះ បុគ្គលនោះក៏ជញ្ជូនខ្សាច់ដោយក្ដាប់ដៃទៅចាក់នៅទីនោះ ដោយការធ្វើបែបនេះជាលំដាប់ គំនរខ្សាច់ដ៏ធំក៏បានកើតឡើងនៅទីនោះ។ ក្រោយមក ពួកមនុស្សជំនាន់ក្រោយបាននាំគ្នាព័ទ្ធជុំវិញទីនោះ ហើយធ្វើជាទីតាំងចេតិយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «uruvelā គឺឆ្នេរខ្សាច់ដ៏ធំ ឬគំនរខ្សាច់ដ៏ធំ»។ ទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះឯង ទើបត្រាស់ថា «ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា uru លោកហៅថា ខ្សាច់ ពាក្យថា velā គឺ ព្រំដែន ខ្សាច់ដែលគេនាំមកចាក់គរទុក ព្រោះហេតុនៃការកន្លងហួសព្រំដែន ឈ្មោះថា ឧរុវេលា គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទនេះយ៉ាងនេះ»។

နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေတိ ဥရုဝေလဂါမံ နိဿာယ နေရဉ္ဇရာနဒီတီရေ ဝိဟရာမီတိ ဒဿေတိ. အဇပါလနိဂြောဓေတိ အဇပါလကာ တဿ နိဂြောဓဿ [Pg.264] ဆာယာယ နိသီဒန္တိပိ တိဋ္ဌန္တိပိ, တသ္မာ သော အဇပါလနိဂြောဓောတွေဝ သင်္ခံ ဂတော, တဿ ဟေဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပဌမမေဝ. ဥဒပါဒီတိ အယံ ဝိတက္ကော ပဉ္စမေ သတ္တာဟေ ဥဒပါဒိ. ကသ္မာ ဥဒပါဒီတိ? သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏတ္တာ စေဝ ပုဗ္ဗာသေဝနတာယ စ. တတ္ထ ပုဗ္ဗာသေဝနာယ ပကာသနတ္ထံ တိတ္တိရဇာတကံ အာဟရိတဗ္ဗံ. ဟတ္ထိဝါနရတိတ္တိရာ ကိရ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဝိဟရန္တာ ‘‘ယော အမှာကံ မဟလ္လကော, တသ္မိံ သဂါရဝါ ဝိဟရိဿာမာ’’တိ နိဂြောဓံ ဒဿေတွာ ‘‘ကော နု ခေါ အမှာကံ မဟလ္လကော’’တိ ဝီမံသန္တာ တိတ္တိရဿ မဟလ္လကဘာဝံ ဉတွာ တဿ ဇေဋ္ဌာပစာယနကမ္မံ ကတွာ အညမညံ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ဝိဟရိတွာ သဂ္ဂပရာယဏာ အဟေသုံ. တံ ကာရဏံ ဉတွာ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

ពាក្យថា najjā nerañjarāya tīre ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីថា អាស្រ័យនូវភូមិឧរុវេលា ហើយគង់នៅក្បែរឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា។ ពាក្យថា ajapālanigrodhe សេចក្តីថា ពួកអ្នកឃ្វាលពពែ តែងតែអង្គុយខ្លះ ឈរខ្លះ ក្រោមម្លប់នៃដើមជ្រៃនោះ ហេតុនោះ ដើមជ្រៃនោះទើបបាននូវឈ្មោះថា អជបាលនិគ្រោធ សេចក្តីថា នៅក្រោមដើមជ្រៃអជបាលនោះ។ ពាក្យថា paṭhamābhisambuddho សេចក្តីថា បានត្រាស់ដឹងជាដំបូងបង្អស់។ ពាក្យថា udapādi សេចក្តីថា វិតក្កៈនេះកើតឡើងក្នុងសប្តាហ៍ទី ៥។ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាកើតឡើង? ឆ្លើយថា ព្រោះជាទំនៀមទម្លាប់របស់ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គផង ព្រោះការធ្លាប់សេពគប់ក្នុងភពមុនផង។ ក្នុងចំណោមហេតុទាំងពីរនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវការធ្លាប់សេពគប់ក្នុងភពមុន គប្បីនាំយកតិត្តិរជាតកមកសម្តែង។ ឮថា សត្វដំរី សត្វស្វា និងសត្វទទា រស់នៅក្នុងព្រៃមួយកន្លែង កាលដែលគិតថា «ពួកយើងនឹងគោរពកោតក្រែងចំពោះសត្វណាដែលចាស់ជាងគេក្នុងចំណោមពួកយើង» ក៏បានមើលទៅដើមជ្រៃ ហើយពិចារណាថា «តើអ្នកណាជាអ្នកចាស់ជាងគេក្នុងចំណោមពួកយើង?» កាលដែលដឹងថា សត្វទទាជាសត្វចាស់ជាងគេ ក៏បានធ្វើនូវសេចក្តីគោរពកោតក្រែងចំពោះសត្វទទានោះ ហើយមានសេចក្តីសាមគ្គីគ្នា រីករាយជាមួយគ្នា រស់នៅជាមួយគ្នា លុះលាចាកលោកទៅ ក៏បានទៅកាន់បរលោក មានសួគ៌ជាទីប្រែប្រួលទៅក្នុងខាងមុខ។ ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅនឹងដើមឈើនោះ ដឹងនូវហេតុនោះហើយ ទើបពោលនូវគាថានេះថា៖

‘‘ယေ ဝုဍ္ဎမပစာယန္တိ, နရာ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ;

ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပါသံသာ, သမ္ပရာယေ စ သုဂ္ဂတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၃၇);

«ជនទាំងឡាយណា ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ តែងគោរពកោតក្រែងចំពោះបុគ្គលដែលចាស់ទុំ ជនទាំងនោះ តែងទទួលបាននូវការសរសើរក្នុងបច្ចុប្បន្នផង មានសុគតិភពក្នុងបរលោកផង»។

ဧဝံ အဟေတုကတိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တောပိ တထာဂတော သဂါရဝဝါသံ ရောစေသိ, ဣဒါနိ ကသ္မာ န ရောစေဿတီတိ. အဂါရဝေါတိ အညသ္မိံ ဂါရဝရဟိတော, ကဉ္စိ ဂရုဋ္ဌာနေ အဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော. အပ္ပတိဿောတိ ပတိဿယရဟိတော, ကဉ္စိ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ အဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော. သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါတိ ဧတ္ထ သမိတပါပဗာဟိတပါပါယေဝ သမဏဗြာဟ္မဏာ အဓိပ္ပေတာ. သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာတိ သက္ကာရဉ္စေဝ ကတွာ ဂရုကာရဉ္စ ဥပဋ္ဌပေတွာ.

ព្រះតថាគត សូម្បីកើតក្នុងកំណើតសត្វតិរច្ឆានដែលគ្មានហេតុយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែសព្វព្រះហឫទ័យនឹងការរស់នៅដោយសេចក្តីគោរព ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រះអង្គមិនសព្វព្រះហឫទ័យទៅវិញ? គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា agāravo សេចក្តីថា មិនមានសេចក្តីគោរពក្នុងបុគ្គលដទៃ គឺមិនតម្កល់បុគ្គលណាម្នាក់ទុកក្នុងឋានៈជាទីគោរព។ ពាក្យថា appatisso សេចក្តីថា មិនមានការកោតក្រែង គឺមិនតម្កល់បុគ្គលណាម្នាក់ទុកក្នុងឋានៈជាធំ។ ត្រង់ពាក្យថា samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā នេះ សំដៅយកតែសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយណាដែលមានបាបស្ងប់រម្ងាប់ហើយ និងមានបាបបន្សាត់ចេញហើយប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា sakkatvā garuṃ katvā សេចក្តីថា ធ្វើនូវសក្ការៈផង តម្កល់ទុកនូវសេចក្តីគោរពកោតក្រែងផង។

သဒေဝကေ လောကေတိအာဒီသု သဒ္ဓိံ ဒေဝေဟိ သဒေဝကေ. ဒေဝဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ မာရဗြဟ္မေသု ဂဟိတေသုပိ မာရော နာမ ဝသဝတ္တီ သဗ္ဗေသံ ဥပရိ ဝသံ ဝတ္တေတိ, ဗြဟ္မာ နာမ မဟာနုဘာဝေါ, ဧကင်္ဂုလိယာ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠသဟဿေ အာလောကံ ဖရတိ, ဒွီဟိ ဒွီသု, ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု အာလောကံ ဖရတိ. သော ဣမိနာ သီလသမ္ပန္နတရောတိ ဝတ္တုံ မာ လဘန္တူတိ သမာရကေ သဗြဟ္မကေတိ ဝိသုံ ဝုတ္တံ. တထာ သမဏာ နာမ ဧကနိကာယာဒိဝသေန ဗဟုဿုတာ သီလဝန္တော ပဏ္ဍိတာ, ဗြာဟ္မဏာပိ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာဒိဝသေန ဗဟုဿုတာ ပဏ္ဍိတာ. တေ ဣမိနာ သမ္ပန္နတရာတိ ဝတ္တုံ [Pg.265] မာ လဘန္တူတိ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယာတိ ဝုတ္တံ. သဒေဝမနုဿာယာတိ ဣဒံ ပန နိပ္ပဒေသတော ဒဿနတ္ထံ ဂဟိတမေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. အပိစေတ္ထ ပုရိမာနိ တီဏိ ပဒါနိ လောကဝသေန ဝုတ္တာနိ, ပစ္ဆိမာနိ ဒွေ ပဇာဝသေန. သီလသမ္ပန္နတရန္တိ သီလေန သမ္ပန္နတရံ, အဓိကတရန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ သီလာဒယော စတ္တာရော ဓမ္မာ လောကိယလောကုတ္တရာ ကထိတာ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ လောကိယမေဝ. ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမေဝ ဟေတံ. ပါတုရဟောသီတိ ‘‘အယံ သတ္ထာ အဝီစိတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ သီလာဒီဟိ အတ္တနာ အဓိကတရံ အပဿန္တော ‘မယာ ပဋိဝိဒ္ဓနဝလောကုတ္တရဓမ္မမေဝ သက္ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရိဿာမီ’တိ စိန္တေတိ, ကာရဏံ ဘဂဝါ စိန္တေတိ, အတ္ထံ ဝုဍ္ဎိံ ဝိသေသံ စိန္တေတိ, ဂစ္ဆာမိဿ ဥဿာဟံ ဇနေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုရတော ပါကဋော အဟောသိ, အဘိမုခေ အဋ္ဌာသီတိ အတ္ထော.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាដើមថា sadevake loke សេចក្តីថា ពិភពលោកព្រមទាំងទេវតា គឺរួមទាំងទេវតាផង។ ម៉្យាងទៀត ទោះបីជាការកាន់យកនូវពាក្យថា ទេវតា ក្នុងទីនេះ រួមបញ្ចូលទាំងមារនិងព្រហ្មហើយក៏ដោយ ប៉ុន្តែមារឈ្មោះថា វសវត្តី តែងតែញ៉ាំងអំណាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅលើសត្វលោកទាំងអស់ ចំណែកឯព្រហ្មមានអានុភាពខ្លាំងពូកែ អាចផ្សាយពន្លឺទៅកាន់មួយពាន់ចក្រវាឡដោយម្រាមដៃតែមួយ ផ្សាយទៅកាន់ពីរពាន់ចក្រវាឡដោយម្រាមដៃពីរ និងផ្សាយទៅកាន់មួយម៉ឺនចក្រវាឡដោយម្រាមដៃដប់។ ដើម្បីកុំឲ្យពួកមារនិងព្រហ្មទាំងនោះនិយាយបានថា «ខ្លួនមានសីលបរិបូរណ៍ជាងព្រះមានព្រះភាគនេះ» ទើបព្រះអង្គត្រាស់ទុកដោយឡែកថា samārake sabrahmake (ព្រមទាំងមារ ព្រមទាំងព្រហ្ម)។ ដូចគ្នានោះដែរ ពួកសមណៈឈ្មោះថា ជាអ្នកមានសុតៈច្រើន មានសីល មានប្រាជ្ញា ដោយអំណាចនៃនិកាយមួយជាដើម សូម្បីពួកព្រាហ្មណ៍ក៏ជាអ្នកមានសុតៈច្រើន មានប្រាជ្ញា ដោយអំណាចនៃវិជ្ជាទាយដីធ្លីជាដើម。 ដើម្បីកុំឲ្យពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះនិយាយបានថា «ខ្លួនមានគុណធម៌បរិបូរណ៍ជាងព្រះមានព្រះភាគនេះ» ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya (ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍)។ ចំណែកឯបទថា sadevamanussāya នេះ ព្រះអង្គត្រាស់ដើម្បីបង្ហាញដោយមិនមានសេសសល់ ដោយកាន់យកនូវទេវតានិងមនុស្សដែលបានកាន់យកហើយនោះឯងមកត្រាស់ម្តងទៀត។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទទាំងនេះ បទទាំង ៣ ខាងដើម ព្រះអង្គត្រាស់ដោយអំណាចនៃលោក បទទាំង ២ ខាងចុង ព្រះអង្គត្រាស់ដោយអំណាចនៃសត្វលោក។ ពាក្យថា sīlasampannataraṃ សេចក្តីថា បុគ្គលដែលមានសីលបរិបូរណ៍ជាង គឺក្រៃលែងជាង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ក្នុងសូត្រនេះ ធម៌ទាំង ៤ យ៉ាងមានសីលជាដើម លោកសម្តែងទាំងលោកិយនិងលោកុត្តរៈ ចំណែកឯវិមុត្តិញាណទស្សនៈ ជាលោកិយតែម្យ៉ាង ព្រោះថាវិមុត្តិញាណទស្សនៈនោះ គឺបច្ចវេក្ខណញាណនោះឯង។ ពាក្យថា pāturahosi សេចក្តីថា សហម្បតីព្រហ្មគិតថា «ព្រះសាស្តានេះ កាលដែលមិនឃើញបុគ្គលណាដែលមានសីលជាដើមក្រៃលែងជាងខ្លួន ចាប់តាំងពីអវិចីមហានរក រហូតដល់ភវគ្គព្រហ្មលោក ក៏ទ្រង់ត្រិះរិះថា "តថាគតនឹងគោរពកោតក្រែង អាស្រ័យនូវលោកុត្តរធម៌ទាំង ៩ ប្រការដែលតថាគតបានត្រាស់ដឹងហើយនោះឯង រស់នៅ" ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រិះរិះនូវហេតុដ៏សមគួរ ទ្រង់ត្រិះរិះនូវប្រយោជន៍ សេចក្តីចម្រើន និងសេចក្តីវិសេស តថាគតនឹងទៅ ដើម្បីញ៉ាំងសេចក្តីព្យាយាមឲ្យកើតឡើងដល់ព្រះអង្គ» គិតដូច្នោះហើយ ក៏បានមកប្រាកដនៅចំពោះព្រះភក្ត្រ គឺឈរនៅចំពីមុខ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

ဝိဟံသု ဝိဟရန္တိ စာတိ ဧတ္ထ ယော ဝဒေယျ – ‘‘ဝိဟရန္တီတိ ဝစနတော ပစ္စုပ္ပန္နေပိ ဗဟူ ဗုဒ္ဓါ’’တိ, သော ‘‘ဘဂဝါပိ ဘန္တေ ဧတရဟိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန ပဋိဗာဟိတဗ္ဗော.

ត្រង់ពាក្យថា vihaṃsu viharanti ca នេះ ប្រសិនបើមានបុគ្គលណាម្នាក់និយាយថា «ព្រោះមានពាក្យថា viharanti (គង់នៅ) ជាពហុវចនៈ នាំឲ្យដឹងថា សូម្បីក្នុងបច្ចុប្បន្នក៏មានព្រះពុទ្ធច្រើនព្រះអង្គដែរ» បុគ្គលនោះ គប្បីត្រូវឃាត់ខាំងដោយពាក្យថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ ក៏ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធដែរ»។

‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ, သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတိ;

သဒေဝကသ္မိံ လောကသ္မိံ, နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလော’’တိ. (မဟာဝ. ၁၁;

မ. နိ. ၂.၃၄၁) –

«គ្រូរបស់តថាគតមិនមានឡើយ បុគ្គលដែលស្មើនឹងតថាគតក៏មិនមាន ក្នុងលោកព្រមទាំងទេវតា បុគ្គលដែលជាគូប្រៀបនឹងតថាគតក៏មិនមានឡើយ»។

အာဒီဟိ စဿ သုတ္တေဟိ အညေသံ ဗုဒ္ဓါနံ အဘာဝေါ ဒီပေတဗ္ဗော. တသ္မာတိ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓါ သဒ္ဓမ္မဂရုနော, တသ္မာ. မဟတ္တမဘိကင်္ခတာတိ မဟန္တဘာဝံ ပတ္ထယမာနေန. သရံ ဗုဒ္ဓါန သာသနန္တိ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ သရန္တေန.

គប្បីបង្ហាញនូវការមិនមានព្រះពុទ្ធដទៃទៀត ដោយសូត្រទាំងឡាយមានជាដើមយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ សុទ្ធតែមានព្រះសទ្ធម្មជាទីគោរព ហេតុនោះ។ ពាក្យថា mahattamabhikaṅkhatā សេចក្តីថា ដោយបុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានូវភាពជាធំ។ ពាក្យថា saraṃ buddhāna sāsanaṃ សេចក្តីថា ដោយបុគ្គលអ្នករលឹកនឹកដល់ពុទ្ធសាសនា។

ယတောတိ ယသ္မိံ ကာလေ. မဟတ္တေန သမန္နာဂတောတိ ရတ္တညုမဟတ္တံ ဝေပုလ္လမဟတ္တံ ဗြဟ္မစရိယမဟတ္တံ လာဘဂ္ဂမဟတ္တန္တိ ဣမိနာ စတုဗ္ဗိဓေန မဟတ္တေန သမန္နာဂတော. အထ မေ သံဃေပိ ဂါရဝေါတိ အထ မယှံ သံဃေပိ ဂါရဝေါ ဇာတော. ကိသ္မိံ ပန ကာလေ ဘဂဝတာ သံဃေ ဂါရဝေါ ကတောတိ? မဟာပဇာပတိယာ ဒုဿယုဂဒါနကာလေ. တဒါ ဟိ ဘဂဝါ အတ္တနော ဥပနီတံ ဒုဿယုဂံ ‘‘သံဃေ, ဂေါတမိ, ဒေဟိ, သံဃေ တေ ဒိန္နေ အဟဉ္စေဝ ပူဇိတော ဘဝိဿာမိ သံဃော စာ’’တိ ဝဒန္တော သံဃေ ဂါရဝံ အကာသိ နာမ.

ពាក្យថា yato សេចក្តីថា ក្នុងកាលណា។ ពាក្យថា mahattena samannāgato សេចក្តីថា ជាព្រះអង្គប្រកបដោយភាពជាធំ ៤ យ៉ាង គឺ ភាពជាធំដោយការដឹងរាត្រីយូរ (រត្តញ្ញូមហត្តៈ) ភាពជាធំដោយការផ្សាយទៅទូលំទូលាយ (វេបុល្លមហត្តៈ) ភាពជាធំដោយព្រហ្មចរិយៈ (ព្រហ្មចរិយមហត្តៈ) និងភាពជាធំដោយលាភដ៏ប្រសើរ (លាភគ្គមហត្តៈ)។ ពាក្យថា atha me saṅghepi gāravo សេចក្តីថា លំដាប់នោះ សេចក្តីគោរពក្នុងព្រះសង្ឃ ក៏បានកើតឡើងដល់តថាគតដែរ។ សួរថា ចុះព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះសង្ឃក្នុងកាលណា? ឆ្លើយថា ក្នុងកាលដែលព្រះនាងមហាបជាបតីគោតមី ថ្វាយនូវគូសំពត់។ ព្រោះថា ក្នុងកាលនោះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់ត្រាស់ចំពោះគូសំពត់ដែលគេនាំមកថ្វាយព្រះអង្គថា «ម្នាលនាងគោតមី នាងចូរថ្វាយដល់សង្ឃចុះ កាលបើនាងថ្វាយដល់សង្ឃហើយ ឈ្មោះថាជាការបូជាដល់តថាគតផង ដល់សង្ឃផង» ឈ្មោះថា ទ្រង់ធ្វើនូវសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះសង្ឃ។

၂. ဒုတိယဥရုဝေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាទុតិយឧរុវេលសូត្រ

၂၂. ဒုတိယေ [Pg.266] သမ္ဗဟုလာတိ ဗဟုကာ. ဗြာဟ္မဏာတိ ဟုဟုက္ကဇာတိကေန ဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ အာဂတာ ဗြာဟ္မဏာ. ဇိဏ္ဏာတိ ဇရာဇိဏ္ဏာ. ဝုဍ္ဎာတိ ဝယောဝုဒ္ဓါ. မဟလ္လကာတိ ဇာတိမဟလ္လကာ. အဒ္ဓဂတာတိ တယော ဝယေ အဒ္ဓေ အတိက္ကန္တာ. သုတမေတန္တိ အမှေဟိ သုတံ ဧတံ. တယိဒံ ဘော, ဂေါတမ, တထေဝါတိ ဘော, ဂေါတမ, ဧတံ အမှေဟိ သုတကာရဏံ တထာ ဧဝ. တယိဒံ ဘော, ဂေါတမ, န သမ္ပန္နမေဝါတိ တံ ဧတံ အဘိဝါဒနာဒိအကရဏံ အနနုစ္ဆဝိကမေဝ.

២២. ក្នុងសូត្រទី ២ ពាក្យថា sambahulā សេចក្តីថា ច្រើន។ ពាក្យថា brāhmaṇā សេចក្តីថា ពួកព្រាហ្មណ៍ដែលមកជាមួយព្រាហ្មណ៍អ្នកមានជាតិជាអ្នកពោលពាក្យថា ហុហុកៈ។ ពាក្យថា jiṇṇā សេចក្តីថា គ្រាំគ្រាដោយជរា។ ពាក្យថា vuḍḍhā សេចក្តីថា ចាស់ជរាដោយវ័យ។ ពាក្យថា mahallakā សេចក្តីថា ចាស់ទុំដោយជាតិ។ ពាក្យថា addhagatā សេចក្តីថា កន្លងហួសនូវកាលវេលា គឺវ័យទាំង ៣។ ពាក្យថា sutametaṃ សេចក្តីថា ពាក្យនោះ ពួកយើងបានឮមកហើយ។ ពាក្យថា tayidaṃ bho gotama tathā eva សេចក្តីថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ហេតុដែលពួកយើងបានឮមកនោះ គឺយ៉ាងនោះមែន។ ពាក្យថា tayidaṃ bho gotama na sampannameva សេចក្តីថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ការមិនធ្វើនូវការសំពះជាដើមនោះ មិនសមគួរទាល់តែសោះ។

အကာလဝါဒီတိအာဒီသု အကာလေ ဝဒတီတိ အကာလဝါဒီ. အသဘာဝံ ဝဒတီတိ အဘူတဝါဒီ. အနတ္ထံ ဝဒတိ, နော အတ္ထန္တိ အနတ္ထဝါဒီ. အဓမ္မံ ဝဒတိ, နော ဓမ္မန္တိ အဓမ္မဝါဒီ. အဝိနယံ ဝဒတိ, နော ဝိနယန္တိ အဝိနယဝါဒီ. အနိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ န ဟဒယေ နိဓေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဝါစံ ဘာသိတာ. အကာလေနာတိ ကထေတုံ အယုတ္တကာလေန. အနပဒေသန္တိ အပဒေသရဟိတံ, သာပဒေသံ သကာရဏံ ကတွာ န ကထေတိ. အပရိယန္တဝတိန္တိ ပရိယန္တရဟိတံ, န ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ ကထေတိ. အနတ္ထသံဟိတန္တိ န လောကိယလောကုတ္တရအတ္ထနိဿိတံ ကတွာ ကထေတိ. ဗာလော ထေရောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ အန္ဓဗာလော ထေရောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាដើមថា akālavādī បុគ្គលដែលនិយាយក្នុងកាលមិនគួរ ឈ្មោះថា អកាលវាទី។ បុគ្គលដែលនិយាយនូវសេចក្តីមិនពិត ឈ្មោះថា អភូតវាទី。 បុគ្គលដែលនិយាយនូវសេចក្តីមិនមានប្រយោជន៍ មិននិយាយនូវសេចក្តីមានប្រយោជន៍ ឈ្មោះថា អនត្ថវាទី។ បុគ្គលដែលនិយាយនូវសេចក្តីមិនមែនជាធម៌ មិននិយាយនូវសេចក្តីជាធម៌ ឈ្មោះថា អធម្មវាទី។ បុគ្គលដែលនិយាយនូវសេចក្តីមិនមែនជាវិន័យ មិននិយាយនូវសេចក្តីជាវិន័យ ឈ្មោះថា អវិនយវាទី។ ពាក្យថា anidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā សេចក្តីថា និយាយនូវពាក្យដែលមិនគួរតម្កល់ទុកក្នុងចិត្ត។ ពាក្យថា akālena សេចក្តីថា ក្នុងកាលដែលមិនគួរនិយាយ។ ពាក្យថា anapadesaṃ សេចក្តីថា មិនមានគ្រឿងអាង គឺមិននិយាយធ្វើឲ្យមានគ្រឿងអាង មានហេតុផល។ ពាក្យថា apariyantavatiṃ សេចក្តីថា មិនមានទីបំផុត គឺមិននិយាយបង្ហាញនូវការកំណត់ព្រំដែន។ ពាក្យថា anatthasaṃhitaṃ សេចក្តីថា មិននិយាយផ្អែកលើប្រយោជន៍លោកិយនិងលោកុត្តរៈ។ ពាក្យថា bālo therotveva saṅkhaṃ gacchati សេចក្តីថា រាប់ថាជាព្រះថេរៈល្ងង់ខ្លៅ។

ကာလဝါဒီတိအာဒီနိ ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ပဏ္ဍိတော ထေရောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတတ္တာ ပဏ္ဍိတော, ထိရဘာဝပ္ပတ္တိယာ ထေရောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

ពាក្យទាំងឡាយមានជាដើមថា Kālavādī (អ្នកនិយាយត្រូវកាល) គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃធម៌ជាបដិបក្ខ (ផ្ទុយគ្នា) នឹងធម៌ដែលបានពោលហើយ។ បទថា Paṇḍito therotveva saṅkhaṃ gacchati សេចក្តីថា បុគ្គលរមែងដល់នូវការរាប់ថា ជាបណ្ឌិត ព្រោះជាអ្នកប្រកបដោយភាពជាបណ្ឌិត, រមែងដល់នូវការរាប់ថា ជាថេរៈ ព្រោះដល់នូវភាពជាអ្នកមាំមួន។

ဗဟုဿုတော ဟောတီတိ ဗဟုံ အဿ သုတံ ဟောတိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ ပါဠိအနုသန္ဓိပုဗ္ဗာပရဝသေန ဥဂ္ဂဟိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. သုတဓရောတိ သုတဿ အာဓာရဘူတော. ယဿ ဟိ ဣတော ဂဟိတံ ဣတော ပလာယတိ, ဆိဒ္ဒဃဋေ ဥဒကံ ဝိယ န တိဋ္ဌတိ, ပရိသမဇ္ဈေ ဧကသုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေတုံ ဝါ ဝါစေတုံ ဝါ န သက္ကောတိ, အယံ န သုတဓရော နာမ. ယဿ ပန ဥဂ္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟိတကာလသဒိသမေဝ ဟောတိ, ဒသပိ ဝီသတိပိ ဝဿာနိ သဇ္ဈာယံ အကရောန္တဿ နေဝ နဿတိ, အယံ သုတဓရော နာမ. သုတသန္နိစယောတိ သုတဿ သန္နိစယဘူတော. ယဿ ဟိ သုတံ ဟဒယမဉ္ဇူသာယ သန္နိစိတံ သိလာယ လေခါ ဝိယ သုဝဏ္ဏပတ္တေ ပက္ခိတ္တသီဟဝသာ ဝိယ [Pg.267] စ တိဋ္ဌတိ, အယံ သုတသန္နိစယော နာမ. ဓာတာတိ ဓာတာ ပဂုဏာ. ဧကစ္စဿ ဟိ ဥဂ္ဂဟိတဗုဒ္ဓဝစနံ ဓာတံ ပဂုဏံ နိစ္စလိကံ န ဟောတိ, ‘‘အသုကံ သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သဇ္ဈာယိတွာ သံသန္ဒိတွာ သမနုဂ္ဂါဟိတွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ. ဧကစ္စဿ ဓာတံ ပဂုဏံ ဘဝင်္ဂသောတသဒိသံ ဟောတိ, ‘‘အသုကံ သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဥဒ္ဓရိတွာ တမေဝ ကထေတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဓာတာ’’တိ. ဝစသာ ပရိစိတာတိ သုတ္တဒသက-ဝဂ္ဂဒသကပဏ္ဏာသဒသကဝသေန ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတာ. မနသာနုပေက္ခိတာတိ စိတ္တေန အနုပေက္ခိတာ. ယဿ ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ မနသာ စိန္တေန္တဿ တတ္ထ တတ္ထ ပါကဋံ ဟောတိ, မဟာဒီပံ ဇာလေတွာ ဌိတဿ ရူပဂတံ ဝိယ ပညာယတိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ အတ္ထတော စ ကာရဏတော စ ပညာယ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ.

បទថា Bahussuto hoti សេចក្តីថា ការស្តាប់ (ការរៀនសូត្រ) របស់បុគ្គលនោះមានច្រើន គឺព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តាមានអង្គ ៩ ដែលបុគ្គលនោះបានរៀនសូត្រចាំបាច់ ដោយអំណាចនៃលំដាប់មុននិងក្រោយនៃបាលី។ បទថា Sutadharo សេចក្តីថា ជាទីតម្កល់ទុកនូវធម៌ដែលបានស្តាប់ហើយ។ ព្រោះថា ធម៌ដែលបុគ្គលណាបានរៀនពីសំណាក់គ្រូនេះ ហើយបាត់បង់ទៅក្នុងទីនោះ មិនឋិតនៅដូចជាទឹកក្នុងក្អមធ្លាយ មិនអាចសម្តែង ឬមិនអាចបង្រៀនសូត្រសូម្បីតែសូត្រមួយ ឬជាតកមួយក្នុងកណ្តាលជំនុំជនបាន បុគ្គលនេះមិនឈ្មោះថា សុតធរៈ ឡើយ។ ចំណែកបុគ្គលណា ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលខ្លួនបានរៀនសូត្រហើយ នៅតែដូចជាកាលដែលទើបរៀនថ្មីៗ សូម្បីតែមិនបានស្វាធ្យាយអស់ ១០ ឆ្នាំ ឬ ២០ ឆ្នាំ ក៏មិនបាត់បង់ឡើយ បុគ្គលនេះទើបឈ្មោះថា សុតធរៈ។ បទថា Sutasannicayo សេចក្តីថា ជាទីសន្សំទុកនូវសុតៈ។ ព្រោះថា សុតៈរបស់បុគ្គលណាដែលសន្សំទុកក្នុងហឹបគឺហឫទ័យ ឋិតនៅដូចជាអក្សរចារលើថ្ម ឬដូចជាខ្លាញ់សីហៈដែលគេដាក់ក្នុងភាជន៍មាស បុគ្គលនេះឈ្មោះថា សុតសន្និចយៈ។ បទថា Dhātā សេចក្តីថា ទ្រទ្រង់បានស្ទាត់ជំនាញ។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលបុគ្គលខ្លះរៀនហើយ មិនមែនជាធម៌ចាំស្ទាត់ មិនរឹងមាំឡើយ កាលបើគេពោលថា «ចូរអ្នកសម្តែងនូវសូត្រ ឬជាតកឈ្មោះឯណោះ» ក៏និយាយថា «ខ្ញុំនឹងស្វាធ្យាយ ផ្ទៀងផ្ទាត់ ពិចារណាជាមុនសិន ទើបដឹង»។ ចំណែកបុគ្គលខ្លះ ធម៌ដែលខ្លួនទ្រទ្រង់ចាំស្ទាត់ហើយ ហូររហូតដូចជាខ្សែទឹកភវង្គ កាលបើគេពោលថា «ចូរអ្នកសម្តែងនូវសូត្រ ឬជាតកឈ្មោះឯណោះ» ក៏អាចលើកយកសូត្រ ឬជាតកនោះមកសម្តែងបានភ្លាមៗ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនោះ ទើបត្រាស់ថា «Dhātā»។ បទថា Vacasā paricitā សេចក្តីថា បានស្វាធ្យាយដោយវាចា ដោយអំណាចនៃពួកសូត្រដប់ ពួកវគ្គដប់ ឬពួកបណ្ណាសកៈដប់។ បទថា Manasānupekkhitā សេចក្តីថា បានរំលឹកនឹកគិតដោយចិត្ត។ ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលបុគ្គលណាបានស្វាធ្យាយដោយវាចាហើយ កាលបើគិតដោយចិត្ត រមែងប្រាកដច្បាស់ក្នុងទីនោះៗ ដូចជាបុគ្គលអុជប្រទីបធំឈរមើលរូបទាំងឡាយដូច្នោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ បទថា Diṭṭhiyā suppaṭividdhā សេចក្តីថា បានចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយបញ្ញា ទាំងដោយអត្ថ ទាំងដោយហេតុ។

အာဘိစေတသိကာနန္တိ အဘိစေတောတိ အဘိက္ကန္တံ ဝိသုဒ္ဓံ စိတ္တံ ဝုစ္စတိ, အဓိစိတ္တံ ဝါ, အဘိစေတသိ ဇာတာနိ အာဘိစေတသိကာနိ, အဘိစေတောသန္နိဿိတာနီတိ ဝါ အာဘိစေတသိကာနိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ သုခဝိဟာရာနံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ပစ္စက္ခော အတ္တဘာဝေါ ဝုစ္စတိ, တတ္ထ သုခဝိဟာရဘူတာနန္တိ အတ္ထော. ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနမေတံ အဓိဝစနံ. တာနိ ဟိ အပ္ပေတွာ နိသိန္နာ ဈာယိနော ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ အသံကိလိဋ္ဌနေက္ခမ္မသုခံ ဝိန္ဒန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနီ’’တိ ဝုစ္စတိ. နိကာမလာဘီတိ နိကာမေန လာဘီ, အတ္တနော ဣစ္ဆာဝသေန လာဘီ, ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အကိစ္ဆလာဘီတိ သုခေနေဝ ပစ္စနီကဓမ္မေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ သမာပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အကသိရလာဘီတိ အကသိရာနံ လာဘီ ဝိပုလာနံ, ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဝုဋ္ဌာတုံ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧကစ္စော ဟိ လာဘီယေဝ ဟောတိ, န ပန ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သက္ကောတိ သမာပဇ္ဇိတုံ. ဧကစ္စော သက္ကောတိ တထာသမာပဇ္ဇိတုံ, ပါရိပန္ထိကေ စ ပန ကိစ္ဆေန ဝိက္ခမ္ဘေတိ. ဧကစ္စော တထာ စ သမာပဇ္ဇတိ, ပါရိပန္ထိကေ စ အကိစ္ဆေနေဝ ဝိက္ခမ္ဘေတိ, န သက္ကောတိ နာဠိကယန္တံ ဝိယ ယထာပရိစ္ဆေဒေယေဝ ဝုဋ္ဌာတုံ. ယဿ ပန အယံ တိဝိဓာပိ သမ္ပဒါ အတ္ထိ, သော ‘‘အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ ဝုစ္စတိ. အာသဝါနံ ခယာတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. ဧဝမိဓ သီလမ္ပိ ဗာဟုသစ္စမ္ပိ ခီဏာသဝဿေဝ သီလံ ဗာဟုသစ္စဉ္စ, ဈာနာနိပိ ခီဏာသဝဿေဝ ဝဠဉ္ဇနကဇ္ဈာနာနိ ကထိတာနိ. ‘‘အာသဝါနံ ခယာ’’တိအာဒီဟိ [Pg.268] ပန အရဟတ္တံ ကထိတံ. ဖလေန စေတ္ထ မဂ္ဂကိစ္စံ ပကာသိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

បទថា Ābhicetasikānaṃ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា Abhiceto សំដៅយកចិត្តដ៏វិសេស ស្អាតបរិសុទ្ធ (ចិត្តជាឧបចារជ្ឈាន) ឬសំដៅយកអធិចិត្ត។ ធម៌ទាំងឡាយដែលកើតឡើងក្នុងអភិចិត្ត ឈ្មោះថា អាភិចេតសិកៈ ឬធម៌ទាំងឡាយដែលអាស្រ័យនូវអភិចិត្ត ឈ្មោះថា អាភិចេតសិកៈ។ បទថា Diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ សេចក្តីថា ធម៌ជាគ្រឿងនៅជាសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ ពាក្យថា Diṭṭhadhammo សំដៅយកអត្តភាពដែលប្រាកដចំពោះមុខ ក្នុងបទនោះ មានសេចក្តីថា ជាគ្រឿងនៅជាសុខក្នុងអត្តភាពដែលប្រាកដចំពោះមុខនោះ។ នេះជាឈ្មោះនៃរូបាវចរជ្ឈានទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ពួកអ្នកបានឈាន កាលបើចូលឈានទាំងនោះហើយអង្គុយនៅ រមែងបានទទួលនូវសុខកើតអំពីនេក្ខម្មៈដ៏មិនសៅហ្មង ក្នុងអត្តភាពនេះឯង ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «Diṭṭhadhammasukhavihārāni»។ បទថា Nikāmalābhī សេចក្តីថា ជាអ្នកបានតាមប្រាថ្នា គឺបានដោយអំណាចនៃសេចក្តីចង់របស់ខ្លួន ពោលគឺ ជាអ្នកអាចចូលឈានបានក្នុងខណៈដែលខ្លួនប្រាថ្នាហើយៗ។ បទថា Akicchalābhī សេចក្តីថា ជាអ្នកអាចកំចាត់បង់នូវធម៌ជាបដិបក្ខ (នីវរណធម៌) ហើយចូលឈានបានដោយងាយស្រួល។ បទថា Akasiralābhī សេចក្តីថា ជាអ្នកបាននូវឈានដ៏ធំទូលាយដោយមិនលំបាក គឺអាចចេញចាកឈានបានតាមកំណត់ពេលវេលា។ ព្រោះថា បុគ្គលខ្លះគ្រាន់តែជាអ្នកបានឈានប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនអាចចូលឈានក្នុងខណៈដែលខ្លួនប្រាថ្នាហើយៗបានឡើយ។ បុគ្គលខ្លះអាចចូលឈានបានយ៉ាងនោះមែន ប៉ុន្តែរមែងកំចាត់បង់នូវធម៌ជាគ្រឿងរារាំង (នីវរណធម៌) ដោយលំបាក។ បុគ្គលខ្លះចូលឈានបានយ៉ាងនោះផង កំចាត់បង់នូវធម៌ជាគ្រឿងរារាំងដោយមិនលំបាកផង ប៉ុន្តែមិនអាចចេញចាកឈានតាមកំណត់ពេលវេលាបាន ដូចជាគ្រឿងយន្តបំពង់ឡើយ។ ចំណែកបុគ្គលណាមានសម្បទាទាំង ៣ ប្រការនេះ បុគ្គលនោះទើបហៅថា «Akicchalābhī Akasiralābhī»។ បទទាំងឡាយមានជាដើមថា Āsavānaṃ khayā មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលហើយ។ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែសីល សូម្បីតែពហុស្សុតភាព ក្នុងសូត្រនេះ ក៏សំដៅយកសីល និងពហុស្សុតភាពរបស់ព្រះខីណាស្រពប៉ុណ្ណោះ សូម្បីតែឈានទាំងឡាយ ក៏សំដៅយកឈានដែលព្រះខីណាស្រពប្រើប្រាស់ហើយដែរ។ ចំណែកបទទាំងឡាយមានជាដើមថា «Āsavānaṃ khayā» ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកព្រះអរហត្ត។ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវកិច្ចនៃមគ្គដោយផល។

ဥဒ္ဓတေနာတိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတေန. သမ္ဖန္တိ ပလာပကထံ. အသမာဟိတသင်္ကပ္ပောတိ အဋ္ဌပိတသင်္ကပ္ပော. မဂေါတိ မဂသဒိသော. အာရာတိ ဒူရေ. ထာဝရေယျမှာတိ ထာဝရဘာဝတော. ပါပဒိဋ္ဌီတိ လာမကဒိဋ္ဌိ. အနာဒရောတိ အာဒရရဟိတော. သုတဝါတိ သုတေန ဥပဂတော. ပဋိဘာနဝါတိ ဒုဝိဓေန ပဋိဘာနေန သမန္နာဂတော. ပညာယတ္ထံ ဝိပဿတီတိ သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ စတုန္နံ သစ္စာနံ အတ္ထံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပဿတိ. ပါရဂူ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ခန္ဓာဒိဓမ္မာနံ ပါရံ ဂတော, အဘိညာပါရဂူ, ပရိညာပါရဂူ, ပဟာနပါရဂူ, ဘာဝနာပါရဂူ, သစ္ဆိကိရိယာပါရဂူ, သမာပတ္တိပါရဂူတိ ဧဝံ ဆဗ္ဗိဓေန ပါရဂမနေန သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပါရံ ပရိယောသာနံ ဂတော. အခိလောတိ ရာဂခိလာဒိဝိရဟိတော. ပဋိဘာနဝါတိ ဒုဝိဓေနေဝ ပဋိဘာနေန သမန္နာဂတော. ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီတိ သကလဗြဟ္မစရိယော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

បទថា Uddhatena សេចក្តីថា ដែលប្រកបដោយឧទ្ធច្ចៈ។ បទថា Samphaṃ សេចក្តីថា សម្តីរោយរាយ (ពាក្យឥតប្រយោជន៍)។ បទថា Asamāhitasaṅkappo សេចក្តីថា មានតម្រិះដែលមិនបានតម្កល់ទុកល្អ (ក្នុងអារម្មណ៍ដ៏ល្អ)។ បទថា Mago សេចក្តីថា ដូចជាសត្វម្រឹគ។ បទថា Ārā សេចក្តីថា ឆ្ងាយ។ បទថា Thāvareyyamhā សេចក្តីថា ចាកព្រះនិព្វានដែលមានសភាពមាំមួន (មិនប្រែប្រួល)។ បទថា Pāpadiṭṭhi សេចក្តីថា មានសេចក្តីយល់ឃើញដ៏លាមក។ បទថា Anādaro សេចក្តីថា មិនមានសេចក្តីគោរព (ក្នុងបុគ្គល និងធម៌ទាំងពីរ)។ បទថា Sutavā សេចក្តីថា ជាអ្នកដល់ព្រមដោយសុតៈ (ការរៀនសូត្រ)។ បទថា Paṭibhānavā សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយបដិភាណបញ្ញា ២ ប្រការ។ បទថា Paññāyatthaṃ vipassati សេចក្តីថា ឃើញច្បាស់នូវអត្ថនៃសច្ចៈទាំង ៤ ដោយមគ្គបញ្ញាជាមួយគ្នានឹងវិបស្សនា ដោយការចាក់ធ្លុះ。 បទថា Pāragū sabbadhammānaṃ សេចក្តីថា ជាអ្នកដល់នូវត្រើយនៃធម៌ទាំងពួងមានខន្ធជាដើម គឺដល់នូវត្រើយដោយការដឹងច្បាស់ (អភិញ្ញាបារគូ) ដល់នូវត្រើយដោយការកំណត់ដឹង (បរិញ្ញាបារគូ) ដល់នូវត្រើយដោយការលះបង់ (បហានបារគូ) ដល់នូវត្រើយដោយការចម្រើន (ភាវនាបារគូ) ដល់នូវត្រើយដោយការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ (សច្ឆិកិរិយាបារគូ) និងដល់នូវត្រើយដោយការចូលសមាបត្តិ (សមាបត្តិបារគូ) គឺដល់នូវត្រើយ ពោលគឺទីបំផុតនៃធម៌ទាំងពួង ដោយការដល់នូវត្រើយ ៦ ប្រការយ៉ាងនេះ។ បទថា Akhilo សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រាសចាកកិលេសគ្រឿងគំរោះគំរើយមានរាគៈជាដើម។ បទថា Paṭibhānavā សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយបដិភាណបញ្ញា ២ ប្រការនោះឯង។ បទថា Brahmacariyassa kevalī សេចក្តីថា មានព្រហ្មចរិយធម៌ទាំងស្រុង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၃. လောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាលោកសូត្រ

၂၃. တတိယေ လောကောတိ ဒုက္ခသစ္စံ. အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဉာတော ပစ္စက္ခော ကတော. လောကသ္မာတိ ဒုက္ခသစ္စတော. ပဟီနောတိ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန ပဟီနော. တထာဂတဿ ဘာဝိတာတိ တထာဂတေန ဘာဝိတာ.

២៣. ក្នុងសូត្រទី ៣ បទថា Loko សំដៅយកទុក្ខសច្ចៈ។ បទថា Abhisambuddho សេចក្តីថា បានដឹងច្បាស់ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយដោយញាណ។ បទថា Lokasmā សេចក្តីថា ចាកទុក្ខសច្ចៈ។ បទថា Pahīno សេចក្តីថា លះបង់បានហើយដោយអរហត្តមគ្គញាណ ទៀបគល់មហាពោធិព្រឹក្ស។ បទថា Tathāgatassa bhāvitā សេចក្តីថា ព្រះតថាគតបានចម្រើនហើយ។

ဧဝံ ဧတ္တကေန ဌာနေန စတူဟိ သစ္စေဟိ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝံ ကထေတွာ ဣဒါနိ တထာဂတဘာဝံ ကထေတုံ ယံ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌန္တိ ရူပါယတနံ. သုတန္တိ သဒ္ဒါယတနံ. မုတန္တိ ပတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ. ဝိညာတန္တိ သုခဒုက္ခာဒိ ဓမ္မာရမ္မဏံ. ပတ္တန္တိ ပရိယေသိတွာ ဝါ အပရိယေသိတွာ ဝါ ပတ္တံ. ပရိယေသိတန္တိ ပတ္တံ ဝါ အပ္ပတ္တံ ဝါ ပရိယေသိတံ. အနုဝိစရိတံ မနသာတိ စိတ္တေန အနုသဉ္စရိတံ.

ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលបានសម្តែងនូវភាពជាព្រះពុទ្ធរបស់ព្រះអង្គ ដោយសច្ចៈទាំង ៤ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីសម្តែងនូវភាពជាព្រះតថាគត ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា Yaṃ, bhikkhave ដូច្នេះ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា Diṭṭhaṃ សំដៅយករូបាយតនៈ។ បទថា Sutaṃ សំដៅយកសទ្ទាយតនៈ។ បទថា Mutaṃ សំដៅយកគន្ធាយតនៈ រសាយតនៈ និងផោដ្ឋព្វាយតនៈ ព្រោះជាធម៌ដែលត្រូវដល់ (ប៉ះពាល់) ទើបកាន់យកបាន。 បទថា Viññātaṃ សំដៅយកធម្មារម្មណ៍មានសុខទុក្ខជាដើម។ បទថា Pattaṃ សំដៅយកអារម្មណ៍ដែលបានមក ដោយការស្វែងរកក្តី ដោយមិនបានស្វែងរកក្តី។ បទថា Pariyesitaṃ សំដៅយកអារម្មណ៍ដែលបានមកហើយក្តី មិនទាន់បានមកក្តី ដែលខ្លួនបានស្វែងរកហើយ។ បទថា Anuvicaritaṃ manasā សេចក្តីថា អារម្មណ៍ដែលចិត្តត្រួតត្រា (ត្រិះរិះ) រឿយៗ។

တထာဂတေန [Pg.269] အဘိသမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ဣမိနာ ဧတံ ဒဿေတိ – ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ နီလံ ပီတကန္တိအာဒိ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ရူပါရမ္မဏံ ဒိသွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ. တထာ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ ဘေရိသဒ္ဒေါ မုဒိင်္ဂသဒ္ဒေါတိအာဒိ သဒ္ဒါရမ္မဏံ သောတဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, မူလဂန္ဓော တစဂန္ဓောတိအာဒိ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ဃာနဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, မူလရသော ခန္ဓရသောတိအာဒိ ရသာရမ္မဏံ ဇိဝှာဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, ကက္ခဠံ မုဒုကန္တိအာဒိ ပထဝီဓာတုတေဇောဓာတုဝါယောဓာတုဘေဒံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ကာယဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဖုသိတွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ. တထာ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ သုခဒုက္ခာဒိဘေဒံ ဓမ္မာရမ္မဏံ မနောဒွါရဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝိဇာနိတွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ. ယဉှိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေသံ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ, တတ္ထ တထာဂတေန အဒိဋ္ဌံ ဝါ အသုတံ ဝါ အမုတံ ဝါ အဝိညာတံ ဝါ နတ္ထိ, ဣမဿ ပန မဟာဇနဿ ပရိယေသိတွာ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, အပရိယေသိတွာ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, ပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, အပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, သဗ္ဗမ္ပိ တထာဂတဿ အပ္ပတ္တံ နာမ နတ္ထိ ဉာဏေန အသစ္ဆိကတံ.

ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនេះ ដោយបទថា Tathāgatena abhisambuddhaṃ ដូច្នេះថា៖ រូបារម្មណ៍មានពណ៌ខៀវ ពណ៌លឿងជាដើម របស់លោកជាមួយនិងទេវតានេះ ក្នុងលោកធាតុទាំងឡាយដែលរកប្រមាណមិនបាន ឯណា ដែលមកប្រាកដក្នុងចក្ខុទ្វារ ព្រះតថាគតរមែងដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីទាំងពួងយ៉ាងនេះថា «សត្វនេះ ក្នុងខណៈនេះ បានឃើញនូវរូបារម្មណ៍ឈ្មោះនេះហើយ ក៏កើតសេចក្តីត្រេកអរ (សុមនស្ស) ឬមិនត្រេកអរ (ទុមនស្ស) ឬក៏មានចិត្តជាកណ្តាល (ឧបេក្ខា)»។ ដូចគ្នាដែរ សទ្ទារម្មណ៍មានសំឡេងស្គរ សំឡេងភេរីជាដើម របស់លោកជាមួយនិងទេវតានេះ ក្នុងលោកធាតុទាំងឡាយដែលរកប្រមាណមិនបាន ឯណា ដែលមកប្រាកដក្នុងសោតទ្វារ, គន្ធារម្មណ៍មានក្លិនឫសឈើ ក្លិនសម្បកឈើជាដើម ឯណា ដែលមកប្រាកដក្នុងឃានទ្វារ, រសារម្មណ៍មានរសឫសឈើ រសដើមឈើជាដើម ឯណា ដែលមកប្រាកដក្នុងជិវ្ហាទ្វារ, ផោដ្ឋព្វារម្មណ៍ដែលប្លែកគ្នាដោយបឋវីធាតុ តេជោធាតុ និងវាយោធាតុ មានសភាពរឹង និងទន់ជាដើម ឯណា ដែលមកប្រាកដក្នុងកាយទ្វារ ព្រះតថាគតរមែងដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីទាំងពួងយ៉ាងនេះថា «សត្វនេះ ក្នុងខណៈនេះ បានពាល់ត្រូវនូវផោដ្ឋព្វារម្មណ៍ឈ្មោះនេះហើយ ក៏កើតសេចក្តីត្រេកអរ ឬមិនត្រេកអរ ឬក៏មានចិត្តជាកណ្តាល»។ ដូចគ្នាដែរ ធម្មារម្មណ៍ដែលប្លែកគ្នាដោយសុខនិងទុក្ខជាដើម របស់លោកជាមួយនិងទេវតានេះ ក្នុងលោកធាតុទាំងឡាយដែលរកប្រមាណមិនបាន ឯណា ដែលមកប្រាកដក្នុងមនោទ្វារ ព្រះតថាគតរមែងដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីទាំងពួងយ៉ាងនេះថា «សត្វនេះ ក្នុងខណៈនេះ បានដឹងច្បាស់នូវធម្មារម្មណ៍ឈ្មោះនេះហើយ ក៏កើតសេចក្តីត្រេកអរ ឬមិនត្រេកអរ ឬក៏មានចិត្តជាកណ្តាល»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថា អារម្មណ៍ណាដែលសត្វទាំងឡាយទាំងពួងនេះ បានឃើញ បានឮ បានពាល់ត្រូវ បានដឹងច្បាស់ហើយ ក្នុងអារម្មណ៍ទាំងនោះ អារម្មណ៍ដែលព្រះតថាគតមិនបានឃើញ មិនបានឮ មិនបានពាល់ត្រូវ ឬមិនបានដឹងច្បាស់ មិនមានឡើយ។ ចំណែកមហាជននេះ សូម្បីតែអារម្មណ៍ដែលខ្លួនស្វែងរកហើយមិនបាន ក៏មាន, មិនបានស្វែងរកហើយមិនបាន ក៏មាន, ស្វែងរកហើយបាន ក៏មាន, មិនបានស្វែងរកហើយបាន ក៏មាន, ប៉ុន្តែអារម្មណ៍ទាំងពួងដែលព្រះតថាគតមិនបានដល់ ឬមិនបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយញាណ មិនមានឡើយ។

တသ္မာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတီတိ ယံ ယထာ လောကေန ဂတံ, တဿ တထေဝ ဂတတ္တာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘အဘိသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ဂတသဒ္ဒေန ဧကတ္ထံ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု တထာဂတောတိ နိဂမဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တဿ ယုတ္တိ ဧကပုဂ္ဂလဝဏ္ဏနာယံ တထာဂတသဒ္ဒဝိတ္ထာရေ ဝုတ္တာယေဝ. အပိစေတ္ထ အညဒတ္ထူတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော. ဒက္ခတီတိ ဒသော. ဝသံ ဝတ္တေတီတိ ဝသဝတ္တီ.

បទថា Tasmā tathāgatoti vuccati សេចក្តីថា អារម្មណ៍ណាដែលសត្វលោកដឹងយ៉ាងណា ព្រះតថាគតក៏ដឹងយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុតែព្រះអង្គដឹងយ៉ាងនោះ ទើបហៅថា «តថាគត»។ ចំណែកក្នុងបាលី ត្រាស់ថា «Abhisambuddhaṃ» បទនោះមានន័យដូចគ្នានឹងបទថា Gata (ដឹងហើយ)។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីនៃពាក្យសន្និដ្ឋានថា «Tathāgato» ក្នុងវារៈទាំងពួង ដោយវិធីនេះចុះ។ សេចក្តីសមស្របនៃពាក្យតថាគតនោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានពោលទុកហើយក្នុងសេចក្តីពន្យល់ពាក្យតថាគត ក្នុងឯកបុគ្គលវគ្គវណ្ណនា។ មួយវិញទៀត ក្នុងបទនេះ ពាក្យថា Aññadatthu ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងន័យថា «ដោយពិតប្រាកដ» (ឯកំសត្ថ)។ បទថា Daso សេចក្តីថា ព្រោះឃើញច្បាស់ (ទស្សនៈ)។ បទថា Vasavattī សេចក្តីថា ព្រោះញ៉ាំងអំណាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ (ជាធំលើអារម្មណ៍ទាំងពួង)។

သဗ္ဗံ လောကံ အဘိညာတိ တေဓာတုကံ လောကသန္နိဝါသံ ဇာနိတွာ. သဗ္ဗံ လောကေ ယထာတထန္တိ တသ္မိံ တေဓာတုကလောကသန္နိဝါသေ ယံကိဉ္စိ နေယျံ, သဗ္ဗံ တံ ယထာတထံ အဝိပရီတံ ဇာနိတွာ. ဝိသံယုတ္တောတိ စတုန္နံ [Pg.270] ယောဂါနံ ပဟာနေန ဝိသံယုတ္တော. အနူပယောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဥပယေဟိ ဝိရဟိတော. သဗ္ဗာဘိဘူတိ ရူပါဒီနိ သဗ္ဗာရမ္မဏာနိ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော. ဓီရောတိ ဓိတိသမ္ပန္နော. သဗ္ဗဂန္ထပ္ပမောစနောတိ သဗ္ဗေ စတ္တာရောပိ ဂန္ထေ မောစေတွာ ဌိတော. ဖုဋ္ဌဿာတိ ဖုဋ္ဌာ အဿ. ဣဒဉ္စ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ. ပရမာ သန္တီတိ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ တေန ဉာဏဖုသနေန ဖုဋ္ဌံ. တေနေဝါဟ – နိဗ္ဗာနံ အကုတောဘယန္တိ. အထ ဝါ ပရမာသန္တီတိ ဥတ္တမာ သန္တိ. ကတရာ သာတိ? နိဗ္ဗာနံ. ယသ္မာ ပန နိဗ္ဗာနေ ကုတောစိ ဘယံ နတ္ထိ, တသ္မာ တံ အကုတောဘယန္တိ ဝုစ္စတိ. ဝိမုတ္တော ဥပဓိသင်္ခယေတိ ဥပဓိသင်္ခယသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ တဒါရမ္မဏာယ ဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တော. သီဟော အနုတ္တရောတိ ပရိဿယာနံ သဟနဋ္ဌေန ကိလေသာနဉ္စ ဟိံသနဋ္ဌေန တထာဂတော အနုတ္တရော သီဟော နာမ. ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌံ. ဣတီတိ ဧဝံ တထာဂတဿ ဂုဏေ ဇာနိတွာ. သင်္ဂမ္မာတိ သမာဂန္တွာ. တံ နမဿန္တီတိ တံ တထာဂတံ တေ သရဏံ ဂတာ နမဿန္တိ. ဣဒါနိ ယံ ဝဒန္တာ တေ နမဿန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ဒန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ពាក្យថា "Sabbaṃ lokaṃ abhiññā" សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវលោកទាំងពួង គឺដឹងនូវទីតាំងនៃលោកក្នុងត្រៃធាតុ។ ពាក្យថា "Sabbaṃ loke yathātathaṃ" សេចក្តីថា ក្នុងទីតាំងនៃលោកក្នុងត្រៃធាតុនោះ អ្វីៗដែលគួរដឹងទាំងអស់ ព្រះតថាគតដឹងហើយតាមពិត មិនខុសប្លែកឡើយ។ ពាក្យថា "Visaṃyutto" សេចក្តីថា មិនប្រកប (រួចផុតហើយ) ព្រោះលះបង់នូវយោគៈទាំង ៤។ ពាក្យថា "Anūpayo" សេចក្តីថា វៀរចាកឧបាយមានតណ្ហានិងទិដ្ឋិជាដើម។ ពាក្យថា "Sabbābhibhū" សេចក្តីថា គ្របសង្កត់នូវអារម្មណ៍ទាំងពួងមានរូបជាដើមហើយស្ថិតនៅ។ ពាក្យថា "Dhīro" សេចក្តីថា ប្រកបដោយធិតិ (សេចក្តីខ្ជាប់ខ្ជួន ឬប្រាជ្ញា)។ ពាក្យថា "Sabbaganthappamocano" សេចក្តីថា រួចផុតចាកគន្ថៈទាំង ៤ ទាំងអស់ហើយស្ថិតនៅ។ ពាក្យថា "Phuṭṭhassa" សេចក្តីថា ពាល់ត្រូវហើយចំពោះព្រះអង្គ។ ពាក្យថា "ផុដ្ឋស្ស" នេះជាសាមីវិភត្តិក្នុងអត្ថនៃករណៈ។ ពាក្យថា "Paramā santī" សេចក្តីថា ព្រះនិព្វាន។ ព្រោះព្រះនិព្វាននោះ ព្រះអង្គពាល់ត្រូវហើយដោយការពាល់ត្រូវគឺញាណ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា "និព្វានមិនមានភ័យអំពីណាឡើយ" (nibbānaṃ akutobhayaṃ)។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា "paramā santī" សេចក្តីថា សេចក្តីស្ងប់ដ៏ឧត្តម។ សេចក្តីស្ងប់នោះ តើដូចម្តេច? គឺព្រះនិព្វាន។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះក្នុងព្រះនិព្វាន ភ័យអំពីណាមួយមិនមានឡើយ ហេតុនោះ ព្រះនិព្វាននោះ ទើបហៅថា "មិនមានភ័យអំពីណាឡើយ" (akutobhaya)។ ពាក្យថា "Vimutto upadhisaṅkhaye" សេចក្តីថា រួចផុតហើយដោយផលវិមុត្តិដែលមានព្រះនិព្វានពោលគឺការអស់ទៅនៃឧបធិជាអារម្មណ៍។ ពាក្យថា "Sīho anuttaro" សេចក្តីថា ព្រះតថាគតឈ្មោះថាជាសីហៈដ៏ប្រសើរ ព្រោះអត្ថថាអត់ធន់ចំពោះឧបទ្រពទាំងឡាយ និងព្រោះអត្ថថាកម្ចាត់បង់នូវកិលេសទាំងឡាយ។ ពាក្យថា "Brahmā" សេចក្តីថា ដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា "Iti" សេចក្តីថា យ៉ាងនេះ (ដឹងនូវគុណរបស់ព្រះតថាគតយ៉ាងនេះ)។ ពាក្យថា "Saṅgamma" សេចក្តីថា មកជួបជុំគ្នាហើយ។ ពាក្យថា "Taṃ namassanti" សេចក្តីថា ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយនោះ ដល់នូវព្រះតថាគតនោះជាទីពឹង ហើយថ្វាយបង្គំ។ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវពាក្យដែលទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយនោះពោលហើយថ្វាយបង្គំ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា "danto" (ទូន្មានហើយ)។ ពាក្យនោះ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၄. ကာဠကာရာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថា កាឡការាមសូត្រ

၂၄. စတုတ္ထံ အတ္ထုပ္ပတ္တိယံ နိက္ခိတ္တံ. ကတရာယ အတ္ထုပ္ပတ္တိယန္တိ? ဒသဗလဂုဏကထာယ. အနာထပိဏ္ဍိကဿ ကိရ ဓီတာ စူဠသုဘဒ္ဒါ ‘‘သာကေတနဂရေ ကာဠကသေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဂေဟံ ဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, အဟံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကကုလံ ဂစ္ဆာမိ. သစေ တတ္ထ သက္ကာရံ လဘိဿာမိ, ဧကသ္မိံ ပုရိသေ ပေသိယမာနေ ပပဉ္စော ဘဝိဿတိ, မံ အာဝဇ္ဇေယျာထ ဘဂဝါ’’တိ ပဋိညံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ. သေဋ္ဌိ ‘‘သုဏိသာ မေ အာဂတာ’’တိ မင်္ဂလံ ကရောန္တောဝ ဗဟုံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ပဋိယာဒေတွာ ပဉ္စ အစေလကသတာနိ နိမန္တေသိ. သော တေသု နိသိန္နေသု ‘‘ဓီတာ မေ အာဂန္တွာ အရဟန္တေ ဝန္ဒတူ’’တိ စူဠသုဘဒ္ဒါယ ပေသေသိ. အာဂတဖလာ အရိယသာဝိကာ အရဟန္တေတိ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ ‘‘လာဘာ ဝတ မေ’’တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂတာ တေ နိဿိရိကဒဿနေ အစေလကေ ဒိသွာဝ ‘‘သမဏာ နာမ န ဧဝရူပါ ဟောန္တိ, တာတ, ယေသံ နေဝ အဇ္ဈတ္တံ ဟိရီ, န ဗဟိဒ္ဓါ ဩတ္တပ္ပံ အတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ‘‘န ဣမေ သမဏာ, ဓီဓီ’’တိ ခေဠံ ပါတေတွာ နိဝတ္တိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတာ.

២៤. សូត្រទី ៤ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងឡើងព្រោះហេតុដែលកើតឡើង (អត្ថុប្បត្តិ)។ ចុះព្រោះហេតុដែលកើតឡើងដូចម្តេច? គឺព្រោះការសម្តែងនូវគុណរបស់ព្រះទសពល។ ឮថា នាងចូឡសុភទ្ទា ជាកូនស្រីរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី គិតថា "នាងខ្ញុំនឹងទៅកាន់ផ្ទះរបស់កូនប្រុសកាឡកសេដ្ឋី ក្នុងក្រុងសាកេត" ទើបចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ហើយក្រាបបង្គំទូលថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នាងខ្ញុំនឹងទៅកាន់ត្រកូលដែលមានមិច្ឆាទិដ្ឋិ។ ប្រសិនបើខ្ញុំម្ចាស់បានការធ្វើសក្ការៈក្នុងទីនោះ កាលបើបញ្ជូនបុរសម្នាក់មក (ដើម្បីនិមន្តព្រះអង្គ) នឹងនាំឲ្យយឺតយ៉ាវ សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ព្រះតម្រិះរលឹកដល់ខ្ញុំម្ចាស់ផងចុះ" លុះបានទទួលបដិញ្ញា (ការសន្យា) ហើយ ក៏ចេញដំណើរទៅ។ សេដ្ឋីគិតថា "កូនប្រសារស្រីរបស់អញមកដល់ហើយ" កាលនឹងធ្វើមង្គលការ ក៏បានចាត់ចែងខាទនីយភោជនីយាហារយ៉ាងច្រើន ហើយបាននិមន្តអចេលកៈ ៥ រយរូប។ កាលបើអចេលកៈទាំងនោះអង្គុយហើយ សេដ្ឋីក៏បានចាត់ចែងឲ្យគេទៅប្រាប់នាងចូឡសុភទ្ទាថា "សូមកូនស្រីរបស់អញមកថ្វាយបង្គំព្រះអរហន្តទាំងឡាយផង"។ នាងចូឡសុភទ្ទា ជាអរិយសាវិកាដែលបានសម្រេចផល (សោតាបត្តិផល) ហើយ គ្រាន់តែបានឮពាក្យថា "ព្រះអរហន្ត" ប៉ុណ្ណោះ ក៏គិតថា "ជាលាភរបស់អញណាស់តើ" ហើយក៏ក្រោកឡើងទៅ។ លុះបានឃើញអចេលកៈទាំងនោះដែលមានរូបរាងគួរឲ្យរអើម (គ្មានសិរី) ក៏និយាយថា "នែពុក ធម្មតាព្រះសមណៈមិនមានសភាពបែបនេះឡើយ ពួកជនណាដែលមិនមានហិរិក្នុងខាងក្នុង មិនមានឱត្តប្បៈក្នុងខាងក្រៅ" រួចនិយាយថា "ពួកជនទាំងនេះមិនមែនជាសមណៈទេ គួរឲ្យខ្ពើមណាស់" ហើយក៏ស្តោះទឹកមាត់ ដើរត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅរបស់ខ្លួនវិញ។

တတော [Pg.271] အစေလကာ ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ ကုတော တေ ဧဝရူပါ ကာလကဏ္ဏီ လဒ္ဓါ, ကိံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အညာ ဒါရိကာ နတ္ထီ’’တိ သေဋ္ဌိံ ပရိဘာသိံသု. သော ‘‘အာစရိယာ ဇာနိတွာ ဝါ ကတံ ဟောတု အဇာနိတွာ ဝါ, အဟမေတ္ထ ဇာနိဿာမီ’’တိ အစေလကေ ဥယျောဇေတွာ သုဘဒ္ဒါယ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အမ္မ, ကသ္မာ ဧဝရူပံ အကာသိ, ကသ္မာ အရဟန္တေ လဇ္ဇာပေသီ’’တိ အာဟ. တာတ, အရဟန္တာ နာမ ဧဝရူပါ န ဟောန္တီတိ. အထ နံ သော အာဟ –

លំដាប់នោះ អចេលកៈទាំងឡាយបានស្តីបន្ទោសសេដ្ឋីថា "មហាសេដ្ឋី តើអ្នកឯងបានស្រីកាឡកណ្ណី (ស្រីចង្រៃ) មានសភាពបែបនេះមកពីណា? ចុះក្នុងជម្ពូទ្វីបទាំងមូល គ្មានកុមារីដទៃទៀតទេឬ?"។ សេដ្ឋីនិយាយថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ទោះបីនាងធ្វើដោយដឹងក្តី ដោយមិនដឹងក្តី ចុះចុះ ខ្ញុំនឹងដឹងរឿងនេះ" រួចក៏បញ្ជូនអចេលកៈទាំងនោះទៅ ហើយចូលទៅរកនាងសុភទ្ទា សួរថា "កូនស្រី ហេតុអ្វីបានជាកូនធ្វើបែបនេះ? ហេតុអ្វីបានជាធ្វើឲ្យព្រះអរហន្តទាំងឡាយត្រូវខ្មាស?"។ នាងតបថា "នែពុក ធម្មតាព្រះអរហន្តទាំងឡាយ មិនមានសភាពបែបនេះឡើយ"។ លំដាប់នោះ សេដ្ឋីក៏បាននិយាយនឹងនាងថា៖

‘‘ကီဒိသာ သမဏာ တုယှံ, ဗာဠှံ ခေါ နေ ပသံသသိ;

ကိံသီလာ ကိံသမာစာရာ, တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတာ’’တိ.

"ព្រះសមណៈទាំងឡាយរបស់កូន មានសភាពដូចម្តេចខ្លះ ដែលកូនតែងតែសរសើរយ៉ាងខ្លាំង? ពួកលោកមានសីលដូចម្តេច មានសមាចារដូចម្តេច? កាលដែលពុកសួរហើយ សូមកូនប្រាប់សេចក្តីនោះដល់ពុកផង"។

သာ အာဟ –

នាងចូឡសុភទ្ទាក៏បានពោលថា៖

‘‘သန္တိန္ဒြိယာ သန္တမနာ, သန္တတေဇာ ဂုဏမဂ္ဂသဏ္ဌိတာ;

ဩက္ခိတ္တစက္ခူ မိတဘာဏီ, တာဒိသာ သမဏာ မမ.

"ព្រះសមណៈទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ មានឥន្ទ្រិយស្ងប់រម្ងាប់ មានចិត្តស្ងប់រម្ងាប់ មានតេជៈស្ងប់រម្ងាប់ ស្ថិតនៅក្នុងគុណធម៌និងផ្លូវដ៏ល្អ មានភ្នែកឱនចុះ និយាយដោយមានប្រមាណ ព្រះសមណៈរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ មានសភាពបែបនោះឯង។

‘‘ဝသန္တိ ဝနမောဂယှ, နာဂေါ ဆေတွာဝ ဗန္ဓနံ;

ဧကကိယာ အဒုတိယာ, တာဒိသာ သမဏာ မမာ’’တိ.

ពួកលោកតែងចូលទៅកាន់ព្រៃហើយរស់នៅ ដូចជាដំរីសារដែលផ្តាច់នូវចំណងហើយចូលទៅកាន់ព្រៃ ពួកលោកនៅតែម្នាក់ឯង មិនមានគូកនឡើយ ព្រះសមណៈរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ មានសភាពបែបនោះឯង។"

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ သေဋ္ဌိဿ ပုရေ ဌတွာ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏံ ကထေသိ. သေဋ္ဌိ တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ယဒိ ဧဝံ, တဝ သမဏေ အာနေတွာ မင်္ဂလံ ကရောမာ’’တိ. သာ ပုစ္ဆိ ‘‘ကဒါ ကရိဿထ, တာတာ’’တိ. သေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘ကတိပါဟစ္စယေနာတိ ဝုတ္တေ ပေသေတွာ ပက္ကောသာပေယျာ’’တိ. အထ နံ ‘‘သွေ အမ္မာ’’တိ အာဟ. သာ သာယနှသမယေ ဥပရိပါသာဒံ အာရုယှ မဟန္တံ ပုပ္ဖသမုဂ္ဂံ ဂဟေတွာ သတ္ထု ဂုဏေ အနုဿရိတွာ အဋ္ဌ ပုပ္ဖမုဋ္ဌိယော ဒသဗလဿ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ နမဿမာနာ အဋ္ဌာသိ. ဧဝဉ္စ အဝစ – ‘‘ဘဂဝါ သွေ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ. တာနိ ပုပ္ဖာနိ ဂန္တွာ ဒသဗလဿ မတ္ထကေ ဝိတာနံ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု. သတ္ထာ အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ကာရဏံ အဒ္ဒသ. ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ အနာထပိဏ္ဍိကမဟာသေဋ္ဌိ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘သွေ, ဘန္တေ, ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ မမ ဂေဟေ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. စူဠသုဘဒ္ဒါယ နိမန္တိတမှ သေဋ္ဌီတိ. န, ဘန္တေ, ကဉ္စိ အာဂတံ ပဿာမာတိ. အာမ, သေဋ္ဌိ, သဒ္ဓါ ပန ဥပါသိကာ ဒူရေ ယောဇနသတမတ္ထကေပိ ယောဇနသဟဿမတ္ထကေပိ ဌိတာ ဟိမဝန္တော ဝိယ ပညာယတီတိ ဝတွာ –

លុះនាងពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ឈរនៅខាងមុខសេដ្ឋី ហើយសម្តែងនូវគុណនៃព្រះរតនត្រ័យទាំងបី។ សេដ្ឋីបានស្តាប់ពាក្យរបស់នាងហើយ ក៏និយាយថា "ប្រសិនបើដូច្នោះមែន យើងនឹងនាំព្រះសមណៈទាំងឡាយរបស់កូនមកធ្វើមង្គលការចុះ"។ នាងសួរថា "នែពុក តើនឹងធ្វើនៅពេលណា?"។ សេដ្ឋីគិតថា "កាលបើអញនិយាយថា 'កន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ' នាងមុខជានឹងចាត់ចែងឲ្យទៅនិមន្តមកជាមិនខាន" ទើបនិយាយនឹងនាងថា "ថ្ងៃស្អែកណា កូនស្រី"។ នាងចូឡសុភទ្ទានោះ ក្នុងវេលាព្រលប់ ក៏ឡើងទៅលើប្រាសាទ កាន់យកនូវកន្ត្រកផ្កាយ៉ាងធំ រលឹកដល់ព្រះពុទ្ធគុណ ហើយបាចផ្កា ៨ ក្តាប់ ឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះព្រះទសពល រួចប្រណម្យអញ្ជលីឈរថ្វាយបង្គំនៅទីនោះ។ នាងបានពោលយ៉ាងនេះថា "សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រមដោយភិក្ខុសង្ឃ ៥ រយរូប ទទួលនូវភិក្ខា (ចង្ហាន់) របស់ខ្ញុំម្ចាស់ក្នុងថ្ងៃស្អែកផងចុះ"។ ផ្កាទាំងឡាយនោះ ក៏ហោះទៅប្រជុំគ្នាជាពិដាន ស្ថិតនៅលើព្រះសិរសានៃព្រះទសពល។ ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់ពិចារណា ក៏បានឃើញនូវហេតុការណ៍នោះ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ការសម្តែងធម៌ អនាថបិណ្ឌិកមហាសេដ្ឋី បានថ្វាយបង្គំព្រះទសពល ហើយក្រាបបង្គំទូលថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះអង្គព្រមដោយភិក្ខុសង្ឃ ៥ រយរូប ទទួលភិក្ខាក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាក្នុងថ្ងៃស្អែកផងចុះ"។ ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា "ម្នាលសេដ្ឋី តថាគតត្រូវបាននាងចូឡសុភទ្ទានិមន្តរួចហើយ"។ សេដ្ឋីក្រាបទូលថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាមិនឃើញមាននរណាម្នាក់មកសោះ"។ ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា "ពិតមែនហើយ សេដ្ឋី ប៉ុន្តែឧបាសិកាដែលមានសទ្ធា ទោះបីស្ថិតនៅក្នុងទីឆ្ងាយ ១០០ យោជន៍ក្តី ១០០០ យោជន៍ក្តី ក៏រមែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាភ្នំហិមពាន្តដែរ" លុះទ្រង់មានព្រះបន្ទូលយ៉ាងនេះហើយ ទើបត្រាស់គាថានេះថា៖

‘‘ဒူရေ [Pg.272] သန္တော ပကာသေန္တိ, ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော;

အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ ယထာ သရာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၀၄) –

"សប្បុរសទាំងឡាយ ទោះបីនៅក្នុងទីឆ្ងាយ ក៏រមែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាភ្នំហិមពាន្ត ឯអសប្បុរសទាំងឡាយ ទោះបីនៅក្នុងទីជិតនេះ ក៏មិនប្រាកដឡើយ ដូចជាព្រួញដែលគេបាញ់ទៅក្នុងពេលយប់។"

ဣမံ ဂါထမာဟ. အနာထပိဏ္ဍိကော ‘‘ဘန္တေ, မမ, ဓီတု သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ.

ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់គាថានេះហើយ។ អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋីក្រាបបង្គំទូលថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើការសង្គ្រោះដល់កូនស្រីរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាផងចុះ" រួចថ្វាយបង្គំហើយចៀសចេញទៅ។

သတ္ထာ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘အဟံ, အာနန္ဒ, သာကေတံ ဂမိဿာမိ, ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ သလာကံ ဒေဟိ. ဒဒန္တော စ ဆဠဘိညာနံယေဝ ဒဒေယျာသီ’’တိ. ထေရော တထာ အကာသိ. စူဠသုဘဒ္ဒါ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ စိန္တေသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ ဗဟုကိစ္စာ ဗဟုကရဏီယာ, မံ သလ္လက္ခေယျ ဝါ န ဝါ, ကိံ နု ခေါ ကရိဿာမီ’’တိ. တသ္မိံ ခဏေ ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ စူဠသုဘဒ္ဒါယ ကထေသိ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, မာ ခေါ တွံ ဝိမနာ အဟောသိ, မာ ဒုမ္မနာ. အဓိဝုတ္ထံ တေ ဘဂဝတာ သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ. သာ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌာ ဒါနမေဝ သံဝိဒဟိ. သက္ကောပိ ခေါ ဒေဝရာဇာ ဝိဿကမ္မံ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတ, ဒသဗလော စူဠသုဘဒ္ဒါယ သန္တိကံ သာကေတနဂရံ ဂစ္ဆိဿတိ, ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ မာပေဟီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ. သတ္ထာ ပဉ္စဟိ ဆဠဘိညသတေဟိ ပရိဝုတော ကူဋာဂါရယာနေန မဏိဝဏ္ဏံ အာကာသံ ဝိလိခန္တော ဝိယ သာကေတနဂရံ အဂမာသိ.

ព្រះសាស្តាទ្រង់ហៅព្រះអានន្ទត្ថេរមកត្រាស់ថា "ម្នាលអានន្ទ តថាគតនឹងទៅកាន់ក្រុងសាកេត ចូរអ្នកចែកស្លាកដល់ភិក្ខុ ៥ រយរូបចុះ។ កាលបើចែក ចូរប្រគល់ឲ្យចំពោះតែភិក្ខុទាំងឡាយដែលបានអភិញ្ញា ៦ ប៉ុណ្ណោះ"។ ព្រះថេរៈក៏បានធ្វើតាមព្រះបន្ទូលនោះ។ នាងចូឡសុភទ្ទា ក្នុងវេលាចុងក្រោយនៃរាត្រី ក៏គិតថា "ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មានកិច្ចច្រើន មានការងារដែលត្រូវធ្វើច្រើន ព្រះអង្គនឹងទ្រង់រលឹកដល់ខ្ញុំម្ចាស់ឬទេហ្ន៎ តើខ្ញុំម្ចាស់គួរធ្វើដូចម្តេចទៅ?"។ ក្នុងខណៈនោះ ស្ដេចវេស្សវ័ណមហារាជ បានប្រាប់នាងចូឡសុភទ្ទាថា "នាងដ៏ចម្រើន នាងកុំមានចិត្តខ្វល់ខ្វាយឡើយ កុំមានចិត្តមិនសប្បាយឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទទួលចង្ហាន់របស់នាងសម្រាប់ថ្ងៃស្អែក ព្រមដោយភិក្ខុសង្ឃរួចហើយ"។ នាងមានសេចក្តីត្រេកអររីករាយជាខ្លាំង ក៏បានចាត់ចែងទាននោះឯង។ ចំណែកឯព្រះឥន្ទ្រជាស្តេចទេវតា ក៏បានហៅវិស្សកម្មទេវបុត្រមកបង្គាប់ថា "នែអ្នកដ៏ចម្រើន ព្រះទសពលនឹងយាងទៅកាន់ក្រុងសាកេត ទៅកាន់សំណាក់របស់នាងចូឡសុភទ្ទា ចូរអ្នកនិម្មិតនូវប្រាសាទកំពូល ៥ រយចុះ"។ វិស្សកម្មទេវបុត្រក៏បានធ្វើតាមបង្គាប់នោះ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់មានភិក្ខុដែលបានអភិញ្ញា ៦ ចំនួន ៥ រយរូបជាបរិវារ យាងទៅកាន់ក្រុងសាកេត ដោយយានគឺប្រាសាទកំពូល ហាក់ដូចជាកំពុងគូសវាសលើអាកាសដែលមានពណ៌ដូចជាកែវមណី។

သုဘဒ္ဒါ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, မယှံ သသုရပက္ခော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော, သာဓု တေသံ အနုစ္ဆဝိကဓမ္မံ ကထေထာ’’တိ. သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ကာဠကသေဋ္ဌိ သောတာပန္နော ဟုတွာ အတ္တနော ဥယျာနံ ဒသဗလဿ အဒါသိ. အစေလကာ ‘‘အမှာကံ ပဌမံ ဒိန္န’’န္တိ နိက္ခမိတုံ န ဣစ္ဆန္တိ. ‘‘ဂစ္ဆထ နီဟရိတဗ္ဗနိယာမေန တေ နီဟရထာ’’တိ သဗ္ဗေ နီဟရာပေတွာ တတ္ထေဝ သတ္ထု ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဗြဟ္မဒေယျံ ကတွာ ဥဒကံ ပါတေသိ. သော ကာဠကေန ကာရိတတာယ ကာဠကာရာမော နာမ ဇာတော. ဘဂဝါ တသ္မိံ သမယေ တတ္ထ ဝိဟရတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သာကေတေ ဝိဟရတိ ကာဠကာရာမေ’’တိ.

នាងសុភទ្ទាបានថ្វាយទានចំពោះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន រួចថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តាហើយក្រាបទូលថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកខាងឪពុកក្មេករបស់ខ្ញុំម្ចាស់ ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ សូមព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងធម៌ដែលសមគួរដល់ពួកគាត់ផងចុះ"។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម៌។ កាឡកសេដ្ឋីបានសម្រេចជាសោតាបន្នបុគ្គល ហើយបានប្រគល់សួនច្បាររបស់ខ្លួនថ្វាយចំពោះព្រះទសពល។ ពួកអចេលកៈនិយាយថា "សួននេះ គេបានប្រគល់ឲ្យពួកយើងមុនហើយ" មិនព្រមចេញទៅឡើយ។ សេដ្ឋីនិយាយថា "ចូរពួកអ្នកទៅចុះ" ហើយក៏បានឲ្យគេបណ្តេញអចេលកៈទាំងនោះចេញតាមរបៀបបណ្តេញចេញ រួចបានកសាងវិហារថ្វាយព្រះសាស្តាក្នុងសួននោះឯង ធ្វើការប្រគេនជាព្រហ្មទាយ្យ ហើយច្រូចទឹកទក្ខិណោទក។ អាសនៈនោះ ព្រោះតែកាឡកសេដ្ឋីជាអ្នកកសាង ហេតុនោះ ទើបមានឈ្មោះថា "កាឡការាម"។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅក្នុងទីនោះក្នុងសម័យនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពាក្យថា "sākete viharati kāḷakārāme" ត្រូវបានពោលទុកមក។

ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ပဉ္စသတေ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ. တေ ကိရ သာကေတနဂရဝါသိနော ကုလပုတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပဋ္ဌာနသာလာယ နိသိန္နာ ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓဂုဏာ နာမ မဟန္တာ, ဧဝရူပံ နာမ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကံ ကာဠကသေဋ္ဌိံ ဒိဋ္ဌိတော မောစေတွာ သောတာပတ္တိဖလံ ပါပေတွာ [Pg.273] သကလနဂရံ သတ္ထာရာ ဒေဝလောကသဒိသံ ကတ’’န္တိ ဒသဗလဿ ဂုဏံ ကထေန္တိ. သတ္ထာ တေသံ ဂုဏံ ကထေန္တာနံ စိတ္တံ ဥပပရိက္ခိတွာ – ‘‘မယိ ဂတေ မဟတီ ဒေသနာ သမုဋ္ဌိဿတိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ စ ဣမေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိဿန္တိ, မဟာပထဝီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ကမ္ပိဿတီ’’တိ ဓမ္မသဘံ ဂန္တွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော တေ ဘိက္ခူ အာဒိံ ကတွာ ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကဿ လောကဿာတိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ဧဝမိဒံ သုတ္တံ ဂုဏကထာယ နိက္ခိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា "Bhikkhū āmantesi" សេចក្តីថា ទ្រង់ហៅភិក្ខុ ៥ រយរូបមកត្រាស់។ ឮថា ភិក្ខុទាំង ៥ រយរូបនោះ ជាកុលបុត្រអ្នកក្រុងសាកេត បានស្តាប់ធម្មទេសនារបស់ព្រះសាស្តា ហើយបានបួសក្នុងសំណាក់របស់ព្រះសាស្តា អង្គុយនៅក្នុងឧបដ្ឋានសាលា និយាយសរសើរគុណរបស់ព្រះទសពលថា "ឱ! ព្រះពុទ្ធគុណទាំងឡាយ ធំធេងណាស់តើ ព្រះសាស្តាទ្រង់ជួយកាឡកសេដ្ឋីដែលមានមិច្ឆាទិដ្ឋិមានសភាពបែបនេះ ឲ្យរួចផុតចាកមិច្ឆាទិដ្ឋិ ហើយឲ្យសម្រេចសោតាបត្តិផល ធ្វើក្រុងទាំងមូលឲ្យដូចជាទេវលោក"។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ពិចារណាចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលកំពុងនិយាយសរសើរគុណនោះ ក៏ទ្រង់ជ្រាបថា "កាលបើតថាគតទៅដល់ ធម្មទេសនាដ៏ធំនឹងកើតឡើង ហើយក្នុងពេលបញ្ចប់ការសម្តែងធម៌ ភិក្ខុ ៥ រយរូបទាំងនេះ នឹងបានសម្រេចព្រះអរហត្តផល ផែនដីធំដែលមានទឹកជាទីបំផុតនឹងកម្រើកញាប់ញ័រ" ទើបយាងទៅកាន់ធម្មសភា គង់លើពុទ្ធាសនៈដ៏ប្រសើរដែលគេរៀបចំទុក រួចទ្រង់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ ដោយមានភិក្ខុទាំងនោះជាដើមថា "Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa lokassa"។ គួរដឹងថា សូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងឡើងព្រោះការនិយាយសរសើរគុណ យ៉ាងនេះឯង។

တတ္ထ ‘‘တမဟံ ဇာနာမီ’’တိ ပဒပရိယောသာနေ မဟာပထဝီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ အကမ္ပိတ္ထ. အဗ္ဘညာသိန္တိ အဘိအညာသိံ, ဇာနိန္တိ အတ္ထော. ဝိဒိတန္တိ ပါကဋံ ကတွာ ဉာတံ. ဣမိနာ ဧတံ ဒဿေတိ – အညေ ဇာနန္တိယေဝ, မယာ ပန ပါကဋံ ကတွာ ဝိဒိတန္တိ. ဣမေဟိ တီဟိ ပဒေဟိ သဗ္ဗညုတဘူမိ နာမ ကထိတာ. တံ တထာဂတော န ဥပဋ္ဌာသီတိ တံ ဆဒွါရိကံ အာရမ္မဏံ တထာဂတော တဏှာယ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ န ဥပဋ္ဌာသိ န ဥပဂဉ္ဆိ. အယဉှိ ပဿတိ ဘဂဝါ စက္ခုနာ ရူပံ, ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ, သုဝိမုတ္တစိတ္တော သော ဘဂဝါ. သုဏာတိ ဘဂဝါ သောတေန သဒ္ဒံ. ဃာယတိ ဘဂဝါ ဃာနေန ဂန္ဓံ. သာယတိ ဘဂဝါ ဇိဝှာယ ရသံ. ဖုသတိ ဘဂဝါ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိဇာနာတိ ဘဂဝါ မနသာ ဓမ္မံ, ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ, သုဝိမုတ္တစိတ္တော သော ဘဂဝါ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တံ တထာဂတော န ဥပဋ္ဌာသီ’’တိ. ဣမိနာ ပဒေန ခီဏာသဝဘူမိ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ក្នុងសូត្រនោះ ក្នុងពេលបញ្ចប់ពាក្យថា "tamahaṃ jānāmi" ផែនដីធំដែលមានទឹកជាទីបំផុត ក៏បានកម្រើកញាប់ញ័រ។ ពាក្យថា "Abbhaññāsiṃ" សេចក្តីថា បានដឹងច្បាស់ហើយ (ដឹងដោយបញ្ញាដ៏ក្រៃលែង)។ ពាក្យថា "Viditaṃ" សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យប្រាកដច្បាស់ហើយដឹង។ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនេះដោយពាក្យថា "viditaṃ" នេះថា ជនដទៃគ្រាន់តែដឹងប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯតថាគតវិញ ធ្វើឲ្យប្រាកដច្បាស់ហើយទើបដឹង។ ដោយបទទាំងបីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវសព្វញ្ញុតភូមិ។ ពាក្យថា "Taṃ tathāgato na upaṭṭhāsi" សេចក្តីថា ព្រះតថាគតមិនបានចូលទៅជិត មិនបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអារម្មណ៍ដែលកើតឡើងតាមទ្វារទាំង ៦ នោះ ដោយតណ្ហា ឬដោយទិដ្ឋិឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ឃើញរូបដោយចក្ខុ ប៉ុន្តែតម្រេកគឺឆន្ទៈ (ឆន្ទរាគ) របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនមានឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ មានចិត្តរួចផុតល្អហើយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ឮសំឡេងដោយសោតៈ... ទ្រង់ធុំក្លិនដោយឃានៈ... ទ្រង់ដឹងរសដោយជិវ្ហា... ទ្រង់ពាល់ត្រូវផោដ្ឋព្វៈដោយកាយ... ទ្រង់ដឹងធម្មារម្មណ៍ដោយមនោ ប៉ុន្តែតម្រេកគឺឆន្ទៈរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនមានឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ មានចិត្តរួចផុតល្អហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា "taṃ tathāgato na upaṭṭhāsi"។ គួរដឹងថា ដោយបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវខីណាស្រវភូមិ។

တံ မမဿ မုသာတိ တံ မေ ဝစနံ မုသာဝါဒေါ နာမ ဘဝေယျ. တံ ပဿ တာဒိသမေဝါတိ တမ္ပိ မုသာဝါဒေါ ဘဝေယျ. တံ မမဿ ကလီတိ တံ ဝစနံ မယှံ ဒေါသော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ သစ္စဘူမိ နာမ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ពាក្យថា "Taṃ mamassa musā" សេចក្តីថា ពាក្យនោះរបស់តថាគត គប្បីជាមុសាវាទ។ ពាក្យថា "Taṃ passa tādisameva" សេចក្តីថា ពាក្យនោះក៏គប្បីជាមុសាវាទដែរ។ ពាក្យថា "Taṃ mamassa kalī" សេចក្តីថា ពាក្យនោះគប្បីជាទោសរបស់តថាគត នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ គួរដឹងថា ដោយពាក្យប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវសច្ចភូមិ។

ဒဋ္ဌာ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဒိသွာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒိဋ္ဌံ န မညတီတိ တံ ဒိဋ္ဌံ ရူပါယတနံ ‘‘အဟံ မဟာဇနေန ဒိဋ္ဌမေဝ ပဿာမီ’’တိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌီဟိ န မညတိ. အဒိဋ္ဌံ န မညတီတိ ‘‘အဟံ မဟာဇနေန အဒိဋ္ဌမေဝ ဧတံ ပဿာမီ’’တိ ဧဝမ္ပိ တဏှာဒီဟိ မညနာဟိ န မညတိ. ဒဋ္ဌဗ္ဗံ န မညတီတိ ‘‘မဟာဇနေန ဒိဋ္ဌံ ပဿာမီ’’တိ ဧဝမ္ပိ တာဟိ မညနာဟိ န မညတိ. ဒဋ္ဌဗ္ဗဉှိ အဒိဋ္ဌမ္ပိ ဟောတိယေဝ. ဧဝရူပါနိ ဟိ ဝစနာနိ တီသုပိ ကာလေသု လဗ္ဘန္တိ, တေနဿ အတ္ထော ဝုတ္တော. ဒဋ္ဌာရံ န မညတီတိ ပဿိတာရံ [Pg.274] ဧကသတ္တံ နာမ တာဟိ မညနာဟိ န မညတီတိ အတ္ထော. သေသဋ္ဌာနေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိနာ ဧတ္တကေန ဌာနေန သုညတာဘူမိ နာမ ကထိတာ.

ពាក្យថា Daṭṭhā daṭṭhabbaṃ (ឃើញហើយ គប្បីឃើញ) គឺឃើញហើយ នូវរូបារម្មណ៍ដែលគប្បីឃើញ។ ពាក្យថា Diṭṭhaṃ na maññati (មិនសំគាល់នូវរូបដែលឃើញហើយ) គឺមិនសំគាល់ដោយតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិថា "អាត្មាអញឃើញនូវរូបារម្មណ៍ដែលឃើញហើយនោះ ដូចជាមហាជនឃើញដែរ"។ ពាក្យថា Adiṭṭhaṃ na maññati (មិនសំគាល់នូវរូបដែលមិនឃើញ) គឺមិនសំគាល់ដោយការសំគាល់មានតណ្ហាជាដើម សូម្បីយ៉ាងនេះថា "អាត្មាអញឃើញនូវរូបារម្មណ៍ដែលមិនឃើញនោះ ដូចជាមហាជនឃើញដែរ"។ ពាក្យថា Daṭṭhabbaṃ na maññati (មិនសំគាល់នូវរូបដែលគb្បីឃើញ) គឺមិនសំគាល់ដោយការសំគាល់ទាំងនោះ សូម្បីយ៉ាងនេះថា "អាត្មាអញឃើញនូវរូបារម្មណ៍ដែលគប្បីឃើញ ដូចជាមហាជនឃើញដែរ"។ ព្រោះថា រូបដែលគប្បីឃើញ សូម្បីមិនទាន់ឃើញ ក៏គង់តែជា រូបដែលគប្បីឃើញដដែល។ ព្រោះថា ម៉្យាងទៀត វចនៈមានសភាពបែបនេះ តែងបានក្នុងកាលទាំងបី ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គសម្តែងសេចក្តីនោះ។ ពាក្យថា Daṭṭhāraṃ na maññati (មិនសំគាល់នូវអ្នកឃើញ) សេចក្តីថា មិនសំគាល់នូវសត្វម្នាក់ដែលជាអ្នកឃើញ ដោយការសំគាល់ទាំងនោះឡើយ។ សូម្បីក្នុងទីដែលសេសសល់ ក៏គប្បីដឹងសេចក្តីដោយន័យនេះឯង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវ សុញ្ញតភូមិ ដោយទីកន្លែងមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ។

ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ. တာဒီယေဝ တာဒီတိ တာဒိတာ နာမ ဧကသဒိသတာ. တထာဂတော စ ယာဒိသော လာဘာဒီသု, တာဒိသောဝ အလာဘာဒီသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘လာဘေပိ တာဒီ, အလာဘေပိ တာဒီ. ယသေပိ တာဒီ, အယသေပိ တာဒီ. နိန္ဒာယပိ တာဒီ, ပသံသာယပိ တာဒီ. သုခေပိ တာဒီ, ဒုက္ခေပိ တာဒီ’’တိ (မဟာနိ. ၃၈, ၁၉၂). ဣမာယ တာဒိတာယ တာဒီ. တမှာ စ ပန တာဒိမှာတိ တတော တထာဂတတာဒိတော အညော ဥတ္တရိတရော ဝါ ပဏီတတရော ဝါ တာဒီ နတ္ထီတိ ဧတ္တာဝတာ တာဒိဘူမိ နာမ ကထိတာ. ဣမာဟိ ပဉ္စဘူမီဟိ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေန္တဿ ပဉ္စသုပိ ဌာနေသု မဟာပထဝီ သက္ခိဘာဝေန အကမ္ပိတ္ထ. ဒေသနာပရိယောသာနေ တေ ပဉ္စသတေ အဓုနာပဗ္ဗဇိတေ ကုလပုတ္တေ အာဒိံ ကတွာ တံ ဌာနံ ပတ္တာနံ ဒေဝမနုဿာနံ စတုရာသီတိ ပါဏသဟဿာနိ အမတပါနံ ပိဝိံသု.

ពាក្យថា Iti kho, bhikkhave គឺ យ៉ាងនេះឯង ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Tādīyeva tādī គឺ ភាពជាអ្នកមានសភាពដូចគ្នា ឈ្មោះថា តាទិតា (ភាពជាតាទិបុគ្គល)។ ព្រះតថាគតមានសភាពយ៉ាងណា ក្នុងលាភជាដើម ក៏មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ ក្នុងអលាភជាដើម។ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គសម្តែងថា "ព្រះអង្គមានសភាពយ៉ាងនោះក្នុងលាភ ព្រះអង្គមានសភាពយ៉ាងនោះក្នុងអលាភ មានសភាពយ៉ាងនោះក្នុងយស មានសភាពយ៉ាងនោះក្នុងអយស មានសភាពយ៉ាងនោះក្នុងសេចក្តីនិន្ទា មានសភាពយ៉ាងនោះក្នុងសេចក្តីសរសើរ មានសភាពយ៉ាងនោះក្នុងសុខ មានសភាពយ៉ាងនោះក្នុងទុក្ខ"។ ព្រះអង្គឈ្មោះថា តាទិ ព្រោះភាពជាអ្នកមានសភាពយ៉ាងនោះឯង។ ពាក្យថា Tamhā ca pana tādimhā គឺ តាទិបុគ្គលដទៃដែលក្រៃលែងជាង ឬថ្លៃថ្លាជាងព្រះតថាគតជាតាទិបុគ្គលនោះ មិនមានឡើយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវ តាទិភូមិ ដោយពាក្យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ។ កាលដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាដោយភូមិទាំងប្រាំនេះ មហាប្រថពីបានញាប់ញ័រដើម្បីធ្វើជាសាក្សីក្នុងទីទាំងប្រាំកន្លែង។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់ ដែលមានកុលបុត្រប្រាំរយរូបដែលទើបនឹងបួសថ្មីៗជាប្រធាន ដែលបានមកដល់ទីនោះ បានផឹកនូវទឹកអម្រឹត (បានសម្រេចធម៌)។

ဘဂဝါပိ သုတ္တံ နိဋ္ဌာပေတွာ ဂါထာဟိ ကူဋံ ဂဏှန္တော ယံကိဉ္စီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဇ္ဈောသိတံ သစ္စမုတံ ပရေသန္တိ ပရေသံ သဒ္ဓါယ ပရပတ္တိယာယနာယ သစ္စမုတန္တိ မညိတွာ အဇ္ဈောသိတံ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဂဟိတံ. သယသံဝုတေသူတိ သယမေဝ သံဝရိတွာ ပိယာယိတွာ ဂဟိတဂဟဏေသု, ဒိဋ္ဌိဂတိကေသူတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ဟိ သယံ သံဝုတာတိ ဝုစ္စန္တိ. သစ္စံ မုသာ ဝါပိ ပရံ ဒဟေယျာတိ တေသု သယံ သံဝုတသင်္ခါတေသု ဒိဋ္ဌိဂတိကေသု တထာဂတော တာဒီ တေသံ ဧကမ္ပိ ဝစနံ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဧဝံ သစ္စံ မုသာ ဝါပိ ပရံ ဥတ္တမံ ကတွာ န ဩဒဟေယျ, န သဒ္ဒဟေယျ, န ပတ္တိယာယေယျ. ဧတဉ္စ သလ္လန္တိ ဧတံ ဒိဋ္ဌိသလ္လံ. ပဋိကစ္စ ဒိသွာတိ ပုရေတရံ ဗောဓိမူလေယေဝ ဒိသွာ. ဝိသတ္တာတိ လဂ္ဂါ လဂိတာ ပလိဗုဒ္ဓါ. ဇာနာမိ ပဿာမိ တထေဝ ဧတန္တိ ယထာယံ ပဇာ အဇ္ဈောသိတာ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဝိသတ္တာ လဂ္ဂါ လဂိတာ, ဧဝံ အဟမ္ပိ ဇာနာမိ ပဿာမိ. တထာ ဧဝံ ယထာ ဧတာယ ပဇာယ ဂဟိတန္တိ ဧဝံ အဇ္ဈောသိတံ နတ္ထိ တထာဂတာနန္တိ အတ္ထော.

ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់បញ្ចប់សូត្រហើយ កាលនឹងលើកឡើងនូវកំពូលនៃធម៌ដោយគាថាទាំងឡាយ ទើបត្រាស់ពាក្យមានពាក្យថា Yaṃ kiñci ជាដើម។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា ajjhositaṃ saccamutaṃ paresaṃ សេចក្តីថា សំគាល់នូវពាក្យដែលអ្នកដទៃជឿតាមជំនឿរបស់គេថា "ពិត មិនវង្វេង" ហើយចូលទៅស្ទាបអង្អែល លេបយក សម្រេចយក និងប្រកាន់ខ្ជាប់។ ពាក្យថា Sayasaṃvutesu សេចក្តីថា ក្នុងពួកជនដែលមានទិដ្ឋិ ដែលបានសង្រួមដោយខ្លួនឯង ស្រឡាញ់ និងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការយល់ឃើញរបស់ខ្លួន ព្រោះថា ពួកជនដែលមានទិដ្ឋិ តែងហៅថា ជនសង្រួមដោយខ្លួនឯង។ ពាក្យថា Saccaṃ musā vāpi paraṃ daheyya សេចក្តីថា ក្នុងពួកជនដែលមានទិដ្ឋិដែលហៅថា សង្រួមដោយខ្លួនឯងទាំងនោះ ព្រះតថាគតជាតាទិបុគ្គល មិនគប្បីដាក់ចុះ មិនគប្បីជឿ មិនគប្បីយល់ស្របតាមនូវពាក្យសូម្បីតែមួយម៉ាត់របស់ពួកគេថា "នេះទើបពិត ឯសេចក្តីយល់ដទៃជាមោឃៈ" ដោយធ្វើពាក្យនោះ ទោះជាពិតក្តី ជាកុហកក្តី ឲ្យជាពាក្យដ៏ឧត្តមឡើយ។ ពាក្យថា Etañca sallaṃ គឺ នូវសរគឺទិដ្ឋិនោះ។ ពាក្យថា Paṭikacca disvā គឺ ឃើញជាមុន តាំងពីទៀបគល់ពោធិព្រឹក្សមកម៉្លេះ។ ពាក្យថា Visattā គឺ ជាប់ជំពាក់ ស្អិតរមួត រុំព័ទ្ធ។ ពាក្យថា Jānāmi passāmi tatheva etaṃ សេចក្តីថា ប្រជសត្វនេះ ចូលទៅស្ទាបអង្អែល លេបយក សម្រេចយក ជាប់ជំពាក់ ស្អិតរមួត យ៉ាងណា អាត្មាអញក៏ដឹង ក៏ឃើញយ៉ាងនោះដែរ។ សេចក្តីថា ការចូលទៅស្ទាបអង្អែល យ៉ាងនោះ ដូចដែលប្រជសត្វនេះប្រកាន់យកហើយ មិនមានដល់ព្រះតថាគតទាំងឡាយឡើយ។

၅. ဗြဟ္မစရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃព្រហ្មចរិយសូត្រ

၂၅. ပဉ္စမေ [Pg.275] ဇနကုဟနတ္ထန္တိ တီဟိ ကုဟနဝတ္ထူဟိ ဇနဿ ကုဟနတ္ထာယ. န ဇနလပနတ္ထန္တိ န ဇနဿ ဥပလာပနတ္ထံ. န လာဘသက္ကာရသိလောကာနိသံသတ္ထန္တိ န စီဝရာဒိထုတိဝစနတ္ထံ. န ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသတ္ထန္တိ န တေန တေန ကာရဏေန ကတဝါဒါနိသံသတ္ထံ, န ဝါဒဿ ပမောက္ခာနိသံသတ္ထံ. န ဣတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ န ‘‘ဧဝံ ကိရ ဧသ ဘိက္ခု, ဧဝံ ကိရ ဧသ ဘိက္ခူ’’တိ ဇနဿ ဇာနနတ္ထာယ. သံဝရတ္ထန္တိ ပဉ္စဟိ သံဝရေဟိ သံဝရဏတ္ထာယ. ပဟာနတ္ထန္တိ တီဟိ ပဟာနေဟိ ပဇဟနတ္ထာယ. ဝိရာဂတ္ထန္တိ ရာဂါဒီနံ ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ. နိရောဓတ္ထန္တိ တေသံယေဝ နိရုဇ္ဈနတ္ထာယ. အနီတိဟန္တိ ဣတိဟပရိဝဇ္ဇိတံ, အပရပတ္တိယန္တိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမိနန္တိ နိဗ္ဗာနဿ အန္တောဂါမိနံ. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉှိ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ နိဗ္ဗာနဿ အန္တောယေဝ ဝတ္တတိ ပဝတ္တတိ. ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ ဒုဝိဓမ္ပိ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထေတွာ ဂါထာသု ဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

២៥. ក្នុងសូត្រទីប្រាំ ពាក្យថា janakuhanatthaṃ គឺ ដើម្បីញ៉ាំងជនទាំងឡាយឲ្យអស្ចារ្យ ដោយវត្ថុគួរឲ្យអស្ចារ្យ (កុហនវត្ថុ) ទាំងបី។ ពាក្យថា Na janalapanatthaṃ គឺ មិនមែនដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូល (ឬនិយាយលួងលោម) ជនទាំងឡាយឡើយ។ ពាក្យថា Na lābhasakkārasilokānisaṃsatthaṃ គឺ មិនមែនដើម្បីអានិសង្សគឺលាភសក្ការៈ សេចក្តីសរសើរ និងពាក្យសរសើរមានចីវរជាដើមឡើយ។ ពាក្យថា Na itivādappamokkhānisaṃsatthaṃ គឺ មិនមែនដើម្បីអានិសង្សនៃការតាំងវាទៈដោយហេតុនោះៗ និងមិនមែនដើម្បីអានិសង្សនៃការរួចផុតពីការចោទប្រកាន់របស់វាទៈដទៃឡើយ។ ពាក្យថា Na iti maṃ jano jānātu គឺ មិនមែនដើម្បីឲ្យជនទាំងឡាយដឹងថា "ភិក្ខុនេះជាយ៉ាងនេះតើ ភិក្ខុនេះជាយ៉ាងនោះតើ" ឡើយ។ ពាក្យថា Saṃvaratthaṃ គឺ ដើម្បីការសង្រួម ដោយការសង្រួមទាំងប្រាំ។ ពាក្យថា Pahānatthaṃ គឺ ដើម្បីការលះបង់ ដោយការលះបង់ទាំងបី។ ពាក្យថា Virāgatthaṃ គឺ ដើម្បីការប្រាសចាកតម្រេកនៃរាគៈជាដើម។ ពាក្យថា Nirodhatthaṃ គឺ ដើម្បីការរលត់ទៅនៃរាគៈជាដើមទាំងនោះឯង។ ពាក្យថា Anītihhaṃ សេចក្តីថា វៀរចាកពាក្យតៗគ្នា (ពាក្យឮថា) គឺមិនបាច់ជឿតាមអ្នកដទៃឡើយ។ ពាក្យថា Nibbānogadhagāminaṃ គឺ ស្ទុះទៅកាន់ផ្ទៃក្នុងនៃព្រះនិព្វាន។ ព្រោះថា មគ្គព្រហ្មចរិយៈ តែងប្រព្រឹត្តទៅ និងកើតឡើងក្នុងផ្ទៃក្នុងនៃព្រះនិព្វាន ដោយធ្វើព្រះនិព្វានឲ្យជាអារម្មណ៍។ ពាក្យថា Paṭipajjanti គឺ តែងប្រតិបត្តិ សូម្បីទាំងពីរយ៉ាង។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវវដ្តៈនិងវិវដ្តៈ ហើយក្នុងគាថាទាំងឡាយ ទ្រង់សម្តែងតែវិវដ្តៈប៉ុណ្ណោះ។

၆. ကုဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃកុហសូត្រ

၂၆. ဆဋ္ဌေ ကုဟာတိ ကုဟကာ. ထဒ္ဓါတိ ကောဓေန စ မာနေန စ ထဒ္ဓါ. လပါတိ ဥပလာပကာ. သိင်္ဂီတိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သိင်္ဂံ, ယံ သိင်္ဂံ သိင်္ဂါရတာ စာတုရတာ စာတုရိယံ ပရိက္ခတ္တတာ ပါရိက္ခတ္တိယ’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၅၂) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ သိင်္ဂသဒိသေဟိ ပါကဋကိလေသေဟိ သမန္နာဂတာ. ဥန္နဠာတိ ဥဂ္ဂတနဠာ တုစ္ဆမာနံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတာ. အသမာဟိတာတိ စိတ္တေကဂ္ဂမတ္တဿာပိ အလာဘိနော. န မေ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မာမကာတိ တေ မယှံ ဘိက္ခူ မမ သန္တကာ န ဟောန္တိ. ‘‘တေ မယှ’’န္တိ ဣဒံ ပန သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဝုတ္တံ. တေ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မာမကာတိ ဣဓာပိ မေတိ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဝဒတိ, သမ္မာပဋိပန္နတ္တာ ပန ‘‘မာမကာ’’တိ အာဟ. ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တီတိ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဝဍ္ဎနတော ဝုဒ္ဓိံ, နိစ္စလဘာဝေန ဝိရူဠှိံ, သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋတာယ ဝေပုလ္လံ ပါပုဏန္တိ. တေ ပနေတေ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဝိရုဟန္တိ, အရဟတ္တဖလံ ပတ္တေ ဝိရူဠှာ နာမ ဟောန္တိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

២៦. ក្នុងសូត្រទីប្រាំមួយ ពាក្យថា kuhā គឺ ពួកជនអ្នកកុហក (អ្នកធ្វើឲ្យគេអស្ចារ្យ)។ ពាក្យថា thaddhā គឺ រឹងត្អឹងដោយក្រោធនិងមានះ។ ពាក្យថា lapā គឺ ពួកជនអ្នកនិយាយលួងលោម (បញ្ចុះបញ្ចូល)។ ពាក្យថា siṅgī គឺ ប្រកបដោយកិលេសដ៏ច្បាស់លាស់ដូចជាស្នែង ដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា "ក្នុងកិលេសទាំងនោះ ស្នែង តើដូចម្តេច? ស្នែងណា គឺភាពជាអ្នកមានស្នែង ភាពជាអ្នករៀបចំខ្លួន ភាពជាអ្នកឆ្លាតវៃ ភាពជាអ្នកមានទ្វារបិទបាំងជិតល្អ ភាពជាអ្នកមានការការពារជិតល្អ"។ ពាក្យថា unnaḷā គឺ មានមានះដូចជាដើមបបុសដែលដុះឡើងខ្ពស់ គឺតាំងនៅដោយការលើកឡើងនូវមានះដ៏ទទេ (មានះឥតប្រយោជន៍)។ ពាក្យថា asamāhitā គឺ មិនបានសូម្បីតែចិត្តេកគ្គតា (សមាធិ) បន្តិចបន្តួចឡើយ។ ពាក្យថា Na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā គឺ ភិក្ខុទាំងនោះ មិនមែនជាភិក្ខុរបស់តថាគត មិនមែនជាពួកជនរបស់តថាគតឡើយ។ ចំណែកពាក្យថា "ភិក្ខុទាំងនោះជារបស់តថាគត" នេះ ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកការបួសចំពោះព្រះសាស្តា។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា Te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā នេះ ពាក្យថា me ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកការបួសចំពោះព្រះអង្គផ្ទាល់ ប៉ុន្តែព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា "មាមកៈ (ជារបស់តថាគត)" ព្រោះតែការប្រតិបត្តិត្រូវ។ ពាក្យថា Vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti គឺ តែងដល់នូវសេចក្តីចម្រើន (វុឌ្ឍិ) ព្រោះការចម្រើនដោយគុណធម៌មានសីលជាដើម ដល់នូវសេចក្តីលូតលាស់ (វិរូឡ្ហិ) ព្រោះភាពជាអ្នកមិនរំភើបញាប់ញ័រ (មានផលមិនប្រែប្រួល) ដល់នូវសេចក្តីធំទូលាយ (វេបុល្លៈ) ព្រោះការផ្សព្វផ្សាយទៅក្នុងទីទាំងពួង។ ម៉្យាងទៀត ភិក្ខុទាំងនោះ តែងលូតលាស់ដរាបដល់អរហត្តមគ្គ កាលបើបានដល់អរហត្តផលហើយ ឈ្មោះថា ជាអ្នកលូតលាស់ហើយ។ ក្នុងសូត្រនេះក្តី ក្នុងគាថាទាំងឡាយក្តី ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែវដ្តៈនិងវិវដ្តៈប៉ុណ្ណោះ។

၇. သန္တုဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃសន្តុដ្ឋិសូត្រ

၂၇. သတ္တမေ [Pg.276] အပ္ပာနီတိ ပရိတ္တာနိ. သုလဘာနီတိ သုခေန လဒ္ဓဗ္ဗာနိ, ယတ္ထ ကတ္ထစိ သက္ကာ ဟောန္တိ လဘိတုံ. အနဝဇ္ဇာနီတိ နိဒ္ဒေါသာနိ. ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနန္တိ ဇင်္ဃာပိဏ္ဍိယဗလေန စရိတွာ အာလောပမတ္တံ လဒ္ဓံ ဘောဇနံ. ပူတိမုတ္တန္တိ ယံကိဉ္စိ မုတ္တံ. ယထာ ဟိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောပိ ကာယော ပူတိကာယောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ အဘိနဝမ္ပိ မုတ္တံ ပူတိမုတ္တမေဝ.

២៧. ក្នុងសូត្រទីប្រាំពីរ ពាក្យថា appāni គឺ តិចតួច។ ពាក្យថា sulabhāni គឺ បានដោយងាយ គឺអាចរកបានក្នុងទីណាក៏បាន។ ពាក្យថា anavajjāni គឺ មិនមានទោស។ ពាក្យថា piṇḍiyālopabhojanaṃ គឺ ភោជនដែលបានមកត្រឹមតែមួយពំនូតៗ ដោយការត្រាច់ទៅដោយកម្លាំងស្មងជើង (ការបិណ្ឌបាត)។ ពាក្យថា pūtimuttaṃ គឺ ទឹកមូត្រណាមួយ (ទឹកនោមគោ)។ ព្រោះថា ដូចជាកាយសូម្បីមានពណ៌ដូចមាស ក៏ហៅថា កាយស្អុយ (ពូតិកាយ) យ៉ាងណា ទឹកមូត្រសូម្បីតែនៅថ្មីៗ ក៏ហៅថា ទឹកមូត្រស្អុយ (ពូតិមុត្តៈ) យ៉ាងនោះឯង។

ဝိဃာတောတိ ဝိဂတဃာတော, စိတ္တဿ ဒုက္ခံ န ဟောတီတိ အတ္ထော. ဒိသာ နပ္ပဋိဟညတီတိ ယဿ ဟိ ‘‘အသုကဋ္ဌာနံ နာမ ဂတော စီဝရာဒီနိ လဘိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဒိသာ ပဋိဟညတိ နာမ. ယဿ ဧဝံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ နပ္ပဋိဟညတိ နာမ. ဓမ္မာတိ ပဋိပတ္တိဓမ္မာ. သာမညဿာနုလောမိကာတိ သမဏဓမ္မဿ အနုလောမာ. အဓိဂ္ဂဟိတာတိ သဗ္ဗေတေ တုဋ္ဌစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော အဓိဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တိ အန္တောဂတာ န ပရိဗာဟိရာတိ.

ពាក្យថា vighāto សេចក្តីថា ការមិនមានសេចក្តីលំបាក គឺមិនមានសេចក្តីទុក្ខក្នុងចិត្តឡើយ។ ពាក្យថា disā nappaṭihaññati សេចក្តីថា ចិត្តរបស់ភិក្ខុណា កើតឡើងយ៉ាងនេះថា "អាត្មាអញទៅកាន់ទីឈ្មោះឯណោះ នឹងបានចីវរជាដើម" ទិសរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា ត្រូវប៉ះទង្គិច (រារាំង)។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុណា មិនកើតឡើងយ៉ាងនេះ ទិសរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនត្រូវប៉ះទង្គិចឡើយ។ ពាក្យថា dhammā គឺ ធម៌គឺសេចក្តីប្រតិបត្តិទាំងឡាយ។ ពាក្យថា sāmaññassānulomikā គឺ ស្របតាមសមណធម៌ (សមថៈនិងវិបស្សនា)។ ពាក្យថា adhiggahitā សេចក្តីថា ធម៌ទាំងអស់នោះ ភិក្ខុអ្នកមានចិត្តត្រេកអរ បានគ្របសង្កត់ (នូវធម៌ជាបដិបក្ខ) ហើយកាន់យក គឺតាំងនៅក្នុងផ្ទៃក្នុង មិនមែននៅខាងក្រៅឡើយ។

၈. အရိယဝံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃអរិយវំសសូត្រ

၂၈. အဋ္ဌမဿ အဇ္ဈာသယိကော နိက္ခေပေါ. ဣမံ ကိရ မဟာအရိယဝံသသုတ္တန္တံ ဘဂဝါ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ဓမ္မသဘာယံ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော အတ္တနောပိ ပရပုဂ္ဂလာနမ္ပိ အဇ္ဈာသယဝသေန ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာနိ စတ္တာလီသ ဘိက္ခုသဟဿာနိ, ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ အာမန္တေတွာ စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အရိယဝံသာတိ အာရဘိ. တတ္ထ အရိယဝံသာတိ အရိယာနံ ဝံသာ. ယထာ ဟိ ခတ္တိယဝံသော ဗြာဟ္မဏဝံသော ဝေဿဝံသော သုဒ္ဒဝံသော သမဏဝံသော ကုလဝံသော ရာဇဝံသော, ဧဝံ အယမ္ပိ အဋ္ဌမော အရိယဝံသော အရိယတန္တိ အရိယပဝေဏီ နာမ ဟောတိ. သော ခေါ ပနာယံ အရိယဝံသော ဣမေသံ ဝံသာနံ မူလဂန္ဓာဒီနံ ကာဠာနုသာရိဂန္ဓာဒယော ဝိယ အဂ္ဂမက္ခာယတိ.

២៨. ការសម្តែងសូត្រទីប្រាំបីនេះ គឺសម្តែងឡើងដោយអំណាចអធ្យាស្រ័យ (របស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ឬរបស់បុគ្គលដទៃ)។ ឮថា ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់លើពុទ្ធអាសនៈដ៏ប្រសើរដែលគេរៀបចំទុក ក្នុងធម្មសភា នាវត្តជេតវនមហាវិហារ ទ្រង់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយបួនម៉ឺនរូប ដែលអង្គុយចោមរោមព្រះអង្គ ដោយអំណាចអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះអង្គផង របស់បុគ្គលដទៃផង ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ" ហើយទ្រង់ផ្តើមសម្តែងនូវមហាអរិយវំសសូត្រនេះថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយវង្សទាំងឡាយ ៤ យ៉ាងនេះ"។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា ariyavaṃsā គឺ វង្សរបស់ព្រះអរិយទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ដូចជាខត្តិយវង្ស ព្រាហ្មណវង្ស វេស្សវង្ស សុទ្ទវង្ស សមណវង្ស កុលវង្ស រាជវង្ស យ៉ាងណា សូម្បីតែអរិយវង្សទីប្រាំបីនេះ ក៏ឈ្មោះថា ខ្សែស្រឡាយរបស់ព្រះអរិយ ឈ្មោះថា ប្រពៃណីរបស់ព្រះអរិយ យ៉ាងនោះឯង។ ម៉្យាងទៀត អរិយវង្សនោះ តែងប្រាកដថាជាកំពូលជាងវង្សទាំងឡាយទាំងនេះ ដូចជាក្លិនខ្លឹមចន្ទន៍ខ្មៅជាដើម ជាកំពូលជាងក្លិនឫសឈើជាដើម។

ကေ ပန တေ အရိယာ, ယေသံ ဧတေ ဝံသာတိ? အရိယာ ဝုစ္စန္တိ ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ တထာဂတသာဝကာ စ, ဧတေသံ အရိယာနံ ဝံသာတိ အရိယဝံသာ. ဣတော ပုဗ္ဗေ ဟိ သတသဟဿကပ္ပာဓိကာနံ စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ တဏှင်္ကရော, မေဓင်္ကရော, သရဏင်္ကရော, ဒီပင်္ကရောတိ စတ္တာရော [Pg.277] ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပန္နာ, တေ အရိယာ, တေသံ အရိယာနံ ဝံသာတိ အရိယဝံသာ. တေသံ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိနိဗ္ဗာနတော အပရဘာဂေ အသင်္ချေယျံ အတိက္ကမိတွာ ကောဏ္ဍညော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော…ပေ… ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ ကကုသန္ဓော, ကောဏာဂမနော, ကဿပေါ, အမှာကံ ဘဂဝါ ဂေါတမောတိ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပန္နာ, တေသံ အရိယာနံ ဝံသာတိ အရိယဝံသာ. အပိစ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓ-ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ အရိယာနံ ဝံသာတိ အရိယဝံသာ.

សួរថា ចុះព្រះអរិយទាំងឡាយនោះ ជាអ្នកណាខ្លះ ដែលមានវង្សទាំងនេះ? ឆ្លើយថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្តី ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយក្តី ព្រះសាវករបស់ព្រះតថាគតទាំងឡាយក្តី ហៅថា ព្រះអរិយ, វង្សរបស់ព្រះអរិយទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថា អរិយវង្ស។ ព្រោះថា ក្នុងកាលមុនអំពីភទ្រកប្បនេះ កន្លងទៅ ៤ អសង្ខេយ្យ និងលើសជាងមួយសែនកប្ប មានព្រះពុទ្ធ ៤ ព្រះអង្គ ទ្រង់ឧប្បត្តិឡើង គឺ ព្រះតណ្ហង្ករៈ ព្រះមេធង្ករៈ ព្រះសរណង្ករៈ និងព្រះទីបង្ករៈ ព្រះពុទ្ធទាំងនោះជាព្រះអរិយ, វង្សរបស់ព្រះអរិយទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថា អរិយវង្ស។ ក្នុងកាលជាចំណែកខាងក្រោយអំពីការបរិនិព្វាននៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយនោះ កន្លងទៅមួយអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធព្រះនាម កោណ្ឌញ្ញៈ ទ្រង់ឧប្បត្តិឡើង...ល... ក្នុងភទ្រកប្បនេះ មានព្រះពុទ្ធ ៤ ព្រះអង្គ ទ្រង់ឧប្បត្តិឡើង គឺ ព្រះកកុសន្ធៈ ព្រះកោណាកមនៈ ព្រះកស្សបៈ និងព្រះគោតមដ៏មានព្រះភាគរបស់យើង ព្រះពុទ្ធទាំងនោះជាព្រះអរិយ, វង្សរបស់ព្រះអរិយទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថា អរិយវង្ស។ ម៉្យាងទៀត វង្សរបស់ព្រះអរិយទាំងឡាយ គឺព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះពុទ្ធសាវកទាំងអស់ ទាំងក្នុងអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន ឈ្មោះថា អរិយវង្ស។

တေ ခေါ ပနေတေ အဂ္ဂညာ အဂ္ဂါတိ ဇာနိတဗ္ဗာ, ရတ္တညာ ဒီဃရတ္တံ ပဝတ္တာတိ ဇာနိတဗ္ဗာ, ဝံသညာ ဝံသာတိ ဇာနိတဗ္ဗာ. ပေါရာဏာ န အဓုနုပ္ပတ္တိကာ. အသံကိဏ္ဏာ အဝိကိဏ္ဏာ အနပနီတာ. အသံကိဏ္ဏပုဗ္ဗာ အတီတဗုဒ္ဓေဟိပိ န သံကိဏ္ဏပုဗ္ဗာ, ‘‘ကိ ဣမေဟီ’’တိ န အပနီတပုဗ္ဗာ. န သံကီယန္တီတိ ဣဒါနိပိ န အပနီယန္တိ. န သံကီယိဿန္တီတိ အနာဂတဗုဒ္ဓေဟိပိ န အပနီယိဿန္တိ. ယေ လောကေ ဝိညူ သမဏဗြာဟ္မဏာ, တေဟိ အပ္ပဋိကုဋ္ဌာ, သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟိ အနိန္ဒိတာ အဂရဟိတာ.

ម៉្យាងទៀត អរិយវង្សទាំងនោះ គប្បីដឹងថាជាកំពូល (អគ្គញ្ញៈ) គឺប្រសើរ, គប្បីដឹងថាជាដឹងរាត្រីយូរ (រត្តញ្ញូ) គឺប្រព្រឹត្តទៅអស់រាត្រីយូរអង្វែង, គប្បីដឹងថាជាអ្នកដឹងវង្ស (វង្សញ្ញូ) គឺវង្សរបស់ព្រះអរិយ។ ពាក្យថា porāṇā គឺ ជាវង្សចាស់បុរាណ មិនមែនទើបតែកើតឡើងក្នុងពេលឥឡូវនេះឡើយ។ ពាក្យថា asaṃkiṇṇā គឺ មិនច្របូកច្របល់ មិនរាយមាយ មិនលះបង់ចោល។ ពាក្យថា asaṃkiṇṇapubbā គឺ សូម្បីព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្នុងអតីត ក៏មិនដែលច្របូកច្របល់ពីមុនមកឡើយ គឺមិនដែលលះបង់ចោលពីមុនមកឡើយ ដោយគិតថា "តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយវង្សទាំងនេះ"។ ពាក្យថា na saṃkīyanti គឺ សូម្បីក្នុងពេលឥឡូវនេះ ក៏មិនលះបង់ចោលឡើយ។ ពាក្យថា na saṃkīyissantī គឺ សូម្បីព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្នុងអនាគត ក៏នឹងមិនលះបង់ចោលឡើយ។ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយណាដែលជាវិញ្ញូជនក្នុងលោក មិនបានតិះដៀលឡើយ គឺសមណព្រាហ្មណ៍ជាវិញ្ញូជនទាំងឡាយ មិនបាននិន្ទា មិនបានបង្កាច់បង្ខូចឡើយ។

သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ ပစ္စယသန္တောသဝသေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ. ဣတရီတရေနာတိ န ထူလသုခုမလူခပဏီတထိရဇိဏ္ဏာနံ ယေန ကေနစိ, အထ ခေါ ယထာလဒ္ဓါဒီနံ ဣတရီတရေန ယေန ကေနစိ သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ အတ္ထော. စီဝရသ္မိဉှိ တယော သန္တောသာ ယထာလာဘသန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောတိ. ပိဏ္ဍပါတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တေသံ ဝိတ္ထာရကထာ ‘‘သန္တုဋ္ဌဿ, ဘိက္ခဝေ, အနုပ္ပန္နာ စေဝ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ ဣမေ တယော သန္တောသေ သန္ဓာယ ‘‘သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန စီဝရေန, ယထာလဒ္ဓါဒီသု ယေန ကေနစိ စီဝရေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

«សន្តុដ្ឋោ ហោតិ» សេចក្តីថា ជាអ្នកសន្តោសដោយអំណាចនៃការសន្តោសក្នុងបច្ច័យ។ ពាក្យថា «ឥតរីតរេន» សេចក្តីថា មិនមែនសន្តោសដោយចីវរណាមួយ ក្នុងបណ្តាចីវរដ៏គ្រើម ម៉ដ្ឋ សៅហ្មង ផ្ចិតផ្ចង់ មាំ ឬចាស់នោះទេ តែថា សេចក្តីពន្យល់ថា ជាអ្នកសន្តោសដោយចីវរណាមួយ ក្រៅពីនេះ ក្នុងបណ្តាចីវរដែលបានមកជាដើមតាមលទ្ធភាព។ ព្រោះថា ក្នុងការសន្តោសចីវរ មានការសន្តោស ៣ យ៉ាងគឺ យថាលាភសន្តោស យថាពលសន្តោស និងយថាសារុប្បសន្តោស។ សូម្បីក្នុងបិណ្ឌបាតជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សេចក្តីអធិប្បាយពិស្តារនៃការសន្តោសទាំងនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលសម្តែងហើយក្នុងសូត្រទី ៨ នេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កុសលធម៌ទាំងឡាយដែលមិនទាន់កើតឡើង តែងកើតឡើងដល់ភិក្ខុអ្នកសន្តោស»។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកការសន្តោសទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ទើបត្រាស់ថា «ជាអ្នកសន្តោសដោយចីវរតាមមានតាមបាន គឺថាជាអ្នកសន្តោសដោយចីវរណាមួយ ក្នុងបណ្តាចីវរដែលបានមកជាដើម»។

ဧတ္ထ စ စီဝရံ ဇာနိတဗ္ဗံ, စီဝရက္ခေတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ, ပံသုကူလံ ဇာနိတဗ္ဗံ, စီဝရသန္တောသော ဇာနိတဗ္ဗော, စီဝရပ္ပဋိသံယုတ္တာနိ ဓုတင်္ဂါနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ စီဝရံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ခေါမာဒီနိ ဆ စီဝရာနိ ဒုကူလာဒီနိ ဆ အနုလောမစီဝရာနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ. ဣမာနိ ဒွါဒသ ကပ္ပိယစီဝရာနိ. ကုသစီရံ, ဝါကစီရံ, ဖလကစီရံ, ကေသကမ္ဗလံ, ဝါဠကမ္ဗလံ, ပေါတ္ထကော, စမ္မံ, ဥလူကပက္ခံ, ရုက္ခဒုဿံ, လတာဒုဿံ, ဧရကဒုဿံ, ကဒလိဒုဿံ, ဝေဠုဒုဿန္တိ ဧဝမာဒီနိ ပန အကပ္ပိယစီဝရာနိ.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងអធិការនេះ ភិក្ខុគប្បីស្គាល់ចីវរ គប្បីស្គាល់ចីវរក្ខេត្ត (ប្រភពនៃចីវរ) គប្បីស្គាល់បង្សុកូល គប្បីស្គាល់ការសន្តោសក្នុងចីវរ និងគប្បីស្គាល់ធុតង្គទាំងឡាយដែលទាក់ទងនឹងចីវរ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «គប្បីស្គាល់ចីវរ» គឺគប្បីស្គាល់ចីវរ ៦ យ៉ាង មានសំពត់សំបកឈើ (ខោមៈ) ជាដើម និងអនុលោមចីវរ ៦ យ៉ាង មានសំពត់ឌុកូលៈជាដើម។ ចីវរទាំង ១២ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា កប្បិយចីវរ (ចីវរដែលគួរប្រើប្រាស់)។ ចំណែកឯសំពត់ធ្វើដោយស្មៅកុសៈ សំពត់ធ្វើដោយសំបកឈើ សំពត់ធ្វើដោយបន្ទះក្តារ សំពត់ធ្វើដោយសក់មនុស្ស សំពត់ធ្វើដោយរោមសត្វសាហាវ សំពត់ធ្វើដោយសំបកឈើផ្សេងៗ ស្បែកសត្វ សំពត់ធ្វើដោយស្លាបសត្វទីទុយ សំពត់ធ្វើដោយសំបកឈើ សំពត់ធ្វើដោយវល្លិ សំពត់ធ្វើដោយស្មៅក្លាំងហាយ សំពត់ធ្វើដោយស្រទបចេក និងសំពត់ធ្វើដោយបន្ទះឫស្សី ចីវរមានសភាពយ៉ាងនេះជាដើម ឈ្មោះថា អកប្បិយចីវរ (ចីវរដែលមិនគួរប្រើប្រាស់)។

စီဝရက္ခေတ္တန္တိ [Pg.278] ‘‘သံဃတော ဝါ ဂဏတော ဝါ ဉာတိတော ဝါ မိတ္တတော ဝါ အတ္တနော ဝါ ဓနေန, ပံသုကူလံ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဆ ခေတ္တာနိ, အဋ္ဌန္နဉ္စ မာတိကာနံ ဝသေန အဋ္ဌ ခေတ္တာနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ.

ពាក្យថា «ចីវរក្ខេត្ត» គឺប្រភពដែលចីវរកើតឡើងមាន ៦ យ៉ាង គឺ បានមកពីសង្ឃក្តី ពីគណៈក្តី ពីញាតិក្តី ពីមិត្តក្តី ដោយទ្រព្យរបស់ខ្លួនក្តី ឬពីបង្សុកូលក្តី និងគប្បីស្គាល់ប្រភព ៨ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃមាតិកាទាំង ៨ ទៀតផង។

ပံသုကူလန္တိ သောသာနိကံ, ပါပဏိကံ, ရထိယံ, သင်္ကာရကူဋကံ, သောတ္ထိယံ, သိနာနံ, တိတ္ထံ, ဂတပစ္စာဂတံ, အဂ္ဂိဒဍ္ဎံ, ဂေါခါယိတံ, ဥပစိကခါယိတံ, ဥန္ဒူရခါယိတံ, အန္တစ္ဆိန္နံ, ဒသစ္ဆိန္နံ, ဓဇာဟဋံ, ထူပံ, သမဏစီဝရံ, သာမုဒ္ဒိယံ, အာဘိသေကိယံ, ပန္ထိကံ, ဝါတာဟဋံ, ဣဒ္ဓိမယံ, ဒေဝဒတ္တိယန္တိ တေဝီသတိ ပံသုကူလာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧတ္ထ စ သောတ္ထိယန္တိ ဂဗ္ဘမလဟရဏံ. ဂတပစ္စာဂတန္တိ မတကသရီရံ ပါရုပိတွာ သုသာနံ နေတွာ အာနီတစီဝရံ. ဓဇာဟဋန္တိ ဓဇံ ဥဿာပေတွာ တတော အာနီတံ. ထူပန္တိ ဝမ္မိကေ ပူဇိတစီဝရံ. သာမုဒ္ဒိယန္တိ သမုဒ္ဒဝီစီဟိ ထလံ ပါပိတံ. ပန္ထိကန္တိ ပန္ထံ ဂစ္ဆန္တေဟိ စောရဘယေန ပါသာဏေဟိ ကောဋ္ဋေတွာ ပါရုတစီဝရံ. ဣဒ္ဓိမယန္တိ ဧဟိဘိက္ခုစီဝရံ. သေသံ ပါကဋမေဝါတိ.

ពាក្យថា «បង្សុកូល» គប្បីជ្រាបថាមាន ២៣ យ៉ាង គឺ សំពត់ធ្លាក់នៅព្រៃខ្មោច (សោសានិកៈ) សំពត់ធ្លាក់នៅមាត់ច្រកផ្សារ (បាបំណិកៈ) សំពត់ធ្លាក់នៅថ្នល់ខ្វាត់ខ្វែង (រថិយៈ) សំពត់ធ្លាក់នៅគំនរសម្រាម (សង្ការកូដកៈ) សំពត់សម្រាប់ជូតទឹកភ្លោះ (សោត្ថិយៈ) សំពត់ងូតទឹកដែលគេបោះបង់ចោល (សិនានៈ) សំពត់ធ្លាក់នៅកំពង់ទឹក (តិត្ថៈ) សំពត់ដែលគេដណ្តប់ឲ្យខ្មោចយកទៅព្រៃខ្មោចហើយនាំត្រឡប់មកវិញ (គតបច្ចាគតៈ) សំពត់ដែលត្រូវភ្លើងឆេះខ្លះ (អគ្គិទឌ្ឍៈ) សំពត់ដែលគោខាំ (គោខាយិតៈ) សំពត់ដែលកណ្តៀរខាំ (ឧបចិកាខាយិតៈ) សំពត់ដែលកណ្តុរកាត់ (ឧន្ទុរខាយិតៈ) សំពត់ដាច់ជាយ (អន្តច្ឆិន្នៈ) សំពត់ដាច់ជាយផ្នត់ (ទសច្ឆិន្នៈ) សំពត់ដែលគេធ្វើជាទង់ជ័យហើយខ្យល់បក់មក (ធជាហដៈ) សំពត់ដែលគេបូជាទុកនៅលើដំបូក (ថូបៈ) សំពត់ចីវររបស់សមណៈ (សមណចីវរៈ) សំពត់ដែលរលកសមុទ្របោកមកលើគោក (សាមុទ្ទិយៈ) សំពត់ដែលគេបោះចោលក្នុងពិធីអភិសេក (អាភិសេកិយៈ) សំពត់ដែលអ្នកដំណើរដណ្តប់ព្រោះខ្លាចចោរ ហើយវាយនឹងថ្មចោលទុក (បន្ធិកៈ) សំពត់ដែលខ្យល់បក់មក (វាតាហដៈ) សំពត់ដែលសម្រេចដោយឫទ្ធិ (ឥទ្ធិមយៈ) និងសំពត់ដែលទេវតាប្រគេន (ទេវទត្តិយៈ)។ ក្នុងបណ្តាបង្សុកូលទាំងនោះ ពាក្យថា «សោត្ថិយៈ» គឺសំពត់សម្រាប់ជូតជម្រះទឹកភ្លោះ។ ពាក្យថា «គតបច្ចាគតៈ» គឺសំពត់ដែលគេដណ្តប់ឲ្យរូបកាយខ្មោច នាំយកទៅព្រៃខ្មោច ហើយនាំយកត្រឡប់មកវិញ។ ពាក្យថា «ធជាហដៈ» គឺសំពត់ដែលគេលើកធ្វើជាទង់ជ័យ ហើយខ្យល់បក់នាំមកពីទីនោះ។ ពាក្យថា «ថូបៈ» គឺសំពត់ដែលគេបូជាទុកនៅលើដំបូក។ ពាក្យថា «សាមុទ្ទិយៈ» គឺសំពត់ដែលរលកសមុទ្របោកនាំមកដល់គោក។ ពាក្យថា «បន្ធិកៈ» គឺសំពត់ដែលពួកអ្នកដើរផ្លូវខ្លាចចោរ ទើបយកថ្មវាយបំបែក (ឲ្យមើលទៅដូចសំពត់ចាស់) ហើយដណ្តប់ដើរទៅ។ ពាក្យថា «ឥទ្ធិមយៈ» គឺចីវររបស់ឯហិភិក្ខុ។ ចំណែកសំពត់ដែលនៅសល់ គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

စီဝရသန္တောသောတိ ဝီသတိ စီဝရသန္တောသာ – စီဝရေ ဝိတက္ကသန္တောသော, ဂမနသန္တောသော, ပရိယေသနသန္တောသော, ပဋိလာဘသန္တောသော, မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော, လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနသန္တောသော, ယထာလာဘသန္တောသော, ယထာဗလသန္တောသော, ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော, ဥဒကသန္တောသော, ဓောဝနသန္တောသော, ကရဏသန္တောသော, ပရိမာဏသန္တောသော, သုတ္တသန္တောသော, သိဗ္ဗနသန္တောသော, ရဇနသန္တောသော, ကပ္ပသန္တောသော, ပရိဘောဂသန္တောသော, သန္နိဓိပရိဝဇ္ဇနသန္တောသော, ဝိဿဇ္ဇနသန္တောသောတိ.

ពាក្យថា «ចីវរសន្តោស» គឺការសន្តោសក្នុងចីវរ ២០ យ៉ាង គឺ វិតក្កសន្តោស (ការសន្តោសដោយការត្រិះរិះក្នុងចីវរ) គមនសន្តោស (ការសន្តោសដោយការដើរទៅ) បរិយេសនសន្តោស (ការសន្តោសដោយការស្វែងរក) បដិលាភសន្តោស (ការសន្តោសដោយការបានមក) មត្តប្បដិគ្គဟណសន្តោស (ការសន្តោសដោយការទទួលតាមប្រមាណ) លោលុប្បវិវជ្ជនសន្តោស (ការសន្តោសដោយការវៀរចាកភាពលោភលន់) យថាលាភសន្តោស (ការសន្តោសតាមដែលបាន) យថាពលសន្តោស (ការសន្តោសតាមកម្លាំង) យថាសារុប្បសន្តោស (ការសន្តោសតាមគួរដល់សមណៈ) ឧទកសន្តោស (ការសន្តោសដោយទឹក) ធោវនសន្តោស (ការសន្តោសដោយការបោកគក់) ករណសន្តោស (ការសន្តោសដោយការធ្វើចីវរ) បរិមាណសន្តោស (ការសន្តោសដោយប្រមាណ) សុត្តសន្តោស (ការសន្តោសដោយអំបោះ) សិព្វនសន្តោស (ការសន្តោសដោយការដេរ) រជនសន្តោស (ការសន្តោសដោយការជ្រលក់) កប្បសន្តោស (ការសន្តោសដោយការធ្វើកប្បពិន្ទុ) បរិភោគសន្តោស (ការសន្តោសដោយការប្រើប្រាស់) សន្និធិបរិវជ្ជនសន្តោស (ការសន្តោសដោយការវៀរចាកការសន្សំទុក) និងវិស្សជ្ជនសន្តោស (ការសន្តោសដោយការលះបង់)។

တတ္ထ သာဒကဘိက္ခုနာ တေမာသံ နိဗဒ္ဓဝါသံ ဝသိတွာ ဧကမာသမတ္တံ ဝိတက္ကေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သော ဟိ ပဝါရေတွာ စီဝရမာသေ စီဝရံ ကရောတိ, ပံသုကူလိကော အဍ္ဎမာသေနေဝ ကရောတိ. ဣဒံ မာသဍ္ဎမာသမတ္တံ ဝိတက္ကနံ ဝိတက္ကသန္တောသော နာမ. ဝိတက္ကသန္တောသေန ပန သန္တုဋ္ဌေန ဘိက္ခုနာ ပါစီနခဏ္ဍရာဇိဝါသိကပံသုကူလိကတ္ထေရသဒိသေန ဘဝိတဗ္ဗံ.

ក្នុងបណ្តាការសន្តោសទាំង ២០ យ៉ាងនោះ ភិក្ខុអ្នកត្រេកអរនឹងចីវរដែលទាយកប្រគេន (សាទកភិក្ខុ) កាលបើបាននៅចាំវស្សាអស់ ៣ ខែជាប្រក្រតីហើយ គួរត្រិះរិះ (រៀបចំចីវរ) អស់រយៈពេលប្រមាណ ១ ខែ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះធ្វើបវារណាហើយ តែងធ្វើចីវរក្នុងខែធ្វើចីវរ (ចីវរមាស) ចំណែកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូល តែងធ្វើចីវរត្រឹមតែកន្លះខែប៉ុណ្ណោះ។ ការត្រិះរិះអស់រយៈពេលប្រមាណមួយខែ ឬកន្លះខែនេះ ឈ្មោះថា វិតក្កសន្តោស។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុអ្នកសន្តោសដោយវិតក្កសន្តោស គប្បីជាអ្នកប្រហាក់ប្រហែលនឹងព្រះថេរៈអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូល ដែលគង់នៅក្នុងតំបន់បាចីនខណ្ឌរាជិ។

ထေရော ကိရ ‘‘စေတိယပဗ္ဗတဝိဟာရေ စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ အာဂတော စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ စီဝရံ ဇိဏ္ဏံ, ဗဟူနံ ဝသနဋ္ဌာနေ လဘိဿာမီ’’တိ. သော မဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ သံဃတ္ထေရံ ဒိသွာ ဝသနဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတွာ တတ္ထ ဝုတ္ထော ပုနဒိဝသေ စီဝရံ အာဒါယ အာဂန္တွာ ထေရံ ဝန္ဒိ. ထေရော ‘‘ကိံ[Pg.279], အာဝုသော’’တိ အာဟ. ဂါမဒွါရံ, ဘန္တေ, ဂမိဿာမီတိ. အဟမ္ပာဝုသော, ဂမိဿာမီတိ. သာဓု, ဘန္တေတိ ဂစ္ဆန္တော မဟာဗောဓိဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌတွာ ‘‘ပုညဝန္တာနံ ဝသနဋ္ဌာနေ မနာပံ လဘိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အပရိသုဒ္ဓေါ မေ ဝိတက္ကော’’တိ တတောဝ ပဋိနိဝတ္တိ. ပုနဒိဝသေ အမ္ဗင်္ဂဏသမီပတော, ပုနဒိဝသေ မဟာစေတိယဿ ဥတ္တရဒွါရတော တတ္ထေဝ ပဋိနိဝတ္တိတွာ စတုတ္ထဒိဝသေ ထေရဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. ထေရော ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဝိတက္ကော န ပရိသုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ စီဝရံ ဂဟေတွာ တေန သဒ္ဓိံယေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆမာနော ဂါမံ ပါဝိသိ. တဉ္စ ရတ္တိံ ဧကော မနုဿော ဥစ္စာရပလိဗုဒ္ဓေါ သာဋကေယေဝ ဝစ္စံ ကတွာ တံ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍေသိ. ပံသုကူလိကတ္ထေရော တံ နီလမက္ခိကာဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏံ ဒိသွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေသိ. မဟာထေရော ‘‘ကိံ, အာဝုသော, သင်္ကာရဋ္ဌာနဿ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှာသီ’’တိ. နာဟံ, ဘန္တေ, သင်္ကာရဋ္ဌာနဿ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှာမိ, မယှံ ပိတု ဒသဗလဿ ပဂ္ဂဏှာမိ, ပုဏ္ဏဒါသိယာ သရီရံ ပါရုပိတွာ ဆဍ္ဍိတံ ပံသုကူလံ တုမ္ဗမတ္တေ ပါဏကေ ဝိဓုနိတွာ သုသာနတော ဂဏှန္တေန ဒုက္ကရတရံ ကတံ, ဘန္တေတိ. မဟာထေရော ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ ဝိတက္ကော ပံသုကူလိကဿာ’’တိ စိန္တေသိ. ပံသုကူလိကတ္ထေရောပိ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဌိတော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ တီဏိ ဖလာနိ ပတ္တော တံ သာဋကံ ဂဟေတွာ စီဝရံ ကတွာ ပါရုပိတွာ ပါစီနခဏ္ဍရာဇိံ ဂန္တွာ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

ឮថា ព្រះថេរៈមួយរូបធ្វើដំណើរមកដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងទៅថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយនៅវិហារចេតិយបព្វតៈ» លុះថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយរួចហើយ ក៏គិតថា «ចីវររបស់អាត្មាអញចាស់ហើយ អាត្មាអញនឹងបានចីវរក្នុងទីលំនៅរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយជាច្រើន»។ ព្រះថេរៈនោះបានទៅកាន់មហាវីហារ ជួបនឹងព្រះសង្ឃត្ថេរៈ សួររកទីស្នាក់អាស្រ័យ ហើយក៏ស្នាក់នៅក្នុងទីនោះ លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏កាន់យកចីវរចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈសួរថា «ម្នាលអាវុសោ មានការអ្វី?»។ លោកពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំករុណានឹងទៅកាន់ទ្វារស្រុក»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំក៏នឹងទៅដែរ»។ លោកពោលថា «ល្អហើយ បពិត្រលោកម្ចាស់» កាលដែលដើរទៅ បានឈរនៅខ្លោងទ្វារមហាបោធិ គិតថា «អាត្មាអញនឹងបានចីវរជាទីគាប់ចិត្តក្នុងទីលំនៅរបស់ពួកភិក្ខុមានបុណ្យ» រួចក៏គិតទៀតថា «សេចក្តីត្រិះរិះរបស់អាត្មាអញមិនបរិសុទ្ធឡើយ» ហើយក៏ត្រឡប់មកវិញពីទីនោះឯង។ ថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏ត្រឡប់មកវិញពីជិតលានស្វាយ (អម្ពង្គណៈ) ថ្ងៃបន្ទាប់ទៀត ក៏ត្រឡប់មកវិញពីទ្វារទិសខាងជើងនៃមហាចេតិយ លុះដល់ថ្ងៃទីបួន ទើបចូលទៅរកព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈគិតថា «សេចក្តីត្រិះរិះរបស់ភិក្ខុនេះប្រហែលជាមិនបរិសុទ្ធឡើយ» ទើបកាន់យកចីវរ ដើរចោទសួរប្រស្នាជាមួយភិក្ខុនោះ ចូលទៅកាន់ស្រុក។ ក្នុងយប់នោះ មានបុរសម្នាក់ឈឺពោះបត់ជើងធំ ក៏បត់ជើងធំដាក់លើសំពត់សាដក រួចបោះចោលសំពត់នោះទៅក្នុងគំនរសម្រាម។ ព្រះថេរៈអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូលបានឃើញសំពត់នោះដែលពោរពេញដោយរុយខៀវរោមជុំវិញ ក៏លើកដៃប្រណម្យអញ្ជលី។ ព្រះមហាថេរៈសួរថា «ម្នាលអាវុសោ ហេតុអ្វីបានជាលោកលើកដៃប្រណម្យអញ្ជលីចំពោះគំនរសម្រាម?»。 លោកតបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំករុណាមិនបានលើកដៃប្រណម្យអញ្ជលីចំពោះគំនរសម្រាមទេ គឺខ្ញុំករុណាលើកដៃប្រណម្យអញ្ជលីចំពោះព្រះទសពលជាព្រះបិតារបស់ខ្ញុំករុណា ព្រោះព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើកិច្ចដែលធ្វើបានដោយកម្រក្រៃលែង ជាងការដែលភិក្ខុកាន់យកសំពត់បង្សុកូលដែលគេដណ្តប់ឲ្យខ្មោចនាងបុណ្ណទាសីចោលទុក ដោយរលាស់សត្វល្អិតប្រមាណមួយតុម (កំប៉ុង) ចេញពីព្រៃខ្មោចទៅទៀត បពិត្រលោកម្ចាស់»។ ព្រះមហាថេរៈគិតថា «សេចក្តីត្រិះរិះរបស់ភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូលនេះ បរិសុទ្ធល្អណាស់»។ ភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូលនោះ កាលដែលឈរនៅក្នុងទីនោះឯង ក៏ចម្រើនវិបស្សនា សម្រេចផល ៣ (អនាគាមិផល) រួចកាន់យកសំពត់សាដកនោះទៅធ្វើជាចីវរដណ្តប់ ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់បាចីនខណ្ឌរាជិ សម្រេចអរហត្តផលជាផលដ៏កំពូល។

စီဝရတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တဿ ပန ‘‘ကတ္ထ လဘိဿာမီ’’တိ အစိန္တေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ ဂမနံ ဂမနသန္တောသော နာမ. ပရိယေသန္တဿ ပန ယေန ဝါ တေန ဝါ သဒ္ဓိံ အပရိယေသိတွာ လဇ္ဇိံ ပေသလံ ဘိက္ခုံ ဂဟေတွာ ပရိယေသနံ ပရိယေသနသန္တောသော နာမ. ဧဝံ ပရိယေသန္တဿ အာဟရိယမာနံ စီဝရံ ဒူရတော ဒိသွာ ‘‘ဧတံ မနာပံ ဘဝိဿတိ, ဧတံ အမနာပ’’န္တိ ဧဝံ အဝိတက္ကေတွာ ထူလသုခုမာဒီသု ယထာလဒ္ဓေနေဝ သန္တုဿနံ ပဋိလာဘသန္တောသော နာမ. ဧဝံ လဒ္ဓံ ဂဏှန္တဿာပိ ‘‘ဧတ္တကံ ဒုပဋ္ဋဿ ဘဝိဿတိ, ဧတ္တကံ ဧကပဋ္ဋဿာ’’တိ အတ္တနော ပဟောနကမတ္တေနေဝ သန္တုဿနံ မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော နာမ. စီဝရံ ပရိယေသန္တဿ ပန ‘‘အသုကဿ ဃရဒွါရေ မနာပံ လဘိဿာမီ’’တိ အစိန္တေတွာ ဒွါရပဋိပါဋိယာ စရဏံ လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနသန္တောသော နာမ.

ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់ភិក្ខុដែលដើរទៅដើម្បីចីវរ មិនគិតថា «អាត្មាអញនឹងបានចីវរក្នុងទីណា?» ឡើយ តែដើរទៅដោយមានកម្មដ្ឋានជាប្រធានប៉ុណ្ណោះ នេះឈ្មោះថា គមនសន្តោស។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់ភិក្ខុដែលស្វែងរកចីវរ មិនស្វែងរកជាមួយភិក្ខុណាមួយនោះឡើយ តែនាំយកភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាប មានសីលជាទីស្រឡាញ់ ទៅស្វែងរកជាមួយគ្នា នេះឈ្មោះថា បរិយេសនសន្តោស។ សម្រាប់ភិក្ខុដែលស្វែងរកយ៉ាងនេះ កាលឃើញចីវរដែលគេនាំមកអំពីចម្ងាយ មិនត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ចីវរនេះនឹងជាទីគាប់ចិត្ត ចីវរនេះនឹងមិនជាទីគាប់ចិត្តឡើយ» តែសន្តោសតាមដែលបាន ក្នុងបណ្តាចីវរដ៏គ្រើម ឬម៉ដ្ឋជាដើម នេះឈ្មោះថា បដិលាភសន្តោស。 សូម្បីភិក្ខុដែលទទួលចីវរដែលបានមកយ៉ាងនេះ គិតថា «សំពត់ប្រមាណប៉ុណ្ណេះ នឹងល្មមធ្វើជាសំពត់ពីរជាន់ សំពត់ប្រមាណប៉ុណ្ណេះ នឹងល្មមធ្វើជាសំពត់មួយជាន់» ហើយសន្តោសត្រឹមតែការល្មមប្រើប្រាស់សម្រាប់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ នេះឈ្មោះថា មត្តប្បដិគ្គហណសន្តោស។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់ភិក្ខុដែលស្វែងរកចីវរ មិនគិតថា «អាត្មាអញនឹងបានចីវរជាទីគាប់ចិត្តនៅទ្វារផ្ទះរបស់ជនឈ្មោះឯណោះ» ឡើយ តែដើរទៅតាមលំដាប់ផ្ទះ នេះឈ្មោះថា លោលុប្បវិវជ្ជនសន្តោស។

လူခပဏီတေသု ယေန ကေနစိ ယာပေတုံ သက္ကောန္တဿ ယထာလဒ္ဓေနေဝ ယာပနံ ယထာလာဘသန္တောသော နာမ. အတ္တနော ထာမံ ဇာနိတွာ ယေန ယာပေတုံ သက္ကောတိ, တေန ယာပနံ ယထာဗလသန္တောသော နာမ. မနာပံ အညဿ [Pg.280] ဒတွာ အတ္တနာ ယေန ကေနစိ ယာပနံ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော နာမ.

សម្រាប់ភិក្ខុដែលអាចញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបានដោយចីវរណាមួយ ក្នុងបណ្តាចីវរដ៏សៅហ្មង ឬផ្ចិតផ្ចង់ ការញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយចីវរតាមដែលបានមកប៉ុណ្ណោះ នេះឈ្មោះថា យថាលាភសន្តោស។ កាលដឹងកម្លាំង (សុខភាព) របស់ខ្លួនហើយ អាចញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបានដោយចីវរណា ការញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយចីវរនោះ នេះឈ្មោះថា យថាពលសន្តោស។ កាលប្រគេនចីវរជាទីគាប់ចិត្តដល់ភិក្ខុដទៃហើយ ខ្លួនឯងញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយចីវរណាមួយ នេះឈ្មោះថា យថាសារុប្បសន្តោស។

‘‘ကတ္ထ ဥဒကံ မနာပံ, ကတ္ထ အမနာပ’’န္တိ အဝိစာရေတွာ ယေန ကေနစိ ဓောဝနူပဂေန ဥဒကေန ဓောဝနံ ဥဒကသန္တောသော နာမ. ပဏ္ဍုမတ္တိကဂေရုကပူတိပဏ္ဏရသကိလိဋ္ဌာနိ ပန ဥဒကာနိ ဝဇ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဓောဝန္တဿ ပန မုဂ္ဂရာဒီဟိ အပဟရိတွာ ဟတ္ထေဟိ မဒ္ဒိတွာ ဓောဝနံ ဓောဝနသန္တောသော နာမ. တထာ အသုဇ္ဈန္တံ ပဏ္ဏာနိ ပက္ခိပိတွာ တာပိတဥဒကေနာပိ ဓောဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဓောဝိတွာ ကရောန္တဿ ‘‘ဣဒံ ထူလံ, ဣဒံ သုခုမ’’န္တိ အကောပေတွာ ပဟောနကနီဟာရေနေဝ ကရဏံ ကရဏသန္တောသော နာမ. တိမဏ္ဍလပတိစ္ဆာဒနမတ္တဿေဝ ကရဏံ ပရိမာဏသန္တောသော နာမ. စီဝရကရဏတ္ထာယ ပန မနာပံ သုတ္တံ ပရိယေသိဿာမီတိ အဝိစာရေတွာ ရထိကာဒီသု ဝါ ဒေဝဋ္ဌာနေ ဝါ အာဟရိတွာ ပါဒမူလေ ဝါ ဌပိတံ ယံကိဉ္စိဒေဝ သုတ္တံ ဂဟေတွာ ကရဏံ သုတ္တသန္တောသော နာမ.

មិនពិចារណាថា «ទឹកជាទីគាប់ចិត្តនៅក្នុងទីណា ទឹកមិនជាទីគាប់ចិត្តនៅក្នុងទីណា?» ឡើយ តែបោកគក់ដោយទឹកណាមួយដែលគួរដល់ការបោកគក់ នេះឈ្មោះថា ឧទកសន្តោស។ តែថា ទឹកដែលល្អក់ដោយដីស្អិតពណ៌លឿង ទឹកដីក្រហម ទឹកស្លឹកឈើរលួយ ឬទឹកដែលសៅហ្មង ភិក្ខុគួរវៀរចាក។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់ភិក្ខុដែលបោកគក់ចីវរ មិនវាយដោយដំបងបោកសំពត់ជាដើមឡើយ តែច្របាច់ញីដោយដៃទាំងឡាយហើយបោកគក់ នេះឈ្មោះថា ធោវនសន្តោស។ កាលបើចីវរមិនស្អាតយ៉ាងនោះ ភិក្ខុគួរដាក់ស្លឹកឈើចូលទៅក្នុងទឹកក្តៅហើយបោកគក់ក៏បាន។ សម្រាប់ភិក្ខុដែលបោកគក់ហើយធ្វើចីវរយ៉ាងនេះ មិនធ្វើការសន្តោសឲ្យកម្រើក (មិនខ្វល់ខ្វាយ) ថា «សំពត់នេះគ្រើម សំពត់នេះម៉ដ្ឋ» ឡើយ តែធ្វើទៅតាមលទ្ធភាពដែលល្មមប្រើប្រាស់ប៉ុណ្ណោះ នេះឈ្មោះថា ករណសន្តោស។ ការធ្វើចីវរត្រឹមតែបិទបាំងមណ្ឌលទាំងបី (ជង្គង់ទាំងពីរ និងផ្ចិត) ប៉ុណ្ណោះ នេះឈ្មោះថា បរិមាណសន្តោស។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីធ្វើចីវរ មិនពិចារណាថា «អាត្មាអញនឹងស្វែងរកអំបោះជាទីគាប់ចិត្ត» ឡើយ តែនាំយកអំបោះណាមួយដែលគេបោះចោលនៅតាមថ្នល់ក្តៅ នៅខ្ទមទេវតាក្តី ឬដែលគេដាក់ទុកនៅក្បែរជើងក្តី យកមកធ្វើចីវរ នេះឈ្មោះថា សុត្តសន្តោស។

ကုသိဗန္ဓနကာလေ ပန အင်္ဂုလမတ္တေ သတ္တ ဝါရေ န ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ကရောန္တဿ ဟိ ယော ဘိက္ခု သဟာယော န ဟောတိ, တဿ ဝတ္တဘေဒေါပိ နတ္ထိ. တိဝင်္ဂုလမတ္တေ ပန သတ္တ ဝါရေ ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ကရောန္တဿ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နေနာပိ သဟာယေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ယော န ဟောတိ, တဿ ဝတ္တဘေဒေါ. အယံ သိဗ္ဗနသန္တောသော နာမ. ရဇန္တေန ပန ကာဠကစ္ဆကာဒီနိ ပရိယေသန္တေန န စရိတဗ္ဗံ, သောမဝက္ကလာဒီသု ယံ လဘတိ, တေန ရဇိတဗ္ဗံ. အလဘန္တေန ပန မနုဿေဟိ အရညေ ဝါကံ ဂဟေတွာ ဆဍ္ဍိတရဇနံ ဝါ ဘိက္ခူဟိ ပစိတွာ ဆဍ္ဍိတကသဋံ ဝါ ဂဟေတွာ ရဇိတဗ္ဗံ. အယံ ရဇနသန္တောသော နာမ. နီလကဒ္ဒမကာဠသာမေသု ယံကိဉ္စိ ဂဟေတွာ ဟတ္ထိပိဋ္ဌေ နိသိန္နဿ ပညာယမာနကပ္ပကရဏံ ကပ္ပသန္တောသော နာမ.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងខណៈដែលចងខ្សែកុសិ (ខ្សែបន្ទាត់ដេរចីវរ) ក្នុងចម្ងាយប្រមាណមួយធ្នាប់ មិនត្រូវចាក់ដេរដល់ទៅ ៧ ដងឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុធ្វើយ៉ាងនេះ ទោះបីភិក្ខុណាដែលជាមិត្តសម្លាញ់មិនជួយដេរក្តី វ័តបដិបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះក៏មិនឈ្មោះថាខូចខាតឡើយ។ តែថា ក្នុងចម្ងាយប្រមាណបីធ្នាប់ ត្រូវចាក់ដេរ ៧ ដង។ កាលបើភិក្ខុធ្វើយ៉ាងនេះ សូម្បីភិក្ខុដែលដើរផ្លូវទៅ ក៏ត្រូវតែជួយជាមិត្តសម្លាញ់ (ជួយដេរ) ដែរ។ ភិក្ខុណាដែលមិនជួយ វ័តបដិបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាខូចខាត។ នេះឈ្មោះថា សិព្វនសន្តោស។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់ភិក្ខុដែលជ្រលក់ចីវរ មិនត្រូវដើរស្វែងរកគ្រឿងជ្រលក់មានផ្លែរកានៅព្រៃជាដើមឡើយ តែត្រូវជ្រលក់ដោយទឹកជ្រលក់ណាដែលបានមក ក្នុងបណ្តាទឹកជ្រលក់មានសំបកឈើសោមៈជាដើម។ កាលបើមិនបានទឹកជ្រលក់នោះទេ ត្រូវកាន់យកទឹកជ្រលក់ដែលពួកមនុស្សបកសំបកឈើក្នុងព្រៃហើយបោះចោលក្តី ឬកាន់យកកាកទឹកជ្រលក់ដែលភិក្ខុទាំងឡាយដាំជ្រលក់ហើយចាក់ចោលក្តី យកមកជ្រលក់។ នេះឈ្មោះថា រជនសន្តោស។ កាលកាន់យកពណ៌ណាមួយ ក្នុងបណ្តាពណ៌ខៀវ ពណ៌ភក់ ឬពណ៌ខ្មៅស្រអាប់ ហើយធ្វើកប្បពិន្ទុឲ្យល្មមមើលឃើញច្បាស់ដល់បុគ្គលដែលអង្គុយនៅលើខ្នងដំរី នេះឈ្មោះថា កប្បសន្តោស។

ဟိရိကောပီနပ္ပဋိစ္ဆာဒနမတ္တဝသေန ပရိဘုဉ္ဇနံ ပရိဘောဂသန္တောသော နာမ. ဒုဿံ ပန လဘိတွာ သုတ္တံ ဝါ သူစိံ ဝါ ကာရကံ ဝါ အလဘန္တေန ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, လဘန္တေန န ဝဋ္ဋတိ. ကတမ္ပိ သစေ အန္တေဝါသိကာဒီနံ ဒါတုကာမော ဟောတိ, တေ စ အသန္နိဟိတာ, ယာဝ အာဂမနာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာဂတမတ္တေသု ဒါတဗ္ဗံ. ဒါတုံ အသက္ကောန္တေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. အညသ္မိံ စီဝရေ သတိ ပစ္စတ္ထရဏမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟိ သန္နိဓိ [Pg.281] ဟောတိ, အဓိဋ္ဌိတံ န ဟောတီတိ မဟာသီဝတ္ထေရော အာဟ. အယံ သန္နိဓိပရိဝဇ္ဇနသန္တောသော နာမ. ဝိဿဇ္ဇေန္တေန ပန န မုခံ ဩလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗံ, သာရဏီယဓမ္မေ ဌတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ အယံ ဝိဿဇ္ဇနသန္တောသော နာမ.

ការប្រើប្រាស់ដោយអំណាចនៃការបិទបាំងនូវអវយវៈដែលគួរខ្មាសតែប៉ុណ្ណោះ ឈ្មោះថា បរិភោគសន្តោស។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុកាលបើបានសំពត់មកហើយ តែមិនបានអំបោះ ឬម្ជុល ឬអ្នកដេរកាត់ទេ គួរដើម្បីរក្សាទុកបាន តែបើបានរបស់ទាំងនោះហើយ មិនគួររក្សាទុកឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុចង់ប្រគល់សំពត់ដែលធ្វើរួចហើយនោះ ដល់ពួកសិស្សមានអន្តេវាសិកជាដើម តែសិស្សទាំងនោះមិននៅជិតទេ គួររក្សាទុកទាល់តែពួកគេមកដល់។ កាលបើពួកគេមកដល់ភ្លាម គប្បីប្រគល់ឱ្យ។ បើមិនអាចប្រគល់ឱ្យបាន គប្បីអធិដ្ឋានទុក។ កាលបើមានចីវរផ្សេងទៀត គួរអធិដ្ឋានសូម្បីតែសំពត់កម្រាលពូក។ ព្រោះថា ចីវរដែលមិនបានអធិដ្ឋានប៉ុណ្ណោះ ទើបឈ្មោះថាជាសន្និធិ (ការសន្សំទុក) ចីវរដែលអធិដ្ឋានហើយ មិនឈ្មោះថាជាសន្និធិឡើយ នេះជាពាក្យរបស់ព្រះមហាសីវត្ថេរ។ នេះឈ្មោះថា សន្និធិបរិវជ្ជនសន្តោស។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុកាលបើនឹងលះបង់ (ចែករំលែក) មិនគប្បីមើលមុខហើយប្រគល់ឱ្យឡើយ គប្បីតាំងនៅក្នុងសារណីយធម៌ ហើយលះបង់ នេះឈ្មោះថា វិស្សជ្ជនសន្តោស។

စီဝရပ္ပဋိသံယုတ္တာနိ ဓုတင်္ဂါနိ နာမ ပံသုကူလိကင်္ဂဉ္စေဝ တေစီဝရိကင်္ဂဉ္စ. တေသံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၄-၂၅) ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ စီဝရသန္တောသမဟာအရိယဝံသံ ပူရယမာနော ဘိက္ခု ဣမာနိ ဒွေ ဓုတင်္ဂါနိ ဂေါပေတိ. ဣမာနိ ဂေါပေန္တော စီဝရသန္တောသမဟာအရိယဝံသဝသေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ.

ធុតង្គទាំងឡាយដែលទាក់ទងនឹងចីវរ មានពីរគឺ បំសុកូលិកង្គ (ការប្រើប្រាស់តែសំពត់បង្សុកូល) និងតេចីវរិកង្គ (ការប្រើប្រាស់តែត្រៃចីវរ)។ សេចក្តីពន្យល់ពិស្តារនៃធុតង្គទាំងនោះ គប្បីជ្រាបក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ភិក្ខុកាលបំពេញនូវចីវរសន្តោសមហាអរិយវង្ស យ៉ាងនេះ រមែងរក្សានូវធុតង្គទាំងពីរនេះ។ កាលបើភិក្ខុរក្សានូវធុតង្គទាំងនេះ រមែងឈ្មោះថាជាអ្នកសន្តោសដោយអំណាចនៃចីវរសន្តោសមហាអរិយវង្ស។

ဝဏ္ဏဝါဒီတိ ဧကော သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ, သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ န ကထေတိ. ဧကော န သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ, သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ. ဧကော နေဝ သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ, န သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ. ဧကော သန္တုဋ္ဌော စေဝ ဟောတိ, သန္တောသဿ စ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ. တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា វណ្ណវាទី (អ្នកពោលសរសើរគុណ) សេចក្តីថា ភិក្ខុខ្លះជាអ្នកសន្តោសខ្លួនឯង តែមិនពោលសរសើរគុណនៃសេចក្តីសន្តោស។ ភិក្ខុខ្លះខ្លួនឯងមិនសន្តោស តែពោលសរសើរគុណនៃសេចក្តីសន្តោស។ ភិក្ខុខ្លះខ្លួនឯងក៏មិនសន្តោស ទាំងមិនពោលសរសើរគុណនៃសេចក្តីសន្តោស។ ភិក្ខុខ្លះខ្លួនឯងក៏សន្តោសផង ទាំងពោលសរសើរគុណនៃសេចក្តីសន្តោសផង។ ដើម្បីបង្ហាញនូវភិក្ខុប្រភេទនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ជាអ្នកសន្តោសដោយចីវរតាមមានតាមបានផង ជាអ្នកពោលសរសើរគុណនៃសេចក្តីសន្តោសដោយចីវរតាមមានតាមបាននោះផង»។

အနေသနန္တိ ဒူတေယျပဟိနဂမနာနုယောဂပဘေဒံ နာနပ္ပကာရံ အနေသနံ. အပ္ပတိရူပန္တိ အယုတ္တံ. အလဒ္ဓါ စာတိ အလဘိတွာ. ယထာ ဧကစ္စော ‘‘ကထံ နု ခေါ စီဝရံ လဘိဿာမီ’’တိ ပုညဝန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ ကောဟညံ ကရောန္တော ဥတ္တသတိ ပရိတဿတိ, သန္တုဋ္ဌော ဘိက္ခု ဧဝံ အလဒ္ဓါ စီဝရံ န ပရိတဿတိ. လဒ္ဓါ စာတိ ဓမ္မေန သမေန လဘိတွာ. အဂဓိတောတိ ဝိဂတလောဘဂိဒ္ဓေါ. အမုစ္ဆိတောတိ အဓိမတ္တတဏှာယ မုစ္ဆံ အနာပန္နော. အနဇ္ဈောပန္နောတိ တဏှာယ အနောတ္ထတော အပရိယောနဒ္ဓေါ. အာဒီနဝဒဿာဝီတိ အနေသနာပတ္တိယဉ္စ ဂေဓိတပရိဘောဂေ စ အာဒီနဝံ ပဿမာနော. နိဿရဏပညောတိ ‘‘ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ နိဿရဏမေဝ ပဇာနန္တော.

ពាក្យថា អនេសនំ សេចក្តីថា ការស្វែងរកមិនសមគួរមានប្រការផ្សេងៗ ជាដើមថា ការធ្វើជាអ្នកនាំសារ និងការដើរទៅមកតាមគេប្រើ។ ពាក្យថា អប្បដិរូបំ សេចក្តីថា មិនសមគួរ។ ពាក្យថា អលទ្ធា ច សេចក្តីថា កាលបើមិនបាន។ ដូចជាភិក្ខុខ្លះគិតថា «ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ អាត្មាអញនឹងបានចីវរ» ហើយទៅរួមក្រុមជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានបុណ្យ ធ្វើការបញ្ឆោត រមែងតក់ស្លុតចង់បាន ចំណែកភិក្ខុអ្នកសន្តោស កាលបើមិនបានចីវរ ក៏មិនតក់ស្លុតយ៉ាងនោះឡើយ។ ពាក្យថា លទ្ធា ច សេចក្តីថា កាលបើបានមកដោយធម៌ ដោយស្មើភាព។ ពាក្យថា អគធិតោ សេចក្តីថា មានសេចក្តីលោភលន់ប្រាសចេញហើយ។ ពាក្យថា អមុច្ឆិតោ សេចក្តីថា មិនដល់នូវការវង្វេងងប់ងល់ដោយអំណាចតណ្ហាដ៏ខ្លាំងក្លា។ ពាក្យថា អនជ្ឈោបន្នោ សេចក្តីថា មិនត្រូវតណ្ហាគ្របដណ្តប់ ឬរួបរឹតឡើយ។ ពាក្យថា អាទីនវទស្សាវី សេចក្តីថា ជាអ្នកឃើញទោសក្នុងការស្វែងរកមិនសមគួរ និងការប្រើប្រាស់ដោយសេចក្តីលោភលន់។ ពាក្យថា និស្សរណបញ្ញោ សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវឧបាយជាគ្រឿងរំដោះចេញ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា «គ្រាន់តែដើម្បីការពារត្រជាក់...» ប៉ុណ្ណោះ។

ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာတိ ယေန ကေနစိ စီဝရေန သန္တုဋ္ဌိယာ. နေဝတ္တာနုက္ကံသေတီတိ ‘‘အဟံ ပံသုကူလိကော, မယာ ဥပသမ္ပဒမာဠေယေဝ ပံသုကူလိကင်္ဂံ ဂဟိတံ, ကော မယာ သဒိသော အတ္ထီ’’တိ အတ္တုက္ကံသနံ န ကရောတိ. နော ပရံ ဝမ္ဘေတီတိ ‘‘ဣမေ ပနညေ ဘိက္ခူ န ပံသုကူလိကာ’’တိ ဝါ, ‘‘ပံသုကူလိကင်္ဂမတ္တမ္ပိ ဧတေသံ နတ္ထီ’’တိ ဝါ ဧဝံ ပရံ န ဝမ္ဘေတိ. ယော ဟိ တတ္ထ ဒက္ခောတိ ယော တသ္မိံ စီဝရသန္တောသေ ဝဏ္ဏဝါဒါဒီသု ဝါ ဒက္ခော ဆေကော [Pg.282] ဗျတ္တော. အနလသောတိ သာတစ္စကိရိယာယ အာလသိယဝိရဟိတော. သမ္ပဇာနော ပဋိဿတောတိ သမ္ပဇာနပညာယ စေဝ သတိယာ စ ယုတ္တော. အရိယဝံသေ ဌိတောတိ အရိယဝံသေ ပတိဋ္ဌိတော.

ពាក្យថា ឥតរីតរចីវរសន្តុដ្ឋិយា សេចក្តីថា សេចក្តីត្រេកអរដោយចីវរណាមួយតាមមានតាមបាន។ ពាក្យថា នេវត្តានុក្កំសេតិ សេចក្តីថា មិនលើកតម្កើងខ្លួនឯងថា «អាត្មាអញជាអ្នកទ្រទ្រង់សំពត់បង្សុកូល អាត្មាអញបានកាន់យកបំសុកូលិកង្គតាំងតែនៅក្នុងសីមាជាទីឧបសម្បទាម្ល៉េះ តើមានភិក្ខុណាស្មើនឹងអាត្មាអញខ្លះ» ដូច្នេះឡើយ។ ពាក្យថា នោ បរំ វម្ភេតិ សេចក្តីថា មិនបង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃថា «ចំណែកភិក្ខុដទៃទាំងនេះ មិនមែនជាអ្នកទ្រទ្រង់សំពត់បង្សុកូលទេ» ឬថា «សូម្បីតែធុតង្គគឺបំសុកូលិកង្គបន្តិចបន្តួច ក៏គ្មានដល់ភិក្ខុទាំងនេះឡើយ» ដូច្នេះឡើយ។ ពាក្យថា យោ ហិ តត្ថ ទក្ខោ សេចក្តីថា ភិក្ខុណាជាអ្នកឈ្លាសវៃ ប៉ិនប្រសប់ ស្ទាត់ជំនាញ ក្នុងចីវរសន្តោសនោះ ឬក្នុងការនិយាយសរសើរគុណជាដើម។ ពាក្យថា អនលសោ សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រាសចាកសេចក្តីខ្ជិលច្រអូស ដោយការធ្វើព្យាយាមឥតឈប់ឈរ។ ពាក្យថា សម្បជានោ បដិស្សតោ សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយសម្បជញ្ញបញ្ញាផង ប្រកបដោយសតិផង។ ពាក្យថា អរិយវំសេ ឋិតោ សេចក្តីថា តាំងនៅក្នុងអរិយវង្ស។

ဣတရီတရေန ပိဏ္ဍပါတေနာတိ ယေန ကေနစိ ပိဏ္ဍပါတေန. ဧတ္ထာပိ ပိဏ္ဍပါတော ဇာနိတဗ္ဗော, ပိဏ္ဍပါတက္ခေတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ, ပိဏ္ဍပါတသန္တောသော ဇာနိတဗ္ဗော, ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိသံယုတ္တံ ဓုတင်္ဂံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပိဏ္ဍပါတောတိ ဩဒနော ကုမ္မာသော သတ္တု မစ္ဆော မံသံ ခီရံ ဒဓိ သပ္ပိ နဝနီတံ တေလံ မဓု ဖာဏိတံ ယာဂု ခါဒနီယံ သာယနီယံ လေဟနီယန္တိ သောဠသ ပိဏ္ဍပါတာ.

ពាក្យថា ឥតរីតរេន បិណ្ឌបាតេន សេចក្តីថា ដោយបិណ្ឌបាតណាមួយតាមមានតាមបាន។ ក្នុងបិណ្ឌបាតសន្តោសនេះដែរ គប្បីស្គាល់បិណ្ឌបាត គប្បីស្គាល់ខេត្ត (ប្រភព) នៃបិណ្ឌបាត គប្បីស្គាល់បិណ្ឌបាតសន្តោស និងគប្បីស្គាល់ធុតង្គដែលទាក់ទងនឹងបិណ្ឌបាត។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ ពាក្យថា បិណ្ឌបាត បានแก่ បាយ, នំកុម្មាស, ម្សៅលីង, ត្រី, សាច់, ទឹកដោះស្រស់, ទឹកដោះជូរ, ទឹកដោះថ្លា, ទឹកដោះខាប់, ប្រេង, ទឹកឃ្មុំ, ទឹកអំពៅ, យាគូ, ខាទនីយៈ, សាយនីយៈ, លេហនីយៈ ទាំងនេះជាបិណ្ឌបាត ១៦ ប្រការ។

ပိဏ္ဍပါတက္ခေတ္တန္တိ သံဃဘတ္တံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ နိမန္တနံ သလာကဘတ္တံ ပက္ခိကံ ဥပေါသထိကံ ပါဋိပဒိကဘတ္တံ အာဂန္တုကဘတ္တံ ဂမိကဘတ္တံ ဂိလာနဘတ္တံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တံ ဓုရဘတ္တံ ကုဋိဘတ္တံ ဝါရဘတ္တံ ဝိဟာရဘတ္တန္တိ ပန္နရသ ပိဏ္ဍပါတက္ခေတ္တာနိ.

ពាក្យថា បិណ្ឌបាតខេត្ត បានแก่ សង្ឃភត្ត, ឧទ្ទេសភត្ត, និមន្តនភត្ត, សលាកភត្ត, បក្ខិកភត្ត, ឧបោសថិកភត្ត, បាដិបទិកភត្ត, អាគន្តុកភត្ត, គមិកភត្ត, គិលានភត្ត, គិលានុបដ្ឋាកភត្ត, ធុរភត្ត, កុដិភត្ត, វារភត្ត, វិហារភត្ត ទាំងនេះជាបិណ្ឌបាតខេត្ត ១៥ ប្រការ។

ပိဏ္ဍပါတသန္တောသောတိ ပိဏ္ဍပါတေ ဝိတက္ကသန္တောသော ဂမနသန္တောသော ပရိယေသနသန္တောသော ပဋိလာဘသန္တောသော ပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနသန္တောသော ယထာလာဘသန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော ဥပကာရသန္တောသော ပရိမာဏသန္တောသော ပရိဘောဂသန္တောသော သန္နိဓိပရိဝဇ္ဇနသန္တောသော ဝိဿဇ္ဇနသန္တောသောတိ ပန္နရသ သန္တောသာ.

ពាក្យថា បិណ្ឌបាតសន្តោស គឺសេចក្តីសន្តោសក្នុងបិណ្ឌបាត ១៥ ប្រការ បានแก่ វិតក្កសន្តោស, គមនសន្តោស, បរិយេសនសន្តោស, បដិលាភសន្តោស, បដិគ្គហណសន្តោស, មត្តបដិគ្គហណសន្តោស, លោលុប្បវិវជ្ជនសន្តោស, យថាលាភសន្តោស, យថាពលសន្តោស, យថាសារុប្បសន្តោស, ឧបការសន្តោស, បរិមាណសន្តោស, បរិភោគសន្តោស, សន្និធិបរិវជ្ជនសន្តោស, វិស្សជ្ជនសន្តោស ទាំងនេះជាសេចក្តីសន្តោស ១៥ ប្រការ។

တတ္ထ သာဒကော ဘိက္ခု မုခံ ဓောဝိတွာ ဝိတက္ကေတိ. ပိဏ္ဍပါတိကေန ပန ဂဏေန သဒ္ဓိံ စရတာ သာယံ ထေရူပဋ္ဌာနကာလေ ‘‘သွေ ကတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာတိ? အသုကဂါမေ, ဘန္တေ’’တိ ဧတ္တကံ စိန္တေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ န ဝိတက္ကေတဗ္ဗံ. ဧကစာရိကေန ဝိတက္ကမာဠကေ ဌတွာ ဝိတက္ကေတဗ္ဗံ. တတော ပဋ္ဌာယ ဝိတက္ကေန္တော အရိယဝံသာ စုတော ဟောတိ ပရိဗာဟိရော. အယံ ဝိတက္ကသန္တောသော နာမ.

ក្នុងសេចក្តីសន្តោសទាំងនោះ ភិក្ខុអ្នកត្រេកអរនឹងបិណ្ឌបាត លុះលាងមុខហើយ រមែងត្រិះរិះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តបិណ្ឌបាតធុតង្គដែលដើរទៅជាមួយក្រុម ក្នុងពេលល្ងាចជាពេលចូលទៅបម្រើព្រះថេរៈ កាលបើព្រះថេរៈសួរថា «ថ្ងៃស្អែក យើងនឹងដើរទៅបិណ្ឌបាតនៅឯណា?» ភិក្ខុនោះឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ដើរទៅក្នុងភូមិឈ្មោះឯណោះ» គិតត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះហើយ តាំងពីនោះទៅ មិនគប្បីត្រិះរិះទៀតឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុអ្នកដើរទៅតែម្នាក់ឯង គប្បីតាំងនៅក្នុងទីត្រិះរិះហើយត្រិះរិះ។ បើតាំងពីនោះទៅ នៅតែត្រិះរិះខ្វល់ខ្វាយទៀត ឈ្មោះថាជាអ្នកធ្លាក់ចុះចាកអរិយវង្ស ជាអ្នកនៅក្រៅអរិយវង្ស។ នេះឈ្មោះថា វិតក្កសន្តោស។

ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တေန ‘‘ကုဟိံ လဘိဿာမီ’’တိ အစိန္တေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန ဂန္တဗ္ဗံ. အယံ ဂမနသန္တောသော နာမ. ပရိယေသန္တေန ယံ ဝါ တံ ဝါ အဂ္ဂဟေတွာ လဇ္ဇိံ ပေသလမေဝ ဂဟေတွာ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. အယံ ပရိယေသနသန္တောသော နာမ. ဒူရတောဝ အာဟရိယမာနံ ဒိသွာ ‘‘ဧတံ မနာပံ[Pg.283], ဧတံ အမနာပ’’န္တိ စိတ္တံ န ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗံ. အယံ ပဋိလာဘသန္တောသော နာမ. ‘‘ဣမံ မနာပံ ဂဏှိဿာမိ, ဣမံ အမနာပံ န ဂဏှိဿာမီ’’တိ အစိန္တေတွာ ယံကိဉ္စိ ယာပနမတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ. အယံ ပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော နာမ.

ភិក្ខុកាលចូលទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត មិនគប្បីគិតថា «តើអាត្មាអញនឹងបានបិណ្ឌបាតនៅឯណា?» ឡើយ គប្បីដើរទៅដោយមានកម្មដ្ឋានជាប្រធាន។ នេះឈ្មោះថា គមនសន្តោស។ ភិក្ខុកាលស្វែងរក មិនគប្បីនាំយកភិក្ខុណាមួយទៅជាមួយឡើយ គប្បីនាំយកតែភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីអៀនខ្មាស មានសីលជាទីស្រឡាញ់ ទៅជាមួយហើយស្វែងរក។ នេះឈ្មោះថា បរិយេសនសន្តោស។ កាលឃើញបិណ្ឌបាតដែលគេនាំមកអំពីចម្ងាយ មិនគប្បីបង្កើតចិត្តថា «របស់នេះគួរត្រេកអរ របស់នេះមិនគួរត្រេកអរ» ឡើយ។ នេះឈ្មោះថា បដិលាភសន្តោស។ មិនគប្បីគិតថា «អាត្មាអញនឹងទទួលយករបស់ដែលគួរត្រេកអរនេះ មិនទទួលយករបស់មិនគួរត្រេកអរនេះ» ឡើយ គប្បីទទួលយករបស់ណាមួយ គ្រាន់តែដើម្បីញ៉ាំងជីវិតឱ្យប្រព្រឹត្តទៅប៉ុណ្ណោះ។ នេះឈ្មោះថា បដិគ្គហណសន្តោស។

ဧတ္ထ ပန ဒေယျဓမ္မော ဗဟု, ဒါယကော အပ္ပံ ဒါတုကာမော, အပ္ပံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဒေယျဓမ္မောပိ ဗဟု, ဒါယကောပိ ဗဟုံ ဒါတုကာမော, ပမာဏေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဒေယျဓမ္မော န ဗဟု, ဒါယကောပိ အပ္ပံ ဒါတုကာမော, အပ္ပံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဒေယျဓမ္မော န ဗဟု, ဒါယကော ပန ဗဟုံ ဒါတုကာမော, ပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗံ. ပဋိဂ္ဂဟဏသ္မိဉှိ မတ္တံ အဇာနန္တော မနုဿာနံ ပသာဒံ မက္ခေတိ, သဒ္ဓါဒေယျံ ဝိနိပါတေတိ, သာသနံ န ကရောတိ, ဝိဇာတမာတုယာပိ စိတ္တံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ. ဣတိ မတ္တံ ဇာနိတွာဝ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အယံ မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော နာမ. အဍ္ဎကုလာနိယေဝ အဂန္တွာ ဒွါရပဋိပါဋိယာ ဂန္တဗ္ဗံ. အယံ လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနသန္တောသော နာမ. ယထာလာဘသန္တောသာဒယော စီဝရေ ဝုတ္တနယာ ဧဝ.

ក្នុងរឿងនេះ ប្រសិនបើទេយ្យធម៌មានច្រើន តែទាយកចង់ប្រគេនបន្តិចបន្តួច គប្បីទទួលយកបន្តិចបន្តួច។ ប្រសិនបើទេយ្យធម៌ក៏ច្រើន ទាំងទាយកក៏ចង់ប្រគេនច្រើន គប្បីទទួលយកតាមប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើទេយ្យធម៌មិនច្រើន ទាំងទាយកក៏ចង់ប្រគេនបន្តិចបន្តួច គប្បីទទួលយកបន្តិចបន្តួច។ ប្រសិនបើទេយ្យធម៌មិនច្រើន តែទាយកចង់ប្រគេនច្រើន គប្បីទទួលយកតាមប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុកាលមិនដឹងប្រមាណក្នុងការទទួល រមែងបំផ្លាញសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់មនុស្សទាំងឡាយ ធ្វើឱ្យខូចខាតនូវរបស់ដែលគេប្រគេនដោយសទ្ធា មិនធ្វើតាមព្រះសាសនា សូម្បីតែចិត្តរបស់មាតាបង្កើត ក៏មិនអាចរក្សាបានឡើយ។ ហេតុនោះ គប្បីដឹងប្រមាណហើយទើបទទួល នេះឈ្មោះថា មត្តបដិគ្គហណសន្តោស។ មិនគប្បីដើរទៅរកតែត្រកូលដែលស្តុកស្តម្ភឡើយ គប្បីដើរទៅតាមលំដាប់ផ្ទះ នេះឈ្មោះថា លោលុប្បវិវជ្ជនសន្តោស។ សេចក្តីសន្តោសមានយថាលាភសន្តោសជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលរួចហើយក្នុងរឿងចីវរនោះឯង។

ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ‘‘သမဏဓမ္မံ အနုပါလေဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဥပကာရံ ဉတွာ ပရိဘုဉ္ဇနံ ဥပကာရသန္တောသော နာမ. ပတ္တံ ပူရေတွာ အာနီတံ န ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. အနုပသမ္ပန္နေ သတိ တေန ဂါဟာပေတဗ္ဗံ, အသတိ ဟရာပေတွာ ပဋိဂ္ဂဟဏမတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ. အယံ ပရိမာဏသန္တောသော နာမ. ‘‘ဇိဃစ္ဆာယ ပဋိဝိနောဒနံ ဣဒမေတ္ထ နိဿရဏ’’န္တိ ဧဝံ ပရိဘုဉ္ဇနံ ပရိဘောဂသန္တောသော နာမ. နိဒဟိတွာ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အယံ သန္နိဓိပရိဝဇ္ဇနသန္တောသော နာမ. မုခံ အနောလောကေတွာ သာရဏီယဓမ္မေ ဌိတေန ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗံ. အယံ ဝိဿဇ္ဇနသန္တောသော နာမ.

ការបរិភោគដោយដឹងគុណូបការៈយ៉ាងនេះថា «កាលបរិភោគបិណ្ឌបាតនេះហើយ អាត្មាអញនឹងរក្សានូវសមណធម៌» ឈ្មោះថា ឧបការសន្តោស។ បិណ្ឌបាតដែលគេនាំមកពេញបាត្រ មិនគប្បីទទួលយកទាំងអស់ឡើយ។ កាលបើមានអនុបសម្បន្ន គប្បីឱ្យអនុបសម្បន្ននោះទទួលយកទុក បើគ្មានអនុបសម្បន្នទេ គប្បីឱ្យគេយកទៅខ្លះ ហើយទទួលយកត្រឹមតែប្រមាណដែលល្មមឆាន់ប៉ុណ្ណោះ នេះឈ្មោះថា បរិមាណសន្តោស។ ការបរិភោគយ៉ាងនេះថា «ការកំចាត់បង់នូវសេចក្តីឃ្លាន នេះជាគ្រឿងរំដោះចេញក្នុងបិណ្ឌបាតនេះ» ឈ្មោះថា បរិភោគសន្តោស។ មិនគប្បីសន្សំទុកហើយបរិភោគឡើយ នេះឈ្មោះថា សន្និធិបរិវជ្ជនសន្តោស។ មិនគប្បីមើលមុខឡើយ គប្បីតាំងនៅក្នុងសារណីយធម៌ ហើយលះបង់ នេះឈ្មោះថា វិស្សជ្ជនសន្តោស។

ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိသံယုတ္တာနိ ပန ပဉ္စ ဓုတင်္ဂါနိ ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ သပဒါနစာရိကင်္ဂံ ဧကာသနိကင်္ဂံ ပတ္တပိဏ္ဍိကင်္ဂံ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂန္တိ. တေသံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၆-၃၀) ဝုတ္တာ. ဣတိ ပိဏ္ဍပါတသန္တောသမဟာအရိယဝံသံ ပူရယမာနော ဘိက္ခု ဣမာနိ ပဉ္စ ဓုတင်္ဂါနိ ဂေါပေတိ, ဣမာနိ ဂေါပေန္တော ပိဏ္ဍပါတသန္တောသမဟာအရိယဝံသေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ. ဝဏ္ဏဝါဒီတိအာဒီနိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ម្យ៉ាងទៀត ធុតង្គទាំងឡាយដែលទាក់ទងនឹងបិណ្ឌបាត មាន ៥ គឺ បិណ្ឌបាតិកង្គ, សបទានចារិកង្គ, ឯកាសនិកង្គ, បត្តបិណ្ឌិកង្គ, និងខលុបច្ឆាភត្តិកង្គ។ សេចក្តីពន្យល់ពិស្តារនៃធុតង្គទាំងនោះ ខ្ញុំបានពោលរួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ភិក្ខុកាលបំពេញនូវបិណ្ឌបាតសន្តោសមហាអរិយវង្ស យ៉ាងនេះ រមែងរក្សានូវធុតង្គទាំងប្រាំនេះ កាលបើភិក្ខុរក្សានូវធុតង្គទាំងនេះ រមែងឈ្មោះថាជាអ្នកសន្តោសដោយអំណាចនៃបិណ្ឌបាតសន្តោសមហាអរិយវង្ស។ សេចក្តីពន្យល់មានពាក្យថា វណ្ណវាទី ជាដើម គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចហើយនោះឯង។

သေနာသနေနာတိ ဣဓ သေနာသနံ ဇာနိတဗ္ဗံ, သေနာသနက္ခေတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ, သေနာသနသန္တောသော ဇာနိတဗ္ဗော, သေနာသနပ္ပဋိသံယုတ္တံ ဓုတင်္ဂံ [Pg.284] ဇာနိတဗ္ဗံ. တတ္ထ သေနာသနန္တိ မဉ္စော ပီဌံ ဘိသိ ဗိမ္ဗောဟနံ ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂေါ ပါသာဒေါ ဟမ္မိယံ ဂုဟာ လေဏံ အဋ္ဋော မာဠော ဝေဠုဂုမ္ဗော ရုက္ခမူလံ ယတ္ထ ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တီတိ ဣမာနိ ပန္နရသ သေနာသနာနိ.

ក្នុងពាក្យថា សេនាសនេន នេះ គប្បីស្គាល់សេនាសនៈ គប្បីស្គាល់សេនាសនខេត្ត គប្បីស្គាល់សេនាសនសន្តោស និងគប្បីស្គាល់ធុតង្គដែលទាក់ទងនឹងសេនាសនៈ។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ ពាក្យថា សេនាសនៈ បានแก่ គ្រែ, តាំង, ពូក, ខ្នើយ, វិហារ, អឌ្ឍយោគ, ប្រាសាទ, ហម្មិយៈ, គុហា, លេណៈ, អដ្តៈ, មាលៈ, គុម្ពឫស្សី, គល់ឈើ, ឬទីកន្លែងណាមួយដែលភិក្ខុទាំងឡាយចូលទៅសម្រាក ទាំងនេះជាសេនាសនៈ ១៥ ប្រការ។

သေနာသနက္ခေတ္တန္တိ သံဃတော ဝါ ဂဏတော ဝါ ဉာတိတော ဝါ မိတ္တတော ဝါ အတ္တနော ဝါ ဓနေန ပံသုကူလံ ဝါတိ ဆ ခေတ္တာနိ.

ពាក្យថា សេនាសនខេត្ត បានแก่ សេនាសនៈដែលបានមកពីសង្ឃ, ពីគណៈ, ពីញាតិ, ពីមិត្ត, ដោយទ្រព្យរបស់ខ្លួន, ឬជាសេនាសនៈបង្សុកូល ទាំងនេះជាខេត្ត ៦ ប្រការ។

သေနာသနသန္တောသောတိ သေနာသနေ ဝိတက္ကသန္တောသာဒယော ပန္နရသ သန္တောသာ. တေ ပိဏ္ဍပါတေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေနာသနပ္ပဋိသံယုတ္တာနိ ပန ပဉ္စ ဓုတင်္ဂါနိ အာရညိကင်္ဂံ ရုက္ခမူလိကင်္ဂံ အဗ္ဘောကာသိကင်္ဂံ သောသာနိကင်္ဂံ ယထာသန္ထတိကင်္ဂန္တိ. တေသံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၁-၃၅) ဝုတ္တာ. ဣတိ သေနာသနသန္တောသမဟာအရိယဝံသံ ပူရယမာနော ဘိက္ခု ဣမာနိ ပဉ္စ ဓုတင်္ဂါနိ ဂေါပေတိ. ဣမာနိ ဂေါပေန္တော သေနာသနသန္တောသမဟာအရိယဝံသေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ.

ពាក្យថា សេនាសនសន្តោស គឺសេចក្តីសន្តោស ១៥ ប្រការ មានវិតក្កសន្តោសជាដើម ក្នុងសេនាសនៈ។ សេចក្តីសន្តោសទាំងនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចហើយក្នុងរឿងបិណ្ឌបាតនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ធុតង្គទាំងឡាយដែលទាក់ទងនឹងសេនាសនៈ មាន ៥ គឺ អារញ្ញិកង្គ, រុក្ខមូលិកង្គ, អព្ភោកាសិកង្គ, សោសានិកង្គ, និងយថាសន្ថតិកង្គ។ សេចក្តីពន្យល់ពិស្តារនៃធុតង្គទាំងនោះ ខ្ញុំបានពោលរួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ភិក្ខុកាលបំពេញនូវសេនាសនសន្តោសមហាអរិយវង្ស យ៉ាងនេះ រមែងរក្សានូវធុតង្គទាំងប្រាំនេះ។ កាលបើភិក្ខុរក្សានូវធុតង្គទាំងនេះ រមែងឈ្មោះថាជាអ្នកសន្តោសដោយអំណាចនៃសេនាសនសន្តោសមហាអរិយវង្ស។

ဂိလာနပစ္စယော ပန ပိဏ္ဍပါတေယေဝ ပဝိဋ္ဌော. တတ္ထ ယထာလာဘယထာဗလယထာသာရုပ္ပသန္တောသေနေဝ သန္တုဿိတဗ္ဗံ. နေသဇ္ဇိကင်္ဂံ ဘာဝနာရာမအရိယဝံသံ ဘဇတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

ម្យ៉ាងទៀត គិលានប្បច្ច័យ (ថ្នាំកែរោគ) រមែងរួមបញ្ចូលទៅក្នុងបិណ្ឌបាតនោះឯង។ ក្នុងគិលានប្បច្ច័យនោះ ភិក្ខុគប្បីសន្តោសដោយយថាលាភសន្តោស យថាពលសន្តោស និងយថាសារុប្បសន្តោសប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកនេសជ្ជិកង្គ រមែងចូលទៅក្នុងភាវនារាមអរិយវង្ស។ ព្រះបុរាណាាចារ្យទាំងឡាយបានពោលទុកមកហើយថា៖

‘‘ပဉ္စ သေနာသနေ ဝုတ္တာ, ပဉ္စ အာဟာရနိဿိတာ;

ဧကော ဝီရိယသံယုတ္တော, ဒွေ စ စီဝရနိဿိတာ’’တိ.

«ធុតង្គ ៥ ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដោយទាក់ទងនឹងសេនាសនៈ, ធុតង្គ ៥ ទាក់ទងនឹងអាហារ, ធុតង្គ ១ ប្រកបដោយវីរិយៈ, និងធុតង្គ ២ ទាក់ទងនឹងចីវរ»។

ဣတိ ဘဂဝါ ပထဝိံ ပတ္ထရမာနော ဝိယ သာဂရကုစ္ဆိံ ပူရယမာနော ဝိယ အာကာသံ ဝိတ္ထာရယမာနော ဝိယ စ ပဌမံ စီဝရသန္တောသံ အရိယဝံသံ ကထေတွာ စန္ဒံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ သူရိယံ ဥလ္လင်္ဃေန္တော ဝိယ စ ဒုတိယံ ပိဏ္ဍပါတသန္တောသံ ကထေတွာ သိနေရုံ ဥက္ခိပန္တော ဝိယ တတိယံ သေနာသနသန္တောသံ အရိယဝံသံ ကထေတွာ ဣဒါနိ သဟဿနယပဋိမဏ္ဍိတံ စတုတ္ထံ ဘာဝနာရာမံ အရိယဝံသံ ကထေတုံ ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဘာဝနာရာမော ဟောတီတိ ဒေသနံ အာရဘိ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់សម្ដែងនូវអរិយវង្សទី១ គឺសេចក្ដីសន្ដោសក្នុងចីវរជាដំបូង ហាក់បីដូចជាទ្រង់លាតសន្ធឹងនូវផែនដី ហាក់បីដូចជាទ្រង់បំពេញនូវផ្ទៃនៃមហាសមុទ្រ និងហាក់បីដូចជាទ្រង់ពង្រីកនូវអាកាស ដូច្នេះឯង លុះទ្រង់សម្ដែងនូវអរិយវង្សទី២ គឺសេចក្ដីសន្ដោសក្នុងបិណ្ឌបាត ហាក់បីដូចជាទ្រង់ញ៉ាំងព្រះចន្ទឱ្យរះឡើង និងហាក់បីដូចជាទ្រង់ញ៉ាំងព្រះអាទិត្យឱ្យរះឡើងខ្ពស់ លុះទ្រង់សម្ដែងនូវអរិយវង្សទី៣ គឺសេចក្ដីសន្ដោសក្នុងសេនាសនៈ ហាក់បីដូចជាទ្រង់លើកឡើងនូវភ្នំសិនេរុ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ដើម្បីសម្ដែងនូវអរិយវង្សទី៤ គឺការត្រេកអរក្នុងភាវនា ដែលប្រដាប់ដោយន័យមួយពាន់ ទ្រង់ក៏ចាប់ផ្ដើមនូវព្រះធម្មទេសនាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុជាអ្នកត្រេកអរក្នុងភាវនា» ដូច្នេះ។

တတ္ထ အာရမဏံ အာရာမော, အဘိရတီတိ အတ္ထော. ဘာဝနာယ အာရာမော အဿာတိ ဘာဝနာရာမော. ဘာဝနာယ ရတောတိ ဘာဝနာရတော. ပဉ္စဝိဓေ ပဟာနေ အာရာမော အဿာတိ ပဟာနာရာမော. အပိစ ဘာဝေန္တော [Pg.285] ရမတီတိ ဘာဝနာရာမော. ပဇဟန္တော ရမတီတိ ပဟာနာရာမောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အယဉှိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေန္တော ရမတိ, ရတိံ ဝိန္ဒတီတိ အတ္ထော. တထာ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနေ. စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒေ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ, သတ္တ အနုပဿနာ, အဋ္ဌာရသ မဟာဝိပဿနာ, သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ, အဋ္ဌတိံသ အာရမ္မဏဝိဘတ္တိယော ဘာဝေန္တော ရမတိ, ရတိံ ဝိန္ဒတိ. ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ပန ကိလေသေ ပဇဟန္တော ရမတိ, ရတိံ ဝိန္ဒတိ.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា ārāmo មានសេចក្ដីថា សេចក្ដីត្រេកអរ (ការរីករាយ)។ បុគ្គលដែលមានសេចក្ដីត្រេកអរក្នុងភាវនា ឈ្មោះថា ភាវនារាមៈ (អ្នកត្រេកអរក្នុងភាវនា)។ បុគ្គលដែលត្រេកអរក្នុងភាវនា ឈ្មោះថា ភាវនារតៈ (អ្នកត្រេកអរក្នុងភាវនា)។ បុគ្គលដែលមានសេចក្ដីត្រេកអរក្នុងការលះបង់ ៥ យ៉ាង ឈ្មោះថា បហានារាមៈ (អ្នកត្រេកអរក្នុងការលះបង់)។ មួយវិញទៀត បុគ្គលកាលចម្រើន (នូវភាវនា) តែងត្រេកអរ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា ភាវនារាមៈ។ បុគ្គលកាលលះបង់ (នូវកិលេស) តែងត្រេកអរ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា បហានារាមៈ គប្បីជ្រាបសេចក្ដីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះ កាលចម្រើននូវសតិបដ្ឋាន ៤ តែងត្រេកអរ គឺបាននូវសេចក្ដីត្រេកអរ។ ព្រមទាំងសម្មប្បធាន ៤, ឥទ្ធិបាទ ៤, ឥន្ទ្រិយ ៥, ពល ៥, ពោជ្ឈង្គ ៧, អនុបស្សនា ៧, មហាវីបស្សនា ១៨, ពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧, និងការបែងចែកអារម្មណ៍ ៣៨ យ៉ាង កាលចម្រើន តែងត្រេកអរ គឺបាននូវសេចក្ដីត្រេកអរ។ ម៉្យាងទៀត កាលលះបង់នូវកិលេសទាំងឡាយ មានកាមច្ឆន្ទៈជាដើម តែងត្រេកអរ គឺបាននូវសេចក្ដីត្រេកអរ។

ဣမေသု ပန စတူသု အရိယဝံသေသု ပုရိမေဟိ တီဟိ တေရသန္နံ ဓုတင်္ဂါနံ စတုပစ္စယသန္တောသဿ စ ဝသေန သကလံ ဝိနယပိဋကံ ကထိတံ ဟောတိ, ဘာဝနာရာမေန အဝသေသံ ပိဋကဒွယံ. ဣမံ ပန ဘာဝနာရာမံ အရိယဝံသံ ကထေန္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ နေက္ခမ္မပါဠိယာ ကထေတဗ္ဗော, ဒီဃနိကာယေ ဒသုတ္တရသုတ္တန္တပရိယာယေန ကထေတဗ္ဗော, မဇ္ဈိမနိကာယေ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တန္တပရိယာယေန ကထေတဗ္ဗော, အဘိဓမ္မေ နိဒ္ဒေသပရိယာယေန ကထေတဗ္ဗော.

បណ្ដាអរិយវង្សទាំង ៤ នេះ ព្រះវិន័យបិដកទាំងអស់ ឈ្មោះថាព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយ ដោយអំណាចនៃអរិយវង្ស ៣ ខាងដើម នៃធុតង្គ ១៣ និងសេចក្ដីសន្ដោសក្នុងបច្ច័យ ៤ ចំណែកឯព្រះបិដក ២ ដ៏សេស ឈ្មោះថាព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយ ដោយអរិយវង្សគឺភាវនារាមៈ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលសម្ដែងនូវអរិយវង្សគឺភាវនារាមៈនេះ គប្បីសម្ដែងដោយនេក្ខម្មបាលី ក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ គប្បីសម្ដែងដោយទសុត្តរសុត្តន្តបរិយាយ ក្នុងទីឃនិកាយ គប្បីសម្ដែងដោយសតិបដ្ឋានសុត្តន្តបរិយាយ ក្នុងមជ្ឈិមនិកាយ គប្បីសម្ដែងដោយនិទ្ទេសបរិយាយ ក្នុងព្រះអភិធម្ម។

တတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ နေက္ခမ္မပါဠိယာတိ –

ក្នុងបណ្ដាទេសនាទាំងនោះ បទថា «ដោយនេក្ខម្មបាលី ក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ» គឺ៖

‘‘နေက္ခမ္မံ ဘာဝေန္တော ရမတိ, ကာမစ္ဆန္ဒံ ပဇဟန္တော ရမတိ. အဗျာပါဒံ, ဗျာပါဒံ… အာလောကသညံ… ထိနမိဒ္ဓံ… အဝိက္ခေပံ, ဥဒ္ဓစ္စံ… ဓမ္မဝဝတ္ထာနံ… ဝိစိကိစ္ဆံ… ဉာဏံ… အဝိဇ္ဇံ… ပါမောဇ္ဇံ… အရတိံ… ပဌမဇ္ဈာနံ, ပဉ္စ နီဝရဏေ… ဒုတိယဇ္ဈာနံ… ဝိတက္ကဝိစာရေ… တတိယဇ္ဈာနံ… ပီတိံ… စတုတ္ထဇ္ဈာနံ… သုခဒုက္ခေ… အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ ဘာဝေန္တော ရမတိ, ရူပသညံ ပဋိဃသညံ နာနတ္တသညံ ပဇဟန္တော ရမတိ. ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ဘာဝေန္တော ရမတိ, အာကိဉ္စညာယတနသညံ ပဇဟန္တော ရမတိ.

«ភិក្ខុនោះ កាលចម្រើននូវនេក្ខម្មៈ តែងត្រេកអរ កាលលះបង់នូវកាមច្ឆន្ទៈ តែងត្រេកអរ។ កាលចម្រើននូវអព្យាបាទ... កាលលះបង់នូវព្យាបាទ... កាលចម្រើននូវអាលោកសញ្ញា... កាលលះបង់នូវថីនមិទ្ធៈ... កាលចម្រើននូវអវិក្ខេបៈ... កាលលះបង់នូវឧទ្ធច្ចៈ... កាលចម្រើននូវធម្មវវត្ថានៈ... កាលលះបង់នូវវិចិកិច្ឆា... កាលចម្រើននូវញាណ... កាលលះបង់នូវអវិជ្ជា... កាលចម្រើននូវបាមោជ្ជៈ... កាលលះបង់នូវអរតិ... កាលចម្រើននូវបឋមជ្ឈាន... កាលលះបង់នូវនីវរណៈ ៥... កាលចម្រើននូវទុតិយជ្ឈាន... កាលលះបង់នូវវិតក្កវិចារៈ... កាលចម្រើននូវតតិយជ្ឈាន... កាលលះបង់នូវបីតិ... កាលចម្រើននូវចតុត្ថជ្ឈាន... កាលលះបង់នូវសុខនិងទុក្ខ... កាលចម្រើននូវអាកាសានញ្ចាយតនសမာបត្តិ តែងត្រេកអរ កាលលះបង់នូវរូបសញ្ញា បដិឃសញ្ញា និងនានត្តសញ្ញា តែងត្រេកអរ។ កាលចម្រើននូវវិញ្ញាណញ្ចាយតនសမာបត្តិ...ល... នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសမာបត្តិ តែងត្រេកអរ កាលលះបង់នូវអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា តែងត្រេកអរ។

‘‘အနိစ္စာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော ရမတိ, နိစ္စသညံ ပဇဟန္တော ရမတိ. ဒုက္ခာနုပဿနံ… သုခသညံ… အနတ္တာနုပဿနံ… အတ္တသညံ… နိဗ္ဗိဒါနုပဿနံ… နန္ဒိံ… ဝိရာဂါနုပဿနံ… ရာဂံ… နိရောဓာနုပဿနံ… သမုဒယံ… ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနံ… အာဒါနံ… ခယာနုပဿနံ … ဃနသညံ… ဝယာနုပဿနံ… အာယူဟနံ… ဝိပရိဏာမာနုပဿနံ… ဓုဝသညံ… အနိမိတ္တာနုပဿနံ [Pg.286]… နိမိတ္တံ… အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနံ… ပဏိဓိံ… သုညတာနုပဿနံ… အဘိနိဝေသံ… အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနံ… သာရာဒါနာဘိနိဝေသံ… ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ… သမ္မောဟာဘိနိဝေသံ… အာဒီနဝါနုပဿနံ… အာလယာဘိနိဝေသံ… ပဋိသင်္ခါနုပဿနံ… အပ္ပဋိသင်္ခံ… ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနံ… သံယောဂါဘိနိဝေသံ… သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ… ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌေ ကိလေသေ… သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ… ဩဠာရိကေ ကိလေသေ… အနာဂါမိမဂ္ဂံ… အနုသဟဂတေ ကိလေသေ… အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဘာဝေန္တော ရမတိ, သဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟန္တော ရမတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၄၁,၉၅).

«កាលចម្រើននូវអនិច្ចានុបស្សនា តែងត្រេកអរ កាលលះបង់នូវនិច្ចសញ្ញា តែងត្រេកអរ។ កាលចម្រើននូវទុក្ខានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវសុខសញ្ញា... កាលចម្រើននូវអនត្តានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវអត្តសញ្ញា... កាលចម្រើននូវនិព្វិទានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវនន្ទិ... កាលចម្រើននូវវិរាគានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវរាគៈ... កាលចម្រើននូវនិរោធានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវសមុទយៈ... កាលចម្រើននូវបដិនិស្សគ្គានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវអាទានៈ... កាលចម្រើននូវខយានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវឃនសញ្ញា... កាលចម្រើននូវវយានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវអាយូហនៈ... កាលចម្រើននូវវិបរិណាមានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវធុវសញ្ញា... កាលចម្រើននូវអនិမិត្តានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវនិមិត្ត... កាលចម្រើននូវអប្បណិហិតានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវបណិធិ... កាលចម្រើននូវសុញ្ញតានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវអភិនិវេសៈ... កាលចម្រើននូវអធិប្បញ្ញាធម្មវិបស្សនា... កាលលះបង់នូវសារាទានាភិនិវេសៈ... កាលចម្រើននូវយថាភូតញាណទស្សនៈ... កាលលះបង់នូវសម្មោហាភិនិវេសៈ... កាលចម្រើននូវអាទីនវានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវអាលយាភិនិវេសៈ... កាលចម្រើននូវបដិសង្ខានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវអប្បដិសង្ខៈ... កាលចម្រើននូវវិវដ្ដានុបស្សនា... កាលលះបង់នូវសំយោគាភិនិវេសៈ... កាលចម្រើននូវសោតាបត្តិមគ្គ... កាលលះបង់នូវកិលេសដែលតាំងនៅជាមួយគ្នានឹងទិដ្ឋិ... កាលចម្រើននូវសកទាគាមិមគ្គ... កាលលះបង់នូវកិលេសដ៏គ្រោតគ្រាត... កាលចម្រើននូវអនាគាមិមគ្គ... កាលលះបង់នូវកិលេសដ៏ល្អិត... កាលចម្រើននូវអរហត្តមគ្គ តែងត្រេកអរ កាលលះបង់នូវកិលេសទាំងពួង តែងត្រេកអរ» ដូច្នេះ។

ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ နေက္ခမ္မပါဠိယာ ကထေတဗ္ဗော.

គប្បីសម្ដែងដោយនេក្ខម្មបាលី ក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ យ៉ាងនេះ។

ဒီဃနိကာယေ ဒသုတ္တရသုတ္တန္တပရိယာယေနာတိ –

បទថា «ដោយទសុត្តរសុត្តន្តបរិយាយ ក្នុងទីឃនិកាយ» គឺ៖

‘‘ဧကံ ဓမ္မံ ဘာဝေန္တော ရမတိ, ဧကံ ဓမ္မံ ပဇဟန္တော ရမတိ…ပေ… ဒသ ဓမ္မေ ဘာဝေန္တော ရမတိ, ဒသ ဓမ္မေ ပဇဟန္တော ရမတိ. ကတမံ ဧကံ ဓမ္မံ ဘာဝေန္တော ရမတိ? ကာယဂတာသတိံ သာတသဟဂတံ, ဣမံ ဧကံ ဓမ္မံ ဘာဝေန္တော ရမတိ. ကတမံ ဧကံ ဓမ္မံ ပဇဟန္တော ရမတိ? အသ္မိမာနံ, ဣမံ ဧကံ ဓမ္မံ ပဇဟန္တော ရမတိ. ကတမေ ဒွေ ဓမ္မေ…ပေ… ကတမေ ဒသ ဓမ္မေ ဘာဝေန္တော ရမတိ? ဒသ ကသိဏာယတနာနိ, ဣမေ ဒသ ဓမ္မေ ဘာဝေန္တော ရမတိ. ကတမေ ဒသ ဓမ္မေ ပဇဟန္တော ရမတိ? ဒသ မိစ္ဆတ္တေ, ဣမေ ဒသ ဓမ္မေ ပဇဟန္တော ရမတိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဘာဝနာရာမော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၁-၃၆၀).

«កាលចម្រើននូវធម៌ ១ តែងត្រេកអរ កាលលះបង់នូវធម៌ ១ តែងត្រេកអរ...ល... កាលចម្រើននូវធម៌ ១០ តែងត្រេកអរ កាលលះបង់នូវធម៌ ១០ តែងត្រេកអរ។ ធម៌ ១ ដែលភិក្ខុចម្រើនហើយ តែងត្រេកអរនោះ តើដូចម្ដេច? គឺកាយគតាសតិដែលប្រកបដោយសេចក្ដីសុខ ភិក្ខុកាលចម្រើននូវធម៌ ១ នេះ តែងត្រេកអរ។ ធម៌ ១ ដែលភិក្ខុលះបង់ហើយ តែងត្រេកអរនោះ តើដូចម្ដេច? គឺអស្មិមានៈ ភិក្ខុកាលលះបង់នូវធម៌ ១ នេះ តែងត្រេកអរ។ ធម៌ ២...ល... ធម៌ ១០ ដែលភិក្ខុចម្រើនហើយ តែងត្រេកអរនោះ តើដូចម្ដេច? គឺកសិណាយតនៈ ១០ ភិក្ខុកាលចម្រើននូវធម៌ ១០ ទាំងនេះ តែងត្រេកអរ។ ធម៌ ១០ ដែលភិក្ខុលះបង់ហើយ តែងត្រេកអរនោះ តើដូចម្ដេច? គឺមិច្ឆត្តធម៌ ១០ ភិក្ខុកាលលះបង់នូវធម៌ ១០ ទាំងនេះ តែងត្រេកអរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកត្រេកអរក្នុងភាវនា យ៉ាងនេះឯង» ដូច្នេះ។

ဧဝံ ဒီဃနိကာယေ ဒသုတ္တရသုတ္တန္တပရိယာယေန ကထေတဗ္ဗော.

គប្បីសម្ដែងដោយទសុត្តរសុត្តន្តបរិយាយ ក្នុងទីឃនិកាយ យ៉ាងនេះ។

မဇ္ဈိမနိကာယေ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တန္တပရိယာယေနာတိ –

បទថា «ដោយសតិបដ្ឋានសុត្តន្តបរិយាយ ក្នុងមជ្ឈិមនិកាយ» គឺ៖

‘‘ဧကာယနော အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါ…ပေ… ယာဝဒေဝ ဉာဏမတ္တာယ ပဋိဿတိမတ္တာယ. အနိဿိတော စ ဝိဟရတိ, န စ ကိဉ္စိ လောကေ ဥပါဒိယတိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဘာဝနာရာမော ဟောတိ ဘာဝနာရတော. ပဟာနာရာမော ဟောတိ ပဟာနရတော. ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂစ္ဆန္တော ဝါ ဂစ္ဆာမီတိ ပဇာနာတိ…ပေ… ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သေယျထာပိ ပဿေယျ သရီရံ သိဝထိကာယ ဆဍ္ဍိတံ…ပေ… ပူတီနိ စုဏ္ဏကဇာတာနိ. သော ဣမမေဝ ကာယံ [Pg.287] ဥပသံဟရတိ ‘အယမ္ပိ ခေါ ကာယော ဧဝံဓမ္မော ဧဝံဘာဝီ ဧဝံအနတီတော’တိ. ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… ဧဝမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဘာဝနာရာမော ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၀၆ အာဒယော).

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ផ្លូវនេះជាផ្លូវទៅកាន់ទីតែមួយ...ល... គ្រាន់តែជាគ្រឿងដឹង គ្រាន់តែជាគ្រឿងរលឹក។ ជាអ្នកមិនអាស្រ័យ (នឹងតណ្ហានិងទិដ្ឋិ) រស់នៅ និងមិនប្រកាន់មាំនូវអ្វីៗក្នុងលោកឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកត្រេកអរក្នុងភាវនា ជាអ្នករីករាយក្នុងភាវនា យ៉ាងនេះឯង។ ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងការលះបង់ ជាអ្នករីករាយក្នុងការលះបង់។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុកាលដើរទៅ ក៏ដឹងច្បាស់ថា អាត្មាអញដើរទៅ...ល... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុដូចជាគប្បីឃើញនូវសរីរៈដែលគេចោលក្នុងព្រៃស្មសាន...ល... ដែលរលួយ ក្លាយជាកម្ទេចធូលី។ ភិក្ខុនោះឯង តែងបង្អោនចូលមកកាន់កាយនេះឯងថា «កាយនេះ ក៏មានធម៌យ៉ាងនេះជាធម្មតា មានសភាពយ៉ាងនេះ មិនកន្លងភពយ៉ាងនេះទៅបានឡើយ»។ ភិក្ខុតែងពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយជាខាងក្នុងខ្លះ...ល... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកត្រេកអរក្នុងភាវនា យ៉ាងនេះឯង» ដូច្នេះ។

ဧဝံ မဇ္ဈိမနိကာယေ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တန္တပရိယာယေန ကထေတဗ္ဗော.

គប្បីសម្ដែងដោយសតិបដ្ឋានសុត្តន្តបរិយាយ ក្នុងមជ្ឈិមនិកាយ យ៉ាងនេះ។

အဘိဓမ္မေ နိဒ္ဒေသပရိယာယေနာတိ သဗ္ဗေပိ သင်္ခတေ ‘‘အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတော ဂဏ္ဍတော …ပေ… သံကိလေသိကဓမ္မတော ပဿန္တော ရမတိ, ဧဝံ ခေါ ဘိက္ခု ဘာဝနာရာမော ဟောတီ’’တိ (မဟာနိ. ၁၃; စူဠနိ. ဥပသီဝမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၃၉, နန္ဒမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၅၁). ဧဝံ နိဒ္ဒေသပရိယာယေန ကထေတဗ္ဗော.

បទថា «ដោយនិទ្ទេសបរិយាយ ក្នុងព្រះអភិធម្ម» គឺ កាលឃើញនូវសង្ខតធម៌ទាំងពួង «ដោយសេចក្ដីមិនទៀង ជាទុក្ខ ជាជំងឺ ជាបូស...ល... ជាធម៌គួរដល់សេចក្ដីសៅហ្មង កាលឃើញ តែងត្រេកអរ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកត្រេកអរក្នុងភាវនា យ៉ាងនេះឯង» ដូច្នេះ។ គប្បីសម្ដែងដោយនិទ្ទេសបរិយាយ យ៉ាងនេះ។

နေဝတ္တာနုက္ကံသေတီတိ ‘‘အဇ္ဇ မေ သဋ္ဌိ ဝါ သတ္တတိ ဝါ ဝဿာနိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ကော မယာ သဒိသော အတ္ထီ’’တိ ဧဝံ အတ္တုက္ကံသနံ န ကရောတိ. နော ပရံ ဝမ္ဘေတီတိ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခန္တိ ဝိပဿနာမတ္တကမ္ပိ နတ္ထိ, ကိံ ဣမေ ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာ စရန္တီ’’တိ ဧဝံ ပရဝမ္ဘနံ န ကရောတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

បទថា nevattānukkaṃseti សេចក្ដីថា មិនធ្វើការលើកតម្កើងខ្លួនយ៉ាងនេះថា «ថ្ងៃនេះ ៦០ ឆ្នាំ ឬ ៧០ ឆ្នាំ កន្លងទៅហើយសម្រាប់អាត្មាអញ កាលធ្វើនូវវិបស្សនាកម្មដ្ឋានថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា តើមានភិក្ខុណាស្មើនឹងអាត្មាអញ?»។ បទថា no paraṃ vambheti សេចក្ដីថា មិនធ្វើការបង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃយ៉ាងនេះថា «សូម្បីតែវិបស្សនាបន្តិចបន្តួចថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ក៏មិនមានដល់ភិក្ខុទាំងឡាយនេះ តើហេតុអ្វីបានជាភិក្ខុទាំងឡាយនេះលះបង់កម្មដ្ឋានហើយដើរត្រេចចរទៅ?»។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ ដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော အရိယဝံသာတိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ စတ္တာရော အရိယဝံသာ အရိယတန္တိယော အရိယပဝေဏိယော အရိယဉ္ဇသာ အရိယဝဋုမာနီတိ သုတ္တန္တံ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာ ဣဒါနိ မဟာအရိယဝံသပရိပူရကဿ ဘိက္ခုနော ဝသနဒိသာ ဒဿေန္တော ဣမေဟိ စ ပန, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သွေဝ အရတိံ သဟတီတိ သောယေဝ အရတိံ အနဘိရတိံ ဥက္ကဏ္ဌိတံ သဟတိ အဘိဘဝတိ. န တံ အရတိ သဟတီတိ တံ ပန ဘိက္ခုံ ယာ ဧသာ ပန္တေသု သေနာသနေသု အဓိကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ အရတိ နာမ ဟောတိ, သာ သဟိတုံ အဓိဘဝိတုံ န သက္ကောတိ. အရတိရတိသဟောတိ အရတိဉ္စ ပဉ္စကာမဂုဏရတိဉ္စ သဟတိ, အဓိဘဝိတုံ သက္ကောတိ.

បទថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយវង្សទាំង ៤ នេះឯង» គឺ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយវង្សទាំង ៤ នេះ ជាវង្សរបស់ព្រះអរិយៈ ជាប្រពៃណីរបស់ព្រះអរិយៈ ជាផ្លូវរបស់ព្រះអរិយៈ ជាគន្លងរបស់ព្រះអរិយៈ។ លុះទ្រង់បញ្ចប់នូវព្រះសូត្រនេះហើយ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវទិសដៅនៃការរស់នៅរបស់ភិក្ខុអ្នកបំពេញនូវមហាអរិយវង្ស ទ្រង់ក៏ត្រាស់ពាក្យមានដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ដោយធម៌ទាំងឡាយនេះឯង...»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា sveva aratiṃ sahati សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះឯង តែងឈ្នះ តែងគ្របសង្កត់នូវសេចក្ដីមិនត្រេកអរ សេចក្ដីអផ្សុក និងសេចក្ដីធុញទ្រាន់។ បទថា na taṃ arati sahati សេចក្ដីថា ចំណែកឯសេចក្ដីមិនត្រេកអរណា ដែលកើតឡើងក្នុងការចម្រើនធម៌ដ៏កុសលដ៏ក្រៃលែង ក្នុងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ សេចក្ដីមិនត្រេកអរនោះ មិនអាចគ្របសង្កត់នូវភិក្ខុនោះបានឡើយ។ បទថា aratiratisaho សេចក្ដីថា ជាអ្នកអាចឈ្នះនូវសេចក្ដីមិនត្រេកអរផង ឈ្នះនូវសេចក្ដីត្រេកអរក្នុងកាមគុណទាំង ៥ ផង។

ဣဒါနိ ဂါထာဟိ ကူဋံ ဂဏှန္တော နာရတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဓီရန္တိ ဝီရိယဝန္တံ. နာရတိ ဓီရံ သဟတီတိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ကာရဏဝစနံ. ယသ္မာ သာ ဓီရံ န သဟတိ နပ္ပဟောတိ ဓီရံ သဟိတုံ အဓိဘဝိတုံ န သက္ကောတိ, တသ္မာ နာရတိ [Pg.288] သဟတိ ဓီရံ. ဓီရော ဟိ အရတိဿဟောတိ အရတိသဟတ္တာ ဟိ သော ဓီရော နာမ, တသ္မာ အရတိံ သဟတီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗကမ္မဝိဟာယီနန္တိ သဗ္ဗံ တေဘူမကကမ္မံ စဇိတွာ ပရိစ္ဆိန္နံ ပရိဝဋုမံ ကတွာ ဌိတံ. ပနုဏ္ဏံ ကော နိဝါရယေတိ ကိလေသေ ပနုဒိတွာ ဌိတံ ကော နာမ ရာဂေါ ဝါ ဒေါသော ဝါ နိဝါရေယျ. နေက္ခံ ဇမ္ဗောနဒဿေဝ, ကော တံ နိန္ဒိတုမရဟတီတိ ဇမ္ဗောနဒသင်္ခါတဿ ဇာတိရတ္တသုဝဏ္ဏဿ နိက္ခသဒိသံ ဂရဟိတဗ္ဗဒေါသဝိမုတ္တံ ကော တံ ပုဂ္ဂလံ နိန္ဒိတုံ အရဟတိ. ဗြဟ္မုနာပိ ပသံသိတောတိ မဟာဗြဟ္မုနာပိ ဧသ ပုဂ္ဂလော ပသံသိတောယေဝါတိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ စတ္တာလီသ ဘိက္ခုသဟဿာနိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု.

ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រះអង្គកាលទ្រង់លើកឡើងនូវចំណុចកំពូលដោយគាថាទាំងឡាយ ទ្រង់ក៏ត្រាស់ពាក្យមានដើមថា nārati...។ ក្នុងគាថានោះ បទថា dhīraṃ បានដល់ បុគ្គលអ្នកមានព្យាយាម។ ពាក្យថា nārati dhīraṃ sahati នេះ ជាពាក្យសម្ដែងហេតុនៃបទមុននោះឯង ព្រោះថា សេចក្ដីមិនត្រេកអរនោះ មិនអាចគ្របសង្កត់ មិនអាចឈ្នះនូវបុគ្គលអ្នកមានព្យាយាមដ៏មាំមួនបានឡើយ ហេតុនោះ ទើបពោលថា nārati sahati dhīraṃ។ បទថា dhīro hi aratissaho សេចក្ដីថា ពិតណាស់ បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា ធីរៈ ព្រោះជាអ្នកឈ្នះនូវសេចក្ដីមិនត្រេកអរ ហេតុនោះ ទើបឈ្នះនូវសេចក្ដីមិនត្រេកអរ នេះជាសេចក្ដីក្នុងបទនេះ។ បទថា sabbakammavihāyinaṃ សេចក្ដីថា បុគ្គលអ្នកលះបង់នូវកម្មក្នុងភូមិ ៣ ទាំងអស់ ធ្វើឱ្យមានកំណត់ មានទីបំផុតហើយតាំងនៅ។ បទថា panuṇṇaṃ ko nivāraye សេចក្ដីថា បុគ្គលអ្នកកម្ចាត់បង់នូវកិលេសទាំងឡាយហើយតាំងនៅ តើមានរាគៈ ឬទោសៈឯណា អាចមករារាំងបាន? បទថា nekkhaṃ jambonadasseva ko taṃ ninditumarahati សេចក្ដីថា តើអ្នកណាគប្បីតិះដៀលនូវបុគ្គលនោះ ដែលប្រៀបដូចជាដុំមាសជម្ពោនទដ៏បរិសុទ្ធ ស្អាតចាកទោសដែលគួរតិះដៀលបាន? បទថា brahmunāpi pasaṃsito សេចក្ដីថា សូម្បីតែមហាព្រហ្ម ក៏សរសើរនូវបុគ្គលនោះឯង។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា ភិក្ខុ ៤ ម៉ឺនរូប បានតាំងនៅក្នុងអរហត្តផល។

၉. ဓမ္မပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពណ៌នាសូត្រធម្មបទ

၂၉. နဝမေ ဓမ္မပဒါနီတိ ဓမ္မကောဋ္ဌာသာ. အနဘိဇ္ဈာတိအာဒီသု အဘိဇ္ဈာပဋိက္ခေပေန အနဘိဇ္ဈာ, ဗျာပါဒပဋိက္ခေပေန အဗျာပါဒေါ, မိစ္ဆာသတိပဋိက္ခေပေန သမ္မာသတိ, မိစ္ဆာသမာဓိပဋိက္ခေပေန သမ္မာသမာဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

២៩. ក្នុងសូត្រទី ៩ បទថា dhammapadāni បានដល់ ចំណែកនៃធម៌ទាំងឡាយ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានអនភិជ្ឈាជាដើម គប្បីជ្រាបថា អនភិជ្ឈា ដោយការបដិសេធនូវអភិជ្ឈា, គប្បីជ្រាបថា អព្យាបាទ ដោយការបដិសេធនូវព្យាបាទ, គប្បីជ្រាបថា សម្មាសតិ ដោយការបដិសេធនូវមិច្ឆាសតិ, គប្បីជ្រាបថា សម្មាសមាធិ ដោយការបដិសេធនូវមិច្ឆាសមាធិ។

အနဘိဇ္ဈာလူတိ နိတ္တဏှော ဟုတွာ. အဗျာပန္နေန စေတသာတိ သဗ္ဗကာလံ ပကတိဘာဝံ အဝိဇဟန္တေန စိတ္တေန. သတော ဧကဂ္ဂစိတ္တဿာတိ သတိယာ သမန္နာဂတော အာရမ္မဏေ ဧကဂ္ဂစိတ္တော အဿ. အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတောတိ နိယကဇ္ဈတ္တေ သုဋ္ဌု ဌပိတစိတ္တော ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာယပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ.

បទថា anabhijjhālū សេចក្ដីថា ជាអ្នកមិនមានតណ្ហា។ បទថា abyāpannena cetasā សេចក្ដីថា ដោយចិត្តដែលមិនលះបង់នូវសភាពប្រក្រតីដ៏ស្អាតក្នុងកាលទាំងពួង។ បទថា sato ekaggacittassa សេចក្ដីថា ជាអ្នកប្រកបដោយសតិ មានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយក្នុងអារម្មណ៍ដ៏ល្អ។ បទថា ajjhattaṃ susamāhito សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលមានចិត្តតាំងមាំល្អហើយក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន។ ក្នុងសូត្រនេះក្ដី ក្នុងគាថានេះក្ដី ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយនូវវដ្ដៈនិងវិវដ្ដៈ។

၁၀. ပရိဗ္ဗာဇကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពណ៌នាសូត្របរិព្វាជក

၃၀. ဒသမေ အဘိညာတာတိ ဉာတာ ပါကဋာ. အန္နဘာရောတိအာဒီနိ တေသံ နာမာနိ. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော. သာ ဟိ ဣဓ ပဋိသလ္လာနန္တိ အဓိပ္ပေတာ. ပစ္စက္ခာယာတိ ပဋိက္ခိပိတွာ. အဘိဇ္ဈာလုန္တိ သတဏှံ. ကာမေသု တိဗ္ဗသာရာဂန္တိ ဝတ္ထုကာမေသု ဗဟလရာဂံ. တမဟံ တတ္ထ ဧဝံ ဝဒေယျန္တိ တံ အဟံ တသ္မိံ ကာရဏေ ဧဝံ ဝဒေယျံ. ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗံ မညေယျာတိ ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗာနိ ပဋိဗာဟိတဗ္ဗနိ ဝါ မညေယျ. သဟဓမ္မိကာတိ သကာရဏာ. ဝါဒါနုပါတာတိ ဓမ္မိကဝါဒေ ဃဋ္ဋယမာနာ အဓမ္မိကဝါဒါနုပါတာ, ဝါဒပ္ပဝတ္တိယောတိ အတ္ထော. ဂါရယှာ ဌာနာတိ ဂရဟိတဗ္ဗယုတ္တကာ ပစ္စယာ. အာဂစ္ဆန္တီတိ ဥပဂစ္ဆန္တိ.

៣០. ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា abhiññātā សេចក្តីថា ដឹងហើយ គឺប្រាកដហើយ។ ពាក្យថា Annabhāro ជាដើម គឺជាឈ្មោះរបស់បរិព្វាជកទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា paṭisallānā vuṭṭhito សេចក្តីថា ចេញចាកផលសមាបត្តិ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ ផលសមាបត្តិនោះ លោកសំដៅយកថា «បដិសល្លានៈ» (ការសម្ងំ)។ ពាក្យថា paccakkhāya សេចក្តីថា បដិសេធហើយ។ ពាក្យថា abhijjhāluṃ សេចក្តីថា ប្រកបដោយតណ្ហា។ ពាក្យថា kāmesu tibbasārāgaṃ សេចក្តីថា មានរាគៈដ៏ក្រាស់ក្រែលក្នុងវត្ថុកាមទាំងឡាយ។ ពាក្យថា tamahaṃ tattha evaṃ vadeyyaṃ សេចក្តីថា តថាគតគប្បីពោលចំពោះបុគ្គលនោះ ក្នុងហេតុនោះ យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា paṭikkositabbaṃ maññeyya សេចក្តីថា គប្បីសំគាល់ថា គួរតែបដិសេធ ឬគួរតែច្រានចោល។ ពាក្យថា sahadhammikā សេចក្តីថា ប្រកបដោយហេតុ។ ពាក្យថា vādānupātā សេចក្តីថា ការប្រព្រឹត្តទៅនៃវាទៈដែលមិនប្រកបដោយធម៌ ដែលមកប៉ះទង្គិចនឹងវាទៈដែលប្រកបដោយធម៌ នេះជាអត្ថក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា gārayhā ṭhānā សេចក្តីថា ហេតុដែលគួរតិះដៀល។ ពាក្យថា āgacchanti សេចក្តីថា ចូលទៅជិត។

ဥက္ကလာတိ [Pg.289] ဥက္ကလဇနပဒဝါသိနော. ဝဿဘညာတိ ဝဿော စ ဘညော စာတိ ဒွေ ဇနာ. အဟေတုကဝါဒါတိ ‘‘နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိဧဝမာဒိဝါဒိနော. အကိရိယဝါဒါတိ ‘‘ကရောတော န ကရီယတိ ပါပ’’န္တိ ဧဝံ ကိရိယပဋိက္ခေပဝါဒိနော. နတ္ထိကဝါဒါတိ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိဝါဒိနော. တေ ဣမေသု တီသုပိ ဒဿနေသု ဩက္ကန္တနိယာမာ အဟေသုံ. ကထံ ပန တေသု နိယာမော ဟောတီတိ? ယော ဟိ ဧဝရူပံ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု နိသိန္နော သဇ္ဈာယတိ ဝီမံသတိ, တဿ ‘‘နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော ကရောတော န ကရီယတိ ပါပံ…ပေ… နတ္ထိ ဒိန္နံ…ပေ… ကာယဿ ဘေဒါ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ မိစ္ဆာသတိ သန္တိဋ္ဌတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ. ပဌမဇဝနေ သတေကိစ္ဆော ဟောတိ, တထာ ဒုတိယာဒီသု, သတ္တမေ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အတေကိစ္ဆော အနိဝတ္တိ အရိဋ္ဌကဏ္ဋကသဒိသော ဟောတိ. တတ္ထ ကောစိ ဧကံ ဒဿနံ ဩက္ကမတိ, ကောစိ ဒွေ, ကောစိ တီဏိပိ. နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောဝ ဟောတိ, ပတ္တော သဂ္ဂမဂ္ဂါဝရဏဉ္စေဝ မောက္ခမဂ္ဂါဝရဏဉ္စ, အဘဗ္ဗော တဿ အတ္တဘာဝဿ အနန္တရံ သဂ္ဂမ္ပိ ဂန္တုံ, ပဂေဝ မောက္ခံ. ဝဋ္ဋခါဏုကော နာမေသ သတ္တော ပထဝိဂေါပကော, ယေဘုယျေန ဧဝရူပဿ ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထိ. ဝဿဘညာပိ ဧဒိသာ အဟေသုံ. နိန္ဒာဗျာရောသနဥပါရမ္ဘဘယာတိ အတ္တနော နိန္ဒဘယေန ဃဋ္ဋနဘယေန ဥပဝါဒဘယေန စာတိ အတ္ထော. အဘိဇ္ဈာဝိနယေ သိက္ခန္တိ အဘိဇ္ဈာဝိနယော ဝုစ္စတိ အရဟတ္တံ, အရဟတ္တေ သိက္ခမာနော အပ္ပမတ္တော နာမ ဝုစ္စတီတိ သုတ္တန္တေ ဝဋ္ဋဝိဋ္ဋံ ကထေတွာ ဂါထာယ ဖလသမာပတ္တိ ကထိတာတိ.

ពាក្យថា Ukkalā សេចក្តីថា ជនអ្នកនៅក្នុងឧក្កលជនបទ។ ពាក្យថា Vassabhaññā សេចក្តីថា ជនពីរនាក់ គឺឈ្មោះ វស្សៈ ម្នាក់ និងឈ្មោះ ភញ្ញៈ ម្នាក់។ ពាក្យថា Ahetukavādā សេចក្តីថា ពួកជនដែលមានវាទៈថា «មិនមានហេតុ មិនមានបច្ច័យ ដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធិរបស់សត្វទាំងឡាយ» ជាដើម។ ពាក្យថា Akiriyavādā សេចក្តីថា ពួកជនដែលមានវាទៈបដិសេធកម្មថា «កាលបុគ្គលធ្វើ ក៏មិនឈ្មោះថាធ្វើបាបឡើយ»។ ពាក្យថា Natthikavādā សេចក្តីថា ពួកជនដែលមានវាទៈថា «ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយ មិនមានផល» ជាដើម។ ជនទាំងនោះ បានចុះស៊ប់ក្នុងនិយាម (សេចក្តីទៀងទាត់) ក្នុងទិដ្ឋិទាំងបីនេះ។ ចុះសេចក្តីទៀងទាត់ក្នុងទិដ្ឋិទាំងនោះ តើមានដូចម្តេច? ព្រោះថា បុគ្គលណា កាន់យកលទ្ធិមានសភាពយ៉ាងនេះ ហើយអង្គុយសូត្រធម៌ ពិចារណាក្នុងទីស្នាក់អាស្រ័យក្នុងវេលាយប់ និងទីស្នាក់អាស្រ័យក្នុងវេលាថ្ងៃ មិច្ឆាសតិរបស់បុគ្គលនោះ តែងតាំងមាំក្នុងអារម្មណ៍នោះថា «មិនមានហេតុ មិនមានបច្ច័យ កាលបុគ្គលធ្វើ ក៏មិនឈ្មោះថាធ្វើបាបឡើយ...ល... ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយ មិនមានផល...ល... លុះរាងកាយបែកធ្លាយទៅ តែងដាច់សូន្យ» ចិត្តក៏មានអារម្មណ៍តែមួយ ជវនចិត្តទាំងឡាយក៏រត់ទៅ។ ក្នុងបឋមជវនៈ បុគ្គលនោះនៅជាអ្នកអាចកែខៃបាន ក្នុងទុតិយជវនៈជាដើមក៏ដូច្នោះដែរ លុះដល់សត្តមជវនៈ ទោះបីព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ក៏មិនអាចកែខៃបាន មិនអាចឲ្យត្រឡប់មកវិញបាន ដូចជាបន្លាអរិដ្ឋៈ (បន្លាស្អុយ)។ ក្នុងទិដ្ឋិទាំងនោះ បុគ្គលខ្លះចុះស៊ប់ក្នុងទិដ្ឋិមួយ ខ្លះចុះស៊ប់ក្នុងទិដ្ឋិពីរ ខ្លះចុះស៊ប់ក្នុងទិដ្ឋិទាំងបី។ បុគ្គលនោះ តែងជាអ្នកមាននិយតមិច្ឆាទិដ្ឋិពិតប្រាកដ ជាអ្នកដល់នូវការរារាំងផ្លូវសួគ៌ និងការរារាំងផ្លូវព្រះនិព្វាន មិនគួរដើម្បីទៅកាន់ឋានសួគ៌ក្នុងលំដាប់នៃអត្តភាពនោះឡើយ នឹងបាច់និយាយទៅថ្វីដល់ព្រះនិព្វាន។ សត្វនេះ ឈ្មោះថាជាកល់ដូចជាគល់ឈើក្នុងវដ្តសង្សារ ជាអ្នករក្សាផែនដី ដោយច្រើន ការចេញចាកភពនៃបុគ្គលមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនមានឡើយ។ សូម្បីជនឈ្មោះ វស្សៈ និងភញ្ញៈ ក៏មានសភាពយ៉ាងនេះដែរ។ ពាក្យថា Nindābyārosanaupārambhabhayā សេចក្តីថា ដោយខ្លាចការតិះដៀលខ្លួនឯង ដោយខ្លាចការប៉ះទង្គិច និងដោយខ្លាចការចោទប្រកាន់។ ពាក្យថា Abhijjhāvinaye sikkhanti សេចក្តីថា សិក្សាក្នុងការកំចាត់បង់អភិជ្ឈា។ ពាក្យថា abhijjhāvinayo លោកហៅថា អរហត្តផល បុគ្គលកាលសិក្សាក្នុងអរហត្តផល ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនប្រមាទ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងវដ្តៈ និងវិវដ្តៈក្នុងសូត្រ ដោយពាក្យទាំងឡាយនេះហើយ ទើបទ្រង់សម្តែងផលសមាបត្តិដោយគាថា។

ဥရုဝေလဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ឧរុវេលវគ្គ ទី៣ ចប់។

၄. စက္ကဝဂ္ဂေါ

៤. ចក្កវគ្គ

၁. စက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាចក្កសូត្រ

၃၁. စတုတ္ထဿ ပဌမေ စက္ကာနီတိ သမ္ပတ္တိယော. စတုစက္ကံ ဝတ္တတီတိ စတ္တာရိ သမ္ပတ္တိစက္ကာနိ ဝတ္တန္တိ ဃဋိယန္တိယေဝါတိ အတ္ထော. ပတိရူပဒေသဝါသောတိ ယတ္ထ စတဿော ပရိသာ သန္ဒိဿန္တိ, ဧဝရူပေ အနုစ္ဆဝိကေ ဒေသေ ဝါသော. သပ္ပုရိသာဝဿယောတိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ သပ္ပုရိသာနံ အဝဿယနံ သေဝနံ [Pg.290] ဘဇနံ, န ရာဇာနံ. အတ္တသမ္မာပဏိဓီတိ အတ္တနော သမ္မာ ဌပနံ, သစေ ပုဗ္ဗေ အဿဒ္ဓါဒီဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ, တာနိ ပဟာယ သဒ္ဓါဒီသု ပတိဋ္ဌာပနံ. ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာတိ ပုဗ္ဗေ ဥပစိတကုသလတာ. ဣဒမေဝ စေတ္ထ ပမာဏံ. ယေန ဟိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန ကုသလကမ္မံ ကတံ ဟောတိ, တဒေဝ ကုသလံ တံ ပုရိသံ ပတိရူပဒေသေ ဥပနေတိ, သပ္ပုရိသေ ဘဇာပေတိ, သော ဧဝ စ ပုဂ္ဂလော အတ္တာနံ သမ္မာ ဌပေတိ. ပုညကတောတိ ကတပုညော. သုခဉ္စေတံဓိဝတ္တတီတိ သုခဉ္စ ဧတံ ပုဂ္ဂလံ အဓိဝတ္တတိ, အဝတ္ထရတီတိ အတ္ထော.

៣១. ក្នុងសូត្រទីមួយនៃវគ្គទីបួន ពាក្យថា cakkāni សេចក្តីថា សម្បត្តិទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Catucakkaṃ vattati សេចក្តីថា ចក្កសម្បត្តិទាំងបួន តែងប្រព្រឹត្តទៅ គឺផ្សារភ្ជាប់គ្នាពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា Patirūpadesavāso សេចក្តីថា ការនៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរ គឺការនៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរ ដែលជាទីប្រាកដនៃបរិស័ទទាំងបួន។ ពាក្យថា Sappurisāvassayo សេចក្តីថា ការអាស្រ័យសប្បុរស គឺការចូលទៅជិត ការសេពគប់ ការបម្រើចំពោះសប្បុរសទាំងឡាយ មានព្រះពុទ្ធជាដើម មិនមែនស្តេចទាំងឡាយឡើយ។ ពាក្យថា Attasammāpaṇidhi សេចក្តីថា ការតម្កល់ខ្លួនទុកដោយប្រពៃ គឺការតម្កល់ចិត្តរបស់ខ្លួនទុកដោយប្រពៃ ប្រសិនបើក្នុងកាលមុន ជាអ្នកមិនមានសទ្ធាជាដើម ក៏លះបង់ធម៌ទាំងនោះចេញ ហើយតម្កល់ទុកក្នុងសទ្ធាជាដើមវិញ។ ពាក្យថា Pubbe ca katapuññatā សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកមានបុណ្យបានធ្វើទុកហើយក្នុងកាលមុន គឺកុសលដែលបានសន្សំទុកហើយក្នុងកាលមុន។ ក្នុងចក្កសម្បត្តិទាំងបួននេះ បុព្វេកតបុញ្ញតានេះឯងជាប្រមាណ (ជាប្រធាន)។ ព្រោះថាកុសលកម្មដែលបុគ្គលធ្វើហើយដោយចិត្តប្រកបដោយញាណណា កុសលនោះឯង តែងនាំបុគ្គលនោះទៅកាន់ប្រទេសដ៏សមគួរ ញ៉ាំងបុគ្គលនោះឲ្យសេពគប់នឹងសប្បុរស ហើយបុគ្គលនោះឯង តែងតម្កល់ខ្លួនទុកដោយប្រពៃ។ ពាក្យថា Puññakato សេចក្តីថា អ្នកមានបុណ្យបានធ្វើហើយ។ ពាក្យថា Sukhañcetaṃdhivattati សេចក្តីថា សេចក្តីសុខតែងគ្របដណ្តប់ គឺគ្របសង្កត់លើបុគ្គលនោះ។

၂. သင်္ဂဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាសង្គហសូត្រ

၃၂. ဒုတိယေ သင်္ဂဟဝတ္ထူနီတိ သင်္ဂဏှနကာရဏာနိ. ဒါနဉ္စာတိအာဒီသု ဧကစ္စော ဟိ ဒါနေနေဝ သင်္ဂဏှိတဗ္ဗော ဟောတိ, တဿ ဒါနမေဝ ဒါတဗ္ဗံ. ပေယျဝဇ္ဇန္တိ ပိယဝစနံ. ဧကစ္စော ဟိ ‘‘အယံ ဒါတဗ္ဗံ နာမ ဒေတိ, ဧကေကေန ပန ဝစနေန သဗ္ဗံ မက္ခေတွာ နာသေတိ, ကိံ တဿ ဒါန’’န္တိ ဝတ္တာ ဟောတိ. ဧကစ္စော ‘‘အယံ ကိဉ္စာပိ ဒါနံ န ဒေတိ, ကထေန္တော ပန တေလေန ဝိယ မက္ခေတိ. ဧသ ဒေတု ဝါ မာ ဝါ, ဝစနမေဝဿ သဟဿံ အဂ္ဃတီ’’တိ ဝတ္တာ ဟောတိ. ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဒါနံ န ပစ္စာသီသတိ, ပိယဝစနမေဝ ပစ္စာသီသတိ. တဿ ပိယဝစနမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ. အတ္ထစရိယာတိ အတ္ထဝဍ္ဎနကထာ. ဧကစ္စော ဟိ နေဝ ဒါနံ, န ပိယဝစနံ ပစ္စာသီသတိ, အတ္တနော ဟိတကထံ ဝဍ္ဎိကထမေဝ ပစ္စာသီသတိ. ဧဝရူပဿ ပုဂ္ဂလဿ ‘‘ဣဒံ တေ ကာတဗ္ဗံ, ဣဒံ န ကာတဗ္ဗံ, ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော သေဝိတဗ္ဗော, ဧဝရူပေါ န သေဝိတဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ အတ္ထစရိယကထာဝ ကထေတဗ္ဗာ. သမာနတ္တတာတိ သမာနသုခဒုက္ခဘာဝေါ. ဧကစ္စော ဟိ ဒါနာဒီသု ဧကမ္ပိ န ပစ္စာသီသတိ, ဧကာသနေ နိသဇ္ဇံ, ဧကပလ္လင်္ကေ သယနံ, ဧကတော ဘောဇနန္တိ ဧဝံ သမာနသုခဒုက္ခတံ ပစ္စာသီသတိ. သော သစေ ဂဟဋ္ဌဿ ဇာတိယာ ပဗ္ဗဇိတဿ သီလေန သဒိသော ဟောတိ, တဿာယံ သမာနတ္တတာ ကာတဗ္ဗာ. တတ္ထ တတ္ထ ယထာရဟန္တိ တေသု တေသု ဓမ္မေသု ယထာနုစ္ဆဝိကံ သမာနတ္တတာတိ အတ္ထော. ရထဿာဏီဝ ယာယတောတိ ယထာ ရထဿ ဂစ္ဆတော အာဏိ သင်္ဂဟော နာမ ဟောတိ, သာ ရထံ သင်္ဂဏှာတိ, ဧဝမိမေ သင်္ဂဟာ လောကံ သင်္ဂဏှန္တိ. န မာတာ ပုတ္တကာရဏာတိ ယဒိ မာတာ ဧတေ သင်္ဂဟေ ပုတ္တဿ န ကရေယျ, ပုတ္တကာရဏာ မာနံ ဝါ ပူဇံ ဝါ န လဘေယျ. သင်္ဂဟာ [Pg.291] ဧတေတိ ဥပယောဂဝစနေ ပစ္စတ္တံ. သင်္ဂဟေ ဧတေတိ ဝါ ပါဌော. သမဝေက္ခန္တီတိ သမ္မာ ပေက္ခန္တိ. ပါသံသာ စ ဘဝန္တီတိ ပသံသနီယာ စ ဘဝန္တိ.

៣២. ក្នុងសូត្រទីពីរ ពាក្យថា saṅgahavatthūni សេចក្តីថា ហេតុជាគ្រឿងសង្គ្រោះ (ការសង្គ្រោះយឹតយោង)។ ក្នុងពាក្យថា dānañca ជាដើមនោះ ព្រោះថា បុគ្គលខ្លះ គួរតែសង្គ្រោះដោយទានតែម្យ៉ាង បុគ្គលនោះ គួរតែឲ្យតែទានប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Peyyavajja សេចក្តីថា ពាក្យជាទីស្រឡាញ់ (វាចាផ្អែមល្ហែម)។ ព្រោះថា បុគ្គលខ្លះ តែងនិយាយថា «អ្នកនេះ ឲ្យរបស់ដែលគួរឲ្យមែន ប៉ុន្តែនិយាយតែមួយម៉ាត់ៗ ក៏លាបពណ៌ (បំផ្លាញ) គុណទាំងអស់ឲ្យវិនាសទៅ តើទានរបស់គេមានប្រយោជន៍អ្វី»។ បុគ្គលខ្លះ និយាយថា «អ្នកនេះ ទោះបីមិនឲ្យទានអ្វីក៏ដោយ ប៉ុន្តែនិយាយទៅ ហាក់ដូចជាលាបដោយប្រេង។ អ្នកនេះ ទោះជាឲ្យក្តី មិនឲ្យក្តី សូម្បីតែសម្តីរបស់គាត់ ក៏មានតម្លៃស្មើនឹងមួយពាន់»។ បុគ្គលមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនប្រាថ្នាទានឡើយ តែងប្រាថ្នាតែពាក្យជាទីស្រឡាញ់ប៉ុណ្ណោះ។ បុគ្គលនោះ គួរតែនិយាយតែពាក្យជាទីស្រឡាញ់ប៉ុណ្ណោះជាមួយ។ ពាក្យថា Atthacariyā សេចក្តីថា សម្តីដែលញ៉ាំងប្រយោជន៍ឲ្យចម្រើន។ ព្រោះថា បុគ្គលខ្លះ មិនប្រាថ្នាទាំងទាន មិនប្រាថ្នាទាំងពាក្យជាទីស្រឡាញ់ តែងប្រាថ្នាតែសម្តីដែលមានប្រយោជន៍ និងសម្តីដែលនាំមកនូវសេចក្តីចម្រើនដល់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះបុគ្គលមានសភាពយ៉ាងនេះ គួរនិយាយតែសម្តីដែលជាអត្ថចរិយា (ការប្រព្រឹត្តជាប្រយោជន៍) យ៉ាងនេះថា «ការងារនេះ អ្នកគួរធ្វើ ការងារនេះ អ្នកមិនគួរធ្វើ បុគ្គលមានសភាពយ៉ាងនេះ គួរគប់រក បុគ្គលមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនគួរគប់រកឡើយ»។ ពាក្យថា Samānattatā សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកមានសុខនិងទុក្ខស្មើគ្នា។ ព្រោះថា បុគ្គលខ្លះ មិនប្រាថ្នាសូម្បីតែមួយក្នុងទានជាដើមឡើយ តែងប្រាថ្នាការអង្គុយលើអាសនៈជាមួយគ្នា ការដេកលើគ្រែជាមួយគ្នា ការបរិភោគជាមួយគ្នា គឺប្រាថ្នាភាពជាអ្នកមានសុខនិងទុក្ខស្មើគ្នាយ៉ាងនេះ។ ប្រសិនបើបុគ្គលនោះ ជាគ្រហស្ថ ស្មើដោយជាតិ ឬជាបព្វជិត ស្មើដោយសីល សមណត្តតានេះ គួរធ្វើចំពោះបុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា tattha tattha yathārahaṃ សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកមានសុខនិងទុក្ខស្មើគ្នា តាមគួរដល់ធម៌ទាំងឡាយនោះៗ។ ពាក្យថា rathassāṇīva yāyato សេចក្តីថា ដូចជាកូនសោ (ដែកគោលរក្សាកង់) នៃរថដែលកំពុងទៅ ឈ្មោះថាជាគ្រឿងសង្គ្រោះ ដែកគោលនោះ តែងរក្សារថយ៉ាងណា សង្គហធម៌ទាំងឡាយនេះ ក៏តែងសង្គ្រោះលោកយ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា na mātā puttakāraṇā សេចក្តីថា ប្រសិនបើម្តាយ មិនធ្វើការសង្គ្រោះទាំងនេះចំពោះកូនទេ ម្តាយក៏មិនគប្បីបាននូវការគោរព ឬការបូជា ព្រោះតែហេតុគឺកូនឡើយ។ ពាក្យថា saṅgahā ete នេះ ជាបឋមវិភត្តិ ក្នុងអត្ថនៃទុតិយាវិភត្តិ។ មួយវិញទៀត មានបាឋៈថា saṅgahe ete ដូច្នេះក៏មាន។ ពាក្យថា samavekkhanti សេចក្តីថា ពិចារណាដោយប្រពៃ។ ពាក្យថា pāsaṃsā ca bhavanti សេចក្តីថា ជាអ្នកគួរគេសរសើរផង តែងទៅជាយ៉ាងនោះ។

၃. သီဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាសីហសូត្រ

၃၃. တတိယေ သီဟောတိ စတ္တာရော သီဟာ – တိဏသီဟော, ကာဠသီဟော, ပဏ္ဍုသီဟော, ကေသရသီဟောတိ. တေသု တိဏသီဟော ကပေါတဝဏ္ဏဂါဝိသဒိသော တိဏဘက္ခော စ ဟောတိ. ကာဠသီဟော ကာဠဂါဝိသဒိသော တိဏဘက္ခောယေဝ. ပဏ္ဍုသီဟော ပဏ္ဍုပလာသဝဏ္ဏဂါဝိသဒိသော မံသဘက္ခော. ကေသရသီဟော လာခါပရိကမ္မကတေနေဝ မုခေန အဂ္ဂနင်္ဂုဋ္ဌေန စတူဟိ စ ပါဒပရိယန္တေဟိ သမန္နာဂတော, မတ္ထကတောပိဿ ပဋ္ဌာယ လာခါတူလိကာယ ကတာ ဝိယ တိဿော ရာဇိယော ပိဋ္ဌိမဇ္ဈေန ဂန္တွာ အန္တရသတ္ထိမှိ ဒက္ခိဏာဝတ္တာ ဟုတွာ ဌိတာ. ခန္ဓေ ပနဿ သတသဟဿဂ္ဃနိကကမ္ဗလပရိက္ခေပေါ ဝိယ ကေသရဘာရော ဟောတိ, အဝသေသဋ္ဌာနံ ပရိသုဒ္ဓသာလိပိဏ္ဍသင်္ခစုဏ္ဏပိဏ္ဍဝဏ္ဏံ ဟောတိ. ဣမေသု စတူသု သီဟေသု အယံ ကေသရသီဟော ဣဓ အဓိပ္ပေတော.

៣៣. ក្នុងសូត្រទីបី ពាក្យថា sīha គឺសីហៈ (សត្វតោ) មានបួនប្រភេទ គឺ តិណសីហៈ ១ កាឡសីហៈ ១ បណ្ឌុសីហៈ ១ កេសរសីហៈ ១។ ក្នុងសីហៈទាំងនោះ តិណសីហៈ មានពណ៌ដូចជាលលក និងដូចជាមេគោ ស៊ីស្មៅជាអាហារ។ កាឡសីហៈ មានពណ៌ដូចជាមេគោខ្មៅ ស៊ីស្មៅជាអាហារដែរ។ បណ្ឌុសីហៈ មានពណ៌ដូចជាស្លឹកឈើលឿង និងដូចជាមេគោ ស៊ីសាច់ជាអាហារ។ កេសរសីហៈ ប្រកបដោយមាត់ ចុងកន្ទុយ និងចុងជើងទាំងបួន ហាក់ដូចជាគេលាបដោយទឹកល័ក្ត ចាប់ផ្តើមអំពីក្បាលរបស់វា មានឆ្នូតបី ហាក់ដូចជាគេគូរដោយជក់ជ្រលក់ទឹកល័ក្ត រត់ទៅតាមកណ្តាលខ្នង ហើយព័ទ្ធជាទក្សិណាវដ្ត (វិលស្តាំ) ត្រង់ចន្លោះភ្លៅទាំងពីរ។ ចំណែកឯនៅលើស្មារបស់វា មានរោមញាប់ស្អេក (កេសរភារៈ) ដូចជាគេគ្របដោយភួយពណ៌ក្រហម មានតម្លៃមួយសែន។ ចំណែកឯកន្លែងដែលនៅសល់ មានពណ៌សស្អាត ដូចជាដុំបាយសាលីដ៏បរិសុទ្ធ ឬដូចជាដុំម្សៅខ្យងសង្ខ។ ក្នុងសីហៈទាំងបួនប្រភេទនេះ កេសរសីហៈនេះឯង ដែលលោកសំដៅយកក្នុងទីនេះ។

မိဂရာဇာတိ သဗ္ဗမိဂဂဏဿ ရာဇာ. အာသယာတိ ဝသနဋ္ဌာနတော, သုဝဏ္ဏဂုဟတော ဝါ ရဇတမဏိဖလိကမနောသိလာဂုဟတော ဝါ နိက္ခမတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိက္ခမမာနော ပနေသ စတူဟိ ကာရဏေဟိ နိက္ခမတိ အန္ဓကာရပီဠိတော ဝါ အာလောကတ္ထာယ, ဥစ္စာရပဿာဝပီဠိတော ဝါ တေသံ ဝိဿဇ္ဇနတ္ထာယ, ဇိဃစ္ဆာပီဠိတော ဝါ ဂေါစရတ္ထာယ, သမ္ဘဝပီဠိတော ဝါ အဿဒ္ဓမ္မပဋိသေဝနတ္ထာယ. ဣဓ ပန ဂေါစရတ္ထာယ နိက္ခမန္တော အဓိပ္ပေတော.

ពាក្យថា Migarājā សេចក្តីថា ស្តេចនៃពួកម្រឹគទាំងពួង។ ពាក្យថា Āsayā សេចក្តីថា ចេញពីទីលំនៅ សេចក្តីថា ចេញពីគុហាមាស ឬគុហាប្រាក់ គុហាកែវមណី គុហាកែវផលិក ឬគុហាមនោសិលា។ កាលដែលសីហៈនោះចេញទៅ តែងចេញទៅដោយហេតុបួនយ៉ាង គឺ៖ ត្រូវងងឹតបៀតបៀន ចេញទៅដើម្បីរកពន្លឺ ១, ត្រូវលាមកនិងទឹកនោមបៀតបៀន ចេញទៅដើម្បីបន្ទោបង់នូវលាមកនិងទឹកនោមនោះ ១, ត្រូវសេចក្តីឃ្លានបៀតបៀន ចេញទៅដើម្បីរកអាហារ ១, ត្រូវរាគៈបៀតបៀន ចេញទៅដើម្បីសេពអសទ្ធម៌ ១។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ លោកសំដៅយកសីហៈដែលចេញទៅដើម្បីរកអាហារ។

ဝိဇမ္ဘတီတိ သုဝဏ္ဏတလေ ဝါ ရဇတမဏိဖလိကမနောသိလာတလာနံ ဝါ အညတရသ္မိံ ဒွေ ပစ္ဆိမပါဒေ သမံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပုရိမပါဒေ ပုရတော ပသာရေတွာ သရီရဿ ပစ္ဆာဘာဂံ အာကဍ္ဎိတွာ ပုရိမဘာဂံ အဘိဟရိတွာ ပိဋ္ဌိံ နာမေတွာ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ အသနိသဒ္ဒံ ကရောန္တော ဝိယ နာသပုဋာနိ ပေါထေတွာ သရီရလဂ္ဂံ ရဇံ ဝိဓုနန္တော ဝိဇမ္ဘတိ. ဝိဇမ္ဘနဘူမိယဉ္စ ပန တရုဏဝစ္ဆကော ဝိယ အပရာပရံ ဇဝတိ, ဇဝတော ပနဿ သရီရံ အန္ဓကာရေ ပရိဗ္ဘမန္တံ အလာတံ ဝိယ ခါယတိ.

ពាក្យថា Vijambhati សេចក្តីថា ញ៉ាំងស្ទុះស្ទារ (ការលាតសន្ធឹងខ្លួន) គឺនៅលើផ្ទៃមាស ឬនៅលើផ្ទៃណាមួយ មានផ្ទៃប្រាក់ ផ្ទៃកែវមណី ផ្ទៃកែវផលិក និងផ្ទៃមនោសិលាជាដើម តម្កល់ជើងក្រោយទាំងពីរឲ្យស្មើគ្នា លាតជើងមុខទាំងពីរទៅខាងមុខ ទាញចំណែកខាងក្រោយនៃរាងកាយមក នាំចំណែកខាងមុខទៅខាងមុខ បង្ឱនខ្នង ងើបក្បាលឡើង ធ្វើសំឡេងដូចជាផ្គរលាន់ ផ្លុំរន្ធច្រមុះ រលាស់ធូលីដែលជាប់នឹងរាងកាយ ហើយលាតសន្ធឹងខ្លួន។ មួយវិញទៀត ក្នុងទីលានដែលវាលាតសន្ធឹងខ្លួននោះ វាតែងរត់ទៅខាងនេះខាងនោះ ដូចជាកូនគោខ្ចី កាលដែលវារត់ទៅ រាងកាយរបស់វាក្នុងទីងងឹត តែងប្រាកដដូចជាចន្លុះដែលគេគ្រវីជុំវិញ។

အနုဝိလောကေတီတိ [Pg.292] ကသ္မာ အနုဝိလောကေတိ? ပရာနုဒ္ဒယတာယ. တသ္မိံ ကိရ သီဟနာဒံ နဒန္တေ ပပါတာဝါဋာဒီသု ဝိသမဋ္ဌာနေသု စရန္တာ ဟတ္ထိဂေါကဏ္ဏမဟိံသာဒယော ပါဏာ ပပါတေပိ အာဝါဋေပိ ပတန္တိ, တေသံ အနုဒ္ဒယာယ အနုဝိလောကေတိ. ကိံ ပနဿ လုဒ္ဒဿ ပရမံသခါဒိနော အနုဒ္ဒယာ နာမ အတ္ထီတိ? အာမ အတ္ထိ. တထာ ဟိ ‘‘ကိံ မေ ဗဟူဟိ ဃာတိတေဟီ’’တိ အတ္တနော ဂေါစရတ္ထာယာပိ ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ န ဂဏှာတိ. ဧဝံ အနုဒ္ဒယံ ကရောတိ, ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘မာဟံ ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ ဝိသမဂတေ သံဃာတံ အာပါဒေသိ’’န္တိ (အ. နိ. ၁၀.၂၁).

ពាក្យថា Anuviloketi សួរថា ហេតុអ្វីបានជាក្រឡេកមើលជុំវិញ? ឆ្លើយថា ព្រោះក្តីអនុគ្រោះចំពោះសត្វដទៃ។ ឮថា កាលដែលសីហៈនោះបន្លឺសីហនាទ សត្វទាំងឡាយមានដំរី គោក្របីជាដើម ដែលដើរក្នុងទីមិនស្មើ មានច្រកភ្នំ និងរណ្តៅជាដើម តែងធ្លាក់ទៅក្នុងច្រកភ្នំខ្លះ ក្នុងរណ្តៅខ្លះ សីហៈតែងក្រឡេកមើលជុំវិញ ព្រោះក្តីអនុគ្រោះចំពោះសត្វទាំងនោះ។ សួរថា ចុះសីហៈដ៏សាហាវ ដែលស៊ីសាច់សត្វដទៃជាអាហារនោះ តើមានសេចក្តីអនុគ្រោះដែរឬ? ឆ្លើយថា អើ មានមែន។ ព្រោះថា សីហៈនោះគិតថា «តើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់អាត្មាអញ ដោយសត្វទាំងឡាយជាច្រើនដែលត្រូវសម្លាប់» ដូច្នេះ ទោះបីដើម្បីអាហាររបស់ខ្លួន ក៏មិនចាប់យកសត្វតូចៗឡើយ។ វាតែងធ្វើសេចក្តីអនុគ្រោះយ៉ាងនេះ សូម្បីព្រះមានព្រះភាគក៏ទ្រង់សម្តែងទុកយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញ កុំញ៉ាំងសត្វតូចៗដែលទៅកាន់ទីមិនស្មើ ឲ្យដល់នូវការវិនាសឡើយ»។

သီဟနာဒံ နဒတီတိ တိက္ခတ္တုံ တာဝ အဘီတနာဒံ နဒတိ. ဧဝဉ္စ ပနဿ ဝိဇမ္ဘနဘူမိယံ ဌတွာ နဒန္တဿ သဒ္ဒေါ သမန္တာ တိယောဇနပဒေသံ ဧကနိန္နာဒံ ကရောတိ, တမဿ နိန္နာဒံ သုတွာ တိယောဇနဗ္ဘန္တရဂတာ ဒွိပဒစတုပ္ပဒဂဏာ ယထာဌာနေ ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ. ဂေါစရာယ ပက္ကမတီတိ အာဟာရတ္ထာယ ဂစ္ဆတိ. ကထံ? သော ဟိ ဝိဇမ္ဘနဘူမိယံ ဌတွာ ဒက္ခိဏတော ဝါ ဝါမတော ဝါ ဥပ္ပတန္တော ဥသဘမတ္တံ ဌာနံ ဂဏှာတိ, ဥဒ္ဓံ ဥပ္ပတန္တော စတ္တာရိပိ အဋ္ဌပိ ဥသဘဋ္ဌာနာနိ ဥပ္ပတတိ, သမေ ဌာနေ ဥဇုကံ ပက္ခန္ဒန္တော သောဠသဥသဘမတ္တမ္ပိ ဝီသတိဥသဘမတ္တမ္ပိ ဌာနံ ပက္ခန္ဒတိ, ထလာ ဝါ ပဗ္ဗတာ ဝါ ပက္ခန္ဒန္တော သဋ္ဌိဥသဘမတ္တမ္ပိ အသီတိဥသဘမတ္တမ္ပိ ဌာနံ ပက္ခန္ဒတိ, အန္တရာမဂ္ဂေ ရုက္ခံ ဝါ ပဗ္ဗတံ ဝါ ဒိသွာ တံ ပရိဟရန္တော ဝါမတော ဝါ ဒက္ခိဏတော ဝါ ဥဒ္ဓံ ဝါ ဥသဘမတ္တံ အပက္ကမတိ. တတိယံ ပန သီဟနာဒံ နဒိတွာ တေနေဝ သဒ္ဓိံ တိယောဇနေ ဌာနေ ပညာယတိ, တိယောဇနံ ဂန္တွာ နိဝတ္တိတွာ ဌိတော အတ္တနောဝ နာဒဿ အနုနာဒံ သုဏာတိ. ဧဝံ သီဃေန ဇဝေန ပက္ကမတိ.

ពាក្យថា Sīhanādaṃ nadatīti សេចក្តីថា សីហរាជគ្រហឹមជាសីហនាទដ៏ក្លាហានមិនខ្លាចញញើតចំនួនបីដងជាមុនសិន។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលសីហរាជនោះឈរនៅលើទីលានលោតកញ្ឆេងហើយគ្រហឹម សំឡេងរបស់វារមែងធ្វើឲ្យខ្ទរខ្ទារទូទាំងដែនដីទំហំបីយោជន៍ជុំវិញដោយសំឡេងតែមួយ ពួកសត្វជើងពីរនិងជើងបួនទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងរង្វង់បីយោជន៍នោះ កាលបើបានឮសំឡេងគ្រហឹមនោះហើយ មិនអាចនឹងឈរនៅនឹងកន្លែងរបស់ខ្លួនបានឡើយ។ ពាក្យថា Gocarāya pakkamatīti សេចក្តីថា ដើរទៅដើម្បីស្វែងរកអាហារ។ ដើរទៅដោយរបៀបណា? គឺសីហរាជនោះឈរនៅលើទីលានលោតកញ្ឆេង ហើយលោតទៅខាងស្តាំក្តី ខាងឆ្វេងក្តី រមែងឈោងចាប់យកទីកន្លែងដែលមានទំហំប្រមាណមួយឧសភ។ កាលបើលោតឡើងទៅលើ រមែងលោតឡើងទៅបានបួនឧសភក្តី ប្រាំបីឧសភក្តី។ កាលបើសន្ទុះទៅត្រង់លើដីស្មើ រមែងសន្ទុះទៅបានចម្ងាយដប់ប្រាំមួយឧសភក្តី ម្ភៃឧសភក្តី។ កាលបើសន្ទុះចុះពីគោកក្តី ពីភ្នំក្តី រមែងសន្ទុះចុះទៅបានចម្ងាយហុកសិបឧសភក្តី ប៉ែតសិបឧសភក្តី។ កាលបើឃើញដើមឈើក្តី ភ្នំក្តី ក្នុងចន្លោះផ្លូវ កាលបើចៀសវាងនូវដើមឈើ ឬភ្នំនោះ រមែងចៀសទៅខាងឆ្វេងក្តី ខាងស្តាំក្តី ទៅខាងលើក្តី ប្រមាណមួយឧសភ។ លុះគ្រហឹមជាសីហនាទជាគម្រប់បីដងហើយ ក៏ស្ទុះទៅជាមួយគ្នានឹងសំឡេងនោះទៅដល់ទីកន្លែងចម្ងាយបីយោជន៍ ទើបត្រឡប់មកវិញ ហើយឈរស្ដាប់សំឡេងឆ្លើយតបនៃសំឡេងរបស់ខ្លួន។ សីហរាជរមែងចេញទៅដោយល្បឿនដ៏លឿនយ៉ាងនេះឯង។

ယေဘုယျေနာတိ ပါယေန. ဘယံ သန္တာသံ သံဝေဂန္တိ သဗ္ဗံ စိတ္တုတြာသဿေဝ နာမံ. သီဟဿ ဟိ သဒ္ဒံ သုတွာ ဗဟူ ဘာယန္တိ, အပ္ပကာ န ဘာယန္တိ. ကေ ပန တေတိ? သမသီဟော ဟတ္ထာဇာနီယော အဿာဇာနီယော ဥသဘာဇာနီယော ပုရိသာဇာနီယော ခီဏာသဝေါတိ. ကသ္မာ ပနေတေ န ဘာယန္တီတိ? သမသီဟော တာဝ ‘‘ဇာတိဂေါတ္တကုလသူရဘာဝေဟိ သမာနောသ္မီ’’တိ န ဘာယတိ, ဟတ္ထာဇာနီယာဒယော အတ္တနော သက္ကာယဒိဋ္ဌိဗလဝတာယ န ဘာယန္တိ, ခီဏာသဝေါ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ပဟီနတ္တာ န ဘာယတိ.

ពាក្យថា Yebhuyyenā សេចក្តីថា ដោយច្រើន។ ពាក្យថា bhayaṃ santāsaṃ saṃveganti ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាឈ្មោះនៃសេចក្តីតក់ស្លុតនៃចិត្តតែម្យ៉ាង។ ព្រោះថា កាលបើបានឮសំឡេងរបស់សីហរាជហើយ សត្វទាំងឡាយជាច្រើនរមែងខ្លាច សត្វតិចតួចរមែងមិនខ្លាច។ ចុះសត្វតិចតួចទាំងនោះជាអ្វីខ្លះ? គឺសីហៈដែលមានកម្លាំងស្មើគ្នា ដំរីអាជានេយ្យ សេះអាជានេយ្យ គោឧសភអាជានេយ្យ បុរសអាជានេយ្យ និងព្រះខីណាស្រព។ ចុះហេតុអ្វីបានជាសត្វទាំងនោះមិនខ្លាច? មុនដំបូង សីហៈដែលមានកម្លាំងស្មើគ្នា រមែងមិនខ្លាច ព្រោះគិតថា «យើងជាអ្នកស្មើគ្នាដោយជាតិ គោត្រ ត្រកូល និងសេចក្តីក្លាហាន»។ ពួកសត្វមានដំរីអាជានេយ្យជាដើម មិនខ្លាច ព្រោះតែភាពខ្លាំងក្លានៃសក្កាយទិដ្ឋិរបស់ខ្លួន។ ចំណែកព្រះខីណាស្រព មិនខ្លាច ព្រោះតែលោកបានលះបង់សក្កាយទិដ្ឋិបានហើយ។

ဗိလာသယာတိ [Pg.293] ဗိလေ သယန္တာ ဗိလဝါသိနော အဟိနကုလဂေါဓာဒယော. ဥဒကာသယာတိ ဥဒကဝါသိနော မစ္ဆကစ္ဆပါဒယော. ဝနာသယာတိ ဝနဝါသိနော ဟတ္ထိအဿဂေါကဏ္ဏမိဂါဒယော. ပဝိသန္တီတိ ‘‘ဣဒါနိ အာဂန္တွာ ဂဏှိဿတီ’’တိ မဂ္ဂံ ဩလောကေတွာ ပဝိသန္တိ. ဒဠှေဟီတိ ထိရေဟိ. ဝရတ္တေဟီတိ စမ္မရဇ္ဇူဟိ. မဟိဒ္ဓိကောတိအာဒီသု ဝိဇမ္ဘနဘူမိယံ ဌတွာ ဒက္ခိဏပဿာဒီဟိ ဥသဘမတ္တံ, ဥဇုံ ဝီသတိဥသဘမတ္တာဒိလင်္ဃနဝသေန မဟိဒ္ဓိကတာ, သေသမိဂါနံ အဓိပတိဘာဝေန မဟေသက္ခတာ, သမန္တာ တိယောဇနဋ္ဌာနေ သဒ္ဒံ သုတွာ ပလာယန္တာနံ ဝသေန မဟာနုဘာဝတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ពាក្យថា Bilāsayāti សេចក្តីថា សត្វដែលដេកក្នុងរន្ធ គឺសត្វដែលរស់នៅក្នុងរន្ធ មានពស់ ស្គួយ និងទន្សងជាដើម។ ពាក្យថា Udakāsayāti សេចក្តីថា សត្វដែលរស់នៅក្នុងទឹក មានត្រី និងអណ្តើកជាដើម។ ពាក្យថា Vanāsayāti សេចក្តីថា សត្វដែលរស់នៅក្នុងព្រៃ មានដំរី សេះ គោព្រៃ និងម្រឹគជាដើម។ ពាក្យថា Pavisantīti សេចក្តីថា ពួកសត្វទាំងនោះរមែងសម្លឹងមើលផ្លូវ ហើយចូលទៅពួនដោយគិតថា «ឥឡូវនេះ សីហរាជនឹងមកចាប់យើងហើយ»។ ពាក្យថា Daḷhehīti សេចក្តីថា ដោយខ្សែដ៏មាំ។ ពាក្យថា Varattehīti សេចក្តីថា ដោយខ្សែស្បែក។ ក្នុងពាក្យមានពាក្យថា Mahiddhikoti ជាដើមនោះ គប្បីជ្រាបថា ភាពជាសត្វមានឫទ្ធិច្រើន ព្រោះការឈរនៅលើទីលានលោតកញ្ឆេង ហើយលោតទៅខាងស្តាំជាដើមបានចម្ងាយប្រមាណមួយឧសភ ឬលោតទៅត្រង់បានចម្ងាយម្ភៃឧសភជាដើម, ភាពជាសត្វមានស័ក្តិធំ ព្រោះភាពជាធំជាងសត្វម្រឹគដែលនៅសេសសល់, ភាពជាសត្វមានអានុភាពធំ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃពួកសត្វដែលរត់គេចខ្លួន កាលបើបានឮសំឡេងក្នុងទីជុំវិញចម្ងាយបីយោជន៍។

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဘဂဝါ တေသု တေသု သုတ္တန္တေသု တထာ တထာ အတ္တာနံ ကထေသိ. ‘‘သီဟောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ (အ. နိ. ၅.၉၉; ၁၀.၂၁) ဣမသ္မိံ တာဝ သုတ္တေ သီဟသဒိသံ အတ္တာနံ ကထေသိ. ‘‘ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တောတိ ခေါ, သုနက္ခတ္တ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၆၅) ဣမသ္မိံ ဝေဇ္ဇသဒိသံ, ‘‘ဗြာဟ္မဏောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (အ. နိ. ၈.၈၅) ဣမသ္မိံ ဗြာဟ္မဏသဒိသံ, ‘‘ပုရိသော မဂ္ဂကုသလောတိ ခေါ, တိဿ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၈၄) ဣမသ္မိံ မဂ္ဂဒေသကပုရိသသဒိသံ, ‘‘ရာဇာဟမသ္မိ, သေလာ’’တိ (သု. နိ. ၅၅၉; မ. နိ. ၂.၃၉၉) ဣမသ္မိံ ရာဇသဒိသံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ သီဟသဒိသမေဝ ကတွာ အတ္တာနံ ကထေန္တော ဧဝမာဟ.

ពាក្យថា Evameva khoti សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងប្រៀបធៀបព្រះអង្គឯង យ៉ាងនោះៗ ក្នុងសូត្រនោះៗ។ ក្នុងសូត្រនេះ មុនដំបូង ព្រះអង្គទ្រង់ប្រៀបប្រដូចព្រះអង្គទៅនឹងសត្វសីហៈ ដូចជាពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពាក្យថា សីហៈ នេះ ជាឈ្មោះរបស់តថាគត ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ»។ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់ប្រៀបប្រដូចព្រះអង្គទៅនឹងគ្រូពេទ្យវះកាត់ ដូចជាពាក្យថា «ម្នាលសុនក្ខត្តៈ ពាក្យថា គ្រូពេទ្យវះកាត់ នេះ ជាឈ្មោះរបស់តថាគត»។ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់ប្រៀបប្រដូចព្រះអង្គទៅនឹងព្រាហ្មណ៍ ដូចជាពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពាក្យថា ព្រាហ្មណ៍ នេះ ជាឈ្មោះរបស់តថាគត»។ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់ប្រៀបប្រដូចព្រះអង្គទៅនឹងបុរសអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងផ្លូវ ដូចជាពាក្យថា «ម្នាលតិស្សៈ ពាក្យថា បុរសអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងផ្លូវ នេះ ជាឈ្មោះរបស់តថាគត»។ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់ប្រៀបប្រដូចព្រះអង្គទៅនឹងព្រះរាជា ដូចជាពាក្យថា «ម្នាលសេលៈ តថាគតជាព្រះរាជា»។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងសម្តែងប្រៀបប្រដូចព្រះអង្គទៅនឹងសីហរាជតែម្យ៉ាង ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។

တတြာယံ သဒိသတာ – သီဟဿ ကဉ္စနဂုဟာဒီသု ဝသနကာလော ဝိယ ဟိ တထာဂတဿ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရဿ အပရိမိတကာလံ ပါရမိယော ပူရေတွာ ပစ္ဆိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေန စေဝ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနေန စ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ကမ္ပေတွာ ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိသဒိသံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနဿ တီသု ပါသာဒေသု နိဝါသကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သီဟဿ ကဉ္စနဂုဟာဒိတော နိက္ခန္တကာလော ဝိယ တထာဂတဿ ဧကူနတိံသသံဝစ္ဆရေ ဝိဝဋေန ဒွါရေန ကဏ္ဍကံ အာရုယှ ဆန္နသဟာယဿ နိက္ခမိတွာ တီဏိ ရဇ္ဇာနိ အတိက္ကမိတွာ အနောမာနဒီတီရေ ဗြဟ္မုနာ ဒိန္နာနိ ကာသာယာနိ ပရိဒဟိတွာ ပဗ္ဗဇိတဿ သတ္တမေ ဒိဝသေ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ တတ္ထ [Pg.294] ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဏ္ဍဝဂိရိပဗ္ဘာရေ ကတဘတ္တကိစ္စဿ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဌမမေဝ မဂဓရဋ္ဌံ အာဂမနတ္ထာယ ယာဝ ရညော ပဋိညာဒါနကာလော.

ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាភាពដូចគ្នា៖ ដូចជាកាលដែលសីហរាជរស់នៅក្នុងគុហាមានគុហាមាសជាដើម គប្បីរាប់ថាដូចជាកាលដែលព្រះតថាគត ដែលបានធ្វើអភិនីហារនាទៀបព្រះបាទនៃព្រះទីបង្ករទសពល ហើយបានបំពេញបារមីទាំងឡាយអស់កាលមិនអាចវាស់វែងបាន ក្នុងភពចុងក្រោយ ទ្រង់ចាប់បដិសន្ធិក្តី ទ្រង់ប្រសូតចាកឧទរនៃព្រះមាតាក្តី ញ៉ាំងលោកធាតុទាំងមួយម៉ឺនឲ្យកក្រើកញាប់ញ័រ ហើយទ្រង់ចម្រើនធំធាត់ឡើង សោយនូវសម្បត្តិដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងទិព្វសម្បត្តិ គង់នៅក្នុងប្រាសាទទាំងបី។ ដូចជាកាលដែលសីហរាជចេញចាកគុហាមាសជាដើម គប្បីរាប់ថាដូចជាកាលដែលព្រះតថាគត ក្នុងព្រះជន្មម្ភៃប្រាំបួនឆ្នាំ ទ្រង់យាងចេញទៅតាមទ្វារដែលពួកទេវតាបើកថ្វាយ ឡើងគង់លើសេះកណ្ឋកៈ មានឆន្នអាមាត្យជាសហាយ យាងចេញទៅ កន្លងហួសនូវរាជ្យទាំងបី ដល់ឆ្នេរស្ទឹងអនោមា ទ្រង់ទ្រង់នូវគ្រឿងកាសាវពស្ត្រដែលមហាព្រហ្មថ្វាយ ហើយទ្រង់សាងព្រះភ្នួស ក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ ទ្រង់យាងទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ទ្រង់ត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងនោះ ហើយទ្រង់ធ្វើភត្តកិច្ចទៀបភ្នំបណ្ឌវៈ រហូតដល់កាលដែលទ្រង់បានសម្រេចព្រះសម្មាសម្ពោធិញាណ ហើយទ្រង់យាងទៅកាន់មគធរដ្ឋជាដំបូង ដើម្បីប្រទានបដិញ្ញាដល់ព្រះរាជា។

သီဟဿ ဝိဇမ္ဘနကာလော ဝိယ တထာဂတဿ ဒိန္နပဋိညဿ အာဠာရကာလာမဥပသင်္ကမနံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ သုဇာတာယ ဒိန္နပါယာသဿ ဧကူနပဏ္ဏာသာယ ပိဏ္ဍေဟိ ပရိဘုတ္တကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော. သီဟဿ သရီရဝိဓုနနံ ဝိယ သာယနှသမယေ သောတ္တိယေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာဟိ ထောမိယမာနဿ ဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇိယမာနဿ တိက္ခတ္တုံ ဗောဓိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ စုဒ္ဒသဟတ္ထုဗ္ဗေဓေ ဌာနေ တိဏသန္ထရံ အတ္ထရိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ နိသိန္နဿ တံခဏညေဝ မာရဗလံ ဝိဓမေတွာ တီသု ယာမေသု တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဝိသောဓေတွာ အနုလောမပ္ပဋိလောမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒမဟာသမုဒ္ဒံ ယမကဉာဏမန္ထနေန မန္ထေန္တဿ သဗ္ဗညုတညာဏေ ပဋိဝိဒ္ဓေ တဒနုဘာဝေန ဒသသဟဿိလောကဓာတုကမ္ပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ដូចជាកាលដែលសីហរាជលោតកញ្ឆេង គប្បីជ្រាបថាដូចជាកាលដែលព្រះតថាគត ទ្រង់ធ្វើតាមបដិញ្ញាដែលបានប្រទានទុក ចាប់ផ្តើមតាំងពីការយាងទៅរកអាឡារកាលាមៈ រហូតដល់កាលដែលទ្រង់សោយមធុបាយាសដែលនាងសុជាតាថ្វាយ ចំនួនសែសិបប្រាំបួនពំនូត។ ដូចជាកាលដែលសីហរាជរលាស់ខ្លួន គប្បីជ្រាបថាដូចជាក្នុងពេលល្ងាច ព្រះអង្គទ្រង់ទទួលយកស្មៅប្រាំបីក្តាប់ដែលសោត្ថិយលុឡឹងថ្វាយ កាលដែលពួកទេវតាក្នុងម៉ឺនចក្រវាឡកំពុងសរសើរតម្កើង បូជាដោយគ្រឿងក្រអូបជាដើម ទ្រង់ធ្វើប្រទក្សិណព្រះស្រីមហាពោធិបីជុំ រួចយាងឡើងកាន់ពោធិមណ្ឌល ក្រាលស្មៅកម្រាលលើទីកន្លែងកម្ពស់ដប់បួនហត្ថ អធិដ្ឋានចតុរង្គវីរិយៈ ហើយគង់ចងពល្ល័ង្ក ក្នុងខណៈនោះឯង ទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវមារសេនា ជម្រះវិជ្ជាទាំងបីក្នុងយាមទាំងបី ញ៉ាំងមហាសមុទ្រគឺបដិច្ចសមុប្បាទទាំងអនុលោមនិងបដិលោមឲ្យកក្រើក ដោយការកូរដោយវែកគឺយមកញាណ កាលដែលទ្រង់បានត្រាស់ដឹងនូវព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណហើយ គប្បីជ្រាបនូវការកក្រើកញាប់ញ័រនៃលោកធាតុទាំងមួយម៉ឺន ដោយអានុភាពនៃព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណនោះ។

သီဟဿ စတုဒိသာဝိလောကနံ ဝိယ ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုတညာဏဿ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝိဟရိတွာ ပရိဘုတ္တမဓုပိဏ္ဍိကာဟာရဿ အဇပါလနိဂြောဓမူလေ မဟာဗြဟ္မုနော ဓမ္မဒေသနာယာစနံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ ဝိဟရန္တဿ ဧကာဒသမေ ဒိဝသေ ‘‘သွေ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာ ဘဝိဿတီ’’တိ ပစ္စူသသမယေ ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ အာဠာရုဒကာနံ ကာလကတဘာဝံ ဉတွာ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ ဩလောကနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သီဟဿ ဂေါစရတ္ထာယ တိယောဇနံ ဂမနကာလော ဝိယ အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ‘‘ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေဿာမီ’’တိ ပစ္ဆာဘတ္တေ အဇပါလနိဂြောဓတော ဝုဋ္ဌိတဿ အဋ္ဌာရသယောဇနမဂ္ဂံ ဂမနကာလော.

ដូចជាកាលដែលសីហរាជក្រឡេកមើលទិសទាំងបួន គប្បីរាប់ថាដូចជាកាលដែលព្រះតថាគត ដែលបានត្រាស់ដឹងព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណហើយ គង់នៅនាពោធិមណ្ឌលអស់សត្តសប្តាហ៍ សោយនូវមធុបិណ្ឌិកាអាហារ ហើយគង់នៅទៀបគល់ឈើអជបាលនិគ្រោធ ទ្រង់ទទួលការអារាធនាដើម្បីសម្តែងធម៌ពីមហាព្រហ្ម គង់នៅទីនោះរហូតដល់ថ្ងៃទីដប់មួយ ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ថ្ងៃស្អែកនេះ នឹងជាថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍហើយ តើអាត្មាអញគួរនឹងសម្តែងធម៌ដល់អ្នកណាជាដំបូងហ្ន៎?» លុះទ្រង់ជ្រាបថា អាឡារតាបស និងឧទកតាបស បានធ្វើមរណកាលទៅហើយ ទើបទ្រង់ក្រឡេកមើលពួកបញ្ចវគ្គី ដើម្បីសម្តែងធម៌ថ្វាយ។ ដូចជាកាលដែលសីហរាជដើរទៅកាន់ចម្ងាយបីយោជន៍ដើម្បីរកអាហារ គប្បីរាប់ថាដូចជាកាលដែលព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកនូវបាត្រនិងចីវររបស់ព្រះអង្គ យាងចេញចាកអជបាលនិគ្រោធក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ដោយព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញនឹងសម្តែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រដល់ពួកបញ្ចវគ្គី» ហើយទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្លូវចម្ងាយដប់ប្រាំបីយោជន៍។

သီဟဿ သီဟနာဒကာလော ဝိယ တထာဂတဿ အဋ္ဌာရသယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ သညာပေတွာ အစလပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဿ ဒသဟိ စက္ကဝါဠသဟဿေဟိ သန္နိပတိတေန ဒေဝဂဏေန ပရိဝုတဿ ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာ ပဗ္ဗဇိတေန န သေဝိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ စ ပန ပဒေ ဒေသိယမာနေ တထာဂတသီဟဿ ဓမ္မဃောသော ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ပဋိစ္ဆာဒေသိ. သီဟဿ သဒ္ဒေန ခုဒ္ဒကပါဏာနံ သန္တာသာပဇ္ဇနကာလော [Pg.295] ဝိယ တထာဂတဿ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဒီပေတွာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သောဠသဟာကာရေဟိ သဋ္ဌိယာ စ နယသဟဿေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဓမ္မံ ကထေန္တဿ ဒီဃာယုကာနံ ဒေဝါနံ ဉာဏသန္တာသဿ ဥပ္ပတ္တိကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ដូចជាកាលដែលសីហរាជគ្រហឹមជាសីហនាទ គប្បីជ្រាបថាដូចជាកាលដែលព្រះតថាគត យាងទៅកាន់ផ្លូវចម្ងាយដប់ប្រាំបីយោជន៍ ញ៉ាំងពួកបញ្ចវគ្គីឲ្យយល់ព្រម ហើយគង់លើអចលបល្ល័ង្ក មានពួកទេវតាចាកម៉ឺនចក្រវាឡចោមរោមហើយ ទ្រង់សម្តែងនូវធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ ដោយន័យមានជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ជាទីបំផុតពីរយ៉ាងនេះ ភិក្ខុមិនគប្បីសេពឡើយ»។ កាលដែលព្រះធម៌នេះកំពុងតែសម្តែង សំឡេងធម៌នៃព្រះពុទ្ធសីហៈ រមែងគ្របដណ្តប់លើលោកធាតុទាំងមួយម៉ឺន ចាប់តាំងពីអវីចិមហានរកខាងក្រោម រហូតដល់ភវគ្គព្រហ្មខាងលើ។ ដូចជាកាលដែលពួកសត្វតូចៗតក់ស្លុតដោយសារសំឡេងសីហរាជ គប្បីជ្រាបថាដូចជាកាលដែលព្រះតថាគត ទ្រង់បង្ហាញនូវលក្ខណៈទាំងបី ហើយចែកសម្តែងនូវអរិយសច្ចបួន ដោយអាការៈដប់ប្រាំមួយ និងដោយន័យប្រាំមួយម៉ឺន កាលដែលទ្រង់សម្តែងធម៌ សេចក្តីតក់ស្លុតដោយញាណ រមែងកើតឡើងដល់ពួកទេវតាដែលមានអាយុវែងទាំងឡាយ។

အပရော နယော – သီဟော ဝိယ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော တထာဂတော, အာသယဘူတာယ ကနကဂုဟာယ နိက္ခမနံ ဝိယ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမနကာလော, ဝိဇမ္ဘနံ ဝိယ ဓမ္မသဘံ ဥပသင်္ကမနကာလော, ဒိသာဝိလောကနံ ဝိယ ပရိသာဝိလောကနံ, သီဟနာဒနဒနံ ဝိယ ဓမ္မဒေသနာကာလော, ဂေါစရာယ ပက္ကမနံ ဝိယ ပရဝါဒနိမ္မဒ္ဒနတ္ထာယ ဂမနံ.

មួយន័យទៀត៖ ព្រះតថាគតដែលបានសម្រេចព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ដូចជាសត្វសីហរាជ។ កាលដែលទ្រង់យាងចេញចាកព្រះគន្ធកុដិ ដូចជាការចេញចាកគុហាមាសដែលជាទីអាស្រ័យនៅ។ កាលដែលទ្រង់យាងទៅកាន់ធម្មសភា ដូចជាការលោតកញ្ឆេង។ ការក្រឡេកមើលបរិស័ទ ដូចជាការក្រឡេកមើលទិសទាំងបួន។ កាលដែលទ្រង់សម្តែងធម៌ ដូចជាការគ្រហឹមជាសីហនាទ។ ការយាងទៅដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃ ដូចជាការចេញទៅដើម្បីស្វែងរកអាហារ។

အပရော နယော – သီဟော ဝိယ တထာဂတော, ဟိမဝန္တနိဿိတာယ ကဉ္စနဂုဟာယ နိက္ခမနံ ဝိယ အာရမ္မဏဝသေန နိဗ္ဗာနနိဿိတာယ ဖလသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနံ, ဝိဇမ္ဘနံ ဝိယ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ, ဒိသာဝိလောကနံ ဝိယ ဝေနေယျသတ္တဝိလောကနံ, သီဟနာဒေါ ဝိယ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မဒေသနာ, ဂေါစရာယ ပက္ကမနံ ဝိယ အသမ္ပတ္တာနံ ဝေနေယျသတ္တာနံ သန္တိကူပသင်္ကမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

មួយន័យទៀត៖ ព្រះតថាគត ដូចជាសត្វសីហរាជ។ ការចេញចាកផលសមាបត្តិដែលមានព្រះនិព្វានជាអារម្មណ៍ ដូចជាការចេញចាកគុហាមាសដែលអាស្រ័យនឹងព្រៃហិមពាន្ត។ បច្ចវេក្ខណញាណ ដូចជាការលោតកញ្ឆេង。 ការក្រឡេកមើលពួកវេនេយ្យសត្វ ដូចជាការក្រឡេកមើលទិសទាំងបួន។ ការសម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទដែលមកដល់ ដូចជាសំឡេងសីហនាទ។ ការយាងទៅកាន់សំណាក់នៃពួកវេនេយ្យសត្វដែលមិនទាន់មកដល់ ដូចជាការចេញទៅដើម្បីស្វែងរកអាហារ។

ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ. တထာဂတောတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေဟိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ တထာဂတော. လောကေတိ သတ္တလောကေ. ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဗောဓိပလ္လင်္ကာ ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ, အရဟတ္တဖလေ ပန ပတ္တေ ဥပ္ပန္နော နာမ. အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၂၄ အာဒယော) ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနိ.

ពាក្យថា Yadā សេចក្តីថា ក្នុងកាលណា។ ពាក្យថា Tathāgato គឺព្រះអង្គឈ្មោះថា តថាគត ព្រោះហេតុប្រាំបីយ៉ាងដែលបានពោលមកខាងលើ។ ពាក្យថា Loke បានដល់ ក្នុងសត្វលោក។ ពាក្យថា Uppajjati សេចក្តីថា ចាប់តាំងពីការធ្វើអភិនីហារ រហូតដល់ពោធិបល្ល័ង្ក ឬរហូតដល់អរហត្តមគ្គញាណ ហៅថា កំពុងកើតឡើង លុះដល់បានសម្រត្តអរហត្តផលហើយ ទើបហៅថា កើតឡើងហើយ។ សេចក្តីពិស្តារនៃពាក្យថា «អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ» ជាដើម ត្រូវបានពន្យល់ទុកក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ ត្រង់ពុទ្ធានុស្សតិនិន្ទេស។

ဣတိ သက္ကာယောတိ အယံ သက္ကာယော, ဧတ္တကော သက္ကာယော, န ဣတော ဘိယျော သက္ကာယော အတ္ထီတိ. ဧတ္တာဝတာ သဘာဝတော သရသတော ပရိယန္တတော ပရိစ္ဆေဒတော ပရိဝဋုမတော သဗ္ဗေပိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. ဣတိ သက္ကာယသမုဒယောတိ အယံ သက္ကာယဿ သမုဒယော နာမ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘အာဟာရသမုဒယာ ရူပသမုဒယော’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဣတိ သက္ကာယဿ အတ္ထင်္ဂမောတိ အယံ သက္ကာယဿ အတ္ထင်္ဂမော. ဣမိနာပိ ‘‘အာဟာရနိရောဓာ ရူပနိရောဓော’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဒဿိတံ ဟောတိ.

ពាក្យថា Iti sakkāyo សេចក្តីថា នេះជាសក្កាយៈ សក្កាយៈមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ សក្កាយៈក្រៅពីនេះមិនមានឡើយ។ ដោយពាក្យប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវឧបាទានក្ខន្ធទាំងប្រាំទាំងអស់ ដោយសភាវៈ ដោយរស ដោយកំណត់ទីបំផុត ដោយការកំណត់ភាគ និងដោយការវិលត្រឡប់។ ពាក្យថា Iti sakkāyasamudayo សេចក្តីថា នេះជាហេតុបង្កើតឡើងនៃសក្កាយៈ។ ដោយពាក្យប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវហេតុទាំងអស់ មានពាក្យថា «ព្រោះអាហារកើតឡើង រូបទើបកើតឡើង» ជាដើម។ ពាក្យថា Iti sakkāyassa atthaṅgamo សេចក្តីថា នេះជាការរលត់ទៅនៃសក្កាយៈ។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវការរលត់ទាំងអស់ មានពាក្យថា «ព្រោះអាហាររលត់ រូបទើបរលត់» ជាដើម។

ဝဏ္ဏဝန္တောတိ [Pg.296] သရီရဝဏ္ဏေန ဝဏ္ဏဝန္တော. ဓမ္မဒေသနံ သုတွာတိ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ပဏ္ဏာသလက္ခဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ. ယေဘုယျေနာတိ ဣဓ ကေ ဌပေတိ? အရိယသာဝကေ ဒေဝေ. တေသံ ဟိ ခီဏာသဝတ္တာ စိတ္တုတြာသဘယမ္ပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သံဝိဂ္ဂဿ ယောနိသော ပဓာနေန ပတ္တဗ္ဗံ ပတ္တတာယ ဉာဏသံဝေဂေါပိ. ဣတရာသံ ပန ဒေဝတာနံ ‘‘တာသော ဟေသော, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စ’’န္တိ မနသိကရောန္တာနံ စိတ္တုတြာသဘယမ္ပိ, ဗလဝဝိပဿနာကာလေ ဉာဏဘယမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဘောတိ ဓမ္မာလပနမတ္တမေတံ. သက္ကာယပရိယာပန္နာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓပရိယာပန္နာ. ဣတိ တေသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဝဋ္ဋဒေါသံ ဒဿေတွာ တိလက္ခဏာဟတံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဉာဏဘယံ နာမ ဩက္ကမတိ.

«វណ្ណវន្តោ» បានដល់ ប្រកបដោយពណ៌សម្បុរនៃរាងកាយ។ ពាក្យថា «ធម្មទេសនំ សុត្វា» បានដល់ ស្ដាប់នូវព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះតថាគត ដែលប្រដាប់ដោយលក្ខណៈ ៥០ យ៉ាង ក្នុងខន្ធទាំង ៥។ ពាក្យថា «យេភុយ្យេន» ក្នុងទីនេះ តើទ្រង់លើកលែងពួកណា? គឺលើកលែងពួកទេវតាជាអរិយសាវក។ ព្រោះថា ចំពោះទេវតាជាអរិយសាវកទាំងនោះ ដោយភាពជាព្រះខីណាស្រព សូម្បីតែសេចក្ដីខ្លាចគឺសេចក្ដីតក់ស្លុតនៃចិត្ត ក៏មិនកើតឡើងឡើយ ហើយសូម្បីតែសេចក្ដីតក់ស្លុតដោយញាណ (ញាណសំវេគ) ក៏មិនកើតឡើងដែរ ព្រោះលោកជាអ្នកមានសេចក្ដីតក់ស្លុត (ធ្លាប់តក់ស្លុតរួចហើយ) បានសម្រេចនូវធម៌ (មគ្គផល) ដែលគប្បីសម្រេចដោយការតស៊ូព្យាយាមដោយយោនិសោមនសិការ។ ចំណែកឯពួកទេវតាដទៃក្រៅពីនេះ កាលដែលធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះជាសេចក្ដីតក់ស្លុត ព្រោះខន្ធទាំងឡាយមិនទៀង» សូម្បីតែសេចក្ដីខ្លាចគឺសេចក្ដីតក់ស្លុតនៃចិត្ត ក៏កើតឡើង សូម្បីតែសេចក្ដីខ្លាចដោយញាណ (ញាណភ័យ) ក្នុងកាលនៃវិបស្សនាដ៏មានកម្លាំង ក៏កើតឡើងដែរ។ ពាក្យថា «ភោ» នេះ គ្រាន់តែជាពាក្យហៅរកតាមធម្មតាប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «សក្កាយបរិយាបន្នា» បានដល់ រាប់បញ្ចូលក្នុងបញ្ចក្ខន្ធ។ យ៉ាងនេះ កាលដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បង្ហាញនូវទោសក្នុងវដ្ដសង្សារ ធ្វើឲ្យប្រកបដោយត្រៃលក្ខណ៍ ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌ដល់ទេវតាទាំងនោះ សេចក្ដីខ្លាចដោយញាណ (ញាណភ័យ) តែងឈានចូលទៅ (កើតឡើង) ដល់ទេវតាទាំងនោះ។

အဘိညာယာတိ ဇာနိတွာ. ဓမ္မစက္ကန္တိ ပဋိဝေဓဉာဏမ္ပိ ဒေသနာဉာဏမ္ပိ. ပဋိဝေဓဉာဏံ နာမ ယေန ဉာဏေန ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော စတ္တာရိ သစ္စာနိ သောဠသဟာကာရေဟိ သဋ္ဌိယာ စ နယသဟဿေဟိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. ဒေသနာဉာဏံ နာမ ယေန ဉာဏေန တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. ဥဘယမ္ပေတံ ဒသဗလဿ ဥရေ ဇာတဉာဏမေဝ. တေသု ဓမ္မဒေသနာဉာဏံ ဂဟေတဗ္ဗံ. တံ ပနေသ ယာဝ အဋ္ဌာရသဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ အညာကောဏ္ဍညတ္ထေရဿ သောတာပတ္တိဖလံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ ပဝတ္တေတိ နာမ. တသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ ပဝတ္တိတံ နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပ္ပဋိပုဂ္ဂလောတိ သဒိသပုဂ္ဂလရဟိတော. ယသဿိနောတိ ပရိဝါရသမ္ပန္နာ. တာဒိနောတိ လာဘာလာဘာဒီဟိ ဧကသဒိသဿ.

ពាក្យថា «អភិញ្ញាយ» បានដល់ ដឹងច្បាស់ហើយ។ ពាក្យថា «ធម្មចក្កំ» បានដល់ ទាំងបដិវេធញាណ ទាំងទេសនាញាណ។ បដិវេធញាណ គឺញាណដែលព្រះអង្គកាលគង់លើពោធិបល្ល័ង្ក បានចាក់ធ្លុះនូវអរិយសច្ចៈ ៤ ដោយអាការៈ ១៦ យ៉ាង និងដោយន័យ ៦ ម៉ឺន។ ទេសនាញាណ គឺញាណដែលព្រះអង្គទ្រង់ញ៉ាំងធម្មចក្រដែលមានការវិលត្រឡប់ ៣ ជុំ មានអាការៈ ១២ យ៉ាង ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ។ ញាណទាំងពីរយ៉ាងនេះ សុទ្ធតែជាញាណដែលកើតឡើងក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទសពល។ ក្នុងញាណទាំងពីរនោះ គប្បីយកធម្មទេសនាញាណ។ ក៏ទេសនាញាណនោះ ដរាបណាដែលសោតាបត្តិផលមិនទាន់កើតឡើងដល់ព្រះអញ្ញាកោណ្ឌញ្ញត្ថេរ ព្រមដោយព្រហ្ម ១៨ កោដិទេ ដរាបនោះ ឈ្មោះថា កំពុងញ៉ាំងឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ។ កាលបើសោតាបត្តិផលនោះកើតឡើងហើយ គប្បីជ្រាបថា ឈ្មោះថា ញ៉ាំងឲ្យប្រព្រឹត្តទៅរួចហើយ។ ពាក្យថា «អប្បដិបុគ្គលោ» បានដល់ បុគ្គលដែលមិនមានបុគ្គលណាស្មើ។ ពាក្យថា «យសស្សិនោ» បានដល់ បរិបូណ៌ដោយបរិវារ។ ពាក្យថា «តាទិនោ» បានដល់ លោកដែលមានសភាពស្មើគ្នាដោយលោកធម៌ទាំងឡាយ មានលាភ និងអលាភជាដើម។

၄. ပသာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាបសាទសូត្រ

၃၄. စတုတ္ထေ အဂ္ဂေသု ပသာဒါ, အဂ္ဂါ ဝါ ပသာဒါတိ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ. ယာဝတာတိ ယတ္တကာ. အပဒါတိ နိပ္ပဒါ အဟိမစ္ဆာဒယော. ဒွိပဒါတိ မနုဿပက္ခိအာဒယော. စတုပ္ပဒါတိ ဟတ္ထိအဿာဒယော. ဗဟုပ္ပဒါတိ သတပဒိအာဒယော. နေဝသညိနာသညိနောတိ ဘဝဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာ. အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ ဂုဏေဟိ အဂ္ဂေါ ဥတ္တမော သေဋ္ဌောတိ အက္ခာယတိ. အသင်္ခတာတိ နိဗ္ဗာနမေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ဝိရာဂေါတိအာဒီနိ နိဗ္ဗာနဿေဝ နာမာနိ. တဉှိ အာဂမ္မ သဗ္ဗကိလေသာ ဝိရဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗေ ရာဂမဒါဒယော မဒါ နိမ္မဒါ ဟောန္တိ, အဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ, သဗ္ဗာ ပိပါသာ ဝိနယံ ဥပေန္တိ, သဗ္ဗေ အာလယာ [Pg.297] သမုဂ္ဃာတံ ဂစ္ဆန္တိ, ဝဋ္ဋာနိ ဥပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ, တဏှာ ခီယန္တိ, ဝဋ္ဋဒုက္ခာ နိရုဇ္ဈန္တိ, သဗ္ဗေ ပရိဠာဟာ နိဗ္ဗာယန္တိ. တသ္မာ ဧတာနိ နာမာနိ လဘတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

៣៤. ក្នុងសូត្រទី ៤ សេចក្ដីជ្រះថ្លាក្នុងវត្ថុដ៏ប្រសើរទាំងឡាយ ឬសេចក្ដីជ្រះថ្លាដ៏ប្រសើរ ឈ្មោះថា «អគ្គប្បសាទ»។ ពាក្យថា «យាវតា» បានដល់ មានប្រមាណប៉ុន្មាន។ ពាក្យថា «អបទា» បានដល់ សត្វដែលមិនមានជើង មានពស់ និងត្រីជាដើម។ ពាក្យថា «ទ្វិបទា» បានដល់ សត្វមានជើងពីរ មានមនុស្ស និងសត្វស្លាបជាដើម។ ពាក្យថា «ចតុប្បទា» បានដល់ សត្វមានជើងបួន មានដំរី និងសេះជាដើម។ ពាក្យថា «ពហុប្បទា» បានដល់ សត្វមានជើងច្រើន មានក្អែបជាដើម។ ពាក្យថា «នេវសញ្ញិនាសញ្ញិនោ» បានដល់ សត្វដែលកើតក្នុងភវគ្គភូមិ។ ពាក្យថា «អគ្គមក្ខាយតិ» គឺ គេតែងពោលថា ជាបុគ្គលប្រសើរ ឧត្តម ខ្ពង់ខ្ពស់ ដោយគុណទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «អសង្ខតា» គឺទ្រង់សំដៅយកព្រះនិព្វានតែម្យ៉ាងមកសម្ដែង។ ពាក្យថា «វិរាគោ» ជាដើម គឺជាឈ្មោះនៃព្រះនិព្វាននោះឯង。 ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលបានដល់នូវព្រះនិព្វាននោះហើយ កិលេសទាំងពួងរមែងប្រាសទៅ សេចក្ដីស្រវឹងទាំងឡាយមានសេចក្ដីស្រវឹងក្នុងរាគៈជាដើម រមែងជាសេចក្ដីមិនស្រវឹង គឺដល់នូវការមិនមាន សេចក្ដីស្រេកឃ្លានទាំងពួងរមែងដល់នូវការកម្ចាត់បង់ អាល័យទាំងពួងរមែងដល់នូវការដកចោលទាំងស្រុង វដ្ដសង្សារទាំងឡាយរមែងដាច់សូន្យ តណ្ហាទាំងឡាយរមែងអស់ទៅ វដ្ដទុក្ខទាំងឡាយរមែងរលត់ទៅ សេចក្ដីក្តៅក្រហាយទាំងពួងរមែងរលត់ស្ងប់ទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះនិព្វាននោះ ទើបបាននូវឈ្មោះទាំងនេះ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၅. ဝဿကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថាវស្សការសូត្រ

၃၅. ပဉ္စမေ အနုဿရိတာတိ အနုဂန္တွာ သရိတာ, အပရာပရံ သရိတုံ သမတ္ထောတိ အတ္ထော. ဒက္ခောတိ ဆေကော. တတြုပါယာယာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ဣမံ နာမ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ဥပါယဘူတာယ ပညာယ သမန္နာဂတော. အနုမောဒိတဗ္ဗန္တိ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ. ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗန္တိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ. နေဝ ခေါ တျာဟန္တိ နေဝ ခေါ တေ အဟံ. ကသ္မာ ပနေတံ ဘဂဝါ နာဘိနန္ဒတိ, နပ္ပဋိက္ခိပတီတိ? လောကိယတ္တာ နာဘိနန္ဒတိ, လောကိယံ အတ္ထံ ဂဟေတွာ ဌိတတ္တာ နပ္ပဋိက္ကောသတိ. ဗဟုဿ ဇနတာတိ ဗဟု အဿ ဇနတာ. ဣဒဉ္စ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အရိယေ ဉာယေတိ သဟဝိပဿနကေ မဂ္ဂေ. ကလျာဏဓမ္မတာ ကုသလဓမ္မတာတိပိ တဿေဝ နာမာနိ. ယံ ဝိတက္ကန္တိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒီသု အညတရံ. န တံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတီတိ ကာမဝိတက္ကာဒီသု ဧကမ္ပိ န ဝိတက္ကေတိ. ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဝိတက္ကပထေတိ ဧတ္ထ ဝိတက္ကောယေဝ ဝိတက္ကပထော. အဟဉှိ ဗြာဟ္မဏာတိအာဒီသု ပဌမနယေန ခီဏာသဝဿ သီလဉ္စေဝ ဗာဟုသစ္စဉ္စ ကထိတံ, ဒုတိယတတိယေဟိ ခီဏာသဝဿ ကိရိယဝိတက္ကာနိ စေဝ ကိရိယဇ္ဈာနာနိ စ, စတုတ္ထေန ခီဏာသဝဘာဝေါ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

៣៥. ក្នុងសូត្រទី ៥ ពាក្យថា «អនុស្សរិតា» មានន័យថា រលឹកតាមលំដាប់ គឺអាចរលឹកបានរឿយៗ។ ពាក្យថា «ទក្ខោ» បានដល់ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ។ ពាក្យថា «តត្រុបាយាយ» បានដល់ ប្រកបដោយបញ្ញាជាឧបាយក្នុងកិច្ចនោះៗ យ៉ាងនេះថា «ក្នុងកាលនេះ គួរធ្វើកិច្ចឈ្មោះនេះ»។ ពាក្យថា «អនុមោទិតព្វំ» បានដល់ គប្បីត្រេកអរ។ ពាក្យថា «បដិក្កោសិតព្វំ» បានដល់ គប្បីបដិសេធ។ ពាក្យថា «នេវ ខោ ភ្យាហំ» គឺកាត់បទជា «នេវ ខោ តេ អហំ»។ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់ត្រេកអរ ហើយក៏មិនទ្រង់បដិសេធនូវពាក្យនោះ? ឆ្លើយថា ព្រោះពាក្យនោះជាលោកិយ ទើបមិនទ្រង់ត្រេកអរ ប៉ុន្តែព្រោះពាក្យនោះតាំងនៅក្នុងអត្ថៈជាលោកិយ ទើបមិនទ្រង់បដិសេធ។ ពាក្យថា «ពហុស្ស ជនតា» គឺកាត់បទជា «ពហុ អស្ស ជនតា»។ ហើយពាក្យថា «អស្ស» នេះ គប្បីជ្រាបថា ជាសាមីវិភត្តិក្នុងអត្ថនៃករណវិភត្តិ។ ពាក្យថា «អរិយេ ញាយេ» បានដល់ ក្នុងមគ្គដែលប្រកបដោយវិបស្សនា។ សូម្បីតែពាក្យថា «កល្យាណធម្មតា» និង «កុសលធម្មតា» ក៏ជាឈ្មោះនៃមគ្គនោះឯង។ ពាក្យថា «យំ វិតក្កំ» បានដល់ តម្រិះណាមួយ ក្នុងបណ្តាតម្រិះមាននេក្ខម្មវិតក្កជាដើម។ ពាក្យថា «ន តំ វិតក្កំ វិតក្កេតិ» បានដល់ មិនត្រិះរិះសូម្បីតែតម្រិះមួយ ក្នុងបណ្តាតម្រិះមានកាមវិតក្កជាដើម។ ពាក្យដទៃក្រៅពីនេះ គ្រាន់តែជាវេវចនសព្ទនៃពាក្យនោះឯង។ ក្នុងពាក្យថា «វិតក្កបថេ» នេះ តម្រិះនោះឯង ឈ្មោះថា «វិតក្កបថ»។ ក្នុងពាក្យថា «អហញ្ហិ ព្រាហ្មណ» ជាដើមនោះ គប្បីជ្រាបថា ដោយន័យទី ១ ទ្រង់សម្ដែងនូវសីល និងពហុស្សូតភាពរបស់ព្រះខីណាស្រព ដោយន័យទី ២ និងទី ៣ ទ្រង់សម្ដែងនូវកិរិយាវិតក្កៈ និងកិរិយាឈានទាំងឡាយរបស់ព្រះខីណាស្រព និងដោយន័យទី ៤ ទ្រង់សម្ដែងនូវភាពជាព្រះខីណាស្រព។

မစ္စုပါသပ္ပမောစနန္တိ မစ္စုပါသာ ပမောစနကံ မဂ္ဂံ. ဉာယံ ဓမ္မန္တိ သဟဝိပဿနကံ မဂ္ဂံ. ဒိသွာ စ သုတွာ စာတိ ဉာဏေနေဝ ပဿိတွာ စ သုဏိတွာ စ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

ពាក្យថា «មច្ចុបាសប្បមោចនំ» បានដល់ មគ្គដែលជាគ្រឿងរួចផុតចាកអន្ទាក់នៃមច្ចុ។ ពាក្យថា «ញាយំ ធម្មំ» បានដល់ មគ្គដែលប្រកបដោយវិបស្សនា។ ពាក្យថា «ទិស្វា ច សុត្វា ច» បានដល់ ឃើញដោយញាណផង ឮដោយញាណផង។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၆. ဒေါဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. អដ្ឋកថាទោណសូត្រ

၃၆. ဆဋ္ဌေ အန္တရာ စ ဥက္ကဋ္ဌံ အန္တရာ စ သေတဗျန္တိ ဧတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌာတိ ဥက္ကာဟိ ဓာရီယမာနာဟိ မာပိတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓဝေါဟာရံ နဂရံ. သေတဗျန္တိ အတီတေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဇာတနဂရံ. အန္တရာသဒ္ဒေါ ပန ကာရဏခဏစိတ္တဝေမဇ္ဈဝိဝရာဒီသု ဝတ္တတိ. ‘‘တဒန္တရံ ကော ဇာနေယျ အညတြ တထာဂတာ’’တိ [Pg.298] (အ. နိ. ၆.၄၄; ၁၀.၇၅) စ, ‘‘ဇနာ သင်္ဂမ္မ မန္တေန္တိ, မဉ္စ တဉ္စ ကိမန္တရ’’န္တိ စ အာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၂၂၈) ကာရဏေ. ‘‘အဒ္ဒသာ မံ, ဘန္တေ, အညတရာ ဣတ္ထီ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ ဘာဇနံ ဓောဝန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၄၉) ခဏေ. ‘‘ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါ’’တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၂၀) စိတ္တေ. ‘‘အန္တရာဝေါသာနမာပါဒီ’’တိအာဒီသု ဝေမဇ္ဈေ. ‘‘အပိစာယံ တပေါဒါ ဒွိန္နံ မဟာနိရယာနံ အန္တရိကာယ အာဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂၃၁) ဝိဝရေ. သွာယမိဓ ဝိဝရေ ဝတ္တတိ. တသ္မာ ဥက္ကဋ္ဌာယ စ သေတဗျဿ စ ဝိဝရေတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အန္တရာသဒ္ဒေန ပန ယုတ္တတ္တာ ဥပယောဂဝစနံ ကတံ. ဤဒိသေသု စ ဌာနေသု အက္ခရစိန္တကာ ‘‘အန္တရာ ဂါမဉ္စ နဒိဉ္စ ယာတီ’’တိ ဧဝံ ဧကမေဝ အန္တရာသဒ္ဒံ ပယုဉ္ဇန္တိ, သော ဒုတိယပဒေနပိ ယောဇေတဗ္ဗော ဟောတိ, အယောဇိယမာနေ ဥပယောဂဝစနံ န ပါပုဏာတိ. ဣဓ ပန ယောဇေတွာ ဧဝ ဝုတ္တော.

៣៦. ក្នុងសូត្រទី ៦ ត្រង់ពាក្យថា «អន្តរា ច ឧក្កដ្ឋំ អន្តរា ច សេតព្យំ» នោះ ពាក្យថា «ឧក្កដ្ឋា» បានដល់ នគរដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះកសាងឡើងដោយការបំភ្លឺដោយគប់ភ្លើងទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «សេតព្យំ» បានដល់ នគរជាទីប្រសូតរបស់ព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធក្នុងអតីតកាល។ ក៏សព្ទថា «អន្តរ» នេះ តែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថជាច្រើន មានហេតុ ខណៈ ចិត្ត ចន្លោះកណ្តាល និងចន្លោះជាដើម។ ក្នុងគាថាជាដើមថា «តទន្តរំ កោ ជានេយ្យ អញ្ញត្រ តថាកតា» និង «ជនា សង្គម្ម មន្តេន្តិ, មញ្ច តញ្ច កិមន្តរំ» គឺប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថថា «ហេតុ»។ ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «អទ្ទសា មំ, ភន្តេ, អញ្ញតរា ឥត្ថី វិជ្ជន្តរិកាយ ភាជនំ ធោវន្តី» គឺប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថថា «ខណៈ»។ ក្នុងគាថាជាដើមថា «យស្សន្តរតោ ន សន្តិ កោបា» គឺប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថថា «ចិត្ត»។ ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «អន្តរាវោសានមាបាទី» គឺប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថថា «ចន្លោះកណ្តាល»។ ក្នុងប្រយោគជាដើមថា «អបិចាយំ តបោទា ទ្វិន្នំ មហានิរយានំ អន្តរិកាយ អាគច្ឆតិ» គឺប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថថា «ចន្លោះ»។ សព្ទ «អន្តរ» នោះ ក្នុងទីនេះ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថថា «ចន្លោះ»។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្ដីយ៉ាងនេះថា «ក្នុងចន្លោះនៃនគរឧក្កដ្ឋា និងនគរសេតព្យៈ»។ ក៏ព្រោះប្រកបដោយ «អន្តរ» សព្ទ ទើបប្រើប្រាស់ជាទុតិយាវិភត្តិ។ ហើយក្នុងទីបែបនេះ ពួកអ្នកប្រាជ្ញខាងអក្ខរវិធី តែងប្រើប្រាស់ «អន្តរ» សព្ទ តែមួយម៉ាត់យ៉ាងនេះថា «អន្តរា គាមញ្ច នទិញ្ច យាតិ» សព្ទនោះត្រូវយកទៅភ្ជាប់ជាមួយបទទីពីរផង កាលបើមិនភ្ជាប់ទេ ទុតិយាវិភត្តិក៏មិនសម្រេចឡើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ទ្រង់សម្ដែងដោយភ្ជាប់រួចជាស្រេចហើយ។

အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော ဟောတီတိ အဒ္ဓါနသင်္ခါတံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော ဟောတိ, ဒီဃမဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. ကသ္မာ ပဋိပန္နောတိ? တံ ဒိဝသံ ကိရ ဘဂဝါ ဣဒံ အဒ္ဒသ ‘‘မယိ တံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နေ ဒေါဏော ဗြာဟ္မဏော မမ ပဒစေတိယာနိ ပဿိတွာ ပဒါနုပဒိကော ဟုတွာ မမ နိသိန္နဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿတိ. အထဿာဟံ ဧကံ သစ္စဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ. ဗြာဟ္မဏော တီဏိ သာမညဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဒွါဒသပဒသဟဿပရိမာဏံ ဒေါဏဂဇ္ဇိတံ နာမ ဝဏ္ဏံ ဝတွာ မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဥပ္ပန္နံ မဟာကလဟံ ဝူပသမေတွာ ဓာတုယော ဘာဇေဿတီ’’တိ. ဣမိနာ ကာရဏေန ပဋိပန္နော. ဒေါဏောပိ သုဒံ ဗြာဟ္မဏောတိ ဒေါဏော ဗြာဟ္မဏောပိ တယော ဝေဒေ ပဂုဏေ ကတွာ ပဉ္စသတေ မာဏဝကေ သိပ္ပံ ဝါစေန္တော တံဒိဝသံ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ သတဂ္ဃနကံ နိဝါသေတွာ ပဉ္စသတဂ္ဃနကံ ဧကံသဝရဂတံ ကတွာ အာမုတ္တယညသုတ္တော ရတ္တဝဋ္ဋိကာ ဥပါဟနာ အာရောဟိတွာ ပဉ္စသတမာဏဝကပရိဝါရော တမေဝ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា «អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នោ ហោតិ» បានដល់ ដើរទៅកាន់ផ្លូវដែលហៅថា អទ្ធានៈ មានន័យថា ដើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយ។ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គយាងទៅ? ឆ្លើយថា ឮថា ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានឃើញហេតុនេះថា «កាលបើអាត្មាអញដើរទៅកាន់ផ្លូវនោះ ទោណព្រាហ្មណ៍ឃើញនូវស្នាមព្រះបាទជាចេតិយរបស់អាត្មាអញ ហើយដើរតាមលំដាប់ស្នាមជើង មកដល់កន្លែងដែលអាត្មាអញគង់នៅ ហើយនឹងសួរប្រស្នា។ ពេលនោះ អាត្មាអញនឹងសម្ដែងសច្ចធម៌មួយដល់គាត់។ ព្រាហ្មណ៍នោះនឹងចាក់ធ្លុះនូវសាមញ្ញផល ៣ យ៉ាង ហើយពោលសរសើរគុណដែលមានប្រមាណ ១ ម៉ឺន ២ ពាន់បទ ឈ្មោះថា ទោណគជ្ជិតៈ ហើយកាលដែលអាត្មាអញបរិនិព្វានទៅ គាត់នឹងរំងាប់នូវមហាជម្លោះដែលកើតឡើងក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប ហើយនឹងបែងចែកព្រះបរមសារីរិកធាតុទាំងឡាយ»។ ព្រះអង្គយាងទៅដោយហេតុនេះឯង។ ពាក្យថា «ទោណោបិ សុទំ ព្រាហ្មណោ» បានដល់ សូម្បីតែទោណព្រាហ្មណ៍ កាលដែលរៀនសូត្រចប់នូវវេទទាំងបី បង្រៀនសិល្បសាស្ត្រដល់មាណព ៥ រយនាក់ ក្នុងថ្ងៃនោះ ក៏បានក្រោកឡើងតាំងពីព្រលឹម ធ្វើការជម្រះរាងកាយ ស្លៀកសំពត់មានតម្លៃ ១ រយ ដណ្តប់ស្មាដោយសំពត់មានតម្លៃ ៥ រយ ពាក់ខ្សែយ័ញ្ញ ពាក់ស្បែកជើងមានខ្សែក្រហម មានមាណព ៥ រយនាក់ជាបរិវារ ដើរទៅកាន់ផ្លូវនោះឯង។ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យពោលពាក្យនេះ សំដៅយកការដើរទៅនោះឯង។

ပါဒေသူတိ ပါဒေဟိ အက္ကန္တဋ္ဌာနေသု. စက္ကာနီတိ လက္ခဏစက္ကာနိ. ကိံ ပန ဘဂဝတော ဂစ္ဆန္တဿ အက္ကန္တဋ္ဌာနေ ပဒံ ပညာယတီတိ? န ပညာယတိ[Pg.299]. ကသ္မာ? သုခုမတ္တာ မဟာဗလတ္တာ မဟာဇနာနုဂ္ဂဟေန စ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ သုခုမစ္ဆဝိတာယ အက္ကန္တဋ္ဌာနံ တူလပိစုနော ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတိ, ပဒဝဠဉ္ဇော န ပညာယတိ. ယထာ စ ဗလဝတော ဝါတဇဝသိန္ဓဝဿ ပဒုမိနိပတ္တေပိ အက္ကန္တမတ္တမေဝ ဟောတိ, ဧဝံ မဟာဗလတာယ တထာဂတေန အက္ကန္တဋ္ဌာနံ အက္ကန္တမတ္တမေဝ ဟောတိ, န တတ္ထ ပဒဝဠဉ္ဇော ပညာယတိ. ဗုဒ္ဓါနဉ္စ အနုပဒံ မဟာဇနကာယော ဂစ္ဆတိ, တဿ သတ္ထု ပဒဝဠဉ္ဇံ ဒိသွာ မဒ္ဒိတုံ အဝိသဟန္တဿ ဂမနဝိစ္ဆေဒေါ ဘဝေယျ. တသ္မာ အက္ကန္တအက္ကန္တဋ္ဌာနေ ယောပိ ပဒဝဠဉ္ဇော ဘဝေယျ, သော အန္တရဓာယတေဝ. ဒေါဏော ပန ဗြာဟ္မဏော တထာဂတဿ အဓိဋ္ဌာနဝသေန ပဿိ. ဘဂဝါ ဟိ ယဿ ပဒစေတိယံ ဒဿေတုကာမော ဟောတိ, တံ အာရဗ္ဘ ‘‘အသုကော နာမ ပဿတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာတိ. တသ္မာ မာဂဏ္ဍိယဗြာဟ္မဏော ဝိယ အယမ္ပိ ဗြာဟ္မဏော တထာဂတဿ အဓိဋ္ဌာနဝသေန အဒ္ဒသ.

ពាក្យថា «បាទេសុ» បានដល់ ក្នុងកន្លែងដែលទ្រង់ជាន់ដោយព្រះបាទទាំងឡាយ。 ពាក្យថា «ចក្កានិ» បានដល់ កង់ជាលក្ខណៈ។ សួរថា កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងទៅ តើស្នាមព្រះបាទប្រាកដក្នុងកន្លែងដែលទ្រង់ជាន់ដែរឬទេ? ឆ្លើយថា មិនប្រាកដឡើយ។ សួរថា ព្រោះហេតុអ្វី? ឆ្លើយថា ព្រោះភាពជាអ្នកមានសរីរៈល្អិត ព្រោះភាពជាអ្នកមានកម្លាំងខ្លាំង និងព្រោះការអនុគ្រោះដល់មហាជន។ ព្រោះថា ដោយភាពដែលព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមានព្រះឆវីល្អិត កន្លែងដែលទ្រង់ជាន់ តែងមានសភាពដូចជាកន្លែងដែលដុំសំឡីតាំងនៅ ស្នាមព្រះបាទក៏មិនប្រាកដឡើយ។ មួយវិញទៀត ដូចជាសេះសិន្ធពដ៏មានកម្លាំងលឿនដូចខ្យល់ ជាន់លើស្លឹកឈូក ក៏គ្រាន់តែជាការជាន់ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ ដោយភាពដែលព្រះតថាគតមានកម្លាំងខ្លាំង កន្លែងដែលទ្រង់ជាន់ ក៏គ្រាន់តែជាការជាន់ប៉ុណ្ណោះ ស្នាមព្រះបាទក៏មិនប្រាកដក្នុងទីនោះឡើយ យ៉ាងនោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត មហាជនតែងដើរតាមក្រោយស្នាមព្រះបាទរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ កាលបើជននោះឃើញស្នាមព្រះបាទរបស់ព្រះសាស្តាហើយ មិនហ៊ានជាន់ឈ្លី ក៏គប្បីមានការដាច់ខកខានក្នុងការធ្វើដំណើរ។ ព្រោះហេតុនោះ ស្នាមព្រះបាទណាដែលគប្បីមានក្នុងកន្លែងដែលទ្រង់ជាន់ហើយៗ ស្នាមព្រះបាទនោះរមែងបាត់ទៅឯង។ ប៉ុន្តែទោណព្រាហ្មណ៍បានឃើញ ដោយអានុភាពនៃការអធិស្ឋានរបស់ព្រះតថាគត។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងបង្ហាញស្នាមព្រះបាទជាចេតិយដល់បុគ្គលណា ទ្រង់រមែងអធិស្ឋានចំពោះបុគ្គលនោះថា «សូមឲ្យបុគ្គលឈ្មោះនេះចូរឃើញចុះ»។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែព្រាហ្មណ៍នេះ ក៏បានឃើញដោយអានុភាពនៃការអធិស្ឋានរបស់ព្រះតថាគត ដូចជាមាគណ្ឌិយព្រាហ្មណ៍ដែរ។

ပါသာဒိကန္တိ ပသာဒဇနကံ. ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဥတ္တမဒမထသမထမနုပ္ပတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဥတ္တမဒမထော နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, ဥတ္တမသမထော နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂသမာဓိ, တဒုဘယံ ပတ္တန္တိ အတ္ထော. ဒန္တန္တိ နိဗ္ဗိသေဝနံ. ဂုတ္တန္တိ ဂေါပိတံ. သံယတိန္ဒြိယန္တိ ရက္ခိတိန္ဒြိယံ. နာဂန္တိ ဆန္ဒာဒီဟိ အဂစ္ဆနတော, ပဟီနကိလေသေ ပုန အနာဂစ္ဆနတော, အာဂုံ အကရဏတော, ဗလဝန္တဋ္ဌေနာတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ နာဂံ.

ពាក្យថា «បាសាទិកំ» បានដល់ នាំមកនូវសេចក្ដីជ្រះថ្លា។ ពាក្យដទៃក្រៅពីនេះ គ្រាន់តែជាវេវចនសព្ទនៃពាក្យនោះឯង។ ក្នុងពាក្យថា «ឧត្តមទមថសមថមនុស្សត្តំ» នេះ ពាក្យថា «ឧត្តមទមថៈ» បានដល់ អរហត្តមគ្គ ពាក្យថា «ឧត្តមសមថៈ» បានដល់ អរហត្តមគ្គសមាធិ សេចក្ដីថា ដល់នូវធម៌ទាំងពីរនោះ។ ពាក្យថា «ទន្តំ» បានដល់ មិនសេពគប់។ ពាក្យថា «គុត្តំ» បានដល់ គ្រប់គ្រងល្អហើយ។ ពាក្យថា «សំយតិន្ទ្រិយំ» បានដល់ មានឥន្ទ្រិយរក្សាហើយ។ ពាក្យថា «នាគំ» ឈ្មោះថា នាគ ព្រោះហេតុ ៤ យ៉ាង គឺ ព្រោះមិនទៅកាន់អគតិមានឆន្ទាគតិជាដើម ១ ព្រោះមិនត្រឡប់មកកាន់កិលេសដែលលះបង់ហើយវិញ ១ ព្រោះមិនធ្វើនូវបាប ១ និងព្រោះមានកម្លាំងខ្លាំង ១។

ဒေဝေါ နော ဘဝံ ဘဝိဿတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒေဝေါ နော ဘဝ’’န္တိ ဧတ္တာဝတာပိ ပုစ္ဆာ နိဋ္ဌိတာ ဘဝေယျ, အယံ ပန ဗြာဟ္မဏော ‘‘အနာဂတေ မဟေသက္ခော ဧကော ဒေဝရာဇာ ဘဝိဿတီ’’တိ အနာဂတဝသေန ပုစ္ဆာသဘာဂေနေဝ ကထေန္တော ဧဝမာဟ. ဘဂဝါပိဿ ပုစ္ဆာသဘာဂေနေဝ ကထေန္တော န ခေါ အဟံ, ဗြာဟ္မဏ, ဒေဝေါ ဘဝိဿာမီတိ အာဟ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အာသဝါနန္တိ ကာမာသဝါဒီနံ စတုန္နံ. ပဟီနာတိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမေနေဝ ပဟီနာ. အနုပလိတ္တော လောကေနာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိလေပါနံ ပဟီနတ္တာ သင်္ခါရလောကေန အနုပလိတ္တော. ဗုဒ္ဓေါတိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါ ဣတိ မံ ဓာရေဟိ.

ក្នុងពាក្យថា «ទេវោ នោ ភវំ ភវិស្សតិ» នេះ សូម្បីតែពាក្យត្រឹមតែ «ទេវោ នោ ភវំ» ក៏ប្រស្នាគប្បីចប់ទៅហើយ។ ប៉ុន្តែព្រាហ្មណ៍នេះ គិតថា «ក្នុងអនាគត លោកនឹងទៅជាស្តេចទេវតាដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិមួយអង្គ» ទើបពោលយ៉ាងនេះ ដោយអំណាចអនាគតកាល ឲ្យសមស្របនឹងសភាពនៃប្រស្នា។ សូម្បីតែព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់មានព្រះបន្ទូលតបទៅគាត់ ឲ្យសមស្របនឹងសភាពនៃប្រស្នា ក៏ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តថាគតមិនមែនជាទេវតានឹងកើតឡើងឡើយ»។ ន័យនេះ គប្បីជ្រាបក្នុងបទទាំងពួង។ ពាក្យថា «អាសវានំ» បានដល់ អាសវៈទាំង ៤ មានកាមាសវៈជាដើម។ ពាក្យថា «បហីនា» បានដល់ លះបង់បានហើយ ដោយការសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណលើពោធិបល្ល័ង្កនោះឯង។ ពាក្យថា «អនុបលិត្តោ លោកេន» បានដល់ ព្រោះលះបង់នូវគ្រឿងលាបគឺតណ្ហានិងទិដ្ឋិបានហើយ ទើបមិនប្រឡាក់ដោយសង្ខារលោក។ ពាក្យថា «ពុទ្ធោ» បានដល់ ឈ្មោះថា ព្រះពុទ្ធ ព្រោះទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវសច្ចៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះ សូមអ្នកចាំទុកនូវតថាគតថាជាព្រះពុទ្ធចុះ។

ယေနာတိ ယေန အာသဝေန. ဒေဝူပပတျဿာတိ ဒေဝူပပတ္တိ အဿ မယှံ ဘဝေယျ. ဝိဟင်္ဂမောတိ အာကာသစရော ဂန္ဓဗ္ဗကာယိကဒေဝေါ. ဝိဒ္ဓသ္တာတိ [Pg.300] ဝိဓမိတာ. ဝိနဠီကတာတိ ဝိဂတနဠာ ဝိဂတဗန္ဓနာ ကတာ. ဝဂ္ဂူတိ သုန္ဒရံ. တောယေန နုပလိပ္ပတီတိ ဥဒကတော ရတနမတ္တံ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတံ သရံ သောဘယမာနံ ဘမရဂဏံ ဟာသယမာနံ တောယေန န လိပ္ပတိ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါသ္မိ ဗြာဟ္မဏာတိ ဒေသနာပရိယောသာနေ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ ပါပုဏိတွာ ဒွါဒသဟိ ပဒသဟဿေဟိ ဒေါဏဂဇ္ဇိတံ နာမ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ, တထာဂတေ စ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဇမ္ဗုဒီပတလေ ဥပ္ပန္နံ မဟာကလဟံ ဝူပသမေတွာ ဓာတုယော ဘာဇေသီတိ.

ពាក្យថា Yenāti សេចក្តីថា ដោយអាសវៈណា។ ពាក្យថា Devūpapatyassāti សេចក្តីថា ការទៅកើតក្នុងទេវលោក គប្បីមានដល់ខ្ញុំ។ ពាក្យថា Vihaṅgamoti សេចក្តីថា ទេវតាក្នុងពួកគន្ធព្វ ដែលត្រេចទៅក្នុងអាកាស។ ពាក្យថា Viddhastāti សេចក្តីថា កម្ចាត់បង់ហើយ។ ពាក្យថា Vinaḷīkatāti សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យប្រាសចាកគ្រឿងចង ប្រាសចាកចំណងហើយ។ ពាក្យថា Vaggūti សេចក្តីថា ពីរោះ។ ពាក្យថា Toyena nupalippatīti សេចក្តីថា ផ្កាឈូកដែលដុះឡើងផុតពីទឹកប្រមាណមួយហត្ថ ញ៉ាំងស្រះឲ្យល្អ ញ៉ាំងពួកឃ្មុំឲ្យរីករាយ មិនប្រឡាក់ដោយទឹក។ ពាក្យថា Tasmā buddhosmi brāhmaṇāti គឺក្នុងពេលចប់ទេសនា ទោណព្រាហ្មណ៍បានសម្រេចមគ្គផលទាំង ៣ ហើយ ព្រះមានព្រះភាគបានសម្តែងនូវគុណនៃការយាងទៅ ឈ្មោះថា ទោណគជ្ជិតៈ ដោយគាថា ១២,០០០ បទ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលព្រះតថាគតបរិនិព្វានទៅហើយ ទោណព្រាហ្មណ៍នោះបានរំងាប់នូវជម្លោះដ៏ធំដែលកើតឡើងលើផែនដីជម្ពូទ្វីប ហើយបានបែងចែកព្រះបរមសារីរិកធាតុទាំងឡាយ។

၇. အပရိဟာနိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អបរិហានិយសូត្រវណ្ណនា

၃၇. သတ္တမေ နိဗ္ဗာနဿေဝ သန္တိကေတိ နိဗ္ဗာနသန္တိကေယေဝ စရတိ. သီလေ ပတိဋ္ဌိတောတိ ပါတိမောက္ခသီလေ ပတိဋ္ဌိတော. ဧဝံ ဝိဟာရီတိ ဧဝံ ဝိဟရန္တော. အာတာပီတိ အာတာပေန ဝီရိယေန သမန္နာဂတော. ယောဂက္ခေမဿာတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမဿ နိဗ္ဗာနဿ. ပမာဒေ ဘယဒဿိဝါတိ ပမာဒံ ဘယတော ပဿန္တော.

៣៧. ក្នុងសូត្រទី ៧ ពាក្យថា nibbānasseva santike សេចក្តីថា ត្រេចទៅក្នុងទីជិតនៃព្រះនិព្វាននោះឯង។ ពាក្យថា Sīle patiṭṭhito សេចក្តីថា តាំងនៅក្នុងបាតិមោក្ខសំវរសីល។ ពាក្យថា Evaṃ vihārī សេចក្តីថា អ្នកមានការនៅយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Ātāpī សេចក្តីថា ប្រកបដោយព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស។ ពាក្យថា Yogakkhemassa សេចក្តីថា ព្រះនិព្វានជាទីក្សេមចាកយោគៈទាំង ៤។ ពាក្យថា Pamāde bhayadassivā សេចក្តីថា អ្នកឃើញនូវសេចក្តីប្រមាទដោយភ័យ។

၈. ပတိလီနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. បដិលីនសូត្រវណ្ណនា

၃၈. အဋ္ဌမေ ပနုဏ္ဏပစ္စေကသစ္စောတိ ‘‘ဣဒမေဝ ဒဿနံ သစ္စံ, ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ဧဝံ ပါဋိဧက္ကံ ဂဟိတတ္တာ ပစ္စေကသင်္ခါတာနိ ဒိဋ္ဌိသစ္စာနိ ပနုဏ္ဏာနိ နီဟဋာနိ ပဟီနာနိ အဿာတိ ပနုဏ္ဏပစ္စေကသစ္စော. သမဝယသဋ္ဌေသနောတိ ဧတ္ထ အဝယာတိ အနူနာ, သဋ္ဌာတိ ဝိဿဋ္ဌာ, သမ္မာ အဝယာ သဋ္ဌာ ဧသနာ အဿာတိ သမဝယသဋ္ဌေသနော, သမ္မာ ဝိဿဋ္ဌသဗ္ဗဧသနောတိ အတ္ထော. ပတိလီနောတိ နိလီနော ဧကီဘာဝံ ဥပဂတော. ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာနန္တိ ဗဟူနံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ. ဧတ္ထ စ သမဏာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတာ, ဗြာဟ္မဏာတိ ဘောဝါဒိနော. ပုထုပစ္စေကသစ္စာနီတိ ဗဟူနိ ပါဋေက္ကသစ္စာနိ. နုဏ္ဏာနီတိ နီဟဋာနိ. ပနုဏ္ဏာနီတိ သုဋ္ဌု နီဟဋာနိ. စတ္တာနီတိ ဝိဿဋ္ဌာနိ. ဝန္တာနီတိ ဝမိတာနိ. မုတ္တာနီတိ ဆိန္နဗန္ဓနာနိ ကတာနိ. ပဟီနာနီတိ ပဇဟိတာနိ. ပဋိနိဿဋ္ဌာနီတိ ယထာ န ပုန စိတ္တံ အာရောဟန္တိ, ဧဝံ ပဋိနိဿဇ္ဇိတာနိ. သဗ္ဗာနေဝေတာနိ ဂဟိတဂဟဏဿ ဝိဿဋ္ဌဘာဝဝေဝစနာနိ.

៣៨. ក្នុងសូត្រទី ៨ ពាក្យថា panuṇṇapaccekasacco សេចក្តីថា ភិក្ខុណាមានទិដ្ឋិសច្ចៈទាំងឡាយដែលហៅថាបច្ចេកសច្ចៈ ព្រោះការប្រកាន់មាំផ្សេងៗគ្នាថា 'ការយល់ឃើញនេះទើបពិត ការយល់ឃើញនេះទើបពិត' ត្រូវបានកម្ចាត់ចេញ ដកចេញ លះបង់ហើយ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា panuṇṇapaccekasacco។ ពាក្យថា samavayasaṭṭhesano ក្នុងពាក្យនេះ ពាក្យថា avayā គឺមិនថយចុះ ពាក្យថា saṭṭhā គឺលះបង់ហើយ ភិក្ខុណាមានការស្វែងរកដែលមិនថយចុះ និងលះបង់ហើយដោយប្រពៃ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា samavayasaṭṭhesano មានន័យថា ភិក្ខុអ្នកលះបង់ការស្វែងរកទាំងពួងដោយប្រពៃ។ ពាក្យថា paṭilīno សេចក្តីថា ពួនសម្ងំ ដល់នូវភាពជាអ្នកនៅម្នាក់ឯង។ ពាក្យថា puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ សេចក្តីថា នៃសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ច្រើន។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា samaṇā គឺអ្នកចូលទៅកាន់ផ្នួស ពាក្យថា brāhmaṇā គឺពួកព្រាហ្មណ៍ដែលនិយមពោលពាក្យថា ភោៗ។ ពាក្យថា puthupaccekasaccāni សេចក្តីថា បច្ចេកសច្ចៈទាំងឡាយដ៏ច្រើន។ ពាក្យថា nuṇṇāni សេចក្តីថា ដកចេញហើយ។ ពាក្យថា panuṇṇāni សេចក្តីថា ដកចេញដោយប្រពៃហើយ។ ពាក្យថា cattāni សេចក្តីថា លះបង់ហើយ។ ពាក្យថា vantāni សេចក្តីថា ខ្ជាក់ចោលហើយ。 ពាក្យថា muttāni សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យមានចំណងដាច់ហើយ។ ពាក្យថា pahīnāni សេចក្តីថា លះបង់ហើយ។ ពាក្យថា paṭinissaṭṭhāni សេចក្តីថា លះបង់ហើយដោយប្រការដែលមិនត្រឡប់មកកាន់ចិត្តទៀតឡើយ។ ពាក្យទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាវេវចនសព្ទនៃការលះបង់នូវការប្រកាន់មាំក្នុងទិដ្ឋិដែលខ្លួនកាន់យកហើយ។

ကာမေသနာ ပဟီနာ ဟောတီတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဟီနာ. ဘဝေသနာ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဟီယတိ. ‘‘ဗြဟ္မစရိယံ ဧသိဿာမိ ဂဝေသိဿာမီ’’တိ ဧဝံ [Pg.301] ပဝတ္တဇ္ဈာသယသင်္ခါတာ ဗြဟ္မစရိယေသနာပိ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ ဝူပသမံ ဂစ္ဆတိ. ဒိဋ္ဌိဗြဟ္မစရိယေသနာ ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂေနေဝ ပဋိပ္ပသမ္ဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ စတုတ္ထဇ္ဈာနေန ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော ဝူပသန္တအဿာသပဿာသော နာမ ဟောတိ. အသ္မိမာနောတိ အသ္မီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနကော နဝဝိဓမာနော.

ពាក្យថា kāmesanā pahīnā hoti សេចក្តីថា ការស្វែងរកកាម ត្រូវបានលះបង់ដោយអនាគាមិមគ្គ។ ចំណែកឯការស្វែងរកភព ត្រូវបានលះបង់ដោយអរហត្តមគ្គ។ សូម្បីតែការស្វែងរកព្រហ្មចរិយៈ ដែលពោលគឺសេចក្តីប្រាថ្នាដែលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះថា 'អាត្មាអញនឹងស្វែងរក នឹងស្វែងរកនូវព្រហ្មចរិយៈ' ក៏រមែងដល់នូវការស្ងប់រំងាប់ដោយអរហត្តមគ្គនោះឯង។ ចំណែកឯការស្វែងរកព្រហ្មចរិយៈគឺទិដ្ឋិ គប្បីដឹងថា រមែងស្ងប់រំងាប់ដោយសោតាបត្តិមគ្គប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា evaṃ kho bhikkhave សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកមានកាយសង្ខារស្ងប់រំងាប់ហើយដោយចតុត្ថជ្ឈាន យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាមានខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលស្ងប់រំងាប់ហើយ។ ពាក្យថា asmimāno សេចក្តីថា មា្ននៈ ៩ ប្រការ ដែលកើតឡើងដោយការប្រកាន់ថា 'អាត្មាអញមាន'។

ဂါထာသု ကာမေသနာ ဘဝေသနာတိ ဧတာ ဒွေ ဧသနာ, ဗြဟ္မစရိယေသနာ သဟာတိ တာဟိယေဝ သဟ ဗြဟ္မစရိယေသနာတိ တိဿောပိ ဧတာ. ဣဓ ဌတွာ ဧသနာ ပဋိနိဿဋ္ဌာတိ ဣမိနာ ပဒေန သဒ္ဓိံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ဣတိ သစ္စပရာမာသော, ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ သမုဿယာတိ ‘‘ဣတိ သစ္စံ ဣတိ သစ္စ’’န္တိ ဂဟဏပရာမာသော စ ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတာယေဝ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ စ ယေ သမုဿိတတ္တာ ဥဂ္ဂန္တွာ ဌိတတ္တာ သမုဿယာတိ ဝုစ္စန္တိ, တေ သဗ္ဗေပိ. ဣဓ ဌတွာ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ သမူဟတာတိ ဣမိနာ ပဒေန သဒ္ဓိံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ကဿ ပန ဧတာ ဧသနာ ပဋိနိဿဋ္ဌာ, ဧတေ စ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ သမူဟတာတိ? သဗ္ဗရာဂဝိရတ္တဿ တဏှာက္ခယဝိမုတ္တိနော. ယော ဟိ သဗ္ဗရာဂေဟိပိ ဝိရတ္တော, တဏှာက္ခယေ စ နိဗ္ဗာနေ ပဝတ္တာယ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော, ဧတဿ ဧသနာ ပဋိနိဿဋ္ဌာ, ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ စ သမူဟတာ. သ ဝေ သန္တောတိ သော ဧဝရူပေါ ကိလေသသန္တတာယ သန္တော. ပဿဒ္ဓေါတိ ဒွီဟိ ကာယစိတ္တပဿဒ္ဓီဟိ ပဿဒ္ဓေါ. အပရာဇိတောတိ သဗ္ဗကိလေသေ ဇိနိတွာ ဌိတတ္တာ ကေနစိ အပရာဇိတော. မာနာဘိသမယာတိ မာနဿ ပဟာနာဘိသမယေန. ဗုဒ္ဓေါတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈိတွာ ဌိတော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ခီဏာသဝေါဝ ကထိတောတိ.

ក្នុងគាថាទាំងឡាយ ពាក្យថា kāmesanā bhavesanā គឺការស្វែងរកទាំងពីរនេះ។ ពាក្យថា brahmacariyesanā sahā សេចក្តីថា ការស្វែងរកព្រហ្មចរិយៈ រួមជាមួយការស្វែងរកកាម និងការស្វែងរកភពទាំងនោះ គឺការស្វែងរកទាំងបីនេះឯង។ ក្នុងគាថានេះ គប្បីភ្ជាប់សេចក្តីជាមួយពាក្យថា esanā paṭinissaṭṭhā នេះ។ ពាក្យថា Iti saccaparāmāso, diṭṭhiṭṭhānā samussayā សេចក្តីថា ការស្ទាបអង្អែលដោយការប្រកាន់មាំថា 'យ៉ាងនេះពិត យ៉ាងនេះពិត' ផង និងហេតុនៃទិដ្ឋិទាំងឡាយដែលពោលគឺទិដ្ឋិនោះឯង ដែលហៅថា សមុស្សយៈ ព្រោះតែការដុះឡើងខ្ពស់ តាំងនៅខ្ពស់ ទាំងអស់នោះ។ ក្នុងគាថានេះ គប្បីភ្ជាប់សេចក្តីជាមួយពាក្យថា diṭṭhiṭṭhānā samūhatā នេះ។ សួរថា ចុះការស្វែងរកទាំងឡាយនោះ ត្រូវបានលះបង់ហើយ និងហេតុនៃទិដ្ឋិទាំងឡាយនោះ ត្រូវបានកម្ចាត់ចោលហើយ ចំពោះបុគ្គលណា? ឆ្លើយថា ចំពោះព្រះខីណាស្រពដែលប្រាសចាករាគៈទាំងពួង រួចផុតហើយព្រោះការអស់ទៅនៃតណ្ហា។ ព្រោះថា បុគ្គលណាប្រាសចាករាគៈទាំងពួងផង ប្រកបដោយអរហត្តផលវិមុត្តិដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងព្រះនិព្វានជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហាផង បុគ្គលនោះឯងមានការស្វែងរកលះបង់ហើយ និងមានហេតុនៃទិដ្ឋិកម្ចាត់ចោលហើយ។ ពាក្យថា sa ve santo សេចក្តីថា បុគ្គលមានសភាពយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកស្ងប់ ព្រោះការស្ងប់រំងាប់នៃកិលេស។ ពាក្យថា passaddho សេចក្តីថា ស្ងប់រំងាប់ហើយដោយកាយបស្សទ្ធិ និងចិត្តបស្សទ្ធិទាំងពីរ។ ពាក្យថា aparājito សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនចាញ់កិលេសណាមួយ ព្រោះតែបានឈ្នះកិលេសទាំងពួងហើយតាំងនៅ។ ពាក្យថា mānābhisamayā សេចក្តីថា ដោយការត្រាស់ដឹងគឺការលះបង់នូវមានៈ។ ពាក្យថា buddho សេចក្តីថា ជាអ្នកត្រាស់ដឹងនូវសច្ចៈទាំង ៤ ហើយតាំងនៅ។ ក្នុងសូត្រនេះក្តី ក្នុងគាថាទាំងឡាយក្តី សុទ្ធតែសំដៅត្រាស់ហៅចំពោះព្រះខីណាស្រពប៉ុណ្ណោះ។

၉. ဥဇ္ဇယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ឧជ្ជយសូត្រវណ្ណនា

၃၉. နဝမေ သံဃာတံ အာပဇ္ဇန္တီတိ ဝဓံ မရဏံ အာပဇ္ဇန္တိ. နိစ္စဒါနန္တိ သလာကဘတ္တံ. အနုကုလယညန္တိ အမှာကံ ပိတူဟိ ပိတာမဟေဟိ ဒိန္နတ္တာ ဧဝံ ကုလာနုကုလဝသေန ယဇိတဗ္ဗံ, ဒါတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အဿမေဓန္တိအာဒီသု အဿမေတ္ထ မေဓန္တီတိ အဿမေဓော, ဒွီဟိ ပရိယညေဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ ဧကဝီသတိယူပဿ ဌပေတွာ ဘူမိဉ္စ ပုရိသေ စ အဝသေသသဗ္ဗဝိဘဝဒက္ခိဏဿ ယညဿေတံ အဓိဝစနံ. ပုရိသမေတ္ထ မေဓန္တီတိ ပုရိသမေဓော, စတူဟိ [Pg.302] ပရိယညေဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ သဒ္ဓိံ ဘူမိယာ အဿမေဓေ ဝုတ္တဝိဘဝဒက္ခိဏဿ ယညဿေတံ အဓိဝစနံ. သမ္မမေတ္ထ ပါသန္တီတိ သမ္မာပါသော, ဒိဝသေ ဒိဝသေ သမ္မံ ခိပိတွာ တဿ ပတိတောကာသေ ဝေဒိံ ကတွာ သံဟာရိမေဟိ ယူပါဒီဟိ သရဿတိနဒိယာ နိမုဂ္ဂေါကာသတော ပဘုတိ ပဋိလောမံ ဂစ္ဆန္တေန ယဇိတဗ္ဗဿ သဗ္ဗယာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝါဇမေတ္ထ ပိဝန္တီတိ ဝါဇပေယျံ, ဧကေန ပရိယညေန သတ္တရသဟိ ပသူဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ ဗေလုဝယူပဿ သတ္တရသကဒက္ခိဏဿ ယညဿေတံ အဓိဝစနံ. နတ္ထိ ဧတ္ထ အဂ္ဂဠာတိ နိရဂ္ဂဠော. နဝဟိ ပရိယညေဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ သဒ္ဓိံ ဘူမိယာ ပုရိသေဟိ စ အဿမေဓေ ဝုတ္တဝိဘဝဒက္ခိဏဿ သဗ္ဗမေဓပရိယာယနာမဿ အဿမေဓဝိကပ္ပဿေတံ အဓိဝစနံ. မဟာရမ္ဘာတိ မဟာကိစ္စာ မဟာကရဏီယာ. အပိစ ပါဏာတိပါတသမာရမ္ဘဿ မဟန္တတာယပိ မဟာရမ္ဘာယေဝ. န တေ ဟောန္တိ မဟပ္ဖလာတိ ဧတ္ထ နိရဝသေသတ္ထေ သာဝသေသရူပနံ ကတံ. တသ္မာ ဣဋ္ဌဖလေန နိပ္ဖလာဝ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ ပါဏာတိပါတသမာရမ္ဘမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယံ ပန တတ္ထ အန္တရန္တရာ ဒါနံ ဒိယျတိ, တံ ဣမိနာ သမာရမ္ဘေန ဥပဟတတ္တာ မဟပ္ဖလံ န ဟောတိ, မန္ဒဖလံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဟညရေတိ ဟညန္တိ. ယဇန္တိ အနုကုလံ သဒါတိ ယေ အညေ အနုကုလံ ယဇန္တိ, ပုဗ္ဗပုရိသေဟိ ယိဋ္ဌတ္တာ ပစ္ဆိမပုရိသာပိ ယဇန္တီတိ အတ္ထော. သေယျော ဟောတီတိ ဝိသေသောဝ ဟောတိ. န ပါပိယောတိ ပါပံ ကိဉ္စိ န ဟောတိ.

៣៩. ក្នុងសូត្រទី ៩ ពាក្យថា saṅghātaṃ āpajjanti សេចក្តីថា ដល់នូវការសម្លាប់ និងសេចក្តីស្លាប់។ ពាក្យថា niccadānaṃ សេចក្តីថា សលាកភត្ត។ ពាក្យថា anukulayaññaṃ សេចក្តីថា យ័ញ្ញដែលត្រូវបូជា ឬទានដែលត្រូវប្រគល់ឲ្យតាមលំដាប់ត្រកូល ព្រោះតែពួកឪពុក និងជីតារបស់យើងធ្លាប់បានឲ្យមកហើយ។ ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា assamedha ជាដើម ពាក្យថា assamedho គឺការសម្លាប់សេះក្នុងយ័ញ្ញនេះ ហេតុនោះទើបហៅថា អស្សមេធៈ នេះជាឈ្មោះនៃយ័ញ្ញដែលត្រូវบូជាដោយបរិវារយ័ញ្ញពីរ មានសសរយ័ញ្ញ ២១ ដោយវៀរចាកដីធ្លី និងមនុស្សចេញ ហើយប្រគេនទ្រព្យសម្បត្តិដែលសេសសល់ទាំងអស់ជាទក្ខិណា។ ពាក្យថា purisamedho គឺការសម្លាប់មនុស្សក្នុងយ័ញ្ញនេះ ហេតុនោះទើបហៅថា បុរិសមេធៈ នេះជាឈ្មោះនៃយ័ញ្ញដែលត្រូវបូជាដោយបរិវារយ័ញ្ញបួន រួមជាមួយដីធ្លី និងការប្រគេនទ្រព្យសម្បត្តិជាទក្ខិណាដូចដែលបានពោលហើយក្នុងអស្សមេធយ័ញ្ញ។ ពាក្យថា sammāpāso គឺការបោះចោលនូវឈើខ្នៀរនឹមក្នុងយ័ញ្ញនេះ ហេតុនោះទើបហៅថា សម្មាបាសៈ នេះជាឈ្មោះនៃយ័ញ្ញទាំងពួងដែលត្រូវបូជាដោយការបោះឈើខ្នៀរនឹមជារៀងរាល់ថ្ងៃ ហើយធ្វើមណ្ឌលក្នុងកន្លែងដែលឈើនោះធ្លាក់ចុះ រួចបូជាដោយសសរយ័ញ្ញជាដើមដែលអាចចល័តបាន ចាប់តាំងពីកន្លែងដែលលិចចុះក្នុងទន្លេស្រស្សតី រហូតដល់ការដើរច្រាសទឹកឡើងទៅ។ ពាក្យថា vājapeyyaṃ គឺការផឹកនូវទឹកដោះថ្លា ឬទឹកឃ្មុំជាដើមដែលរៀបចំឡើងដោយមន្តអាគមក្នុងយ័ញ្ញនេះ ហេតុនោះទើបហៅថា វាជបេយ្យៈ នេះជាឈ្មោះនៃយ័ញ្ញដែលត្រូវបូជាដោយបរិវារយ័ញ្ញមួយ មានសត្វពពែជាដើម ១៧ សម្រាប់បូជា មានសសរយ័ញ្ញធ្វើពីឈើព្នៅ និងការប្រគេនវត្ថុទានជាក្រុមៗ ១៧ ៗ។ ពាក្យថា niraggaḷo សេចក្តីថា ក្នុងយ័ញ្ញនេះមិនមានសន្ទះទ្វារឡើយ នេះជាឈ្មោះនៃវិធីបូជាយ័ញ្ញពិសេសដែលមានឈ្មោះមួយទៀតថា សព្វមេធៈ ដែលត្រូវបូជាដោយបរិវារយ័ញ្ញប្រាំបួន រួមជាមួយដីធ្លី និងមនុស្ស ព្រមទាំងការប្រគេនទ្រព្យសម្បត្តិជាទក្ខិណាដូចដែលបានពោលហើយក្នុងអស្សមេធយ័ញ្ញ។ ពាក្យថា mahārambhā សេចក្តីថា មានកិច្ចធំ មានការងារត្រូវធ្វើច្រើន។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា មហារម្ភៈ ព្រោះតែភាពធំធេងនៃការសម្លាប់សត្វនោះឯង។ ពាក្យថា na te honti mahapphalā ក្នុងពាក្យនេះ ការពោលដោយមានសេសសល់ ត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងន័យដែលមិនមានសេសសល់ឡើយ ហេតុនោះទើបមានសេចក្តីថា យ័ញ្ញទាំងនោះមិនមានផលជាទីប្រាថ្នាឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យនេះត្រូវបានពោលសំដៅទៅលើការសម្លាប់សត្វតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯទានណាដែលគេប្រគល់ឲ្យក្នុងចន្លោះៗនៃយ័ញ្ញនោះ ទាននោះរមែងមិនមានផលធំឡើយ គឺមានផលតិចតួចប៉ុណ្ណោះ ព្រោះតែត្រូវបំផ្លាញដោយការសម្លាប់សត្វនេះឯង។ ពាក្យថា haññare សេចក្តីថា ត្រូវបានសម្លាប់។ ពាក្យថា yajanti anukulaṃ sadā សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយឯទៀតរមែងបូជាយ័ញ្ញតាមលំដាប់ត្រកូល គឺកាលដែលពួកបុព្វបុរសធ្លាប់បូជាហើយ ពួកបច្ឆិមបុរសក៏បូជាបន្តដែរ។ ពាក្យថា seyyo hoti សេចក្តីថា រមែងមានសេចក្តីវិសេសប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា na pāpiyo សេចក្តីថា មិនមានបាបណាមួយឡើយ។

၁၀. ဥဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ឧទាយិសូត្រវណ្ណនា

၄၀. ဒသမေ အဘိသင်္ခတန္တိ ရာသိကတံ. နိရာရမ္ဘန္တိ ပါဏသမာရမ္ဘရဟိတံ. ယညန္တိ ဒေယျဓမ္မံ. တဉှိ ယဇိတဗ္ဗတ္တာ ယညန္တိ ဝုစ္စတိ. ကာလေနာတိ ယုတ္တပ္ပတ္တကာလေန. ဥပသံယန္တီတိ ဥပဂစ္ဆန္တိ. ကုလံ ဂတိန္တိ ဝဋ္ဋကုလဉ္စေဝ ဝဋ္ဋဂတိဉ္စ အတိက္ကန္တာ. ယညဿ ကောဝိဒါတိ စတုဘူမကယညေ ကုသလာ. ယညေတိ ပကတိဒါနေ. သဒ္ဓေတိ မတကဒါနေ. ဟဗျံ ကတွာတိ ဟုနိတဗ္ဗံ ဒေယျဓမ္မံ ဥပကပ္ပေတွာ. သုခေတ္တေ ဗြဟ္မစာရိသူတိ ဗြဟ္မစာရိသင်္ခါတေ သုခေတ္တမှီတိ အတ္ထော. သုပ္ပတ္တန္တိ သုဋ္ဌု ပတ္တံ. ဒက္ခိဏေယျေသု ယံ ကတန္တိ ယံ ဒက္ခိဏာယ [Pg.303] အနုစ္ဆဝိကေသု ဥပကပ္ပိတံ, တံ သုဟုတံ သုယိဋ္ဌံ သုပ္ပတ္တန္တိ အတ္ထော. သဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏာနံ သဒ္ဒဟနတာယ သဒ္ဓေါ. မုတ္တေန စေတသာတိ ဝိဿဋ္ဌေန စိတ္တေန. ဣမိနာဿ မုတ္တစာဂံ ဒီပေတီတိ.

៤០. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា abhisaṅkhataṃ សេចក្តីថា ដែលធ្វើឲ្យជាគំនរ។ ពាក្យថា nirārambhaṃ សេចក្តីថា ប្រាសចាកការសម្លាប់សត្វ។ ពាក្យថា yaññaṃ សេចក្តីថា ទេយ្យធម៌ ព្រោះថាទេយ្យធម៌នោះ ឈ្មោះថា យ័ញ្ញ ព្រោះជាវត្ថុដែលគេត្រូវបូជា។ ពាក្យថា kālena សេចក្តីថា ក្នុងកាលដ៏សមគួរ។ ពាក្យថា upasaṃyanti សេចក្តីថា ចូលទៅជិត។ ពាក្យថា kulaṃ gatiṃ សេចក្តីថា កន្លងផុតនូវត្រកូលក្នុងវដ្តៈ និងគតិក្នុងវដ្តៈ។ ពាក្យថា yaññassa kovidā សេចក្តីថា ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងបុណ្យដែលជាទៅក្នុងភូមិទាំង ៤។ ពាក្យថា yaññe សេចក្តីថា ក្នុងការឲ្យទានជាប្រក្រតី។ ពាក្យថា saddhe សេចក្តីថា ក្នុងការឲ្យទានឧទ្ទិសដល់អ្នកស្លាប់។ ពាក្យថា habyaṃ katvā សេចក្តីថា រៀបចំចាត់ចែងនូវទេយ្យធម៌ដែលត្រូវបូជា។ ពាក្យថា sukhette brahmacārīsu សេចក្តីថា ក្នុងស្រែដ៏ល្អ ពោលគឺពួកលោកអ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយៈ។ ពាក្យថា suppattaṃ សេចក្តីថា ដល់ល្អហើយ។ ពាក្យថា dakkhiṇeyyesu yaṃ kataṃ សេចក្តីថា ការចាត់ចែងរៀបចំទានណាដែលធ្វើឡើងចំពោះបុគ្គលអ្នកគួរទទួលទក្ខិណាទាន ការចាត់ចែងនោះឈ្មោះថា ជាការបូជាល្អហើយ ជាការបូជាធំហើយ ជាការដល់ល្អហើយ។ ពាក្យថា saddho សេចក្តីថា ជាអ្នកមានសទ្ធា ព្រោះជឿជាក់លើព្រះគុណនៃព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ។ ពាក្យថា muttena cetasā សេចក្តីថា ដោយចិត្តដែលរួចផុត ដោយពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវការបរិច្ចាគដោយសេរីរបស់បុគ្គលនោះ។

စက္ကဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ចក្កវគ្គ ទី៤ ចប់។

၅. ရောဟိတဿဝဂ္ဂေါ

៥. រោហិតស្សវគ្គ

၁. သမာဓိဘာဝနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. សមាធិភាវនាសូត្រវណ្ណនា

၄၁. ပဉ္စမဿ ပဌမေ ဉာဏဒဿနပ္ပဋိလာဘာယာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဒဿနဿ ပဋိလာဘာယ. ဒိဝါသညံ အဓိဋ္ဌာတီတိ ဒိဝါတိ ဧဝံ သညံ အဓိဋ္ဌာတိ. ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိန္တိ ယထာ ဒိဝါ အာလောကသညာ မနသိ ကတာ, တထေဝ တံ ရတ္တိမ္ပိ မနသိ ကရောတိ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. သပ္ပဘာသန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏောဘာသေန သဟောဘာသံ. ကိဉ္စာပိ အာလောကသဒိသံ ကတံ, အတ္ထော ပနေတ္ထ န ဧဝံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗော. ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာလောကော ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတော.

៤១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៥ ពាក្យថា ñāṇadassanappaṭilābhāya សេចក្តីថា ដើម្បីបាននូវទិព្វចក្ខុញាណទស្សនៈ។ ពាក្យថា divāsaññaṃ adhiṭṭhāti សេចក្តីថា តាំងទុកនូវសញ្ញាថាក្នុងវេលាថ្ងៃយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា yathā divā tathā rattiṃ សេចក្តីថា អាលោកសញ្ញាដែលបុគ្គលធ្វើទុកក្នុងចិត្តក្នុងវេលាថ្ងៃយ៉ាងណា បុគ្គលនោះក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអាលោកសញ្ញានោះក្នុងវេលាយប់យ៉ាងនោះដែរ។ សូម្បីក្នុងបទទីពីរ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ពាក្យថា sappabhāsaṃ សេចក្តីថា ប្រកបដោយពន្លឺ គឺមានពន្លឺរួមជាមួយពន្លឺនៃទិព្វចក្ខុញាណ។ ទោះបីជាពាក្យនេះត្រូវបានធ្វើឲ្យដូចជាពន្លឺធម្មតាក៏ដោយ ប៉ុន្តែអត្ថន័យក្នុងទីនេះមិនគប្បីកត់សម្គាល់យ៉ាងនោះឡើយ ព្រោះថាពន្លឺនៃទិព្វចក្ខុញាណប៉ុណ្ណោះដែលជាអត្ថន័យបំណងក្នុងទីនេះ。

ဝိဒိတာတိ ပါကဋာ ဟုတွာ. ကထံ ပန ဝေဒနာ ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တီတိ? ဣဓ ဘိက္ခု ဝတ္ထုံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ, အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. တဿ ပရိဂ္ဂဟိတဝတ္ထာရမ္မဏတာယ တာ ဝေဒနာ ‘‘ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဧဝံ ဌတွာ ဧဝံ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ တိဋ္ဌန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. သညာဝိတက္ကေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា viditā សេចក្តីថា ប្រាកដច្បាស់ហើយ។ សួរថា ចុះវេទនាទាំងឡាយប្រាកដច្បាស់ហើយកើតឡើង ប្រាកដច្បាស់ហើយដល់នូវការរលត់ទៅ តើដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ រមែងកំណត់ដឹងនូវវត្ថុ កំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍។ ព្រោះតែការកំណត់ដឹងនូវវត្ថុ និងអារម្មណ៍របស់ភិក្ខុនោះ វេទនាទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាប្រាកដច្បាស់ហើយកើតឡើង ប្រាកដច្បាស់ហើយតាំងនៅ ប្រាកដច្បាស់ហើយដល់នូវការរលត់ទៅ យ៉ាងនេះថា 'កើតឡើងយ៉ាងនេះ តាំងនៅយ៉ាងនេះ រលត់ទៅយ៉ាងនេះ'។ សូម្បីក្នុងសញ្ញា និងវិតក្កៈទាំងឡាយ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។

ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿီတိ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ ပဿန္တော. ဣတိ ရူပန္တိ ဧဝံ ရူပံ ဧတ္တကံ ရူပံ န ဣတော ပရံ ရူပံ အတ္ထီတိ. ဣတိ ရူပဿ သမုဒယောတိ ဧဝံ ရူပဿ ဥပ္ပာဒေါ. အတ္ထင်္ဂမောတိ ပန ဘေဒေါ အဓိပ္ပေတော. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒဉ္စ ပန မေတံ, ဘိက္ခဝေ, သန္ဓာယ ဘာသိတန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ယံ မယာ ဧတံ ပုဏ္ဏကပဉှေ ‘‘သင်္ခါယ လောကသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဘာသိတံ, တံ ဣဒံ ဖလသမာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဘာသိတန္တိ အတ္ထော.

ពាក្យថា udayabbayānupassī សេចក្តីថា អ្នកឃើញនូវការកើតឡើង និងការវិនាសទៅ។ ពាក្យថា iti rūpaṃ សេចក្តីថា រូបមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ រូបក្រៅពីនេះមិនមានឡើយ។ ពាក្យថា iti rūpassa samudayo សេចក្តីថា ការកើតឡើងនៃរូបយ៉ាងនេះ។ ចំណែកឯពាក្យថា atthaṅgamo សំដៅយកការបែកធ្លាយ។ សូម្បីក្នុងវេទនាជាដើម ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ពាក្យថា idañca pana metaṃ, bhikkhave, sandhāya bhāsitaṃ សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភាសិតណាដែលតថាគតបានពោលហើយក្នុងបុណ្ណកបញ្ហា មានពាក្យថា 'saṅkhāya lokasmiṃ' ជាដើម ភាសិតនោះ តថាគតពោលសំដៅយកផលសមាបត្តិលើយ៉ាងនេះ។

တတ္ထ သင်္ခါယာတိ ဉာဏေန ဇာနိတွာ. လောကသ္မိန္တိ သတ္တလောကေ. ပရောပရာနီတိ ဥစ္စာဝစာနိ ဥတ္တမာဓမာနိ. ဣဉ္ဇိတန္တိ စလိတံ. နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေတိ [Pg.304] လောကသ္မိံ ကတ္ထစိ ဧကက္ခန္ဓေပိ ဧကာယတနေပိ ဧကဓာတုယာပိ ဧကာရမ္မဏေပိ နတ္ထိ. သန္တောတိ ပစ္စနီကကိလေသဝူပသမေန သန္တော. ဝိဓူမောတိ ကောဓဓူမေန ဝိဂတဓူမော. ဧဝမေတ္ထ သုတ္တန္တေ မဂ္ဂေကဂ္ဂတမ္ပိ ကထေတွာ ဂါထာယ ဖလသမာပတ္တိယေဝ ကထိတာတိ.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា saṅkhāya សេចក្ដីថា ដឹងដោយញាណ។ បទថា lokasmiṃ សេចក្ដីថា ក្នុងសត្វលោក។ បទថា paroparāni សេចក្ដីថា ខ្ពស់ៗ ទាបៗ គឺថ្នាក់ខ្ពស់ និងថ្នាក់ទាប។ បទថា iñjitaṃ សេចក្ដីថា ការញាប់ញ័រ (ដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ)។ បទថា natthi kuhiñci loke សេចក្ដីថា មិនមានក្នុងលោកណាៗ គឺក្នុងខន្ធមួយក្ដី អាយតនៈមួយក្ដី ធាតុមួយក្ដី អារម្មណ៍មួយក្ដី ក្នុងលោកណាមួយ ក៏មិនមានឡើយ។ បទថា santo សេចក្ដីថា ជាអ្នកស្ងប់រម្ងាប់ ដោយការរម្ងាប់នូវកិលេសជាបដិបក្ខ។ បទថា vidhūmo សេចក្ដីថា ជាអ្នកមានផ្សែងគឺក្រោធប្រាសចេញហើយ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងសូម្បីតែមគ្គឯកគ្គតា ហើយក្នុងគាថា ទ្រង់សម្ដែងតែផលសមាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ដោយហេតុនេះឯង។

၂. ပဉှဗျာကရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាបញ្ហព្យាករណសូត្រ

၄၂. ဒုတိယေ ယော စ တေသံ တတ္ထ တတ္ထ, ဇာနာတိ အနုဓမ္မတန္တိ ယော ဧတေသံ ပဉှာနံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဗျာကရဏံ ဇာနာတိ. စတုပဉှဿ ကုသလော, အာဟု ဘိက္ခုံ တထာဝိဓန္တိ တထာဝိဓံ ဘိက္ခုံ တေသု စတူသု ပဉှေသု ကုသလောတိ ဧဝံ ဝဒန္တိ. ဒုရာသဒေါ ဒုပ္ပသဟောတိ ပရေဟိ ဃဋ္ဋေတုံ ဝါ အဘိဘဝိတုံ ဝါ န သက္ကာ. ဂမ္ဘီရောတိ သတ္တသီဒန္တရမဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ ဂမ္ဘီရော. ဒုပ္ပဓံသိယောတိ ဒုမ္မောစာပယော, ဂဟိတဂ္ဂဟဏံ ဝိဿဇ္ဇာပေတုံ န သက္ကာတိ အတ္ထော. အတ္ထေ အနတ္ထေ စာတိ ဝဍ္ဎိယဉ္စ အဝဍ္ဎိယဉ္စ. အတ္ထာဘိသမယာတိ အတ္ထသမာဂမေန. ဓီရော ပဏ္ဍိတောတိ ပဝုစ္စတီတိ ဓိတိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ‘‘ပဏ္ဍိတော အယ’’န္တိ ဧဝံ ပဝုစ္စတိ.

៤២. ក្នុងសូត្រទី២ បទថា yo ca tesaṃ tattha tattha, jānāti anudhammataṃ សេចក្ដីថា បុគ្គលណាដឹងនូវការដោះស្រាយនូវបញ្ហាទាំងនោះ ក្នុងឋានៈនោះៗ។ បទថា catupañhassa kusalo, āhu bhikkhuṃ tathāvidhaṃ សេចក្ដីថា ពួកជនតែងពោលយ៉ាងនេះ ចំពោះភិក្ខុមានសភាពយ៉ាងនោះថា ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងបញ្ហាទាំង ៤ នោះ។ បទថា durāsado duppasaho សេចក្ដីថា ជនដទៃមិនអាចប៉ះពាល់ ឬគ្របសង្កត់បានឡើយ។ បទថា gambhīro សេចក្ដីថា ជាអ្នកជ្រាលជ្រៅ ដូចជាមហាសមុទ្រសីទន្តរៈចន្លោះភ្នំទាំង ៧។ បទថា duppadhaṃsiyo សេចក្ដីថា ជាអ្នកដែលគេរំដោះចេញបានដោយក្រ គឺមិនអាចធ្វើឲ្យលះបង់នូវការប្រកាន់ខ្ជាប់ដែលបានកាន់យកហើយនោះបានឡើយ នេះជាអត្ថ។ បទថា atthe anatthe ca សេចក្ដីថា ក្នុងសេចក្ដីចម្រើន និងសេចក្ដីមិនចម្រើន។ បទថា atthābhisamayā សេចក្ដីថា ដោយការត្រាស់ដឹងនូវអត្ថ (ការជួបប្រទះនឹងអត្ថដោយញាណ)។ បទថា dhīro paṇḍito ti pavuccati សេចក្ដីថា បុគ្គលដែលប្រកបដោយធិតិ (ភាពនឹងធឹង) តែងត្រូវគេហៅយ៉ាងនេះថា 'បុគ្គលនេះជាបណ្ឌិត'។

၃-၄. ကောဓဂရုသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

៣-៤. អដ្ឋកថាកោធគរុសូត្រទាំងពីរ

၄၃-၄၄. တတိယေ ကောဓဂရု န သဒ္ဓမ္မဂရူတိ ကောဓံ ဂါရဝေန ဂရုံ ကတွာ ဂဏှာတိ, န သဒ္ဓမ္မံ, သဒ္ဓမ္မံ ပန အဂါရဝေန လာမကံ ကတွာ ဂဏှာတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៤៣-៤៤. ក្នុងសូត្រទី៣ បទថា kodhagaru na saddhammagarū សេចក្ដីថា តែងកាន់យកនូវសេចក្ដីក្រោធ ដោយធ្វើឲ្យជាធំដោយសេចក្ដីគោរព តែមិនធ្វើសទ្ធម៌ឲ្យជាធំឡើយ គឺកាន់យកសទ្ធម៌ដោយមិនគោរព ធ្វើឲ្យជាធំថោកទាប។ ក្នុងបទដែលសេស ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។

ဝိရူဟန္တီတိ ဝဍ္ဎန္တိ, သဉ္ဇာတမူလာယ ဝါ သဒ္ဓါယ ပတိဋ္ဌဟန္တိ အစလာ ဘဝန္တိ. စတုတ္ထေ ကောဓဂရုတာတိ ကောဓမှိ သဂါရဝတာ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

បទថា virūhanti សេចក្ដីថា ចម្រើនឡើង ឬថា តាំងនៅមាំដោយសទ្ធាដែលមានឫសកើតឡើងហើយ គឺទៅជាមិនញាប់ញ័រ។ ក្នុងសូត្រទី៤ បទថា kodhagarutā សេចក្ដីថា ភាពជាអ្នកមានសេចក្ដីគោរពក្នុងសេចក្ដីក្រោធ។ ន័យនេះ ត្រូវជ្រាបក្នុងបទទាំងពួង។

၅. ရောဟိတဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថារោហិតស្សសូត្រ

၄၅. ပဉ္စမေ ယတ္ထာတိ စက္ကဝါဠလောကဿ ဧကောကာသေ ဘုမ္မံ. န စဝတိ န ဥပပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ အပရာပရံ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဂဟိတံ. ဂမနေနာတိ ပဒဂမနေန. လောကဿ အန္တန္တိ သတ္ထာ သင်္ခါရလောကဿ အန္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဉာတေယျန္တိအာဒီသု ဉာတဗ္ဗံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ပတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဣတိ ဒေဝပုတ္တေန စက္ကဝါဠလောကဿ အန္တော ပုစ္ဆိတော, သတ္ထာရာ သင်္ခါရလောကဿ ကထိတော[Pg.305]. သော ပန ‘‘အတ္တနော ပဉှေန သဒ္ဓိံ သတ္ထု ဗျာကရဏံ သမေတီ’’တိ သညာယ သမ္ပဟံသန္တော အစ္ဆရိယန္တိအာဒိမာဟ.

៤៥. ក្នុងសូត្រទី៥ បទថា yattha នេះ ជាសត្តមីវិភត្តិ សំដៅយកឱកាសមួយនៃចក្រវាឡលោក។ បទថា na cavati na upapajjati នេះ លោកកាន់យកដោយអំណាចនៃចុតីនិងបដិសន្ធិបន្តបន្ទាប់គ្នា។ បទថា gamanena សេចក្ដីថា ដោយការដើរដោយជើង។ បទថា lokassa antaṃ ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកទីបំផុតនៃសង្ខារលោក។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា ñāteyya ជាដើម មានសេចក្ដីថា គប្បីដឹង គប្បីឃើញ គប្បីដល់ នេះជាអត្ថ។ យ៉ាងនេះ ទេវបុត្រសួររកទីបំផុតនៃចក្រវាឡលោក តែព្រះសាស្តាទ្រង់សម្ដែងទីបំផុតនៃសង្ខារលោក។ ប៉ុន្តែ ទេវបុត្រនោះ កាលដឹងថា 'ការដោះស្រាយរបស់ព្រះសាស្តា ត្រូវគ្នាគ្នានឹងបញ្ហារបស់ខ្លួន' ក៏មានសេចក្ដីរីករាយ ហើយពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា acchariyaṃ (គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់)។

ဒဠှဓမ္မာတိ ဒဠှဓနု ဥတ္တမပ္ပမာဏေန ဓနုနာ သမန္နာဂတော. ဓနုဂ္ဂဟောတိ ဓနုအာစရိယော. သိက္ခိတောတိ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဓနုသိပ္ပံ သိက္ခိတော. ကတဟတ္ထောတိ ဥသဘပ္ပမာဏေပိ ဝါလဂ္ဂံ ဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထဘာဝေန ကတဟတ္ထော. ကတူပါသနောတိ ကတသရက္ခေပေါ ဒဿိတသိပ္ပော. အသနေနာတိ ကဏ္ဍေန. အတိပါတေယျာတိ အတိက္ကမေယျ. ယာဝတာ သော တာလစ္ဆာဒိံ အတိက္ကမေယျ, တာဝတာ ကာလေန ဧကံ စက္ကဝါဠံ အတိက္ကမာမီတိ အတ္တနော ဇဝသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ.

បទថា daḷhadhammo សេចក្ដីថា មានធ្នូដ៏មាំ គឺប្រកបដោយធ្នូមានប្រមាណដ៏ឧត្តម។ បទថា dhanuggaho សេចក្ដីថា គ្រូបង្រៀនធ្នូ។ បទថា sikkhito សេចក្ដីថា បានសិក្សានូវសិល្បៈធ្នូអស់រយៈពេល ១២ ឆ្នាំ។ បទថា katahattho សេចក្ដីថា ជាអ្នកមានដៃស្ទាត់ជំនាញ ដោយសមត្ថភាពអាចបាញ់ទម្លុះចុងរោមសត្វ សូម្បីក្នុងទីមានប្រមាណមួយឧសភៈ។ បទថា katūpāsano សេចក្ដីថា មានការបាញ់ព្រួញដែលបានធ្វើហើយ គឺបានបង្ហាញសិល្បៈធ្នូ (ក្នុងពិធីផ្សេងៗ)។ បទថា asanena សេចក្ដីថា ដោយព្រួញ។ បទថា atipāteyya សេចក្ដីថា គប្បីកន្លងទៅ។ ទេវបុត្រនោះ បង្ហាញនូវការដល់ព្រមដោយល្បឿនរបស់ខ្លួនថា 'ព្រួញនោះរំលងស្រមោលដើមត្នោតទៅបានត្រឹមណា ខ្ញុំព្រះអង្គរមែងកន្លងចក្រវាឡមួយបានក្នុងកាលត្រឹមណោះ'។

ပုရတ္ထိမာ သမုဒ္ဒါ ပစ္ဆိမောတိ ယထာ ပုရတ္ထိမာ သမုဒ္ဒါ ပစ္ဆိမသမုဒ္ဒေါ ဒူရေ, ဧဝံ မေ ဒူရေ ပဒဝီတိဟာရော အဟောသီတိ ဝဒတိ. သော ကိရ ပါစီနစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတော ပါဒံ ပသာရေတွာ ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိံ အတိက္ကမတိ, ပုန ဒုတိယပါဒံ ပသာရေတွာ ပရစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိံ အတိက္ကမတိ. ဣစ္ဆာဂတန္တိ ဣစ္ဆာ ဧဝ. အညတြေဝါတိ နိပ္ပပဉ္စတံ ဒဿေတိ. ဘိက္ခာစာရကာလေ ကိရေသ နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ အနောတတ္တေ မုခံ ဓောဝိတွာ ကာလေ သမ္ပတ္တေ ဥတ္တရကုရုမှိ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ နိသိန္နော ဘတ္တကိစ္စံ ကရောတိ, တတ္ထ မုဟုတ္တံ ဝိဿမိတွာ ပုန ဇဝတိ. ဝဿသတာယုကောတိ တဒါ ဒီဃာယုကကာလော ဟောတိ, အယံ ပန ဝဿသတာဝသိဋ္ဌေ အာယုမှိ ဂမနံ အာရဘိ. ဝဿသတဇီဝီတိ တံ ဝဿသတံ အနန္တရာယေန ဇီဝန္တော. အန္တရာယေဝ ကာလင်္ကတောတိ စက္ကဝါဠလောကဿ အန္တံ အပ္ပတွာ အန္တရာဝ မတော. သော ပန တတ္ထ ကာလံ ကတွာပိ အာဂန္တွာ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ နိဗ္ဗတ္တိ.

បទថា puratthimā samuddā pacchimo សេចក្ដីថា ទេវបុត្រពោលថា 'មហាសមុទ្រខាងលិច ឆ្ងាយពីមហាសមុទ្រខាងកើតយ៉ាងណា ជំហានឈានជើងរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គ ក៏ឆ្ងាយយ៉ាងនោះដែរ'។ ឮថា តាបសនោះ (កាលនៅជាមនុស្ស) ឈរនៅលើគែមមាត់ចក្រវាឡខាងកើត លាតជើងទៅ ក៏ឈានរំលងគែមមាត់ចក្រវាឡខាងលិច រួចលាតជើងទីពីរទៅ ក៏ឈានរំលងគែមមាត់ចក្រវាឡដទៃទៀត។ បទថា icchāgataṃ សេចក្ដីថា គ្រាន់តែជាសេចក្ដីប្រាថ្នាប៉ុណ្ណោះ។ បទថា aññatreva បង្ហាញពីភាពមិនយឺតយ៉ាវ។ ឮថា ក្នុងពេលត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាត តាបសនោះទំពារឈើស្ទង់ឈ្មោះនាគលតា លុបលាងមុខក្នុងស្រះអនោតត្ត លុះដល់ពេល ក៏ត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងឧត្តរករុទ្វីប ហើយអង្គុយឆាន់លើគែមមាត់ចក្រវាឡ សម្រាកនៅទីនោះមួយរំពេច រួចក៏ស្ទុះទៅមុខទៀត។ បទថា vassasatāyuko សេចក្ដីថា ក្នុងសម័យនោះ ជាសម័យដែលមនុស្សមានអាយុវែង ប៉ុន្តែតាបសនេះ ចាប់ផ្ដើមធ្វើដំណើរក្នុងកាលដែលអាយុនៅសល់ ១០០ ឆ្នាំ។ បទថា vassasatajīvī សេចក្ដីថា រស់នៅអស់ ១០០ ឆ្នាំនោះ ដោយគ្មានអន្តរាយ។ បទថា antarāyeva kālaṅkato សេចក្ដីថា ស្លាប់ទៅក្នុងចន្លោះ ដោយមិនទាន់ដល់ទីបំផុតនៃចក្រវាឡលោកឡើយ។ ប៉ុន្តែ តាបសនោះ សូម្បីធ្វើមរណកាលក្នុងចន្លោះចក្រវាឡនោះហើយ ក៏ត្រឡប់មកកើតក្នុងចក្រវាឡនេះដដែល។

အပ္ပတွာတိ သင်္ခါရလောကဿ အန္တံ အပ္ပတွာ. ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ. အန္တကိရိယန္တိ ပရိယန္တကရဏံ. ကဠေဝရေတိ အတ္တဘာဝေ. သသညိမှိ သမနကေတိ သသညေ သစိတ္တကေ. လောကန္တိ ဒုက္ခသစ္စံ. လောကသမုဒယန္တိ သမုဒယသစ္စံ. လောကနိရောဓန္တိ နိရောဓသစ္စံ. ပဋိပဒန္တိ မဂ္ဂသစ္စံ. ဣတိ ‘‘နာဟံ, အာဝုသော, ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ တိဏကဋ္ဌာဒီသု ပညပေမိ, ဣမသ္မိံ ပန စတုမဟာဘူတိကေ ကာယသ္မိံယေဝ ပညပေမီ’’တိ ဒဿေတိ. သမိတာဝီတိ သမိတပါပေါ. နာသီသတီတိ န ပတ္ထေတိ. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

បទថា appatvā សេចក្ដីថា មិនទាន់ដល់ទីបំផុតនៃសង្ខារលោក។ បទថា dukkhassa សេចក្ដីថា នៃវដ្ដទុក្ខ។ បទថា antakiriyaṃ សេចក្ដីថា ការធ្វើឲ្យមានទីបំផុត។ បទថា kaḷevare សេចក្ដីថា ក្នុងអត្តភាព។ បទថា sasaññimhi samanaketi សេចក្ដីថា ដែលមានសញ្ញា មានចិត្ត។ បទថា lokaṃ សេចក្ដីថា ទុក្ខសច្ចៈ។ បទថា lokasamudayaṃ សេចក្ដីថា សមុទយសច្ចៈ។ បទថា lokanirodhaṃ សេចក្ដីថា និរោធសច្ចៈ។ បទថា paṭipadaṃ សេចក្ដីថា មគ្គសច្ចៈ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលអាវុសោ តថាគតមិនបញ្ញត្តនូវអរិយសច្ចៈទាំង ៤ នេះ ក្នុងវត្ថុដែលគ្មានវិញ្ញាណ មានស្មៅនិងឈើជាដើមឡើយ ប៉ុន្តែតថាគតបញ្ញត្តក្នុងកាយដែលមានវិញ្ញាណ ប្រកបដោយមហាភូតរូបទាំង ៤ នេះឯង'។ បទថា samitāvī សេចក្ដីថា មានបាបរម្ងាប់ហើយ។ បទថា nāsīsati សេចក្ដីថា មិនប្រាថ្នាឡើយ។ សូត្រទី៦ មានអត្ថងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၇. သုဝိဒူရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាសុវិទូរៈសូត្រ

၄၇. သတ္တမေ [Pg.306] သုဝိဒူရဝိဒူရာနီတိ ကေနစိ ပရိယာယေန အနာသန္နာနိ ဟုတွာ သုဝိဒူရာနေဝ ဝိဒူရာနိ. နဘဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပထဝီ စာတိ အာကာသဉ္စ မဟာပထဝီ စ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပထဝိတော အာကာသံ နာမ န ဒူရေ, ဒွင်္ဂုလမတ္တေပိ ဟောတိ. အညမညံ အလဂ္ဂနဋ္ဌေန ပန ‘‘သုဝိဒူရဝိဒူရေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝေရောစနောတိ သူရိယော. သတဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မောတိ စတုသတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေါ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မော. အသတဉ္စ ဓမ္မောတိ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတဘေဒေါ အဿဒ္ဓမ္မော.

៤៧. ក្នុងសូត្រទី៧ បទថា suvidūravidūrāni សេចក្ដីថា វត្ថុទាំងឡាយដែលមិននៅជិតគ្នាដោយហេតុណាមួយ ឈ្មោះថាឆ្ងាយក្រៃលែង គឺឆ្ងាយណាស់។ បទថា nabhañca, bhikkhave, pathavī ca សេចក្ដីថា មេឃផង ផែនដីធំផង។ ក្នុងបទនោះ សូម្បីតែមេឃមិនឆ្ងាយពីផែនដី ដោយវាស្ថិតនៅសូម្បីតែក្នុងចម្ងាយពីរធ្នាប់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា 'ឆ្ងាយក្រៃលែង' ព្រោះអត្ថថា វត្ថុទាំងពីរនោះមិនជាប់គ្នាឡើយ។ បទថា verocano សេចក្ដីថា ព្រះអាទិត្យ។ បទថា satañca, bhikkhave, dhammo សេចក្ដីថា ពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ មានសតិបដ្ឋាន ៤ ជាដើម។ បទថា asatañca dhammo សេចក្ដីថា អសទ្ធម៌ មានទិដ្ឋិ ៦២ ជាដើម។

ပဘင်္ကရောတိ အာလောကကရော. အဗျာယိကော ဟောတီတိ အဝိဂစ္ဆနသဘာဝေါ ဟောတိ. သတံ သမာဂမောတိ ပဏ္ဍိတာနံ မိတ္တသန္ထဝဝသေန သမာဂမော. ယာဝါပိ တိဋ္ဌေယျာတိ ယတ္တကံ အဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျ. တထေဝ ဟောတီတိ တာဒိသောဝ ဟောတိ, ပကတိံ န ဇဟတိ. ခိပ္ပံ ဟိ ဝေတီတိ သီဃံ ဝိဂစ္ဆတိ.

បទថា pabhaṅkaro សេចក្ដីថា អ្នកធ្វើពន្លឺ។ បទថា abyāyiko hoti សេចក្ដីថា មានសភាវៈមិនប្រែប្រួល (មិនវិនាសទៅ)។ បទថា sataṃ samāgamo សេចក្ដីថា ការសេពគប់ដោយអំណាចនៃភាពជាមិត្តនឹងបណ្ឌិតទាំងឡាយ។ បទថា yāvāpi tiṭṭheyya សេចក្ដីថា គប្បីតាំងនៅអស់កាលយូរត្រឹមណា។ បទថា tatheva hoti សេចក្ដីថា រមែងជាសភាពយ៉ាងនោះឯង មិនលះបង់នូវប្រក្រតីឡើយ។ បទថា khippaṃ hi veti សេចក្ដីថា រមែងវិនាសទៅយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

၈. ဝိသာခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាវិសាខសូត្រ

၄၈. အဋ္ဌမေ ပဉ္စာလပုတ္တောတိ ပဉ္စာလဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော. ပေါရိယာ ဝါစာယာတိ ပရိပုဏ္ဏဝါစာယ. ဝိဿဋ္ဌာယာတိ အပလိဗုဒ္ဓါယ. အနေလဂလာယာတိ နိဒ္ဒေါသာယ စေဝ အဂဠိတာယ စ အပတိတပဒဗျဉ္ဇနာယ. ပရိယာပန္နာယာတိ ဝိဝဋ္ဋပရိယာပန္နာယ. အနိဿိတာယာတိ ဝဋ္ဋံ အနိဿိတာယ. ဝိဝဋ္ဋနိဿိတမေဝ ကတွာ ကထေတိ, ဝဋ္ဋနိဿိတံ ကတွာ န ကထေတီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော.

៤៨. ក្នុងសូត្រទី៨ បទថា pañcālaputto សេចក្ដីថា កូនប្រុសរបស់នាងព្រាហ្មណីឈ្មោះបញ្ចាលី។ បទថា poriyā vācāya សេចក្ដីថា ដោយវាចាដ៏ពេញបរិបូណ៌។ បទថា vissaṭṭhāya សេចក្ដីថា ដោយវាចាមិនរអាក់រអួល (មិនត្រូវស្លេស្មជាដើមរារាំង)។ បទថា aneḷagalāya សេចក្ដីថា ដោយវាចាគ្មានទោសផង មិនរអិលធ្លាក់ចុះផង មិនធ្លាក់ចុះនូវបទនិងព្យញ្ជនៈផង។ បទថា pariyāpannāya សេចក្ដីថា ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងវិវដ្ដៈ (លោកុត្តរធម៌ ៩)។ បទថា anissitāya សេចក្ដីថា មិនអាស្រ័យនឹងវដ្ដៈ។ ភិក្ខុនោះសម្ដែងធម៌ធ្វើឲ្យអាស្រ័យនឹងវិវដ្ដៈតែម្យ៉ាង មិនធ្វើឲ្យអាស្រ័យនឹងវដ្ដៈឡើយ នេះជាអធិប្បាយក្នុងបទនេះ។

နာဘာသမာနန္တိ န အကထေန္တံ. အမတံ ပဒန္တိ နိဗ္ဗာနပဒံ. ဘာသယေတိ ဩဘာသေယျ. ဇောတယေတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပဂ္ဂဏှေ ဣသိနံ ဓဇန္တိ အဗ္ဘုဂ္ဂတဋ္ဌေန နဝလောကုတ္တရဓမ္မော ဣသီနံ ဓဇော နာမ ဝုစ္စတိ, တမေဝ ပဂ္ဂဏှေယျ ဥက္ခိပေယျ, ဥစ္စံ ကတွာ ကထေယျာတိ အတ္ထော. နဝလောကုတ္တရဓမ္မဒီပကံ သုဘာသိတံ ဓဇော ဧတေသန္တိ သုဘာသိတဓဇာ. ဣသယောတိ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ. ဓမ္မော ဟိ ဣသိနံ ဓဇောတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ လောကုတ္တရဓမ္မော ဣသီနံ ဓဇော နာမာတိ.

បទថា nābhāsamānaṃ សេចក្ដីថា មិនពោលធម៌។ បទថា amataṃ padaṃ សេចក្ដីថា ព្រះនិព្វាន។ បទថា bhāsaye សេចក្ដីថា គប្បីធ្វើឲ្យភ្លឺច្បាស់។ បទថា jotaye នេះ ជាវេវចនៈនៃបទ bhāsaye នោះឯង។ បទថា paggaṇhe isinaṃ dhajaṃ សេចក្ដីថា លោកុត្តរធម៌ ៩ ឈ្មោះថាជាទង់របស់ពួកឥសី ព្រោះអត្ថថាជាធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ គប្បីលើកតម្កើង គប្បីទ្រទ្រង់ គឺគប្បីសម្ដែងឲ្យខ្ពង់ខ្ពស់ នេះជាអត្ថ។ ពួកព្រះឥសីមានវាចាសុភាសិតដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងលោកុត្តរធម៌ ៩ ឲ្យភ្លឺច្បាស់ជាទង់ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា subhāsitadhajā (មានវាចាសុភាសិតជាទង់)។ បទថា isayo សេចក្ដីថា ព្រះអរិយបុគ្គលមានព្រះពុទ្ធជាដើម។ បទថា dhammo hi isinaṃ dhajo សេចក្ដីថា លោកុត្តរធម៌ ឈ្មោះថាជាទង់របស់ពួកឥសី តាមន័យដែលបានពោលហើយខាងលើ។

၉. ဝိပလ္လာသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថាវិបល្លាសសូត្រ

၄၉. နဝမေ [Pg.307] သညာဝိပလ္လာသာတိ သညာယ ဝိပလ္လတ္ထဘာဝါ, စတဿော ဝိပရီတသညာယောတိ အတ္ထော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. အနိစ္စေ, ဘိက္ခဝေ, နိစ္စန္တိ သညာဝိပလ္လာသောတိ အနိစ္စေ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘နိစ္စံ ဣဒ’’န္တိ ဧဝံ ဂဟေတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညာ, သညာဝိပလ္လာသောတိ အတ္ထော. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

៤៩. ក្នុងសូត្រទី៩ បទថា saññāvipallāsā សេចក្ដីថា ភាពប្រែប្រួលនៃសញ្ញា គឺសញ្ញាវិបល្លាស ៤ នេះជាអត្ថ។ ក្នុងគូបទដែលសេស ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ បទថា anicce, bhikkhave, niccaṃ ti saññāvipallāso សេចក្ដីថា សញ្ញាដែលកើតឡើងដោយប្រកាន់យកក្នុងវត្ថុដែលមិនទៀងថា 'វត្ថុនេះទៀង' ឈ្មោះថា សញ្ញាវិបល្លាស នេះជាអត្ថ។ គប្បីជ្រាបអត្ថក្នុងបទទាំងពួងតាមន័យនេះ។

အနတ္တနိ စ အတ္တာတိ အနတ္တနိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဧဝံသညိနောတိ အတ္ထော. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတာတိ န ကေဝလံ သညိနောဝ, သညာယ ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာပိ ဟတာ. ခိတ္တစိတ္တာတိ တေ သညာဒိဋ္ဌိယော ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန ခိတ္တေန စိတ္တေန သမန္နာဂတာ. ဝိသညိနောတိ ဒေသနာမတ္တမေတံ, ဝိပရီတသညာစိတ္တဒိဋ္ဌိနောတိ အတ္ထော. တေ ယောဂယုတ္တာ မာရဿာတိ တေ မာရဿ ယောဂေ ယုတ္တာ နာမ ဟောန္တိ. အယောဂက္ခေမိနောတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ နိဗ္ဗာနံ အပ္ပတ္တာ. သတ္တာတိ ပုဂ္ဂလာ. ဗုဒ္ဓါတိ စတုသစ္စဗုဒ္ဓါ. ဣမံ ဓမ္မန္တိ စတုသစ္စဓမ္မံ. သစိတ္တံ ပစ္စလဒ္ဓါတိ သကံ စိတ္တံ ပဋိလဘိတွာ. အနိစ္စတော ဒက္ခုန္တိ အနိစ္စဘာဝေန အဒ္ဒသံသု. အသုဘတဒ္ဒသုန္တိ အသုဘံ အသုဘတောယေဝ အဒ္ဒသံသု. သမ္မာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာတိ ဂဟိတသမ္မာဒဿနာ. သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ ဥပစ္စဂုန္တိ သကလံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ သမတိက္ကန္တာ.

បទថា anattani ca attā សេចក្ដីថា សត្វទាំងឡាយមានសញ្ញាយ៉ាងនេះក្នុងធម៌ដែលមិនមែនជាខ្លួនថា 'ជាខ្លួន' នេះជាអត្ថ។ បទថា micchādiṭṭhihatā សេចក្ដីថា មិនមែនត្រឹមតែសញ្ញាវិបល្លាសប៉ុណ្ណោះបំផ្លាញឡើយ គឺសូម្បីតែមិច្ឆាទិដ្ឋិដែលកើតឡើងដូចជាសញ្ញាក៏បំផ្លាញដែរ។ បទថា khittacittā សេចក្ដីថា សត្វទាំងនោះជាអ្នកប្រកបដោយចិត្តរាយមាយដែលកើតឡើងដូចជាសញ្ញានិងទិដ្ឋិ។ បទថា visaññino នេះ ជាគ្រាន់តែទេសនាវោហារប៉ុណ្ណោះ សេចក្ដីថា មានសញ្ញា ចិត្ត និងទិដ្ឋិវិបល្លាស។ បទថា te yogayuttā mārassa សេចក្ដីថា សត្វទាំងនោះឈ្មោះថាជាអ្នកជំពាក់ក្នុងយោគៈរបស់មារ។ បទថា ayogakkhemino សេចក្ដីថា ជាអ្នកមិនបានដល់ព្រះនិព្វានជាទីក្សេមចាកយោគៈទាំង ៤។ បទថា sattā សេចក្ដីថា បុគ្គលទាំងឡាយ។ បទថា buddhā សេចក្ដីថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដែលត្រាស់ដឹងសច្ចៈ ៤។ បទថា imaṃ dhammaṃ សេចក្ដីថា នូវចតុរារិយសច្ចធម៌។ បទថា sacittaṃ paccaladdhā សេចក្ដីថា បានមកវិញនូវចិត្តរបស់ខ្លួន។ បទថា aniccato dakkhuṃ សេចក្ដីថា បានឃើញដោយភាពមិនទៀង។ បទថា asubhato addasuṃ សេចក្ដីថា បានឃើញនូវរបស់មិនល្អ ដោយភាពមិនល្អពិតប្រាកដ។ បទថា sammādiṭṭhisamādānā សេចក្ដីថា មានការកាន់យកនូវសម្មាទិដ្ឋិដ៏ត្រឹមត្រូវ។ បទថា sabbaṃ dukkhaṃ upaccaguṃ សេចក្ដីថា បានកន្លងផុតនូវវដ្ដទុក្ខទាំងពួង។

၁၀. ဥပက္ကိလေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាឧបក្កិលេសសូត្រ

၅၀. ဒသမေ ဥပက္ကိလေသာတိ ဝိရောစိတုံ အဒတွာ ဥပက္ကိလိဋ္ဌဘာဝကရဏေန ဥပက္ကိလေသာ. မဟိကာတိ ဟိမံ. ဓူမော ရဇောတိ ဓူမော စ ရဇော စ. ရာဟူတိ ပုရိမာ တယော အသမ္ပတ္တဥပက္ကိလေသာ, ရာဟု ပန သမ္ပတ္တဥပက္ကိလေသဝသေန ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမဏဗြာဟ္မဏာ န တပန္တိ န ဘာသန္တိ န ဝိရောစန္တီတိ ဂုဏပ္ပတာပေန န တပန္တိ, ဂုဏောဘာသေန န ဘာသန္တိ, ဂုဏဝိရောစနေန န ဝိရောစန္တိ. သုရာမေရယပါနာ အပ္ပဋိဝိရတာတိ ပဉ္စဝိဓာယ သုရာယ စတုဗ္ဗိဓဿ မေရယဿ စ ပါနတော အဝိရတာ.

៥០. ក្នុងសូត្រទី១០ បទថា upakkilesā សេចក្ដីថា គ្រឿងសៅហ្មង ព្រោះធ្វើឲ្យសៅហ្មងដោយមិនឲ្យភ្លឺស្វាង។ បទថា mahikā សេចក្ដីថា ទឹកសន្សើម (ឬព្រិល)។ បទថា dhūmo rajo សេចក្ដីថា ផ្សែងនិងធូលី។ បទថា rāhū សេចក្ដីថា គ្រឿងសៅហ្មង ៣ យ៉ាងខាងដើម មិនទាន់ដល់ (ព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យ) ឡើយ ចំណែកឯរាហូ លោកសម្ដែងដោយអំណាចនៃគ្រឿងសៅហ្មងដែលបានដល់ហើយ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ បទថា samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti សេចក្ដីថា មិនរុងរឿងដោយតេជះនៃគុណ មិនភ្លឺស្វាងដោយពន្លឺនៃគុណ មិនល្អឆើតឆាយដោយភាពល្អនៃគុណឡើយ។ បទថា surāmerayapānā appaṭiviratā សេចក្ដីថា មិនវៀរចាកការផឹកនូវសុរា ៥ យ៉ាង និងមេរ័យ ៤ យ៉ាង។

အဝိဇ္ဇာနိဝုတာတိ [Pg.308] အဝိဇ္ဇာယ နိဝါရိတာ ပိဟိတာ. ပိယရူပါဘိနန္ဒိနောတိ ပိယရူပံ သာတရူပံ အဘိနန္ဒမာနာ တုဿမာနာ. သာဒိယန္တီတိ ဂဏှန္တိ. အဝိဒ္ဒသူတိ အန္ဓဗာလာ. သနေတ္တိကာတိ တဏှာယောတ္တေနေဝ သယောတ္တာ. ကဋသိန္တိ အတ္တဘာဝံ. ဃောရန္တိ ကက္ခဠံ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋမေဝ ကထိတန္တိ.

បទថា avijjānivutā សេចក្ដីថា ត្រូវអវិជ្ជាបិទបាំងរួបរឹតហើយ។ បទថា piyarūpābhinandino សេចក្ដីថា ត្រេកអរ រីករាយ ចំពោះរូបជាទីស្រឡាញ់ រូបជាទីគាប់ចិត្ត។ បទថា sādiyanti សេចក្ដីថា តែងកាន់យក។ បទថា aviddasū សេចក្ដីថា ជនពាលខ្វាក់ (ល្ងង់ខ្លៅបំផុត)។ បទថា sanettikā សេចក្ដីថា ប្រកបដោយខ្សែចង គឺតណ្ហានោះឯង។ បទថា kaṭasiṃ សេចក្ដីថា នូវអត្តភាព (ឬព្រៃខ្មោច)។ បទថា ghoraṃ សេចក្ដីថា ដ៏រឹងត្អឹង (ឬគួរឲ្យខ្លាច)។ សូម្បីក្នុងសូត្រនេះ និងក្នុងគាថាទាំងឡាយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងតែវដ្ដធម៌ប៉ុណ្ណោះ ដោយហេតុនេះឯង។

ရောဟိတဿဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

រោហិតស្សវគ្គ ទី៥។

ပဌမပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

ចប់ បឋមបណ្ណាសកៈ។

၂. ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ

២. ទុតិយបណ្ណាសកៈ

(၆) ၁. ပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ

(៦) ១. បុញ្ញាភិសន្ទវគ្គ

၁. ပဌမပုညာဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាបឋមបុញ្ញាភិសន្ទសូត្រ

၅၁. ဒုတိယဿ [Pg.309] ပဌမေ ပုညာဘိသန္ဒာတိ ပုညဿ အဘိသန္ဒာ, ပုညပ္ပတ္တိယောတိ အတ္ထော. ကုသလာဘိသန္ဒာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တေ ပနေတေ သုခံ အာဟရန္တီတိ သုခဿာဟာရာ. သုဋ္ဌု အဂ္ဂါနံ ရူပါဒီနံ ဒါယကာတိ သောဝဂ္ဂိကာ. သုခေါ နေသံ ဝိပါကောတိ သုခဝိပါကာ. သဂ္ဂေ ဥပပတ္တိ သဂ္ဂေါ, သဂ္ဂါယ သံဝတ္တန္တီတိ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကာ. စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇမာနောတိ စီဝရတ္ထာယ ဝတ္ထံ လဘိတွာ သူစိသုတ္တာဒီနံ အဘာဝေန တံ နိက္ခိပန္တောပိ ကရောန္တောပိ ပါရုပန္တောပိ ဇိဏ္ဏကာလေ ပစ္စတ္ထရဏံ ကရောန္တောပိ ပစ္စတ္ထရိတုမ္ပိ အသက္ကုဏေယျံ ဘူမတ္ထရဏံ ကရောန္တောပိ ဘူမတ္ထရဏဿ အနနုစ္ဆဝိကံ ဖာလေတွာ ပါဒပုဉ္ဆနံ ကရောန္တောပိ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇမာနော’’တွေဝ ဝုစ္စတိ. ယဒါ ပန ‘‘ပါဒပုဉ္ဆနမ္ပိ န သက္ကာ ဣဒ’’န္တိ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဆဍ္ဍိတံ ဟောတိ, တဒါ ပရိဘုဉ္ဇမာနော နာမ န ဟောတိ. အပ္ပမာဏံ စေတောသမာဓိန္တိ အရဟတ္တဖလသမာဓိံ. အပ္ပမာဏော တဿ ပုညာဘိသန္ဒောတိ ဣမိနာ ဒါယကဿ ပုညစေတနာယ အပ္ပမာဏတံ ကထေတိ. တဿ ဟိ ‘‘ခီဏာသဝေါ မေ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ ပုနပ္ပုနံ အနုဿရဏဝသေန ပဝတ္တာ ပုညစေတနာ အပ္ပမာဏာ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ပိဏ္ဍပါတာဒီသု ပန ယော ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သတ္တာဟမ္ပိ တေနေဝ ယာပေတိ, အညံ န ပရိဘုဉ္ဇတိ, သော သတ္တာဟမ္ပိ တံယေဝ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော နာမ ဟောတိ. ဧကသ္မိံ ပန သေနာသနေ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာဒီသု စင်္ကမန္တောပိ ယာဝ တံ သေနာသနံ ပဟာယ အညံ န ဂဏှာတိ, တာဝ ပရိဘုဉ္ဇမာနော နာမ ဟောတိ. ဧကေန ပန ဘေသဇ္ဇေန ဗျာဓိမှိ ဝူပသန္တေ ယာဝ အညံ ဘေသဇ္ဇံ န ပရိဘုဉ္ဇတိ, တာဝဒေဝ ပရိဘုဉ္ဇမာနော နာမ ဟောတိ.

៥១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃបណ្ណាសកៈទី២ ពាក្យថា puññābhisandā សេចក្តីថា គំនរនៃបុណ្យ ឬការប្រព្រឹត្តទៅនៃបុណ្យ។ ពាក្យថា kusalābhisandā នេះ ជាវេវចនៈនៃពាក្យ puññābhisandā នោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ទាំងឡាយនោះ តែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា sukhassāhārā (អ្នកនាំមកនូវសេចក្តីសុខ)។ ធម៌ទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងប្រគល់ឲ្យនូវរូបារម្មណ៍ជាដើមដ៏ប្រសើរដោយប្រពៃ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា sovaggikā (ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងឋានសួគ៌)។ ផលវិបាករបស់ធម៌ទាំងនោះជាសុខ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា sukhavipākā (មានសុខជាវិបាក)។ ការកើតឡើងក្នុងឋានសួគ៌ ឈ្មោះថា សគ្គៈ, ធម៌ទាំងឡាយដែលរមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីឋានសួគ៌ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា saggasaṃvattanikā (ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីឋានសួគ៌)។ ពាក្យថា cīvaraṃ paribhuñjamāno (កាលប្រើប្រាស់នូវចីវរ) សេចក្តីថា ភិក្ខុបានសំពត់ដើម្បីធ្វើចីវរហើយ តែដោយគ្មានម្ជុល និងអំបោះជាដើម ក៏ទុកសំពត់នោះក្តី ធ្វើ (កាត់ដេរ) ក្តី គ្រងក្តី ធ្វើជាកម្រាលពូកក្នុងកាលដែលចីវរចាស់គ្រាំគ្រាក្តី សូម្បីចីវរដែលមិនអាចធ្វើជាកម្រាលពូកបាន ក៏យកទៅធ្វើជាកម្រាលដីក្តី ឬចីវរដែលមិនសមគួរដល់កម្រាលដី ក៏ហែកធ្វើជាសំពត់ជូតជើងក្តី ភិក្ខុនោះ លោកក៏ហៅថា "កំពុងប្រើប្រាស់" ដូចគ្នា។ តែបើកាលណា សូម្បីសំពត់ជូតជើងនោះ ក៏មិនអាចធ្វើកើត ទើបបោសច្រាសបោះចោលទៅ ក្នុងកាលនោះ មិនឈ្មោះថា កំពុងប្រើប្រាស់ឡើយ។ ពាក្យថា Appamāṇaṃ cetosamādhinti សំដៅយក អរហត្តផលសមាធិ។ ដោយបទថា Appamāṇo tassa puññābhisando នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវភាពមិនមានប្រមាណនៃបុណ្យចេតនារបស់ទាយក។ ព្រោះថា បុណ្យចេតនាដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការរលឹកនឹកឃើញរឿយៗរបស់ទាយកនោះថា "ព្រះខីណាសពកំពុងប្រើប្រាស់ចីវររបស់យើង" រមែងជាធម្មជាតិមិនមានប្រមាណ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបិណ្ឌបាតជាដើម ភិក្ខុណាឆាន់ចិញ្ចឹមជីវិតដោយបិណ្ឌបាតនោះអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ មិនឆាន់បិណ្ឌបាតដទៃ ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា កំពុងប្រើប្រាស់នូវបិណ្ឌបាតនោះឯង អស់ប្រាំពីរថ្ងៃ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុកាលចង្រ្កមក្នុងទីសម្រាកយប់ ឬទីសម្រាកថ្ងៃជាដើម ក្នុងសេនាសនៈណាមួយ ដរាបណាមិនទាន់លះបង់សេនាសនៈនោះទៅកាន់សេនាសនៈដទៃ ដរាបនោះ ឈ្មោះថា កំពុងប្រើប្រាស់នូវសេនាសនៈនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើជំងឺរំងាប់ទៅដោយថ្នាំណាមួយហើយ ដរាបណាភិក្ខុមិនទាន់ប្រើប្រាស់ថ្នាំដទៃ ដរាបនោះ ឈ្មោះថា កំពុងប្រើប្រាស់នូវថ្នាំនោះឯង។

ဗဟုဘေရဝန္တိ ဗဟူဟိ ဘေရဝါရမ္မဏေဟိ သမန္နာဂတံ. ရတနဝရာနန္တိ သတ္တန္နမ္ပိ ဝရရတနာနံ. အာလယန္တိ နိဝါသဋ္ဌာနံ. ပုထူ သဝန္တီတိ ဗဟုကာ ဟုတွာ သန္ဒမာနာ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

ពាក្យថា Bahubheravaṃ សេចក្តីថា ប្រកបដោយអារម្មណ៍គួរឲ្យខ្លាចដ៏ច្រើន។ ពាក្យថា Ratanavarānaṃ សេចក្តីថា នៃរតនៈដ៏ប្រសើរទាំងឡាយ សូម្បីទាំង ៧ ប្រការ។ ពាក្យថា Ālayaṃ សេចក្តីថា ទីលំនៅ (ទីតាំង)។ ពាក្យថា Puthū savanti សេចក្តីថា ហូរទៅយ៉ាងច្រើនកុះករ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၂. ဒုတိယပုညာဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាទុតិយបុញ្ញាភិសន្ទសូត្រ

၅၂. ဒုတိယေ [Pg.310] အရိယကန္တေဟီတိ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တေဟိ. တာနိ ဟိ အရိယာနံ ကန္တာနိ ဟောန္တိ ပိယာနိ မနာပါနိ. သေသံ သုတ္တန္တေ တာဝ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၂၄ အာဒယော) ဝုတ္တမေဝ.

៥២. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា ariyakantehi សេចក្តីថា សីលទាំងឡាយដែលប្រកបដោយមគ្គនិងផល។ ព្រោះថាសីលទាំងនោះ ជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីពេញចិត្តរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ។ ចំណែកសេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងព្រះសូត្រនេះ ដែលគួរនិយាយ លោកបានពោលរួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។

ဂါထာသု ပန သဒ္ဓါတိ သောတာပန္နဿ သဒ္ဓါ အဓိပ္ပေတာ. သီလမ္ပိ သောတာပန္နဿ သီလမေဝ. ဥဇုဘူတဉ္စ ဒဿနန္တိ ကာယဝင်္ကာဒီနံ အဘာဝေန ခီဏာသဝဿ ဒဿနံ ဥဇုဘူတဒဿနံ နာမ. အာဟူတိ ကထယန္တိ. ပသာဒန္တိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃေသု ပသာဒံ. ဓမ္မဒဿနန္တိ စတုသစ္စဓမ္မဒဿနံ.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងគាថាទាំងឡាយ ពាក្យថា saddhā សំដៅយកសទ្ធារបស់ព្រះសោតាបន្នបុគ្គល។ សូម្បីសីល ក៏សំដៅយកសីលរបស់ព្រះសោតាបន្នបុគ្គលនោះឯង។ ពាក្យថា ujubhūtañca dassanaṃ សេចក្តីថា ការឃើញរបស់ព្រះខីណាសព ព្រោះមិនមានវង្កៈ (ភាពវៀចវេរ) នៃកាយជាដើម ឈ្មោះថា ឧជុភូតទស្សនៈ (ការឃើញដ៏ត្រង់)។ ពាក្យថា āhu ប្រែថា តែងពោល។ ពាក្យថា pasādaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ។ ពាក្យថា dhammadassanaṃ សេចក្តីថា ការឃើញធម៌គឺអរិយសច្ច ៤។

၃. ပဌမသံဝါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាបឋមសំវាសសូត្រ

၅၃. တတိယေ သမ္ဗဟုလာပိ ခေါ ဂဟပတီ စ ဂဟပတာနိယော စာတိ ဗဟုကာ ဂဟပတယော စ ဂဟပတာနိယော စ အာဝါဟဝိဝါဟကရဏတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တာ တမေဝ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ. သံဝါသာတိ သဟဝါသာ ဧကတောဝါသာ. ဆဝေါ ဆဝါယာတိ ဂုဏမရဏေန မတတ္တာ ဆဝေါ ဂုဏမရဏေနေဝ မတာယ ဆဝါယ သဒ္ဓိံ. ဒေဝိယာ သဒ္ဓိန္တိ ဂုဏေဟိ ဒေဝိဘူတာယ သဒ္ဓိံ. ဒုဿီလောတိ နိဿီလော. ပါပဓမ္မောတိ လာမကဓမ္မော. အက္ကောသကပရိဘာသကောတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသကော, ဘယံ ဒဿေတွာ သန္တဇ္ဇနေန ပရိဘာသကော. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

៥៣. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា sambahulāpi kho gahapatī ca gahapatāniyo ca សេចក្តីថា គហបតី និងគហបតានីទាំងឡាយដ៏ច្រើន កាលដើរទៅដើម្បីធ្វើអាវាហវិវាហៈ ក៏បានដើរទៅតាមផ្លូវនោះឯង។ ពាក្យថា saṃvāsā សេចក្តីថា ការរស់នៅជាមួយគ្នា ការនៅរួមគ្នា។ ពាក្យថា chavo chavāya សេចក្តីថា ខ្មោចបុរស (ព្រោះស្លាប់ចាកគុណធម៌) ជាមួយខ្មោចស្ត្រី (ព្រោះស្លាប់ចាកគុណធម៌ដូចគ្នា)។ ពាក្យថា deviyā saddhiṃ សេចក្តីថា ជាមួយស្ត្រីដែលប្រៀបដូចជាទេវីដោយគុណធម៌ទាំងឡាយ។ ពាក្យថា dussīlo សេចក្តីថា មិនមានសីល។ ពាក្យថា pāpadhammo សេចក្តីថា មានធម៌ដ៏លាមក។ ពាក្យថា akkosakaparibhāsako សេចក្តីថា ជាអ្នកជេរប្រទេចដោយអក្ខោសវត្ថុ ១០ យ៉ាង និងជាអ្នកគំរាមកំហែងដោយការធ្វើឲ្យខ្លាច។ សេចក្តីក្នុងបទទាំងពួង គប្បីជ្រាបតាមវិធីនេះឯង។

ကဒရိယာတိ ထဒ္ဓမစ္ဆရိနော. ဇာနိပတယောတိ ဇယမ္ပတိကာ. ဝဒညူတိ ယာစကာနံ ဝစနဿ အတ္ထံ ဇာနန္တိ. သညတာတိ သီလသံယမေန သမန္နာဂတာ. ဓမ္မဇီဝိနောတိ ဓမ္မေ ဌတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တီတိ ဓမ္မဇီဝိနော. အတ္ထာသံ ပစုရာ ဟောန္တီတိ ဝဍ္ဎိသင်္ခါတာ အတ္ထာ ဧတေသံ ဗဟူ ဟောန္တိ. ဖာသုကံ ဥပဇာယတီတိ အညမညံ ဖာသုဝိဟာရော ဇာယတိ. ကာမကာမိနောတိ ကာမေ ကာမယမာနာ.

ពាក្យថា kadariyā សេចក្តីថា មានសេចក្តីកំណាញ់ស្វិតស្វាញ។ ពាក្យថា jānipatayo សេចក្តីថា ប្តីនិងប្រពន្ធ។ ពាក្យថា vadaññū សេចក្តីថា តែងដឹងនូវសេចក្តីនៃពាក្យសុំរបស់ពួកស្មូម។ ពាក្យថា saññatā សេចក្តីថា ប្រកបដោយការសង្រួមក្នុងសីល។ ពាក្យថា dhammajīvino សេចក្តីថា ឈ្មោះថា ធម្មជីវី ព្រោះតាំងនៅក្នុងធម៌ហើយចិញ្ចឹមជីវិត។ ពាក្យថា atthāsaṃ pacurā honti សេចក្តីថា ប្រយោជន៍ទាំងឡាយ ពោលគឺសេចក្តីចម្រើន រមែងមានច្រើនដល់ប្តីប្រពន្ធទាំងនោះ។ ពាក្យថា phāsukaṃ upajāyati សេចក្តីថា ការរស់នៅជាសុខទៅវិញទៅមក រមែងកើតឡើង។ ពាក្យថា kāmakāmino សេចក្តីថា ប្រាថ្នានូវកាមទាំងឡាយ។

၄. ဒုတိယသံဝါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាទុតិយសំវាសសូត្រ

၅၄. စတုတ္ထေ ကမ္မပထဝသေန ဒေသနာ ပဝတ္တိတာ. သေသံ တာဒိသမေဝ. ဣမေသု ပန ဒွီသုပိ သုတ္တေသု အဂါရိကပဋိပဒါ ကထိတာ. သောတာပန္နသကဒါဂါမီနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

៥៤. ក្នុងសូត្រទី៤ ព្រះធម៌ទេសនាប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃកម្មបថ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ ក៏ដូចគ្នានោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសូត្រទាំងពីរនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវគ្រហស្ថបដិបទា (ការប្រតិបត្តិរបស់គ្រហស្ថ)។ សូម្បីព្រះសោតាបន្ន និងព្រះសកទាគាមី ក៏គួរប្រតិបត្តិបាន។

၅-၆. သမဇီဝီသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

៥-៦. អដ្ឋកថាសមជីវីសូត្រទាំងពីរ

၅၅-၅၆. ပဉ္စမေ [Pg.311] တေနုပသင်္ကမီတိ ကိမတ္ထံ ဥပသင်္ကမိ? အနုဂ္ဂဏှနတ္ထံ. တထာဂတော ဟိ တံ ရဋ္ဌံ ပါပုဏန္တော ဣမေသံယေဝ ဒွိန္နံ သင်္ဂဏှနတ္ထာယ ပါပုဏာတိ. နကုလပိတာ ကိရ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ တထာဂတဿ ပိတာ အဟောသိ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မဟာပိတာ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ စူဠပိတာ. နကုလမာတာပိ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ တထာဂတဿ မာတာ အဟောသိ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မဟာမာတာ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ စူဠမာတာ. တေ သတ္ထု ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ပုတ္တသိနေဟံ ပဋိလဘိတွာ ‘‘ဟန္တာတ, ဟန္တာတာ’’တိ ဝစ္ဆကံ ဒိသွာ ဝစ္ဆဂိဒ္ဓိနီ ဂါဝီ ဝိယ ဝိရဝမာနာ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဌမဒဿနေနေဝ သောတာပန္နာ ဇာတာ. နိဝေသနေ ပဉ္စသတာနံ ဘိက္ခူနံ အာသနာနိ သဒါ ပညတ္တာနေဝ ဟောန္တိ. ဣတိ ဘဂဝါ တေသံ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထာယ ဥပသင်္ကမိ. အတိစရိတာတိ အတိက္ကမိတာ. အဘိသမ္ပရာယဉ္စာတိ ပရလောကေ စ. သမသဒ္ဓါတိ သဒ္ဓါယ သမာ ဧကသဒိသာ. သီလာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဆဋ္ဌံ ကေဝလံ ဘိက္ခူနံ ဒေသိတံ. သေသမေတ္ထ တာဒိသမေဝ.

៥៥-៥៦. ក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា tenupasaṅkami សួរថា យាងទៅដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? ឆ្លើយថា ដើម្បីអនុគ្រោះ។ ព្រោះថា ព្រះតថាគត កាលយាងទៅកាន់ដែននោះ គឺយាងទៅដើម្បីសង្គ្រោះដល់ជនទាំងពីរនាក់នេះឯង។ ឮថា នកុលបិតា ធ្លាប់ជាបិតារបស់ព្រះតថាគត អស់ប្រាំរយជាតិ ជាធំ (ឪពុកធំ) អស់ប្រាំរយជាតិ ជាតូច (ឪពុកមា) អស់ប្រាំរយជាតិ។ សូម្បីនកុលមាតា ក៏ធ្លាប់ជាមាតារបស់ព្រះតថាគត អស់ប្រាំរយជាតិ ជាធំ (ម្តាយធំ) អស់ប្រាំរយជាតិ ជាតូច (ម្តាយមីង) អស់ប្រាំរយជាតិ។ ជនទាំងនោះ ចាប់តាំងពីកាលដែលបានឃើញព្រះសាស្តាមក ក៏កើតសេចក្តីស្រឡាញ់ដូចជាកូន ហើយពោលថា "កូនមាសឪពុក កូនមាសឪពុក" ដូចជាមេគោដែលស្រឡាញ់កូនតូច កាលឃើញកូនហើយក៏ស្រែករក ជនទាំងនោះក៏ចូលទៅគាល់ ហើយគ្រាន់តែឃើញជាដំបូង ក៏បានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្ន។ ក្នុងផ្ទះរបស់ជនទាំងនោះ អាសនៈសម្រាប់ភិក្ខុប្រាំរយរូប តែងត្រូវបានរៀបចំទុកជាប្រចាំ។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់យាងទៅដើម្បីអនុគ្រោះដល់ជនទាំងនោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ពាក្យថា aticaritā សេចក្តីថា ប្រព្រឹត្តកន្លង។ ពាក្យថា abhisamparāyañca សេចក្តីថា ក្នុងបរលោកផង។ ពាក្យថា samasaddhā សេចក្តីថា មានសទ្ធាស្មើគ្នា គឺដូចគ្នា។ ក្នុងសីលជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សូត្រទី៦ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងចំពោះតែភិក្ខុទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ ក៏ដូចគ្នានោះឯង។

၇. သုပ္ပဝါသာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាសុប្បវាសាសូត្រ

၅၇. သတ္တမေ ပဇ္ဇနိကန္တိ တဿ နိဂမဿ နာမံ. ကောလိယာနန္တိ ကောလရာဇကုလာနံ. အာယုံ ခေါ ပန ဒတွာတိ အာယုဒါနံ ဒတွာ. အာယုဿ ဘာဂိနီ ဟောတီတိ အာယုဘာဂပဋိလာဘိနီ ဟောတိ, အာယုံ ဝါ ဘဇနိကာ ဟောတိ, အာယုပ္ပဋိလာဘိနီတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៥៧. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា pajjanikaṃ នេះ ជាឈ្មោះនៃនិគមនោះ។ ពាក្យថា koliyānaṃ សេចក្តីថា នៃពួកកោឡិយរាជត្រកូល។ ពាក្យថា āyuṃ kho pana datvā សេចក្តីថា ឲ្យនូវអាយុទាន។ ពាក្យថា āyussa bhāginī hoti សេចក្តីថា ជាអ្នកបានចំណែកនៃអាយុ ឬជាអ្នកបង្កើតនូវអាយុ សេចក្តីថា ជាអ្នកបាននូវអាយុ។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ရသသာ ဥပေတန္တိ ရသေန ဥပေတံ ရသသမ္ပန္နံ. ဥဇ္ဇုဂတေသူတိ ကာယဝင်္ကာဒိရဟိတတ္တာ ဥဇုကမေဝ ဂတေသု ခီဏာသဝေသု. စရဏူပပန္နေသူတိ ပဉ္စဒသဟိ စရဏဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတေသု. မဟဂ္ဂတေသူတိ မဟတ္တံ ဂတေသု. ခီဏာသဝါနညေဝေတံ နာမံ. ပုညေန ပုညံ သံသန္ဒမာနာတိ ပုညေန သဒ္ဓိံ ပုညံ ဃဋယမာနာ. မဟပ္ဖလာ လောကဝိဒူန ဝဏ္ဏိတာတိ ဧဝရူပါ ဒါနသင်္ခါတာ ဒက္ခိဏာ တိဝိဓလောကံ ဝိဒိတံ ကတွာ ဌိတတ္တာ လောကဝိဒူနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဝဏ္ဏိတာ, ဗုဒ္ဓေဟိ ပသတ္ထာတိ အတ္ထော. ယညမနုဿရန္တာတိ ယညံ ဒါနံ အနုဿရန္တာ. ဝေဒဇာတာတိ တုဋ္ဌိဇာတာ.

ពាក្យថា rasasā upetaṃ សេចក្តីថា ប្រកបដោយរស គឺបរិបូណ៌ដោយរស។ ពាក្យថា ujjugatesu សេចក្តីថា ក្នុងព្រះខីណាសពទាំងឡាយ ដែលលោកទៅត្រង់ហើយ ព្រោះមិនមានវង្កៈនៃកាយជាដើម។ ពាក្យថា caraṇūpapannesu សេចក្តីថា ក្នុងលោកអ្នកប្រកបដោយចរណធម៌ ១៥ ប្រការ។ ពាក្យថា mahaggatesu សេចក្តីថា ក្នុងលោកអ្នកដល់នូវភាពជាធំ។ ពាក្យនេះ ជាឈ្មោះរបស់ព្រះខីណាសពទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា puññena puññaṃ saṃsandamānā សេចក្តីថា ផ្សារភ្ជាប់បុណ្យ (ក្រោយ) ជាមួយបុណ្យ (មុន)។ ពាក្យថា mahapphalā lokavidūna vaṇṇitā សេចក្តីថា ទក្ខិណាទាន ពោលគឺការបរិច្ចាគមានសភាពយ៉ាងនេះ ព្រោះតែតាំងនៅដោយធ្វើត្រៃលោកឲ្យប្រាកដច្បាស់ ហេតុនោះ ទើបព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដែលជាលោកវិទូ ទ្រង់សរសើរ សេចក្តីថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយទ្រង់សរសើរហើយ។ ពាក្យថា yaññamanussarantā សេចក្តីថា កាលរលឹកនឹកដល់យញ្ញៈគឺទាន។ ពាក្យថា vedajātā សេចក្តីថា កើតសេចក្តីត្រេកអរ (សោមនស្ស)។

၈. သုဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាសុទត្តសូត្រ

၅၈. အဋ္ဌမေ [Pg.312] သညတာနန္တိ ကာယဝါစာဟိ သံယတာနံ. ပရဒတ္တဘောဇိနန္တိ ပရေဟိ ဒိန္နမေဝ ဘုဉ္ဇိတွာ ယာပေန္တာနံ. ကာလေနာတိ ယုတ္တပ္ပတ္တကာလေန. သက္ကစ္စ ဒဒါတီတိ သဟတ္ထာ သက္ကာရံ ကတွာ ဒဒါတိ. စတ္တာရိ ဌာနာနိ အနုပ္ပဝေစ္ဆတီတိ စတ္တာရိ ကာရဏာနိ အနုပ္ပဝေသေတိ ဒဒါတိ. ယသဝါ ဟောတီတိ မဟာပရိဝါရော ဟောတိ. နဝမံ ကေဝလံ ဘိက္ခူနံ ကထိတံ. သေသမေတ္ထ တာဒိသမေဝ.

៥៨. ក្នុងសូត្រទី៨ ពាក្យថា saññatānaṃ សេចក្តីថា នៃលោកអ្នកសង្រួមដោយកាយនិងវាចា។ ពាក្យថា paradattabhojinaṃ សេចក្តីថា នៃលោកអ្នកចិញ្ចឹមជីវិតដោយការឆាន់តែរបស់ដែលអ្នកដទៃប្រគេនប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា kālena សេចក្តីថា តាមកាលដ៏សមគួរ។ ពាក្យថា sakkaccaṃ dadāti សេចក្តីថា ធ្វើសក្ការៈហើយប្រគេនដោយដៃខ្លួនឯង។ ពាក្យថា cattāri ṭhānāni anuppavecchati សេចក្តីថា តែងប្រគល់ឲ្យនូវហេតុ ៤ យ៉ាង។ ពាក្យថា yasavā hoti សេចក្តីថា ជាអ្នកមានបរិវារច្រើន។ សូត្រទី៩ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងចំពោះតែភិក្ខុទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ ក៏ដូចគ្នានោះឯង។

၁၀. ဂိဟိသာမီစိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាគិហិសាមីចិសូត្រ

၆၀. ဒသမေ ဂိဟိသာမီစိပဋိပဒန္တိ ဂိဟီနံ အနုစ္ဆဝိကံ ပဋိပတ္တိံ. ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတီတိ အတိဟရိတွာ ဒါတုကာမတာယ ပတိဥပဋ္ဌိတော ဟောတိ ဥပဂတော, ဘိက္ခုသံဃဿ စီဝရံ ဒေတီတိ အတ္ထော.

៦០. ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា gihisāmīcipaṭipadaṃ សេចក្តីថា ការប្រតិបត្តិដ៏សមគួរដល់គ្រហស្ថទាំងឡាយ។ ពាក្យថា paccupaṭṭhito hoti សេចក្តីថា ជាអ្នកចូលទៅជិត តាំងចិត្តទុកជាមុន ព្រោះចង់នាំយកទៅប្រគេន សេចក្តីថា តែងប្រគេនចីវរដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ។

ဥပဋ္ဌိတာတိ ဥပဋ္ဌာယကော. တေသံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စာတိ ယေ ဧဝံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, တေသံ ဒိဝါ စ ရတ္တိဉ္စ ပရိစ္စာဂဝသေန စ အနုဿရဏဝသေန စ သဒါ ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ. သဂ္ဂဉ္စ ကမတိဋ္ဌာနန္တိ တာဒိသော စ ဘဒ္ဒကံ ကမ္မံ ကတွာ သဂ္ဂဋ္ဌာနံ ဥပဂစ္ဆတိ. ဣမေသု စတူသုပိ သုတ္တေသု အာဂါရိယပဋိပဒါ ကထိတာ. သောတာပန္နသကဒါဂါမီနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

ពាក្យថា upaṭṭhitā សេចក្តីថា ឧបដ្ឋាក (អ្នកបម្រើ)។ ពាក្យថា tesaṃ divā ca ratto ca សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយណាដែលតែងឧបដ្ឋាកដោយបច្ច័យ ៤ យ៉ាងនេះ បុណ្យរបស់ជនទាំងនោះ តែងចម្រើនឡើងអស់កាលជានិច្ច ទាំងថ្ងៃទាំងយប់ ដោយអំណាចនៃការបរិច្ចាគ និងដោយអំណាចនៃការរលឹកនឹកឃើញ។ ពាក្យថា saggañca kamati ṭhānaṃ សេចក្តីថា ជនបែបនោះ កាលបានធ្វើអំពើដ៏ល្អហើយ តែងទៅកាន់ឋានសួគ៌។ ក្នុងសូត្រទាំង ៤ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវគ្រហស្ថបដិបទា។ សូម្បីព្រះសោតាបន្ន និងព្រះសកទាគាមី ក៏គួរប្រតិបត្តិបាន។

ပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

បុញ្ញាភិសន្ទវគ្គ ទី១ ចប់។

(၇) ၂. ပတ္တကမ္မဝဂ္ဂေါ

(៧) ២. បត្តកម្មវគ្គ

၁. ပတ္တကမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាបត្តកម្មសូត្រ

၆၁. ဒုတိယဿ ပဌမေ အနိဋ္ဌပဋိက္ခေပေန ဣဋ္ဌာ. မနေ ကမန္တိ ပဝိသန္တီတိ ကန္တာ. မနံ အပ္ပာယန္တိ ပဝဍ္ဎေန္တီတိ မနာပါ. ဒုလ္လဘာတိ ပရမဒုလ္လဘာ. ဘောဂါတိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ ရူပါဒယော ဝိသယာ. သဟဓမ္မေနာတိ ဓမ္မေနေဝ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တု, မာ ဓမ္မူပဃာတံ ကတွာ အဓမ္မေနာတိ. အထဝါ သဟဓမ္မေနာတိ သကာရဏေန, တေန တေန သေနာပတိသေဋ္ဌိဋ္ဌာနာဒိကာရဏေန သဒ္ဓိံယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တူတိ အတ္ထော. ယသောတိ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိ. သဟ [Pg.313] ဉာတီဘီတိ ဉာတကေဟိ သဒ္ဓိံ. သဟ ဥပဇ္ဈာယေဟီတိ သုခဒုက္ခေသု ဥပနိဇ္ဈာယိတဗ္ဗတ္တာ ဥပဇ္ဈာယသင်္ခါတေဟိ သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ.

៦១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី២ ពាក្យថា iṭṭhā សេចក្តីថា អារម្មណ៍ជាទីប្រាថ្នា ដោយការបដិសេធនូវអារម្មណ៍ដែលមិនជាទីប្រាថ្នា។ ពាក្យថា kantā សេចក្តីថា ជាទីគាប់ចិត្ត ព្រោះចូលទៅកាន់ចិត្ត។ ពាក្យថា manāpā សេចក្តីថា ជាទីពេញចិត្ត ព្រោះធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយ ចម្រើនឡើង។ ពាក្យថា dullabhā សេចក្តីថា ក្របានជាទីបំផុត។ ពាក្យថា bhogā សេចក្តីថា វិស័យមានរូបារម្មណ៍ជាដើម ដែលគួរប្រើប្រាស់។ ពាក្យថា sahadhammena សេចក្តីថា សូមឲ្យកើតឡើងរួមជាមួយធម៌ពិតប្រាកដ កុំឲ្យកើតឡើងដោយអធម៌ដោយការបំផ្លាញធម៌ឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា sahadhammena សេចក្តីថា ប្រកបដោយហេតុដ៏សមគួរ គឺសូមឲ្យកើតឡើងរួមជាមួយហេតុនោះៗ មានតំណែងជាសេនាបតី ឬសេដ្ឋីជាដើម នេះជាសេចក្តី។ ពាក្យថា yaso សេចក្តីថា សម្បត្តិគឺបរិវារ។ ពាក្យថា saha ñātīhi សេចក្តីថា ជាមួយពួកញាតិ។ ពាក្យថា saha upajjhāyehi សេចក្តីថា ជាមួយមិត្តភក្តិដែលធ្លាប់ឃើញ និងធ្លាប់រាប់អានគ្នា ដែលហៅថា ឧបជ្ឈាយៈ ព្រោះជាអ្នកគួរគិតគូរជួយគ្នាក្នុងសុខនិងទុក្ខ។

အကိစ္စံ ကရောတီတိ အကာတဗ္ဗံ ကရောတိ. ကိစ္စံ အပရာဓေတီတိ ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကံ ကိစ္စံ အကရောန္တော တံ အပရာဓေတိ နာမ. ဓံသတီတိ ပတတိ ပရိဟာယတိ. အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘန္တိ အဘိဇ္ဈာသင်္ခါတံ ဝိသမလောဘံ. ပဇဟတီတိ နုဒတိ နီဟရတိ. မဟာပညောတိ မဟန္တပညော. ပုထုပညောတိ ပုထုလပညော. အာပါတဒသောတိ တံ တံ အတ္ထံ အာပါတေတိ တမေဝ ပဿတိ, သုခုမမ္ပိဿ အတ္ထဇာတံ အာပါတံ အာဂစ္ဆတိယေဝါတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា akiccaṃ karoti សេចក្តីថា ធ្វើនូវអំពើដែលមិនគួរធ្វើ។ ពាក្យថា kiccaṃ aparādheti សេចក្តីថា កាលមិនធ្វើកិច្ចការដែលគួរធ្វើ ឈ្មោះថា ធ្វើឲ្យខូចខាតនូវកិច្ចការនោះ។ ពាក្យថា dhaṃsati សេចក្តីថា ធ្លាក់ចុះ គឺសាបសូន្យទៅ។ ពាក្យថា abhijjhāvisamalobhaṃ សេចក្តីថា លោភៈដ៏មិនស្មើ ពោលគឺអភិជ្ឈា។ ពាក្យថា pajahati សេចក្តីថា កំចាត់បង់ គឺដកចេញ។ ពាក្យថា mahāpañño សេចក្តីថា មានប្រាជ្ញាធំធេង។ ពាក្យថា puthupañño សេចក្តីថា មានប្រាជ្ញាទូលំទូលាយ។ ពាក្យថា āpātadaso សេចក្តីថា តែងឃើញនូវសេចក្តីនោះៗ ឲ្យប្រាកដច្បាស់ សេចក្តីថា សូម្បីតែសេចក្តីដ៏ល្អិតល្អន់ ក៏រមែងប្រាកដច្បាស់ដល់អរិយសាវកនោះដែរ។

ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟီတိ ဥဋ္ဌာနသင်္ခါတေန ဝီရိယေန အဓိဂတေဟိ. ဗာဟာဗလပရိစိတေဟီတိ ဗာဟာဗလေန ပရိစိတေဟိ ဝဍ္ဎိတေဟိ. သေဒါဝက္ခိတ္တေဟီတိ အဝက္ခိတ္တသေဒေဟိ, သေဒံ မုဉ္စိတွာ ဝါယာမေန ပယောဂေန သမဓိဂတေဟီတိ အတ္ထော. ဓမ္မိကေဟီတိ ဓမ္မယုတ္တေဟိ. ဓမ္မလဒ္ဓေဟီတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မေ အကောပေတွာ လဒ္ဓေဟိ. ပတ္တကမ္မာနီတိ ယုတ္တကမ္မာနိ အနုစ္ဆဝိကကမ္မာနိ. သုခေတီတိ သုခိတံ ကရောတိ. ပီဏေတီတိ ပီဏိတံ ဗလသမ္ပန္နံ ကရောတိ. ဌာနဂတံ ဟောတီတိ ကာရဏဂတံ ဟောတိ. ကိံ ပန တန္တိ? စတူသု ပတ္တကမ္မေသု ဧကံ ဘောဂေဟိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ ဘောဂဇာတမေဝ ဌာနဂတံ. ပတ္တဂတန္တိ ယုတ္တပ္ပတ္တဋ္ဌာနဂတံ. အာယတနသော ပရိဘုတ္တန္တိ ကာရဏေနေဝ ပရိဘုတ္တံ ဘောဂဇာတံ ဟောတိ.

បទថា Uṭṭhānavīriyādhigatehi សេចក្តីថា បានមកដោយព្យាយាមដែលពោលគឺការក្រោកក្រវើន។ បទថា Bāhābalaparicitehi សេចក្តីថា សន្សំទុក គឺធ្វើឲ្យចម្រើនឡើងដោយកម្លាំងដៃ (កម្លាំងស្មា)។ បទថា Sedāvakkhittehi សេចក្តីថា មានញើសហូរចុះ គឺបានមកដោយការខំប្រឹងប្រែងបង្ហូរញើសដោយសេចក្តីព្យាយាម នេះជាអត្ថន័យ។ បទថា Dhammikehi សេចក្តីថា ប្រកបដោយធម៌។ បទថា Dhammaladdhehi សេចក្តីថា បានមកដោយធម៌ គឺបានមកដោយមិនធ្វើឲ្យកម្រើក (មិនឲ្យខូចខាត) នូវកុសលកម្មបថធម៌ទាំង ១០។ បទថា Pattakammāni សេចក្តីថា កិច្ចការដែលសមគួរ កិច្ចការដែលសក្តិសម។ បទថា Sukheti សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យមានសេចក្តីសុខ។ បទថា Pīṇeti សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ គឺធ្វើឲ្យបរិបូណ៌ដោយកម្លាំង។ បទថា Ṭhānagataṃ hoti សេចក្តីថា ដល់នូវហេតុដ៏សមគួរ។ សួរថា ចុះអ្វីជាហេតុដ៏សមគួរនោះ? ឆ្លើយថា ក្នុងបត្តកម្មទាំង ៤ យ៉ាង ភោគសម្បត្តិដែលជាកិច្ចការត្រូវធ្វើដោយភោគៈនោះឯង ឈ្មោះថាដល់នូវហេតុដ៏សមគួរ។ បទថា Pattagataṃ សេចក្តីថា ដល់នូវឋានៈដ៏សមគួរ។ បទថា Āyatanaso paribhuttaṃ សេចក្តីថា ភោគសម្បត្តិដែលបុគ្គលប្រើប្រាស់ដោយហេតុដ៏សមគួរនោះឯង។

ပရိယောဓာယ သံဝတ္တတီတိ ပိဒဟိတွာ ဝတ္တတိ. ယထာ အဂ္ဂိအာဒီဟိ ဥပ္ပန္နာသု အာပဒါသု, ဧဝံ အာဒိတ္တဂေဟနိဗ္ဗာပနာဒီနံ အတ္ထာယ ဓနပရိစ္စာဂံ ကတွာ တာသံ အာပဒါနံ မဂ္ဂံ ပိဒဟတိ နိဝါရေတိ. သောတ္ထိံ အတ္တာနံ ကရောတီတိ နိရုပဒ္ဒဝံ ခေမံ အတ္တာနံ ကရောတိ. ဉာတိဗလိန္တိ ဉာတကာနံ ဗလိံ. အတိထိဗလိန္တိ အာဂန္တုကာနံ ဗလိံ. ပုဗ္ဗပေတဗလိန္တိ ပရလောကဂတာနံ ဉာတကာနံ ဗလိံ. ရာဇဗလိန္တိ ရညော ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကံ ရာဇဗလိံ. ဒေဝတာဗလိန္တိ ဒေဝတာနံ ကတ္တဗ္ဗဗလိံ. သဗ္ဗမေတံ တေသံ တေသံ ယထာနုစ္ဆဝိကဝသေန ဒါတဗ္ဗဒါနဿ အဓိဝစနံ.

បទថា Pariyodhāya saṃvattati សេចក្តីថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបិទបាំង (រារាំង)។ ដូចជាកាលបើភ័យអន្តរាយមានភ្លើងឆេះជាដើមកើតឡើងហើយ បុគ្គលលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការរំលត់ភ្លើងដែលឆេះផ្ទះជាដើម រួចបិទបាំងរារាំងផ្លូវនៃភ័យអន្តរាយទាំងនោះ យ៉ាងណាមិញ (ក៏យ៉ាងនោះដែរ)។ បទថា Sotthiṃ attānaṃ karoti សេចក្តីថា ធ្វើខ្លួនឲ្យមានសេចក្តីក្សេម មិនមានឧបទ្រព។ បទថា Ñātibaliṃ សេចក្តីថា ការធ្វើពលីការដល់ញាតិទាំងឡាយ។ បទថា Atithibaliṃ សេចក្តីថា ការធ្វើពលីការដល់ភ្ញៀវទាំងឡាយ។ បទថា Pubbapetabaliṃ សេចក្តីថា ការធ្វើពលីការដល់ញាតិដែលចែកឋានទៅកាន់បរលោក។ បទថា Rājabaliṃ សេចក្តីថា រាជពលី គឺការបូជាដែលគួរធ្វើដល់ព្រះរាជា។ បទថា Devatābaliṃ សេចក្តីថា ទេវតាពលី គឺការធ្វើពលីការដែលគួរធ្វើដល់ទេវតាទាំងឡាយ។ ពាក្យទាំងអស់នេះ ជាឈ្មោះនៃការឲ្យទានដែលគួរប្រគល់ឲ្យតាមសមគួរដល់បុគ្គលនោះៗ។

ခန္တိသောရစ္စေ နိဝိဋ္ဌာတိ အဓိဝါသနက္ခန္တိယဉ္စ သုသီလတာယ စ နိဝိဋ္ဌာ. ဧကမတ္တာနံ ဒမေန္တီတိ ဧကံ အတ္တနောဝ အတ္တဘာဝံ ဣန္ဒြိယဒမေန ဒမေန္တိ. သမေန္တီတိ အတ္တနော စိတ္တံ ကိလေသဝူပသမနေန သမေန္တိ. ပရိနိဗ္ဗာပေန္တီတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေနေဝ [Pg.314] ပရိနိဗ္ဗာပေန္တိ. ဥဒ္ဓဂ္ဂိကန္တိအာဒီသု ဥပရူပရိဘူမီသု ဖလဒါနဝသေန ဥဒ္ဓမဂ္ဂမဿာတိ ဥဒ္ဓဂ္ဂိကာ. သဂ္ဂဿ ဟိတာတိ တတြုပပတ္တိဇနနတော သောဝဂ္ဂိကာ. နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သုခေါဝ ဝိပါကော အဿာတိ သုခဝိပါကာ. သုဋ္ဌု အဂ္ဂါနံ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏာဒီနံ ဒသန္နံ ဝိသေသာနံ နိဗ္ဗတ္တနတော သဂ္ဂသံဝတ္တနိကာ, ဧဝရူပံ ဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ အတ္ထော.

បទថា Khantisoracce niviṭṭhā សេចក្តីថា តាំងនៅក្នុងអធិវាសនខន្តី និងសេចក្តីមានសីលដ៏ល្អ។ បទថា Ekamattānaṃ damenti សេចក្តីថា ទូន្មានខ្លួន គឺអត្តភាពរបស់ខ្លួនតែមួយ ដោយការទូន្មានឥន្ទ្រិយ។ បទថា Samenti សេចក្តីថា ធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យស្ងប់ ដោយការរំងាប់កិលេស។ បទថា Parinibbāpenti សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យរំលត់ទុក្ខ គឺរំលត់កិលេសតែម្តង។ ក្នុងបទថា Uddhaggikaṃ ជាដើម មានន័យថា ទានដែលមានផលខ្ពង់ខ្ពស់ឡើងទៅ ព្រោះឲ្យផលក្នុងភូមិជាន់ខ្ពស់ៗ ហេតុនោះឈ្មោះថា ឧទ្ធគ្គិកៈ។ បទថា Sovaggikā សេចក្តីថា ជាប្រយោជន៍ដល់ឋានសួគ៌ ព្រោះញ៉ាំងបដិសន្ធិឲ្យកើតក្នុងឋានសួគ៌នោះ។ បទថា Sukhavipākā សេចក្តីថា មានផលជាសុខ គឺមានវិបាកជាសុខក្នុងកន្លែងដែលកើតហើយៗ។ បទថា Saggasaṃvattanikā សេចក្តីថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីឋានសួគ៌ ព្រោះញ៉ាំងគុណវិសេស ១០ យ៉ាង មានពណ៌សម្បុរជាទិព្វជាដើមដ៏ប្រសើរឲ្យកើតឡើង សេចក្តីថា តម្កល់ទុកនូវទក្ខិណាទានមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះជាអត្ថន័យ។

အရိယဓမ္မေ ဌိတောတိ ပဉ္စသီလဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတော. ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတီတိ ပရလောကံ ဂန္တွာ ယတ္ထ သဂ္ဂေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှာတိ, တတ္ထ မောဒတိ. သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော ဝါ ဟောန္တု အနာဂါမီ ဝါ, သဗ္ဗေသံ အယံ ပဋိပဒါ လဗ္ဘတေဝါတိ.

បទថា Ariyadhamme ṭhito សេចក្តីថា តាំងនៅក្នុងបញ្ចសីលធម៌។ បទថា Pecca sagge pamodati សេចក្តីថា លុះលះលោកនេះទៅហើយ តែងរីករាយក្នុងឋានសួគ៌ គឺទៅកាន់បរលោកហើយ តែងរីករាយក្នុងឋានសួគ៌ដែលខ្លួនបានបដិសន្ធិ។ ទោះបីជាព្រះសោតាបន្ន ព្រះសកទាគាមី ឬព្រះអនាគាមីក្តី បដិបទានេះរមែងបានសម្រេចដល់បុគ្គលទាំងអស់នោះឯង។

၂. အာနဏျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. សេចក្តីអធិប្បាយនៃអានណ្យសូត្រ

၆၂. ဒုတိယေ အဓိဂမနီယာနီတိ ပတ္တဗ္ဗာနိ. ကာမဘောဂိနာတိ ဝတ္ထုကာမေ စ ကိလေသကာမေ စ ပရိဘုဉ္ဇန္တေန. အတ္ထိသုခါဒီသု အတ္ထီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခံ အတ္ထိသုခံ နာမ. ဘောဂေ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခံ ဘောဂသုခံ နာမ. အနဏောသ္မီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခံ အာနဏျသုခံ နာမ. နိဒ္ဒေါသော အနဝဇ္ဇောသ္မီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခံ အနဝဇ္ဇသုခံ နာမ.

៦២. ក្នុងសូត្រទី ២ បទថា Adhigamanīyāni សេចក្តីថា គួរដល់នូវ (គួរសម្រេចបាន)។ បទថា Kāmabhoginā សេចក្តីថា ដោយបុគ្គលអ្នកបរិភោគកាម គឺអ្នកប្រើប្រាស់វត្ថុកាម និងកិលេសកាម។ ក្នុងសុខមានអត្ថិសុខជាដើម ពាក្យថា Atthi សេចក្តីថា សេចក្តីសុខដែលកើតឡើង (ដោយគិតថា "យើងមានទ្រព្យ") ឈ្មោះថា អត្ថិសុខ។ សេចក្តីសុខដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកប្រើប្រាស់ភោគសម្បត្តិ ឈ្មោះថា ភោគសុខ។ បទថា Anaṇosmi សេចក្តីថា សេចក្តីសុខដែលកើតឡើង (ដោយគិតថា "យើងគ្មានបំណុល") ឈ្មោះថា អនណ្យសុខ។ បទថា Niddoso anavajjosmi សេចក្តីថា សេចក្តីសុខដែលកើតឡើង (ដោយគិតថា "យើងជាអ្នកមិនមានទោស មិនមានសេចក្តីហ្មងសៅ") ឈ្មោះថា អនវជ្ជសុខ។

ဘုဉ္ဇန္တိ ဘုဉ္ဇမာနော. ပညာ ဝိပဿတီတိ ပညာယ ဝိပဿတိ. ဥဘော ဘာဂေတိ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ, ဟေဋ္ဌိမာနိ တီဏိ ဧကံ ကောဋ္ဌာသံ, အနဝဇ္ဇသုခံ ဧကံ ကောဋ္ဌာသန္တိ ဧဝံ ပညာယ ပဿမာနော ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ ဇာနာတီတိ အတ္ထော. အနဝဇ္ဇသုခဿေတန္တိ ဧတံ တိဝိဓမ္ပိ သုခံ အနဝဇ္ဇသုခဿ သောဠသိံ ကလံ နာဂ္ဃတီတိ.

បទថា Bhuñjaṃ សេចក្តីថា កាលបរិភោគ (ប្រើប្រាស់)។ បទថា Paññā vipassati សេចក្តីថា ពិចារណាឃើញដោយបញ្ញា។ បទថា Ubho bhāge សេចក្តីថា ទាំងពីរចំណែក គឺ សេចក្តីសុខ ៣ យ៉ាងខាងក្រោម ជាចំណែកមួយ និងអនវជ្ជសុខ ជាចំណែកមួយ។ សេចក្តីថា បុគ្គលកាលពិចារណាឃើញដោយបញ្ញា តែងដឹងនូវចំណែកទាំងពីរនេះ នេះជាអត្ថន័យ។ បទថា Anavajjasukhassetaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីសុខទាំង ៣ យ៉ាងនោះ សូម្បីតែមួយចំណែកក្នុង ១៦ ចំណែក ក៏មិនស្មើនឹងអនវជ្ជសុខឡើយ។

၃. ဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. សេចក្តីអធិប្បាយនៃព្រហ្មសូត្រ

၆၃. တတိယံ တိကနိပါတေ ဝဏ္ဏိတမေဝ. သပုဗ္ဗဒေဝတာနီတိ ပဒမတ္တမေဝ ဧတ္ထ ဝိသေသောတိ. စတုတ္ထေ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

៦៣. សូត្រទី ៣ ត្រូវបានអធិប្បាយរួចហើយក្នុងតិកនិបាត។ ក្នុងសូត្រទី ៣ នេះ មានតែបទថា Sapubbadevatāni ប៉ុណ្ណោះដែលប្លែក។ ក្នុងសូត្រទី ៤ សេចក្តីទាំងអស់ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၅. ရူပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. សេចក្តីអធិប្បាយនៃរូបសូត្រ

၆၅. ပဉ္စမေ ရူပေ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော ရူပပ္ပမာဏော နာမ. ရူပပ္ပသန္နောတိ တဿေဝ အတ္ထဝစနံ. ဃောသေ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော ဃောသပ္ပမာဏော [Pg.315] နာမ. စီဝရလူခပတ္တလူခေသု ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော လူခပ္ပမာဏော နာမ. ဓမ္မေ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော ဓမ္မပ္ပမာဏော နာမ. ဣတရာနိ တေသံယေဝ အတ္ထဝစနာနိ. သဗ္ဗသတ္တေ စ တယော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ရူပပ္ပမာဏာ, ဧကော န ရူပပ္ပမာဏော. ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသာ ဃောသပ္ပမာဏာ, ဧကော န ဃောသပ္ပမာဏော. ဒသ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ နဝ ကောဋ္ဌာသာ လူခပ္ပမာဏာ, ဧကော န လူခပ္ပမာဏော. သတသဟဿံ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ပန ဧကော ကောဋ္ဌာသောဝ ဓမ္မပ္ပမာဏော, သေသာ န ဓမ္မပ္ပမာဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

៦៥. ក្នុងសូត្រទី ៥ បុគ្គលដែលជ្រះថ្លាដោយកាន់យកសណ្ឋានរូបជាប្រមាណ ឈ្មោះថា រូបប្បមាណៈ។ បទថា Rūpappasanno នេះ ជាពាក្យពន្យល់សេចក្តីនៃបទនោះឯង។ បុគ្គលដែលជ្រះថ្លាដោយកាន់យកសំឡេងល្បីល្បាញជាប្រមាណ ឈ្មោះថា ឃោសប្បមាណៈ។ បុគ្គលដែលជ្រះថ្លាដោយកាន់យកសេចក្តីសៅហ្មងនៃចីវរ និងសេចក្តីសៅហ្មងនៃបាត្រជាប្រមាណ ឈ្មោះថា លូខប្បមាណៈ។ បុគ្គលដែលជ្រះថ្លាដោយកាន់យកធម៌ជាប្រមាណ ឈ្មោះថា ធម្មប្បមាណៈ។ បទដទៃទៀត ក៏ជាពាក្យពន្យល់សេចក្តីនៃបទទាំងនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត គួរដឹងថា បើចែកសត្វទាំងអស់ជា ៣ ចំណែក ២ ចំណែកជាអ្នកមានរូបជាប្រមាណ ១ ចំណែកមិនមែនជាអ្នកមានរូបជាប្រមាណឡើយ។ បើចែកជា ៥ ចំណែក ៤ ចំណែកជាអ្នកមានសំឡេងជាប្រមាណ ១ ចំណែកមិនមែនជាអ្នកមានសំឡេងជាប្រមាណឡើយ។ បើចែកជា ១០ ចំណែក ៩ ចំណែកជាអ្នកមានសេចក្តីសៅហ្មងជាប្រមាណ ១ ចំណែកមិនមែនជាអ្នកមានសេចក្តីសៅហ្មងជាប្រមាណឡើយ។ ប៉ុន្តែបើចែកជា ១ សែនចំណែក មានតែ ១ ចំណែកប៉ុណ្ណោះដែលជាអ្នកមានធម៌ជាប្រមាណ ក្រៅពីនោះមិនមែនជាអ្នកមានធម៌ជាប្រមាណឡើយ។

ရူပေ ပမာဏိံသူတိ ယေ ရူပံ ဒိသွာ ပသန္နာ, တေ ရူပေ ပမာဏိံသု နာမ, ပသီဒိံသူတိ အတ္ထော. ဃောသေန အနွဂူတိ ဃောသေန အနုဂတာ, ဃောသပ္ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နာတိ အတ္ထော. ဆန္ဒရာဂဝသူပေတာတိ ဆန္ဒဿ စ ရာဂဿ စ ဝသံ ဥပေတာ. အဇ္ဈတ္တဉ္စ န ဇာနာတီတိ နိယကဇ္ဈတ္တေ တဿ ဂုဏံ န ဇာနာတိ. ဗဟိဒ္ဓါ စ န ပဿတီတိ ဗဟိဒ္ဓါပိဿ ပဋိပတ္တိံ န ပဿတိ. သမန္တာဝရဏောတိ သမန္တတော အာဝါရိတော, သမန္တာ ဝါ အာဝရဏမဿာတိ သမန္တာဝရဏော. ဃောသေန ဝုယှတီတိ ဃောသေန နိယတိ, န ဂုဏေန. အဇ္ဈတ္တဉ္စ န ဇာနာတိ, ဗဟိဒ္ဓါ စ ဝိပဿတီတိ နိယကဇ္ဈတ္တေ ဂုဏံ န ဇာနာတိ, ဗဟိဒ္ဓါ ပနဿ ပဋိပတ္တိံ ပဿတိ. ဗဟိဒ္ဓါ ဖလဒဿာဝီတိ တဿ ပရေဟိ ကတံ ဗဟိဒ္ဓါ သက္ကာရဖလံ ပဿန္တော. ဝိနီဝရဏဒဿာဝီတိ ဝိဝဋဒဿာဝီ. န သော ဃောသေန ဝုယှတီတိ သော ဃောသေန န နီယတိ.

បទថា Rūpe pamāṇiṃsu សេចក្តីថា ពួកសត្វណាឃើញរូបហើយជ្រះថ្លា ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា កាន់យករូបជាប្រមាណ សេចក្តីថា ជ្រះថ្លាក្នុងរូប នេះជាអត្ថន័យ។ បទថា Ghosena anvagū សេចក្តីថា ទៅតាមសំឡេងល្បីល្បាញ សេចក្តីថា កាន់យកសំឡេងជាប្រមាណហើយជ្រះថ្លា នេះជាអត្ថន័យ។ បទថា Chandarāgavasūpetā សេចក្តីថា ដល់នូវការលុះក្នុងអំណាចនៃឆន្ទៈ និងរាគៈ។ បទថា Ajjhattañca na jānāti សេចក្តីថា មិនដឹងនូវគុណធម៌ក្នុងខ្លួនរបស់បុគ្គលនោះ។ បទថា Bahiddhā ca na passati សេចក្តីថា មិនឃើញនូវបដិបទាខាងក្រៅរបស់បុគ្គលនោះ។ បទថា Samantāvaraṇo សេចក្តីថា ត្រូវបិទបាំងជុំវិញ ឬ សេចក្តីបិទបាំងមានដល់បុគ្គលនោះជុំវិញ ហេតុនោះឈ្មោះថា សមន្តាវរណៈ។ បទថា Ghosena vuyhati សេចក្តីថា ហូរទៅតាមសំឡេងល្បីល្បាញ គឺសំឡេងនាំទៅ មិនមែនគុណធម៌នាំទៅឡើយ។ បទថា Ajjhattañca na jānāti, bahiddhā ca vipassati សេចក្តីថា មិនដឹងគុណធម៌ក្នុងខ្លួន ប៉ុន្តែឃើញបដិបទាខាងក្រៅរបស់បុគ្គលនោះ។ បទថា Bahiddhā phaladassāvī សេចក្តីថា ឃើញផលនៃការធ្វើសក្ការៈខាងក្រៅដែលអ្នកដទៃធ្វើដល់បុគ្គលនោះ។ បទថា Vinīvaraṇadassāvī សេចក្តីថា ឃើញនូវធម៌ដែលបើកចំហ (ឃើញព្រះនិព្វាន)។ បទថា Na so ghosena vuyhati សេចក្តីថា បុគ្គលនោះមិនហូរទៅតាមសំឡេងល្បីល្បាញឡើយ។

၆. သရာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. សេចក្តីអធិប្បាយនៃសរាគសូត្រ

၆၆. ဆဋ္ဌေ မောဟဇံ စာပဝိဒ္ဒသူတိ မောဟဇံ စာပိ အဝိဒ္ဒသူ အပဏ္ဍိတာ. သဝိဃာတန္တိ သဒုက္ခံ. ဒုခုဒြယန္တိ အာယတိဉ္စ ဒုက္ခဝဍ္ဎိဒါယကံ. အစက္ခုကာတိ ပညာစက္ခုရဟိတာ. ယထာ ဓမ္မာ တထာ သန္တာတိ ယထာ ရာဂါဒယော ဓမ္မာ ဌိတာ, တထာ သဘာဝါဝ ဟုတွာ. န တဿေဝန္တိ မညရေတိ မယံ ဧဝံသန္တာ ဧဝံသဘာဝါတိ တဿ န မညရေ, န မညန္တီတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

៦៦. ក្នុងសូត្រទី ៦ បទថា Mohajaṃ cāpaviddasū សេចក្តីថា អកុសលដែលកើតពីមោហៈផង ជនទាំងឡាយដែលមិនដឹង គឺមិនមែនជាបណ្ឌិត។ បទថា Savighātaṃ សេចក្តីថា ប្រកបដោយសេចក្តីទុក្ខ។ បទថា Dukhudrayaṃ សេចក្តីថា មានទុក្ខជាលទ្ធផលខាងមុខ គឺឲ្យនូវសេចក្តីទុក្ខចម្រើនឡើងក្នុងកាលខាងមុខ។ បទថា Acakkhukā សេចក្តីថា មិនមានចក្ខុ គឺប្រាសចាកបញ្ញាចក្ខុ។ បទថា Yathā dhammā tathā santā សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយមានរាគៈជាដើម តាំងនៅយ៉ាងណា ក៏មានសភាពយ៉ាងនោះ។ បទថា Na tasseva សេចក្តីថា មិនដឹងនូវសភាពរបស់ខ្លួននោះថា "ពួកយើងមានសភាពយ៉ាងនេះ មានធម្មជាតិយ៉ាងនេះ" គឺមិនគិត មិនដឹងឡើយ នេះជាអត្ថន័យ។ សូម្បីក្នុងសូត្រនេះ និងក្នុងគាថាទាំងឡាយ ព្រះអង្គក៏សម្តែងតែអំពីវដ្តធម៌ប៉ុណ្ណោះ។

၇. အဟိရာဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. សេចក្តីអធិប្បាយនៃអហិរាជសូត្រ

၆၇. သတ္တမေ [Pg.316] ဣမာနိ စတ္တာရိ အဟိရာဇကုလာနီတိ ဣဒံ ဒဋ္ဌဝိသာနေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယေ ဟိ ကေစိ ဒဋ္ဌဝိသာ, သဗ္ဗေတေ ဣမေသံ စတုန္နံ အဟိရာဇကုလာနံ အဗ္ဘန္တရဂတာဝ ဟောန္တိ. အတ္တဂုတ္တိယာတိ အတ္တနော ဂုတ္တတ္ထာယ. အတ္တရက္ခာယာတိ အတ္တနော ရက္ခဏတ္ထာယ. အတ္တပရိတ္တာယာတိ အတ္တနော ပရိတ္တာဏတ္ထာယ. ပရိတ္တံ နာမ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

៦៧. ក្នុងសូត្រទី ៧ បទថា Imāni cattāri ahirājakulāni នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកតែពួកពស់ដែលមានពិសខាំ។ ព្រោះថា ពួកពស់មានពិសខាំឯណានីមួយ ទាំងអស់នោះ រមែងរួមបញ្ចូលនៅក្នុងត្រកូលស្តេចពស់ទាំង ៤ នេះឯង។ បទថា Attaguttiyā សេចក្តីថា ដើម្បីការពារខ្លួន។ បទថា Attarakkhāya សេចក្តីថា ដើម្បីរក្សាខ្លួន។ បទថា Attaparittāya សេចក្តីថា ដើម្បីជាគ្រឿងការពារខ្លួន។ សេចក្តីថា តថាគតអនុញ្ញាតនូវបរិត្ត (គ្រឿងការពារ) នេះជាអត្ថន័យ។

ဣဒါနိ ယထာ တံ ပရိတ္တံ ကာတဗ္ဗံ, တံ ဒဿေန္တော ဝိရူပက္ခေဟိ မေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိရူပက္ခေဟီတိ ဝိရူပက္ခနာဂကုလေဟိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အပါဒကေဟီတိ အပါဒကသတ္တေဟိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. သဗ္ဗေ သတ္တာတိ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဧတ္တကေန ဌာနေန ဩဒိဿကမေတ္တံ ကထေတွာ ဣဒါနိ အနောဒိဿကမေတ္တံ ကထေတုံ ဣဒမာရဒ္ဓံ. တတ္ထ သတ္တာ ပါဏာ ဘူတာတိ သဗ္ဗာနေတာနိ ပုဂ္ဂလဝေဝစနာနေဝ. ဘဒြာနိ ပဿန္တူတိ ဘဒြာနိ အာရမ္မဏာနိ ပဿန္တု. မာ ကဉ္စိ ပါပမာဂမာတိ ကဉ္စိ သတ္တံ ပါပကံ လာမကံ မာ အာဂစ္ဆတု. အပ္ပမာဏော ဗုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ ဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ ဟိ အပ္ပမာဏာ နာမ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ပမာဏဝန္တာနီတိ ဂုဏပ္ပမာဏေန ယုတ္တာနိ. ဥဏ္ဏနာဘီတိ လောမသနာဘိကော မက္ကဋကော. သရဗူတိ ဃရဂေါလိကာ. ကတာ မေ ရက္ခာ, ကတာ မေ ပရိတ္တာတိ မယာ ဧတ္တကဿ ဇနဿ ရက္ခာ စ ပရိတ္တာဏဉ္စ ကတံ. ပဋိက္ကမန္တု ဘူတာနီတိ သဗ္ဗေပိ မေ ကတပရိတ္တာဏာ သတ္တာ အပဂစ္ဆန္တု, မာ မံ ဝိဟေဌယိံသူတိ အတ္ထော.

ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញនូវអាការៈដែលត្រូវធ្វើបរិត្តនោះ ឲ្យសមគួរ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា virūpakkhehi me ជាដើម។ ក្នុងបទនោះ បទថា Virūpakkhehi សេចក្តីថា ជាមួយត្រកូលស្តេចពស់វិរូបក្ខៈ។ ក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា Apādakehi សេចក្តីថា ជាមួយសត្វឥតជើង។ ក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា Sabbe sattā នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងអូទិស្សកមេត្តា (មេត្តាដោយចំពោះ) ដោយទីប្រមាណប៉ុណ្ណេះក្នុងខាងដើម រួចហើយទើបទ្រង់ផ្តើមពាក្យនេះ ដើម្បីសម្តែងអនោទិស្សកមេត្តា (មេត្តាមិនចំពោះ) ក្នុងកាលឥឡូវនេះ។ ក្នុងបទនោះ បទថា Sattā, pāṇā, bhūtā ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាវេវចនសព្ទនៃបុគ្គល (សត្វ) ទាំងឡាយ។ បទថា Bhadrāni passantū សេចក្តីថា សូមឲ្យបានឃើញនូវអារម្មណ៍ដ៏ល្អៗ។ បទថា Mā kañci pāpamāgamā សេចក្តីថា សេចក្តីអាក្រក់លាមកណាមួយ កុំបីមកដល់សត្វណាមួយឡើយ។ បទថា Appamāṇo buddho ក្នុងបទនេះ ពាក្យថា buddho គឺសំដៅយកពុទ្ធគុណទាំងឡាយដែលគួរដឹង។ ព្រោះថាពុទ្ធគុណទាំងនោះមិនមានប្រមាណឡើយ។ ក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា Pamāṇavantāni សេចក្តីថា ប្រកបដោយប្រមាណនៃគុណ។ បទថា Uṇṇanābhī សេចក្តីថា សត្វពីងពាង (ពីងពាងមានរោម)។ បទថា Sarabū សេចក្តីថា សត្វសង្កែ (ជីងចក់ផ្ទះ)។ បទថា Katā me rakkhā, katā me parittā សេចក្តីថា ការការពារ និងគ្រឿងការពារ ខ្ញុំបានធ្វើហើយដល់ជនប្រមាណប៉ុណ្ណេះ។ បទថា Paṭikkamantu bhūtāni សេចក្តីថា សត្វទាំងឡាយដែលខ្ញុំបានធ្វើបរិត្តការពារហើយទាំងអស់ ចូរថយចេញទៅ កុំបីបៀតបៀនខ្ញុំឡើយ នេះជាអត្ថន័យ។

၈. ဒေဝဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. សេចក្តីអធិប្បាយនៃទេវទត្តសូត្រ

၆၈. အဋ္ဌမေ အစိရပက္ကန္တေ ဒေဝဒတ္တေတိ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ နစိရပက္ကန္တေ. ပရာဘဝါယာတိ အဝဍ္ဎိယာ ဝိနာသာယ. အဿတရီတိ ဝဠဝါယ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဂဒြဘဿ ဇာတာ. အတ္တဝဓာယ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာတီတိ တံ အဿေန သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဇေန္တိ, သာ ဂဗ္ဘံ ဂဏှိတွာ ကာလေ သမ္ပတ္တေ ဝိဇာယိတုံ နသက္ကောန္တီ ပါဒေဟိ ဘူမိံ ပဟရန္တီ တိဋ္ဌတိ. အထဿာ စတ္တာရော ပါဒေ စတူသု ခါဏူသု ဗန္ဓိတွာ ကုစ္ဆိံ ဖာလေတွာ ပေါတကံ နီဟရန္တိ. သာ တတ္ထေဝ မရတိ. တေနေတံ ဝုတ္တံ.

៦៨. ក្នុងសូត្រទី ៨ បទថា Acirapakkante devadatte សេចក្តីថា កាលដែលទេវទត្តធ្វើសង្ឃភេទ (បំបែកសង្ឃ) ហើយចៀសចេញទៅមិនយូរប៉ុន្មាន។ បទថា Parābhavāya សេចក្តីថា ដើម្បីមិនចម្រើន គឺដើម្បីសេចក្តីវិនាស។ បទថា Assatarī សេចក្តីថា មេលាដែលកើតក្នុងផ្ទៃនៃមេស្មៅ (មេសេះ) ដោយសារលាឈ្មោល។ បទថា Attavadhāya gabbhaṃ gaṇhāti សេចក្តីថា តែងទ្រទ្រង់គភ៌ដើម្បីសម្លាប់ខ្លួនឯង។ គេផ្សំមេលានោះជាមួយសេះឈ្មោល កាលមេលានោះមានគភ៌ហើយ លុះដល់កំណត់ប្រសូត ក៏មិនអាចប្រសូតបាន តែងឈរធាក់ដីដោយជើងទាំងឡាយ។ គ្រានោះ ពួកអ្នកចិញ្ចឹមសេះក៏ចងជើងទាំង ៤ របស់វាទៅនឹងបង្គោល ៤ រួចវះពោះយកកូនចេញ។ មេលានោះក៏ស្លាប់ក្នុងទីនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យនេះ។

၉. ပဓာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. សេចក្តីអធិប្បាយនៃបធានសូត្រ

၆၉. နဝမေ [Pg.317] ကိလေသာနံ သံဝရတ္ထာယ ပဝေသနဒွါရံ ပိဒဟနတ္ထာယ ပဓာနံ သံဝရပ္ပဓာနံ, ပဇဟနတ္ထာယ ပဓာနံ ပဟာနပ္ပဓာနံ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဗြူဟနတ္ထာယ ဝဍ္ဎနတ္ထာယ ပဓာနံ ဘာဝနာပ္ပဓာနံ, တေသံယေဝ အနုရက္ခဏတ္ထာယ ပဓာနံ အနုရက္ခဏာပ္ပဓာနံ.

៦៩. ក្នុងសូត្រទី ៩ សេចក្តីព្យាយាមដើម្បីសង្រួមកិលេស គឺដើម្បីបិទច្រកចូលនៃកិលេស ឈ្មោះថា សំវរបធាន។ សេចក្តីព្យាយាមដើម្បីលះបង់កិលេស ឈ្មោះថា បហានបធាន។ សេចក្តីព្យាយាមដើម្បីចម្រើន គឺដើម្បីធ្វើឲ្យកើនឡើងនូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ភាវនាបធាន។ សេចក្តីព្យាយាមដើម្បីរក្សានូវកុសលធម៌ទាំងនោះឯង ឈ្មោះថា អនុរក្ខនាបធាន។

၁၀. အဓမ္မိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. សេចក្តីអធិប្បាយនៃអធម្មិកសូត្រ

၇၀. ဒသမေ အဓမ္မိကာ ဟောန္တီတိ ပေါရာဏကရာဇူဟိ ဌပိတံ ဒသဘာဂဗလိဉ္စေဝ အပရာဓာနုရူပဉ္စ ဒဏ္ဍံ အဂ္ဂဟေတွာ အတိရေကဗလိနော စေဝ အတိရေကဒဏ္ဍဿ စ ဂဟဏေန အဓမ္မိကာ. ရာဇာယုတ္တာတိ ရညော ဇနပဒေသု ကိစ္စသံဝိဓာယကာ အာယုတ္တကပုရိသာ. ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာတိ အန္တောနဂရဝါသိနော ဗြာဟ္မဏဂဟပတယော. နေဂမဇာနပဒါတိ နိဂမဝါသိနော စေဝ ဇနပဒဝါသိနော စ. ဝိသမန္တိ ဝိသမာ ဟုတွာ, အသမယေန ဝါယန္တီတိ အတ္ထော. ဝိသမာတိ န သမာ, အတိထဒ္ဓါ ဝါ အတိမုဒုကာ ဝါတိ အတ္ထော. အပဉ္ဇသာတိ မဂ္ဂတော အပဂတာ, ဥမ္မဂ္ဂဂါမိနော ဟုတွာ ဝါယန္တီတိ အတ္ထော. ဒေဝတာ ပရိကုပိတာ ဘဝန္တီတိ ဝါတေသု ဟိ ဝိသမေသု အပဉ္ဇသေသု ဝါယန္တေသု ရုက္ခာ ဘိဇ္ဇန္တိ, ဝိမာနာနိ ဘိဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ ဒေဝတာ ပရိကုပိတာ ဘဝန္တိ, တာ ဒေဝဿ သမ္မာ ဝဿိတုံ န ဒေန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ဒေဝေါ န သမ္မာ ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆတီတိ. ဝိသမပါကာနိ သဿာနိ ဘဝန္တီတိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဂဗ္ဘီနိ ဟောန္တိ, ဧကသ္မိံ သဉ္ဇာတခီရာနိ, ဧကံ ဌာနံ ပစ္စတီတိ ဧဝံ ဝိသမံ ပါကာနိ သဿာနိ ဘဝန္တိ.

៧០. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា adhammikā hontīti សេចក្តីថា ព្រះរាជាទាំងឡាយ មិនកាន់យកនូវពន្ធដារមួយភាគក្នុងដប់ ដែលព្រះរាជាពីបុរាណបានតម្កល់ទុកផង មិនកាន់យកនូវទណ្ឌកម្មដែលសមគួរដល់កំហុសផង ប៉ុន្តែត្រឡប់ជាកាន់យកនូវពន្ធដារហួសប្រមាណ និងទណ្ឌកម្មហួសប្រមាណ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកមិនប្រកបដោយធម៌។ ពាក្យថា Rājāyuttā គឺពួកបុរសដែលជាអ្នកចាត់ចែងកិច្ចការងារក្នុងជនបទទាំងឡាយរបស់ព្រះរាជា។ ពាក្យថា Brāhmaṇagahapatikā គឺពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីដែលរស់នៅក្នុងក្រុង។ ពាក្យថា Negamajānapadā គឺពួកអ្នកនិគម និងអ្នកជនបទ។ ពាក្យថា Visamaṃ មានសេចក្តីថា ប្រែប្រួលមិនស្មើគ្នា គឺបក់មកក្នុងសម័យមិនគួរ។ ពាក្យថា Visamā មានសេចក្តីថា មិនស្មើគ្នា គឺរឹងពេក ឬទន់ពេក។ ពាក្យថា Apañjasā មានសេចក្តីថា វាងចាកផ្លូវដើម គឺបក់ទៅកាន់ផ្លូវខុស។ ត្រង់ពាក្យថា Devatā parikupitā bhavanti នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា កាលបើខ្យល់ទាំងឡាយបក់មិនស្មើគ្នា វាងចាកផ្លូវដើម ដើមឈើទាំងឡាយក៏បាក់បែក វិមានទាំងឡាយក៏បាក់បែក។ ព្រោះហេតុនោះ ទេវតាទាំងឡាយទើបខឹងសម្បារ ទេវតាទាំងនោះមិនព្រមឲ្យភ្លៀងបង្អុរចុះមកដោយស្រួលឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា devo na sammā dhāraṃ anuppavecchati (ភ្លៀងមិនបង្អុរធារទឹកចុះមកដោយស្រួលឡើយ)។ ពាក្យថា Visamapākāni sassāni bhavanti សេចក្តីថា ក្នុងកន្លែងខ្លះ ស្រូវទាំងឡាយមានគភ៌ ក្នុងកន្លែងខ្លះ មានទឹកដោះកើតឡើង ក្នុងកន្លែងខ្លះ ក៏ទុំ ស្រូវទាំងឡាយទើបមានការទុំមិនស្មើគ្នាយ៉ាងនេះ។

သမံ နက္ခတ္တာနိ တာရကရူပါနိ ပရိဝတ္တန္တီတိ ယထာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ကတ္တိကနက္ခတ္တမေဝ လဘတိ, မိဂသိရပုဏ္ဏမာ မိဂသိရနက္ခတ္တမေဝါတိ ဧဝံ တသ္မိံ တသ္မိံ မာသေ သာ သာ ပုဏ္ဏမာ တံ တံ နက္ခတ္တမေဝ လဘတိ, တထာ သမ္မာ ပရိဝတ္တန္တိ. သမံ ဝါတာ ဝါယန္တီတိ အဝိသမာ ဟုတွာ သမယသ္မိံယေဝ ဝါယန္တိ, ဆ မာသေ ဥတ္တရာ ဝါတာ, ဆ မာသေဒက္ခိဏာတိ ဧဝံ တေသံ တေသံ ဇနပဒါနံ အနုရူပေ သမယေ ဝါယန္တိ. သမာတိ သမပ္ပဝတ္တိနော နာတိထဒ္ဓါ နာတိမုဒူ. ပဉ္ဇသာတိ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နာ, မဂ္ဂေနေဝ ဝါယန္တိ, နော အမဂ္ဂေနာတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា Samaṃ nakkhattāni tārakarūpāni parivattanti សេចក្តីថា ដូចជាថ្ងៃពេញបូណ៌មីក្នុងខែកត្តិក តែងប្រកបដោយនក្សត្រកត្តិកៈតែម្តង ថ្ងៃពេញបូណ៌មីក្នុងខែមិគសិរ តែងប្រកបដោយនក្សត្រមិគសិរៈតែម្តង យ៉ាងណាមិញ ក្នុងខែនីមួយៗ ថ្ងៃពេញបូណ៌មីនោះៗ តែងប្រកបដោយនក្សត្រនោះៗ យ៉ាងនោះដែរ ផ្កាយនិងនក្សត្រទាំងឡាយទើបវិលវល់ទៅដោយស្មើគ្នា។ ពាក្យថា Samaṃ vātā vāyanti សេចក្តីថា ខ្យល់ទាំងឡាយបក់មកដោយស្មើគ្នា គឺបក់មកចំពេលវេលាដ៏សមគួរតែម្តង គឺខ្យល់ខាងជើងបក់អស់រយៈពេល ៦ ខែ ខ្យល់ខាងត្បូងបក់អស់រយៈពេល ៦ ខែ យ៉ាងនេះ ខ្យល់ទាំងឡាយទើបបក់មកក្នុងសម័យដ៏សមគួរដល់ជនបទនោះៗ។ ពាក្យថា Samā គឺមានដំណើរស្មើគ្នា មិនរឹងពេក មិនទន់ពេក។ ពាក្យថា Pañjasā មានសេចក្តីថា ដំណើរទៅតាមផ្លូវ គឺបក់ទៅតាមផ្លូវតែម្តង មិនបក់ទៅក្រៅផ្លូវឡើយ។

ဇိမှံ [Pg.318] ဂစ္ဆတီတိ ကုဋိလံ ဂစ္ဆတိ, အတိတ္ထံ ဂဏှာတိ. နေတ္တေ ဇိမှံ ဂတေ သတီတိ နယတီတိ နေတ္တာ. တသ္မိံ နေတ္တေ ဇိမှံ ဂတေ ကုဋိလံ ဂန္တွာ အတိတ္ထံ ဂဏှန္တေ ဣတရာပိ အတိတ္ထမေဝ ဂဏှန္တီတိ အတ္ထော. နေတေတိပိ ပါဌော. ဒုက္ခံ သေတီတိ ဒုက္ခံ သယတိ, ဒုက္ခိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា Jimhaṃ gacchati សេចក្តីថា ដើរវៀច គឺកាន់យកនូវកំពង់មិនសមគួរ។ ត្រង់ពាក្យថា Nette jimhaṃ gate sati នេះ មានសេចក្តីថា សត្វដែលជាអ្នកនាំមុខ ឈ្មោះថា នេត្តា (អ្នកនាំផ្លូវ)។ កាលបើអ្នកនាំផ្លូវនោះដើរវៀច គឺដើរទៅវៀចវេរ ហើយកាន់យកនូវកំពង់មិនសមគួរ ពួកសត្វក្រៅពីនេះ ក៏កាន់យកនូវកំពង់មិនសមគួរនោះដែរ។ មានបាឋៈថា neteti ក៏មាន។ ពាក្យថា Dukkhaṃ seti មានសេចក្តីថា ដេកជាទុក្ខ គឺដល់នូវសេចក្តីទុក្ខលំបាក។

ပတ္တကမ္မဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

បត្តកម្មវគ្គ ទី ២ ចប់។

(၈) ၃. အပဏ္ဏကဝဂ္ဂေါ

(៨) ៣. អបណ្ណកវគ្គ

၁. ပဓာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃបធានសូត្រ

၇၁. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အပဏ္ဏကပ္ပဋိပဒန္တိ အဝိရဒ္ဓပ္ပဋိပဒံ. ယောနိ စဿ အာရဒ္ဓါ ဟောတီတိ ကာရဏဉ္စဿ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ. အာသဝါနံ ခယာယာတိ အရဟတ္တတ္ထာယ. ဒုတိယံ ဥတ္တာနမေဝ.

៧១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៣ ពាក្យថា apaṇṇakappaṭipadaṃ គឺបដិបទាមិនខុស។ ពាក្យថា Yoni cassa āraddhā hoti គឺហេតុរបស់ភិក្ខុនោះពេញបរិបូណ៌។ ពាក្យថា Āsavānaṃ khayāya គឺដើម្បីសម្រេចអរហត្តផល។ សូត្រទី ២ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၃. သပ္ပုရိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃសប្បុរិសសូត្រ

၇၃. တတိယေ အဝဏ္ဏောတိ အဂုဏော. ပါတု ကရောတီတိ ကထေတိ, ပါကဋံ ကရောတိ. ပဉှာဘိနီတောတိ ပဉှတ္ထာယ အဘိနီတော. အဟာပေတွာ အလမ္ဗိတွာတိ အပရိဟီနံ အလမ္ဗိတံ ကတွာ. ဧတ္ထ စ အသပ္ပုရိသော ပါပိစ္ဆတာယ အတ္တနော အဝဏ္ဏံ ဆာဒေတိ, သပ္ပုရိသော လဇ္ဇိတာယ အတ္တနော ဝဏ္ဏံ. ဣဒါနိ ယသ္မာ အသပ္ပုရိသော ဟိရောတ္တပ္ပရဟိတော သံဝါသေန အဝဇာနာတိ, သပ္ပုရိသော ပန ဟိရောတ္တပ္ပသမန္နာဂတော သံဝါသေနာပိ နာဝဇာနာတိ. တသ္မာ အသပ္ပုရိသဘာဝသာဓကံ အဓုနာဂတဝဓုကောပမ္မံ ဒဿေတုံ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဓုကာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝဓုကာတိ သုဏိသာ. တိဗ္ဗန္တိ ဗဟလံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

៧៣. ក្នុងសូត្រទី ៣ ពាក្យថា avaṇṇo គឺទោស (សេចក្តីមិនល្អ)។ ពាក្យថា Pātu karoti គឺនិយាយ ធ្វើឲ្យប្រាកដ។ ពាក្យថា Pañhābhinīto គឺត្រូវគេនាំមកដើម្បីសួរប្រស្នា។ ពាក្យថា Ahāpetvā alambitvā គឺធ្វើមិនឲ្យសាបសូន្យ មិនឲ្យស្រពោន។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសូត្រនេះ អសប្បុរស តែងលាក់បាំងនូវទោសរបស់ខ្លួន ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក ចំណែកឯសប្បុរស តែងលាក់បាំងនូវគុណរបស់ខ្លួន ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសអៀន។ ឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែអសប្បុរស ជាអ្នកប្រាសចាកហិរិនិងឱត្តប្បៈ តែងមើលងាយ (អ្នកដទៃ) ដោយការនៅរួមគ្នាយូរ ចំណែកឯសប្បុរស ជាអ្នកប្រកបដោយហិរិនិងឱត្តប្បៈ ទោះបីជានៅរួមគ្នាយូរ ក៏មិនមើលងាយឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគ ដើម្បីបង្ហាញនូវឧបមាអំពីកូនប្រសារស្រីដែលទើបនឹងមកដល់ថ្មីៗ ដែលជាគ្រឿងសម្រេចនូវភាពជាអសប្បុរស ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា seyyathāpi, bhikkhave, vadhukā។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា vadhukā គឺកូនប្រសារស្រី។ ពាក្យថា Tibbaṃ គឺក្រាស់ក្រៃលែង។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၄-၅. အဂ္ဂသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

៤-៥. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃអគ្គសូត្រទាំងពីរ

၇၄-၇၅. စတုတ္ထေ သီလဂ္ဂန္တိ အဂ္ဂပ္ပတ္တံ ဥတ္တမသီလံ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ပဉ္စမေ ရူပဂ္ဂန္တိ ယံ ရူပံ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ဣဒံ ရူပဂ္ဂံ နာမ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဘဝဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထ ပန ယသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဌိတော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ဧတံ ဘဝဂ္ဂံ နာမာတိ.

៧៤-៧៥. ក្នុងសូត្រទី ៤ ពាក្យថា sīlaggaṃ គឺសីលដ៏ឧត្តមដែលដល់នូវភាពដ៏ប្រសើរ។ វិធីនេះ ក៏ដូចគ្នាដែរក្នុងពាក្យទាំងពួង (មានសមាធិគ្គៈជាដើម)។ ក្នុងសូត្រទី ៥ ពាក្យថា rūpaggaṃ គឺរូបណាដែលបុគ្គលពិចារណាហើយ សម្រេចនូវអរហត្តផល រូបនេះឈ្មោះថា រូបគ្គៈ (រូបដ៏ប្រសើរ)។ ទោះបីក្នុងធម៌ដែលសេសសល់ ក៏មានវិធីនេះដូចគ្នាដែរ។ ប៉ុន្តែត្រង់ពាក្យថា Bhavaggaṃ នេះ សេចក្តីថា បុគ្គលស្ថិតនៅក្នុងអត្តភាពណា ហើយសម្រេចនូវអរហត្តផល អត្តភាពនោះឈ្មោះថា ភវគ្គៈ (ភពដ៏ប្រសើរ)។

၆. ကုသိနာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃកុសិនារសូត្រ

၇၆. ဆဋ္ဌေ [Pg.319] ဥပဝတ္တနေတိ ပါစီနဂတာယ သာလပန္တိယာ ဥတ္တရေန နိဝတ္တိတွာ ဌိတာယ ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနေ. အန္တရေန ယမကသာလာနန္တိ ဒွိန္နံ သာလရုက္ခာနံ အန္တရေ. ကင်္ခါတိ ဒွေဠှကံ. ဝိမတီတိ ဝိနိစ္ဆိတုံ အသမတ္ထတာ. ‘‘ဗုဒ္ဓေါ နု ခေါ န ဗုဒ္ဓေါ နု ခေါ, ဓမ္မော နု ခေါ န ဓမ္မော နု ခေါ, သံဃော နု ခေါ န သံဃော နု ခေါ, မဂ္ဂေါ နု ခေါ န မဂ္ဂေါ နု ခေါ, ပဋိပဒါ နု ခေါ န ပဋိပဒါ နု ခေါ’’တိ ယဿ သံသယော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တံ ဝေါ ဝဒါမိ ပုစ္ဆထ, ဘိက္ခဝေတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော. သတ္ထုဂါရဝေနပိ န ပုစ္ဆေယျာထာတိ ‘‘မယံ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိမှ, စတ္တာရော ပစ္စယာပိ နော သတ္ထု သန္တကာဝ. တေ မယံ ဧတ္တကံ ကာလံ ကင်္ခံ အကတွာ န အရဟာမ အဇ္ဇ ပစ္ဆိမေ ကာလေ ကင်္ခံ ကာတု’’န္တိ သစေ ဧဝံ သတ္ထရိ ဂါရဝေန န ပုစ္ဆထ. သဟာယကောပိ, ဘိက္ခဝေ, သဟာယကဿ အာရောစေတူတိ တုမှာကံ ယော ယဿ ဘိက္ခုဿ သန္ဒိဋ္ဌော သမ္ဘတ္တော, သော တဿ အာရောစေတု, အဟံ ဧကဿ ဘိက္ခုဿ ကထေဿာမိ, တဿ ကထံ သုတွာ သဗ္ဗေ နိက္ကင်္ခါ ဘဝထာတိ ဒဿေတိ. ဧဝံ ပသန္နောတိ ဧဝံ သဒ္ဒဟာမိ အဟန္တိ အတ္ထော. ဉာဏမေဝါတိ နိက္ကင်္ခဘာဝပစ္စက္ခကရဏဉာဏံယေဝ ဧတ္ထ တထာဂတဿ, န သဒ္ဓါမတ္တန္တိ အတ္ထော. ဣမေသဉှိ, အာနန္ဒာတိ ဣမေသံ အန္တောသာဏိယံ နိသိန္နာနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ. ယော ပစ္ဆိမကောတိ ယော ဂုဏဝသေန ပစ္ဆိမကော, အာနန္ဒတ္ထေရံယေဝ သန္ဓာယာဟ.

៧៦. ក្នុងសូត្រទី ៦ ពាក្យថា upavattane គឺត្រង់ចន្លោះកណ្តាលនៃជួរដើមរាំងភ្នំ (សាលព្រឹក្ស) ដែលលាតសន្ធឹងទៅទិសខាងកើត ហើយបត់ត្រឡប់មកស្ថិតនៅទិសខាងជើង។ ពាក្យថា Antarena yamakasālānaṃ គឺក្នុងចន្លោះនៃដើមរាំងភ្នំទាំងពីរ។ ពាក្យថា Kaṅkhā គឺសេចក្តីសង្ស័យជាពីរចំណែក។ ពាក្យថា Vimati គឺភាពជាអ្នកមិនអាចសម្រេចចិត្តបាន។ សេចក្តីសង្ខេបក្នុងពាក្យថា “Buddho nu kho na buddho nu kho, dhammo nu kho na dhammo nu kho, saṅgho nu kho na saṅgho nu kho, maggo nu kho na maggo nu kho, paṭipadā nu kho na paṭipadā nu kho” នេះគឺ ភិក្ខុណាមានសេចក្តីសង្ស័យកើតឡើង តថាគតប្រាប់អ្នកទាំងឡាយថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយសួរចុះ។ ពាក្យថា Satthugāravenapi na puccheyyātha សេចក្តីថា ប្រសិនបើអ្នកទាំងឡាយមិនសួរ ព្រោះតែសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះសាស្តា ដោយគិតថា “ពួកយើងបានបួសក្នុងសំណាក់នៃព្រះសាស្តា សូម្បីបច្ច័យទាំង ៤ ក៏ជារបស់ព្រះសាស្តាដែរ។ ពួកយើងមិនបានធ្វើសេចក្តីសង្ស័យអស់កាលត្រឹមណេះ មិនគួរនឹងមកធ្វើសេចក្តីសង្ស័យក្នុងកាលជាទីបំផុតនាថ្ងៃនេះឡើយ” យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Sahāyakopi, bhikkhave, sahāyakassa ārocetu ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញថា ភិក្ខុណាជាមិត្តដែលធ្លាប់ឃើញ ធ្លាប់គប់រករបស់ភិក្ខុណា ភិក្ខុនោះចូរប្រាប់ដល់ភិក្ខុនោះចុះ តថាគតនឹងដោះស្រាយដល់ភិក្ខុមួយរូបនោះ កាលបើបានស្តាប់ពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះហើយ អ្នកទាំងអស់គ្នាក៏នឹងប្រាសចាកសេចក្តីសង្ស័យ។ ពាក្យថា Evaṃ pasanno មានសេចក្តីថា ខ្ញុំព្រះករុណាជឿយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Ñāṇameva មានសេចក្តីថា ក្នុងទីនេះ សព្វញ្ញុតញ្ញាណដែលធ្វើឲ្យប្រជាក់នូវភាពមិនមានសេចក្តីសង្ស័យរបស់ព្រះតថាគតប៉ុណ្ណោះ ទើបជាធម៌ដ៏ប្រសើរ មិនមែនត្រឹមតែសទ្ធាប៉ុណ្ណោះឡើយ។ ពាក្យថា Imesañhi, ānanda គឺក្នុងចំណោមភិក្ខុ ៥ រយរូបដែលគង់នៅក្នុងវាំងនននេះ។ ពាក្យថា Yo pacchimako គឺភិក្ខុណាដែលថោកទាបជាងគេដោយគុណសម្បត្តិ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកព្រះអានន្ទត្ថេរ។

၇. အစိန္တေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃអចិន្តេយ្យសូត្រ

၇၇. သတ္တမေ အစိန္တေယျာနီတိ စိန္တေတုံ အယုတ္တာနိ. န စိန္တေတဗ္ဗာနီတိ အစိန္တေယျတ္တာယေဝ န စိန္တေတဗ္ဗာနိ. ယာနိ စိန္တေန္တောတိ ယာနိ ကာရဏာနိ စိန္တေန္တော. ဥမ္မာဒဿာတိ ဥမ္မတ္တကဘာဝဿ. ဝိဃာတဿာတိ ဒုက္ခဿ. ဗုဒ္ဓဝိသယောတိ ဗုဒ္ဓါနံ ဝိသယော, သဗ္ဗညုတညာဏာဒီနံ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ပဝတ္တိ စ အာနုဘာဝေါ စ. ဈာနဝိသယောတိ အဘိညာဈာနဝိသယော. ကမ္မဝိပါကောတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာဒီနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကော. လောကစိန္တာတိ ‘‘ကေန နု ခေါ စန္ဒိမသူရိယာ ကတာ, ကေန မဟာပထဝီ, ကေန မဟာသမုဒ္ဒေါ, ကေန သတ္တာ ဥပ္ပာဒိတာ, ကေန ပဗ္ဗတာ, ကေန အမ္ဗတာလနာဠိကေရာဒယော’’တိ ဧဝရူပါ လောကစိန္တာ.

៧៧. ក្នុងសូត្រទី ៧ ពាក្យថា acinteyyāni គឺជារឿងមិនគួរគិត។ ពាក្យថា Na cintetabbāni គឺមិនត្រូវគិតឡើយ ព្រោះតែជារឿងមិនអាចគិតបាន។ ពាក្យថា Yāni cintento គឺកាលបើគិតនូវហេតុទាំងឡាយណា។ ពាក្យថា Ummādassa គឺដើម្បីភាពជាឆ្កួត។ ពាក្យថា Vighātassa គឺសេចក្តីទុក្ខព្រួយ (សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត)។ ពាក្យថា Buddhavisayo គឺវិស័យរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មានការប្រព្រឹត្តទៅ និងអានុភាពនៃពុទ្ធគុណទាំងឡាយ មានសព្វញ្ញុតញ្ញាណជាដើម។ ពាក្យថា Jhānavisayo គឺវិស័យនៃអភិញ្ញានិងឈានជាដើម។ ពាក្យថា Kammavipāko គឺផលនៃកម្មទាំងឡាយ មានទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្មជាដើម។ ពាក្យថា Lokacintā គឺការគិតអំពីលោក មានសភាពយ៉ាងនេះថា “តើនរណាបង្កើតព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យ តើនរណាបង្កើតមហាប្រថពី តើនរណាបង្កើតមហាសមុទ្រ តើនរណាបង្កើតសត្វទាំងឡាយ តើនរណាបង្កើតភ្នំទាំងឡាយ តើនរណាបង្កើតដើមស្វាយ ដើមត្នោត និងដើមដូងជាដើម”។

၈. ဒက္ခိဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃទក្ខិណាសូត្រ

၇၈. အဋ္ဌမေ [Pg.320] ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိယောတိ ဒါနသင်္ခါတာယ ဒက္ခိဏာယ ဝိသုဇ္ဈနကာရဏာနိ. ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတီတိ မဟပ္ဖလဘာဝေန ဝိသုဇ္ဈတိ, မဟပ္ဖလာ ဟောတီတိ အတ္ထော. ကလျာဏဓမ္မောတိ သုစိဓမ္မော. ပါပဓမ္မောတိ လာမကဓမ္မော. ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထ ဝေဿန္တရမဟာရာဇာ ကထေတဗ္ဗော. သော ဟိ ဇူဇကဗြာဟ္မဏဿ ဒါရကေ ဒတွာ မဟာပထဝိံ ကမ္ပေသိ. ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထ ကလျာဏီနဒီမုခဒွါရဝါသီ ကေဝဋ္ဋော ကထေတဗ္ဗော. သော ကိရ ဒီဃသုမတ္ထေရဿ တိက္ခတ္တုံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ မရဏမဉ္စေ နိပန္နော ‘‘အယျဿ မံ ဒီဃသုမတ္ထေရဿ ဒိန္နပိဏ္ဍပါတော ဥဒ္ဓရတီ’’တိ အာဟ. နေဝ ဒါယကတောတိ ဧတ္ထ ဝဍ္ဎမာနဝါသီ လုဒ္ဒကော ကထေတဗ္ဗော. သော ကိရ ပေတဒက္ခိဏံ ဒေန္တော ဧကဿ ဒုဿီလဿေဝ တယော ဝါရေ အဒါသိ. တတိယဝါရေ ‘‘အမနုဿော ဒုဿီလော မံ ဝိလုမ္ပတီ’’တိ ဝိရဝိ. ဧကဿ သီလဝတော ဘိက္ခုနော ဒတွာ ပါပိတကာလေယေဝဿ ပါပုဏိ. ဒါယကတော စေဝ ဝိသုဇ္ဈတိ ပဋိဂ္ဂါဟကတော စာတိ ဧတ္ထ အသဒိသဒါနံ ကထေတဗ္ဗန္တိ.

៧៨. ក្នុងសូត្រទី ៨ ពាក្យថា dakkhiṇāvisuddhiyo គឺហេតុជាគ្រឿងស្អាតនៃទក្ខិណាទានដែលហៅថាការបរិច្ចាគទាន។ ពាក្យថា Dāyakato visujjhati មានសេចក្តីថា ស្អាតព្រោះមានផលច្រើន គឺមានផលច្រើនក្រៃលែង។ ពាក្យថា Kalyāṇadhammo គឺមានធម៌ដ៏ស្អាតស្អំ។ ពាក្យថា Pāpadhammo គឺមានធម៌ដ៏លាមក។ ត្រង់ពាក្យថា Dāyakato visujjhati នេះ គួរលើកយកព្រះវេស្សន្តរមហារាជមកសម្តែង។ ព្រោះថា ព្រះរាជានោះ ទ្រង់ប្រទានព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយដល់ជូជកព្រាហ្មណ៍ ហើយធ្វើឲ្យមហាប្រថពីញាប់ញ័រ។ ត្រង់ពាក្យថា Paṭiggāhakato visujjhati នេះ គួរលើកយកអ្នកនេសាទដែលរស់នៅជិតមាត់ច្រកទន្លេកល្យាណីមកសម្តែង។ ឮថា អ្នកនេសាទនោះ បានប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដល់ព្រះទីឃសុមត្ថេរ ៣ ដង កាលដែលដេកលើគ្រែជិតស្លាប់ ក៏ពោលថា “ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលខ្ញុំបានប្រគេនដល់ព្រះទីឃសុមត្ថេរជាម្ចាស់ តែងជួយស្រោចស្រង់ខ្ញុំ”។ ត្រង់ពាក្យថា Neva dāyakato នេះ គួរលើកយកព្រានព្រៃដែលរស់នៅក្នុងភូមិវឌ្ឍមានៈមកសម្តែង។ ឮថា ព្រានព្រៃនោះ កាលធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសដល់ប្រេត បានប្រគេនទានដល់ភិក្ខុទ្រុស្តសីលមួយរូបអស់ ៣ ដង។ ក្នុងវារៈទី ៣ ពួកអមនុស្សបានស្រែកយំថា “ភិក្ខុទ្រុស្តសីលប្លន់យករបស់ខ្ញុំហើយ”។ លុះប្រគេនដល់ភិក្ខុមានសីលមួយរូប ហើយឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យទៅឲ្យ ក្នុងកាលនោះឯង ចំណែកបុណ្យក៏បានទៅដល់ប្រេតនោះ។ ត្រង់ពាក្យថា Dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca នេះ គួរលើកយកអសទិសទានមកសម្តែង។

၉. ဝဏိဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃវណិជ្ជសូត្រ

၇၉. နဝမေ တာဒိသာ ဝါတိ တံသဒိသာဝ တံသရိက္ခကာဝ. ဆေဒဂါမိနီ ဟောတီတိ ဆေဒံ ဂစ္ဆတိ. ယံ ပတ္ထိတံ, တံ သဗ္ဗံ နဿတီတိ အတ္ထော. န ယထာဓိပ္ပာယာ ဟောတီတိ ယထာဇ္ဈာသယာ န ဟောတိ. ပရာဓိပ္ပာယာ ဟောတီတိ ပရဇ္ဈာသယာ အဇ္ဈာသယတော အဓိကတရဖလာ ဟောတိ. သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါတိ ဧတ္ထ သမိတပါပဗာဟိတပါပတာဟိ သမဏဗြာဟ္မဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝဒတု, ဘန္တေ, ပစ္စယေနာတိ, ဘန္တေ, စတုဗ္ဗိဓေန စီဝရာဒိနာ ပစ္စယေန ဝဒေယျာသီတိ ဧဝံ ပဝါရေတိ နိမန္တေတိ. ယေန ပဝါရေတီတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ယတ္တကေန ပဝါရေတိ. တံ န ဒေတီတိ တံ သဗ္ဗသောဝ န ဒေတိ. န ယထာဓိပ္ပာယံ ဒေတီတိ ယထာ တဿ အဇ္ဈာသယော, ဧဝံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ, ဟာပေတွာ အပ္ပကံ ဒေတိ. ယထာဓိပ္ပာယံ ဒေတီတိ ယတ္တကံ သော ဣစ္ဆတိ, တတ္တကမေဝ ဒေတိ. ပရာဓိပ္ပာယံ ဒေတီတိ အပ္ပကံ ပဝါရေတွာ အဝတ္ထရိတွာ ဗဟုံ ဒေတိ.

៧៩. ក្នុងសូត្រទី ៩ ពាក្យថា tādisā vā គឺដូចគ្នានឹងការមិនសម្រេចតាមបំណងនោះឯង។ ពាក្យថា Chedagāminī hoti មានសេចក្តីថា ដល់នូវសេចក្តីវិនាសនៃទ្រព្យជាដើមទុននិងកម្រៃ គឺរបស់ណាដែលប្រាថ្នា របស់ទាំងអស់នោះក៏វិនាសទៅ។ ពាក្យថា Na yathādhippāyā hoti គឺមិនសម្រេចទៅតាមបំណងចិត្តឡើយ។ ពាក្យថា Parādhippāyā hoti គឺមានផលច្រើនលើសលប់ជាងបំណងចិត្តទៅទៀត។ ត្រង់ពាក្យថា Samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā នេះ គួរដឹងថា ភាពជាសមណៈនិងព្រាហ្មណ៍ ព្រោះតែការរំងាប់នូវបាប និងការបន្សាត់បង់នូវបាប។ ពាក្យថា Vadatu, bhante, paccayenāti គឺទាយកបវារណា និមន្តយ៉ាងនេះថា “បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់និមន្តពោល (ប្រាប់) ដោយបច្ច័យ ៤ មានចីវរជាដើមចុះ”។ ពាក្យថា Yena pavāreti គឺកំណត់បវារណាដោយបច្ច័យមានប្រមាណប៉ុន្មាន។ ពាក្យថា Taṃ na deti គឺទាយកនោះមិនប្រគេននូវបច្ច័យទាំងអស់នោះឡើយ។ ពាក្យថា Na yathādhippāyaṃ deti គឺមិនអាចប្រគេនទៅតាមបំណងចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះបានឡើយ គឺកាត់បន្ថយហើយប្រគេនបន្តិចបន្តួចវិញ។ ពាក្យថា Yathādhippāyaṃ deti គឺភិក្ខុនោះចង់បានប៉ុន្មាន ក៏ប្រគេនប៉ុណ្ណោះឯង។ ពាក្យថា Parādhippāyaṃ deti គឺបវារណាតិចតួច ប៉ុន្តែត្រឡប់ជាប្រគេនច្រើនលើសលប់វិញ។

၁၀. ကမ္ဗောဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃកម្ពោជសូត្រ

၈၀. ဒသမေ [Pg.321] နေဝ သဘာယံ နိသီဒတီတိ ဝိနိစ္ဆယကရဏတ္ထံ ဝိနိစ္ဆယသဘာယံ နေဝ နိသီဒတိ. န ကမ္မန္တံ ပယောဇေတီတိ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိမဟာကမ္မန္တံ နပ္ပယောဇေတိ. န ကမ္ဗောဇံ ဂစ္ဆတီတိ ဘောဂေ သမ္ဘရဏတ္ထာယ ကမ္ဗောဇရဋ္ဌံ န ဂစ္ဆတိ. ဒေသနာမတ္တမေဝ စေတံ, ယံ ကိဉ္စိ တိရောရဋ္ဌံ န ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ကောဓနောတိအာဒီသု ကောဓနတာယ ကောဓပရိယုဋ္ဌိတော အတ္ထာနတ္ထံ န ဇာနာတိ, ဣဿုကိတာယ ပရသမ္ပတ္တိံ န သဟတိ, မစ္ဆရိတာယ ဓနံ ဒတွာ ကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, နိပ္ပညတာယ ကိစ္စံ သံဝိဓာတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာ ဧတာနိ သဘာနိသီဒနာဒီနိ န ကရောတီတိ.

៨០. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា neva sabhāyaṃ nisīdati គឺមិនអង្គុយក្នុងសាលាវិនិច្ឆ័យ ដើម្បីកាត់សេចក្តីឡើយ។ ពាក្យថា Na kammantaṃ payojeti គឺមិនប្រកបការងារធំដុំ មានការធ្វើស្រែចម្ការ និងការជួញដូរជាដើមឡើយ។ ពាក្យថា Na kambojaṃ gacchati គឺមិនទៅកាន់កម្ពោជរដ្ឋ ដើម្បីសន្សំភោគទ្រព្យឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យនេះគ្រាន់តែជាទេសនាវិធីប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមានសេចក្តីថា មិនទៅកាន់បរទេសណាមួយឡើយ។ ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា kodhano ជាដើម ស្រី្តដែលត្រូវក្រោធគ្របដណ្តប់ ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានសេចក្តីក្រោធខ្លាំង តែងមិនស្គាល់នូវប្រយោជន៍និងមិនមែនប្រយោជន៍ ព្រោះតែភាពជាអ្នកច្រណែន តែងមិនអត់ធន់ចំពោះសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ ព្រោះតែភាពជាអ្នកកំណាញ់ តែងមិនអាចលះបង់ទ្រព្យដើម្បីធ្វើកិច្ចការដែលគួរធ្វើបាន ព្រោះតែភាពជាអ្នកមិនមានប្រាជ្ញា តែងមិនអាចចាត់ចែងកិច្ចការងារបាន។ ព្រោះហេតុនោះ នាងទើបមិនធ្វើនូវការអង្គុយក្នុងសាលាវិនិច្ឆ័យជាដើមទាំងនោះឡើយ។

အပဏ္ဏကဝဂ္ဂေါ တတိယော.

អបណ្ណកវគ្គ ទី ៣ ចប់។

(၉) ၄. မစလဝဂ္ဂေါ

(៩) ៤. មចលវគ្គ

၁-၅. ပါဏာတိပါတာဒိသုတ္တပဉ္စကဝဏ္ဏနာ

១-៥. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃសូត្រទាំង ៥ មានបាណាតិបាតសូត្រជាដើម

၈၁-၈၅. စတုတ္ထဿ ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ. ပဉ္စမေ ‘‘နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော’’တိအာဒိကေန တမေန ယုတ္တောတိ တမော. ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ပုန နိရယတမူပဂမနတော တမပရာယဏော. ဣတိ ဥဘယေနပိ ခန္ဓတမောဝ ကထိတော ဟောတိ. ‘‘အဍ္ဎေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော’’တိအာဒိကေန ဇောတိနာ ယုတ္တတော ဇောတိ, အာလောကဘူတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာယသုစရိတာဒီဟိ ပုန သဂ္ဂုပ္ပတ္တိဇောတိဘာဝူပဂမနတော ဇောတိပရာယဏော. ဣမိနာ နယေန ဣတရေပိ ဒွေ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

៨១-៨៥. សេចក្តីពន្យល់នៃសូត្រទាំងឡាយមានសូត្រទីមួយជាដើម នៃវគ្គទីបួន មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ហើយ។ នៅក្នុងសូត្រទីប្រាំ បទថា “nīce kule paccājāto” (កើតក្នុងត្រកូលទាប) ជាដើម សេចក្តីសម្រេចគប្បីជ្រាបដូចតទៅ៖ បុគ្គលដែលប្រកបដោយងងឹត ពោលគឺខន្ធប្រាំដ៏ថោកទាប ឈ្មោះថា “តមៈ” (អ្នកងងឹត)។ ព្រោះតែការទៅកាន់អបាយភូមិ ពោលគឺនរកដ៏ងងឹតម្តងទៀត ដោយសារកាយទុច្ចរិតជាដើម ទើបឈ្មោះថា “តមបរាយណៈ” (មានសេចក្តីងងឹតទៅខាងមុខ)។ ម៉្យាងទៀត ដោយបទទាំងពីរនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកតែខន្ធដ៏ងងឹតប៉ុណ្ណោះ។ បទថា “aḍḍhe kule paccājāto” (កើតក្នុងត្រកូលស្តុកស្តម្ភ) ជាដើម ព្រោះប្រកបដោយពន្លឺ ពោលគឺខន្ធប្រាំដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ទើបឈ្មោះថា “ជោតិ” (អ្នកភ្លឺ) ពោលគឺមានពន្លឺ។ ព្រោះតែការទៅកាន់សុគតិភព ពោលគឺទេវលោកដ៏មានពន្លឺម្តងទៀត ដោយសារកាយសុចរិតជាដើម ទើបឈ្មោះថា “ជោតិបរាយណៈ” (មានពន្លឺទៅខាងមុខ)។ គប្បីជ្រាបបុគ្គលពីរប្រភេទក្រៅពីនេះ ដោយន័យនេះឯង។

ဝေနကုလေတိ ဝိလီဝကာရကုလေ. နေသာဒကုလေတိ မိဂလုဒ္ဒကာဒီနံ ကုလေ. ရထကာရကုလေတိ စမ္မကာရကုလေ. ပုက္ကုသကုလေတိ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကကုလေ. ကသိရဝုတ္တိကေတိ ဒုက္ခဝုတ္တိကေ. ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိ ပံသုပိသာစကော ဝိယ ဈာမခါဏုဝဏ္ဏော. ဒုဒ္ဒသိကောတိ ဝိဇာတမာတုယာပိ အမနာပဒဿနော. ဩကောဋိမကောတိ လကုဏ္ဍကော. ကာဏောတိ ဧကစ္ဆိကာဏော ဝါ ဥဘယစ္ဆိကာဏော ဝါ. ကုဏီတိ ဧကဟတ္ထကုဏီ ဝါ ဥဘယဟတ္ထကုဏီ ဝါ. ခဉ္ဇောတိ ဧကပါဒခဉ္ဇော ဝါ ဥဘယပါဒခဉ္ဇော ဝါ. ပက္ခဟတောတိ ဟတပက္ခော ပီဌသပ္ပီ[Pg.322]. ပဒီပေယျဿာတိ တေလကပလ္လာဒိနော ဒီပဥပကရဏဿ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ဧကော ပုဂ္ဂလော ဗဟိဒ္ဓါ အာလောကံ အဒိသွာ မာတု ကုစ္ဆိမှိယေဝ ကာလံ ကတွာ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တန္တော သကလမ္ပိ ကပ္ပံ သံသရတိ. သောပိ တမောတမပရာယဏောဝ. သော ပန ကုဟကပုဂ္ဂလော ဘဝေယျ. ကုဟကဿ ဟိ ဧဝရူပါ နိပ္ဖတ္တိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ.

បទថា “venakule” (ក្នុងត្រកូលជាងត្បាញ) គឺក្នុងត្រកូលជាងធ្វើគ្រឿងឫស្សីនិងផ្តៅ។ បទថា “nesādakule” (ក្នុងត្រកូលព្រានប្រមាញ់) គឺក្នុងត្រកូលព្រានព្រៃជាដើម។ បទថា “rathakārakule” (ក្នុងត្រកូលជាងរថ) គឺក្នុងត្រកូលជាងស្បែក។ បទថា “pukkusakule” (ក្នុងត្រកូលអ្នកបោសសំរាម) គឺក្នុងត្រកូលអ្នកបោសសំរាមផ្កា។ បទថា “kasiravuttike” (មានការរស់នៅលំបាក) គឺមានការរស់នៅដោយលំបាកតោកយ៉ាក។ បទថា “dubbaṇṇo” (មានសម្បុរអាក្រក់) គឺមានសម្បុរដូចជាគល់ឈើដែលត្រូវភ្លើងឆេះ ដូចជាខ្មោចល្បាក់ផែនដី។ បទថា “duddasiko” (គួរឲ្យខ្ពើម) គឺសូម្បីតែមាតាបង្កើតក៏មិនចង់មើល។ បទថា “okoṭimako” គឺមនុស្សតឿ។ បទថា “kāṇo” (ខ្វាក់) គឺខ្វាក់ភ្នែកម្ខាង ឬខ្វាក់ភ្នែកទាំងសងខាង។ បទថា “kuṇī” (ខ្វិន) គឺខ្វិនដៃម្ខាង ឬខ្វិនដៃទាំងសងខាង។ បទថា “khañjo” (ជើងខ្វិន) គឺជើងខ្វិនម្ខាង ឬជើងខ្វិនទាំងសងខាង។ បទថា “pakkhahato” (ស្លាប់មួយចំហៀងខ្លួន) គឺមានអវយវៈខូច ឬត្រូវធ្វើដំណើរដោយក្ដាររុញ។ បទថា “padīpeyyass” គឺគ្រឿងឧបករណ៍សម្រាប់ប្រទីប មានចានប្រេងជាដើម។ ក្នុងបទថា “Evaṃ kho, bhikkhave” នេះ បុគ្គលម្នាក់មិនបានឃើញពន្លឺខាងក្រៅឡើយ ស្លាប់តាំងពីនៅក្នុងផ្ទៃមាតា ហើយទៅកើតក្នុងអបាយភូមិ អន្ទោលទៅអស់មួយកប្បទាំងមូល។ បុគ្គលនោះក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកងងឹតមានសេចក្តីងងឹតទៅខាងមុខដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលនោះគប្បីជាបុគ្គលអ្នកបញ្ឆោត (កុហកបុគ្គល) ព្រោះការសម្រេចផលបែបនេះ រមែងមានដល់បុគ្គលអ្នកបញ្ឆោត។

ဧတ္ထ စ ‘‘နီစေ ကုလေ’’တိအာဒီဟိ အာဂမနဝိပတ္တိ စေဝ ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စယဝိပတ္တိ စ ဒဿိတာ. ‘‘ဒလိဒ္ဒေ’’တိအာဒီဟိ ပဝတ္တပစ္စယဝိပတ္တိ, ‘‘ကသိရဝုတ္တိကေ’’တိအာဒီဟိ အာဇီဝုပါယဝိပတ္တိ, ‘‘ဒုဗ္ဗဏ္ဏော’’တိအာဒီဟိ အတ္တဘာဝဝိပတ္တိ, ‘‘ဗဟွာဗာဓော’’တိအာဒီဟိ ဒုက္ခကာရဏသမာယောဂေါ, ‘‘န လာဘီ’’တိအာဒီဟိ သုခကာရဏဝိပတ္တိ စေဝ ဥပဘောဂဝိပတ္တိ စ, ‘‘ကာယေန ဒုစ္စရိတ’’န္တိအာဒီဟိ တမပရာယဏဘာဝဿ ကာရဏသမာယောဂေါ, ‘‘ကာယဿ ဘေဒါ’’တိအာဒီဟိ သမ္ပရာယိကတမူပဂမော. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងសូត្រនេះ ដោយបទថា “nīce kule” (ក្នុងត្រកូលទាប) ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវវិបត្តិក្នុងការមកចាប់កំណើត (អាគមនវិបត្តិ) និងវិបត្តិនៃបច្ច័យក្នុងបច្ចុប្បន្ន (បច្ចុប្បន្នបច្ចយវិបត្តិ)។ ដោយបទថា “dalidde” (ក្នុងត្រកូលក្រីក្រ) ជាដើម ទ្រង់បង្ហាញនូវវិបត្តិនៃបច្ច័យក្នុងការរស់នៅ (បវត្តបច្ចយវិបត្តិ)។ ដោយបទថា “kasiravuttike” (មានការរស់នៅលំបាក) ជាដើម ទ្រង់បង្ហាញនូវវិបត្តិនៃមធ្យោបាយចិញ្ចឹមជីវិត (អាជីវុបាយវិបត្តិ)។ ដោយបទថា “dubbaṇṇo” (មានសម្បុរអាក្រក់) ជាដើម ទ្រង់បង្ហាញនូវវិបត្តិនៃអត្តភាព (អត្តភាវវិបត្តិ)។ ដោយបទថា “bahvābādho” (មានជំងឺច្រើន) ជាដើម ទ្រង់បង្ហាញនូវការប្រកបដោយហេតុនៃទុក្ខ។ ដោយបទថា “na lābhī” (មិនសូវបាន) ជាដើម ទ្រង់បង្ហាញនូវវិបត្តិនៃហេតុនាំមកនូវសុខ និងវិបត្តិនៃការប្រើប្រាស់គ្រឿងឧបភោគបរិភោគ (ឧបភោគវិបត្តិ)។ ដោយបទថា “kāyena duccaritaṃ” (ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ) ជាដើម ទ្រង់បង្ហាញនូវការប្រកបដោយហេតុនៃភាពជាបុគ្គលមានសេចក្តីងងឹតទៅខាងមុខ។ ដោយបទថា “kāyassa bhedā” (បន្ទាប់ពីបែកធ្លាយរាងកាយ) ជាដើម ទ្រង់បង្ហាញនូវការទៅកាន់សេចក្តីងងឹតក្នុងបរលោក។ ចំណែកឯផ្នែកស (សុក្កបក្ខ) គប្បីជ្រាបដោយន័យផ្ទុយពីការដែលបានពោលមកនេះ។

၆. ဩဏတောဏတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. សេចក្តីពន្យល់នៃឱណតោណតសូត្រ

၈၆. ဆဋ္ဌေ ဩဏတောဏတောတိ ဣဒါနိ နီစကော အာယတိမ္ပိ နီစကော ဘဝိဿတိ. ဩဏတုဏ္ဏတောတိ ဣဒါနိ နီစော အာယတိံ ဥစ္စော ဘဝိဿတိ. ဥဏ္ဏတောဏတောတိ ဣဒါနိ ဥစ္စော အာယတိံ နီစော ဘဝိဿတိ. ဥဏ္ဏတုဏ္ဏတောတိ ဣဒါနိ ဥစ္စော အာယတိမ္ပိ ဥစ္စော ဘဝိဿတိ. ဝိတ္ထာရော ပန နေသံ ပုရိမသုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

៨៦. ក្នុងសូត្រទីប្រាំមួយ បទថា “oṇatoṇato” (ទាបហើយទាបទៀត) គឺក្នុងពេលឥឡូវនេះជាអ្នកទាប ហើយទៅក្នុងអនាគតក៏នឹងទៅជាអ្នកទាបទៀត។ បទថា “oṇatuṇṇato” (ទាបហើយខ្ពស់) គឺក្នុងពេលឥឡូវនេះជាអ្នកទាប តែទៅក្នុងអនាគតនឹងទៅជាអ្នកខ្ពង់ខ្ពស់។ បទថា “uṇṇatoṇato” (ខ្ពស់ហើយទាប) គឺក្នុងពេលឥឡូវនេះជាអ្នកខ្ពង់ខ្ពស់ តែទៅក្នុងអនាគតនឹងទៅជាអ្នកទាប។ បទថា “uṇṇatuṇṇato” (ខ្ពស់ហើយខ្ពស់ទៀត) គឺក្នុងពេលឥឡូវនេះជាអ្នកខ្ពង់ខ្ពស់ ហើយទៅក្នុងអនាគតក៏នឹងទៅជាអ្នកខ្ពង់ខ្ពស់ទៀត។ ចំណែកសេចក្តីពិស្តារនៃបទទាំងនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យនៃសូត្រមុននោះឯង។

၇. ပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. សេចក្តីពន្យល់នៃបុត្តសូត្រ

၈၇. သတ္တမေ သမဏမစလောတိ သမဏအစလော, မကာရော ပဒသန္ဓိကရော, နိစ္စလသမဏောတိ အတ္ထော. ဣမိနာ သတ္တဝိဓမ္ပိ သေခံ ဒဿေတိ. သော ဟိ သာသနေ မူလဇာတာယ သဒ္ဓါယ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ အစလော နာမ. သမဏပုဏ္ဍရီကောတိ ပုဏ္ဍရီကသဒိသော သမဏော. ပုဏ္ဍရီကံ နာမ ဦနသတပတ္တံ သရောရုဟံ. ဣမိနာ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝံ ဒဿေတိ. သော ဟိ ဈာနာဘိညာနံ အဘာဝေန အပရိပုဏ္ဏဂုဏတ္တာ သမဏပုဏ္ဍရီကော နာမ ဟောတိ. သမဏပဒုမောတိ ပဒုမသဒိသော သမဏော. ပဒုမံ နာမ ပရိပုဏ္ဏသတပတ္တံ သရောရုဟံ. ဣမိနာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တံ ခီဏာသဝံ ဒဿေတိ. သော ဟိ ဈာနာဘိညာနံ ဘာဝေန ပရိပုဏ္ဏဂုဏတ္တာ သမဏပဒုမော နာမ ဟောတိ[Pg.323]. သမဏေသု သမဏသုခုမာလောတိ သဗ္ဗေသုပိ ဧတေသု သမဏေသု သုခုမာလသမဏော မုဒုစိတ္တသရီရော ကာယိကစေတသိကဒုက္ခရဟိတော ဧကန္တသုခီ. ဧတေန အတ္တာနဉ္စေဝ အတ္တသဒိသေ စ ဒဿေတိ.

៨៧. ក្នុងសូត្រទីប្រាំពីរ បទថា “samaṇamacalo” គឺ សមណៈអ្នកមិនរំភើប (samaṇa + acalo) អក្សរ “ម” ធ្វើឡើងដើម្បីតភ្ជាប់បទ (បទសន្ធិករ) មានន័យថា សមណៈអ្នកមិនរំកិល ឬមិនរំភើប។ ដោយបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវសេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក។ ព្រោះថាសេក្ខបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនរំភើប ដោយសារការតាំងនៅមាំក្នុងសទ្ធាដែលជាឫសគល់ក្នុងព្រះសាសនា។ បទថា “samaṇapuṇḍarīko” គឺសមណៈប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកស (បុណ្ឌរិក)។ ផ្កាឈូកស គឺផ្កាឈូកដែលមានស្រទាប់មិនគ្រប់មួយរយ។ ដោយបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះខីណាស្រពប្រភេទសុខវិបស្សកៈ (អ្នកចម្រើនវិបស្សនាសុទ្ធ)។ ព្រោះថាព្រះខីណាស្រពនោះ ឈ្មោះថា សមណបុណ្ឌរិកៈ ព្រោះមានគុណមិនទាន់ពេញបរិបូរណ៍ ដោយគ្មានឈាននិងអភិញ្ញា។ បទថា “samaṇapadumo” គឺសមណៈប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកក្រហម (បទុម)។ ផ្កាឈូកក្រហម គឺផ្កាឈូកដែលមានស្រទាប់ពេញមួយរយ។ ដោយបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះខីណាស្រពប្រភេទឧភតោភាគវិមុត្ត។ ព្រោះថាព្រះខីណាស្រពនោះ ឈ្មោះថា សមណបទុមៈ ព្រោះមានគុណពេញបរិបូរណ៍ ដោយមានឈាននិងអភិញ្ញា។ បទថា “samaṇesu samaṇasukhumālo” គឺក្នុងបណ្តាសមណៈទាំងអស់នេះ សមណៈដ៏សុខុមាល មានកាយនិងចិត្តទន់ភ្លន់ មិនមានទុក្ខផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត មានតែសេចក្តីសុខតែម៉្យាង។ ដោយបទនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះអង្គឯងផង និងព្រះសាវ័កទាំងឡាយដែលដូចជាព្រះអង្គផង។

ဧဝံ မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ ပဋိပါဋိယာ ဝိဘဇန္တော ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သေခေါတိ သတ္တဝိဓောပိ သေခေါ. ပါဋိပဒေါတိ ပဋိပန္နကော. အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ ပတ္ထယမာနော ဝိဟရတီတိ အရဟတ္တံ ပတ္ထယန္တော ဝိဟရတိ. မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿာတိ မုဒ္ဓနိ အဝသိတ္တဿ, ကတာဘိသေကဿာတိ အတ္ထော. အာဘိသေကောတိ အဘိသေကံ ကာတုံ ယုတ္တော. အနဘိသိတ္တောတိ န တာဝ အဘိသိတ္တော. မစလပ္ပတ္တောတိ ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿ ပုတ္တဘာဝေန စေဝ ပုတ္တေသု ဇေဋ္ဌကဘာဝေန စ န တာဝ အဘိသိတ္တဘာဝေန စ အဘိသေကပ္ပတ္တိအတ္ထာယ အစလပ္ပတ္တော နိစ္စလပတ္တော. မကာရော နိပါတမတ္တံ. ကာယေန ဖုသိတွာတိ နာမကာယေန ဖုသိတွာ.

ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់តាំងមាតិកាទុកយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងចែកទៅតាមលំដាប់ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា “kathañca, bhikkhave” (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះដូចម្តេច...) ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា “sekho” គឺសេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក។ បទថា “pāṭipado” គឺអ្នកកំពុងប្រតិបត្តិ។ បទថា “anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamāno viharati” (ប្រាថ្នានូវធម៌ដ៏ក្សេមចាកយោគៈដ៏ប្រសើរក្រៃលែង ហើយរស់នៅ) គឺប្រាថ្នានូវអរហត្តផលហើយរស់នៅ។ បទថា “muddhāvasittassa” គឺអ្នកដែលបានស្រោចស្រពលើក្បាល មានន័យថា បានធ្វើអភិសេកហើយ។ បទថា “ābhiseko” គឺអ្នកដែលគួរដល់ការធ្វើអភិសេក។ បទថា “anabhisitto” គឺអ្នកដែលមិនទាន់បានធ្វើអភិសេក។ បទថា “macalappatto” គឺព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះរាជាក្សត្រិយ៍ដែលបានអភិសេកហើយ ព្រោះតែភាពជាព្រះរាជបុត្រផង ព្រោះតែភាពជាបុត្រច្បងក្នុងបណ្តាព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយផង និងព្រោះតែភាពដែលមិនទាន់បានអភិសេកផង ទើបដល់នូវភាពមិនរំភើប (ឬដល់នូវភាពរំភើប) ដើម្បីសម្រេចនូវការអភិសេក។ អក្សរ “ម” គ្រាន់តែជាការធ្លាក់ចុះនៃនិបាត (និបាតមត្ត)។ បទថា “kāyena phusitvā” (ពាល់ត្រូវដោយកាយ) គឺពាល់ត្រូវដោយនាមកាយ។

ယာစိတောဝ ဗဟုလံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဧဝံ ဒါယကေဟိ ယာစမာနေဟေဝ ဥပနီတံ စီဝရံ ဗဟုံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ကိဉ္စိဒေဝ အယာစိတံ, ဗာကုလတ္ထေရော ဝိယ. ပိဏ္ဍပါတံ ခဒိရဝနမဂ္ဂေ သီဝလိတ္ထေရော ဝိယ. သေနာသနံ အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၁၇ အာဒယော; အ. နိ. ၁၁.၁၆ အာဒယော) အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ. ဂိလာနပစ္စယံ ပိလိန္ဒဝစ္ဆထေရော ဝိယ. တျဿာတိ တေ အဿ. မနာပေနေဝါတိ မနံ အလ္လီယနကေန. သမုဒါစရန္တီတိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောန္တိ ပဝတ္တန္တိ ဝါ. ဥပဟာရံ ဥပဟရန္တီတိ ကာယိကစေတသိကဥပဟာရံ ဥပဟရန္တိ ဥပနီယန္တိ. သန္နိပါတိကာနီတိ တိဏ္ဏမ္ပိ သန္နိပါတေန နိဗ္ဗတ္တာနိ. ဥတုပရိဏာမဇာနီတိ ဥတုပရိဏာမတော အတိသီတအတိဥဏှဥတုတော ဇာတာနိ. ဝိသမပရိဟာရဇာနီတိ အစ္စာသနအတိဋ္ဌာနာဒိကာ ဝိသမပရိဟာရတော ဇာတာနိ. ဩပက္ကမိကာနီတိ ဝဓဗန္ဓနာဒိဥပက္ကမေန နိဗ္ဗတ္တာနိ. ကမ္မဝိပါကဇာနီတိ ဝိနာပိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ကေဝလံ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မဝိပါကဝသေနေဝ ဇာတာနိ. စတုန္နံ ဈာနာနန္တိ ဧတ္ထ ခီဏာသဝါနမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ကိရိယဇ္ဈာနာနေဝ အဓိပ္ပေတာနိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

បទថា “yācitova bahulaṃ cīvaraṃ paribhuñjati” (កាលគេអារាធនា ទើបប្រើប្រាស់ចីវរច្រើន) គឺប្រើប្រាស់ចីវរដែលទាយកទាំងឡាយនាំមកប្រគេនដោយការអារាធនាថា “បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណ សូមព្រះអង្គប្រើប្រាស់ចីវរនេះ” យ៉ាងនេះជាច្រើន ចំណែកចីវរដែលគេមិនបានអារាធនា ប្រើប្រាស់តែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ដូចជាព្រះពាកុលត្ថេរ។ ចំពោះបិណ្ឌបាត ដូចជាព្រះសីវលីត្ថេរ ក្នុងផ្លូវទៅកាន់ព្រៃឈើធ្នង់។ ចំពោះសេនាសនៈ ដូចជាព្រះអានន្ទត្ថេរ ក្នុងអដ្ឋកនាគរសូត្រ។ ចំពោះគិលានប្បច្ច័យ ដូចជាព្រះបិលិន្ទវច្ឆត្ថេរ។ បទថា “tyassa” មកពីបទថា “te assa” (ពួកភិក្ខុទាំងនោះ គប្បីចំពោះលោកនោះ)។ បទថា “manāpeneva” (ដោយអំពើជាទីគាប់ចិត្ត) គឺដោយអំពើដែលជាទីជាប់ចិត្ត។ បទថា “samudācaranti” (រមែងប្រព្រឹត្តចំពោះ) គឺធ្វើនូវកិច្ចដែលគួរធ្វើ ឬប្រព្រឹត្តទៅ។ បទថា “upahāraṃ upaharanti” (នាំមកនូវគ្រឿងសក្ការៈ) គឺនាំមកនូវគ្រឿងសក្ការៈបូជាផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត។ បទថា “sannipātikāni” (កើតអំពីការប្រជុំគ្នា) គឺកើតឡើងអំពីការប្រជុំគ្នានៃធាតុទាំងបី (ប្រមាត់ ស្លេស្ម ខ្យល់)។ បទថា “utupariṇāmajāni” (កើតអំពីការប្រែប្រួលនៃរដូវ) គឺកើតឡើងអំពីការប្រែប្រួលនៃរដូវ មានរដូវត្រជាក់ខ្លាំង ឬក្តៅខ្លាំងជាដើម។ បទថា “visamaparihārajāni” (កើតអំពីការរក្សាមិនស្មើ) គឺកើតឡើងអំពីការរក្សាឥរិយាបថមិនស្មើ មានការអង្គុយយូរពេក ឬឈរយូរពេកជាដើម។ បទថា “opakkamikāni” (កើតអំពីការព្យាយាមរបស់បុគ្គលដទៃ) គឺកើតឡើងអំពីការព្យាយាមរបស់បុគ្គលដទៃ មានការសម្លាប់ ឬការចងជាដើម។ បទថា “kammavipākajāni” (កើតអំពីផលនៃកម្ម) គឺកើតឡើងដោយអំណាចនៃផលកម្មដែលបានធ្វើទុកក្នុងជាតិមុន សូម្បីតែគ្មានហេតុទាំងនេះក៏ដោយ។ ក្នុងបទថា “catunnaṃ jhānānaṃ” (នៃឈានទាំងបួន) នេះ ព្រះអង្គសំដៅយកកិរិយាឈានទាំងឡាយរបស់ព្រះខីណាស្រព និងព្រះពុទ្ធទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យច្បាស់លាស់ហើយ។

၈. သံယောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. សេចក្តីពន្យល់នៃសំយោជនសូត្រ

၈၈. အဋ္ဌမေ သာသနေ လဒ္ဓပ္ပတိဋ္ဌတ္တာ သောတာပန္နောဝ သမဏမစလောတိ ဝုတ္တော, နာတိဗဟုဂုဏတ္တာ န ဗဟုပတ္တံ ဝိယ သရောရုဟံ သကဒါဂါမီ [Pg.324] သမဏပုဏ္ဍရီကောတိ, တတော ဗဟုတရဂုဏတ္တာ သတပတ္တံ ဝိယ သရောရုဟံ အနာဂါမီ သမဏပဒုမောတိ, ထဒ္ဓဘာဝကရာနံ ကိလေသာနံ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နတ္တာ မုဒုဘာဝပ္ပတ္တော ခီဏာသဝေါ သမဏသုခုမာလောတိ.

៨៨. ក្នុងសូត្រទីប្រាំបី ព្រះសោតាបន្នបុគ្គល ព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា “samaṇamacalo” (សមណៈអ្នកមិនរំភើប) ព្រោះបានការតាំងនៅមាំក្នុងព្រះសាសនា។ ព្រះសកទាគាមិបុគ្គល ព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា “samaṇapuṇḍarīko” (សមណបុណ្ឌរិកៈ) ព្រោះមានគុណមិនច្រើនពេក ប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកដែលមានស្រទាប់មិនច្រើន។ ព្រះអនាគាមិបុគ្គល ព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា “samaṇapadumo” (សមណបទុមៈ) ព្រោះមានគុណច្រើនជាងព្រះសកទាគាមិបុគ្គលនោះ ប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកដែលមានស្រទាប់មួយរយ។ ព្រះខីណាស្រព ព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា “samaṇasukhumālo” (សមណសុខុមាលៈ) ព្រោះបានដល់នូវភាពទន់ភ្លន់ ដោយការកាត់ផ្តាច់នូវកិឡេសទាំងឡាយដែលធ្វើឲ្យរឹងត្អឹងបានទាំងស្រុង។

၉. သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. សេចក្តីពន្យល់នៃសម្មាទិដ្ឋិសូត្រ

၈၉. နဝမေ သမ္မာဒိဋ္ဌိကောတိအာဒီဟိ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝသေန ပဌမသုတ္တေ ဝိယ သတ္တ သေခါ ဂဟိတာ. ဒုတိယဝါရေ ဒသင်္ဂိကမဂ္ဂဝသေန ဝါ အရဟတ္တဖလဉာဏအရဟတ္တဖလဝိမုတ္တီဟိ သဒ္ဓိံ, အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝသေန ဝါ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝေါ ကထိတော, တတိယဝါရေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော, စတုတ္ထဝါရေ တထာဂတော စ တထာဂတသဒိသခီဏာသဝေါ စာတိ. ဣတိ ဣဒံ သုတ္တံ ပဌမသုတ္တေ ကထိတပုဂ္ဂလာနံ ဝသေနေဝ ကထိတံ, ဒေသနာမတ္တမေဝ ပနေတ္ထ နာနန္တိ.

៨៩. ក្នុងសូត្រទីប្រាំបួន ដោយបទថា “sammādiṭṭhiko” (មានសម្មាទិដ្ឋិ) ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកសេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក ដោយអំណាចនៃអដ្ឋង្គិកមគ្គ ដូចក្នុងសូត្រទីមួយដែរ។ ក្នុងវារៈទីពីរ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកព្រះខីណាស្រពប្រភេទសុខវិបស្សកៈ ដោយអំណាចនៃទសង្គិកមគ្គ (មគ្គមានអង្គ ១០) ឬដោយអំណាចនៃអដ្ឋង្គិកមគ្គ រួមជាមួយអរហត្តផលញ្ញាណ និងអរហត្តផលវិមុត្តិ។ ក្នុងវារៈទីបី ទ្រង់សំដៅយកព្រះខីណាស្រពប្រភេទឧភតោភាគវិមុត្ត។ ក្នុងវារៈទីបួន ទ្រង់សំដៅយកព្រះតថាគត និងព្រះខីណាស្រពដែលដូចជាព្រះតថាគត។ គប្បីជ្រាបថា សូត្រទីប្រាំបួននេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃបុគ្គលទាំងឡាយដែលបានសម្តែងទុកក្នុងសូត្រទីមួយនោះឯង គ្រាន់តែមានសេចក្តីប្លែកគ្នាបន្តិចបន្តួចត្រង់ទេសនាប៉ុណ្ណោះ។

၁၀. ခန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. សេចក្តីពន្យល់នៃខន្ធសូត្រ

၉၀. ဒသမေ ပဌမဝါရေ အရဟတ္တတ္ထာယ ပယောဂံ အနာရဘိတွာ ဌိတော ပမာဒဝိဟာရီ သေခပုဂ္ဂလော ကထိတော. ဒုတိယဝါရေ အနုပ္ပာဒိတဇ္ဈာနော အာရဒ္ဓဝိပဿကော အပ္ပမာဒဝိဟာရီ သေခပုဂ္ဂလော ကထိတော. တတိယဝါရေ အာရဒ္ဓဝိပဿကော အပ္ပမာဒဝိဟာရီ အဋ္ဌဝိမောက္ခလာဘီ သေခပုဂ္ဂလော ကထိတော, စတုတ္ထဝါရေ ပရမသုခုမာလခီဏာသဝေါတိ.

៩០. ក្នុងសូត្រទីដប់ ក្នុងវារៈទីមួយ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីសេក្ខបុគ្គលអ្នករស់នៅដោយសេចក្តីប្រមាទ មិនបានចាប់ផ្តើមព្យាយាមដើម្បីសម្រេចអរហត្តផល។ ក្នុងវារៈទីពីរ ទ្រង់សម្តែងអំពីសេក្ខបុគ្គលអ្នករស់នៅដោយសេចក្តីមិនប្រមាទ បានចាប់ផ្តើមចម្រើនវិបស្សនា តែមិនទាន់បានសម្រេចឈាន។ ក្នុងវារៈទីបី ទ្រង់សម្តែងអំពីសេក្ខបុគ្គលអ្នករស់នៅដោយសេចក្តីមិនប្រមាទ បានចាប់ផ្តើមចម្រើនវិបស្សនា និងជាអ្នកបានសម្រេចវិមោក្ខ ៨។ ក្នុងវារៈទីបួន ទ្រង់សម្តែងអំពីព្រះខីណាស្រពដ៏មានសេចក្តីសុខុមាលភាពយ៉ាងក្រៃលែង។

မစလဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

មចលវគ្គ ទីបួន ចប់។

(၁၀) ၅. အသုရဝဂ္ဂေါ

(១០) ៥. អសុរវគ្គ

၁. အသုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. សេចក្តីពន្យល់នៃអសុរសូត្រ

၉၁. ပဉ္စမဿ ပဌမေ အသုရောတိ အသုရသဒိသော ဗီဘစ္ဆော. ဒေဝေါတိ ဒေဝသဒိသော ဂုဏဝသေန အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော.

៩១. ក្នុងសូត្រទីមួយនៃវគ្គទីប្រាំ បទថា “asuro” (អសុរៈ) គឺបុគ្គលដែលមានរូបរាងអាក្រក់គួរឲ្យខ្លាច ប្រៀបដូចជាអសុរកាយ។ បទថា “devo” (ទេវៈ) គឺបុគ្គលដែលមានរូបល្អគួរឲ្យជ្រះថ្លា ដោយអំណាចនៃគុណធម៌ ប្រៀបដូចជាទេវតា។

၂. ပဌမသမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. សេចក្តីពន្យល់នៃបឋមសមាធិសូត្រ

၉၂. ဒုတိယေ [Pg.325] အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထဿာတိ နိယကဇ္ဈတ္တေ အပ္ပနာစိတ္တသမာဓိဿ. အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယာတိ သင်္ခါရပရိဂ္ဂါဟကဝိပဿနာဉာဏဿ. တဉှိ အဓိပညာသင်္ခါတဉ္စ, ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ခါတေသု စ ဓမ္မေသု ဝိပဿနာဘူတံ, တသ္မာ ‘‘အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာ’’တိ ဝုစ္စတီတိ.

៩២. ក្នុងសូត្រទីពីរ បទថា “ajjhattaṃ cetosamathassa” (នៃសេចក្តីស្ងប់ចិត្តក្នុងសន្តាន) គឺសមាធិដែលប្រកបដោយអប្បនាចិត្តក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន។ បទថា “adhipaññādhammavipassanāya” (នៃវិបស្សនាជាធម៌មានបញ្ញาដ៏ក្រៃលែង) គឺវិបស្សនាញ្ញាណដែលកំណត់ដឹងនូវសង្ខារធម៌ទាំងឡាយ។ ព្រោះថា វិបស្សនាញ្ញាណនោះ ឈ្មោះថាជាបញ្ញាដ៏ក្រៃលែងផង និងជាវិបស្សនាដែលរមែងពិចារណាឃើញនូវធម៌ទាំងឡាយពោលគឺបញ្ចក្ខន្ធផង ហេតុនោះ ទើបហៅថា “អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនា”។

၃. ဒုတိယသမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. សេចក្តីពន្យល់នៃទុតិយសមាធិសូត្រ

၉၃. တတိယေ ယောဂေါ ကရဏီယောတိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တတာ ကတ္တဗ္ဗာ. ဆန္ဒောတိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော. ဝါယာမောတိ ပယောဂေါ. ဥဿာဟောတိ တတော အဓိမတ္တတရံ ဝီရိယံ. ဥဿောဠှီတိ ပင်္ကလဂ္ဂသကဋဥဒ္ဓရဏသဒိသံ မဟာဝီရိယံ. အပ္ပဋိဝါနီတိ အနိဝတ္တနတာ.

៩៣. ក្នុងសូត្រទីបី បទថា “yogo karaṇīyo” (គប្បីធ្វើសេចក្តីព្យាយាម) គឺគប្បីធ្វើការប្រឹងប្រែងព្យាយាម។ បទថា “chando” (សេចក្តីប្រាថ្នា) គឺសេចក្តីប្រាថ្នាចង់ធ្វើ (កត្តុកម្យតាចន្ទៈ)។ បទថា “vāyāmo” (សេចក្តីព្យាយាម) គឺការប្រឹងប្រែង។ បទថា “ussāho” (សេចក្តីឧស្សាហ៍) គឺវីរិយៈដែលខ្លាំងក្លាជាងវាយាមៈនោះ។ បទថា “ussoḷhī” (សេចក្តីអត់ធន់) គឺមហាវីរិយៈដែលប្រៀបដូចជាកម្លាំងគោទាញរទេះដែលជាប់ផក់។ បទថា “appaṭivānī” (សេចក្តីមិនរួញរា) គឺភាពមិនថយក្រោយ។

၄. တတိယသမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. សេចក្តីពន្យល់នៃតតិយសមាធិសូត្រ

၉၄. စတုတ္ထေ ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, သင်္ခါရာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိအာဒီသု, အာဝုသော, သင်္ခါရာ နာမ အနိစ္စတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, အနိစ္စတော သမ္မသိတဗ္ဗာ, အနိစ္စတော ပဿိတဗ္ဗာ. တထာ ဒုက္ခတော, အနတ္တတောတိ ဧဝံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, စိတ္တံ သဏ္ဌပေတဗ္ဗန္တိအာဒီသုပိ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန, အာဝုသော, စိတ္တံ သဏ္ဌပေတဗ္ဗံ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန သန္နိသာဒေတဗ္ဗံ, ပဌမဇ္ဈာနဝသေန ဧကောဒိ ကာတဗ္ဗံ, ပဌမဇ္ဈာနဝသေန သမာဒဟိတဗ္ဗံ. တထာ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝသေနာတိ ဧဝံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣမေသု တီသုပိ သုတ္တေသု သမထဝိပဿနာ လောကိယလောကုတ္တရာဝ ကထိတာ.

៩៤. ក្នុងសូត្រទីបួន បទថា “evaṃ kho, āvuso, saṅkhārā daṭṭhabbā” (ម្នាលអាវុសោ សង្ខារទាំងឡាយ គប្បីឃើញយ៉ាងនេះឯង) ជាដើម មានន័យថា ម្នាលអាវុសោ សង្ខារទាំងឡាយ គប្បីឃើញដោយភាពជាអនិច្ចៈ គប្បីពិចារណាដោយភាពជាអនិច្ចៈ គប្បីរលឹកឃើញដោយភាពជាអនិច្ចៈ។ គប្បីយល់សេចក្តីយ៉ាងនេះ សូម្បីតែដោយភាពជាទុក្ខ និងអនត្តា ក៏ដូច្នោះដែរ។ សូម្បីក្នុងបទថា “evaṃ kho, āvuso, cittaṃ saṇṭhapetabbaṃ” (ម្នាលអាវុសោ ចិត្តគប្បីតម្កល់ទុកយ៉ាងនេះឯង) ជាដើម មានន័យថា ម្នាលអាវុសោ គប្បីតម្កល់ចិត្តទុកដោយអំណាចនៃបឋមជ្ឈាន គប្បីធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ចុះដោយអំណាចនៃបឋមជ្ឈាន គប្បីធ្វើចិត្តឲ្យមានអារម្មណ៍តែមួយដោយអំណាចនៃបឋមជ្ឈាន គប្បីតម្កល់ចិត្តឲ្យមាំដោយអំណាចនៃបឋមជ្ឈាន។ គប្បីយល់សេចក្តីយ៉ាងនេះ សូម្បីតែដោយអំណាចនៃទុតិយជ្ឈានជាដើម ក៏ដូច្នោះដែរ។ ក្នុងសូត្រទាំងបីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែសមថៈនិងវិបស្សនាដែលជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈប៉ុណ្ណោះ។

၅. ဆဝါလာတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. សេចក្តីពន្យល់នៃឆវលាតសូត្រ

၉၅. ပဉ္စမေ ဆဝါလာတန္တိ သုသာနေ အလာတံ. မဇ္ဈေ ဂူထဂတန္တိ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ ဂူထမက္ခိတံ. နေဝ ဂါမေ ကဋ္ဌတ္ထံ ဖရတီတိ ကူဋဂေါပါနသိထမ္ဘသောပါနာဒီနံ အတ္ထာယ အနုပနေယျတာယ ဂါမေ န ကဋ္ဌတ္ထံ သာဓေတိ, ခေတ္တကုဋိပါဒံ ဝါ မဉ္စပါဒံ ဝါ ကာတုံ အနုပနေယျတာယ န အရညေ ကဋ္ဌတ္ထံ သာဓေတိ. ဒွီသု ကောဋီသု ဂယှမာနံ ဟတ္ထံ ဍဟတိ, မဇ္ဈေ ဂယှမာနံ ဂူထေန မက္ခေတိ. တထူပမန္တိ တံသရိက္ခကံ. အဘိက္ကန္တတရောတိ သုန္ဒရတရော. ပဏီတတရောတိ ဥတ္တမတရော. ဂဝါ ခီရန္တိ ဂါဝိတော ခီရံ. ခီရမှာ ဒဓီတိအာဒီသု ပရံ ပရံ ပုရိမတော ပုရိမတော အဂ္ဂံ, သပ္ပိမဏ္ဍော ပန တေသု သဗ္ဗေသုပိ အဂ္ဂမေဝ[Pg.326]. အဂ္ဂေါတိအာဒီသု ဂုဏေဟိ အဂ္ဂေါ စေဝ သေဋ္ဌော စ ပမုခေါ စ ဥတ္တမော စ ပဝရော စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဆဝါလာတူပမာယ န ဒုဿီလော ပုဂ္ဂလော ကထိတော, အပ္ပဿုတော ပန ဝိဿဋ္ဌကမ္မန္တော ဂေါဏသဒိသော ပုဂ္ဂလော ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဆဋ္ဌေ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

៩៥. ក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា chavālātanti បានដល់ អុសដុតខ្មោចក្នុងព្រៃខ្មោច។ ពាក្យថា majjhe gūthagatanti បានដល់ ប្រឡាក់ដោយលាមកត្រង់កណ្តាល។ ពាក្យថា neva gāme kaṭṭhatthaṃ pharatīti សេចក្តីថា មិនសម្រេចប្រយោជន៍ជាឈើក្នុងស្រុក ព្រោះមិនអាចនាំយកទៅប្រើប្រាស់ដើម្បីធ្វើជាកំពូលផ្ទះ បង្កង់ សសរ ឬជណ្តើរជាដើមបាន មិនសម្រេចប្រយោជន៍ជាឈើក្នុងព្រៃ ព្រោះមិនអាចនាំយកទៅធ្វើជាជើងខ្ទមចាំស្រែ ឬជើងគ្រែបាន។ កាលបើកាន់យកត្រង់ចុងទាំងពីរ រមែងរលាកដៃ កាលបើកាន់យកត្រង់កណ្តាល រមែងប្រឡាក់ដោយលាមក។ ពាក្យថា tathūpamanti បានដល់ មានឧបមាដូចជាអុសដុតខ្មោចនោះ។ ពាក្យថា abhikkantataroti បានដល់ ល្អជាង។ ពាក្យថា paṇītataroti បានដល់ ឧត្តមជាង។ ពាក្យថា gavā khīranti បានដល់ ទឹកដោះស្រស់អំពីមេគោ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា khīramhā dadhi ទឹកដោះជូរជាដើមដែលកើតបន្ទាប់ៗ រមែងប្រសើរជាងទឹកដោះស្រស់ជាដើមដែលកើតមុនៗ ចំណែកឯទឹកដោះថ្លា គឺប្រសើរបំផុតក្នុងបណ្តាទឹកដោះទាំងអស់នោះ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា aggo គប្បីជ្រាបថា ប្រសើរផង វិសេសផង ជាប្រធានផង ឧត្តមផង ថ្លៃថ្លាផង ដោយគុណទាំងឡាយ។ ដោយឧបមាអំពីអុសដុតខ្មោចនេះ ព្រះអង្គមិនត្រឹមតែសំដៅដល់បុគ្គលទ្រុស្តសីលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគប្បីជ្រាបថា សំដៅដល់បុគ្គលអ្នកមានសុតៈតិច មានការងារបោះបង់ចោល ដែលប្រៀបដូចជាសត្វគោនោះផងដែរ។ ក្នុងសូត្រទី៦ សេចក្តីទាំងពួងងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၇. ခိပ္ပနိသန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាខិប្បនិសន្តិសូត្រ

၉၇. သတ္တမေ ခိပ္ပနိသန္တီတိ ခိပ္ပနိသာမနော သီဃံ ဇာနိတုံ သမတ္ထော. သုတာနဉ္စ ဓမ္မာနန္တိ သုတပ္ပဂုဏာနံ တန္တိဓမ္မာနံ. အတ္ထူပပရိက္ခီတိ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခကော. အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယာတိ အဋ္ဌကထဉ္စ ပါဠိဉ္စ ဇာနိတွာ. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဟောတီတိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မာနံ အနုရူပဓမ္မဘူတံ သသီလကံ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ဟောတိ. နော စ ကလျာဏဝါစောတိ န သုန္ဒရဝစနော. န ကလျာဏဝါက္ကရဏောတိ န သုန္ဒရဝစနဃောသော ဟောတိ. ပေါရိယာတိအာဒီဟိ သဒ္ဓိံ နော-ကာရော ယောဇေတဗ္ဗောယေဝ. ဂုဏပရိပုဏ္ဏာယ အပလိဗုဒ္ဓါယ အဒေါသာယ အဂဠိတပဒဗျဉ္ဇနာယ အတ္ထံ ဝိညာပေတုံ သမတ္ထာယ ဝါစာယ သမန္နာဂတော န ဟောတီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

៩៧. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា khippanisantīti បានដល់ អ្នកដឹងបានរហ័ស គឺអាចដឹងបានភ្លាមៗ។ ពាក្យថា sutānañca dhammānanti បានដល់ ព្រះតន្តិធម៌ទាំងឡាយដែលខ្លួនបានរៀនសូត្រស្ទាត់ជំនាញហើយ។ ពាក្យថា atthūpaparikkhīti បានដល់ អ្នកពិចារណាស្វែងរកសេចក្តី។ ពាក្យថា atthamaññāya dhammamaññāyāti បានដល់ ដឹងច្បាស់ទាំងអដ្ឋកថា និងព្រះបាលី។ ពាក្យថា dhammānudhammappaṭipanno hotīti បានដល់ ជាអ្នកប្រតិបត្តិសីល និងបុព្វភាគបដិបទា (គឺវិបស្សនា) ដែលជាធម៌សមគួរដល់លោកុត្តរធម៌ទាំង៩។ ពាក្យថា no ca kalyāṇavācoti បានដល់ មិនមែនជាអ្នកមានវាចាល្អ។ ពាក្យថា na kalyāṇavākkaraṇoti បានដល់ មិនមែនជាអ្នកមានសំឡេងវាចាពីរោះឡើយ។ គប្បីផ្សំអក្សរ No ជាមួយពាក្យជាដើមថា poriyā ផងដែរ។ សេចក្តីថា មិនមែនជាអ្នកប្រកបដោយវាចាដែលអាចញ៉ាំងសេចក្តីឱ្យច្បាស់លាស់ ដែលពេញលេញដោយគុណ មិនមានទោស (ដូចជាស្លេស្ម ឬប្រមាត់ជាដើម) មិនមានទោសកំហុស និងមិនឃ្លាតចាកបទព្យញ្ជនៈឡើយ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួងដោយវិធីនេះចុះ។

၈. အတ္တဟိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាអត្តហិតសូត្រ

၉၈-၉၉. အဋ္ဌမံ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေနာပိ ဒသဗလဿ ဒေသနာဉာဏဝိလာသေနာပိ ကထိတံ, နဝမံ ပဉ္စဝေရဝသေန.

៩៨-៩៩. សូត្រទី៨ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃអធ្យាស្រ័យរបស់បុគ្គលផង ដោយអំណាចនៃភាពល្អឆើតឆាយនៃទេសនាញាណរបស់ព្រះទសពលផង ចំណែកសូត្រទី៩ ទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃពៀរទាំង៥។

၁၀. ပေါတလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាបោតលិយសូត្រ

၁၀၀. ဒသမေ ကာလေနာတိ ယုတ္တပ္ပတ္တကာလေန. ခမတီတိ ရုစ္စတိ. ယဒိဒံ တတ္ထ တတ္ထ ကာလညုတာတိ ယာ ဧသာ တတ္ထ တတ္ထ ကာလံ ဇာနနာ. တံ တံ ကာလံ ဉတွာ ဟိ အဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏကထနံ ဝဏ္ဏာရဟဿ စ ဝဏ္ဏကထနံ ပဏ္ဍိတာနံ ပကတီတိ ဒဿေတိ.

១០០. ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា kālenāti បានដល់ ក្នុងកាលដ៏សមគួរ។ ពាក្យថា khamatīti បានដល់ គាប់ចិត្ត។ ពាក្យថា yadidaṃ tattha tattha kālaññutāti បានដល់ ការដឹងនូវកាលដ៏សមគួរក្នុងទីនោះៗ។ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា ការដឹងនូវកាលនោះៗ ហើយនិយាយទោសចំពោះបុគ្គលដែលគួរនិយាយទោស និងនិយាយសរសើរចំពោះបុគ្គលដែលគួរនិយាយសរសើរ នេះជាប្រក្រតីរបស់ពួកបណ្ឌិត។

အသုရဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

អសុរវគ្គ ទី៥ ចប់។

ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

ទុតិយបណ្ណាសក ចប់។

၃. တတိယပဏ္ဏာသကံ

៣. តតិយបណ្ណាសក

(၁၁) ၁. ဝလာဟကဝဂ္ဂေါ

(១១) ១. វលាហកវគ្គ

၁-၂. ဝလာဟကသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

១-២. អដ្ឋកថាវលាហកសូត្រទី១ និងទី២

၁၀၁-၂. တတိယပဏ္ဏာသကဿ [Pg.327] ပဌမေ ဝလာဟကာတိ မေဃာ. ဘာသိတာ ဟောတိ နော ကတ္တာတိ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရိဿာမီ’’တိ ကေဝလံ ဘာသတိယေဝ, န ကရောတိ. ကတ္တာ ဟောတိ နော ဘာသိတာတိ အကထေတွာဝ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ မယာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကတ္တာ ဟောတိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုတိယံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

១០១-២. ក្នុងសូត្រទី១ នៃតតិយបណ្ណាសក ពាក្យថា valāhakāti បានដល់ ផ្ទាំងពពកទាំងឡាយ។ ពាក្យថា bhāsitā hoti no kattā សេចក្តីថា គ្រាន់តែនិយាយថា «តថាគតនឹងធ្វើកិច្ចការនេះៗ» ប៉ុណ្ណោះ តែមិនធ្វើឡើយ។ ពាក្យថា kattā hoti no bhāsitā សេចក្តីថា មិននិយាយឡើយ តែគិតថា «កិច្ចការនេះៗ អាត្មាអញគួរធ្វើ» ហើយក៏ធ្វើតែម្តង។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួងដោយវិធីនេះចុះ។ សូត្រទី២ មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၃. ကုမ္ဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាគុម្ភសូត្រ

၁၀၃. တတိယေ ကုမ္ဘာတိ ဃဋာ. တုစ္ဆော ပိဟိတောတိ ရိတ္တကော ပိဟိတမုခေါ. ပူရော ဝိဝဋောတိ ဥဒကပုဏ္ဏော အပါရုတမုခေါ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

១០៣. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា kumbhāti បានដល់ ក្អមទាំងឡាយ។ ពាក្យថា tuccho pihito បានដល់ ក្អមទទេដែលគេបិទមាត់។ ពាក្យថា pūro vivaṭo បានដល់ ក្អមពេញដោយទឹកដែលគេបើកមាត់។ សូម្បីក្នុងគូដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

၄. ဥဒကရဟဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាឧទករហទសូត្រ

၁၀၄. စတုတ္ထေ ဥတ္တာနော ဂမ္ဘီရောဘာသောတိအာဒီသု ပုရာဏပဏ္ဏရသသမ္ဘိန္နဝဏ္ဏော ကာဠဥဒကော ဂမ္ဘီရောဘာသော နာမ, အစ္ဆဝိပ္ပသန္နမဏိဝဏ္ဏဥဒကော ဥတ္တာနောဘာသော နာမ.

១០៤. ក្នុងសូត្រទី៤ ក្នុងពាក្យជាដើមថា uttāno gambhīrobhāso ទឹកខ្មៅដែលលាយឡំដោយទឹកស្លឹកឈើរលួយ ឈ្មោះថា gambhīrobhāso (មើលទៅជ្រៅ) ចំណែកឯទឹកថ្លាឆ្វង់មានពណ៌ដូចកែវមណី ឈ្មោះថា uttānobhāso (មើលទៅរាក់)។

၅-၆. အမ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥-៦. អដ្ឋកថាអម្ពសូត្រ

၁၀၅-၆. ပဉ္စမေ အာမံ ပက္ကဝဏ္ဏီတိ အာမကံ ဟုတွာ ဩလောကေန္တာနံ ပက္ကသဒိသံ ခါယတိ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒါနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

១០៥-៦. ក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា āmaṃ pakkavaṇṇī សេចក្តីថា ផ្លែឈើដែលនៅខ្ចីនៅឡើយ តែបង្ហាញដល់អ្នកមើលឱ្យឃើញដូចជាផ្លែទុំ។ គបប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួងដោយវិធីនេះចុះ។ សូត្រទី៦ មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၇. မူသိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាមូសិកសូត្រ

၁၀၇. သတ္တမေ ယော အာဝါဋံ ခဏတိ, န စ တတ္ထ ဝသတိ, သော ဂါဓံ ကတ္တာ နော ဝသိတာတိ ဝုစ္စတိ. ခန္တာတိပိ ပါဌော. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

១០៧. ក្នុងសូត្រទី៧ សត្វកណ្តុរណាជីករន្ធ តែមិននៅក្នុងរន្ធនោះ សត្វកណ្តុរនោះហៅថា gādhaṃ kattā no vasitā (អ្នកជីករន្ធ តែមិននៅ)។ មានបាឋៈថា khantā ផងដែរ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួងដោយវិធីនេះចុះ។

၈. ဗလီဗဒ္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាពលីពទ្ទសូត្រ

၁၀၈. အဋ္ဌမေ [Pg.328] ယော အတ္တနော ဂေါဂဏံ မဒ္ဒတိ, န ပရဂေါဂဏံ, အယံ သဂဝစဏ္ဍော နော ပရဂဝစဏ္ဍောတိ ဧဝံ သဗ္ဗပဒါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဥဗ္ဗေဇေတာ ဟောတီတိ ဃဋ္ဋေတွာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဥဗ္ဗေဂပတ္တံ ကရောတိ.

១០៨. ក្នុងសូត្រទី៨ គោឧសភណាដែលញាំញីហ្វូងគោរបស់ខ្លួន តែមិនញាំញីហ្វូងគោរបស់អ្នកដទៃ គោឧសភនោះហៅថា sagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo (កាចចំពោះហ្វូងគោរបស់ខ្លួន មិនកាចចំពោះហ្វូងគោរបស់អ្នកដទៃ) គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួងដោយវិធីនេះចុះ។ ពាក្យថា ubbejetā hotī សេចក្តីថា តែងតែជល់ តែងតែខ្វែះ ធ្វើឱ្យតក់ស្លុតភ័យខ្លាច។

၉. ရုက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថារុក្ខសូត្រ

၁၀၉. နဝမေ ဖေဂ္ဂု ဖေဂ္ဂုပရိဝါရောတိ နိဿာရော ဖေဂ္ဂုရုက္ခော ဖေဂ္ဂုရုက္ခေဟေဝ ပရိဝုတော. သာရပရိဝါရောတိ ခဒိရာဒီဟိ သာရရုက္ခေဟေဝ ပရိဝုတော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

១០៩. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា pheggu phegguparivāro បានដល់ ដើមឈើដែលគ្មានខ្លឹម (មានតែក្រៅ) ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយដើមឈើគ្មានខ្លឹមដូចគ្នា។ ពាក្យថា sāraparivāro បានដល់ ដើមឈើដែលមានខ្លឹម (ដូចជាដើមធ្នង់ជាដើម) ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយដើមឈើមានខ្លឹមដូចគ្នា។ វិធីនេះគប្បីអនុវត្តក្នុងបទទាំងពួង។

၁၀. အာသီဝိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាអាសីវិសសូត្រ

၁၁၀. ဒသမေ အာဂတဝိသော န ဃောရဝိသောတိ ယဿ ဝိသံ အာဂစ္ဆတိ, ဃောရံ ပန န ဟောတိ, စိရကာလံ န ပီဠေတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယောတိ.

១១០. ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា āgataviso na ghoraviso បានដល់ ពស់ណាដែលមានពិសផ្សាយទៅរហ័ស តែពិសនោះមិនខ្លាំងក្លា មិនបៀតបៀនអស់កាលយូរ។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ဝလာဟကဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

វលាហកវគ្គ ទី១ ចប់។

(၁၂) ၂. ကေသိဝဂ္ဂေါ

(១២) ២. កេសីវគ្គ

၁. ကေသိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាកេសីសូត្រ

၁၁၁. ဒုတိယဿ ပဌမေ ကေသီတိ တဿ နာမံ. အဿဒမ္မေ သာရေတီတိ အဿဒမ္မသာရထိ. သဏှေနပိ ဝိနေတီတိအာဒီသု တဿ အနုစ္ဆဝိကံ သက္ကာရံ ကတွာ သုဘောဇနံ ဘောဇေတွာ မဓုရပါနံ ပါယေတွာ မုဒုဝစနေန သမုဒါစရိတွာ ဒမေန္တော သဏှေန ဒမေတိ နာမ, ဇာဏုဗန္ဓနမုခဗန္ဓနာဒီဟိ စေဝ ပတောဒဝိဇ္ဈနကသာဘိဃာတဖရုသဝစနေဟိ စ ဒမေန္တော ဖရုသေန ဒမေတိ နာမ, ကာလေန ကာလံ တဒုဘယံ ကရောန္တော သဏှဖရုသေန ဒမေတိ နာမ.

១១១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី២ ពាក្យថា kesī គឺជាឈ្មោះរបស់នាយសារថីនោះ។ ពាក្យថា assadamme sāretī ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា assadammasārathi (នាយសារថីអ្នកបង្ហាត់សេះ)។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា saṇhenapi vineti នាយសារថីកាលបង្ហាត់សេះ ដោយធ្វើសក្ការៈដ៏សមគួរដល់សេះនោះ ឱ្យស៊ីចំណីដ៏ល្អ ឱ្យផឹកទឹកដ៏ផ្អែម និយាយរកដោយពាក្យទន់ភ្លន់ ឈ្មោះថា បង្ហាត់ដោយវិធីទន់ភ្លន់ (saṇhena dameti)។ កាលបង្ហាត់ដោយការចងជង្គង់ ចងមាត់ជាដើមផង ដោយការចាក់ដោយជន្លួញ ការវាយដោយរំពាត់ និងការនិយាយគំរាមកំហែងដោយពាក្យទ្រគោះបោះបោកផង ឈ្មោះថា បង្ហាត់ដោយវិធីរឹងត្អឹង (pharusena dameti)។ កាលធ្វើនូវវិធីទាំងពីរនោះតាមកាលវេលា ឈ្មោះថា បង្ហាត់ដោយវិធីទាំងទន់ភ្លន់ទាំងរឹងត្អឹង (saṇhapharusena dameti)។

၂. ဇဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាជវសូត្រ

၁၁၂. ဒုတိယေ [Pg.329] အဇ္ဇဝေနာတိ ဥဇုကဘာဝေန. ဇဝေနာတိ ပဒဝေဂေန. ခန္တိယာတိ အဓိဝါသနက္ခန္တိယာ. သောရစ္စေနာတိ သုစိဘာဝသီလေန. ပုဂ္ဂလဂုဏင်္ဂေသု ဇဝေနာတိ ဉာဏဇဝေန. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

១១២. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា ajjavenāti បានដល់ ដោយភាពត្រង់។ ពាក្យថា javenāti បានដល់ ដោយកម្លាំងជើង។ ពាក្យថា khantiyāti បានដល់ ដោយអធិវាសនខន្តី (ការអត់ធន់)។ ពាក្យថា soraccenāti បានដល់ ដោយសីលគឺភាពស្អាតស្អំ។ ក្នុងគុណសម្បត្តិរបស់បុគ្គល ពាក្យថា javenāti បានដល់ ដោយល្បឿននៃប្រាជ្ញា (ញាណជវៈ)។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၃. ပတောဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាបតោទសូត្រ

၁၁၃. တတိယေ ပတောဒစ္ဆာယန္တိ ဝိဇ္ဈနတ္ထံ ဥက္ခိတ္တဿ ပတောဒဿ ဆာယံ. သံဝိဇ္ဇတီတိ ‘‘ဇဝေါ မေ ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ သလ္လက္ခဏဝသေန သံဝိဇ္ဇတိ. သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတီတိ သံဝေဂံ ပဋိပဇ္ဇတိ လောမဝေဓဝိဒ္ဓေါတိ လောမကူပေ ပတောဒဝေဓေန ဝိဒ္ဓမတ္တော. စမ္မဝေဓဝိဒ္ဓေါတိ ဆဝိစမ္မံ ဆိန္ဒန္တေန ပတောဒဝေဓေန ဝိဒ္ဓေါ. အဋ္ဌိဝေဓဝိဒ္ဓေါတိ အဋ္ဌိံ ဘိန္ဒန္တေန ဝေဓေန ဝိဒ္ဓေါ. ကာယေနာတိ နာမကာယေန. ပရမသစ္စန္တိ နိဗ္ဗာနံ. သစ္ဆိကရောတီတိ ပဿတိ. ပညာယာတိ သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ.

១១៣. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា patodacchāyaṃ បានដល់ ស្រមោលនៃជន្លួញដែលនាយសារថីលើកឡើងដើម្បីចាក់។ ពាក្យថា saṃvijjati សេចក្តីថា ភ្ញាក់រលឹកដោយការកំណត់ដឹងថា «អាត្មាអញត្រូវតែបង្កើនល្បឿន»។ ពាក្យថា saṃvegaṃ āpajjati បានដល់ ដល់នូវសេចក្តីសង្វេគ។ ពាក្យថា lomavedhaviddho បានដល់ គ្រាន់តែត្រូវចាក់ដោយជន្លួញត្រង់រន្ធរោម។ ពាក្យថា cammavedhaviddho បានដល់ ត្រូវចាក់ដោយជន្លួញមុតធ្លាយស្បែក។ ពាក្យថា aṭṭhivedhaviddho បានដល់ ត្រូវចាក់ដោយជន្លួញមុតធ្លាយដល់ឆ្អឹង។ ពាក្យថា kāyena បានដល់ ដោយនាមកាយ។ ពាក្យថា paramasaccaṃ បានដល់ ព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា sacchikaroti បានដល់ ឃើញច្បាស់។ ពាក្យថា paññāya បានដល់ ដោយមគ្គបញ្ញាដែលកើតរួមជាមួយវិបស្សនា។

၄. နာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថានាគសូត្រ

၁၁၄. စတုတ္ထေ အဋ္ဌိံ ကတွာတိ အဋ္ဌိကော ဟုတွာ. တိဏဝနိန္နာဒသဒ္ဒါနန္တိ ဧတ္ထ တိဏဝေါတိ ဍိဏ္ဍိမော, နိန္နာဒသဒ္ဒေါတိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဧကတောမိဿိတော မဟာသဒ္ဒေါ. ဍံသာဒီသု ဍံသာတိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာ, မကသာ မကသာဝ. ခိပ္ပညေဝ ဂန္တာ ဟောတီတိ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနာနိ ပူရေတွာ သီဃမေဝ ဂန္တာ ဟောတိ.

១១៤. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា aṭṭhiṃ katvā បានដល់ ជាអ្នកមានបំណងចង់ស្តាប់។ ក្នុងពាក្យថា tiṇavaninnādasaddānaṃ នេះ ពាក្យថា tiṇavo បានដល់ ស្គរតូច (ស្គរភេរី) ពាក្យថា ninnādasaddo បានដល់ សំឡេងដ៏ខ្លាំងដែលកើតឡើងពីការប្រគំតន្ត្រីគ្រប់ប្រភេទចូលគ្នា។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា ḍaṃsa ពាក្យថា ḍaṃsā បានដល់ របោមភ្នែកលឿង ចំណែកឯមូសទាំងឡាយ ក៏បានដល់មូសនោះឯង។ ពាក្យថា khippaññeva gantā hoti សេចក្តីថា ជាអ្នកបំពេញសីល សមាធិ បញ្ញា វិមុត្តិ និងវិមុត្តិញាណទស្សនៈ ហើយទៅកាន់ព្រះនិព្វានបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

၅. ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថាឋានសូត្រ

၁၁၅. ပဉ္စမေ ဌာနာနီတိ ကာရဏာနိ. အနတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ အဟိတာယ အဝဍ္ဎိယာ သံဝတ္တတိ. ဧတ္ထ စ ပဌမံ ဩပါတက္ခဏနမစ္ဆဗန္ဓနသန္ဓိစ္ဆေဒနာဒိဘေဒံ သဒုက္ခံ သဝိဃာတံ ပါပကမ္မံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဒုတိယံ သမဇီဝိကာနံ ဂိဟီနံ ပုပ္ဖစ္ဆဍ္ဍကာဒိကမ္မံ သုဓာကောဋ္ဋန-ဂေဟစ္ဆာဒနအသုစိဋ္ဌာနသမ္မဇ္ဇနာဒိကမ္မဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တတိယံ သုရာပါနဂန္ဓဝိလေပနမာလာပိဠန္ဓနာဒိကမ္မဉ္စေဝ အဿာဒဝသေန ပဝတ္တံ ပါဏာတိပါတာဒိကမ္မဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ, စတုတ္ထံ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဂမနကာလေ သုဒ္ဓဝတ္ထစ္ဆာဒန-မာလာဂန္ဓာဒီနံ အာဒါယ ဂမနံ [Pg.330] စေတိယဝန္ဒနံ ဗောဓိဝန္ဒနံ မဓုရဓမ္မကထာသဝနံ ပဉ္စသီလသမာဒါနန္တိ ဧဝမာဒီသု သောမနဿသမ္ပယုတ္တံ ကုသလကမ္မံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုရိသထာမေတိ ပုရိသဿ ဉာဏထာမသ္မိံ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

១១៥. ក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា ṭhānāni បានដល់ ហេតុទាំងឡាយ។ ពាក្យថា anatthāya saṃvattati បានដល់ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីមិនចម្រើន។ ក្នុងសូត្រនេះ ហេតុទី១ គប្បីជ្រាបថា បានដល់ បាបកម្មដែលប្រកបដោយទុក្ខ ប្រកបដោយសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ មានការជីករណ្តៅ ការទាក់ត្រី និងការកាត់តំណ (ប្លន់) ជាដើម។ ហេតុទី២ គប្បីជ្រាបថា បានដល់ ការងាររបស់គ្រហស្ថដែលចិញ្ចឹមជីវិតស្មើគ្នា មានការបោសសំរាមផ្កា ការបុកកំបោរ ការប្រក់ផ្ទះ និងការបោសសម្អាតកន្លែងមិនស្អាតជាដើម។ ហេតុទី៣ គប្បីជ្រាបថា បានដល់ ការផឹកទឹកស្រវឹង ការលាបគ្រឿងក្រអូប ការពាក់កម្រងផ្កាជាដើម និងអំពើមានបាណាតិបាតជាដើម ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃតម្រេក។ ហេតុទី៤ គប្បីជ្រាបថា បានដល់ កុសលកម្មដែលប្រកបដោយសោមនស្ស ក្នុងកាលដែលទៅស្តាប់ធម៌ មានការស្លៀកដណ្តប់សម្លៀកបំពាក់ស្អាតស្អំ ការកាន់យកផ្កានិងគ្រឿងក្រអូបជាដើមទៅ ការថ្វាយបង្គំចេតិយ ការថ្វាយបង្គំដើមពោធិ៍ ការស្តាប់ធម៌ដ៏ពីរោះ និងការសមាទានសីលប្រាំជាដើម។ ពាក្យថា purisathāme បានដល់ ក្នុងកម្លាំងប្រាជ្ញារបស់បុរស។ សូម្បីក្នុងគូដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

၆. အပ္ပမာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. អដ្ឋកថាអប្បមាទសូត្រ

၁၁၆. ဆဋ္ဌေ ယတော ခေါတိ ယဒါ ခေါ. သမ္ပရာယိကဿာတိ ဒေသနာမတ္တမေတံ, ခီဏာသဝေါ ပန နေဝ သမ္ပရာယိကဿ, န ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဿ မရဏဿ ဘာယတိ. သောဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ကေစိ ပန ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဘာဝိတာတိ ဝစနတော သောတာပန္နံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေပိ အရိယာ အဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝဒန္တိ.

១១៦. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា yato kho បានដល់ ក្នុងកាលណា។ ពាក្យថា samparāyikassa នេះ គ្រាន់តែជាទេសនាមត្តប៉ុណ្ណោះ តាមពិតទៅ ព្រះខីណាស្រពរមែងមិនភ័យខ្លាចចំពោះសេចក្តីស្លាប់ក្នុងបរលោក ឬសេចក្តីស្លាប់ក្នុងបច្ចុប្បន្នឡើយ។ ព្រះខីណាស្រពនោះឯង ទើបជាបុគ្គលដែលទ្រង់សំដៅយកក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែអាចារ្យខ្លះពោលថា «ព្រោះមានព្រះតម្រាស់ថា សម្មាទិដ្ឋិដែលបុគ្គលបានចម្រើនហើយ ដូច្នេះ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងអស់ មានព្រះសោតាបន្នជាដើម ទើបជាបុគ្គលដែលទ្រង់សំដៅយក»។

၇. အာရက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាអារក្ខសូត្រ

၁၁၇. သတ္တမေ အတ္တရူပေနာတိ အတ္တနော အနုရူပေန အနုစ္ဆဝိကေန, ဟိတကာမေနာတိ အတ္ထော. ရဇနီယေသူတိ ရာဂဿ ပစ္စယဘူတေသု. ဓမ္မေသူတိ သဘာဝေသု, ဣဋ္ဌာရမ္မဏေသူတိ အတ္ထော. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော. န ရဇ္ဇတီတိ ဒိဋ္ဌိဝသေန န ရဇ္ဇတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. န စ ပန သမဏဝစနဟေတုပိ ဂစ္ဆတီတိ သမဏာနံ ပရဝါဒီနံ ဝစနဟေတုပိ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိံ ပဟာယ တေသံ ဒိဋ္ဌိဝသေန န ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဣဓာပိ ခီဏာသဝေါဝ အဓိပ္ပေတော.

១១៧. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា attarūpena សេចក្តីថា ដោយរូបដ៏សមគួរដល់ខ្លួន គឺសមគួរ សំដៅដល់បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍។ ពាក្យថា rajanīyesu បានដល់ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលជាបច្ច័យនៃរាគៈ។ ពាក្យថា dhammesu បានដល់ ក្នុងសភាវៈទាំងឡាយ គឺក្នុងឥដ្ឋារម្មណ៍ទាំងឡាយ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួងដោយវិធីនេះចុះ។ ពាក្យថា na rajjati សេចក្តីថា មិនត្រេកអរដោយអំណាចនៃទិដ្ឋិឡើយ។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា na ca pana samaṇavacanahetupi gacchati សេចក្តីថា ទោះបីជាព្រោះពាក្យសម្តីរបស់សមណៈទាំងឡាយដែលជាអ្នកពោលវាទៈដទៃ ក៏មិនលះបង់ទិដ្ឋិរបស់ខ្លួន ហើយទៅជឿតាមទិដ្ឋិរបស់សមណៈទាំងនោះឡើយ។ សូម្បីក្នុងទីនេះ ក៏សំដៅយកព្រះខីណាស្រពតែម្តង។

၈-၁၀. သံဝေဇနီယာဒိသုတ္တတ္တယဝဏ္ဏနာ

៨-១០. អដ្ឋកថាសំវេជនីយសូត្រទាំង៣

၁၁၈-၁၂၀. အဋ္ဌမေ ဒဿနီယာနီတိ ပဿိတဗ္ဗယုတ္တကာနိ. သံဝေဇနီယာနီတိ သံဝေဂဇနကာနိ. နဝမေ ဇာတိဘယန္တိ ဇာတိံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဒသမေ အဂ္ဂိဘယန္တိ အဂ္ဂိံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

១១៨-១២០. ក្នុងសូត្រទី៨ ពាក្យថា dassanīyāni បានដល់ ទីកន្លែងដែលគួរទៅមើល។ ពាក្យថា saṃvejanīyāni បានដល់ ទីកន្លែងដែលញ៉ាំងសេចក្តីសង្វេគឱ្យកើតឡើង។ ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា jātibhayaṃ បានដល់ ភ័យដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវជាតិ (ការកើត)។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា aggibhayaṃ បានដល់ ភ័យដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យនឹងភ្លើង។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ကေသိဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

កេសីវគ្គ ទី២ ចប់។

(၁၃) ၃. ဘယဝဂ္ဂေါ

(១៣) ៣. ភយវគ្គ

၁. အတ္တာနုဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាអត្តានុវាទសូត្រ

၁၂၁. တတိယဿ [Pg.331] ပဌမေ အတ္တာနုဝါဒဘယန္တိ အတ္တာနံ အနုဝဒန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ. ပရာနုဝါဒဘယန္တိ ပရဿ အနုဝါဒတော ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ. ဒဏ္ဍဘယန္တိ ဒွတ္တိံသ ကမ္မကာရဏာ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ. ဒုဂ္ဂတိဘယန္တိ စတ္တာရော အပါယေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အတ္တာနုဝါဒဘယန္တိအာဒီသု အတ္တာနုဝါဒဘယံ တာဝ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အဇ္ဈတ္တံ ဟိရီ သမုဋ္ဌာတိ, သာဿ တီသု ဒွါရေသု သံဝရံ ဇနေတိ, တီသု ဒွါရေသု သံဝရော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဟောတိ. သော တသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ. ပရာနုဝါဒဘယံ ပန ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဗဟိဒ္ဓါ ဩတ္တပ္ပံ သမုဋ္ဌာတိ, တဒဿ တီသု ဒွါရေသု သံဝရံ ဇနေတိ, တီသု ဒွါရေသု သံဝရော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဟောတိ. သော တသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ. ဒုဂ္ဂတိဘယံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အဇ္ဈတ္တံ ဟိရီ သမုဋ္ဌာတိ, သာဿ တီသု ဒွါရေသု သံဝရံ ဇနေတိ, တီသု ဒွါရေသု သံဝရော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဟောတိ. သော တသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ.

១២១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៣ ពាក្យថា attānuvādabhayaṃ (ភ័យគឺការតិះដៀលខ្លួនឯង) បានដល់ ភ័យដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកតិះដៀលខ្លួនឯង។ ពាក្យថា parānuvādabhayaṃ (ភ័យគឺការតិះដៀលពីអ្នកដទៃ) បានដល់ ភ័យដែលកើតឡើងព្រោះការតិះដៀលរបស់អ្នកដទៃ។ ពាក្យថា daṇḍabhayaṃ (ភ័យគឺអាជ្ញា) បានដល់ ភ័យដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យនឹងកម្មករណ៍ (ការធ្វើទារុណកម្ម) ៣២ យ៉ាង។ ពាក្យថា duggatibhayaṃ (ភ័យគឺទុគ្គតិ) បានដល់ ភ័យដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យនឹងអបាយភូមិទាំង ៤។ ក្នុងបណ្តាបទទាំងនោះ មានបទថា idaṃ vuccati, bhikkhave, attānuvādabhayaṃ ជាដើម ភិក្ខុកាលពិចារណាឃើញនូវភ័យគឺការតិះដៀលខ្លួនឯងជាមុន សេចក្តីខ្មាសបាប (ហិរិ) ខាងក្នុងរមែងកើតឡើង សេចក្តីខ្មាសបាបនោះរមែងបង្កើតនូវសេចក្តីសង្រួមក្នុងទ្វារទាំង ៣ ដល់ភិក្ខុនោះ សេចក្តីសង្រួមក្នុងទ្វារទាំង ៣ រមែងជាចតុបារិសុទ្ធិសីល។ ភិក្ខុនោះតាំងនៅក្នុងសីលនោះហើយ ចម្រើនវិបស្សនា រមែងតាំងនៅក្នុងអគ្គផល (ព្រះអរហត្តផល)។ ចំណែកភិក្ខុកាលពិចារណាឃើញនូវភ័យគឺការតិះដៀលពីអ្នកដទៃ សេចក្តីខ្លាចបាប (ឱត្តប្បៈ) ខាងក្រៅរមែងកើតឡើង សេចក្តីខ្លាចបាបនោះរមែងបង្កើតនូវសេចក្តីសង្រួមក្នុងទ្វារទាំង ៣ ដល់ភិក្ខុនោះ សេចក្តីសង្រួមក្នុងទ្វារទាំង ៣ រមែងជាចតុបារិសុទ្ធិសីល។ ភិក្ខុនោះតាំងនៅក្នុងសីលនោះហើយ ចម្រើនវិបស្សនា រមែងតាំងនៅក្នុងអគ្គផល។ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញនូវភ័យគឺទុគ្គតិ សេចក្តីខ្មាសបាប (ហិរិ) ខាងក្នុងរមែងកើតឡើង សេចក្តីខ្មាសបាបនោះរមែងបង្កើតនូវសេចក្តីសង្រួមក្នុងទ្វារទាំង ៣ ដល់ភិក្ខុនោះ សេចក្តីសង្រួមក្នុងទ្វារទាំង ៣ រមែងជាចតុបារិសុទ្ធិសីល។ ភិក្ខុនោះតាំងនៅក្នុងសីលនោះហើយ ចម្រើនវិបស្សនា រមែងតាំងនៅក្នុងអគ្គផល។

၂. ဦမိဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាអូមិនភយសូត្រ

၁၂၂. ဒုတိယေ ဥဒကောရောဟန္တဿာတိ ဥဒကံ ဩတရန္တဿ. ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာနီတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာနိ. သုသုကာဘယန္တိ စဏ္ဍမစ္ဆဘယံ. မုခါဝရဏံ မညေ ကရောန္တီတိ မုခပိဒဟနံ ဝိယ ကရောန္တိ. ဩဒရိကတ္တဿာတိ မဟောဒရတာယ မဟဂ္ဃသဘာဝဿ. အရက္ခိတေနေဝ ကာယေနာတိအာဒီသု ကာယဒွါရေ တိဝိဓဿ သံဝရဿ အဘာဝတော အရက္ခိတေန ကာယေန. ဝစီဒွါရေ စတုဗ္ဗိဓဿ သံဝရဿ အဘာဝတော အရက္ခိတာယ ဝါစာယ.

១២២. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា udakorohantassa បានដល់ ដល់បុគ្គលអ្នកចុះទៅក្នុងទឹក។ ពាក្យថា pāṭikaṅkhitabbāni បានដល់ របស់ដែលគួរប្រាថ្នា។ ពាក្យថា susukābhayaṃ បានដល់ ភ័យអំពីត្រីសាហាវ។ ពាក្យថា mukhāvaraṇaṃ maññe karonti បានដល់ ធ្វើហាក់ដូចជាការបិទមាត់។ ពាក្យថា odarikattassa បានដល់ ព្រោះភាពជាអ្នកមានពោះធំ គឺភាពជាអ្នកស៊ីច្រើន។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា arakkhiteneva kāyena ជាដើម ពាក្យថា arakkhitena kāyena (ដោយកាយដែលមិនបានរក្សា) ព្រោះមិនមានសេចក្តីសង្រួម ៣ យ៉ាងក្នុងកាយទ្វារ។ ពាក្យថា arakkhitāya vācāya (ដោយវាចាដែលមិនបានរក្សា) ព្រោះមិនមានសេចក្តីសង្រួម ៤ យ៉ាងក្នុងវចីទ្វារ។

၃. ပဌမနာနာကရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាបឋមនានាករណសូត្រ

၁၂၃. တတိယေ တဒဿာဒေတီတိ တံ ဈာနံ သုခဿာဒေန အဿာဒေတိ. နိကာမေတီတိ ပတ္ထေတိ. ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ တုဋ္ဌိံ အာပဇ္ဇတိ. တဒဓိမုတ္တောတိ [Pg.332] တသ္မိံ အဓိမုတ္တော, တံ ဝါ အဓိမုတ္တော. တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီတိ တေန ဈာနေန ဗဟုလံ ဝိဟရန္တော. သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတီတိ သဟဘာဝံ ဂစ္ဆတိ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အတ္ထော. ကပ္ပော အာယုပ္ပမာဏန္တိ ဧတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနံ အတ္ထိ ဟီနံ, အတ္ထိ မဇ္ဈိမံ, အတ္ထိ ပဏီတံ. တတ္ထ ဟီနေန ဥပ္ပန္နာနံ ကပ္ပဿ တတိယော ကောဋ္ဌာသော အာယုပ္ပမာဏံ, မဇ္ဈိမေန ဥပဍ္ဎကပ္ပော, ပဏီတေန ကပ္ပော. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. နိရယမ္ပိ ဂစ္ဆတီတိ နိရယဂမနီယဿ ကမ္မဿ အပ္ပဟီနတ္တာ အပရာပရံ ဂစ္ဆတိ, န အနန္တရမေဝ. တသ္မိံယေဝ ဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ တသ္မိံယေဝ ရူပဘဝေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, န ဟေဋ္ဌာ ဩတရတိ. ယဒိဒံ ဂတိယာ ဥပပတ္တိယာ သတီတိ ယံ ဣဒံ ဂတိယာ စ ဥပပတ္တိယာ စ သတိ သေခဿ အရိယသာဝကဿ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဟေဋ္ဌာ အနောတရိတွာ တသ္မိံယေဝ ရူပဘဝေ ဥပရိ ဒုတိယတတိယာဒီသု အညတရသ္မိံ ဗြဟ္မလောကေ ပရိနိဗ္ဗာနံ, ပုထုဇ္ဇနဿ ပန နိရယာဒိဂမနံ, ဣဒံ နာနာကရဏန္တိ အတ္ထော.

១២៣. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា tadassādeti បានដល់ ត្រេកអរនឹងឈាននោះដោយសេចក្តីសុខស្រួល។ ពាក្យថា nikāmeti បានដល់ ប្រាថ្នា។ ពាក្យថា vittiṃ āpajjati បានដល់ ដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរ។ ពាក្យថា tadadhimutto បានដល់ បង្អោនទៅក្នុងឈាននោះ ឬបង្អោនទៅរកឈាននោះ។ ពាក្យថា tabbahulavihārī បានដល់ អ្នកនៅដោយឈាននោះជាច្រើន។ ពាក្យថា sahabyataṃ upapajjati បានដល់ ទៅកាន់ភាពជាមិត្ត គឺកើតក្នុងទីនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ត្រង់ពាក្យថា kappo āyuppamāṇaṃ នេះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សំដៅយកបឋមជ្ឈាន ដែលមានកម្រិតថោកទាប (ហីនៈ) កម្រិតមធ្យម (មជ្ឈិមៈ) និងកម្រិតឧត្តម (បណីតៈ)។ ក្នុងឈានទាំងនោះ ពួកព្រហ្មដែលកើតដោយបឋមជ្ឈានថោកទាប មានអាយុប្រមាណ ១ ភាគ ៣ នៃកប្ប ពួកព្រហ្មដែលកើតដោយបឋមជ្ឈានមធ្យម មានអាយុប្រមាណកន្លះកប្ប ពួកព្រហ្មដែលកើតដោយបឋមជ្ឈានឧត្តម មានអាយុប្រមាណ ១ កប្ប។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ សំដៅយកសេចក្តីនោះ។ ពាក្យថា nirayampi gacchati បានដល់ រមែងទៅកាន់នរកជាបន្តបន្ទាប់ ព្រោះមិនទាន់លះបង់កម្មដែលនាំទៅកាន់នរក មិនមែនទៅភ្លាមៗបន្ទាប់ពីច្យុតិឡើយ។ ពាក្យថា tasmiṃyeva bhave parinibbāyatīti បានដល់ តាំងនៅក្នុងរូបភពនោះហើយបរិនិព្វាន មិនចុះមកខាងក្រោមឡើយ។ ពាក្យថា yadidaṃ gatiyā upapattiyā sati សេចក្តីថា កាលបើមានគតិ និងឧបបត្តិយ៉ាងនេះ ព្រះអរិយសាវ័កជាសេក្ខបុគ្គលមិនចុះមកខាងក្រោមដោយអំណាចបដិសន្ធិឡើយ រមែងបរិនិព្វានក្នុងរូបភពនោះឯង ឬក្នុងព្រហ្មលោកណាមួយខាងលើ មានទុតិយជ្ឈានភូមិ និងតតិយជ្ឈានភូមិជាដើម ចំណែកឯបុថុជ្ជនរមែងទៅកាន់នរកជាដើម នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា (នានាករណៈ)។

ဒွေ ကပ္ပာတိ ဧတ္ထာပိ ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဝုတ္တနယေနေဝ တိဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ပဏီတဘာဝနေန နိဗ္ဗတ္တာနံ အဋ္ဌကပ္ပာ အာယုပ္ပမာဏံ, မဇ္ဈိမေန စတ္တာရော, ဟီနေန ဒွေ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. စတ္တာရော ကပ္ပာတိ ဧတ္ထ ယံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ ‘‘ကပ္ပော, ဒွေ ကပ္ပာ’’တိ, တမ္ပိ အာဟရိတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကပ္ပောတိ စ ဂုဏဿပိ နာမံ, တသ္မာ ကပ္ပော ဒွေ ကပ္ပာ စတ္တာရော ကပ္ပာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော ပဌမံ ဝုတ္တော ကပ္ပော, သော ဒွေ ဝါရေ ဂဏေတွာ ဧကေန ဂုဏေန ဒွေ ကပ္ပာ ဟောန္တိ, ဒုတိယေန စတ္တာရော, ပုန တေ စတ္တာရော ကပ္ပာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ ဂုဏေဟိ ဂုဏိတာ ဧကေန ဂုဏေန အဋ္ဌ ဟောန္တိ, ဒုတိယေန သောဠသ, တတိယေန ဒွတ္တိံသ, စတုတ္ထေန စတုသဋ္ဌီတိ. ဧဝမိဓ ပဏီတဇ္ဈာနဝသေန စတုသဋ္ဌိ ကပ္ပာ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဉ္စ ကပ္ပသတာနီတိ ဣဒံ ပဏီတဿေဝ ဥပပတ္တိဇ္ဈာနဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. ဝေဟပ္ဖလေသု ဝါ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိအာဒီသု ဝိယ တိဏ္ဏံ ဗြဟ္မလောကာနံ အဘာဝတော ဧတ္တကမေဝ အာယုပ္ပမာဏံ. တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ.

សូម្បីក្នុងពាក្យថា dve kappā នេះ ទុតិយជ្ឈានក៏មាន ៣ យ៉ាង តាមន័យដែលបានពោលហើយដែរ។ ក្នុងឈានទាំងនោះ ពួកព្រហ្មដែលកើតដោយទុតិយជ្ឈានដ៏ឧត្តម មានអាយុប្រមាណ ៨ កប្ប ពួកព្រហ្មដែលកើតដោយទុតិយជ្ឈានមធ្យម មានអាយុប្រមាណ ៤ កប្ប ពួកព្រហ្មដែលកើតដោយទុតិយជ្ឈានថោកទាប មានអាយុប្រមាណ ២ កប្ប។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ សំដៅយកសេចក្តីនោះ។ ត្រង់ពាក្យថា cattāro kappā នេះ គប្បីនាំយកពាក្យដែលពោលខាងលើថា "kappo, dve kappā" មកពន្យល់សេចក្តីផង។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា កប្ប (kappo) នេះ ជាឈ្មោះនៃគុណការ (ការគុណឡើង) ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះថា កប្ប ១, កប្ប ២, កប្ប ៤។ សេចក្តីអធិប្បាយមានដូចតទៅ៖ កប្បដែលពោលមុនដំបូងនោះ កាលបើគណនា ២ ដង ដោយការគុណនឹង ១ រមែងជា ២ កប្ប ដោយការគុណនឹង ២ រមែងជា ៤ កប្ប ហើយកប្បទាំង ៤ នោះ កាលបើគុណនឹងគុណការទាំង ៤ នេះ ដោយការគុណនឹង ១ រមែងជា ៨ កប្ប ដោយការគុណនឹង ២ រមែងជា ១៦ កប្ប ដោយការគុណនឹង ៣ រមែងជា ៣២ កប្ប ដោយការគុណនឹង ៤ រមែងជា ៦៤ កប្ប។ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងទីនេះ ទ្រង់កាន់យក ៦៤ កប្ប ដោយអំណាចនៃទុតិយជ្ឈានដ៏ឧត្តម យ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា pañca kappasatāni (៥០០ កប្ប) នេះ ទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចនៃឧបបត្តិជ្ឈានដ៏ឧត្តមប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពួកព្រហ្មជាន់វេហប្ផលៈ ព្រោះមិនមានព្រហ្មលោក ៣ ថ្នាក់ ដូចជាក្នុងបឋមជ្ឈានភូមិជាដើម ហេតុនោះ អាយុប្រមាណទើបមានត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ (៥០០ កប្ប)។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះ។

၄. ဒုတိယနာနာကရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាទុតិយនានាករណសូត្រ

၁၂၄. စတုတ္ထေ [Pg.333] ရူပမေဝ ရူပဂတံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အနိစ္စတောတိအာဒီသု ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စတော, အာဗာဓဋ္ဌေန ရောဂတော, အန္တော ပဒုဿနဋ္ဌေန ဂဏ္ဍတော, အနုပဝိဋ္ဌဋ္ဌေန သလ္လတော, သဒုက္ခဋ္ဌေန အဃတော, သမ္ပီဠနဋ္ဌေန အာဗာဓတော, အဝိဓေယျဋ္ဌေန ပရတော, ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ပလောကတော, နိဿတ္တဋ္ဌေန သုညတော, အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန အနတ္တတော. ဧတ္ထ စ ‘‘အနိစ္စတော ပလောကတော’’တိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ အနိစ္စလက္ခဏံ ကထိတံ, ‘‘သုညတော အနတ္တတော’’တိ ဒွီဟိ အနတ္တလက္ခဏံ, သေသေဟိ ဒုက္ခလက္ခဏံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမနုပဿတီတိ ဉာဏေန ပဿတိ. ဧဝံ ပဉ္စက္ခန္ဓေ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ပဿန္တော တယော မဂ္ဂေ တီဏိ ဖလာနိ သစ္ဆိကရောတိ. သုဒ္ဓါဝါသာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတီတိ တတ္ထ ဌိတော စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဘာဝေတွာ ဥပပဇ္ဇတိ.

១២៤. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា rūpagataṃ បានដល់ រូបនោះឯង។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា aniccato ជាដើម ឈ្មោះថា aniccato (ដោយសេចក្តីមិនទៀង) ព្រោះមានហើយក៏ត្រឡប់ជាមិនមានវិញ ឈ្មោះថា rogato (ដោយសេចក្តីជាជំងឺ) ព្រោះមានសេចក្តីឈឺចាប់ជាសភាវៈ ឈ្មោះថា gaṇḍato (ដោយសេចក្តីជាបូស) ព្រោះមានសេចក្តីខូចខាតខាងក្នុងជាសភាវៈ ឈ្មោះថា sallato (ដោយសេចក្តីជាសរ) ព្រោះមុតចូលទៅខាងក្នុង ឈ្មោះថា aghato (ដោយសេចក្តីជាទុក្ខទោស) ព្រោះប្រកបដោយទុក្ខ ឈ្មោះថា ābādhato (ដោយសេចក្តីជាឧបទ្រព) ព្រោះបៀតបៀន ឈ្មោះថា parato (ដោយសេចក្តីជារបស់ដទៃ) ព្រោះមិនអាចបង្គាប់បញ្ជាបាន ឈ្មោះថា palokato (ដោយសេចក្តីជាគ្រឿងទ្រុឌទ្រោម) ព្រោះបែកធ្លាយទៅ ឈ្មោះថា suññato (ដោយសេចក្តីជាសូន្យ) ព្រោះមិនមែនជាសត្វ ឈ្មោះថា anattato (ដោយសេចក្តីជាអនត្តា) ព្រោះមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច។ ក្នុងបទទាំងនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងអនិច្ចលក្ខណៈ ដោយបទ ២ គឺ "aniccato palokato" ទ្រង់សម្តែងអនត្តលក្ខណៈ ដោយបទ ២ គឺ "suññato anattato" ទ្រង់សម្តែងទុក្ខលក្ខណៈ ដោយបទដែលសេសសល់។ ពាក្យថា samanupassati បានដល់ ឃើញដោយប្រាជ្ញា (វិបស្សនាញ្ញាណ)។ បុគ្គលកាលពិចារណាឃើញនូវខន្ធទាំង ៥ ដោយលើកឡើងកាន់ត្រីលក្ខណៈយ៉ាងនេះ រមែងធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវមគ្គ ៣ ផល ៣។ ពាក្យថា suddhāvāsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati បានដល់ តាំងនៅក្នុងទីនោះ (ក្នុងរូបភព) ហើយចម្រើនចតុត្ថជ្ឈាន រមែងទៅកើតក្នុងទីនោះ។

၅-၆. မေတ္တာသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

៥-៦. អដ្ឋកថាមេត្តាសូត្រទាំងពីរ

၁၂၅-၁၂၆. ပဉ္စမေ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန မေတ္တာ, ဒုတိယာဒိဝသေန ကရုဏာဒယော ဒဿိတာ. ဆဋ္ဌံ စတုတ္ထေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

១២៥-១២៦. ក្នុងសូត្រទី៥ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញមេត្តាដោយអំណាចបឋមជ្ឈាន បង្ហាញករុណាជាដើមដោយអំណាចទុតិយជ្ឈានជាដើម។ សូត្រទី៦ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងសូត្រទី៤។

၇. ပဌမတထာဂတအစ္ဆရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាបឋមតថាគតអច្ឆរិយសូត្រ

၁၂၇. သတ္တမေ ပါတုဘာဝါတိ ပါတုဘာဝေန. ကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတီတိ ဧတ္ထ ကုစ္ဆိံ ဩက္ကန္တော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဩက္ကန္တေ ဟိ တသ္မိံ ဧဝံ ဟောတိ, န ဩက္ကမမာနေ. အပ္ပမာဏောတိ ဝုဍ္ဎိပ္ပမာဏော, ဝိပုလောတိ အတ္ထော. ဥဠာရောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝန္တိ ဧတ္ထ ဒေဝါနံ အယမာနုဘာဝေါ – နိဝတ္ထဝတ္ထဿ ပဘာ ဒွါဒသ ယောဇနာနိ ဖရတိ, တထာ သရီရဿ, တထာ ဝိမာနဿ, တံ အတိက္ကမိတွာတိ အတ္ထော. လောကန္တရိကာတိ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ စက္ကဝါဠာနံ အန္တရာ ဧကေကော လောကန္တရိကော ဟောတိ, တိဏ္ဏံ သကဋစက္ကာနံ ပတ္တာနံ ဝါ အညမညံ အာဟစ္စ ဌပိတာနံ မဇ္ဈေ ဩကာသော ဝိယ. သော ပန လောကန္တရိကနိရယော ပရိမာဏတော အဋ္ဌယောဇနသဟဿပ္ပမာဏော ဟောတိ. အဃာတိ [Pg.334] နိစ္စဝိဝဋာ. အသံဝုတာတိ ဟေဋ္ဌာပိ အပ္ပတိဋ္ဌာ. အန္ဓကာရာတိ တမဘူတာ. အန္ဓကာရတိမိသာတိ စက္ခုဝိညာဏုပ္ပတ္တိနိဝါရဏတော အန္ဓဘာဝကရဏတိမိသာယ သမန္နာဂတာ. တတ္ထ ကိရ စက္ခုဝိညာဏံ န ဇာယတိ. ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာနန္တိ စန္ဒိမသူရိယာ ကိရ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ တီသု ဒီပေသု ပညာယန္တိ, ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာ. ဧကေကာယ ဒိသာယ နဝ နဝ ယောဇနသတသဟဿာနိ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အာလောကံ ဒဿေန္တိ, ဧဝံမဟာနုဘာဝါ. အာဘာ နာနုဘောန္တီတိ ပဘာ နပ္ပဟောန္တိ. တေ ကိရ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတဿ ဝေမဇ္ဈေန စရန္တိ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတဉ္စ အတိက္ကမိတွာ လောကန္တရနိရယာ. တသ္မာ တေသံ တတ္ထ အာဘာ နပ္ပဟောန္တိ.

១២៧. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា pātubhāvā បានដល់ ដោយការប្រាកដឡើង។ ត្រង់ពាក្យថា kucchiṃ okkamati នេះ មានសេចក្តីថា យាងចុះកាន់ព្រះគភ៌រួចហើយ។ ព្រោះថាកាលបើព្រះពោធិសត្វយាងចុះកាន់ព្រះគភ៌រួចហើយ ពន្លឺយ៉ាងនេះរមែងកើតឡើង មិនមែនកើតឡើងក្នុងខណៈកំពុងយាងចុះនោះឡើយ។ ពាក្យថា appamāṇo បានដល់ មានប្រមាណដ៏ធំទូលាយ គឺធំទូលាយណាស់ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា uḷāro ជាវេវចនៈនៃពាក្យថា appamāṇo នោះឯង។ ត្រង់ពាក្យថា devānaṃ devānubhāvaṃ នេះ មានសេចក្តីថា អានុភាពរបស់ពួកទេវតាមានសភាពយ៉ាងនេះ គឺពន្លឺនៃសម្លៀកបំពាក់ដែលស្លៀកដណ្តប់រមែងផ្សាយទៅអស់ ១២ យោជន៍ ពន្លឺនៃសរីរៈក៏ផ្សាយទៅអស់ ១២ យោជន៍ ពន្លឺនៃវិមានក៏ផ្សាយទៅអស់ ១២ យោជន៍យ៉ាងនោះដែរ ពាក្យថា devānaṃ devānubhāvaṃ នេះ សំដៅយកការកន្លងហួសនូវពន្លឺ និងអានុភាពរបស់ទេវតាទាំងនោះ។ ពាក្យថា lokantarikā បានដល់ ចន្លោះនៃចក្រវាឡ ៣ ៗ រមែងមាននរកលោកន្តរិកៈមួយ ដូចជាចន្លោះកណ្តាលនៃកង់រទេះ ៣ ឬភាជន៍ ៣ ដែលគេដាក់ផ្ទឹមប៉ះគ្នា។ ឯនរកលោកន្តរិកៈនោះ ដោយទំហំមានប្រមាណ ៨ ពាន់យោជន៍។ ពាក្យថា aghā បានដល់ បើកចំហជានិច្ច។ ពាក្យថា asaṃvutā បានដល់ ខាងក្រោមគ្មានទីតាំងទ្រទ្រង់ឡើយ។ ពាក្យថា andhakārā បានដល់ ងងឹតសូន្យសុង។ ពាក្យថា andhakāratimisā បានដល់ ប្រកបដោយអ័ព្ទងងឹតដែលធ្វើឱ្យងងឹតភ្នែក ព្រោះរារាំងការកើតឡើងនៃចក្ខុវិញ្ញាណ។ ឮថា ក្នុងនរកនោះ ចក្ខុវិញ្ញាណមិនកើតឡើងឡើយ។ ពាក្យថា evaṃmahiddhikānaṃ បានដល់ ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ ឮថា រមែងប្រាកដក្នុងទ្វីបទាំង ៣ ក្នុងពេលតែមួយ ព្រោះមានឫទ្ធិធំយ៉ាងនេះ។ រមែងកម្ចាត់សេចក្តីងងឹត ហើយបង្ហាញពន្លឺទៅកាន់ទិសនីមួយៗអស់ចម្ងាយ ៩ សែនយោជន៍ ព្រោះមានអានុភាពធំយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា ābhā nānubhonti បានដល់ ពន្លឺទាំងឡាយមិនអាចផ្សាយទៅដល់។ ឮថា ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យទាំងនោះ តែងត្រាច់ទៅក្នុងចន្លោះកណ្តាលនៃភ្នំចក្រវាឡ ចំណែកឯនរកលោកន្តរិកៈស្ថិតនៅកន្លងហួសភ្នំចក្រវាឡទៅទៀត។ ព្រោះហេតុនោះ ពន្លឺនៃព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យទាំងនោះ ទើបមិនអាចផ្សាយទៅដល់ក្នុងនរកនោះបានឡើយ។

ယေပိ တတ္ထ သတ္တာတိ ယေပိ တသ္မိံ လောကန္တရမဟာနိရယေ သတ္တာ ဥပပန္နာ. ကိံ ပန ကမ္မံ ကတွာ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ? ဘာရိယံ ဒါရုဏံ မာတာပိတူနံ ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏာနဉ္စ ဥပရိ အပရာဓံ, အညဉ္စ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပါဏဝဓာဒိသာဟသိကကမ္မံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ အဘယစောရနာဂစောရာဒယော ဝိယ. တေသံ အတ္တဘာဝေါ တိဂါဝုတိကော ဟောတိ, ဝဂ္ဂုလီနံ ဝိယ ဒီဃနခါ ဟောန္တိ. တေ ရုက္ခေ ဝဂ္ဂုလိယော ဝိယ နခေဟိ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတပါဒေ လဂ္ဂန္တိ. ယဒါ သံသပ္ပန္တာ အညမညဿ ဟတ္ထပါသဂတာ ဟောန္တိ, အထ ‘‘ဘက္ခော နော လဒ္ဓေါ’’တိ မညမာနာ တတ္ထ ဗျာဝဋာ ဝိပရိဝတ္တိတွာ လောကသန္ဓာရကဥဒကေ ပတန္တိ, ဝါတေ ပဟရန္တေပိ မဓုကဖလာနိ ဝိယ ဆိဇ္ဇိတွာ ဥဒကေ ပတန္တိ, ပတိတမတ္တာဝ အစ္စန္တခါရေ ဥဒကေ ပိဋ္ဌပိဏ္ဍိ ဝိယ ဝိလီယန္တိ. အညေပိ ကိရ ဘော သန္တိ သတ္တာတိ ဘော ယထာ မယံ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝါမ, ဧဝံ အညေပိ ကိရ သတ္တာ ဣဒံ ဒုက္ခံ အနုဘဝနတ္ထာယ ဣဓူပပန္နာတိ တံဒိဝသံ ပဿန္တိ. အယံ ပန ဩဘာသော ဧကယာဂုပါနမတ္တမ္ပိ န တိဋ္ဌတိ. ယာဝတာ နိဒ္ဒါယိတွာ ပဗုဒ္ဓေါ အာရမ္မဏံ ဝိဘာဝေတိ, တတ္တကံ ကာလံ ဟောတိ. ဒီဃဘာဏကာ ပန ‘‘အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမေဝ ဝိဇ္ဇုဩဘာသော ဝိယ နိစ္ဆရိတွာ ကိံ ဣဒန္တိ ဘဏန္တာနံယေဝ အန္တရဓာယတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ពាក្យថា yepi tattha sattā បានដល់ សត្វទាំងឡាយណាដែលកើតក្នុងមហានរកលោកន្តរិកៈនោះ។ សួរថា ចុះសត្វទាំងនោះធ្វើកម្មអ្វី ទើបទៅកើតក្នុងទីនោះ? ឆ្លើយថា ព្រោះបានធ្វើកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ និងសាហាវឃោរឃៅ គឺការប្រទូស្តចំពោះមាតាបិតា និងសមណព្រាហ្មណ៍អ្នកមានធម៌ និងការធ្វើសាហសកម្មមានការសម្លាប់សត្វជាដើមរាល់ៗថ្ងៃ ដូចជាចោរឈ្មោះអភ័យ និងចោរឈ្មោះនាគជាដើម ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិទ្វីប (កោះស្រីលង្កា)។ សរីរៈរបស់សត្វនរកទាំងនោះមានកម្ពស់ ៣ គាវុត មានក្រចកវែងដូចជាសត្វប្រចៀវ។ សត្វនរកទាំងនោះតែងតោងជើងភ្នំចក្រវាឡដោយក្រចក ដូចជាសត្វប្រចៀវតោងមែកឈើ។ កាលណាសត្វទាំងនោះវារទៅប៉ះដៃគ្នាទៅវិញទៅមក ក៏សំគាល់ថា "យើងបានចំណីហើយ" ក៏ខំប្រឹងប្រជែងគ្នាកក្នុងទីនោះ ហើយក៏របូតដៃធ្លាក់ចុះទៅក្នុងទឹកដែលទ្រទ្រង់លោក ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែកាលណាមានខ្យល់បក់មក ក៏ដាច់ធ្លាក់ចុះទៅក្នុងទឹក ដូចជាផ្លែសិរមាន់ទុំជ្រុះដូច្នោះដែរ កាលបើធ្លាក់ចុះទៅភ្លាម ក៏រលាយទៅក្នុងទឹកដ៏ប្រៃខ្លាំងនោះ ដូចជាដុំម្សៅរលាយក្នុងទឹកដូច្នោះដែរ។ ពាក្យថា aññepi kira bho santi sattā សេចក្តីថា ពួកសត្វនរកទាំងនោះរមែងមើលឃើញគ្នាកក្នុងថ្ងៃនោះ ហើយនិយាយថា "នែគ្នាយើង ពួកសត្វដទៃទៀតក៏មកកើតក្នុងទីនេះ ដើម្បីរងទុក្ខវេទនានេះ ដូចជាពួកយើងដែលកំពុងរងទុក្ខវេទនាដ៏ធំធេងនេះដែរតើ"។ ចំណែកឯពន្លឺនោះ មិនស្ថិតនៅសូម្បីតែត្រឹមខណៈពេលផឹកបបរមួយក្អឹកឡើយ។ ពន្លឺនោះមានរយៈពេលត្រឹមតែខណៈដែលមនុស្សដេកលក់ហើយភ្ញាក់ឡើង អាចកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍បានប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកពួកព្រះទីឃភាណកៈ (ព្រះថេរៈអ្នកសូត្រព្រះទីឃនិកាយ) ពោលថា "ពន្លឺនោះភ្លឺឡើងត្រឹមតែមួយផ្ទាត់ម្រាមដៃ ដូចជាពន្លឺផ្លេកបន្ទោរ កាលពួកសត្វកំពុងនិយាយថា 'នេះជាអ្វីហ្នឹង?' ពន្លឺនោះក៏បាត់ទៅវិញភ្លាម"។

၈. ဒုတိယတထာဂတအစ္ဆရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាទុតិយតថាគតអច្ឆរិយសូត្រ

၁၂၈. အဋ္ဌမေ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အလ္လီယိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာလယောတိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ, သကလမေဝ ဝါ ဝဋ္ဋံ. အာရမန္တိ ဧတ္ထာတိ အာရာမော, အာလယော အာရာမော ဧတိဿာတိ အာလယာရာမာ. အာလယေ ရတာတိ အာလယရတာ[Pg.335]. အာလယေ သမ္မုဒိတာတိ အာလယသမ္မုဒိတာ. အနာလယေ ဓမ္မေတိ အာလယပဋိပက္ခေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတေ အရိယဓမ္မေ. သုဿူသတီတိ သောတုကာမော ဟောတိ. သောတံ ဩဒဟတီတိ သောတံ ဌပေတိ. အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတီတိ အာဇာနနတ္ထာယ စိတ္တံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတိ. မာနောတိ မညနာ, မညိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဝါ သကလံ ဝဋ္ဋမေဝ. မာနဝိနယေ ဓမ္မေတိ မာနဝိနယဓမ္မေ. ဥပသမပဋိပက္ခော အနုပသမော, အနုပသန္တဋ္ဌေန ဝါ ဝဋ္ဋမေဝ အနုပသမော နာမ. ဩပသမိကေတိ ဥပသမကရေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတေ. အဝိဇ္ဇာယ ဂတာ သမန္နာဂတာတိ အဝိဇ္ဇာဂတာ. အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသေန ပရိယောနဒ္ဓတ္တာ အဏ္ဍံ ဝိယ ဘူတာတိ အဏ္ဍဘူတာ. သမန္တတော ဩနဒ္ဓါတိ ပရိယောနဒ္ဓါ. အဝိဇ္ဇာဝိနယေတိ အဝိဇ္ဇာဝိနယော ဝုစ္စတိ အရဟတ္တံ, တံနိဿိတေ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေတိ အတ္ထော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတူသု ဌာနေသု ဝဋ္ဋံ, စတူသု ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ.

១២៨. ក្នុងសូត្រទី ៨ ព្រោះអត្ថថាជាទីតោងទាមដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ កាមគុណទាំង ៥ ឈ្មោះថា អាល័យ (ālayo) មួយម៉្យាងទៀត សូម្បីតែវដ្តសង្សារទាំងអស់ ក៏ឈ្មោះថា អាល័យ ដែរ។ សត្វទាំងឡាយរមែងត្រេកអរក្នុងកាមគុណនេះ ហេតុនោះ កាមគុណនោះឈ្មោះថា អារាម (ārāmo) អាល័យជាទីត្រេកអរមានដល់សត្វទាំងឡាយនេះ ហេតុនោះ សត្វទាំងឡាយនោះឈ្មោះថា អាលយារាម (អ្នកមានអាល័យជាទីត្រេកអរ)។ ត្រេកអរហើយក្នុងអាល័យ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា អាលយរត (អ្នកត្រេកអរក្នុងអាល័យ)។ រីករាយហើយក្នុងអាល័យ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា អាលយសម្មុទិត (អ្នករីករាយក្នុងអាល័យ)។ បទថា Anālaye dhamme បានដល់ អរិយធម៌ដែលជាបដិបក្ខចំពោះអាល័យ ដែលអាស្រ័យនូវវិវដ្តៈ (ព្រះនិព្វាន)។ បទថា Sussūsati បានដល់ ជាអ្នកចង់ស្តាប់។ បទថា Sotaṃ odahati បានដល់ ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ (តម្កល់ទុកនូវត្រចៀក)។ បទថា Aññā cittaṃ upaṭṭhapeti បានដល់ តម្កល់ទុកនូវចិត្តដើម្បីដឹងច្បាស់។ បទថា Māno បានដល់ ការសំគាល់ (ការប្រកាន់) មួយម៉្យាងទៀត ព្រោះអត្ថថាជាទីសំគាល់ សូម្បីតែវដ្តសង្សារទាំងអស់ ក៏ឈ្មោះថា មានៈ ដែរ។ បទថា Mānavinaye dhamme បានដល់ ធម៌ជាគ្រឿងកំចាត់បង់នូវមានៈ។ ធម៌ជាបដិបក្ខចំពោះសេចក្តីស្ងប់ ឈ្មោះថា អនុបសមៈ (សេចក្តីមិនស្ងប់) មួយម៉្យាងទៀត ព្រោះអត្ថថាជាសភាវៈមិនស្ងប់ សូម្បីតែវដ្តសង្សារទាំងអស់ ក៏ឈ្មោះថា អនុបសមៈ ដែរ។ បទថា Opasamike បានដល់ ធម៌ដែលធ្វើនូវសេចក្តីស្ងប់ ដែលអាស្រ័យនូវវិវដ្តៈ។ បទថា Avijjāgatā បានដល់ ទៅហើយ ឬប្រកបហើយដោយអវិជ្ជា។ ព្រោះភាពជាអ្នកត្រូវសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជាគ្របដណ្តប់ទុក ក៏ក្លាយជាសភាវៈដូចជាស៊ុត ហេតុនោះ ឈ្មោះថា អណ្ឌភូត (aṇḍabhūtā)។ ត្រូវរួបរឹតជុំវិញ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា បរិយោនទ្ធ (pariyonaddhā)។ បទថា Avijjāvinaye សេចក្តីថា អរហត្តផល ឈ្មោះថា អវិជ្ជាវិន័យ (ការកំចាត់បង់អវិជ្ជា) កាលបើធម៌ដែលអាស្រ័យនូវអរហត្តផលនោះ ព្រះអង្គកំពុងសម្តែង នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គសម្តែងវដ្តៈក្នុងទី ៤ កន្លែង និងវិវដ្តៈក្នុងទី ៤ កន្លែង ដោយប្រការដូច្នេះ។

၉. အာနန္ဒအစ္ဆရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថាអានន្ទអច្ឆរិយសូត្រ

၁၂၉. နဝမေ ဘိက္ခုပရိသာ အာနန္ဒံ ဒဿနာယာတိ ယေ ဘဂဝန္တံ ပဿိတုကာမာ ထေရံ ဥပသင်္ကမန္တိ, ယေ ဝါ ‘‘အာယသ္မာ ကိရာနန္ဒော သမန္တပါသာဒိကော အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ဗဟုဿုတော သံဃသောဘနော’’တိ ထေရဿ ဂုဏေ သုတွာ အာဂစ္ဆန္တိ, တေ သန္ဓာယ ‘‘ဘိက္ခုပရိသာ အာနန္ဒံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အတ္တမနာတိ ‘‘သဝနေန နော ဒဿနံ သမေတီ’’တိ သကမနာ တုဋ္ဌစိတ္တာ. ဓမ္မန္တိ ‘‘ကစ္စိ, အာဝုသော, ခမနီယံ, ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိ ယောနိသောမနသိကာရကမ္မံ ကရောထ, အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တံ ပူရေထာ’’တိ ဧဝရူပံ ပဋိသန္ထာရဓမ္မံ. တတ္ထ ဘိက္ခုနီသု ‘‘ကစ္စိ, ဘဂိနိယော, အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တထာ’’တိ ဣဒမ္ပိ နာနာကရဏံ ဟောတိ. ဥပါသကေသု ‘‘သွာဂတံ, ဥပါသက, န တေ ကိဉ္စိ သီသံ ဝါ အင်္ဂံ ဝါ ရုဇ္ဇတိ, အရောဂါ တေ ပုတ္တဘာတရော’’တိ န ဧဝံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောတိ, ဧဝံ ပန ကရောတိ – ‘‘ကထံ, ဥပါသကာ, တီဏိ သရဏာနိ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခထ, မာသဿ အဋ္ဌ ဥပေါသထေ ကရောထ, မာတာပိတူနံ ဥပဋ္ဌာနဝတ္တံ ပူရေထ, ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏေ ပဋိဇဂ္ဂထာ’’တိ. ဥပါသိကာသုပိ ဧသေဝ နယော.

១២៩. ក្នុងសូត្រទី ៩ បទថា bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāya សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលចង់គាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយចូលទៅរកព្រះថេរៈ ឬភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលបានឮគុណសម្បត្តិរបស់ព្រះថេរៈថា 'ឮថា ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ជាទីជ្រះថ្លាជុំវិញ មានរូបល្អ គួរពុករក គួររមិលមើល ជាពហុស្សូត ធ្វើឱ្យសង្ឃរុងរឿង' ហើយមកកាន់ទីនោះ ព្រះអង្គសំដៅយកភិក្ខុទាំងនោះ ទើបត្រាស់ថា 'bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati' (ភិក្ខុបរិស័ទចូលទៅរកដើម្បីមើលព្រះអានន្ទ)។ វិធីនេះ ត្រូវដឹងក្នុងគ្រប់បទទាំងអស់។ បទថា Attamanā សេចក្តីថា មានចិត្តរបស់ខ្លួនត្រេកអរ (មានចិត្តរីករាយ) ដោយគិតថា 'ការឃើញរបស់យើង ត្រូវគ្នានឹងការឮ'។ បទថា Dhammaṃ បានដល់ ធម៌ជាគ្រឿងបដិសណ្ឋារៈមានសភាពយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលអាវុសោ សេចក្តីអត់ធន់ (ការរស់នៅស្រួល) មានដែរឬ សេចក្តីប្រព្រឹត្តទៅ (យាបនីយធម៌) មានដែរឬ អ្នកទាំងឡាយធ្វើការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវ (យោនិសោមនសិការ) ដែរឬ បំពេញអាចរិយុបជ្ឈាយវត្តដែរឬ'។ ក្នុងចំណោមភិក្ខុនីទាំងឡាយ ព្រះថេរៈធ្វើសេចក្តីប្លែកគ្នានេះថា 'ម្នាលប្អូនស្រីទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយសមាទានប្រព្រឹត្តតាមគរុធម៌ទាំង ៨ ប្រការដែរឬ'។ ចំពោះឧបាសកទាំងឡាយ ព្រះថេរៈមិនធ្វើបដិសណ្ឋារៈយ៉ាងនេះថា 'សូមស្វាគមន៍ ឧបាសក ក្បាល ឬអវយវៈណាមួយរបស់អ្នកមិនឈឺចាប់ទេឬ កូននិងបងប្អូនប្រុសរបស់អ្នកមិនមានជំងឺទេឬ' ឡើយ ប៉ុន្តែលោកធ្វើបដិសណ្ឋារៈយ៉ាងនេះវិញថា 'ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ដូចម្តេចដែរ អ្នកទាំងឡាយរក្សានូវសរណគមន៍ ៣ និងសីល ៥ ដែរឬ ធ្វើនូវឧបោសថ ៨ ថ្ងៃក្នុងមួយខែដែរឬ បំពេញវត្តបំរើមាតាបិតាដែរឬ ឧបត្ថម្ភចិញ្ចឹមសមណព្រាហ្មណ៍អ្នកមានធម៌ដែរឬ'។ សូម្បីក្នុងឧបាសិកាទាំងឡាយ ក៏មានវិធីនេះដូចគ្នាដែរ។

၁၀. စက္ကဝတ္တိအစ္ဆရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាចក្កវត្តិអច្ឆរិយសូត្រ

၁၃၀. ဒသမေ ခတ္တိယပရိသာတိ အဘိသိတ္တာ အနဘိသိတ္တာ စ ခတ္တိယာ. တေ ဟိ ကိရ ‘‘ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ နာမ အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော ဟောတိ, အာကာသေန [Pg.336] ဝိစရန္တော ရဇ္ဇံ အနုသာသတိ, ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ’’တိ တဿ ဂုဏကထံ သုတွာ သဝနေန ဒဿနမှိ သမေန္တေ အတ္တမနာ ဟောန္တိ. ဘာသတီတိ ‘‘ကထံ, တာတာ, ရာဇဓမ္မံ ပူရေထ, ပဝေဏိံ ရက္ခထာ’’တိ ပဋိသန္ထာရံ ကရောတိ. ဗြာဟ္မဏေသု ပန ‘‘ကထဉ္စ, အာစရိယာ, မန္တေ ဝါစေထ, အန္တေဝါသိကာ မန္တေ ဂဏှန္တိ, ဒက္ခိဏံ ဝါ ဝတ္ထာနိ ဝါ သီလံ ဝါ လဘထာ’’တိ ဧဝံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောတိ. ဂဟပတီသု ‘‘ကထံ, တာတာ, န ဝေါ ရာဇကုလတော ဒဏ္ဍေန ဝါ ဗန္ဓနေန ဝါ ပီဠာ အတ္ထိ, သမ္မာ ဒေဝေါ ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆတိ, သဿာနိ သမ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧဝံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောတိ. သမဏေသု ‘‘ကထံ, ဘန္တေ, ကစ္စိ ပဗ္ဗဇိတပရိက္ခာရာ သုလဘာ, သမဏဓမ္မေ နပ္ပမဇ္ဇထာ’’တိ ဧဝံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောတီတိ.

១៣០. ក្នុងសូត្រទី ១០ បទថា khattiyaparisā បានដល់ ក្សត្រដែលបានអភិសេកហើយ និងមិនទាន់បានអភិសេក។ ឮថា ក្សត្រទាំងនោះបានឮពាក្យសរសើរគុណរបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិនោះថា 'ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ជាអ្នកមានរូបល្អ គួរឱ្យជ្រះថ្លា យាងទៅតាមអាកាស គ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិ ជាស្តេចទ្រង់ធម៌' កាលបើការឃើញត្រូវគ្នានឹងការឮ ក៏មានចិត្តរីករាយ។ បទថា Bhāsati សេចក្តីថា ព្រះរាជាធ្វើបដិសណ្ឋារៈថា 'ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ ដូចម្តេចដែរ អ្នកទាំងឡាយបំពេញរាជធម៌ រក្សាប្រពៃណីដែរឬ'។ ចំពោះពួកព្រាហ្មណ៍ ព្រះរាជាធ្វើបដិសណ្ឋារៈយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលអាចារ្យទាំងឡាយ ដូចម្តេចដែរ អ្នកទាំងឡាយបង្រៀនមន្ត ពួកសិស្សរៀនមន្ត ពួកអ្នកបានទទួលទក្ខិណា ឬសម្លៀកបំពាក់ ឬសីល (kapilaṃ/sīlaṃ) ដែរឬ'។ ចំពោះពួកគហបតី ព្រះរាជាធ្វើបដិសណ្ឋារៈយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ ដូចម្តេចដែរ សេចក្តីក្តៅក្រហាយដោយសារអាជ្ញា ឬការចងកាត់ពីសំណាក់រាជត្រកូលមិនមានដល់អ្នកទាំងឡាយទេឬ ភ្លៀងបង្អុរចុះមកដោយត្រឹមត្រូវល្អដែរឬ ស្រូវទាំងឡាយលូតលាស់បរិបូណ៌ដែរឬ'។ ចំពោះពួកសមណៈ ព្រះរាជាធ្វើបដិសណ្ឋារៈយ៉ាងនេះថា 'បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ដូចម្តេចដែរ គ្រឿងបរិក្ខាររបស់បព្វជិតរកបានដោយងាយដែរឬ ព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយមិនប្រហែសធ្វេសក្នុងសមណធម៌ទេឬ' ដោយប្រការដូច្នេះ។

ဘယဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ភយវគ្គ ទី ៣។

(၁၄) ၄. ပုဂ္ဂလဝဂ္ဂေါ

(១៤) ៤. បុគ្គលវគ្គ

၁. သံယောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាសំយោជនសូត្រ

၁၃၁. စတုတ္ထဿ ပဌမေ ဥပပတ္တိပဋိလာဘိယာနီတိ ယေဟိ အနန္တရာ ဥပပတ္တိံ ပဋိလဘတိ. ဘဝပဋိလာဘိယာနီတိ ဥပပတ္တိဘဝဿ ပဋိလာဘာယ ပစ္စယာနိ. သကဒါဂါမိဿာတိ ဣဒံ အပ္ပဟီနသံယောဇနေသု အရိယေသု ဥတ္တမကောဋိယာ ဂဟိတံ. ယသ္မာ ပန အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ အန္တရာ ဥပပတ္တိ နတ္ထိ, ယံ ပန သော တတ္ထ ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ, တံ ကုသလတ္တာ ‘‘ဥပပတ္တိဘဝဿ ပစ္စယော’’ တေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာဿ ‘‘ဥပပတ္တိပဋိလာဘိယာနိ သံယောဇနာနိ ပဟီနာနိ, ဘဝပဋိလာဘိယာနိ သံယောဇနာနိ အပ္ပဟီနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဩရမ္ဘာဂိယေသု စ အပ္ပဟီနံ ဥပါဒါယ သကဒါဂါမိဿ အဝိသေသေန ‘‘ဩရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ အပ္ပဟီနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

១៣១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៤ បទថា upapattipaṭilābhiyāni បានដល់ សំយោជនៈទាំងឡាយណាដែលនាំឱ្យបានបដិសន្ធិក្នុងលំដាប់បន្ទាប់។ បទថា Bhavapaṭilābhiyāni បានដល់ ធម៌ជាបច្ច័យដើម្បីបាននូវឧបបត្តិភព។ ពាក្យថា Sakadāgāmissa នេះ ព្រះអង្គកាន់យកដោយអំណាចបុគ្គលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ក្នុងចំណោមព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយដែលមិនទាន់លះបង់សំយោជនៈអស់។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែព្រះអន្តរាបរិនិព្វាយីបុគ្គល មិនមានបដិសន្ធិក្នុងចន្លោះឡើយ ប៉ុន្តែឈានណាដែលលោកចូលសមាបត្តិក្នុងភពនោះ ឈាននោះព្រោះភាពជាកុសល ទើបរាប់ថាជា 'បច្ច័យនៃឧបបត្តិភព' តែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ចំពោះលោកថា 'សំយោជនៈជាគ្រឿងបាននូវបដិសន្ធិ លោកលះបង់ហើយ សំយោជនៈជាគ្រឿងបាននូវភព លោកមិនទាន់លះបង់ឡើយ'។ ក្នុងចំណោមឱរម្ភាគិយសំយោជនៈទាំងឡាយ ព្រះអង្គត្រាស់ដោយមិនចំពោះថា 'ឱរម្ភាគិយសំយោជនៈទាំងឡាយ មិនទាន់លះបង់ឡើយ' ដោយអាស្រ័យសំយោជនៈដែលព្រះសកទាគាមីមិនទាន់លះបង់។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၂. ပဋိဘာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាបដិភាណសូត្រ

၁၃၂. ဒုတိယေ ယုတ္တပ္ပဋိဘာနော နော မုတ္တပ္ပဋိဘာနောတိ ပဉှံ ကထေန္တော ယုတ္တမေဝ ကထေတိ, သီဃံ ပန န ကထေတိ, သဏိကမေဝ ကထေတီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

១៣២. ក្នុងសូត្រទី ២ បទថា yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno សេចក្តីថា កាលដោះស្រាយបញ្ហា រមែងពោលតែពាក្យដែលសមហេតុផល ប៉ុន្តែមិនពោលលឿនរហ័សឡើយ គឺពោលដោយសន្សឹមៗ នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ គប្បីដឹងគ្រប់បទទាំងអស់ដោយវិធីនេះ។

၃. ဥဂ္ဃဋိတညူသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាឧគ្ឃដិតញ្ញូសូត្រ

၁၃၃. တတိယေ [Pg.337] စတုန္နမ္ပိ ပုဂ္ဂလာနံ ဣမိနာ သုတ္တေန ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော –

១៣៣. ក្នុងសូត្រទី ៣ សេចក្តីប្លែកគ្នានៃបុគ្គលទាំង ៤ ពួក គប្បីដឹងដោយសូត្រនេះ៖

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ, ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ. ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ, ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ. ကတမော စ ပုဂ္ဂလော နေယျော, ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသတော ပရိပုစ္ဆတော ယောနိသောမနသိကရောတော ကလျာဏမိတ္တေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော နေယျော. ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ပဒပရမော, ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဗဟုမ္ပိ သုဏတော ဗဟုမ္ပိ ဘဏတော ဗဟုမ္ပိ ဓာရယတော ဗဟုမ္ပိ ဝါစယတော န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ပဒပရမော’’တိ (ပု. ပ. ၁၄၈-၁၅၁).

"បុគ្គលជាឧគ្ឃដិតញ្ញូ តើដូចម្តេច? បុគ្គលណាមានការត្រាស់ដឹងធម៌ ព្រមជាមួយគ្នានឹងពេលដែលគេលើកឡើង (សម្តែងសង្ខេប) បុគ្គលនេះហៅថា បុគ្គលឧគ្ឃដិតញ្ញូ។ បុគ្គលជាវិបព្វញ្ចិតញ្ញូ តើដូចម្តេច? បុគ្គលណាមានការត្រាស់ដឹងធម៌ កាលបើគេចែកសេចក្តីដោយពិស្តារ បុគ្គលនេះហៅថា បុគ្គលវិបព្វញ្ចិតញ្ញូ។ បុគ្គលជាណេយ្យៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលណាមានការត្រាស់ដឹងធម៌ជាលំដាប់ ដោយការរៀនសូត្រ ការសាកសួរ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវ ការសេពគប់ ការចូលទៅជិត ការអង្គុយជិតនូវកល្យាណមិត្ត បុគ្គលនេះហៅថា បុគ្គលណេយ្យៈ។ បុគ្គលជាបទបរមៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលណា ទោះបីជាស្តាប់ច្រើន និយាយច្រើន ចងចាំច្រើន រៀនសូត្រច្រើន ក៏មិនមានការត្រាស់ដឹងធម៌ក្នុងជាតិនោះឡើយ បុគ្គលនេះហៅថា បុគ្គលបទបរមៈ"។

၄. ဥဋ္ဌာနဖလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាឧដ្ឋានផលសូត្រ

၁၃၄. စတုတ္ထေ ဥဋ္ဌာနဝီရိယေနေဝ ဒိဝသံ ဝီတိနာမေတွာ တဿ နိဿန္ဒဖလမတ္တံ ကိဉ္စိဒေဝ လဘိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ, တံ ပန ဥဋ္ဌာနံ အာဂမ္မ ကိဉ္စိ ပုညဖလံ နပ္ပဋိလဘတိ, အယံ ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝီ န ကမ္မဖလူပဇီဝီ နာမ. စာတုမဟာရာဇိကေ ပန ဒေဝေ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေပိ ဒေဝါ ဥဋ္ဌာနဝီရိယေန ဝိနာ ပုညဖလဿေဝ ဥပဇီဝနတော ကမ္မဖလူပဇီဝိနော န ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိနော နာမ. ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယော ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိနော စ ကမ္မဖလူပဇီဝိနော စ. နေရယိကသတ္တာ နေဝ ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိနော န ကမ္မဖလူပဇီဝိနော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုညဖလမေဝ ကမ္မဖလန္တိ အဓိပ္ပေတံ, တဉ္စ တေသံ နတ္ထိ.

១៣៤. ក្នុងសូត្រទី ៤ បុគ្គលណាឆ្លងកាត់ថ្ងៃមួយៗដោយការព្យាយាមប្រឹងប្រែងតែម៉្យាង ហើយបានរបស់អ្វីមួយបន្តិចបន្តួចដែលគ្រាន់តែជាផលហូរចេញពីការព្យាយាមនោះមកចិញ្ចឹមជីវិត ប៉ុន្តែមិនបានទទួលផលបុណ្យណាមួយដោយអាស្រ័យការព្យាយាមនោះឡើយ បុគ្គលនេះឈ្មោះថា ឧដ្ឋានផលូបជីវី (អ្នករស់នៅដោយអាស្រ័យផលនៃការព្យាយាម) មិនមែនឈ្មោះថា កម្មផលូបជីវី (អ្នករស់នៅដោយអាស្រ័យផលនៃកម្ម) ឡើយ។ ចំណែកពួកទេវតាទាំងអស់ ចាប់ផ្តើមអំពីទេវតាក្នុងជាន់ចតុមហារាជិកាទៅ ព្រោះរស់នៅដោយអាស្រ័យផលបុណ្យតែម៉្យាង ដោយមិនបាច់មានការព្យាយាមប្រឹងប្រែងឡើយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា កម្មផលូបជីវី មិនមែនឈ្មោះថា ឧដ្ឋានផលូបជីវី ឡើយ។ ព្រះរាជា និងរាជមហាមាត្យជាដើម ឈ្មោះថាជាទាំងឧដ្ឋានផលូបជីវីផង ជាទាំងកម្មផលូបជីវីផង។ ពួកសត្វនរក មិនមែនជាឧដ្ឋានផលូបជីវីផង មិនមែនជាកម្មផលូបជីវីផង។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គសំដៅយកផលបុណ្យតែម៉្យាងថាជាកម្មផល ហើយផលបុណ្យនោះ មិនមានដល់សត្វនរកទាំងនោះឡើយ។

၅. သာဝဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថាសាវជ្ជសូត្រ

၁၃၅. ပဉ္စမေ ပဌမော အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနော, ဒုတိယော အန္တရန္တရာ ကုသလကာရကော လောကိယပုထုဇ္ဇနော, တတိယော သောတာပန္နော, သကဒါဂါမိအနာဂါမိနောပိ [Pg.338] ဧတေနေဝ သင်္ဂဟိတာ. စတုတ္ထော ခီဏာသဝေါ. သော ဟိ ဧကန္တေနေဝ အနဝဇ္ဇော.

១៣៥. ក្នុងសូត្រទី ៥ បុគ្គលទី ១ គឺអន្ធពាលបុថុជ្ជន បុគ្គលទី ២ គឺលោកិយបុថុជ្ជនដែលធ្វើកុសលម្តងម្កាល បុគ្គលទី ៣ គឺព្រះសោតាបន្នៈ សូម្បីព្រះសកទាគាមីនិងព្រះអនាគាមី ក៏ត្រូវសង្គ្រោះចូលដោយបុគ្គលទី ៣ នេះដែរ។ បុគ្គលទី ៤ គឺព្រះខីណាស្រព ព្រោះលោកជាអ្នកមិនមានទោសដោយចំណែកមួយពិតប្រាកដ។

၆-၇. သီလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៦-៧. អដ្ឋកថាសីលសូត្រជាដើម

၁၃၆-၁၃၇. ဆဋ္ဌေ ပဌမော လောကိယမဟာဇနော, ဒုတိယော သုက္ခဝိပဿကော သောတာပန္နော စ သကဒါဂါမီ စ, တတိယော အနာဂါမီ. သော ဟိ ယသ္မာ တင်္ခဏိကမ္ပိ ဥပပတ္တိနိမိတ္တကံ ဈာနံ ပဋိလဘတိယေဝ, တသ္မာ သုက္ခဝိပဿကောပိ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရီယေဝ. စတုတ္ထော ခီဏာသဝေါယေဝ. သော ဟိ သဗ္ဗေသံ သီလာဒိပစ္စနီကာနံ ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗတ္ထ ပရိပူရကာရီ နာမ. သတ္တမေပိ ဆဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပုဂ္ဂလပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៣៦-១៣៧. ក្នុងសូត្រទី ៦ បុគ្គលទី ១ គឺលោកិយមហាជន បុគ្គលទី ២ គឺព្រះសោតាបន្នៈនិងព្រះសកទាគាមីដែលជាសុក្ខវិបស្សកៈ បុគ្គលទី ៣ គឺព្រះអនាគាមី។ ព្រោះថា ព្រះអនាគាមីនោះ ទោះបីជាសុក្ខវិបស្សកៈ ក៏គង់តែបាននូវឈានដែលជាឧបបត្តិនិមិត្ត សូម្បីក្នុងខណៈជិតស្លាប់នោះពិតប្រាកដ ហេតុនោះ សូម្បីព្រះអនាគាមីដែលជាសុក្ខវិបស្សកៈ ក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកធ្វើឱ្យបរិបូណ៌ក្នុងសមាធិដែរ។ បុគ្គលទី ៤ គឺព្រះខីណាស្រពតែម៉្យាង។ ព្រោះថា ព្រះខីណាស្រពនោះ ព្រោះតែលះបង់នូវធម៌ជាបដិបក្ខចំពោះសីលជាដើមទាំងអស់ហើយ ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកធ្វើឱ្យបរិបូណ៌ក្នុងធម៌ទាំងពួង។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី ៧ គប្បីដឹងការកំណត់បុគ្គលដោយវិធីដែលពោលហើយក្នុងសូត្រទី ៦ នោះឯង។

၈. နိကဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថានិកដ្ឋសូត្រ

၁၃၈. အဋ္ဌမေ နိကဋ္ဌကာယောတိ နိဂ္ဂတကာယော. အနိကဋ္ဌစိတ္တောတိ အနုပဝိဋ္ဌစိတ္တော. ကာယေနေဝ ဂါမတော နိက္ခန္တော, စိတ္တေန အရညေ ဝသန္တောပိ ဂါမမေဝ ပဝိဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៣៨. ក្នុងសូត្រទី ៨ បទថា nikaṭṭhakāyo បានដល់ ជនមានកាយចេញទៅហើយ (ចាកស្រុក)។ បទថា anikaṭṭhacitto បានដល់ ជនមានចិត្តចូលទៅ (ក្នុងស្រុក)។ ពាក្យថា 'ចេញចាកស្រុកដោយកាយតែម៉្យាង តែចិត្តនៅតែចូលទៅក្នុងស្រុក សូម្បីកំពុងរស់នៅក្នុងព្រៃ' នេះជាសេចក្តីដែលព្រះអង្គចង់ត្រាស់។ គប្បីដឹងសេចក្តីក្នុងគ្រប់បទទាំងអស់ដោយវិធីនេះ។

၉. ဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថាធម្មកថិកសូត្រ

၁၃၉. နဝမေ အသဟိတန္တိ အတ္ထေန အသံယုတ္တံ. န ကုသလာ ဟောတီတိ န ဆေကာ ဟောတိ. သဟိတာသဟိတဿာတိ အတ္ထနိဿိတဿ ဝါ အနိဿိတဿ ဝါ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៣៩. ក្នុងសូត្រទី ៩ បទថា asahitaṃ បានដល់ មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍។ បទថា na kusalā hoti បានដល់ មិនឈ្លាសវៃ។ បទថា sahitāsahitassa បានដល់ ធម៌ដែលអាស្រ័យប្រយោជន៍ក្តី មិនអាស្រ័យប្រយោជន៍ក្តី។ គប្បីដឹងសេចក្តីក្នុងគ្រប់បទទាំងអស់ដោយវិធីនេះ។

၁၀. ဝါဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាវាទីសូត្រ

၁၄၀. ဒသမေ အတ္ထတော ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆတီတိ အဋ္ဌကထံ ပုစ္ဆိတော ပရိယာဒါနံ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတိ, ကထေတုံ န သက္ကောတိ. နော ဗျဉ္ဇနတောတိ ဗျဉ္ဇနံ ပနဿ ပဝတ္တတိ န ပရိယာဒိယတိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထာတိ.

១៤០. ក្នុងសូត្រទី ១០ បទថា atthato pariyādānaṃgacchati សេចក្តីថា កាលបើគេសួរអដ្ឋកថា រមែងដល់នូវការអស់ទៅ (ទាល់គំនិត) មិនអាចពោលតទៅទៀតបានឡើយ។ បទថា no byañjanato សេចក្តីថា ចំណែកឯព្យញ្ជនៈ (ពាក្យសម្តី) របស់បុគ្គលនោះ រមែងប្រព្រឹត្តទៅបាន មិនអស់ឡើយ។ វិធីនេះ គប្បីដឹងក្នុងគ្រប់បទទាំងអស់។

ပုဂ္ဂလဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

បុគ្គលវគ្គ ទី ៤។

(၁၅) ၅. အာဘာဝဂ္ဂေါ

(១៥) ៥. អាភាវគ្គ

၁. အာဘာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាអាភាសូត្រ

၁၄၁. ပဉ္စမဿ [Pg.339] ပဌမေ အာဘာသနဝသေန စန္ဒောဝ စန္ဒာဘာ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

១៤១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៥ បទថា candābhā បានដល់ ព្រះចន្ទនោះឯង ឈ្មោះថា ចន្ទាភា (ពន្លឺព្រះចន្ទ) ដោយអំណាចនៃការញ៉ាំងពន្លឺឱ្យភ្លឺស្វាង។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានវិធីនេះដូចគ្នាដែរ។

၂-၅. ပဘာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

២-៥. អដ្ឋកថាប្រភាសូត្រជាដើម

၁၄၂-၁၄၅. ဒုတိယာဒီသုပိ ပဘာသနဝသေန စန္ဒောဝ စန္ဒပ္ပဘာ. အာလောကနဝသေန စန္ဒောဝ စန္ဒာလောကော. ဩဘာသနဝသေန စန္ဒောဝ စန္ဒောဘာသော. ပဇ္ဇောတနဝသေန စန္ဒောဝ စန္ဒပဇ္ဇောတောတိ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៤២-១៤៥. សូម្បីក្នុងសូត្រទី ២ ជាដើម ព្រះចន្ទនោះឯង ឈ្មោះថា ចន្ទប្បភា (រស្មីព្រះចន្ទ) ដោយអំណាចនៃការផ្សាយរស្មី។ ឈ្មោះថា ចន្ទាលោកៈ (ពន្លឺព្រះចន្ទ) ដោយអំណាចនៃពន្លឺភ្លឺស្វាង។ ឈ្មោះថា ចន្ទោភាសៈ (ពន្លឺចែងចាំងនៃព្រះចន្ទ) ដោយអំណាចនៃពន្លឺចែងចាំង។ ឈ្មោះថា ចន្ទបជ្ជោតៈ (ពន្លឺរុងរឿងនៃព្រះចន្ទ) ដោយអំណាចនៃពន្លឺរុងរឿង។ គប្បីដឹងសេចក្តីក្នុងគ្រប់បទទាំងអស់ដោយវិធីនេះ។

၆. ပဌမကာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. អដ្ឋកថាបឋមកាលសូត្រ

၁၄၆. ဆဋ္ဌေ ကာလာတိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တကာလာ. ကာလေန ဓမ္မဿဝနန္တိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တကာလေ ဓမ္မဿဝနံ. ဓမ္မသာကစ္ဆာတိ ပဉှပုစ္ဆနဝိဿဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တာ သံသန္ဒနကထာ.

១៤៦. ក្នុងសូត្រទី ៦ បទថា kālā បានដល់ កាលដ៏សមគួរ និងកាលដ៏ប្រកបដោយប្រយោជន៍។ បទថា kālena dhammasavanaṃ បានដល់ ការស្តាប់ធម៌តាមកាលដ៏សមគួរ និងប្រកបដោយប្រយោជន៍។ បទថា dhammasākacchā បានដល់ សន្ទនាធម៌ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការសួរនិងការដោះស្រាយបញ្ហា។

၇. ဒုတိယကာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាទុតិយកាលសូត្រ

၁၄၇. သတ္တမေ ကာလာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ဓမ္မဿဝနာဒိဝသေန ပဝတ္တာနံ ကုသလဓမ္မာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. တေ ဘာဝိယန္တိ စေဝ အနုပရိဝတ္တိယန္တိ စ. အာသဝါနံ ခယန္တိ အရဟတ္တံ. အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

១៤៧. ក្នុងសូត្រទី ៧ បទថា kālā នេះ ជាឈ្មោះនៃកុសលធម៌ទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការស្តាប់ធម៌ជាដើម ក្នុងកាលនោះៗ។ កុសលធម៌ទាំងនោះ តែងចម្រើនផង តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមផង។ បទថា āsavānaṃ khayaṃ បានដល់ អរហត្តផល។ សូត្រទី ៨ មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၉-၁၀. သုစရိတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៩-១០. អដ្ឋកថាសុចរិតសូត្រជាដើម

၁၄၉-၁၅၀. နဝမေ သဏှာ ဝါစာတိ မုဒုကဝါစာ. မန္တဘာသာတိ မန္တသင်္ခါတာယ ပညာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကထိတကထာ. ဒသမေ သီလသာရောတိ သာရသမ္ပာပကံ သီလံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

១៤៩-១៥០. ក្នុងសូត្រទី ៩ បទថា saṇhā vācā បានដល់ វាចាទន់ភ្លន់។ បទថា mantabhāsā បានដល់ វាចាដែលពោលដោយការកំណត់ដោយបញ្ញាដែលពោលថាជាមន្ត។ ក្នុងសូត្រទី ១០ បទថា sīlasāro បានដល់ សីលដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងសត្វឱ្យដល់នូវខ្លឹមសារ (ព្រះនិព្វាន)។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានវិធីនេះដូចគ្នាដែរ។

အာဘာဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

អាភាវគ្គ ទី ៥។

တတိယပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

តតិយបណ្ណាសកៈ ចប់ហើយ។

၄. စတုတ္ထပဏ္ဏာသကံ

៤. ចតុត្ថបណ្ណាសកៈ

(၁၆) ၁. ဣန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ

(១៦) ១. ឥន្ទ្រិយវគ្គ

၁. ဣန္ဒြိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១. ពណ៌នាអំពីឥន្ទ្រិយសូត្រជាដើម

၁၅၁. စတုတ္ထဿ [Pg.340] ပဌမေ သဒ္ဓါဓုရေန ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဒုတိယေ အဿဒ္ဓိယေ အကမ္ပနဋ္ဌေန သဒ္ဓါဗလံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတိယေ အနဝဇ္ဇဗလန္တိ နိဒ္ဒေါသဗလံ. သင်္ဂဟဗလန္တိ သင်္ဂဏှိတဗ္ဗယုတ္တကာနံ သင်္ဂဏှနဗလံ. စတုတ္ထပဉ္စမာနိ ဥတ္တာနာနေဝ.

១៥១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃបណ្ណាសកៈទី៤ បញ្ញត្តិថា សទ្ធិន្ទ្រិយ ព្រោះធ្វើនូវความเป็นធំដោយធុរៈគឺការធ្វើឲ្យជ្រះថ្លា (នូវសម្បយុត្តធម៌ទាំងឡាយ)។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យនេះឯង។ ក្នុងសូត្រទី២ បញ្ញត្តិថា សទ្ធាពលៈ ដោយអត្ថថាមិនញាប់ញ័រព្រោះអកុសលគឺភាពជាអ្នកមិនជឿ។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យនេះឯង។ ក្នុងសូត្រទី៣ បទថា អនវជ្ជពលំ បានដល់ ពលៈដែលមិនមានទោស។ បទថា សង្គហពលំ បានដល់ ពលៈគឺការសង្គ្រោះនូវបុគ្គលទាំងឡាយដែលគួរដល់ការសង្គ្រោះ។ សូត្រទី៤ និងទី៥ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၆. ကပ္ပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ពណ៌នាអំពីកប្បសូត្រ

၁၅၆. ဆဋ္ဌေ သံဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ တယော သံဝဋ္ဋာ အာပေါသံဝဋ္ဋော, တေဇောသံဝဋ္ဋော, ဝါယောသံဝဋ္ဋောတိ. တိဿော သံဝဋ္ဋသီမာ အာဘဿရာ, သုဘကိဏှာ, ဝေဟပ္ဖလာတိ. ယဒါ ကပ္ပော တေဇေန သံဝဋ္ဋတိ, အာဘဿရတော ဟေဋ္ဌာ အဂ္ဂိနာ ဍယှတိ. ယဒါ အာပေန သံဝဋ္ဋတိ, သုဘကိဏှတော ဟေဋ္ဌာ ဥဒကေန ဝိလီယတိ. ယဒါ ဝါတေန သံဝဋ္ဋတိ, ဝေဟပ္ဖလတော ဟေဋ္ဌာ ဝါတေန ဝိဒ္ဓံသတိ. ဝိတ္ထာရတော ပန သဒါပိ ဧကံ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တံ ဝိနဿတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရကထာ ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၀၃-၄၀၄ အာဒယော) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

១៥៦. ក្នុងសូត្រទី៦ ត្រង់បទថា សំវដ្ដតិ នេះ ការវិនាស (កប្ប) មាន៣ប្រការគឺ ការវិនាសដោយទឹក ការវិនាសដោយភ្លើង និងការវិនាសដោយខ្យល់។ ភាគនៃការវិនាសមាន៣ប្រការគឺ អាភស្សរព្រហ្ម សុភកិណ្ហព្រហ្ម និងវេហប្ផលព្រហ្ម។ ក្នុងកាលណា កប្បវិនាសដោយភ្លើង ក្នុងកាលនោះ ភ្លើងរមែងឆេះតាំងពីក្រោមអាភស្សរព្រហ្មចុះមក។ ក្នុងកាលណា កប្បវិនាសដោយទឹក ក្នុងកាលនោះ ទឹកជំនន់រមែងរំលាយតាំងពីក្រោមសុភកិណ្ហព្រហ្មចុះមក។ ក្នុងកាលណា កប្បវិនាសដោយខ្យល់ ក្នុងកាលនោះ ខ្យល់រមែងបោកបក់បំផ្លាញតាំងពីក្រោមវេហប្ផលព្រហ្មចុះមក។ ប៉ុន្តែដោយពិស្តារ សូម្បីក្នុងកាលទាំងពួង ពុទ្ធក្សេត្រមួយរមែងវិនាសទៅ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងអធិប្បាយនេះ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គចុះ។

၇. ရောဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ពណ៌នាអំពីរោគសូត្រ

၁၅၇. သတ္တမေ ဝိဃာတဝါတိ မဟိစ္ဆာပစ္စယေန ဝိဃာတေန ဒုက္ခေန သမန္နာဂတော. အသန္တုဋ္ဌောတိ စတူသု ပစ္စယေသု တီဟိ သန္တောသေဟိ အသန္တုဋ္ဌော. အနဝညပ္ပဋိလာဘာယာတိ ပရေဟိ အနဝဇာနနဿ ပဋိလာဘတ္ထာယ. လာဘသက္ကာရသိလောကပ္ပဋိလာဘာယာတိ သုသင်္ခတစတုပစ္စယသင်္ခါတဿ လာဘသက္ကာရဿ စေဝ ဝဏ္ဏဘဏနသင်္ခါတဿ သိလောကဿ စ ပဋိလာဘတ္ထာယ. သင်္ခါယ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတီတိ ‘‘ဣတိ မံ ဧတေ ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဇာနနတ္ထာယ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

១៥៧. ក្នុងសូត្រទី៧ បទថា វិឃាតវា បានដល់ បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាធំ ជាអ្នកប្រកបដោយទុក្ខគឺសេចក្តីលំបាកព្រោះបច្ច័យ។ បទថា អសន្តុដ្ឋោ បានដល់ ជាអ្នកមិនសន្តោសក្នុងបច្ច័យទាំង៤ ដោយសេចក្តីសន្តោសទាំង៣។ បទថា អនវញ្ញប្បដិលាភាយ បានដល់ ដើម្បីបាននូវការមិនមើលងាយពីបុគ្គលដទៃ។ បទថា លាភសក្ការសិលោកប្បដិលាភាយ បានដល់ ដើម្បីបាននូវលាភសក្ការៈដែលពោលគឺបច្ច័យ៤ដែលតាក់តែងល្អហើយផង និងដើម្បីបាននូវសេចក្តីសរសើរដែលពោលគឺការសរសើរគុណផង។ បទថា សង្ខាយ កុលានិ ឧបសង្កមតិ បានដល់ ចូលទៅជិតត្រកូលទាំងឡាយដើម្បីឲ្យគេដឹងថា «ទាយកទាំងឡាយនោះនឹងដឹងនូវអាត្មាអញយ៉ាងនេះ»។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យនេះឯង។

၈. ပရိဟာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ពណ៌នាអំពីបរិហានិសូត្រ

၁၅၈. အဋ္ဌမေ [Pg.341] ဂမ္ဘီရေသူတိ အတ္ထဂမ္ဘီရေသု. ဌာနာဌာနေသူတိ ကာရဏာကာရဏေသု. န ကမတီတိ နာဝဂါဟတိ နပ္ပဝတ္တတိ. ပညာစက္ခူတိ ဧတ္ထ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာပညာပိ ဝဋ္ဋတိ, သမ္မသနပ္ပဋိဝေဓပညာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

១៥៨. ក្នុងសូត្រទី៨ បទថា គម្ភីរេសុ បានដល់ ក្នុងអត្ថដ៏ជ្រាលជ្រៅទាំងឡាយ។ បទថា ឋានាឋានេសុ បានដល់ ក្នុងហេតុនិងមិនមែនហេតុទាំងឡាយ។ បទថា ន កមតិ បានដល់ មិនចុះស៊ប់ មិនប្រព្រឹត្តទៅ។ ត្រង់បទថា បញ្ញាចក្ខុ នេះ សូម្បីបញ្ញាដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការរៀនសូត្រនិងការសាកសួរ ក៏គួរ សូម្បីបញ្ញាដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការពិចារណានិងការចាក់ធ្លុះ ក៏គួរពិតមែន។

၉. ဘိက္ခုနီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ពណ៌នាអំពីភិក្ខុនីសូត្រ

၁၅၉. နဝမေ ဧဟိ တွန္တိ ထေရေ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ တံ ပဟိဏိတုံ ဧဝမာဟ. သသီသံ ပါရုပိတွာတိ သဟ သီသေန ကာယံ ပါရုပိတွာ. မဉ္စကေ နိပဇ္ဇီတိ ဝေဂေန မဉ္စကံ ပညာပေတွာ တတ္ထ နိပဇ္ဇိ. ဧတဒဝေါစာတိ တဿာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ လောဘပ္ပဟာနတ္ထာယ သဏှေနေဝ အသုဘကထံ ကထေတုံ ဧတံ အဝေါစ. အာဟာရသမ္ဘူတောတိ အာဟာရေန သမ္ဘူတော အာဟာရံ နိဿာယ ဝဍ္ဎိတော. အာဟာရံ နိဿာယ အာဟာရံ ပဇဟတီတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ ကဗဠီကာရာဟာရံ နိဿာယ တံ ဧဝံ ယောနိသော သေဝမာနော ပုဗ္ဗကမ္မသင်္ခါတံ အာဟာရံ ပဇဟတိ. ပစ္စုပ္ပန္နေပိ ပန ကဗဠီကာရာဟာရေ နိကန္တိတဏှာ ပဇဟိတဗ္ဗာ.

១៥៩. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា ឯហិ ត្វំ នេះ នាងភិក្ខុនីមានចិត្តជំពាក់ដោយរាគៈចំពោះព្រះថេរៈ (អានន្ទ) ទើបចាត់ចែងបញ្ជូនបុរសម្នាក់ទៅដោយពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា សសីសំ បារុបិត្វា បានដល់ ដណ្តប់កាយព្រមទាំងក្បាល។ បទថា មញ្ចកេ និបជ្ជិ បានដល់ ក្រាលគ្រែដោយប្រញាប់ រួចដេកលើគ្រែនោះ។ បទថា ឯតទវោច បានដល់ ព្រះថេរៈកំណត់ដឹងនូវអាការៈរបស់នាងភិក្ខុនីនោះហើយ ដើម្បីលះបង់នូវលោភៈ ទើបសម្តែងនូវអសុភកថាដោយពាក្យដ៏ទន់ភ្លន់ ទើបពោលនូវពាក្យមានជាដើមថា អាហារសម្ភូតោ នេះ។ បទថា អាហារសម្ភូតោ បានដល់ កើតឡើងព្រោះអាហារ អាស្រ័យនូវអាហារហើយចម្រើនធំធាត់។ បទថា អាហារំ និស្សាយ អាហារំ បជហតិ បានដល់ អាស្រ័យនូវកពឡិង្ការាហារដែលជាបច្ចុប្បន្ន កាលសេពសោយនូវកពឡិង្ការាហារនោះដោយឧបាយដ៏ឧបការៈយ៉ាងនេះ រមែងលះបង់នូវអាហារដែលពោលគឺកម្មក្នុងជាតិមុន។ ប៉ុន្តែ សូម្បីក្នុងកពឡិង្ការាហារជាបច្ចុប្បន្ន តណ្ហាដែលពោលគឺការត្រេកត្រអាល ក៏គប្បីលះបង់ដែរ។

တဏှံ ပဇဟတီတိ ဣဒါနိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ပစ္စုပ္ပန္နတဏှံ နိဿာယ ဝဋ္ဋမူလိကံ ပုဗ္ဗတဏှံ ပဇဟတိ. အယံ ပန ပစ္စုပ္ပန္နတဏှာ ကုသလာ အကုသလာတိ? အကုသလာ. သေဝိတဗ္ဗာ န သေဝိတဗ္ဗာတိ? သေဝိတဗ္ဗာ. ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎတိ နာကဍ္ဎတီတိ? နာကဍ္ဎတိ. ဧတိဿာပိ ပန ပစ္စုပ္ပန္နာယ သေဝိတဗ္ဗတဏှာယ နိကန္တိ ပဇဟိတဗ္ဗာယေဝ. သော ဟိ နာမ အာယသ္မာ အာသဝါနံ ခယာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတိ, ကိမင်္ဂံ ပနာဟန္တိ ဧတ္ထ ကိမင်္ဂံ ပနာတိ ကာရဏပရိဝိတက္ကနမေတံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သော အာယသ္မာ အရဟတ္တဖလံ သစ္ဆိကတွာ ဝိဟရိဿတိ, အဟံ ကေန ကာရဏေန န သစ္ဆိကတွာ ဝိဟရိဿာမိ. သောပိ ဟိ အာယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿေဝ ပုတ္တော, အဟမ္ပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿေဝ ပုတ္တော, မယှမ္ပေတံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ. မာနံ နိဿာယာတိ ဣဒံ ဧဝံ ဥပ္ပန္နသေဝိတဗ္ဗမာနံ နိဿာယ. မာနံ ပဇဟတီတိ ဝဋ္ဋမူလကံ ပုဗ္ဗမာနံ ပဇဟတိ. ယံ နိဿာယ ပနေသ တံ ပဇဟတိ, သောပိ တဏှာ ဝိယ အကုသလော စေဝ သေဝိတဗ္ဗော စ, နော စ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎတိ. နိကန္တိ ပန တသ္မိမ္ပိ ပဇဟိတဗ္ဗာဝ.

បទថា តណ្ហំ បជហតិ បានដល់ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ អាស្រ័យនូវបច្ចុប្បន្នតណ្ហាដែលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះ រមែងលះបង់នូវបុព្វេតណ្ហា (តណ្ហាក្នុងជាតិមុន) ដែលជាឫសគល់នៃវដ្តៈ។ សួរថា ចុះបច្ចុប្បន្នតណ្ហានេះ ជាកុសល ឬជាអកុសល? ឆ្លើយថា ជាអកុសល។ សួរថា គួរត្រេកត្រអាលសេព ឬមិនគួរត្រេកត្រអាលសេព? ឆ្លើយថា គួរត្រេកត្រអាលសេព។ សួរថា រមែងទាញនាំមកនូវបដិសន្ធិ ឬមិនទាញនាំមក? ឆ្លើយថា មិនទាញនាំមកឡើយ។ ប៉ុន្តែ សូម្បីក្នុងបច្ចុប្បន្នតណ្ហាដែលគួរត្រេកត្រអាលសេពនោះ ការត្រេកត្រអាល ក៏គប្បីលះបង់ពិតមែន។ ត្រង់បទថា សោ ហិ នាម អាយស្មា អាសវានំ ខយា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សតិ កិមង្គំ បនាហំ នេះ ពាក្យថា កិមង្គំ បន នេះ ជាសព្ទសម្រាប់ត្រិះរិះរកហេតុ។ សេចក្តីនេះមានន័យថា ព្រះអាយស្មានោះ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអរហត្តផលហើយនឹងនៅ ចុះអាត្មាអញដោយហេតុដូចម្តេច ទើបមិនធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយនៅ? ព្រោះថា សូម្បីព្រះអាយស្មានោះ ក៏ជាបុត្ររបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធពិតមែន អាត្មាអញ ក៏ជាបុត្ររបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធពិតមែន អរហត្តផលនេះ នឹងកើតមានដល់អាត្មាអញផងដែរ។ បទថា ម្មានំ និស្សាយ បានដល់ អាស្រ័យនូវមានៈដែលគួរត្រេកត្រអាលសេព ដែលកើតឡើងយ៉ាងនេះ។ បទថា ម្មានំ បជហតិ បានដល់ លះបង់នូវបុព្វេមានៈ (មានៈក្នុងជាតិមុន) ដែលជាឫសគល់នៃវដ្តៈ។ ប៉ុន្តែ បុគ្គលនេះអាស្រ័យនូវមានៈបច្ចុប្បន្នណាហើយលះបង់នូវបុព្វេមានៈនោះ សូម្បីមានៈបច្ចុប្បន្ននោះ ក៏ដូចជាតណ្ហាដែរ គឺមិនមែនជាកុសល (ជាអកុសល) ផង ជាធម៌គួរត្រេកត្រអាលសេពផង តែមិនទាញនាំមកនូវបដិសន្ធិឡើយ។ ប៉ុន្តែ ការត្រេកត្រអាល សូម្បីក្នុងមានៈនោះ ក៏គប្បីលះបង់ពិតមែន។

သေတုဃာတော [Pg.342] ဝုတ္တော ဘဂဝတာတိ ပဒဃာတော ပစ္စယဃာတော ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ကထိတော. ဣတိ ဣမေဟိ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ ထေရေ ဒေသနံ ဝိနိဝဋ္ဋေန္တေ တဿာ ဘိက္ခုနိယာ ထေရံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နော ဆန္ဒရာဂေါ အပဂဉ္ဆိ. သာပိ ထေရံ ခမာပေတုံ အစ္စယံ ဒေသေသိ, ထေရောပိဿာ ပဋိဂ္ဂဏှိ. တံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ သာ ဘိက္ခုနီတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

បទថា សេតុឃាតោ វុត្តោ ភគវតា បានដល់ ការសម្លាប់នូវបទ (និង) ការសម្លាប់នូវបច្ច័យ ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគជាព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងហើយ។ ដោយប្រការដូច្នេះ កាលព្រះថេរៈបង្វិលត្រឡប់នូវទេសនាដោយអង្គទាំង៤នេះ ឆន្ទរាគៈដែលកើតឡើងចំពោះព្រះថេរៈរបស់នាងភិក្ខុនីនោះ ក៏ប្រាសចេញទៅ។ សូម្បីនាងភិក្ខុនីនោះ ក៏បានសម្តែងនូវទោសកំហុសដើម្បីឲ្យព្រះថេរៈអត់ទោសឲ្យ សូម្បីព្រះថេរៈក៏បានទទួលអត់ទោសឲ្យនាង។ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ ទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា អថ ខោ សា ភិក្ខុនី ដូច្នេះ។

၁၀. သုဂတဝိနယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ពណ៌នាអំពីសុគតវិនយសូត្រ

၁၆၀. ဒသမေ ဒုဂ္ဂဟိတန္တိ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဂဟိတံ. ပရိယာပုဏန္တီတိ ဝဠဉ္ဇေန္တိ ကထေန္တိ. ပဒဗျဉ္ဇနေဟီတိ ဧတ္ထ ပဒမေဝ အတ္ထဿ ဗျဉ္ဇနတော ဗျဉ္ဇနန္တိ ဝုတ္တံ. ဒုန္နိက္ခိတ္တဿာတိ ဒုဋ္ဌု နိက္ခိတ္တဿ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဌပိတဿ. အတ္ထောပိ ဒုန္နယော ဟောတီတိ အဋ္ဌကထာ နီဟရိတွာ ကထေတုံ န သက္ကာ ဟောတိ. ဆိန္နမူလကောတိ မူလဘူတာနံ ဘိက္ခူနံ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ ဆိန္နမူလကော. အပ္ပဋိသရဏောတိ အပ္ပတိဋ္ဌော. ဗာဟုလိကာတိ ပစ္စယဗာဟုလ္လာယ ပဋိပန္နာ. သာထလိကာတိ တိဿော သိက္ခာ သိထိလဂ္ဂဟဏေန ဂဏှနကာ. ဩက္ကမနေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ အဝဂမနတော ဩက္ကမနန္တိ ဝုစ္စန္တိ, တတ္ထ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ အတ္ထော. ပဝိဝေကေတိ တိဝိဓေ ဝိဝေကေ. နိက္ခိတ္တဓုရာတိ နိဗ္ဗီရိယာ. ဣမိနာ နယေန ပန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៦០. ក្នុងសូត្រទី១០ បទថា ទុគ្គហិតំ បានដល់ រៀនយកដោយខុសលំដាប់។ បទថា បរិយាបុណន្តិ បានដល់ ប្រើប្រាស់ដោយអំណាចនៃការស្វាធ្យាយ និងសម្តែង។ ត្រង់បទថា បទព្យញ្ជនេហិ នេះ បទនោះឯង ព្រោះជាគ្រឿងសម្តែងនូវអត្ថ ទើបហៅថា ព្យញ្ជនៈ។ បទថា ទុន្និក្ខិត្តស្ស បានដល់ ដែលដាក់ទុកមិនល្អ គឺតម្កល់ទុកដោយខុសលំដាប់។ បទថា អត្ថោបិ ទុន្នយោ ហោតី បានដល់ អដ្ឋកថាមិនអាចដកស្រង់ចេញមកសម្តែងបានឡើយ។ បទថា ឆិន្នមូលកោ បានដល់ មានឫសដាច់ហើយ ព្រោះដាច់សូន្យទៅនៃភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាឫសគល់។ បទថា អប្បដិសរណោ បានដល់ មិនមានទីពឹង។ បទថា ពាហុលិកា បានដល់ ប្រតិបត្តិដើម្បីភាពជាអ្នកសម្បូរដោយបច្ច័យ។ បទថា សាថលិកា បានដល់ អ្នកកាន់យកសិក្ខាទាំង៣ដោយធូររលុង។ បទថា ឱក្កមនេ បុព្វង្គមា បានដល់ នីវរណៈទាំង៥ ព្រោះការចុះទៅ ទើបហៅថា ឱក្កមនៈ សេចក្តីថា ជាអ្នកដើរមុខក្នុងឱក្កមនៈនោះ។ បទថា បវិវេកេ បានដល់ ក្នុងវិវេក៣ប្រការ។ បទថា និក្ខិត្តធុរា បានដល់ ជាអ្នកបោះបង់ធុរៈគឺមិនមានវីរិយៈ។ ប៉ុន្តែ ដោយន័យនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីទាំងពួងចុះ។

ဣန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ឥន្ទ្រិយវគ្គ ទី១។

(၁၇) ၂. ပဋိပဒါဝဂ္ဂေါ

(១៧) ២. បដិបទាវគ្គ

၁. သံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ពណ៌នាអំពីសង្ខិត្តសូត្រ

၁၆၁. ဒုတိယဿ ပဌမေ သုခပဋိက္ခေပေန ဒုက္ခာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ပဋိပဒါ ဧတိဿာတိ ဒုက္ခာပဋိပဒါ. အသီဃပ္ပဝတ္တိတာယ ဂရုဘာဝေန ဒန္ဓာ အဘိညာ ဧတိဿာတိ ဒန္ဓာဘိညာ. ဣမိနာဝ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៦១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី២ បដិបទារបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា ទុក្ខាបដិបទា ព្រោះត្រូវប្រតិបត្តិជាទុក្ខដោយការបដិសេធនូវសុខ។ អភិញ្ញារបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា ទន្ធាភិញ្ញា ព្រោះប្រព្រឹត្តទៅមិនរហ័សដោយភាពជាធម៌ធ្ងន់។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួងដោយន័យនេះឯង។

၂. ဝိတ္ထာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ពណ៌នាអំពីវិត្ថារសូត្រ

၁၆၂. ဒုတိယေ [Pg.343] အဘိက္ခဏန္တိ အဘိဏှံ. အာနန္တရိယန္တိ အနန္တရဝိပါကဒါယကံ မဂ္ဂသမာဓိံ. အာသဝါနံ ခယာယာတိ အရဟတ္တဖလတ္ထာယ. ပဉ္စိန္ဒြိယာနီတိ ဝိပဿနာပဉ္စမကာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ. ပညိန္ဒြိယန္တိ ဟိ ဧတ္ထ ဝိပဿနာပညာဝ ပညိန္ဒြိယန္တိ အဓိပ္ပေတံ. သေသမေတ္ထ ပါဠိဝသေန ဥတ္တာနမေဝ.

១៦២. ក្នុងសូត្រទី២ បទថា អភិក្ខណំ បានដល់ រឿយៗ។ បទថា អានន្តរិយំ បានដល់ នូវមគ្គសមាធិដែលឲ្យផលមិនមានចន្លោះ។ បទថា អាសវានំ ខយាយ បានដល់ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អរហត្តផល។ បទថា បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បានដល់ ឥន្ទ្រិយទាំង៥ មានវិបស្សនាបញ្ញាជាទី៥។ ព្រោះថា ត្រង់បទថា បញ្ញិន្ទ្រិយំ នេះ វិបស្សនាបញ្ញានោះឯង ដែលបំណងយកថា បញ្ញិន្ទ្រិយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយដោយអំណាចនៃបាលី។

ဣမာသံ ပန ပဋိပဒါနံ အယံ အာဝိဘာဝကထာ – ဣဓ ဘိက္ခု ပုဗ္ဗေ အကတာဘိနိဝေသော ပုဗ္ဗဘာဂေ ရူပပရိဂ္ဂဟေ ကိလမတိ, အရူပပရိဂ္ဂဟေ ကိလမတိ, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ကိလမတိ, တီသု အဒ္ဓါသု ကိလမတိ, မဂ္ဂါမဂ္ဂေ ကိလမတိ. ဧဝံ ပဉ္စသု ဌာနေသု ကိလမန္တော ဝိပဿနံ ပါပုဏာတိ. ဝိပဿနံ ပတွာပိ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနေ, ဘင်္ဂါနုပဿနေ, ဘယတုပဋ္ဌာနေ, အာဒီနဝါနုပဿနေ, နိဗ္ဗိဒါနုပဿနေ, မုစ္စိတုကမျတာဉာဏေ, သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏေ, အနုလောမဉာဏေ, ဂေါတြဘုဉာဏေတိ ဣမေသု နဝသု ဝိပဿနာဉာဏေသုပိ ကိလမိတွာဝ လောကုတ္တရမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ. တဿ သော လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဧဝံ ဒုက္ခေန ဂရုဘာဝေန သစ္ဆိကတတ္တာ ဒုက္ခပဋိပဒေါ ဒန္ဓာဘိညော နာမ ဇာတော. ယော ပန ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဉ္စသု ဉာဏေသု ကိလမန္တော အပရဘာဂေ နဝသု ဝိပဿနာဉာဏေသု အကိလမိတွာဝ မဂ္ဂံ သစ္ဆိကရောတိ, တဿ သော မဂ္ဂေါ ဧဝံ ဒုက္ခေန အဂရုဘာဝေန သစ္ဆိကတတ္တာ ဒုက္ခပဋိပဒေါ ခိပ္ပာဘိညော နာမ ဇာတော. ဣမိနာ ဥပါယေန ဣတရာပိ ဒွေ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ប៉ុន្តែ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ឲ្យច្បាស់លាស់នៃបដិបទាទាំងឡាយនេះ៖ ក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុដែលមិនបានធ្វើការកំណត់ទុកក្នុងជាតិមុន ក្នុងចំណែកខាងដើម រមែងលំបាកក្នុងការកំណត់យករូបធម៌ រមែងលំបាកក្នុងការកំណត់យកអរូបធម៌ រមែងលំបាកក្នុងការកំណត់យកបច្ច័យ (នៃនាមរូប) រមែងលំបាកក្នុងកាលទាំង៣ រមែងលំបាកក្នុងមគ្គនិងមិនមែនមគ្គ។ កាលលំបាកក្នុងស្ថានទាំង៥យ៉ាងនេះ រមែងដល់នូវវិបស្សនា។ សូម្បីដល់នូវវិបស្សនាហើយ ក៏លំបាកក្នុងវិបស្សនាញាណទាំង៩នេះគឺ ក្នុងការពិចារណាឃើញរឿយៗនូវការកើតនិងការរលត់ ក្នុងការពិចារណាឃើញរឿយៗនូវការធ្លាយទៅ ក្នុងការប្រាកដដោយភាពជាភ័យ ក្នុងការពិចារណាឃើញរឿយៗនូវទោស ក្នុងការពិចារណាឃើញរឿយៗនូវសេចក្តីនឿយណាយ ក្នុងញាណដែលប្រាថ្នានឹងរួចខ្លួន ក្នុងញាណដែលជាសង្ខារុបេក្ខា ក្នុងអនុលោមញាណ និងក្នុងគោត្រភូញាណ ទើបដល់នូវលោកុត្តរមគ្គ។ លោកុត្តរមគ្គនោះរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា ទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា ព្រោះធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយលំបាកនិងដោយភាពជាធម៌ធ្ងន់យ៉ាងនេះ។ ប៉ុន្តែ បុគ្គលណា លំបាកក្នុងញាណទាំង៥ក្នុងចំណែកខាងដើម តែមិនលំបាកក្នុងវិបស្សនាញាណទាំង៩ក្នុងចំណែកខាងចុងឡើយ ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវមគ្គ មគ្គនោះរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា ទុក្ខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា ព្រោះធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយលំបាកតែមិនមែនជាធម៌ធ្ងន់យ៉ាងនេះ។ ដោយឧបាយនេះ គប្បីជ្រាបនូវបដិបទាដទៃទៀតទាំងពីរចុះ។

ဂေါဏပရိယေသကဥပမာဟိ စေတာ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာ – ဧကဿ ဟိ ပုရိသဿ စတ္တာရော ဂေါဏာ ပလာယိတွာ အဋဝိံ ပဝိဋ္ဌာ. သော သကဏ္ဋကေ သဂဟနေ ဝနေ တေ ပရိယေသန္တော ဂဟနမဂ္ဂေနေဝ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဂန္တွာ ဂဟနဋ္ဌာနေယေဝ နိလီနေ ဂေါဏေပိ ကိစ္ဆေန ကသိရေန အဒ္ဒသ. ဧကော ကိစ္ဆေန ဂန္တွာ အဗ္ဘောကာသေ ဌိတေ ခိပ္ပမေဝ အဒ္ဒသ. အပရော အဗ္ဘောကာသမဂ္ဂေန သုခေန ဂန္တွာ ဂဟနဋ္ဌာနေ နိလီနေ ကိစ္ဆေန ကသိရေန အဒ္ဒသ. အပရော အဗ္ဘောကာသမဂ္ဂေနေဝ သုခေန ဂန္တွာ အဗ္ဘောကာသေ ဌိတေယေဝ ခိပ္ပံ အဒ္ဒသ. တတ္ထ စတ္တာရော ဂေါဏာ ဝိယ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ဂေါဏပရိယေသကော ပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, ဂဟနမဂ္ဂေန ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဂမနံ ဝိယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဉ္စသု ဉာဏေသု ကိလမတော ဒုက္ခာပဋိပဒါ. ဂဟနဋ္ဌာနေ နိလီနာနံ ကိစ္ဆေနေဝ ဒဿနံ ဝိယ အပရဘာဂေ နဝသု ဉာဏေသု ကိလမန္တဿ [Pg.344] အရိယမဂ္ဂါနံ ဒဿနံ. ဣမိနာ ဥပါယေန သေသဥပမာပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

គប្បីឲ្យច្បាស់លាស់នូវបដិបទាទាំងឡាយនេះ ដោយឧបមាទាំងឡាយនៃបុគ្គលអ្នកស្វែងរកគោ៖ ពិតមែនតែ គោ៤ក្បាលរបស់បុរសម្នាក់បានរត់ចូលទៅកាន់ព្រៃធំ។ បុរសនោះកាលស្វែងរកគោទាំងឡាយនោះក្នុងព្រៃដែលប្រកបដោយបន្លានិងព្រៃស៊ុបទ្រុប បានទៅតាមផ្លូវដ៏ស៊ុបទ្រុបដោយលំបាកនិងပင်បန်း ហើយបានឃើញគោទាំងឡាយដែលពួនក្នុងទីដ៏ស៊ុបទ្រុបនោះដោយលំបាកនិងပင်បန်းដែរ។ បុរសម្នាក់ទៀត ទៅដោយលំបាក តែបានឃើញគោទាំងឡាយដែលឈរក្នុងទីវាលយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ បុរសម្នាក់ទៀត ទៅតាមផ្លូវវាលដោយងាយស្រួល តែបានឃើញគោទាំងឡាយដែលពួនក្នុងទីដ៏ស៊ុបទ្រុបដោយលំបាកនិងပင်បန်း។ បុរសម្នាក់ទៀត ទៅតាមផ្លូវវាលដោយងាយស្រួល ហើយបានឃើញគោទាំងឡាយដែលឈរក្នុងទីវាលយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ក្នុងឧបមានោះ គប្បីឃើញអរិយមគ្គទាំង៤ ដូចជាគោទាំង៤ក្បាល គប្បីឃើញយោគាវចរបុគ្គល ដូចជាបុរសអ្នកស្វែងរកគោ គប្បីឃើញទុក្ខាបដិបទា ដូចជាការទៅតាមផ្លូវដ៏ស៊ុបទ្រុបដោយលំបាកនិងပင်បန်းរបស់បុគ្គលអ្នកលំបាកក្នុងញាណទាំង៥ក្នុងចំណែកខាងដើម គប្បីឃើញការឃើញនូវអរិយមគ្គទាំងឡាយ ដូចជាការឃើញដោយលំបាកនូវគោទាំងឡាយដែលពួនក្នុងទីដ៏ស៊ុបទ្រុបរបស់បុគ្គលអ្នកលំបាកក្នុងញាណទាំង៩ក្នុងចំណែកខាងចុង។ ដោយឧបាយនេះ គប្បីផ្សំផ្គុំសូម្បីឧបមាដែលសេសសល់ចុះ។

၃. အသုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ពណ៌នាអំពីអសុភសូត្រ

၁၆၃. တတိယေ အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရတီတိ အတ္တနော ကရဇကာယေ ‘‘ယထာ ဧတံ, တထာ ဣဒ’’န္တိ ဣမိနာ နယေန ဗဟိဒ္ဓါ ဒိဋ္ဌာနံ ဒသန္နံ အသုဘာနံ ဥပသံဟရဏဝသေန အသုဘာနုပဿီ ဝိဟရတိ, အတ္တနော ကာယံ အသုဘတော ပဋိကူလတော ဉာဏေန ပဿတီတိ အတ္ထော. အာဟာရေ ပဋိကူလသညီတိ နဝန္နံ ပါဋိကုလျာနံ ဝသေန ကဗဠီကာရာဟာရေ ပဋိကူလသညီ. သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညီတိ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ တေဓာတုကေ လောကသန္နိဝါသေ အနဘိရတာယ ဥက္ကဏ္ဌိတသညာယ သမန္နာဂတော. သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီတိ သဗ္ဗေပိ တေဘူမကသင်္ခါရေ အနိစ္စတော အနုပဿန္တော. မရဏသညာတိ မရဏံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နသညာ. အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတီတိ နိယကဇ္ဈတ္တေ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ဗလဝဝိပဿနာ ကထိတာ. သေခဗလာနီတိ သိက္ခနကာနံ ဗလာနိ. သေသမေတ္ထ ပါဠိဝသေန ဥတ္တာနမေဝ. ‘‘အသုဘာနုပဿီ’’တိအာဒီနိ ပန ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ, ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ သုခါယ. အသုဘာဒီနိ ဟိ ပဋိကူလာရမ္မဏာနိ, တေသု ပန ပကတိယာဝ သမ္ပိယာယမာနံ စိတ္တံ အလ္လီယတိ. တသ္မာ တာနိ ဘာဝေန္တော ဒုက္ခပဋိပဒံ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ. ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ ပဏီတသုခါနိ, တသ္မာ တာနိ ပဋိပန္နော သုခပဋိပဒံ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ.

១៦៣. ក្នុងសូត្រទី៣ បទថា asubhānupassī kāye viharati សេចក្តីថា ពិចារណាឃើញរឿយៗនូវអសុភក្នុងកាយរបស់ខ្លួន ដោយវិធីនេះថា «កាយនេះយ៉ាងណា នោះក៏យ៉ាងនោះ» ឈ្មោះថាជាអ្នកពិចារណាឃើញនូវអសុភរឿយៗ ព្រោះការនាំមកប្រៀបធៀបនូវអសុភទាំង ១០ ប្រការដែលបានឃើញក្នុងខាងក្រៅ (ដូចជាព្រៃខ្មោចជាដើម) គឺសម្លឹងមើលកាយរបស់ខ្លួនដោយញាណ ថាមិនស្អាត គួរខ្ពើមរអើម។ បទថា Āhāre paṭikūlasaññī សេចក្តីថា មានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនស្អាតក្នុងកពឡិង្ការាហារ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីគួរខ្ពើម ៩ ប្រការ។ បទថា Sabbaloke anabhiratisaññī សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរត្រេកអរ គឺសេចក្តីនឿយណាយក្នុងលោកសន្និវាស ពោលគឺត្រៃធាតុទាំងអស់។ បទថា Sabbasaṅkhāresu aniccānupassī សេចក្តីថា ពិចារណាឃើញរឿយៗនូវសង្ខារទាំងពួងក្នុងភូមិទាំង ៣ ថាមិនទៀង។ បទថា Maraṇasaññā សេចក្តីថា សេចក្តីសំគាល់ដែលកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវសេចក្តីស្លាប់។ បទថា Ajjhattaṃ sūpaṭṭhitā hoti សេចក្តីថា តាំងនៅមាំមួនល្អក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវវិបស្សនាមានកម្លាំងខ្លាំង។ បទថា Sekhabalāni សេចក្តីថា ធម៌ជាកម្លាំងរបស់សេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយតាមអំណាចព្រះបាលី។ ម៉្យាងទៀត បទទាំងឡាយមាន «Asubhānupassī» ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដើម្បីបង្ហាញនូវទុក្ខាបដិបទា (ការប្រតិបត្តិលំបាក) ចំណែកឯបឋមជ្ឈានជាដើម ទ្រង់សម្តែងដើម្បីបង្ហាញនូវសុខាបដិបទា (ការប្រតិបត្តិស្រួល)។ ព្រោះថា អសុភជាដើម ជាអារម្មណ៍គួរខ្ពើមរអើម ចិត្តដែលធ្លាប់តែស្រឡាញ់ពេញចិត្តតាមធម្មតា វាមិនជាប់ជំពាក់ក្នុងអារម្មណ៍គួរខ្ពើមទាំងនោះឡើយ ហេតុនោះ បុគ្គលកាលចម្រើននូវអសុភទាំងនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិនូវទុក្ខាបដិបទា។ ចំណែកឯបឋមជ្ឈានជាដើម ជាសុខដ៏ឧត្តម ហេតុនោះ បុគ្គលកាលប្រតិបត្តិនូវធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិនូវសុខាបដិបទា។

အယံ ပနေတ္ထ သဗ္ဗသာဓာရဏာ ဥပမာ – သင်္ဂါမာဝစရပုရိသော ဟိ ဖလကကောဋ္ဌကံ ကတွာ ပဉ္စာဝုဓာနိ သန္နယှိတွာ သင်္ဂါမံ ပဝိသတိ, သော အန္တရာ ဝိဿမိတုကာမော ဖလကကောဋ္ဌကံ ပဝိသိတွာ ဝိဿမတိ စေဝ ပါနဘောဇနာဒီနိ စ ပဋိသေဝတိ. တတော ပုန သင်္ဂါမံ ပဝိသိတွာ ကမ္မံ ကရောတိ. တတ္ထ သင်္ဂါမော ဝိယ ကိလေသသင်္ဂါမော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဖလကကောဋ္ဌကော ဝိယ ပဉ္စနိဿယဗလာနိ, သင်္ဂါမပဝိသနပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, ပဉ္စာဝုဓသန္နာဟော ဝိယ ဝိပဿနာပဉ္စမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, သင်္ဂါမံ ပဝိသနကာလော ဝိယ ဝိပဿနာယ ကမ္မကရဏကာလော, ဝိဿမိတုကာမဿ ဖလကကောဋ္ဌကံ ပဝိသိတွာ ဝိဿမနပါနဘောဇနာနိ ပဋိသေဝနကာလော ဝိယ [Pg.345] ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တဿ စိတ္တုပ္ပာဒဿ နိရဿာဒက္ခဏေ ပဉ္စ ဗလာနိ နိဿာယ စိတ္တံ သမ္ပဟံသနကာလော, ဝိဿမိတွာ ခါဒိတွာ ပိဝိတွာ စ ပုန သင်္ဂါမဿ ပဝိသနကာလော ဝိယ ပဉ္စဟိ ဗလေဟိ စိတ္တံ သမ္ပဟံသေတွာ ပုန ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တဂ္ဂဟဏကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဗလာနိ စေဝ ဣန္ဒြိယာနိ စ မိဿကာနေဝ ကထိတာနီတိ.

នេះជាឧបមាទូទៅក្នុងបដិបទាទាំងឡាយនេះ៖ ដូចជាបុរសអ្នកចម្បាំង ធ្វើនូវបន្ទាយក្តារ (ខែលការពារខ្លួន) ហើយប្រដាប់ដោយអាវុធ ៥ ប្រការ ចូលទៅកាន់សមរភូមិ បុរសនោះកាលបើចង់សម្រាកក្នុងចន្លោះៗ ក៏ចូលទៅកាន់បន្ទាយក្តារនោះ ហើយសម្រាកផង បរិភោគនូវទឹក និងអាហារជាដើមផង បន្ទាប់មក ក៏ចូលទៅកាន់សមរភូមិម្តងទៀត ហើយធ្វើនូវកិច្ចការចម្បាំង។ ក្នុងឧបមានោះ សមរភូមិប្រៀបដូចជាកិលេសសង្គ្រាម (សង្គ្រាមកិលេស) គួរជ្រាបយ៉ាងនេះ បន្ទាយក្តារ ប្រៀបដូចជាធម៌ជាកម្លាំងជាទីពឹង ៥ ប្រការ (ពលៈ ៥) បុរសអ្នកចូលកាន់សមរភូមិ ប្រៀបដូចជាយោគាវចរបុគ្គល ការប្រដាប់ដោយអាវុធ ៥ ប្រការ ប្រៀបដូចជាឥន្ទ្រិយ ៥ មានវិបស្សនាជាទី ៥ ខណៈដែលចូលកាន់សមរភូមិ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលធ្វើកិច្ចការនៃវិបស្សនា ខណៈដែលបុរសចង់សម្រាក ចូលទៅកាន់បន្ទាយក្តារ ហើយសម្រាក និងបរិភោគទឹកអាហារ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលយោគាវចរបុគ្គលកាលធ្វើនូវកិច្ចការនៃវិបស្សនា ក្នុងខណៈដែលចិត្តមិនមានរសជាតិ (មិនមានសេចក្តីត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍) ក៏អាស្រ័យនូវពលៈ ៥ ហើយធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយ ខណៈដែលសម្រាក បរិភោគ និងផឹកហើយ ចូលទៅកាន់សមរភូមិម្តងទៀត ប្រៀបដូចជាខណៈដែលយោគាវចរបុគ្គលធ្វើចិត្តឲ្យរីករាយដោយពលៈ ៥ ហើយធ្វើកិច្ចការនៃវិបស្សនាម្តងទៀត រួចរលាស់ខ្លួនចេញ (ចាកវដ្តៈ) ហើយសម្រេចនូវអរហត្តផល គួរជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវពលៈទាំងឡាយផង ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយផង លាយឡំគ្នា (ទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ)។

၄. ပဌမခမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាបឋមខមសូត្រ

၁၆၄. စတုတ္ထေ အက္ခမာတိ အနဓိဝါသိကပဋိပဒါ. ခမာတိ အဓိဝါသိကပဋိပဒါ. ဒမာတိ ဣန္ဒြိယဒမနပဋိပဒါ. သမာတိ အကုသလဝိတက္ကာနံ ဝူပသမနပဋိပဒါ. ရောသန္တံ ပဋိရောသတီတိ ဃဋ္ဋေန္တံ ပဋိဃဋ္ဋေတိ. ဘဏ္ဍန္တံ ပဋိဘဏ္ဍတီတိ ပဟရန္တံ ပဋိပဟရတိ. ပဉ္စမဆဋ္ဌာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

១៦៤. ក្នុងសូត្រទី៤ បទថា akkhamā សេចក្តីថា ការប្រតិបត្តិរបស់បុគ្គលអ្នកមិនអត់ធន់ (ចំពោះពាក្យជេរប្រមាថជាដើម)។ បទថា khamā សេចក្តីថា ការប្រតិបត្តិរបស់បុគ្គលអ្នកអត់ធន់។ បទថា damā សេចក្តីថា ការប្រតិបត្តិគឺការទូន្មានឥន្ទ្រិយ។ បទថា samā សេចក្តីថា ការប្រតិបត្តិគឺការរម្ងាប់នូវអកុសលវិតក្កទាំងឡាយ។ បទថា rosantaṃ paṭirosatīti សេចក្តីថា ជេរតបចំពោះបុគ្គលដែលជេរប្រមាថ។ បទថា bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍatīti សេចក្តីថា វាយតបចំពោះបុគ្គលដែលវាយតប់។ សូត្រទី៥ និងទី៦ មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၇. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាមហាមោគ្គល្លានសូត្រ

၁၆၇. သတ္တမေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ဟေဋ္ဌိမာ တယော မဂ္ဂါ သုခပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ အဟေသုံ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဒုက္ခပဋိပဒေါ ခိပ္ပာဘိညော. တသ္မာ ဧဝမာဟ – ‘‘ယာယံ ပဋိပဒါ ဒုက္ခာ ခိပ္ပာဘိညာ, ဣမံ မေ ပဋိပဒံ အာဂမ္မ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ.

១៦៧. ក្នុងសូត្រទី៧ មគ្គថ្នាក់ក្រោមទាំង ៣ របស់ព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរ ជាសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា (ការប្រតិបត្តិស្រួល តែដឹងបានយឺត) ចំណែកឯអរហត្តមគ្គ ជាទុក្ខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា (ការប្រតិបត្តិលំបាក តែដឹងបានរហ័ស)។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបពោលយ៉ាងនេះថា «មគ្គនេះណា ជាទុក្ខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា ខ្ញុំអាស្រ័យនូវមគ្គនេះហើយ ចិត្តក៏រួចផុតចាកអាសវៈទាំងឡាយ ព្រោះមិនប្រកាន់មាំ»។

၈. သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាសារីបុត្តសូត្រ

၁၆၈. အဋ္ဌမေ ဓမ္မသေနာပတိတ္ထေရဿ ဟေဋ္ဌိမာ တယော မဂ္ဂါ သုခပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ သုခပဋိပဒေါ ခိပ္ပာဘိညော. တသ္မာ ‘‘ယာယံ ပဋိပဒါ သုခါ ခိပ္ပာဘိညာ’’တိ အာဟ. ဣမေသု ပန ဒွီသုပိ သုတ္တေသု မိဿိကာဝ ပဋိပဒါ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

១៦៨. ក្នុងសូត្រទី៨ មគ្គថ្នាក់ក្រោមទាំង ៣ របស់ព្រះធម្មសេនាបតីត្ថេរ ជាសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា ចំណែកឯអរហត្តមគ្គ ជាសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបពោលថា «មគ្គនេះណា ជាសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា»។ គួរជ្រាបថា ក្នុងសូត្រទាំងពីរនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវបដិបទាដែលលាយឡំគ្នា (ទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ)។

၉. သသင်္ခါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថាសសង្ខារសូត្រ

၁၆၉. နဝမေ ပဌမဒုတိယပုဂ္ဂလာ သုက္ခဝိပဿကာ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန သင်္ခါရနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ. တေသု ဧကော ဝိပဿနိန္ဒြိယာနံ ဗလဝတ္တာ ဣဓေဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ, ဧကော ဣန္ဒြိယာနံ ဒုဗ္ဗလတာယ [Pg.346] ဣဓ အသက္ကောန္တော အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ တဒေဝ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ပဋိလဘိတွာ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန သင်္ခါရနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ, တတိယစတုတ္ထာ သမထယာနိကာ. တေသံ ဧကော အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ဣန္ဒြိယာနံ ဗလဝတ္တာ ဣဓေဝ ကိလေသေ ခေပေတိ, ဧကော ဣန္ဒြိယာနံ ဒုဗ္ဗလတ္တာ ဣဓ အသက္ကောန္တော အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ တဒေဝ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ပဋိလဘိတွာ အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ကိလေသေ ခေပေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៦៩. ក្នុងសូត្រទី៩ បុគ្គលទី១ និងទី២ ជាអ្នកចម្រើនវិបស្សនាសុទ្ធ (សុខវិបស្សកៈ) តែងធ្វើសង្ខារនិមិត្តឲ្យប្រាកដឡើង ដោយការខិតខំប្រឹងប្រែង និងការប្រកបដោយព្យាយាម។ ក្នុងបុគ្គលទាំងពីរនោះ បុគ្គលម្នាក់ ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានវិបស្សនិន្ទ្រិយខ្លាំងក្លា ក៏បរិនិព្វានដោយការរលត់កិលេសក្នុងភពនេះឯង។ បុគ្គលម្នាក់ទៀត ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ មិនអាចបរិនិព្វានក្នុងភពនេះបាន ក៏បានចម្រើននូវមូលកម្មដ្ឋាននោះដដែលវិញក្នុងអត្តភាពបន្ទាប់ ហើយធ្វើសង្ខារនិមិត្តឲ្យប្រាកដឡើង ដោយការខិតខំប្រឹងប្រែង និងការប្រកបដោយព្យាយាម រួចក៏បរិនិព្វានដោយការរលត់កិលេស។ ចំណែកឯបុគ្គលទី៣ និងទី៤ ជាសមថយានិក (អ្នកមានសមថៈជាយាន)។ ក្នុងបុគ្គលទាំងពីរនោះ បុគ្គលម្នាក់ ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានឥន្ទ្រិយខ្លាំងក្លា ក៏ធ្វើកិលេសឲ្យអស់ទៅក្នុងភពនេះឯង ដោយមិនបាច់ខិតខំប្រឹងប្រែង និងមិនបាច់ព្យាយាមខ្លាំង។ បុគ្គលម្នាក់ទៀត ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ មិនអាចធ្វើកិលេសឲ្យអស់ទៅក្នុងភពនេះបាន ក៏បានចម្រើននូវមូលកម្មដ្ឋាននោះដដែលវិញក្នុងអត្តភាពបន្ទាប់ ហើយធ្វើកិលេសឲ្យអស់ទៅ ដោយមិនបាច់ខិតខំប្រឹងប្រែង និងមិនបាច់ព្យាយាមខ្លាំង គួរជ្រាបយ៉ាងនេះ។

၁၀. ယုဂနဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាយុគនទ្ធសូត្រ

၁၇၀. ဒသမေ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမန္တိ သမထံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ. မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတီတိ ပဌမော လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ နိဗ္ဗတ္တတိ. သော တံ မဂ္ဂန္တိ ဧကစိတ္တက္ခဏိကမဂ္ဂဿ အာသေဝနာဒီနိ နာမ နတ္ထိ, ဒုတိယမဂ္ဂါဒယော ပန ဥပ္ပာဒေန္တော တမေဝ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတီတိ ဝုစ္စတိ. ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမန္တိ ဝိပဿနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ သမထံ ဘာဝေတိ, ပကတိယာ ဝိပဿနာလာဘီ ဝိပဿနာယ ဌတွာ သမာဓိံ ဥပ္ပာဒေတီတိ အတ္ထော.

១៧០. ក្នុងសូត្រទី១០ បទថា samathapubbaṅgamaṃ សេចក្តីថា ធ្វើនូវសមថៈឲ្យជាធម៌ដើរមុខ គឺឲ្យកើតមុន។ បទថា maggo sañjāyatīti សេចក្តីថា លោកុត្តរមគ្គដំបូង (សោតាបត្តិមគ្គ) កើតឡើង។ បទថា so taṃ maggaṃ សេចក្តីថា ការសេពគប់ជាដើមនៃមគ្គដែលមានចិត្តមួយខណៈនោះ មិនមានឡើយ ប៉ុន្តែ កាលដែលបុគ្គលធ្វើឲ្យកើតឡើងនូវមគ្គថ្នាក់ខ្ពស់មានទុតិយមគ្គជាដើម ឈ្មោះថា សេព ចម្រើន ធ្វើឲ្យរឿយៗនូវមគ្គដំបូងនោះឯង។ បទថា vipassanāpubbaṅgamaṃ សេចក្តីថា ធ្វើនូវវិបស្សនាឲ្យជាធម៌ដើរមុខ គឺឲ្យកើតមុន ហើយចម្រើននូវសមថៈ សេចក្តីថា បុគ្គលអ្នកបានវិបស្សនាដោយប្រក្រតី ឋិតនៅក្នុងវិបស្សនាហើយ ធ្វើសមាធិឲ្យកើតឡើង។

ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီတိ ယုဂနဒ္ဓံ ကတွာ ဘာဝေတိ. တတ္ထ တေနေဝ စိတ္တေန သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တေနေဝ သင်္ခါရေ သမ္မသိတုံ န သက္ကာ. အယံ ပန ယာဝတာ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇတိ, တာဝတာ သင်္ခါရေ သမ္မသတိ. ယာဝတာ သင်္ခါရေ သမ္မသတိ, တာဝတာ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇတိ. ကထံ? ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ, တတော ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသတိ, သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ ဒုတိယဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ. တတော ဝုဋ္ဌာယ ပုန သင်္ခါရေ သမ္မသတိ. သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ တတိယဇ္ဈာနံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, တတော ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသတိ. ဧဝမယံ သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတိ နာမ.

បទថា yuganaddhaṃ bhāveti សេចក្តីថា ធ្វើនូវសមថៈ និងវិបស្សនាឲ្យទន្ទឹមគ្នា (នឹមមួយគូ) ហើយចម្រើន។ ក្នុងបទនោះ បុគ្គលមិនអាចនឹងចូលសមាបត្តិ ហើយពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយដោយចិត្តនោះដដែលក្នុងខណៈជាមួយគ្នានោះបានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនេះ ចូលសមាបត្តិមានប្រមាណប៉ុន្មាន ក៏ពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ ពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុន្មាន ក៏ចូលសមាបត្តិមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។ សួរថា ចូលសមាបត្តិ និងពិចារណាយ៉ាងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ភិក្ខុចូលកាន់បឋមជ្ឈាន ចេញចាកបឋមជ្ឈាននោះហើយ ពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយ (ដែលប្រកបដោយបឋមជ្ឈាន)។ លុះពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយហើយ ក៏ចូលកាន់ទុតិយជ្ឈាន ចេញចាកទុតិយជ្ឈាននោះហើយ ពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយម្តងទៀត។ លុះពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយហើយ ក៏ចូលកាន់តតិយជ្ឈាន... ផេ... ចូលកាន់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ ចេញចាកនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិនោះហើយ ពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយ។ ភិក្ខុចម្រើននូវសមថៈ និងវិបស្សនាឲ្យទន្ទឹមគ្នា ឈ្មោះថាយ៉ាងនេះឯង។

ဓမ္မုဒ္ဓစ္စဝိဂ္ဂဟိတန္တိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေသု ဒသဝိပဿနုပက္ကိလေသသင်္ခါတေန ဥဒ္ဓစ္စေန ဝိဂ္ဂဟိတံ, သုဂ္ဂဟိတန္တိ အတ္ထော. သော, အာဝုသော, သမယောတိ ဣမိနာ သတ္တန္နံ သပ္ပာယာနံ ပဋိလာဘကာလော ကထိတော. ယံ တံ စိတ္တန္တိ ယသ္မိံ သမယေ တံ ဝိပဿနာဝီထိံ ဩက္ကမိတွာ ပဝတ္တံ စိတ္တံ. အဇ္ဈတ္တမေဝ [Pg.347] သန္တိဋ္ဌတီတိ ဝိပဿနာဝီထိံ ပစ္စောတ္ထရိတွာ တသ္မိံယေဝ ဂေါစရဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ အာရမ္မဏေ သန္တိဋ္ဌတိ. သန္နိသီဒတီတိ အာရမ္မဏဝသေန သမ္မာ နိသီဒတိ. ဧကောဒိ ဟောတီတိ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ. သမာဓိယတီတိ သမ္မာ အာဓိယတိ သုဋ္ဌပိတံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

បទថា dhammuddhaccaviggahitaṃ សេចក្តីថា ចិត្តដែលត្រូវឧទ្ធច្ចៈ ពោលគឺវិបស្សនូបក្កិលេស ១០ ប្រការ ក្នុងធម៌គឺសមថៈ និងវិបស្សនា គ្របសង្កត់ ឬកាន់យកខុស គឺកាន់យកមិនល្អ។ បទថា so, āvuso, samayo នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវកាលជាទីបាននូវសប្បាយធម៌ ៧ ប្រការ។ បទថា yaṃ taṃ cittaṃ សេចក្តីថា ក្នុងសម័យណា ចិត្តនោះចុះកាន់វិថីនៃវិបស្សនាហើយប្រព្រឹត្តទៅ។ បទថា ajjhattameva santiṭṭhati សេចក្តីថា ចិត្តចុះកាន់វិថីនៃវិបស្សនាម្តងទៀត ហើយតាំងនៅមាំក្នុងអារម្មណ៍នោះឯង ដែលហៅថា គោចរជ្ឈត្តៈ (អារម្មណ៍ខាងក្នុងជាទីត្រាច់ទៅ)។ បទថា sannisīdati សេចក្តីថា តាំងនៅល្អដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍។ បទថា ekodi hoti សេចក្តីថា មានអារម្មណ៍តែមួយ (ឯកគ្គតា)។ បទថា samādhiyati សេចក្តីថា តាំងនៅល្អ គឺតាំងមាំមួនល្អ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

ပဋိပဒါဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

បដិបទាវគ្គ ទី២ ចប់។

(၁၈) ၃. သဉ္စေတနိယဝဂ္ဂေါ

(១៨) ៣. សញ្ចេតនិយវគ្គ

၁. စေတနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាចេតនាសូត្រ

၁၇၁. တတိယဿ ပဌမေ ကာယေတိ ကာယဒွါရေ, ကာယဝိညတ္တိယာ သတီတိ အတ္ထော. ကာယသဉ္စေတနာဟေတူတိအာဒီသု ကာယသဉ္စေတနာ နာမ ကာယဒွါရေ စေတနာ ပကပ္ပနာ. သာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလဝသေန အဋ္ဌဝိဓာ, အကုသလဝသေန ဒွါဒသဝိဓာတိ ဝီသတိဝိဓာ. တထာ ဝစီသဉ္စေတနာ, တထာ မနောသဉ္စေတနာ. အပိစေတ္ထ နဝ မဟဂ္ဂတစေတနာပိ လဗ္ဘန္တိ. ကာယသဉ္စေတနာဟေတူတိ ကာယသဉ္စေတနာပစ္စယာ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခန္တိ အဋ္ဌကုသလကမ္မပစ္စယာ နိယကဇ္ဈတ္တေ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒွါဒသအကုသလကမ္မပစ္စယာ ဒုက္ခံ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာဝါတိ အဝိဇ္ဇာကာရဏေနေဝ. သစေ ဟိ အဝိဇ္ဇာ ဆာဒယမာနာ ပစ္စယော ဟောတိ, ဧဝံ သန္တေ တီသု ဒွါရေသု သုခဒုက္ခာနံ ပစ္စယဘူတာ စေတနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ မူလဘူတာယ အဝိဇ္ဇာယ ဝသေနေတံ ဝုတ္တံ.

១៧១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៣ បទថា kāye សេចក្តីថា ក្នុងកាយទ្វារ កាលបើមានកាយវិញ្ញត្តិ។ បទទាំងឡាយមាន kāyasañcetanāhetu ជាដើម បទថា kāyasañcetanā សេចក្តីថា ចេតនា គឺការតាក់តែងក្នុងកាយទ្វារ។ ចេតនានោះ មាន ៨ ប្រការ ដោយអំណាចនៃកាមាវចរកុសល ៨ និងមាន ១២ ប្រការ ដោយអំណាចនៃអកុសល ១២ រួមជា ២០ ប្រការ។ វចីសញ្ចេតនា ក៏មាន ២០ ប្រការ យ៉ាងនោះដែរ។ មនោសញ្ចេតនា ក៏មាន ២០ ប្រការ យ៉ាងនោះដែរ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងមនោសញ្ចេតនានេះ តែងបាននូវមហគ្គតចេតនា ៩ ប្រការថែមទៀតផង។ បទថា kāyasañcetanāhetu សេចក្តីថា ព្រោះកាយសញ្ចេតនាជាបច្ច័យ។ បទថា uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhanti សេចក្តីថា សុខកើតឡើងក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួន ព្រោះកុសលកម្ម ៨ ជាបច្ច័យ ទុក្ខកើតឡើង ព្រោះអកុសលកម្ម ១២ ជាបច្ច័យ។ ក្នុងទ្វារដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា avijjāpaccayāvāti សេចក្តីថា ព្រោះតែអវិជ្ជាជាហេតុពិតប្រាកដ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើអវិជ្ជាដែលបិទបាំង (នូវសច្ចៈ) ជាបច្ច័យ កាលបើជាយ៉ាងនេះ ចេតនាដែលជាបច្ច័យនៃសុខ និងទុក្ខក្នុងទ្វារទាំង ៣ តែងកើតឡើង។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងពាក្យនេះ ដោយអំណាចនៃអវិជ្ជាដែលជាឫសគល់។

သာမံ ဝါတိအာဒီသု ပရေဟိ အနာဏတ္တော သယမေဝ အဘိသင်္ခရောန္တော သာမံ ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ နာမ. ယံ ပန ပရေ သမာဒပေတွာ အာဏာပေတွာ ကာရေန္တိ, တဿ တံ ကာယသင်္ခါရံ ပရေ အဘိသင်္ခရောန္တိ နာမ. ယော ပန ကုသလံ ကုသလန္တိ အကုသလံ အကုသလန္တိ ကုသလဝိပါကံ ကုသလဝိပါကောတိ အကုသလဝိပါကံ အကုသလဝိပါကောတိ ဇာနန္တော ကာယဒွါရေ ဝီသတိဝိဓံ ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ, အယံ သမ္ပဇာနော အဘိသင်္ခရောတိ နာမ. ယော ဧဝံ အဇာနန္တော အဘိသင်္ခရောတိ, အယံ အသမ္ပဇာနော အဘိသင်္ခရောတိ နာမ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ក្នុងបទទាំងឡាយមាន sāmaṃ vā ជាដើម បុគ្គលដែលអ្នកដទៃមិនបានបង្គាប់បញ្ជា តែងតាក់តែងដោយខ្លួនឯង ឈ្មោះថា តាក់តែងនូវកាយសង្ខារដោយខ្លួនឯង។ ចំណែកឯកាយសង្ខារណា ដែលបុគ្គលដឹកនាំ ឬបង្គាប់បញ្ជាអ្នកដទៃឲ្យធ្វើ ឈ្មោះថា អ្នកដទៃតាក់តែងនូវកាយសង្ខារនោះរបស់បុគ្គលនោះ។ ម៉្យាងទៀត បុគ្គលណា កាលដឹងថាកុសលជាកុសល អកុសលជាអកុសល ផលនៃកុសលជាផលនៃកុសល ផលនៃអកុសលជាផលនៃអកុសល ហើយតាក់តែងនូវកាយសង្ខារ ២០ ប្រការក្នុងកាយទ្វារ បុគ្គលនេះ ឈ្មោះថា ជាអ្នកដឹងខ្លួន (មានសម្បជញ្ញៈ) ហើយតាក់តែង។ បុគ្គលណា មិនដឹងយ៉ាងនេះហើយតាក់តែង បុគ្គលនេះ ឈ្មោះថា ជាអ្នកមិនដឹងខ្លួន (មិនមានសម្បជញ្ញៈ) ហើយតាក់តែង។ ក្នុងទ្វារដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

တတ္ထ [Pg.348] အသမ္ပဇာနကမ္မံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဒဟရဒါရကာ ‘‘မာတာပိတူဟိ ကတံ ကရောမာ’’တိ စေတိယံ ဝန္ဒန္တိ, ပုပ္ဖပူဇံ ကရောန္တိ, ဘိက္ခုသံဃံ ဝန္ဒန္တိ, တေသံ ကုသလန္တိ အဇာနန္တာနမ္ပိ တံ ကုသလမေဝ ဟောတိ. တထာ မိဂပက္ခိအာဒယော တိရစ္ဆာနာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ, သံဃံ ဝန္ဒန္တိ, စေတိယံ ဝန္ဒန္တိ, တေသံ ဇာနန္တာနမ္ပိ အဇာနန္တာနမ္ပိ တံ ကုသလမေဝ ဟောတိ. ဒဟရဒါရကာ ပန မာတာပိတရော ဟတ္ထပါဒေဟိ ပဟရန္တိ, ဘိက္ခူနံ တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရန္တိ, ဒဏ္ဍံ ခိပန္တိ, အက္ကောသန္တိ. ဂါဝိယော ဘိက္ခုသံဃံ အနုဗန္ဓန္တိ, သုနခါ အနုဗန္ဓန္တိ, ဍံသန္တိ, သီဟဗျဂ္ဃာဒယော အနုဗန္ဓန္တိ, ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တိ. တေသံ ဇာနန္တာနမ္ပိ အဇာနန္တာနမ္ပိ အကုသလကမ္မံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ កម្មរបស់បុគ្គលអ្នកមិនដឹងខ្លួន គួរជ្រាបយ៉ាងនេះ៖ ក្មេងតូចៗគិតថា «យើងនឹងធ្វើតាមដែលមាតាបិតាធ្វើ» ហើយថ្វាយបង្គំចេតិយ បូជាផ្កា ថ្វាយបង្គំព្រះភិក្ខុសង្ឃ ទោះបីជាពួកគេមិនដឹងថាជាកុសលក៏ដោយ ក៏អំពើនោះនៅតែជាកុសលសម្រាប់ពួកគេដដែល។ ដូចគ្នានោះដែរ ពួកសត្វតិរច្ឆានមានម្រឹគ និងបក្សីជាដើម ស្តាប់ធម៌ ថ្វាយបង្គំព្រះសង្ឃ ថ្វាយបង្គំចេតិយ ទោះបីជាពួកគេដឹងក្តី មិនដឹងក្តី អំពើនោះក៏នៅតែជាកុសលសម្រាប់ពួកគេដដែល។ ចំណែកឯក្មេងតូចៗ វាយតប់មាតាបិតាដោយដៃជើង លើកដៃបម្រុងនឹងវាយព្រះភិក្ខុ ចោលដំបង ឬជេរប្រមាថ។ ពួកមេគោដេញតាមព្រះភិក្ខុសង្ឃ ពួកសុនខដេញតាមខាំ ពួកសត្វសាហាវមានសីហៈ និងខ្លាជាដើម ដេញតាមសម្លាប់ (ផ្តាច់បង់ជីវិត)។ ទោះបីជាពួកគេដឹងក្តី មិនដឹងក្តី ក៏អំពើនោះត្រូវជ្រាបថាជាអកុសលកម្មសម្រាប់ពួកគេដដែល。

ဣဒါနိ တီသုပိ ဒွါရေသု အာယူဟနစေတနာ သမောဓာနေတဗ္ဗာ. သေယျထိဒံ – ကာယဒွါရေ သယံကတမူလိကာ ဝီသတိ စေတနာ, အာဏတ္တိမူလိကာ ဝီသတိ, သမ္ပဇာနမူလိကာ ဝီသတိ, အသမ္ပဇာနမူလိကာ ဝီသတီတိ အသီတိ စေတနာ ဟောန္တိ, တထာ ဝစီဒွါရေ. မနောဒွါရေ ပန ဧကေကသ္မိမ္ပိ ဝိကပ္ပေ ဧကူနတိံသ ကတွာ သတဉ္စ သောဠသ စ ဟောန္တိ. ဣတိ သဗ္ဗာပိ တီသု ဒွါရေသု ဒွေ သတာနိ ဆသတ္တတိ စ စေတနာ. တာ သဗ္ဗာပိ သင်္ခါရက္ခန္ဓောတေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ, တံသမ္ပယုတ္တော ဝေဒယိတာကာရော ဝေဒနာက္ခန္ဓော, သဉ္ဇာနနာကာရော သညာက္ခန္ဓော, စိတ္တံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော, ကာယော ဥပါဒါရူပံ, တဿ ပစ္စယာ စတဿော ဓာတုယော စတ္တာရိ ဘူတာနီတိ ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စံ နာမ.

ឥឡូវនេះ គប្បីប្រមូលមកនូវចេតនាជាគ្រឿងខ្វល់ខ្វាយ (ការសន្សំកម្ម) ក្នុងទ្វារទាំង ៣ ផងដែរ។ ដូចម្តេចខ្លះ? គឺក្នុងកាយទ្វារ មានចេតនា ៨០ គឺ ចេតនាមានការធ្វើដោយខ្លួនឯងជាមូល ២០, ចេតនាមានការបង្គាប់បញ្ជាជាមូល ២០, ចេតនាមានសេចក្តីដឹងខ្លួនជាមូល ២០, ចេតនាមានសេចក្តីមិនដឹងខ្លួនជាមូល ២០, ក្នុងវចីទ្វារ ក៏ដូច្នោះដែរ។ ចំណែកក្នុងមនោទ្វារ ធ្វើឲ្យមាន ២៩ ក្នុងវារៈនីមួយៗ រួមជា ១១៦ (១០០ និង ១៦)។ ដូច្នេះ ចេតនាទាំងអស់ក្នុងទ្វារទាំង ៣ គឺ ២៧៦។ ចេតនាទាំងអស់នោះ តែងរាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារក្ខន្ធតែម្យ៉ាង, អាការៈនៃការសោយអារម្មណ៍ដែលសម្បយុត្តដោយសង្ខារក្ខន្ធនោះ ឈ្មោះថា វេទនាខន្ធ, អាការៈនៃការចាំចំណាំ ឈ្មោះថា សញ្ញាខន្ធ, ចិត្ត ឈ្មោះថា វិញ្ញាណខន្ធ, កាយ ឈ្មោះថា ឧបាទាយរូប, ធាតុទាំង ៤ ដែលជាបច្ច័យនៃឧបាទាយរូបនោះ ឈ្មោះថា មហាភូតរូប ៤, ធម៌ទាំងឡាយគឺខន្ធ ៥ នេះ ឈ្មោះថា ទុក្ខសច្ចៈ។

ဣမေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အဝိဇ္ဇာ အနုပတိတာတိ ဣမေသု ဝုတ္တပ္ပဘေဒေသု စေတနာဓမ္မေသု အဝိဇ္ဇာ သဟဇာတဝသေန စ ဥပနိဿယဝသေန စ အနုပတိတာ. ဧဝံ ဝဋ္ဋဉ္စေဝ ဝဋ္ဋမူလိကာ စ အဝိဇ္ဇာ ဒဿိတာ ဟောတိ.

ពាក្យថា 'Imesu, bhikkhave, dhammesu avijjā anupatitā' សេចក្តីថា អវិជ្ជាធ្លាក់ចុះ (ឬប្រព្រឹត្តទៅតាម) ក្នុងធម៌គឺចេតនាដែលមានចំណែកផ្សេងៗដែលបានពោលហើយទាំងនេះ ដោយអំណាចសហជាតបច្ច័យផង ដោយអំណាចឧបនិស្សយបច្ច័យផង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញវដ្តៈផង អវិជ្ជាដែលជាឫសគល់នៃវដ្តៈផង យ៉ាងនេះឯង។

ဧတ္တာဝတာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ ခီဏာသဝဿ ဣဒါနိ ထုတိံ ကရောန္တော အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ အသေသဝိရာဂေန စေဝ အသေသနိရောဓေန စ. သော ကာယော န ဟောတီတိ ခီဏာသဝဿ ကာယေန ကရဏကမ္မံ ပညာယတိ, စေတိယင်္ဂဏသမ္မဇ္ဇနံ ဗောဓိယင်္ဂဏသမ္မဇ္ဇနံ အဘိက္ကမနံ ပဋိက္ကမနံ ဝတ္တာနုဝတ္တကရဏန္တိ ဧဝမာဒိ. ကာယဒွါရေ ပနဿ ဝီသတိ စေတနာ အဝိပါကဓမ္မတံ [Pg.349] အာပဇ္ဇန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သော ကာယော န ဟောတိ, ယံ ပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ. ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တာ ဟိ စေတနာ ဣဓ ကာယောတိ အဓိပ္ပေတာ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ခေတ္တန္တိအာဒီနိပိ ကုသလာကုသလကမ္မဿေဝ နာမာနိ. တဉှိ ဝိပါကဿ ဝိရုဟနဋ္ဌာနဋ္ဌေန ခေတ္တံ, ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဝတ္ထု, ကာရဏဋ္ဌေန အာယတနံ, အဓိကရဏဋ္ဌေန အဓိကရဏန္တိ ဝုစ္စတိ.

ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងធ្វើការសរសើរចំពោះព្រះខីណាស្រពដែលបានចម្រើនវិបស្សនាហើយសម្រេចព្រះអរហត្ត ឥឡូវនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា 'avijjāyatveva asesavirāganirodhā' ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា 'asesavirāganirodhā' គឺដោយការប្រាសចាកតម្រេកមិនមានសេសសល់ផង ដោយការរលត់មិនមានសេសសល់ផង។ ពាក្យថា 'so kāyo na hoti' សេចក្តីថា កម្មដែលធ្វើដោយកាយរបស់ព្រះខីណាស្រព តែងប្រាកដឡើង ដូចជាការបោសសម្អាតលានចេតិយ ការបោសសម្អាតលានពោធិ៍ ការឈានទៅមុខ ការថយក្រោយ ការបំពេញវត្តតូចវត្តធំជាដើម។ ប៉ុន្តែ ចេតនា ២០ ក្នុងកាយទ្វាររបស់ព្រះខីណាស្រពនោះ តែងដល់នូវភាពមិនមានផលជាធម្មតា។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា 'កាយនោះមិនមានឡើយ ដែលជាបច្ច័យនាំឲ្យសុខទុក្ខក្នុងខ្លួនកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ'។ ព្រោះថា ចេតនាដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាយទ្វារ ក្នុងទីនេះ លោកសំដៅយកថា 'កាយ'។ សូម្បីក្នុងទ្វារពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ពាក្យថា 'khetta' (ស្រែ) ជាដើម ក៏ជាឈ្មោះនៃកុសលកម្ម និងអកុសលកម្មនោះឯង។ ព្រោះថាកម្មនោះ ឈ្មោះថា 'ស្រែ' (ខេត្តៈ) ព្រោះជាទីលូតលាស់នៃវិបាក, ឈ្មោះថា 'វត្ថុ' ព្រោះជាទីតាំង, ឈ្មោះថា 'អាយតនៈ' ព្រោះជាហេតុ, ឈ្មោះថា 'អធិករណ៍' ព្រោះជាគ្រឿងធ្វើ។

ဣတိ သတ္ထာ ဧတ္တကေန ဌာနေန တီဟိ ဒွါရေဟိ အာယူဟိတကမ္မံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ ကမ္မဿ ဝိပစ္စနဋ္ဌာနံ ဒဿေတုံ စတ္တာရောမေ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္တဘာဝပ္ပဋိလာဘာတိ ပဋိလဒ္ဓအတ္တဘာဝါ. အတ္တသဉ္စေတနာ ကမတီတိ အတ္တနာ ပကပ္ပိတစေတနာ ဝဟတိ ပဝတ္တတိ.

ព្រះសាស្តាកាលដែលទ្រង់បង្ហាញកម្មដែលសន្សំទុកដោយទ្វារទាំង ៣ ដោយទេសនាប៉ុណ្ណេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញទីកន្លែងឲ្យផលនៃកម្មនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា 'cattārome bhikkhave' ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា 'attabhāvappaṭilābhā' គឺអត្តភាពដែលបានហើយ។ ពាក្យថា 'attasañcetanā kamati' គឺចេតនាដែលខ្លួនឯងតាក់តែងឡើង តែងនាំទៅ តែងប្រព្រឹត្តទៅ។

အတ္တသဉ္စေတနာဟေတု တေသံ သတ္တာနံ တမှာ ကာယာ စုတိ ဟောတီတိအာဒီသု ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ ဒေဝါ အတ္တသဉ္စေတနာဟေတု စဝန္တိ. တေသဉှိ နန္ဒနဝနစိတ္တလတာဝနဖာရုသကဝနာဒီသု ဒိဗ္ဗရတိသမပ္ပိတာနံ ကီဠန္တာနံ ပါနဘောဇနေ သတိ သမ္မုဿတိ, တေ အာဟာရုပစ္ဆေဒေန အာတပေ ခိတ္တမာလာ ဝိယ မိလာယန္တိ. မနောပဒေါသိကာ ဒေဝါ ပရသဉ္စေတနာဟေတု စဝန္တိ, ဧတေ စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ. တေသု ကိရ ဧကော ဒေဝပုတ္တော ‘‘နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမီ’’တိ သပရိဝါရော ရထေန ဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇတိ. အထညော နိက္ခမန္တော တံ ပုရတော ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ, ဘော, အယံ ကပဏော အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ဝိယ ဧတံ ဒိသွာ ပီတိယာ ဥဒ္ဓုမာတော ဝိယ ဂဇ္ဇမာနော ဝိယ စ ဂစ္ဆတီ’’တိ ကုဇ္ဈတိ. ပုရတော ဂစ္ဆန္တောပိ နိဝတ္တိတွာ တံ ကုဒ္ဓံ ဒိသွာ ကုဒ္ဓါ နာမ သုဝိဇာနာ ဟောန္တီတိ ကုဒ္ဓဘာဝမဿ ဉတွာ ‘‘တွံ ကုဒ္ဓေါ မယှံ ကိံ ကရိဿသိ, အယံ သမ္ပတ္တိ မယာ ဒါနသီလာဒီနံ ဝသေန လဒ္ဓါ, န တုယှံ ဝသေနာ’’တိ ပဋိကုဇ္ဈတိ. ဧကသ္မိဉှိ ကုဒ္ဓေ ဣတရော အကုဒ္ဓေါ ရက္ခတိ, ဥဘောသု ပန ကုဒ္ဓေသု ဧကဿ ကောဓော ဣတရဿ ပစ္စယော ဟောတိ, တဿပိ ကောဓော ဣတရဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဥဘော ကန္ဒန္တာနံယေဝ ဩရောဓာနံ စဝန္တိ. မနုဿာ အတ္တသဉ္စေတနာ စ ပရသဉ္စေတနာ စ ဟေတု စဝန္တိ, အတ္တသဉ္စေတနာယ စ ပရသဉ္စေတနာယ စ ဟေတုဘူတာယ စဝန္တီတိ အတ္ထော. မနုဿာ ဟိ ကုဇ္ဈိတွာ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဟတ္ထေဟိပိ ဒဏ္ဍေဟိပိ ပဟရန္တိ, ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိပိ ဗန္ဓန္တိ, အသိနာပိ သီသံ ဆိန္ဒန္တိ, ဝိသမ္ပိ ခါဒန္တိ, ပပါတေပိ ပတန္တိ, ဥဒကမ္ပိ ပဝိသန္တိ, အဂ္ဂိမ္ပိ ပဝိသန္တိ, ပရေပိ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထနေ ဝါ ပဟရိတွာ မာရေန္တိ. ဧဝံ တေသု အတ္တသဉ္စေတနာပိ ပရသဉ္စေတနာပိ ကမတိ.

ក្នុងពាក្យជាដើមថា 'Attasañcetanāhetu tesaṃ sattānaṃ tamhā kāyā cuti hoti' ពួកទេវតាឈ្មោះ ខិឌ្ឌាបទោសិកៈ តែងច្យុតព្រោះហេតុគឺអត្តសញ្ចេតនា (ចេតនារបស់ខ្លួន)។ ព្រោះថា ពួកទេវតាទាំងនោះ កាលដែលលេងកម្សាន្តប្រកបដោយសេចក្តីត្រេកអរជាទិព្វ ក្នុងសួននន្ទនវ័ន សួនចិត្តលតាវ័ន និងសួនផារុសកវ័នជាដើម តែងភ្លេចស្មារតីក្នុងការបរិភោគអាហារ ពួកទេវតាទាំងនោះក៏ស្វិតស្រពោនទៅ ព្រោះការដាច់អាហារ ដូចជាកម្រងផ្កាដែលគេគ្រវែងចោលក្នុងកំដៅថ្ងៃ។ ពួកទេវតាឈ្មោះ មនោបទោសិកៈ តែងច្យុតព្រោះហេតុគឺសញ្ចេតនារបស់អ្នកដទៃ ទេវតាទាំងនេះគឺពួកទេវតាជាន់ចាតុមហារាជិកា។ ឮថា ក្នុងពួកទេវតាទាំងនោះ មានទេវបុត្រម្នាក់គិតថា 'អាត្មាអញនឹងលេងកម្សាន្តក្នុងពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្ស' ក៏ជិះរថទៅកាន់វិថីព្រមដោយបរិវារ។ គ្រានោះ ទេវបុត្រម្នាក់ទៀតចេញមក ឃើញទេវបុត្រនោះកំពុងទៅខាងមុខ ក៏ខឹងថា 'នែអ្នកដ៏ចម្រើន ទេវបុត្រកំសត់នេះ ដូចជាមិនដែលឃើញពីមុនមកសោះ ឃើញហើយក៏ធ្វើជាប៉ោងខ្លួនដោយសេចក្តីរីករាយ ហាក់ដូចជាគ្រហឹមដើរទៅ'។ ចំណែកទេវបុត្រដែលដើរទៅខាងមុខ ក៏ងាកមកឃើញទេវបុត្រនោះខឹង (ធម្មតាថាអ្នកខឹង តែងដឹងបានដោយងាយ) កាលដឹងថាទេវបុត្រនោះខឹង ក៏ខឹងតបវិញថា 'អ្នកឯងខឹងនឹងយើង តើនឹងធ្វើអ្វីយើងបាន សម្បត្តិទាំងនេះ យើងបានមកដោយអំណាចនៃទាន និងសីលជាដើម មិនមែនបានមកដោយអំណាចរបស់អ្នកឯងទេ'។ ព្រោះថា កាលបើទេវបុត្រម្នាក់ខឹង ទេវបុត្រម្នាក់ទៀតមិនខឹង តែងរក្សាទុកបាន ប៉ុន្តែបើខឹងទាំងពីរនាក់ កំហឹងរបស់ម្នាក់ តែងជាបច្ច័យដល់កំហឹងរបស់ម្នាក់ទៀត កំហឹងរបស់ម្នាក់ទៀតនោះ ក៏ជាបច្ច័យដល់កំហឹងរបស់ម្នាក់នោះវិញ ទេវបុត្រទាំងពីរនាក់ក៏ច្យុតទៅ ក្នុងខណៈដែលពួកស្រីស្នំកំពុងតែយំសោកបោកខ្លួននោះឯង។ ពាក្យថា 'Manussā attasañcetanā ca parasañcetanā ca hetu cavanti' សេចក្តីថា ពួកមនុស្សតែងច្យុតព្រោះហេតុគឺអត្តសញ្ចេតនាផង ព្រោះហេតុគឺសញ្ចេតនារបស់អ្នកដទៃផង។ ព្រោះថាមនុស្សទាំងឡាយ កាលបើខឹងហើយ តែងវាយដំខ្លួនឯងដោយដៃខ្លះ ដោយដំបងខ្លះ ចងកដោយខ្សែជាដើមខ្លះ កាត់ក្បាលដោយដាវខ្លះ ស៊ីថ្នាំពុលខ្លះ ធ្លាក់ពីជ្រោះខ្លះ ចូលទៅក្នុងទឹកខ្លះ ចូលទៅក្នុងភ្លើងខ្លះ សូម្បីអ្នកដទៃក៏វាយសម្លាប់ដោយដំបង ឬដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធខ្លះ។ យ៉ាងនេះ អត្តសញ្ចេតនាផង បរសញ្ចេតនាផង តែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងពួកមនុស្សទាំងនោះ។

ကတမေ [Pg.350] တေန ဒေဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ကတမေ နာမ တေ ဒေဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ အတ္ထော. တေန ဝါ အတ္တဘာဝေန ကတမေ ဒေဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိပိ အတ္ထော. ကသ္မာ ပန ထေရော ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, ကိံ အတ္တနာ ကထေတုံ နပ္ပဟောတီတိ? ပဟောတိ, ဣဒံ ပန ပဒံ အတ္တနော သဘာဝေန ဗုဒ္ဓဝိသယံ ပဉှန္တိ ထေရော န ကထေသိ. တေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ တေန အတ္တဘာဝေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အယံ ပန ပဉှော ဟေဋ္ဌာ ကာမာဝစရေပိ ရူပါဝစရေပိ လဗ္ဘတိ, ဘဝဂ္ဂေန ပန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကထိတော နိပ္ပဒေသေန ကထိတော ဟောတီတိ ဘဂဝတာ ဧဝံ ကထိတော.

ពាក្យថា 'Katame tena devā daṭṭhabbā' សេចក្តីថា ពួកទេវតាទាំងនោះ តើគប្បីដឹងថាជាទេវតាឈ្មោះអ្វីខ្លះ? ម៉្យាងទៀត សេចក្តីថា ពួកទេវតាណាខ្លះ ដែលគប្បីដឹងដោយអត្តភាពនោះ? ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈសួរប្រស្នានេះ? តើខ្លួនលោកមិនអាចនឹងឆ្លើយបានឬ? ឆ្លើយបាន ប៉ុន្តែព្រះថេរៈមិនបានឆ្លើយប្រស្នានេះដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន ព្រោះជាប្រស្នាដែលជាពុទ្ធវិស័យ។ ពាក្យថា 'tena daṭṭhabbā' គឺគប្បីដឹងដោយអត្តភាពនោះ។ ក៏ប្រស្នានេះ តែងបានសូម្បីក្នុងកាមាវចរភូមិ និងរូបាវចរភូមិខាងក្រោម ប៉ុន្តែព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់កំណត់យកត្រឹមភវគ្គភូមិ (កំពូលនៃភព) ឈ្មោះថាជាទេសនាដែលមិនមានសេសសល់ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។

အာဂန္တာရော ဣတ္ထတ္တန္တိ ဣတ္ထဘာဝံ ကာမာဝစရပဉ္စက္ခန္ဓဘာဝမေဝ အာဂန္တာရော, နေဝ တတြူပပတ္တိကာ န ဥပရူပပတ္တိကာ ဟောန္တိ. အနာဂန္တာရော ဣတ္ထတ္တန္တိ ဣမံ ခန္ဓပဉ္စကံ အနာဂန္တာရော, ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကာ န ဟောန္တိ, တတြူပပတ္တိကာ ဝါ ဥပရူပပတ္တိကာ ဝါ တတ္ထေဝ ဝါ ပရိနိဗ္ဗာယိနော ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဟေဋ္ဌိမဘဝေ နိဗ္ဗတ္တာနံ ဝသေန ဥပရူပပတ္တိကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘဝဂ္ဂေ ပနေတံ နတ္ထိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ពាក្យថា 'āgantāro itthattaṃ' គឺមកកាន់ភាពជាមនុស្ស គឺភាពជាកាមាវចរខន្ធ ៥ នេះឯង មិនមែនជាអ្នកទៅកើតក្នុងភពនោះ (នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនភព) ឬទៅកើតក្នុងភពខាងលើឡើយ។ ពាក្យថា 'anāgantāro itthattaṃ' សេចក្តីថា មិនមកកាន់ខន្ធ ៥ នេះ គឺមិនទៅកើតក្នុងភពខាងក្រោមឡើយ តែងទៅកើតក្នុងភពនោះ ឬទៅកើតក្នុងភពខាងលើ ឬក៏បរិនិព្វានក្នុងភពនោះឯង។ ក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងថា ការទៅកើតក្នុងភពខាងលើ ដោយអំណាចនៃពួកព្រហ្មដែលកើតក្នុងភពខាងក្រោម។ ប៉ុន្តែក្នុងភវគ្គភូមិ មិនមានការកើតក្នុងភពខាងលើនេះឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၂. ဝိဘတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. សេចក្តីពន្យល់នៃវិភត្តិសូត្រ

၁၇၂. ဒုတိယေ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါတိ ပဉ္စသု အတ္ထေသု ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ. ဩဓိသောတိ ကာရဏသော. ဗျဉ္ဇနသောတိ အက္ခရသော. အနေကပရိယာယေနာတိ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ. အာစိက္ခာမီတိ ကထေမိ. ဒေသေမီတိ ပါကဋံ ကတွာ ကထေမိ. ပညာပေမီတိ ဇာနာပေမိ. ပဋ္ဌပေမီတိ ပဋ္ဌပေတွာ ပဝတ္တေတွာ ကထေမိ. ဝိဝရာမီတိ ဝိဝဋံ ကတွာ ကထေမိ. ဝိဘဇာမီတိ ဝိဘဇိတွာ ကထေမိ. ဥတ္တာနီကရောမီတိ ဂမ္ဘီရံ ဥတ္တာနကံ ကတွာ ကထေမိ. သော မံ ပဉှေနာတိ သော မံ ပဉှေန ဥပဂစ္ဆတု. အဟံ ဝေယျာကရဏေနာတိ အဟမဿ ပဉှကထနေန စိတ္တံ အာရာဓေဿာမိ. ယော နော ဓမ္မာနံ သုကုသလောတိ ယော အမှာကံ အဓိဂတဓမ္မာနံ သုကုသလော သတ္ထာ, သော ဧသ သမ္မုခီဘူတော. ယဒိ မယာ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ န သစ္ဆိကတာ, ‘‘သစ္ဆိကရောဟိ တာဝ သာရိပုတ္တာ’’တိ ဝတွာ မံ ပဋိဗာဟိဿတီတိ သတ္ထု ပုရတော နိသိန္နကောဝ သီဟနာဒံ နဒတိ. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမာသု စ ပန ပဋိသမ္ဘိဒါသု တိဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ လောကိယာ, အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ လောကိယလောကုတ္တရာတိ.

១៧២. ក្នុងសូត្រទី ២ ពាក្យថា 'atthapaṭisambhidā' គឺប្រាជ្ញាដែលបែកធ្លាយក្នុងអត្ថ ៥ យ៉ាង។ ពាក្យថា 'odhiso' គឺដោយចំណែក (ឬដោយហេតុ)។ ពាក្យថា 'byañjanaso' គឺដោយតួអក្សរ។ ពាក្យថា 'anekapariyāyena' គឺដោយហេតុច្រើនយ៉ាង។ ពាក្យថា 'ācikkhāmi' គឺខ្ញុំនឹងប្រាប់ (ឬសម្តែង)។ ពាក្យថា 'desemi' គឺខ្ញុំនឹងធ្វើឲ្យប្រាកដហើយសម្តែង។ ពាក្យថា 'paññāpemi' គឺខ្ញុំនឹងញ៉ាំងឲ្យដឹង។ ពាក្យថា 'paṭṭhapemi' គឺខ្ញុំនឹងតាំងទុកហើយញ៉ាំងឲ្យប្រព្រឹត្តទៅហើយសម្តែង។ ពាក្យថា 'vivarāmi' គឺខ្ញុំនឹងបើកចំហហើយសម្តែង。 ពាក្យថា 'vibhajāmi' គឺខ្ញុំនឹងចែករំលែកហើយសម្តែង។ ពាក្យថា 'uttānīkaromi' គឺខ្ញុំនឹងធ្វើសេចក្តីដ៏ជ្រាលជ្រៅឲ្យរាក់ (ងាយយល់) ហើយសម្តែង។ ពាក្យថា 'so maṃ pañhena' គឺបុគ្គលនោះចូរចូលមកសួរប្រស្នានឹងខ្ញុំចុះ។ ពាក្យថា 'ahaṃ veyyākaraṇena' គឺខ្ញុំនឹងញ៉ាំងចិត្តរបស់បុគ្គលនោះឲ្យត្រេកអរដោយការដោះស្រាយប្រស្នា។ ពាក្យថា 'yo no dhammānaṃ sukusalo' គឺព្រះសាស្តាអង្គណាដែលឈ្លាសវៃក្រៃលែងក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលយើងបានសម្រេចហើយ ព្រះសាស្តាអង្គនោះឯង ទ្រង់ប្រឈមមុខ (គង់នៅចំពោះមុខ)។ ប្រសិនបើខ្ញុំមិនទាន់បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអត្ថបដិសម្ភិទាទេ ព្រះអង្គមុខជានឹងឃាត់ខ្ញុំថា 'ម្នាលសារីបុត្ត អ្នកចូរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់សិនចុះ' ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបញ៉ាំងសីហនាទឲ្យលាន់ឮឡើង ទាំងដែលកំពុងអង្គុយនៅចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះសាស្តា។ គប្បីដឹងសេចក្តីក្នុងទីទាំងពួងដោយឧបាយនេះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបដិសម្ភិទាទាំង ៤ នេះ បដិសម្ភិទា ៣ ខាងចុងជាលោកិយ ចំណែកអត្ថបដិសម្ភិទាជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។

၃. မဟာကောဋ္ဌိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. សេចក្តីពន្យល់នៃមហាកោដ្ឋិកសូត្រ

၁၇၃. တတိယေ [Pg.351] ဖဿာယတနာနန္တိ ဖဿာကရာနံ, ဖဿဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနာနန္တိ အတ္ထော. အတ္ထညံ ကိဉ္စီတိ ဧတေသု အသေသတော နိရုဒ္ဓေသု တတော ပရံ ကောစိ အပ္ပမတ္တကောပိ ကိလေသော အတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ. နတ္ထညံ ကိဉ္စီတိ ဣဓာပိ ‘‘အပ္ပမတ္တကောပိ ကိလေသော နတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣမေ ပန စတ္တာရောပိ ပဉှေ သဿတုစ္ဆေဒဧကစ္စသဿတအမရာဝိက္ခေပဝသေန ပုစ္ဆတိ. တေနဿ ထေရော ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတံ ပဋိဗာဟန္တော မာ ဟေဝန္တိ အာဟ. ဧတ္ထ ဟိဣတိ နိပါတမတ္တံ, ဧဝံ မာ ဘဏီတိ အတ္ထော. အတ္တူပလဒ္ဓိဝသေနေဝ ‘‘အတ္ထညံ ကိဉ္စိ အညော ကောစိ အတ္တာ နာမ အတ္ထီ’’တိ သဿတာဒိအာကာရေန ပုစ္ဆတိ. ကိံ ပနေသ အတ္တူပလဒ္ဓိကောတိ? န အတ္တူပလဒ္ဓိကော. ဧဝံလဒ္ဓိကော ပန တတ္ထေကော ဘိက္ခု နိသိန္နော, သော ပုစ္ဆိတုံ န သက္ကောတိ. တဿ လဒ္ဓိံ ဝိဿဇ္ဇာပနတ္ထံ ဧဝံ ပုစ္ဆတိ. ယေပိ စ အနာဂတေ ဧဝံလဒ္ဓိကာ ဘဝိဿန္တိ, တေသံ ‘‘ဗုဒ္ဓကာလေပေသော ပဉှော မဟာသာဝကေဟိ ဝိဿဇ္ဇိတော’’တိ ဝစနောကာသုပစ္ဆေဒနတ္ထံ ပုစ္ဆတိယေဝ.

១៧៣. ក្នុងសូត្រទី ៣ ពាក្យថា 'phassāyatanānaṃ' សេចក្តីថា នៃធម៌ទាំងឡាយដែលជាអាការៈនៃផស្សៈ ឬជាទីកើតឡើងនៃផស្សៈ។ ពាក្យថា 'atthaññaṃ kiñci' គឺសួរថា កាលបើធម៌ជាទីកើតនៃផស្សៈទាំងនេះរលត់ទៅមិនមានសេសសល់ហើយ តើមានកិលេសសូម្បីបន្តិចបន្តួចនៅសេសសល់បន្ទាប់ពីនោះដែរឬទេ? ពាក្យថា 'natthaññaṃ kiñci' ក្នុងទីនេះ ក៏សួរថា 'តើមិនមានកិលេសសូម្បីបន្តិចបន្តួចសេសសល់ទេឬ?'។ សូម្បីក្នុងទ្វារពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ក៏ប្រស្នាទាំង ៤ នេះ លោកសួរដោយអំណាចនៃសស្សតទិដ្ឋិ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ឯកច្ចសស្សតទិដ្ឋិ និងអមរាវិក្ខេបទិដ្ឋិ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈកាលនឹងឃាត់រាល់ប្រស្នាដែលលោកសួរហើយៗ ទើបពោលថា 'mā hevaṃ' (កុំពោលយ៉ាងនោះឡើយ)។ ក្នុងពាក្យនោះ ម៉ាត់ថា 'hi' គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីថា 'កុំពោលយ៉ាងនោះឡើយ'។ លោកសួរដោយអំណាចនៃការប្រកាន់មាំនូវអត្តាថា 'តើមានអត្តាដទៃណាមួយផ្សេងទៀតដែរឬទេ?' ដោយអាការៈមានសស្សតទិដ្ឋិជាដើម។ ចុះព្រះថេរៈនោះ ជាអ្នកមានការប្រកាន់មាំនូវអត្តាឬ? មិនមែនជាអ្នកប្រកាន់មាំនូវអត្តាឡើយ។ ប៉ុន្តែមានភិក្ខុមួយរូបដែលមានលទ្ធិយ៉ាងនេះ អង្គុយនៅក្នុងទីនោះ ភិក្ខុនោះមិនអាចនឹងសួរបាន។ លោកសួរយ៉ាងនេះ ដើម្បីដោះស្រាយលទ្ធិរបស់ភិក្ខុនោះ។ ម៉្យាងទៀត ដើម្បីកាត់ឱកាសនៃការនិយាយរបស់ជនទាំងឡាយដែលមានលទ្ធិយ៉ាងនេះក្នុងអនាគតថា 'សូម្បីក្នុងពុទ្ធកាល ប្រស្នានេះក៏ត្រូវបានព្រះមហាសាវកទាំងឡាយដោះស្រាយរួចហើយ' ទើបលោកសួរយ៉ាងនេះឯង។

အပ္ပပဉ္စံ ပပဉ္စေတီတိ န ပပဉ္စေတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ပပဉ္စံ ကရောတိ, အနာစရိတဗ္ဗံ မဂ္ဂံ စရတိ. တာဝတာ ပပဉ္စဿ ဂတီတိ ယတ္တကာ ဆန္နံ ဖဿာယတနာနံ ဂတိ, တတ္တကာဝ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနပ္ပဘေဒဿ ပပဉ္စဿ ဂတိ. ဆန္နံ, အာဝုသော, ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ပပဉ္စနိရောဓော ပပဉ္စဝူပသမောတိ ဧတေသု ဆသု အာယတနေသု သဗ္ဗသော နိရုဒ္ဓေသု ပပဉ္စာပိ နိရုဒ္ဓါဝ ဟောန္တိ, ဝူပသန္တာဝ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. အာရုပ္ပေ ပန ပုထုဇ္ဇနဒေဝတာနံ ကိဉ္စာပိ ပဉ္စ ဖဿာယတနာနိ နိရုဒ္ဓါနိ, ဆဋ္ဌဿ ပန အနိရုဒ္ဓတ္တာ တယောပိ ပပဉ္စာ အပ္ပဟီနာဝ. အပိစ ပဉ္စဝေါကာရဘဝဝသေနေဝ ပဉှော ကထိတောတိ. စတုတ္ထေ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា 'appapañcaṃ papañceti' សេចក្តីថា តែងធ្វើសេចក្តីយឺតយូរ (ឬសេចក្តីសៅហ្មង) ក្នុងទីដែលមិនគួរធ្វើសេចក្តីយឺតយូរ គឺដើរទៅកាន់ផ្លូវដែលមិនគួរដើរ។ ពាក្យថា 'tāvatā papañcassa gati' សេចក្តីថា ការប្រព្រឹត្តទៅនៃផស្សាយតនៈទាំង ៦ មានត្រឹមណា ការប្រព្រឹត្តទៅនៃបបញ្ចធម៌ (ធម៌ធ្វើឲ្យយឺតយូរ) មានចំណែកគឺតណ្ហា ទិដ្ឋិ និងមានៈ ក៏មានត្រឹមណោះដែរ។ ពាក្យថា 'channaṃ, āvuso, phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā papañcanirodho papañcavūpasamo' សេចក្តីថា កាលបើអាយតនៈទាំង ៦ នេះ រលត់ទៅដោយមិនមានសេសសល់ដោយប្រការទាំងពួងហើយ បបញ្ចធម៌ទាំងឡាយក៏រលត់ទៅដែរ គឺរលត់ស្ងប់ទៅវិញ នេះជាសេចក្តីក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែក្នុងអរូបភព សូម្បីផស្សាយតនៈទាំង ៥ របស់ពួកទេវតាជាបុថុជ្ជនរលត់ទៅហើយក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះអាយតនៈទី ៦ (មនាយតនៈ) មិនទាន់រលត់ បបញ្ចធម៌ទាំង ៣ ក៏មិនទាន់លះបង់បានឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ប្រស្នានេះ លោកពោលដោយអំណាចនៃបញ្ចវោការភពតែម្យ៉ាង។ ក្នុងសូត្រទី ៤ គប្បីដឹងសេចក្តីដោយន័យនេះឯង។

၅. ဥပဝါဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. សេចក្តីពន្យល់នៃឧបវាណសូត្រ

၁၇၅-၁၇၆. ပဉ္စမေ ဝိဇ္ဇာယန္တကရော ဟောတီတိ ဝိဇ္ဇာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကရော ဟောတိ, သကလံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ပရိစ္ဆိန္နံ ပရိဝဋုမံ ကတွာ တိဋ္ဌတီတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. သဥပါဒါနောတိ သဂဟဏောဝ ဟုတွာ. အန္တကရော အဘဝိဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တံ ကတွာ ဌိတော အဘဝိဿ. စရဏသမ္ပန္နောတိ ပန္နရသဓမ္မဘေဒေန စရဏေန သမန္နာဂတော. ယထာဘူတံ ဇာနံ [Pg.352] ပဿံ အန္တကရော ဟောတီတိ ယထာသဘာဝံ မဂ္ဂပညာယ ဇာနိတွာ ပဿိတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တံ ကတွာ ဌိတော နာမ ဟောတီတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ပဉှံ နိဋ္ဌပေသိ. ဆဋ္ဌံ ဟေဋ္ဌာ ဧကကနိပါတဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

១៧៥-១៧៦. ក្នុងសូត្រទីប្រាំ ពាក្យថា vijjāyantakaro hoti គឺ ជាអ្នកធ្វើនូវទីបំផុតនៃវដ្តទុក្ខដោយវិជ្ជា គឺតាំងនៅដោយធ្វើនូវវដ្តទុក្ខទាំងអស់ឲ្យមានកំណត់ មានទីបំផុត។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យនេះឯង។ ពាក្យថា saupādāno គឺ ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រកាន់ខ្ជាប់ (ឧបាទាន) នោះឯង។ ពាក្យថា antakaro abhavissa គឺ គប្បីជាអ្នកតាំងនៅដោយធ្វើនូវទីបំផុតនៃវដ្តទុក្ខ។ ពាក្យថា caraṇasampanno គឺ ជាអ្នកប្រកបដោយចរណៈ មានការចែកជាធម៌ ១៥ យ៉ាង។ ពាក្យថា yathābhūtaṃ jānaṃ passaṃ antakaro hoti សេចក្តីថា ដឹងហើយ ឃើញហើយតាមសភាវៈពិត ដោយមគ្គបញ្ញា ហើយធ្វើនូវទីបំផុតនៃវដ្តទុក្ខ រួចតាំងនៅ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ចប់ប្រស្នាដោយការលើកឡើងនូវអរហត្តផលជាកំពូល យ៉ាងនេះឯង។ សូត្រទីប្រាំមួយ គប្បីដឹងដោយន័យដែលពោលហើយក្នុងអដ្ឋកថាឯកកនិបាតខាងក្រោមនោះឯង។

၇. ရာဟုလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថារាហុលសូត្រ

၁၇၇. သတ္တမေ အဇ္ဈတ္တိကာတိ ကေသာဒီသု ဝီသတိယာ ကောဋ္ဌာသေသု ထဒ္ဓါကာရလက္ခဏာ ပထဝီဓာတု. ဗာဟိရာတိ ဗဟိဒ္ဓါ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓေသု ပါသာဏပဗ္ဗတာဒီသု ထဒ္ဓါကာရလက္ခဏာ ပထဝီဓာတု. ဣမိနာဝ နယေန သေသာပိ ဓာတုယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာတိ ဣဒံ တယံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟပဋိက္ခေပဝသေန ဝုတ္တံ. သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဟေတုနာ ကာရဏေန မဂ္ဂပညာယ ပဿိတဗ္ဗံ. ဒိသွာတိ သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ ပဿိတွာ. အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှန္တိ မဂ္ဂဝဇ္ဈတဏှံ သမူလကံ ဆိန္ဒိ. ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနန္တိ ဒသဝိဓမ္ပိ သံယောဇနံ ဝိဝတ္တယိ ဥဗ္ဗတ္တေတွာ ပဇဟိ. သမ္မာ မာနာဘိသမယာတိ ဟေတုနာ ကာရဏေန နဝဝိဓဿ မာနဿ ပဟာနာဘိသမယာ. အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ပရိစ္ဆိန္နံ ပရိဝဋုမံ အကာသိ, ကတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော. ဣတိ သတ္ထာရာ သံယုတ္တမဟာနိကာယေ ရာဟုလောဝါဒေ (သံ. နိ. ၃.၉၁ အာဒယော) ဝိပဿနာ ကထိတာ, စူဠရာဟုလောဝါဒေပိ (မ. နိ. ၃.၄၁၆ အာဒယော) ဝိပဿနာ ကထိတာ, အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒေ (မ. နိ. ၂.၁၀၇ အာဒယော) ဒဟရဿေဝ သတော မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ ကထိတာ, မဟာရာဟုလောဝါဒေ (မ. နိ. ၂.၁၁၃ အာဒယော) ဝိပဿနာ ကထိတာ. ဣမသ္မိံ အင်္ဂုတ္တရမဟာနိကာယေ အယံ စတုကောဋိကသုညတာ နာမ ကထိတာတိ.

១៧៧. ក្នុងសូត្រទី ៧ ពាក្យថា ajjhattikā (ជាខាងក្នុង) បានដល់ បឋវីធាតុដែលមានលក្ខណៈរឹងប៉ឹង ក្នុងចំណែកទាំងឡាយ ២០ មានសក់ជាដើម។ ពាក្យថា bāhirā (ជាខាងក្រៅ) បានដល់ បឋវីធាតុដែលមានលក្ខណៈរឹងប៉ឹង ក្នុងវត្ថុដែលមិនជាប់ទាក់ទងដោយឥន្ទ្រីយ៍ មានផ្ទាំងថ្ម និងភ្នំជាដើម ខាងក្រៅខ្លួន។ ដោយន័យនេះឯង ធាតុដែលនៅសល់ទាំងឡាយ ក៏គប្បីដឹងដែរ។ ពួកពាក្យទាំង ៣ នេះគឺ នេតំ មម (នុ៎ះមិនមែនជារបស់យើង), នេសោហមស្មិ (នុ៎ះមិនមែនជាយើង), ន មេសោ អត្តា (នុ៎ះមិនមែនជាខ្លួនរបស់យើង) ព្រះអង្គត្រាស់ទុក ដោយអំណាចនៃការបដិសេធការប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា sammappaññāya daṭṭhabbaṃ សេចក្តីថា គប្បីឃើញដោយមគ្គបញ្ញា តាមហេតុ តាមការណ៍។ ពាក្យថា disvā សេចក្តីថា ឃើញហើយដោយមគ្គបញ្ញាដែលកើតឡើងជាមួយវិបស្សនា។ ពាក្យថា acchecchi taṇhaṃ សេចក្តីថា បានកាត់ផ្តាច់នូវតណ្ហាដែលត្រូវលះបង់ដោយមគ្គ ព្រមទាំងឫសគល់។ ពាក្យថា vivattayi saṃyojanaṃ សេចក្តីថា បានរើឡើង បានលះបង់នូវសញ្ញោជនៈ សូម្បីទាំង ១០ ប្រការ។ ពាក្យថា sammā mānābhisamayā សេចក្តីថា ព្រោះការលះបង់ និងការត្រាស់ដឹងនូវមានះ ៩ ប្រការ ដោយហេតុ ដោយការណ៍ដ៏សមគួរ។ ពាក្យថា antamakāsi dukkhassa សេចក្តីថា បានធ្វើនូវវដ្តទុក្ខឲ្យមានទីបំផុត ឲ្យមានការកំណត់ភាគ គឺបានធ្វើរួចហើយឋិតនៅ នេះជាអត្ថន័យក្នុងសូត្រនេះ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងវិបស្សនាក្នុងរាហុលោវាទសូត្រ នៃសំយុត្តនិកាយ, ទ្រង់សម្តែងវិបស្សនាក្នុងចូឡរាហុលោវាទសូត្រផង, ទ្រង់សម្តែងការវៀរចាកមុសាវាទ ចំពោះព្រះរាហុលដ៏នៅក្មេងខ្ចី ក្នុងអម្ពលដ្ឋិករាហុលោវាទសូត្រ, ទ្រង់សម្តែងវិបស្សនាក្នុងមហារាហុលោវាទសូត្រ។ ក្នុងអង្គុត្តរនិកាយនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងវិបស្សនាដែលហៅថា ចតុកោដិសុញ្ញតា នេះឯង។

၈. ဇမ္ဗာလီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាជម្ពាលីសូត្រ

၁၇၈. အဋ္ဌမေ သန္တံ စေတောဝိမုတ္တိန္တိ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ အညတရံ သမာပတ္တိံ. သက္ကာယနိရောဓန္တိ တေဘူမကဝဋ္ဋသင်္ခါတဿ သက္ကာယဿ နိရောဓံ, နိဗ္ဗာနန္တိ အတ္ထော. န ပက္ခန္ဒတီတိ အာရမ္မဏဝသေန န ပက္ခန္ဒတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. န ပါဋိကင်္ခေါတိ န ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗော. လေပဂတေနာတိ လေပမက္ခိတေန.

១៧៨. ក្នុងសូត្រទី ៨ ពាក្យថា santaṃ cetovimuttiṃ សេចក្តីថា នូវសមាបត្តិណាមួយ ក្នុងបណ្តាសមាបត្តិទាំង ៨។ ពាក្យថា sakkāyanirodhaṃ សេចក្តីថា នូវការរលត់ទៅនៃសក្កាយៈ ពោលគឺវដ្តៈក្នុងភូមិទាំង ៣ អត្ថថា ព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា na pakkhandati សេចក្តីថា មិនស្ទុះទៅដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ពាក្យថា na pāṭikaṅkho សេចក្តីថា មិនគប្បីសង្ឃឹម។ ពាក្យថា lepagatena សេចក្តីថា ដែលប្រឡាក់ដោយគ្រឿងលាប។

ဣမသ္မိဉ္စ [Pg.353] ပနတ္ထေ နဒီပါရံ ဂန္တုကာမပုရိသောပမ္မံ အာဟရိတဗ္ဗံ – ဧကော ကိရ ပုရိသော စဏ္ဍသောတာယ ဝါဠမစ္ဆာကုလာယ နဒိယာ ပါရံ ဂန္တုကာမော ‘‘ဩရိမံ တီရံ သာသင်္ကံ သပ္ပဋိဘယံ, ပါရိမံ တီရံ ခေမံ အပ္ပဋိဘယံ, ကိံ နု ခေါ ကတွာ ပါရံ ဂမိဿာမီ’’တိ ပဋိပါဋိယာ ဌိတေ အဋ္ဌ ကကုဓရုက္ခေ ဒိသွာ ‘‘သက္ကာ ဣမာယ ရုက္ခပဋိပါဋိယာ ဂန္တု’’န္တိ မနသိကတွာ ‘‘ကကုဓရုက္ခာ နာမ မဋ္ဌသာခါ ဟောန္တိ, သာခါယ ဟတ္ထာ န သဏ္ဌဟေယျု’’န္တိ နိဂြောဓပိလက္ခရုက္ခာဒီနံ အညတရဿ လာခါယ ဟတ္ထပါဒေ မက္ခေတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန ဧကံ သာခံ ဂဏှိ. ဟတ္ထော တတ္ထေဝ လဂိ. ပုန ဝါမဟတ္ထေန ဒက္ခိဏပါဒေန ဝါမပါဒေနာတိ စတ္တာရောပိ ဟတ္ထပါဒါ တတ္ထေဝ လဂိံသု. သော အဓောသိရော လမ္ဗမာနော ဥပရိနဒိယံ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ပုဏ္ဏာယ နဒိယာ သောတေ နိမုဂ္ဂေါ ကုမ္ဘီလာဒီနံ ဘက္ခော အဟောသိ.

ក៏ក្នុងសេចក្តីនេះ គប្បីនាំមកនូវឧបមាដោយបុរសអ្នកចង់ទៅកាន់ត្រើយម្ខាងនៃទន្លេ៖ ឮថា បុរសម្នាក់ចង់ទៅកាន់ត្រើយម្ខាងនៃទន្លេដែលមានខ្សែទឹកហូរខ្លាំង ពេញទៅដោយត្រីសាហាវ គិតថា «ត្រើយខាងអាយ គួរឲ្យសង្ស័យ មានភ័យចំពោះមុខ ត្រើយខាងនាយ ជាទីក្សេម មិនមានភ័យចំពោះមុខ តើយើងគប្បីធ្វើដូចម្តេច ទើបអាចទៅកាន់ត្រើយម្ខាងបាន?» កាលក្រឡេកទៅឃើញដើមកកុធៈទាំង ៨ ដើម ដុះរៀបរយតាមលំដាប់ ក៏គិតថា «យើងអាចដើរទៅតាមជួរដើមឈើទាំងនេះបាន» ហើយគិតទៀតថា «ដើមកកុធៈទាំងឡាយ តែងមានមែករលីងរលោង ដៃមិនអាចតោងជាប់នឹងមែកបានឡើយ» ទើបយកជ័រល័ក្តនៃដើមឈើណាមួយ មានដើមជ្រៃ ឬដើមជ្រៃក្រាំងជាដើម មកលាបដៃនិងជើង រួចយកដៃស្តាំតោងមែកឈើមួយ។ ដៃក៏ស្អិតជាប់នឹងមែកឈើនោះឯង។ បន្ទាប់មក ក៏យកដៃឆ្វេង ជើងស្តាំ និងជើងឆ្វេងតោងទៀត ដៃនិងជើងទាំង ៤ ក៏ស្អិតជាប់នៅទីនោះឯង។ បុរសនោះមានក្បាលសំយុងចុះក្រោម ព្យួររយឡាយ កាលបើភ្លៀងធ្លាក់នៅផ្នែកខាងលើនៃទន្លេ ទឹកទន្លេក៏ជោរជន់ឡើង គាត់ក៏លិចទៅក្នុងខ្សែទឹកទន្លេ ក្លាយជាចំណីនៃសត្វក្រពើជាដើម។

တတ္ထ နဒီသောတံ ဝိယ သံသာရသောတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, သောတဿ ပါရံ ဂန္တုကာမပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, ဩရိမတီရံ ဝိယ သက္ကာယော, ပါရိမတီရံ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ, ပဋိပါဋိယာ ဌိတာ အဋ္ဌ ကကုဓရုက္ခာ ဝိယ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော, လေပမက္ခိတေန ဟတ္ထေန သာခါဂဟဏံ ဝိယ ဈာနဝိပဿနာနံ ပါရိပန္ထိကေ အသောဓေတွာ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ, စတူဟိ ဟတ္ထပါဒေဟိ သာခါယ ဗဒ္ဓဿ ဩလမ္ဗနံ ဝိယ ပဌမဇ္ဈာနေ နိကန္တိယာ လဂ္ဂကာလော, ဥပရိသောတေ ဝုဋ္ဌိ ဝိယ ဆသု ဒွါရေသု ကိလေသာနံ ဥပ္ပန္နကာလော, နဒိယာ ပုဏ္ဏာယ သောတေ နိမုဂ္ဂဿ ကုမ္ဘီလာဒီနံ ဘက္ခဘူတကာလော ဝိယ သံသာရသောတေ နိမုဂ္ဂဿ စတူသု အပါယေသု ဒုက္ခာနုဘဝနကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងឧបមានោះ គប្បីជ្រាបថា ខ្សែទឹកទន្លេ ប្រៀបដូចជាខ្សែទឹកនៃសង្សារវដ្ត, បុរសដែលចង់ទៅកាន់ត្រើយម្ខាងនៃខ្សែទឹក ប្រៀបដូចជាព្រះយោគាវចរ, ត្រើយខាងអាយ ប្រៀបដូចជាសក្កាយៈ, ត្រើយខាងនាយ ប្រៀបដូចជាព្រះនិព្វាន, ដើមកកុធៈទាំង ៨ ដែលដុះតាមលំដាប់ ប្រៀបដូចជាសមាបត្តិទាំង ៨, ការយកដៃប្រឡាក់ដោយគ្រឿងលាបទៅតោងមែកឈើ ប្រៀបដូចជាការចូលសមាបត្តិដោយមិនបានជម្រះធម៌ជាគ្រឿងរារាំងនៃឈាននិងវិបស្សនា, ការព្យួររយឡាយព្រោះដៃជើងទាំង ៤ ជាប់នឹងមែកឈើ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលជាប់ជំពាក់ដោយនិកន្តិក្នុងបឋមជ្ឈាន, ភ្លៀងធ្លាក់នៅផ្នែកខាងលើនៃខ្សែទឹក ប្រៀបដូចជាខណៈដែលកិលេសកើតឡើងក្នុងទ្វារទាំង ៦, ខណៈដែលលិចទៅក្នុងខ្សែទឹកទន្លេដ៏ពេញប្រៀប ហើយក្លាយជាចំណីនៃសត្វក្រពើជាដើម ប្រៀបដូចជាខណៈដែលលិចចុះក្នុងខ្សែទឹកនៃសង្សារវដ្ត ហើយទទួលទុក្ខក្នុងអបាយទាំង ៤។

သုဒ္ဓေန ဟတ္ထေနာတိ သုဓောတေန ပရိသုဒ္ဓဟတ္ထေန. ဣမသ္မိမ္ပိ အတ္ထေ တာဒိသမေဝ ဩပမ္မံ ကာတဗ္ဗံ – တထေဝ ဟိ ပါရံ ဂန္တုကာမော ပုရိသော ‘‘ကကုဓရုက္ခာ နာမ မဋ္ဌသာခါ, ကိလိဋ္ဌဟတ္ထေန ဂဏှန္တဿ ဟတ္ထော ပရိဂလေယျာ’’တိ ဟတ္ထပါဒေ သုဓောတေ ကတွာ ဧကံ သာခံ ဂဏှိတွာ ပဌမံ ရုက္ခံ အာရုဠှော. တတော ဩတရိတွာ ဒုတိယံ…ပေ… တတော ဩတရိတွာ အဋ္ဌမံ, အဋ္ဌမရုက္ခတော ဩတရိတွာ ပါရိမတီရေ ခေမန္တဘူမိံ ဂတော.

ពាក្យថា suddhena hatthena សេចក្តីថា ដោយដៃដែលលាងស្អាតល្អ គឺដៃដ៏បរិសុទ្ធ។ សូម្បីក្នុងសេចក្តីនេះ ក៏គប្បីធ្វើឧបមាដូច្នោះដែរ គឺបុរសដែលចង់ទៅកាន់ត្រើយម្ខាងនោះឯង គិតថា «ដើមកកុធៈទាំងឡាយ តែងមានមែករលីងរលោង កាលបើកាន់តោងដោយដៃដែលប្រឡាក់ ក៏គប្បីរបូតដៃចេញ» ទើបលាងដៃនិងជើងឲ្យស្អាតល្អ រួចតោងមែកឈើមួយ ឡើងកាន់ដើមឈើទី ១។ បន្ទាប់មក ក៏ចុះពីដើមឈើនោះ ឡើងកាន់ដើមឈើទី ២...។ល។ រួចចុះពីដើមឈើនោះ ឡើងកាន់ដើមឈើទី ៨ លុះចុះពីដើមឈើទី ៨ ក៏បានទៅដល់ទីដ៏មានសេចក្តីក្សេមនៅត្រើយខាងនាយ។

တတ္ထ ‘‘ဣမေဟိ ရုက္ခေဟိ ပါရိမတီရံ ဂမိဿာမီ’’တိ တဿ ပုရိသဿ စိန္တိတကာလော ဝိယ ယောဂိနော ‘‘အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိတွာ သမာပတ္တိတော [Pg.354] ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တိတကာလော, သုဒ္ဓေန ဟတ္ထေန သာခါဂဟဏံ ဝိယ ဈာနဝိပဿနာနံ ပါရိပန္ထိကဓမ္မေ သောဓေတွာ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ. တတ္ထ ပဌမရုက္ခာရောဟဏကာလော ဝိယ ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တိကာလော, ပဌမရုက္ခတော ဩရုယှ ဒုတိယံ အာရုဠှကာလော ဝိယ ပဌမဇ္ဈာနေ နိကန္တိယာ အဗဒ္ဓဿ တတော ဝုဋ္ဌာယ ဒုတိယဇ္ဈာနသမာပန္နကာလော…ပေ… သတ္တမရုက္ခတော ဩရုယှ အဋ္ဌမံ အာရုဠှကာလော ဝိယ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိယံ နိကန္တိယာ အဗဒ္ဓဿ တတော ဝုဋ္ဌာယ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပန္နကာလော. အဋ္ဌမရုက္ခတော ဩရုယှ ပါရိမတီရံ ခေမန္တဘူမိံ ဂတကာလော ဝိယ နေဝသညာနာသညာယတနေ နိကန္တိယာ အဗဒ္ဓဿ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងឧបមានោះ ខណៈដែលបុរសនោះគិតថា «យើងនឹងទៅកាន់ត្រើយខាងនាយ ដោយដើមឈើទាំងឡាយនេះ» ប្រៀបដូចជាខណៈដែលព្រះយោគីគិតថា «យើងនឹងចូលកាន់សមាបត្តិទាំង ៨ រួចចេញពីសមាបត្តិ ហើយនឹងសម្រេចព្រះអរហត្ត», ការតោងមែកឈើដោយដៃដ៏ស្អាត ប្រៀបដូចជាការជម្រះធម៌ជាគ្រឿងរារាំងនៃឈាននិងវិបស្សនា រួចចូលកាន់សមាបត្តិ។ ក្នុងសមាបត្តិនោះ ខណៈដែលឡើងកាន់ដើមឈើទី ១ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលចូលកាន់បឋមជ្ឈានសមាបត្តិ, ខណៈដែលចុះពីដើមឈើទី ១ ហើយឡើងកាន់ដើមឈើទី ២ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលមិនជាប់ជំពាក់ដោយនិកន្តិក្នុងបឋមជ្ឈាន រួចចេញពីបឋមជ្ឈាននោះ ហើយចូលកាន់ទុតិយជ្ឈានសមាបត្តិ...។ល។ ខណៈដែលចុះពីដើមឈើទី ៧ ហើយឡើងកាន់ដើមឈើទី ៨ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលមិនជាប់ជំពាក់ដោយនិកន្តិក្នុងអាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ រួចចេញពីអាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិនោះ ហើយចូលកាន់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ។ ចំណែកឯខណៈដែលចុះពីដើមឈើទី ៨ ហើយទៅដល់ទីដ៏មានសេចក្តីក្សេមនៅត្រើយខាងនាយ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលមិនជាប់ជំពាក់ដោយនិកន្តិក្នុងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ រួចចេញពីសមាបត្តិនោះ ហើយពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយ រហូតដល់សម្រេចព្រះអរហត្ត គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

အဝိဇ္ဇာပ္ပဘေဒံ မနသိ ကရောတီတိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု အညာဏဘူတာယ ဂဏဗဟလမဟာအဝိဇ္ဇာယ ပဘေဒသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ မနသိ ကရောတိ. န ပက္ခန္ဒတီတိ အာရမ္မဏဝသေနေဝ န ပက္ခန္ဒတိ. ဇမ္ဗာလီတိ ဂါမတော နိက္ခန္တဿ မဟာဥဒကဿ ပတိဋ္ဌာနဘူတော မဟာအာဝါဋော. အနေကဝဿဂဏိကာတိ ဂါမဿ ဝါ နဂရဿ ဝါ ဥပ္ပန္နကာလေယေဝ ဥပ္ပန္နတ္တာ အနေကာနိ ဝဿဂဏာနိ ဥပ္ပန္နာယ ဧတိဿာတိ အနေကဝဿဂဏိကာ. အာယမုခါနီတိ စတဿော ပဝိသနကန္ဒရာ. အပါယမုခါနီတိ အပဝါဟနစ္ဆိဒ္ဒါနိ. န အာဠိပ္ပဘေဒေါ ပါဋိကင်္ခေါတိ န ပါဠိပ္ပဘေဒေါ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗော. န ဟိ တတော ဥဒကံ ဥဋ္ဌာယ ပါဠိံ ဘိန္ဒိတွာ ကစဝရံ ဂဟေတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပုဏာတိ.

ពាក្យថា avijjāppabhedaṃ manasi karoti សេចក្តីថា ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវព្រះអរហត្ត ដែលពោលគឺការទម្លាយនូវអវិជ្ជាដ៏ក្រាស់ឃ្មឹក ដែលជាសេចក្តីមិនដឹងក្នុងឋានទាំង ៨។ ពាក្យថា na pakkhandati សេចក្តីថា មិនស្ទុះទៅដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍នោះឯង។ ពាក្យថា jambālī បានដល់ រណ្តៅធំដែលជាទីដក់នៃទឹកដ៏ច្រើនដែលហូរចេញពីភូមិ។ ពាក្យថា anekavassagaṇikā សេចក្តីថា រណ្តៅដែលមានអាយុកាលច្រើនឆ្នាំមកហើយ ព្រោះកើតឡើងតាំងពីពេលដែលភូមិ ឬនគរកើតឡើងម្ល៉េះ។ ពាក្យថា āyamukhāni បានដល់ ច្រកចូលនៃទឹកទាំង ៤ ទិស។ ពាក្យថា apāyamukhāni បានដល់ ច្រកបង្ហូរទឹកចេញ។ ពាក្យថា na āḷippabhedo pāṭikaṅkho សេចក្តីថា មិនគប្បីសង្ឃឹមនូវការធ្លាយទំនប់ឡើយ។ ព្រោះថា ទឹកពីទីនោះមិនអាចជោរជន់ឡើង បំផ្លាញទំនប់ ហើយនាំយកសម្រាមទៅកាន់មហាសមុទ្របានឡើយ។

ဣမဿ ပနတ္ထဿ ဝိဘာဝနတ္ထံ ဥယျာနဂဝေသကဩပမ္မံ အာဟရိတဗ္ဗံ. ဧကော ကိရ နဂရဝါသိကော ကုလပုတ္တော ဥယျာနံ ဂဝေသန္တော နဂရတော နာတိဒူရေ နစ္စာသန္နေ မဟန္တံ ဇမ္ဗာလိံ အဒ္ဒသ. သော ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ရမဏီယံ ဥယျာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ကုဒ္ဒါလံ အာဒါယ စတ္တာရိပိ ကန္ဒရာနိ ပိဓာယ အပဝါဟနစ္ဆိဒ္ဒါနိ ဝိဝရိတွာ အဋ္ဌာသိ. ဒေဝေါ န သမ္မာ ဝဿိ, အဝသေသဥဒကံ အပဝါဟနစ္ဆိဒ္ဒေန ပရိဿဝိတွာ ဂတံ. စမ္မခဏ္ဍပိလောတိကာဒီနိ တတ္ထေဝ ပူတိကာနိ ဇာတာနိ, ပါဏကာ သဏ္ဌိတာ, သမန္တာ အနုပဂမနီယာ ဇာတာ. ဥပဂတာနမ္ပိ နာသာပုဋေ ပိဓာယ ပက္ကမိတဗ္ဗံ ဟောတိ[Pg.355]. သော ကတိပါဟေန အာဂန္တွာ ပဋိက္ကမ္မ ဌိတော ဩလောကေတွာ ‘‘န သက္ကာ ဥပဂန္တု’’န္တိ ပက္ကာမိ.

ក៏ក្នុងសេចក្តីនេះ គប្បីនាំមកនូវឧបមាដោយបុរសអ្នកស្វែងរកសួនច្បារ៖ ឮថា កុលបុត្រអ្នកក្រុងម្នាក់ កាលស្វែងរកសួនច្បារ បានឃើញរណ្តៅទឹកដ៏ធំមួយ នៅមិនឆ្ងាយមិនជិតពេកអំពីនគរ។ គាត់គិតថា «ក្នុងទីនេះ នឹងមានសួនច្បារដ៏គួរឲ្យត្រេកអរជាមិនខាន» ទើបកាន់ចបកាប់ទៅបិទច្រកទឹកចូលទាំង ៤ ហើយបើកច្រកបង្ហូរទឹកចេញ រួចឈរចាំមើល។ តែមេឃមិនបង្អុរភ្លៀងចុះមកដោយស្រួលឡើយ ទឹកដែលនៅសល់ក៏ហូរច្រោះចេញតាមច្រកបង្ហូរទឹកអស់ទៅ។ ពួកបំណែកស្បែក និងកំណាត់សំពត់ចាស់ៗជាដើម ក៏រលួយស្អុយនៅទីនោះឯង សត្វល្អិតទាំងឡាយក៏កើតឡើង ធ្វើឲ្យទីនោះទៅជាកន្លែងដែលគេមិនអាចចូលទៅជិតបានឡើយ។ សូម្បីតែអ្នកដែលដើរទៅជិត ក៏ត្រូវខ្ទប់ច្រមុះហើយដើរចេញទៅ។ គាត់បានមកដល់ទីនោះក្រោយពេលកន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ ក៏ឈរថយក្រោយបន្តិច សម្លឹងមើលទៅ រួចគិតថា «មិនអាចចូលទៅជិតបានឡើយ» ហើយក៏ដើរចេញទៅ។

တတ္ထ နဂရဝါသီ ကုလပုတ္တော ဝိယ ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဥယျာနံ ဂဝေသန္တေန ဂါမဒွါရေ ဇမ္ဗာလိယာ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ စာတုမဟာဘူတိကကာယော, အာယမုခါနံ ပိဟိတကာလော ဝိယ ဓမ္မဿဝနောဒကဿ အလဒ္ဓကာလော, အပါယမုခါနံ ဝိဝဋကာလော ဝိယ ဆဒွါရိကသံဝရဿ ဝိဿဋ္ဌကာလော, ဒေဝဿ သမ္မာ အဝုဋ္ဌကာလော ဝိယ သပ္ပာယကမ္မဋ္ဌာနဿ အလဒ္ဓကာလော, အဝသေသဥဒကဿ အပါယမုခေဟိ ပရိဿဝိတွာ ဂတကာလော ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ဂုဏာနံ ပရိဟီနကာလော, ဥဒကဿ ဥဋ္ဌာယ ပါဠိံ ဘိန္ဒိတွာ ကစဝရံ အာဒါယ မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပုဏိတုံ အသမတ္ထကာလော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝိဇ္ဇာပါဠိံ ဘိန္ဒိတွာ ကိလေသရာသိံ ဝိဓမိတွာ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကာတုံ အသမတ္ထကာလော, စမ္မခဏ္ဍပိလောတိကာဒီနံ တတ္ထေဝ ပူတိဘာဝေါ ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ရာဂါဒိကိလေသေဟိ ပရိပူရိတကာလော, တဿ အာဂန္တွာ ဒိသွာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဂတကာလော ဝိယ ဝဋ္ဋသမင်္ဂိပုဂ္ဂလဿ ဝဋ္ဋေ အဘိရတကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងឧបមានោះ គប្បីជ្រាបថា កុលបុត្រអ្នកក្រុង ប្រៀបដូចជាព្រះយោគាវចរ, ខណៈដែលគាត់ស្វែងរកសួនច្បារ ហើយបានឃើញរណ្តៅទឹកនៅទ្វារភូមិ ប្រៀបដូចជាកាយដែលកើតឡើងពីមហាភូតរូប ៤, ខណៈដែលបិទច្រកទឹកចូល ប្រៀបដូចជាខណៈដែលមិនបានស្តាប់ធម៌, ខណៈដែលបើកច្រកបង្ហូរទឹកចេញ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលបណ្តោយឲ្យធ្លាយសីលសំវរៈក្នុងទ្វារទាំង ៦, ខណៈដែលមេឃមិនបង្អុរភ្លៀងចុះមកដោយស្រួល ប្រៀបដូចជាខណៈដែលមិនបានសប្បាយកម្មដ្ឋាន, ខណៈដែលទឹកដែលនៅសល់ហូរច្រោះចេញតាមច្រកបង្ហូរទឹកអស់ទៅ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលគុណធម៌ខាងក្នុងសាបសូន្យទៅ, ខណៈដែលទឹកមិនអាចជោរជន់ឡើង បំផ្លាញទំនប់ ហើយនាំយកសម្រាមទៅកាន់មហាសមុទ្របាន ប្រៀបដូចជាខណៈដែលមិនអាចទម្លាយទំនប់គឺអវិជ្ជាដោយអរហត្តមគ្គ ដើម្បីកម្ចាត់គំនរកិលេស ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វានបាន, ការរលួយស្អុយនៃបំណែកស្បែក និងកំណាត់សំពត់ចាស់ៗជាដើមនៅទីនោះឯង ប្រៀបដូចជាខណៈដែលខាងក្នុងពេញទៅដោយកិលេសមានរាគៈជាដើម, ខណៈដែលគាត់មកឃើញហើយកើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយ រួចដើរចេញទៅ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលបុគ្គលអ្នកប្រកបដោយវដ្តៈ ត្រេកអរក្នុងវដ្តសង្សារ។

အာဠိပ္ပဘေဒေါ ပါဋိကင်္ခေါတိ ပါဠိပ္ပဘေဒေါ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗော. တတော ဟိ ဥဒကံ ဥဋ္ဌာယ ပါဠိံ ဘိန္ဒိတွာ ကစဝရံ အာဒါယ မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပုဏိတုံ သက္ခိဿတီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា āḷippabhedo pāṭikaṅkho សេចក្តីថា គប្បីសង្ឃឹមនូវការធ្លាយទំនប់។ អត្ថថា ព្រោះថា ទឹកពីទីនោះនឹងអាចជោរជន់ឡើង បំផ្លាញទំនប់ ហើយនាំយកសម្រាមទៅកាន់មហាសមុទ្របាន។

ဣဓာပိ တဒေဝ ဩပမ္မံ အာဟရိတဗ္ဗံ. တတ္ထ အာယမုခါနံ ဝိဝဋကာလော ဝိယ သပ္ပာယဓမ္မဿဝနဿ လဒ္ဓကာလော, အပါယမုခါနံ ပိဟိတကာလော ဝိယ ဆသု ဒွါရေသု သံဝရဿ ပစ္စုပဋ္ဌိတကာလော, ဒေဝဿ သမ္မာ ဝုဋ္ဌကာလော ဝိယ သပ္ပာယကမ္မဋ္ဌာနဿ လဒ္ဓကာလော, ဥဒကဿ ဥဋ္ဌာယ ပါဠိံ ဘိန္ဒိတွာ ကစဝရံ အာဒါယ မဟာသမုဒ္ဒံ ပတ္တကာလော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိတွာ အကုသလရာသိံ ဝိဓမိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတကာလော, အာယမုခေဟိ ပဝိဋ္ဌေန ဥဒကေန သရဿ ပရိပုဏ္ဏကာလော ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ လောကုတ္တရဓမ္မေဟိ ပရိပုဏ္ဏကာလော, သမန္တတော ဝတိံ ကတွာ ရုက္ခေ ရောပေတွာ ဥယျာနမဇ္ဈေ ပါသာဒံ မာပေတွာ နာဋကာနိ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿ နိသိန္နကာလော ဝိယ ဓမ္မပါသာဒံ အာရုယှ [Pg.356] နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဒေသနာ ပန လောကိယလောကုတ္တရမိဿိကာ ကထိတာတိ.

សូម្បីក្នុងសេចក្តីនេះ ក៏គប្បីនាំមកនូវឧបមានោះឯង។ ក្នុងឧបមានោះ ខណៈដែលបើកច្រកទឹកចូល ប្រៀបដូចជាខណៈដែលបានស្តាប់ធម៌ដ៏ជាទីសប្បាយ, ខណៈដែលបិទច្រកបង្ហូរទឹកចេញ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលសីលសំវរៈក្នុងទ្វារទាំង ៦ តាំងឡើងព្រម, ខណៈដែលមេឃបង្អុរភ្លៀងចុះមកដោយស្រួល ប្រៀបដូចជាខណៈដែលបានសប្បាយកម្មដ្ឋាន, ខណៈដែលទឹកជោរជន់ឡើង បំផ្លាញទំនប់ ហើយនាំយកសម្រាមទៅដល់មហាសមុទ្រ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលទម្លាយអវិជ្ជាដោយអរហត្តមគ្គ កម្ចាត់គំនរអកុសល ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះអរហត្ត, ខណៈដែលស្រះពេញប្រៀបដោយទឹកដែលហូរចូលតាមច្រកទឹកចូល ប្រៀបដូចជាខណៈដែលខាងក្នុងពេញប្រៀបដោយលោកុត្តរធម៌ទាំងឡាយ, ខណៈដែលបុរសនោះធ្វើរបងព័ទ្ធជុំវិញ ដាំដើមឈើ សង់ប្រាសាទចំកណ្តាលសួនច្បារ ចាត់ចែងល្បែងរបាំទាំងឡាយ ហើយអង្គុយបរិភោគភោជនាហារដ៏មានរសឆ្ងាញ់ ប្រៀបដូចជាខណៈដែលព្រះយោគីឡើងកាន់ប្រាសាទគឺធម៌ ហើយចូលផលសមាបត្តិមានព្រះនិព្វានជាអារម្មណ៍ អង្គុយនៅ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកឯទេសនានេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយលាយឡំគ្នានូវលោកិយ និងលោកុត្តរៈ។

၉. နိဗ္ဗာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថានិព្វានសូត្រ

၁၇၉. နဝမေ ဟာနဘာဂိယာ သညာတိအာဒီသု ‘‘ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘိံ ကာမသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ သမုဒါစရန္တိ, ဟာနဘာဂိနီ ပညာ’’တိ (ဝိဘ. ၇၉၉) အဘိဓမ္မေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တီတိ ယထာသဘာဝတော မဂ္ဂဉာဏေန န ဇာနန္တိ.

១៧៩. ក្នុងសូត្រទី ៩ ត្រង់ពាក្យទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា «hānabhāgiyā saññā» (សញ្ញាជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ) សេចក្តីពន្យល់ គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងអភិធម្មថា «សញ្ញានិងមនសិការប្រកបដោយកាម តែងប្រព្រឹត្តទៅរកបុគ្គលអ្នកបានបឋមជ្ឈាន បញ្ញានោះឈ្មោះថា ជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ» (អភិ. វិ. ៧៩៩) នោះឯង។ បទថា «yathābhūtaṃ nappajānantī» សេចក្តីថា មិនដឹងដោយមគ្គញាណតាមសភាវៈពិត។

၁၀. မဟာပဒေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. សេចក្តីអធិប្បាយមហាបទេសសូត្រ

၁၈၀. ဒသမေ ဘောဂနဂရေ ဝိဟရတီတိ ပရိနိဗ္ဗာနသမယေ စာရိကံ စရန္တော တံ နဂရံ ပတွာ တတ္ထ ဝိဟရတိ. အာနန္ဒစေတိယေတိ အာနန္ဒယက္ခဿ ဘဝနဋ္ဌာနေ ပတိဋ္ဌိတဝိဟာရေ. မဟာပဒေသေတိ မဟာဩကာသေ မဟာအပဒေသေ ဝါ, ဗုဒ္ဓါဒယော မဟန္တေ မဟန္တေ အပဒိသိတွာ ဝုတ္တာနိ မဟာကာရဏာနီတိ အတ္ထော. နေဝ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗန္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌေဟိ သာဓုကာရံ ဒတွာ ပုဗ္ဗေဝ န သောတဗ္ဗံ. ဧဝံ ကတေ ဟိ ပစ္ဆာ ‘‘ဣဒံ န သမေတီ’’တိ ဝုစ္စမာနောပိ ‘‘ကိံ ပုဗ္ဗေဝ အယံ ဓမ္မော, ဣဒါနိ န ဓမ္မော’’တိ ဝတွာ လဒ္ဓိံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ. နပ္ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ကိံ ဧသ ဗာလော ဝဒတီ’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေဝ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဟိ ဝတ္တုံ ယုတ္တမ္ပိ န ဝက္ခတိ. တေနာဟ – အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာတိ. ပဒဗျဉ္ဇနာနီတိ ပဒသင်္ခါတာနိ ဗျဉ္ဇနာနိ. သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟေတွာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပါဠိ ဝုတ္တာ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ အတ္ထော ဝုတ္တော, ဣမသ္မိံ ဌာနေ အနုသန္ဓိ ကထိတာ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပုဗ္ဗာပရံ ကထိတ’’န္တိ သုဋ္ဌု ဂဟေတွာ. သုတ္တေ ဩတာရေတဗ္ဗာနီတိ သုတ္တေ ဩတရိတဗ္ဗာနိ. ဝိနယေ သန္ဒဿေတဗ္ဗာနီတိ ဝိနယေ သံသန္ဒေတဗ္ဗာနိ.

១៨០. ក្នុងសូត្រទី ១០ បទថា «bhoganagare viharati» សេចក្តីថា ក្នុងសម័យជិតបរិនិព្វាន ព្រះមានព្រះភាគកាលស្តេចទៅកាន់ចារិក បានដល់ទៅកាន់នគរនោះ ហើយគង់នៅទីនោះ។ បទថា «Ānandacetiye» សេចក្តីថា ក្នុងវិហារដែលតាំងនៅក្នុងទីជាលំនៅរបស់អានន្ទយក្ស។ បទថា «mahāpadese» សេចក្តីថា ក្នុងឱកាសដ៏ធំ ឬក្នុងសេចក្តីអាងដ៏ធំ ពោលគឺ ហេតុផលដ៏ធំដែលទ្រង់សំដែងឡើងដោយអាងចំពោះបុគ្គលដ៏ធំៗ មានព្រះពុទ្ធជាដើម។ បទថា «neva abhinanditabbaṃ» សេចក្តីថា មិនត្រូវស្តាប់ដោយរីករាយត្រេកអរ ហើយប្រទានសាធុការតាំងពីដំបូងឡើយ។ ព្រោះថាកាលបើធ្វើដូច្នោះ ទោះបីជាខាងក្រោយមក គេនិយាយថា «សេចក្តីនេះមិនត្រូវគ្នាទេ» ក៏ដោយ ក៏នៅតែនិយាយថា «ចុះកាលពីមុន ធម៌នេះជាធម៌ ចុះឥឡូវនេះ មិនមែនជាធម៌ឬ?» ហើយមិនព្រមលះបង់លទ្ធិនោះឡើយ។ បទថា «nappaṭikkositabbaṃ» សេចក្តីថា មិនត្រូវពោលតាំងពីដំបូងឡើយថា «មនុស្សពាលនេះនិយាយអ្វីហ្នឹង?»។ ព្រោះថាកាលបើពោលយ៉ាងនេះ ទោះបីជាពាក្យដែលគួរពោល ក៏គេមិនពោលដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «anabhinanditvā appaṭikkositvā» (មិនត្រូវត្រេកអរ មិនត្រូវកំហែង)។ បទថា «padabyañjanāni» សេចក្តីថា ព្យញ្ជនៈដែលរាប់ថាជាបទ។ បទថា «sādhukaṃ uggahetvā» សេចក្តីថា កំណត់ចាំទុកយ៉ាងល្អថា «ក្នុងទីនេះ ព្រះបាលីទ្រង់សំដែងទុក ក្នុងទីនេះ អត្ថន័យទ្រង់សំដែងទុក ក្នុងទីនេះ អនុសន្ធិទ្រង់សំដែងទុក ក្នុងទីនេះ ធម៌ខាងដើមនិងខាងចុងទ្រង់សំដែងទុក»។ បទថា «sutte otāretabbāni» សេចក្តីថា គប្បីចុះសម្រុងក្នុងសូត្រ។ បទថា «vinaye sandassetabbāni» សេចក្តីថា គប្បីប្រៀបធៀបក្នុងវិន័យ។

ဧတ္ထ စ သုတ္တန္တိ ဝိနယော ဝုတ္တော. ယထာဟ – ‘‘ကတ္ထ ပဋိက္ခိတ္တံ, သာဝတ္ထိယံ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ’’တိ (စူဠဝ. ၄၅၇) ဝိနယောတိ ခန္ဓကော. ယထာဟ – ‘‘ဝိနယာတိသာရေ’’တိ. ဧဝံ ဝိနယပိဋကမ္ပိ န ပရိယာဒိယတိ. ဥဘတောဝိဘင်္ဂါ ပန သုတ္တံ, ခန္ဓကပရိဝါရာ [Pg.357] ဝိနယောတိ ဧဝံ ဝိနယပိဋကံ ပရိယာဒိယတိ. အထ ဝါ သုတ္တန္တပိဋကံ သုတ္တံ, ဝိနယပိဋကံ ဝိနယောတိ ဧဝံ ဒွေယေဝ ပိဋကာနိ ပရိယာဒိယန္တိ. သုတ္တန္တာဘိဓမ္မပိဋကာနိ ဝါ သုတ္တံ, ဝိနယပိဋကံ ဝိနယောတိ ဧဝမ္ပိ တီဏိ ပိဋကာနိ န တာဝ ပရိယာဒိယန္တိ. အသုတ္တနာမကဉှိ ဗုဒ္ဓဝစနံ နာမ အတ္ထိ. သေယျထိဒံ – ဇာတကံ ပဋိသမ္ဘိဒါ နိဒ္ဒေသော သုတ္တနိပါတော ဓမ္မပဒံ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဝိမာနဝတ္ထု ပေတဝတ္ထု ထေရဂါထာ ထေရီဂါထာ အပဒါနန္တိ.

ម៉្យាងទៀត ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «សូត្រ» សំដៅយកវិន័យ ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ថា «ទ្រង់ហាមឃាត់ក្នុងទីណា? ក្នុងសូត្រវិភង្គ នាទីក្រុងសាវត្ថី» (ចូឡវគ្គ ៤៥៧)។ ពាក្យថា «វិន័យ» សំដៅយកខន្ធកៈ ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ថា «ក្នុងវិនយាតិសារៈ»។ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែវិនយបិដក ក៏មិនទាន់សព្វគ្រប់ដែរ។ ប៉ុន្តែ បើវិភង្គទាំងពីរ (ឧភតោវិភង្គ) ជាសូត្រ ខន្ធកៈនិងបរិវារៈជាវិន័យ យ៉ាងនេះ វិនយបិដកទើបឈ្មោះថាសព្វគ្រប់។ ម៉្យាងទៀត សុត្តន្តបិដកជាសូត្រ វិនយបិដកជាវិន័យ យ៉ាងនេះ បិដកទាំងពីរទើបឈ្មោះថាសព្វគ្រប់។ ឬមួយ សុត្តន្តបិដកនិងអភិធម្មបិដកជាសូត្រ វិនយបិដកជាវិន័យ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែបិដកទាំងបី ក៏មិនទាន់សព្វគ្រប់ដែរ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលមិនមានឈ្មោះថា សូត្រ ក៏មានដែរ ដូចជា ជាតក បដិសម្ភិទា និទ្ទេស សុត្តនិបាត ធម្មបទ ឧទាន ឥតិវុត្តកៈ វិមានវត្ថុ បេតវត្ថុ ថេរគាថា ថេរីគាថា និងអបទាន។

သုဒိန္နတ္ထေရော ပန ‘‘အသုတ္တနာမကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ နတ္ထီ’’တိ တံ သဗ္ဗံ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘တီဏိ ပိဋကာနိ သုတ္တံ, ဝိနယော ပန ကာရဏ’’န္တိ အာဟ. တတော တံ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ဣဒံ သုတ္တမာဟရိ –

ចំណែកព្រះសុទិន្នត្ថេរ បានបដិសេធពាក្យទាំងអស់នោះថា «ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលមិនមានឈ្មោះថាសូត្រ មិនមានឡើយ» ហើយពោលថា «បិដកទាំងបីជាសូត្រ ចំណែកវិន័យគឺហេតុផល»។ បន្ទាប់មក លោកកាលនឹងបង្ហាញហេតុផលនោះ ទើបនាំយកសូត្រនេះមកសំដែងថា៖

‘‘ယေ ခေါ တွံ, ဂေါတမိ, ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ, ဣမေ ဓမ္မာ သရာဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝိရာဂါယ, သံယောဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝိသံယောဂါယ, သဥပါဒါနာယ သံဝတ္တန္တိ နော အနုပါဒါနာယ, မဟိစ္ဆတာယ သံဝတ္တန္တိ နော အပ္ပိစ္ဆတာယ, အသန္တုဋ္ဌိယာ သံဝတ္တန္တိ နော သန္တုဋ္ဌိယာ, ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝီရိယာရမ္ဘာယ, သင်္ဂဏိကာယ သံဝတ္တန္တိ နော ပဝိဝေကာယ, အာစယာယ သံဝတ္တန္တိ နော အပစယာယ. ဧကံသေန, ဂေါတမိ, ဇာနေယျာသိ ‘နေသော ဓမ္မော နေသော ဝိနယော နေတံ သတ္ထု သာသန’န္တိ.

«ម្នាលគោតមី នាងគប្បីដឹងធម៌ទាំងឡាយណាថា ធម៌ទាំងឡាយនេះ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីត្រេកអរ មិនមែនដើម្បីប្រាសចាកតម្រេកទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីប្រកបទុក្ខ មិនមែនដើម្បីប្រាសចាកសេចក្តីប្រកបទុក្ខទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីប្រកាន់មាំ មិនមែនដើម្បីមិនប្រកាន់មាំទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីប្រាថ្នាធំ មិនមែនដើម្បីសេចក្តីប្រាថ្នាតិចទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីមិនសន្តោស មិនមែនដើម្បីសេចក្តីសន្តោសទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីខ្ជិលច្រអូស មិនមែនដើម្បីការប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាមទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការច្របូកច្របល់ដោយពួកក្រុម មិនមែនដើម្បីសេចក្តីស្ងាត់កាយស្ងាត់ចិត្តទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការសន្សំកិលេស មិនមែនដើម្បីការមិនសន្សំកិលេសទេ។ ម្នាលគោតមី នាងគប្បីចាំទុកដោយចំណែកមួយថា នេះមិនមែនជាធម៌ នេះមិនមែនជាវិន័យ នេះមិនមែនជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តាឡើយ»។

‘‘ယေ စ ခေါ တွံ, ဂေါတမိ, ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ, ဣမေ ဓမ္မာ ဝိရာဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော သရာဂါယ, ဝိသံယောဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော သံယောဂါယ. အနုပါဒါနာယ သံဝတ္တန္တိ နော သဥပါဒါနာယ, အပ္ပိစ္ဆတာယ သံဝတ္တန္တိ နော မဟိစ္ဆတာယ, သန္တုဋ္ဌိယာ သံဝတ္တန္တိ နော အသန္တုဋ္ဌိယာ, ဝီရိယာရမ္ဘာယ သံဝတ္တန္တိ နော ကောသဇ္ဇာယ, ပဝိဝေကာယ သံဝတ္တန္တိ နော သင်္ဂဏိကာယ, အပစယာယ သံဝတ္တန္တိ နော အာစယာယ. ဧကံသေန, ဂေါတမိ, ဇာနေယျာသိ ‘ဧသော ဓမ္မော ဧသော ဝိနယော ဧတံ သတ္ထု သာသန’’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၀၆; အ. နိ. ၈.၅၃).

«ម្នាលគោតមី នាងគប្បីដឹងធម៌ទាំងឡាយណាថា ធម៌ទាំងឡាយនេះ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រាសចាកតម្រេក មិនមែនដើម្បីសេចក្តីត្រេកអរទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រាសចាកសេចក្តីប្រកបទុក្ខ មិនមែនដើម្បីសេចក្តីប្រកបទុក្ខទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនប្រកាន់មាំ មិនមែនដើម្បីសេចក្តីប្រកាន់មាំទេ ប្រព្រឹត្តទៅเพื่อសេចក្តីប្រាថ្នាតិច មិនមែនដើម្បីសេចក្តីប្រាថ្នាធំទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសន្តោស មិនមែនដើម្បីសេចក្តីមិនសន្តោសទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាម មិនមែនដើម្បីសេចក្តីខ្ជិលច្រអូសទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីស្ងាត់កាយស្ងាត់ចិត្ត មិនមែនដើម្បីការច្របូកច្របល់ដោយពួកក្រុមទេ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការមិនសន្សំកិលេស មិនមែនដើម្បីការសន្សំកិលេសទេ។ ម្នាលគោតមី នាងគប្បីចាំទុកដោយចំណែកមួយថា នេះជាធម៌ នេះជាវិន័យ នេះជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា» (ចូឡវគ្គ ៤០៦, អំ. អដ្ឋក. ៨.៥៣)។

တသ္မာ သုတ္တေတိ တေပိဋကဗုဒ္ဓဝစနေ ဩတာရေတဗ္ဗာနိ. ဝိနယေတိ ဧတသ္မိံ ရာဂါဒိဝိနယကာရဏေ သံသန္ဒေတဗ္ဗာနီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. န စေဝ သုတ္တေ ဩတရန္တီတိ သုတ္တပဋိပါဋိယာ ကတ္ထစိ အနာဂန္တွာ ဆလ္လိံ ဥဋ္ဌပေတွာ [Pg.358] ဂုဠှဝေဿန္တရ-ဂုဠှဥမ္မဂ္ဂ-ဂုဠှဝိနယဝေဒလ္လပိဋကာနံ အညတရတော အာဂတာနိ ပညာယန္တီတိ အတ္ထော. ဧဝံ အာဂတာနိ ဟိ ရာဂါဒိဝိနယေ စ အပညာယမာနာနိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗာနိ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣတိ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဆဍ္ဍေယျာထာ’’တိ. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထံ မဟာပဒေသံ ဓာရေယျာထာတိ ဣမံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထံ ဓမ္မဿ ပတိဋ္ဌာနောကာသံ ဓာရေယျာထာတိ.

ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យថា «ក្នុងសូត្រ» សេចក្តីថា គប្បីចុះសម្រុងក្នុងព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដក។ ពាក្យថា «ក្នុងវិន័យ» សេចក្តីថា គប្បីប្រៀបធៀបក្នុងហេតុជាគ្រឿងកំចាត់បង់រាគៈជាដើមនេះ នេះជាអត្ថន័យក្នុងសេចក្តីនេះ។ បទថា «Na ceva sutte otaranti» សេចក្តីថា មិនបានមកក្នុងលំដាប់នៃសូត្រណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែជាធម៌ដែលគេបង្កើតឡើងដោយឡែក ហើយប្រាកដថាជាធម៌ដែលមកពីបិដកណាមួយ មានគូឡ្ហវេសន្តរៈ គូឡ្ហឧម្មគ្គៈ គូឡ្ហវិន័យ និងវេទល្លបិដក ជាដើម។ ព្រោះថា ធម៌ទាំងឡាយដែលមកយ៉ាងនេះ ហើយមិនប្រាកដក្នុងវិន័យមានការកំចាត់បង់រាគៈជាដើម គប្បីលះបង់ចោល។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ហេតុនេះ គប្បីលះបង់ចោលនូវពាក្យនេះទៅ»។ គប្បីដឹងសេចក្តីក្នុងកន្លែងទាំងពួងដោយឧបាយនេះឯង។ បទថា «Idaṃ, bhikkhave, catutthaṃ mahāpadesaṃ dhāreyyātha» សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គប្បីចាំទុកនូវទីតាំងនៃធម៌ទី ៤ នេះចុះ។

သဉ္စေတနိယဝဂ္ဂေါ တတိယော.

សញ្ចេតនិយវគ្គ ទី ៣។

(၁၉) ၄. ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ

(១៩) ៤. ព្រាហ្មណវគ្គ

၁. ယောဓာဇီဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. សេចក្តីអធិប្បាយយោធាជីវសូត្រ

၁၈၁. စတုတ္ထဿ ပဌမေ ဌာနကုသလောတိ ယေန ဌာနေန ဌိတော အဝိရာဓေတွာ ဝိဇ္ဈိတုံ သက္ကောတိ, တသ္မိံ ဌာနေ ကုသလော. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

១៨១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៤ បទថា «ṭhānakusalo» សេចក្តីថា ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងទីកន្លែងដែលខ្លួនឈរហើយ អាចបាញ់មិនឲ្យខុសគោលដៅបាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយខាងដើមនោះឯង។

၂. ပါဋိဘောဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. សេចក្តីអធិប្បាយបាដិភោគសូត្រ

၁၈၂. ဒုတိယေ နတ္ထိ ကောစိ ပါဋိဘောဂေါတိ အဟံ တေ ပါဋိဘောဂေါတိ ဧဝံ ပါဋိဘောဂေါ ဘဝိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. ဇရာဓမ္မန္တိ ဇရာသဘာဝံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

១៨២. ក្នុងសូត្រទី ២ បទថា «natthi koci pāṭibhogo» សេចក្តីថា បុគ្គលដែលសមគួរនឹងធ្វើជាអ្នកធានាថា «ខ្ញុំជាអ្នកធានាចំពោះអ្នក» នោះ មិនមានឡើយ។ បទថា «jarādhammaṃ» សេចក្តីថា សភាវៈចាស់ជរា។ ន័យនេះ គប្បីដឹងក្នុងបទទាំងពួង។

၃. သုတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. សេចក្តីអធិប្បាយសុតសូត្រ

၁၈၃. တတိယေ နတ္ထိ တတော ဒေါသောတိ တသ္မိံ ဒေါသော နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

១៨៣. ក្នុងសូត្រទី ៣ បទថា «natthi tato doso» សេចក្តីថា ទោសក្នុងរឿងនោះ មិនមានឡើយ នេះជាអត្ថន័យ។

၄. အဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. សេចក្តីអធិប្បាយអភយសូត្រ

၁၈၄. စတုတ္ထေ ကိစ္ဆာဇီဝိတကာရဏဋ္ဌေန ရောဂေါဝ ရောဂါတင်္ကော နာမ. ဖုဋ္ဌဿာတိ တေန ရောဂါတင်္ကေန သမန္နာဂတဿ. ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတီတိ ဥရံ တာဠေတွာ ရောဒတိ. အကတကလျာဏောတိအာဒီသု ကလျာဏံ ဝုစ္စတိ ပုညကမ္မံ[Pg.359], တံ အကတံ ဧတေနာတိ အကတကလျာဏော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ပုညကမ္မမေဝ ဟိ ကောသလ္လသမ္ဘူတတ္တာ ကုသလံ, ဘီတဿ ပရိတ္တာယကတ္တာ ဘီရုတ္တာဏန္တိ ဝုစ္စတိ. ကတပါပေါတိအာဒီသု ပါပံ ဝုစ္စတိ လာမကံ အကုသလကမ္မံ. လုဒ္ဒန္တိ ကက္ခဠကမ္မံ. ကိဗ္ဗိသန္တိ သမလံ အပရိသုဒ္ဓကမ္မံ. ကင်္ခီ ဟောတီတိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏေသု စေဝ သိက္ခာယ စ ပုဗ္ဗန္တေ စ အပရန္တေ စ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ စ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ စာတိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ကင်္ခါယ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဝိစိကိစ္ဆီတိ ဝိစိကိစ္ဆာယ သမန္နာဂတော သာသနသဒ္ဓမ္မေ န နိဋ္ဌံ ဂတော, ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဝသေန နိဋ္ဌံ ဂန္တုံ န သက္ကောတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

១៨៤. ក្នុងសូត្រទី ៤ ជំងឺហ្នឹងឯង ឈ្មោះថា «រោគាតង្កៈ» (ជំងឺនិងសេចក្តីក្តៅក្រហាយ) ព្រោះជាហេតុនាំឲ្យរស់នៅដោយលំបាក។ បទថា «phuṭṭhassa» សេចក្តីថា បុគ្គលដែលត្រូវរោគាតង្កៈនោះគ្របសង្កត់ហើយ។ បទថា «urattāḷiṃ kandati» សេចក្តីថា គក់ទ្រូងយំ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា «akatakalyāṇo» បុណ្យកម្ម ហៅថា កល្យាណៈ (សេចក្តីល្អ) បុណ្យកម្មដែលបុគ្គលនោះមិនបានធ្វើ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា «akatakalyāṇo» (អ្នកមិនបានធ្វើសេចក្តីល្អ)។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ព្រោះថា បុណ្យកម្មនោះឯង ឈ្មោះថា កុសល ព្រោះកើតឡើងអំពីសេចក្តីឈ្លាសវៃ ឈ្មោះថា «ភីរុត្តាណៈ» (គ្រឿងការពាររបស់បុគ្គលអ្នកខ្លាច) ព្រោះជាគ្រឿងការពារដល់បុគ្គលអ្នកខ្លាច។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា «katapāpo» អកុសលកម្មដ៏លាមក ហៅថា បាប។ បទថា «luddaṃ» សេចក្តីថា កម្មដ៏សាហាវ។ បទថា «kibbisaṃ» សេចក្តីថា កម្មដែលមានមន្ទិលមិនស្អាតស្អំ។ បទថា «kaṅkhī hoti» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីសង្ស័យក្នុងស្ថានទាំង ៨ គឺ ក្នុងព្រះពុទ្ធគុណ ព្រះធម៌គុណ ព្រះសង្ឃគុណ ក្នុងសិក្ខា ក្នុងចំណែកខាងដើម (អតីត) ក្នុងចំណែកខាងចុង (អនាគត) ក្នុងចំណែកទាំងដើមទាំងចុង (អតីតនិងអនាគត) និងក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទ។ បទថា «vicikicchī» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយវិចិកិច្ឆា មិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចក្នុងសទ្ធម្មរបស់ព្រះសាសនា មិនអាចដល់នូវការសម្រេចដោយអំណាចនៃការរៀនសូត្រនិងការសាកសួរបានឡើយ។ គប្បីដឹងសេចក្តីក្នុងកន្លែងទាំងពួងដោយន័យនេះឯង។

၅. ဗြာဟ္မဏသစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. សេចក្តីអធិប្បាយព្រាហ្មណសច្ចសូត្រ

၁၈၅. ပဉ္စမေ ဗြာဟ္မဏသစ္စာနီတိ ဗြာဟ္မဏာနံ သစ္စာနိ တထာနိ. သော တေန န သမဏောတိ မညတီတိ သော ခီဏာသဝေါ တေန သစ္စေန ‘‘အဟံ သမဏော’’တိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌီဟိ န မညတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယဒေဝ တတ္ထ သစ္စံ, တဒဘိညာယာတိ ယံ တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗေ ပါဏာ အဝဇ္ဈာ’’တိ ပဋိပတ္တိယာ သစ္စံ တထံ အဝိပရီတံ. ဣမိနာ ဝစီသစ္စံ အဗ္ဘန္တရံ ကတွာ ပရမတ္ထသစ္စံ နိဗ္ဗာနံ ဒဿေတိ. တဒဘိညာယာတိ တံ ဥဘယမ္ပိ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ဇာနိတွာ. အနုဒ္ဒယာယ အနုကမ္ပာယ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ အနုဒ္ဒယတ္ထာယ စ အနုကမ္ပတ္ထာယ စ ယာ ပဋိပဒါ, တံ ပဋိပန္နော ဟောတိ, ပူရေတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော. သေသပဋိပဒါသုပိ ဧသေဝ နယော.

១៨៥. ក្នុងសូត្រទី ៥ បទថា «brāhmaṇasaccāni» សេចក្តីថា សេចក្តីពិតដ៏ទៀងទាត់របស់ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ។ បទថា «so tena na samaṇoti maññati» សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពនោះ មិនសំគាល់ដោយតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ តាមរយៈសេចក្តីពិតនោះថា «អាត្មាអញជាសមណៈ» ឡើយ។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ បទថា «yadeva tattha saccaṃ, tadabhiññāya» សេចក្តីថា សេចក្តីពិតដ៏ទៀងទាត់មិនប្រែប្រួលក្នុងបដិបត្តិនោះ ដែលថា «សត្វទាំងពួង មិនគួរត្រូវសម្លាប់ឡើយ»។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើវចីសច្ចៈឲ្យនៅខាងក្នុង ហើយបង្ហាញនូវបរមត្ថសច្ចៈគឺព្រះនិព្វាន។ បទថា «tadabhiññāya» សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវសច្ចៈទាំងពីរនោះដោយបញ្ញាដ៏វិសេសវិសាល។ បទថា «anuddayāya anukampāya paṭipanno hoti» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រតិបត្តិនូវបដិបទាណា ដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីអនុគ្រោះនិងសេចក្តីអាណិតអាសូរ គឺប្រតិបត្តិបំពេញឲ្យបរិបូណ៌ហើយ នេះជាអត្ថន័យ។ សូម្បីក្នុងបដិបទាដែលនៅសល់ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។

သဗ္ဗေ ကာမာတိ သဗ္ဗေ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမာ. ဣတိ ဝဒံ ဗြာဟ္မဏော သစ္စမာဟာတိ ဧဝမ္ပိ ဝဒန္တော ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏော သစ္စမေဝ အာဟ. သဗ္ဗေ ဘဝါတိ ကာမဘဝါဒယော တယောပိ. နာဟံ ကွစနီတိ ဧတ္ထ ပန စတုက္ကောဋိကသုညတာ ကထိတာ. အယဉှိ ‘‘နာဟံ ကွစနီ’’တိ ကွစိ အတ္တာနံ န ပဿတိ, ကဿစိ ကိဉ္စနတသ္မိန္တိ အတ္တနော အတ္တာနံ ကဿစိ ပရဿ ကိဉ္စနဘာဝေ ဥပနေတဗ္ဗံ န ပဿတိ, ဘာတိဋ္ဌာနေ ဘာတရံ, သဟာယဋ္ဌာနေ သဟာယံ, ပရိက္ခာရဋ္ဌာနေ ဝါ ပရိက္ခာရံ မညိတွာ ဥပနေတဗ္ဗံ န ပဿတီတိ အတ္ထော. န စ မမ ကွစနီတိ ဧတ္ထ မမသဒ္ဒံ တာဝ ဌပေတွာ ‘‘န စ ကွစနိ ပရဿ စ အတ္တာနံ ကွစိ န ပဿတီ’’တိ အယမတ္ထော. ဣဒါနိ ‘‘မမသဒ္ဒံ အာဟရိတွာ [Pg.360] မမ ကိသ္မိဉ္စိ ကိဉ္စနံ နတ္ထီ’’တိ သော ပရဿ အတ္တာ မမ ကိသ္မိဉ္စိ ကိဉ္စနဘာဝေ အတ္ထီတိ န ပဿတိ, အတ္တနော ဘာတိဋ္ဌာနေ ဘာတရံ, သဟာယဋ္ဌာနေ သဟာယံ, ပရိက္ခာရဋ္ဌာနေ ဝါ ပရိက္ခာရန္တိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ ပရဿ အတ္တာနံ ဣမိနာ ကိဉ္စနဘာဝေန ဥပနေတဗ္ဗံ န ပဿတီတိ အတ္ထော. ဧဝမယံ ယသ္မာ နေဝ ကတ္ထစိ အတ္တာနံ ပဿတိ, န တံ ပရဿ ကိဉ္စနဘာဝေ ဥပနေတဗ္ဗံ ပဿတိ, န ပရဿ အတ္တာနံ ပဿတိ, န ပရဿ အတ္တာနံ အတ္တနော ကိဉ္စနဘာဝေ ဥပနေတဗ္ဗံ ပဿတီတိ. ဣတိ ဝဒံ ဗြာဟ္မဏောတိ ဧဝံ စတုက္ကောဋိကံ သုညတံ ဝဒန္တောပိ ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏော တဿာ ပဋိပဒါယ သမ္မာ ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ သစ္စမေဝ အာဟ, န မုသာတိ သဗ္ဗေသုပိ ဝါရေသု မညနာနံ ပဟီနတ္တာယေဝ န မညတီတိ စ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အာကိဉ္စညံယေဝ ပဋိပဒန္တိ ကိဉ္စနဘာဝဝိရဟိတံ နိပ္ပလိဗောဓံ နိဂ္ဂဟဏမေဝ ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ဟောတိ ပူရေတွာ ဌိတော.

បទថា «sabbe kāmā» សេចក្តីថា វត្ថុកាមនិងកិលេសកាមទាំងពួង។ បទថា «iti vadaṃ brāhmaṇo saccamāha» សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពព្រាហ្មណ៍ កាលពោលយ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាពោលពាក្យពិតពិតប្រាកដ។ បទថា «sabbe bhavā» សេចក្តីថា ភពទាំងបី មានកាមភពជាដើម។ បទថា «nāhaṃ kvacani» ក្នុងបទនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដែងនូវចតុក្កោដិកសុញ្ញតា (សេចក្តីសូន្យមានចំណែក ៤)។ ព្រោះថា បុគ្គលនេះ កាលពោលថា «nāhaṃ kvacani» (អាត្មាអញមិនមែនជាអ្វីៗក្នុងទីណាឡើយ) គឺមិនឃើញខ្លួនឯងក្នុងទីណាមួយឡើយ ត្រង់ពាក្យថា «kassaci kiñcanatasmiṃ» សេចក្តីថា មិនឃើញខ្លួនរបស់ខ្លួនដែលគួរនាំចូលទៅក្នុងភាពជាគ្រឿងកង្វល់របស់បុគ្គលដទៃណាមួយឡើយ សេចក្តីថា មិនឃើញការសំគាល់ហើយនាំចូលទៅ ដូចជា សំគាល់ថាជាបងប្អូនក្នុងឋានៈជាបងប្អូន ជាមិត្តក្នុងឋានៈជាមិត្ត ឬជាបរិក្ខារក្នុងឋានៈជាបរិក្ខារឡើយ នេះជាអត្ថន័យ។ បទថា «na ca mama kvacani» ក្នុងបទនេះ គប្បីទុកពាក្យថា «mama» (របស់ខ្ញុំ) សិន ហើយអត្ថន័យមានថា «មិនឃើញខ្លួនរបស់បុគ្គលដទៃក្នុងទីណាមួយឡើយ»។ ឥឡូវនេះ កាលនាំយកពាក្យថា «mama» មកពន្យល់ថា «សេចក្តីកង្វល់របស់ខ្ញុំក្នុងរបស់ណាមួយ មិនមានឡើយ» គឺមិនឃើញខ្លួនរបស់បុគ្គលដទៃនោះថា មាននៅក្នុងភាពជាគ្រឿងកង្វល់ណាមួយរបស់ខ្លួនឡើយ សេចក្តីថា មិនឃើញខ្លួនរបស់បុគ្គលដទៃដែលគួរនាំចូលទៅដោយភាពជាគ្រឿងកង្វល់នេះ ក្នុងឋានៈណាមួយ មានឋានៈជាបងប្អូនរបស់ខ្លួន ជាមិត្តក្នុងឋានៈជាមិត្ត ឬជាបរិក្ខារក្នុងឋានៈជាបរិក្ខារឡើយ នេះជាអត្ថន័យ។ យ៉ាងនេះ ព្រោះហេតុតែបុគ្គលនេះ មិនឃើញខ្លួនឯងក្នុងទីណាមួយផង មិនឃើញខ្លួនឯងដែលគួរនាំចូលទៅក្នុងភាពជាគ្រឿងកង្វល់របស់បុគ្គលដទៃផង មិនឃើញខ្លួនរបស់បុគ្គលដទៃផង មិនឃើញខ្លួនរបស់បុគ្គលដទៃដែលគួរនាំចូលទៅក្នុងភាពជាគ្រឿងកង្វល់របស់ខ្លួនផង។ បទថា «iti vadaṃ brāhmaṇo» សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពព្រាហ្មណ៍ ទោះបីជាពោលនូវចតុក្កោដិកសុញ្ញតាយ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាពោលពាក្យពិតពិតប្រាកដ មិនមែនជាពាក្យកុហកឡើយ ព្រោះលោកបានចាក់ធ្លុះនូវបដិបទានោះដោយត្រឹមត្រូវហើយ និងគប្បីដឹងអត្ថន័យថា ព្រោះតែការលះបង់នូវសេចក្តីសំគាល់ខុសក្នុងវារៈទាំងពួង ទើបមិនសំគាល់ខុសឡើយ។ បទថា «ākiñcaññaṃyeva paṭipadaṃ» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រតិបត្តិបំពេញឲ្យបរិបូណ៌ហើយនូវបដិបទាដែលប្រាសចាកភាពជាគ្រឿងកង្វល់ មិនមានគ្រឿងកង្វល់ គឺការមិនប្រកាន់មាំនោះឯង។

ဣမာနိ ခေါ ပရိဗ္ဗာဇကာ စတ္တာရိ ဗြာဟ္မဏသစ္စာနိ မယာ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒိတာနီတိ ယာနိ တုမှေ ဘောဝါဒိဗြာဟ္မဏာနံ သစ္စာနိ ဝဒေထ, တေဟိ အညာနိ မယာ ဣမာနိ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏဿ စတ္တာရိ သစ္စာနိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ သောဠသဝိဓေန ကိစ္စေန ဇာနိတွာ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ပဝေဒိတာနိ ဒေသိတာနိ ဇောတိတာနီတိ အတ္ထော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတူသုပိ ဌာနေသု ခီဏာသဝဿ ဝစီသစ္စမေဝ ကထိတန္တိ.

«ម្នាលបរិព្វាជកទាំងឡាយ ព្រាហ្មណសច្ចៈ ៤ យ៉ាងនេះឯង ដែលតថាគតដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយប្រកាសទុក» សេចក្តីថា សច្ចៈទាំងឡាយណាដែលអ្នកទាំងឡាយពោលថាជាសច្ចៈរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍អ្នកពោលពាក្យថា ភោ (លោកដ៏ចម្រើន) សច្ចៈ ៤ យ៉ាងនេះរបស់ព្រាហ្មណ៍អ្នកមានបាបបានបន្សាត់ចោលហើយ (ព្រះខីណាសព) ដែលតថាគតដឹងដោយមគ្គ ៤ ដោយកិច្ច ១៦ យ៉ាង ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយ ប្រកាស សម្តែង បំភ្លឺហើយ ផ្សេងពីសច្ចៈទាំងនោះ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅវចីសច្ចៈរបស់ព្រះខីណាសពតែម្យ៉ាង ក្នុងឋានៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះឯង។

၆. ဥမ္မဂ္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. អដ្ឋកថាឧម្មគ្គសូត្រ

၁၈၆. ဆဋ္ဌေ ပရိကဿတီတိ အာကဍ္ဎိယတိ. ဥမ္မဂ္ဂေါတိ ဥမ္မုဇ္ဇနံ, ပညာဂမနန္တိ အတ္ထော. ပညာ ဧဝ ဝါ ဥမ္မုဇ္ဇနဋ္ဌေန ဥမ္မဂ္ဂေါတိ ဝုစ္စတိ. သာဝ ပဋိဘာနဋ္ဌေန ပဋိဘာနံ. စိတ္တဿ ဥပ္ပန္နဿ ဝသံ ဂစ္ဆတီတိ ယေ စိတ္တဿ ဝသံ ဂစ္ဆန္တိ, တေသံယေဝေတ္ထ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယာတိ အတ္ထဉ္စ ပါဠိဉ္စ ဇာနိတွာ. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဟောတီတိ လောကုတ္တရဓမ္မဿ အနုစ္ဆဝိကဓမ္မံ သဟ သီလေန ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ဟောတိ. နိဗ္ဗေဓိကပညောတိ နိဗ္ဗိဇ္ဈနကပညော. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဌပေတွာ တဏှံ သေသံ တေဘူမကက္ခန္ဓပဉ္စကံ ဒုက္ခန္တိ သုတံ ဟောတိ. ပညာယာတိ မဂ္ဂပညာယ. အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ဝဋ္ဋမူလကတဏှာ တဿ ဒုက္ခဿ သမုဒယောတိ သုတံ [Pg.361] ဟောတိ. ဣမိနာ ဥပါယေန သေသဒွယေပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. စတုတ္ထပဉှဝိဿဇ္ဇနေန အရဟတ္တဖလံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

១៨៦. ក្នុងសូត្រទី ៦ ពាក្យថា parikassatīti សេចក្តីថា ត្រូវគេអូសទាញទៅ។ ពាក្យថា ummaggoti សេចក្តីថា ការផុសឡើង បានដល់ ការដំណើរទៅនៃបញ្ញា។ ម្យ៉ាងទៀត បញ្ញានោះឯង ហៅថា ឧម្មគ្គៈ ព្រោះមានសេចក្តីថាជាគ្រឿងផុសឡើង។ បញ្ញានោះឯង ហៅថា បដិភាណ ព្រោះមានសេចក្តីថាជាបដិភាណ (ការយល់ឃើញភ្លាមៗ)។ ពាក្យថា Cittassa uppannassa vasaṃ gacchatīti សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយណាដែលទៅតាមអំណាចនៃចិត្តដែលកើតឡើង គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកជនទាំងនោះឯងក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា Atthamaññāya dhammamaññāyāti សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវអត្ថផង នូវបាលីផង។ ពាក្យថា Dhammānudhammappaṭipanno hotīti សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រតិបត្តិធម៌ដ៏សមគួរដល់លោកុត្តរធម៌ គឺប្រតិបត្តិបុព្វភាគបដិបទាព្រមដោយសីល។ ពាក្យថា Nibbedhikapaññoti សេចក្តីថា បញ្ញាជាគ្រឿងទម្លុះទម្លាយ។ ពាក្យថា Idaṃ dukkhanti សេចក្តីថា លើកលែងតែតណ្ហាចេញ បញ្ចក្ខន្ធជាទៅក្នុងភូមិបីដែលសេសសល់ ឈ្មោះថាទុក្ខ នេះជាសេចក្តីដែលបានឮមក។ ពាក្យថា Paññāyāti សេចក្តីថា ដោយមគ្គបញ្ញា។ ពាក្យថា Ayaṃ dukkhasamudayoti សេចក្តីថា តណ្ហាដែលជាឫសគល់នៃវដ្តៈ ជាហេតុឲ្យកើតឡើងនៃទុក្ខនោះ នេះជាសេចក្តីដែលបានឮមក។ ដោយវិធីនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងធម៌ពីរយ៉ាងដែលសេសសល់ផងដែរ។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវអរហត្តផល ដោយការដោះស្រាយបញ្ហាទី ៤។

၇. ဝဿကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាវស្សការសូត្រ

၁၈၇. သတ္တမေ တောဒေယျဿာတိ တုဒိဂါမဝါသိကဿ. ပရိသတီတိ သန္နိပတိတာယ ပရိသာယ. ပရူပါရမ္ဘံ ဝတ္တေန္တီတိ ပရဂရဟံ ပဝတ္တေန္တိ ကထေန္တိ. ဗာလော အယံ ရာဇာတိအာဒိ ယံ တေ ဥပါရမ္ဘံ ဝတ္တေန္တိ, တဿ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သမဏေ ရာမပုတ္တေတိ ဥဒကေ ရာမပုတ္တေ. အဘိပ္ပသန္နောတိ အတိက္ကမ္မ ပသန္နော. ပရမနိပစ္စကာရန္တိ ဥတ္တမနိပါတကိရိယံ နီစဝုတ္တိံ. ပရိဟာရကာတိ ပရိစာရကာ. ယမကောတိအာဒီနိ တေသံ နာမာနိ. တေသု ဟိ ဧကော ယမကော နာမ, ဧကော မောဂ္ဂလ္လော နာမ, ဧကော ဥဂ္ဂေါ နာမ, ဧကော နာဝိန္ဒကီ နာမ, ဧကော ဂန္ဓဗ္ဗော နာမ, ဧကော အဂ္ဂိဝေဿော နာမ. တျာဿုဒန္တိ ဧတ္ထ အဿုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ, တေ အတ္တနော ပရိသတိ နိသိန္နေတိ အတ္ထော. ဣမိနာ နယေန နေတီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန အနုနေတိ ဇာနာပေတိ. ကရဏီယာဓိကရဏီယေသူတိ ပဏ္ဍိတေဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စေသု စ အတိရေကကတ္တဗ္ဗကိစ္စေသု စ. ဝစနီယာဓိဝစနီယေသူတိ ဝတ္တဗ္ဗေသု စ အတိရေကဝတ္တဗ္ဗေသု စ. အလမတ္ထဒသတရေဟီတိ ဧတ္ထ အတ္ထေ ပဿိတုံ သမတ္ထာ အလမတ္ထဒသာ, တေ အတိသိတွာ ဌိတာ အလမတ္ထဒသတရာ, တေဟိ အလမတ္ထဒသတရေဟိ. အလမတ္ထဒသတရောတိ အလမတ္ထဒသတာယ ဥတ္တရိတရော, ဆေကေဟိ ဆေကတရော ပဏ္ဍိတေဟိ ပဏ္ဍိတတရောတိ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ. အထဿ တေ ပဋိပုစ္ဆန္တာ ဧဝံ ဘောတိအာဒိမာဟံသု. ဣတိ ဗြာဟ္မဏော အတ္တနော သပ္ပုရိသတာယ တံ ဧဠေယျရာဇာနမ္ပိ တဿ ပရိဝါရိကေပိ ဥဒကမ္ပိ ရာမပုတ္တံ ပသံသိ. အန္ဓော ဝိယ ဟိ အသပ္ပုရိသော, စက္ခုမာ ဝိယ သပ္ပုရိသော. ယထာ အန္ဓော နေဝ အနန္ဓံ န အန္ဓံ ပဿတိ, ဧဝံ အသပ္ပုရိသော နေဝ သပ္ပုရိသံ န အသပ္ပုရိသံ ဇာနာတိ. ယထာ စက္ခုမာ အန္ဓမ္ပိ အနန္ဓမ္ပိ ပဿတိ, ဧဝံ သပ္ပုရိသော သပ္ပုရိသမ္ပိ အသပ္ပုရိသမ္ပိ ဇာနာတိ. တောဒေယျောပိ သပ္ပုရိသတာယ အသပ္ပုရိသေ အညာသီတိ ဣမမတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ တုဋ္ဌမာနသော ဗြာဟ္မဏော အစ္ဆရိယံ ဘော, ဂေါတမာတိအာဒီနိ ဝတွာ တထာဂတဿ ဘာသိတံ အနုမောဒိတွာ ပက္ကာမိ.

១៨៧. ក្នុងសូត្រទី ៧ ពាក្យថា todeyyassāti សេចក្តីថា របស់បុគ្គលអ្នកនៅក្នុងភូមិទុទិ។ ពាក្យថា Parisatīti សេចក្តីថា ក្នុងបរិស័ទដែលជួបជុំគ្នា។ ពាក្យថា Parūpārambhaṃ vattentīti សេចក្តីថា តែងពោលបង្កាច់បង្ខូចអ្នកដទៃ គឺនិយាយតិះដៀលអ្នកដទៃ។ ពាក្យថា Bālo ayaṃ rājātiādi (ស្តេចនេះជាមនុស្សពាលជាដើម) ព្រះអង្គត្រាស់ទុក ដើម្បីបង្ហាញនូវការបង្កាច់បង្ខូចដែលពួកគេពោលនោះ។ ពាក្យថា Samaṇe rāmaputteti សេចក្តីថា ក្នុងសមណៈឈ្មោះឧទកៈរាមបុត្ត។ ពាក្យថា Abhippasannoti សេចក្តីថា ជ្រះថ្លាលើសលប់។ ពាក្យថា Paramanipaccakāranti សេចក្តីថា ការធ្វើសេចក្តីគោរពយ៉ាងក្រៃលែង គឺការបន្ទាបខ្លួនយ៉ាងខ្លាំង។ ពាក្យថា Parihārakāti សេចក្តីថា ពួកអ្នកបម្រើ។ ពាក្យថា Yamakoti គឺជានាមរបស់ពួកគេ។ ក្នុងចំណោមពួកគេ ម្នាក់ឈ្មោះ យមកៈ ម្នាក់ឈ្មោះ មោគ្គល្លៈ ម្នាក់ឈ្មោះ ឧគ្គៈ ម្នាក់ឈ្មោះ នាវិន្ទកី ម្នាក់ឈ្មោះ គន្ធព្វៈ ម្នាក់ឈ្មោះ អគ្គិវេស្សៈ។ ពាក្យថា Tyāssudanti ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា assudanti គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីថា ជនទាំងនោះអង្គុយក្នុងបរិស័ទរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា Iminā nayena netīti សេចក្តីថា ណែនាំ គឺធ្វើឲ្យដឹងច្បាស់ដោយហេតុនេះ។ ពាក្យថា Karaṇīyādhikaraṇīyesūti សេចក្តីថា ក្នុងកិច្ចដែលអ្នកប្រាជ្ញគប្បីធ្វើ និងកិច្ចដ៏ក្រៃលែងដែលគប្បីធ្វើ។ ពាក្យថា Vacanīyādhivacanīyesūti សេចក្តីថា ក្នុងពាក្យដែលគប្បីពោល និងពាក្យដ៏ក្រៃលែងដែលគប្បីពោល។ ពាក្យថា Alamatthadasatarehīti ក្នុងពាក្យនោះ ជនទាំងឡាយណាដែលអាចមើលឃើញនូវប្រយោជន៍ ឈ្មោះថា អលមត្ថទសៈ ជនទាំងឡាយណាដែលឈរលើសលប់ជាងជនទាំងនោះ ឈ្មោះថា អលមត្ថទសតរៈ សេចក្តីថា ដោយជនទាំងឡាយដែលឃើញប្រយោជន៍ដ៏ក្រៃលែងទាំងនោះ។ ពាក្យថា Alamatthadasataroti សេចក្តីថា ជាអ្នកឃើញប្រយោជន៍ដ៏ក្រៃលែងជាងអ្នកឃើញប្រយោជន៍ធម្មតា គឺឆ្លាតជាងអ្នកឆ្លាត ឈ្លាសវៃជាងអ្នកឈ្លាសវៃ ព្រះអង្គសួរយ៉ាងនេះ។ លំដាប់នោះ ជនទាំងនោះកាលសួរត្រឡប់ទៅវិញ ក៏បានពោលពាក្យថា bhoti ជាដើម។ យ៉ាងនេះ ព្រាហ្មណ៍ដោយភាពជាសប្បុរសរបស់ខ្លួន ក៏បានសរសើរព្រះរាជាឈ្មោះឯឡេយ្យៈផង ពួកបរិវាររបស់ព្រះរាជានោះផង នូវឧទកៈរាមបុត្តផង។ ព្រោះថា អសប្បុរសប្រៀបដូចជាមនុស្សខ្វាក់ សប្បុរសប្រៀបដូចជាមនុស្សមានភ្នែកភ្លឺ។ ដូចជាមនុស្សខ្វាក់ មិនឃើញទាំងមនុស្សមិនខ្វាក់ មិនឃើញទាំងមនុស្សខ្វាក់ យ៉ាងណាមិញ អសប្បុរសក៏មិនស្គាល់ទាំងសប្បុរស មិនស្គាល់ទាំងអសប្បុរស យ៉ាងនោះឯង។ ដូចជាមនុស្សមានភ្នែកភ្លឺ តែងឃើញទាំងមនុស្សខ្វាក់ ទាំងមនុស្សមិនខ្វាក់ យ៉ាងណាមិញ សប្បុរសក៏ស្គាល់ទាំងសប្បុរស ទាំងអសប្បុរស យ៉ាងនោះឯង។ ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះតោទេយ្យៈ ដោយភាពជាសប្បុរស ក៏បានដឹងច្បាស់នូវពួកអសប្បុរស ព្រោះអាស្រ័យអំណាចប្រយោជន៍នេះ ព្រាហ្មណ៍មានចិត្តត្រេកអរហើយ ក៏ពោលពាក្យថា «អស្ចារ្យណាស់ លោកគោតមដ៏ចម្រើន» ជាដើម ហើយអនុមោទនាចំពោះព្រះភាសិតរបស់ព្រះតថាគត រួចក៏ចៀសចេញទៅ។

၈. ဥပကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាឧបកសូត្រ

၁၈၈. အဋ္ဌမေ [Pg.362] ဥပကောတိ တဿ နာမံ. မဏ္ဍိကာပုတ္တောတိ မဏ္ဍိကာယ ပုတ္တော. ဥပသင်္ကမီတိ သော ကိရ ဒေဝဒတ္တဿ ဥပဋ္ဌာကော, ‘‘ကိံ နု ခေါ သတ္ထာ မယိ အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတေ ဝဏ္ဏံ ကထေဿတိ, ဥဒါဟု အဝဏ္ဏ’’န္တိ ပရိဂ္ဂဏှနတ္ထံ ဥပသင်္ကမိ. ‘‘နေရယိကော ဒေဝဒတ္တော ကပ္ပဋ္ဌော အတေကိစ္ဆော’’တိ (စူဠဝ. ၃၄၈) ဝစနံ သုတွာ သတ္ထာရံ ဃဋ္ဋေတုကာမော ဥပသင်္ကမီတိပိ ဝဒန္တိ. ပရူပါရမ္ဘံ ဝတ္တေတီတိ ပရဂရဟံ ကထေတိ. သဗ္ဗော သော န ဥပပါဒေတီတိ သဗ္ဗောပိ သော ကုသလဓမ္မံ န ဥပ္ပာဒေတိ, အတ္တနော ဝါ ဝစနံ ဥပပါဒေတုံ အနုစ္ဆဝိကံ ကာတုံ န သက္ကောတိ. အနုပပါဒေန္တော ဂါရယှော ဟောတီတိ ကုသလံ ဓမ္မံ ဥပ္ပာဒေတုံ အသက္ကောန္တော အတ္တနော စ ဝစနံ ဥပပန္နံ အနုစ္ဆဝိကံ ကာတုံ အသက္ကောန္တော ဂါရယှော ဟောတိ. ဥပဝဇ္ဇောတိ ဥပဝဒိတဗ္ဗော စ ဟောတိ, ဝဇ္ဇေန ဝါ ဥပေတော ဟောတိ, သဒေါသော ဟောတီတိ အတ္ထော.

១៨៨. ក្នុងសូត្រទី ៨ ពាក្យថា upakoti ជាឈ្មោះរបស់គាត់។ ពាក្យថា Maṇḍikāputtoti សេចក្តីថា កូនប្រុសរបស់នាងមណ្ឌិកា។ ពាក្យថា Upasaṅkamīti សេចក្តីថា ឮថា គាត់ជាឧបដ្ឋាករបស់ព្រះទេវទត្ត គាត់បានចូលទៅគាល់ដើម្បីស៊ើបមើលថា «កាលដែលខ្ញុំចូលទៅជិតព្រះសាស្តា តើព្រះអង្គនឹងពោលសរសើរ ឬពោលតិះដៀលខ្ញុំហ្ន៎?»។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកលោកពោលថា គាត់បានឮពាក្យថា «ទេវទត្តជាអ្នកទៅកាន់នរក ស្ថិតនៅអស់មួយកប្ប ព្យាបាលមិនជាឡើយ» ដូច្នេះ ក៏ចង់ចូលទៅប៉ះទង្គិច (ជជែកដេញដោល) នឹងព្រះសាស្តា ទើបចូលទៅគាល់។ ពាក្យថា Parūpārambhaṃ vattetīti សេចក្តីថា និយាយតិះដៀលអ្នកដទៃ。 ពាក្យថា Sabbo so na upapādetīti សេចក្តីថា គាត់ទាំងអស់នោះមិនបង្កើតកុសលធម៌ឡើយ ឬមិនអាចធ្វើពាក្យរបស់ខ្លួនឲ្យសមហេតុសមផល ឲ្យសមគួរបានឡើយ។ ពាក្យថា Anupapādento gārayho hotīti សេចក្តីថា កាលមិនអាចបង្កើតកុសលធម៌បាន និងមិនអាចធ្វើពាក្យរបស់ខ្លួនឲ្យសមហេតុសមផល ឲ្យសមគួរបាន ឈ្មោះថាជាអ្នកគួរតិះដៀល។ ពាក្យថា Upavajjoti សេចក្តីថា ជាអ្នកគួរតិះដៀលផង ឬជាអ្នកប្រកបដោយទោស គឺមានទោស។

အထ ဘဂဝါ တဿ ဝါဒံ ဂဟေတွာ တဿေဝ ဂီဝါယ ပဋိမုဉ္စန္တော ပရူပါရမ္ဘန္တိအာဒိမာဟ. ဥမ္မုဇ္ဇမာနကံယေဝါတိ ဥဒကတော သီသံ ဥက္ခိပန္တံယေဝ. တတ္ထ အပရိမာဏာ ပဒါတိအာဒီသု တသ္မိံ အကုသလန္တိ ပညာပနေ ပဒါနိပိ အက္ခရာနိပိ ဓမ္မဒေသနာပိ အပရိမာဏာယေဝ. ဣတိပိဒံ အကုသလန္တိ ဣဒမ္ပိ အကုသလံ ဣဒမ္ပိ အကုသလံ ဣမိနာပိ ကာရဏေန ဣမိနာပိ ကာရဏေန အကုသလန္တိ ဧဝံ အကုသလပညတ္တိယံ အာဂတာနိပိ အပရိမာဏာနိ. အထာပိ အညေနာကာရေန တထာဂတော တံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ, ဧဝမ္ပိဿ ဒေသနာ အပရိမာဏာ ဘဝေယျ. ယထာဟ – ‘‘အပရိယာဒိန္နာဝဿ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနာ, အပရိယာဒိန္နံ ဓမ္မပဒဗျဉ္ဇန’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၁၆၁). ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယာဝ ဓံသီ ဝတာယန္တိ ယာဝ ဂုဏဓံသီ ဝတ အယံ. လောဏကာရဒါရကောတိ လောဏကာရဂါမဒါရကော. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော ဟိ နာမ. အာသာဒေတဗ္ဗံ မညိဿတီတိ ဃဋ္ဋေတဗ္ဗံ မညိဿတိ. အပေဟီတိ အပဂစ္ဆ, မာ မေ ပုရတော အဋ္ဌာသိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဂီဝါယ ဂဏှာပေတွာ နိက္ကဍ္ဎာပေသိယေဝါတိ.

លំដាប់នោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ចាប់យកវាទៈរបស់គាត់ រួចចងភ្ជាប់ទៅនឹងករបស់គាត់វិញ ហើយត្រាស់ពាក្យថា parūpārambhaṃ ជាដើម។ ពាក្យថា Ummujjamānakaṃyevāti សេចក្តីថា ងើបក្បាលឡើងពីទឹកភ្លាមៗ។ ក្នុងពាក្យថា aparimāṇā padā ជាដើមនោះ ក្នុងពាក្យថា tasmiṃ akusalaṃ នេះ បទទាំងឡាយក្តី អក្សរទាំងឡាយក្តី ធម្មទេសនាក្តី ក្នុងការបញ្ញត្តិនូវអកុសលនោះ គឺមិនមានប្រមាណឡើយ។ ពាក្យថា Itipidaṃ akusalanti សេចក្តីថា សូម្បីនេះក៏ជាអកុសល សូម្បីនេះក៏ជាអកុសល ព្រោះហេតុនេះផង ព្រោះហេតុនេះផង ក៏ជាអកុសល យ៉ាងនេះ សូម្បីសេចក្តីដែលមកក្នុងការបញ្ញត្តិអកុសល ក៏មិនមានប្រមាណឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីព្រះតថាគតសម្តែងធម៌នោះដោយអាការៈផ្សេង សូម្បីការសម្តែងរបស់ព្រះអង្គយ៉ាងនោះ ក៏មិនមានប្រមាណដែរ។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា «ធម្មទេសនារបស់ព្រះតថាគត មិនអស់ទៅឡើយ បទនិងព្យញ្ជនៈនៃធម៌ ក៏មិនអស់ទៅឡើយ»។ ដោយវិធីនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងវារៈទាំងពួង។ ពាក្យថា Yāva dhaṃsī vatāyanti សេចក្តីថា ឱ! បុគ្គលនេះបំផ្លាញគុណធម៌ដល់ម៉្លេះហ្ន៎។ ពាក្យថា Loṇakāradārakoti សេចក្តីថា កូនក្មេងក្នុងភូមិអ្នកធ្វើអំបិល។ ពាក្យថា Yatra hi nāmāti សេចក្តីថា ព្រោះថាបុគ្គលណា។ ពាក្យថា Āsādetabbaṃ maññissatīti សេចក្តីថា គិតថានឹងប៉ះទង្គិច (ប្រឡងប្រជែង)។ ពាក្យថា Apehīti សេចក្តីថា ចូរចៀសចេញទៅ កុំឈរនៅពីមុខតថាគតឡើយ។ កាលដែលព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ក៏ទ្រង់ឲ្យចាប់ក្បាលអូសចេញទៅខាងក្រៅតែម្តង។

၉. သစ္ဆိကရဏီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថាសច្ឆិករណីយសូត្រ

၁၈၉. နဝမေ [Pg.363] ကာယေနာတိ နာမကာယေန. သစ္ဆိကရဏီယာတိ ပစ္စက္ခံ ကာတဗ္ဗာ. သတိယာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိယာ. စက္ခုနာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ. ပညာယာတိ ဈာနပညာယ ဝိပဿနာပညာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, ဝိပဿနာပညာယ မဂ္ဂပညာ, မဂ္ဂပညာယ ဖလပညာ, ဖလပညာယ ပစ္စဝေက္ခဏပညာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, ပတ္တဗ္ဗာတိ အတ္ထော. အာသဝါနံ ခယသင်္ခါတံ ပန အရဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ သစ္ဆိကရဏီယံ နာမာတိ.

១៨៩. ក្នុងសូត្រទី ៩ ពាក្យថា kāyenāti សេចក្តីថា ដោយនាមកាយ។ ពាក្យថា Sacchikaraṇīyāti សេចក្តីថា គប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។ ពាក្យថា Satiyāti សេចក្តីថា ដោយបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ។ ពាក្យថា Cakkhunāti សេចក្តីថា ដោយទិព្វចក្ខុ។ ពាក្យថា Paññāyāti សេចក្តីថា វិបស្សនាបញ្ញា គប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយឈានបញ្ញា, មគ្គបញ្ញា គប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយវិបស្សនាបញ្ញា, ផលបញ្ញា គប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយមគ្គបញ្ញា, បច្ចវេក្ខណបញ្ញា គប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយផលបញ្ញា សេចក្តីថា គប្បីសម្រេច។ ចំណែកឯព្រះអរហត្តដែលពោលគឺការអស់ទៅនៃអាសវៈ ឈ្មោះថាជាធម៌គប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយបច្ចវេក្ខណបញ្ញា ដោយអំណាចនៃការពិចារណា។

၁၀. ဥပေါသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាឧបោសថសូត្រ

၁၉၀. ဒသမေ တုဏှီဘူတံ တုဏှီဘူတန္တိ ယတော ယတော အနုဝိလောကေတိ, တတော တတော တုဏှီဘူတမေဝ. ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ပဋိပတ္တိသမ္ပန္နေ ဘိက္ခူ ပသန္နေဟိ စက္ခူဟိ အနုဝိလောကေတွာ ဥပ္ပန္နဓမ္မပါမောဇ္ဇော ထောမေတုကာမတာယ အာမန္တေသိ. အပလာပါတိ ပလာပရဟိတာ. ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သုဒ္ဓါတိ နိမ္မလာ. သာရေ ပတိဋ္ဌိတာတိ သီလာဒိသာရေ ပတိဋ္ဌိတာ. အလန္တိ ယုတ္တံ. ယောဇနဂဏနာနီတိ ဧကံ ယောဇနံ ယောဇနမေဝ, ဒသပိ ယောဇနာနိ ယောဇနာနေဝ. တတော ဥဒ္ဓံ ‘‘ယောဇနဂဏနာနီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ယောဇနသတမ္ပိ ယောဇနသဟဿမ္ပိ အဓိပ္ပေတံ. ပုဋောသေနာပီတိ ပုဋောသံ ဝုစ္စတိ ပါထေယျံ, ပါထေယျံ ဂဟေတွာပိ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တမေဝါတိ အတ္ထော. ပုဋံသေနာတိပိ ပါဌော. တဿတ္ထော – ပုဋော အံသေ အဿာတိ ပုဋံသော, တေန ပုဋံသေန, အံသေန ပါထေယျပုဋံ ဝဟန္တေနာပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

១៩០. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtanti សេចក្តីថា ព្រះអង្គទ្រង់ក្រឡេកមើលទៅក្នុងទិសណាៗ ភិក្ខុសង្ឃក៏ស្ងៀមស្ងាត់ក្នុងទិសនោះៗ។ ពាក្យថា Bhikkhū āmantesīti សេចក្តីថា ព្រះអង្គទ្រង់ក្រឡេកមើលភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកបរិបូណ៌ដោយការប្រតិបត្តិ ដោយព្រះនេត្រដ៏ជ្រះថ្លា ហើយមានសេចក្តីរីករាយក្នុងធម៌កើតឡើង ទ្រង់ចង់សរសើរ ទើបត្រាស់ហៅ។ ពាក្យថា Apalāpāti សេចក្តីថា មិនមានកំទេចកំទី (មិនមានធម៌ឥតប្រយោជន៍)។ ពាក្យបន្ទាប់ពីនោះ ជាវេវចនៈនៃពាក្យនោះឯង។ ពាក្យថា Suddhāti សេចក្តីថា មិនមានមន្ទិល។ ពាក្យថា Sāre patiṭṭhitāti សេចក្តីថា តាំងនៅក្នុងគុណធម៌មានសីលជាដើមដែលជាខ្លឹមសារ។ ពាក្យថា Alanti សេចក្តីថា គួរ សមគួរ។ ពាក្យថា Yojanagaṇanānīti សេចក្តីថា មួយយោជន៍ ក៏ឈ្មោះថាយោជន៍ដដែល ដប់យោជន៍ ក៏ឈ្មោះថាយោជន៍ដដែល។ ហួសពីនោះទៅ ទើបហៅថា «ការរាប់យោជន៍»។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ សំដៅយកសូម្បីមួយរយយោជន៍ មួយពាន់យោជន៍។ ពាក្យថា Puṭosenāpīti សេចក្តីថា ស្បៀងអាហារ ហៅថា បុដោសៈ សេចក្តីថា សូម្បីកាន់យកស្បៀងអាហារទៅ ក៏គួរដើម្បីចូលទៅជិត។ មានបទថា Puṭaṃsenāpi ដូច្នេះផងដែរ។ សេចក្តីនៃបទនោះថា យាម (កញ្ចប់ស្បៀង) នៅលើស្មា ឈ្មោះថា បុដំសៈ ដោយបុដំសៈនោះ សេចក្តីថា សូម្បីផ្ទុកកញ្ចប់ស្បៀងនៅលើស្មាទៅ។

ဣဒါနိ ဧဝရူပေဟိ ဧဝရူပေဟိ စ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာ ဧတ္ထ ဘိက္ခူ အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ သန္တိ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒေဝပ္ပတ္တာတိ ဥပပတ္တိဒေဝနိဗ္ဗတ္တကံ ဒိဗ္ဗဝိဟာရံ ဒိဗ္ဗဝိဟာရေန စ အရဟတ္တံ ပတ္တာ. ဗြဟ္မပ္ပတ္တာတိ နိဒ္ဒေါသဋ္ဌေန ဗြဟ္မဘာဝသာဓကံ ဗြဟ္မဝိဟာရံ ဗြဟ္မဝိဟာရေန စ အရဟတ္တံ ပတ္တာ. အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တာတိ အနိဉ္ဇနဘာဝသာဓကံ အာနေဉ္ဇံ အာနေဉ္ဇေန စ အရဟတ္တံ ပတ္တာ. အရိယပ္ပတ္တာတိ ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ အတိက္ကမ္မ အရိယဘာဝံ ပတ္တာ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဒေဝပ္ပတ္တော ဟောတီတိအာဒီသု ဧဝံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနေ ဌတွာ စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဒေဝပ္ပတ္တော နာမ ဟောတိ[Pg.364], စတူသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု ဌတွာ စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဗြဟ္မပ္ပတ္တော နာမ, စတူသု အရူပဇ္ဈာနေသု ဌတွာ စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တော နာမ. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိအာဒီဟိ စတူဟိ သစ္စေဟိ စတ္တာရော မဂ္ဂါ တီဏိ စ ဖလာနိ ကထိတာနိ. တသ္မာ ဣမံ အရိယဓမ္မံ ပတ္တော ဘိက္ခု အရိယပ္ပတ္တော နာမ ဟောတီတိ.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលប្រកបដោយគុណសម្បត្តិមានសភាពយ៉ាងនេះៗ មាននៅក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យថា santi bhikkhave ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា devappattā សេចក្តីថា ដល់នូវទិព្វវិហារដែលកើតឡើងដោយឧបបត្តិទេវៈ និងដល់នូវព្រះអរហត្តដោយទិព្វវិហារ។ ពាក្យថា Brahmappattā សេចក្តីថា ដល់នូវព្រហ្មវិហារដែលញ៉ាំងព្រហ្មភាពឲ្យសម្រេចដោយសេចក្តីថាមិនមានទោស និងដល់នូវព្រះអរហត្តដោយព្រហ្មវិហារ។ ពាក្យថា Āneñjappattā សេចក្តីថា ដល់នូវអានេញ្ជៈ (សេចក្តីមិនកម្រើក) ដែលញ៉ាំងសភាពមិនកម្រើកឲ្យសម្រេច និងដល់នូវព្រះអរហត្តដោយអានេញ្ជៈ។ ពាក្យថា Ariyappattā សេចក្តីថា កន្លងផុតភាពជាបុថុជ្ជនហើយ ដល់នូវភាពជាព្រះអរិយៈ។ ក្នុងពាក្យថា Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu devappatto hotīti ជាដើមនោះ ភិក្ខុស្ថិតនៅក្នុងរូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានយ៉ាងនេះ ហើយបង្វែរចិត្តទៅ សម្រេចព្រះអរហត្ត ឈ្មោះថា ទេវប្បត្តៈ (អ្នកដល់នូវភាពជាទេវៈ) ភិក្ខុស្ថិតនៅក្នុងព្រហ្មវិហារ ៤ ហើយបង្វែរចិត្តទៅ សម្រេចព្រះអរហត្ត ឈ្មោះថា ព្រហ្មប្បត្តៈ (អ្នកដល់នូវភាពជាព្រហ្ម) ភិក្ខុស្ថិតនៅក្នុងអរូបជ្ឈាន ៤ ហើយបង្វែរចិត្តទៅ សម្រេចព្រះអរហត្ត ឈ្មោះថា អានេញ្ជប្បត្តៈ (អ្នកដល់នូវភាពមិនកម្រើក)។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងមគ្គ ៤ និងផល ៣ ដោយសច្ចៈ ៤ មានពាក្យថា Idaṃ dukkhaṃ ជាដើម។ ហេតុនោះ ភិក្ខុដែលដល់នូវអរិយធម៌នេះ ឈ្មោះថា អរិយប្បត្តៈ (អ្នកដល់នូវភាពជាព្រះអរិយៈ)។

ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ព្រាហ្មណវគ្គ ទី ៤។

(၂၀) ၅. မဟာဝဂ္ဂေါ

(២០) ៥. មហាវគ្គ

၁. သောတာနုဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាសោតានុគតសូត្រ

၁၉၁. ပဉ္စမဿ ပဌမေ သောတာနုဂတာနန္တိ ပသာဒသောတံ ဩဒဟိတွာ ဉာဏသောတေန ဝဝတ္ထပိတာနံ. စတ္တာရော အာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါတိ စတ္တာရော ဂုဏာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာ. ဣဒံ ပန ဘဂဝတာ အတ္ထုပ္ပတ္တိဝသေန အာရဒ္ဓံ. ကတရအတ္ထုပ္ပတ္တိဝသေနာတိ? ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဿဝနာယ အနုပသင်္ကမနအတ္ထုပ္ပတ္တိဝသေန. ပဉ္စသတာ ကိရ ဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇိတာ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လိင်္ဂဝစနဝိဘတ္တိပဒဗျဉ္ဇနာဒီဟိ ကထေန္တော အမှေဟိ ဉာတမေဝ ကထေဿတိ, အညာတံ ကိံ ကထေဿတီ’’တိ ဓမ္မဿဝနတ္ထံ န ဂစ္ဆန္တိ. သတ္ထာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ တေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ကရောထ, သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏာထ, သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏန္တာနဉ္စ သဇ္ဈာယန္တာနဉ္စ ဣမေ ဧတ္တကာ အာနိသံသာ’’တိ ဒဿေန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

១៩១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៥ បទថា sotānugatānaṃ សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយដែលបុគ្គលផ្ទៀងត្រចៀកគឺប្រសាទ ហើយកំណត់ទុកដោយត្រចៀកគឺញាណ។ បទថា cattāro ānisaṃsā pāṭikaṅkhā សេចក្តីថា អានិសង្សគឺគុណ ៤ យ៉ាង ដែលគប្បីរំពឹងទុកបាន។ ក៏ព្រះសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រារព្ធឡើងដោយអំណាចនៃហេតុដែលកើតឡើង។ សួរថា ដោយអំណាចនៃហេតុដែលកើតឡើងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ដោយអំណាចនៃហេតុគឺការមិនចូលទៅស្តាប់ធម៌របស់ភិក្ខុទាំងឡាយ។ បានឮថា ពួកព្រាហ្មណ៍បួស ៥ រយរូប គិតថា «ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធកាលបើទ្រង់សម្តែង ដោយលិង្គ វចនៈ វិភត្តិ បទ និងព្យញ្ជនៈជាដើម ក៏នឹងសម្តែងតែធម៌ដែលពួកយើងដឹងហើយប៉ុណ្ណោះ តើទ្រង់នឹងសម្តែងធម៌ដែលពួកយើងមិនទាន់ដឹងអ្វីខ្លះ?» ដូច្នេះហើយ ទើបមិនទៅដើម្បីស្តាប់ធម៌។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់រឿងនោះហើយ ទើបត្រាស់បង្គាប់ឲ្យហៅភិក្ខុទាំងនោះមក ហើយត្រាស់ថា «ហេតុអ្វីបានជាពួកអ្នកធ្វើសេចក្តីប្រមាទយ៉ាងនេះ ចូរផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ធម៌ដោយគោរពចុះ អានិសង្សមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ រមែងមានដល់ពួកជនដែលស្តាប់ធម៌ដោយគោរព និងរៀនសូត្រធម៌ដោយគោរព» កាលនឹងបង្ហាញសេចក្តីនេះ ទើបទ្រង់ប្រារព្ធព្រះធម៌ទេសនានេះ។

တတ္ထ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတီတိ သုတ္တံ ဂေယျန္တိအာဒိကံ နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနဘူတံ တန္တိဓမ္မံ ဝဠဉ္ဇေတိ. သောတာနုဂတာ ဟောန္တီတိ သောတံ အနုပ္ပတ္တာ အနုပဝိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. မနသာနုပေက္ခိတာတိ စိတ္တေန ဩလောကိတာ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ အတ္ထတော စ ကာရဏတော စ ပညာယ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဒ္ဓါ ပစ္စက္ခံ ကတာ. မုဋ္ဌဿတိ ကာလံ ကုရုမာနောတိ နယိဒံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အနုဿရဏသတိယာ အဘာဝေန ဝုတ္တံ, ပုထုဇ္ဇနကာလကိရိယံ ပန သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပုထုဇ္ဇနော ဟိ မုဋ္ဌဿတိ ကာလံ ကရောတိ နာမ. ဥပပဇ္ဇတီတိ သုဒ္ဓသီလေ ပတိဋ္ဌိတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တတိ. ဓမ္မပဒါ ပ္လဝန္တီတိ အန္တရာဘဝေ နိဗ္ဗတ္တမုဋ္ဌဿတိနော, ယေပိ ပုဗ္ဗေ သဇ္ဈာယမူလိကာ ဝါစာပရိစိတဗုဒ္ဓဝစနဓမ္မာ, တေ သဗ္ဗေ ပသန္နေ [Pg.365] အာဒါသေ ဆာယာ ဝိယ ပ္လဝန္တိ, ပါကဋာ ဟုတွာ ပညာယန္တိ. ဒန္ဓော, ဘိက္ခဝေ, သတုပ္ပာဒေါတိ ဗုဒ္ဓဝစနာနုဿရဏသတိယာ ဥပ္ပာဒေါ ဒန္ဓော ဂရု. အထ သော သတ္တော ခိပ္ပံယေဝ ဝိသေသဂါမီ ဟောတိ, နိဗ္ဗာနဂါမီ ဟောတီတိ အတ္ထော.

ក្នុងសេចក្តីនោះ បទថា dhammaṃ pariyāpuṇāti សេចក្តីថា រមែងសេពនូវតន្តិធម៌ ដែលជាព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តា មានអង្គ ៩ មានសូត្រ និងគេយ្យៈជាដើម។ បទថា sotānugatā honti សេចក្តីថា ជាធម៌ដល់ហើយ ចូលទៅហើយកាន់ត្រចៀក។ បទថា manasānupekkhitā សេចក្តីថា ជាធម៌ដែលបុគ្គលពិចារណាហើយដោយចិត្ត។ បទថា diṭṭhiyā suppaṭividdhā សេចក្តីថា ជាធម៌ដែលបុគ្គលចាក់ធ្លុះដោយល្អ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយដោយបញ្ញា ទាំងដោយអត្ថ ទាំងដោយហេតុ។ បទថា muṭṭhassati kālaṃ kurumāno នេះ ព្រះអង្គមិនមែនត្រាស់សំដៅលើការមិនមានសតិរលឹកនឹកដល់ព្រះពុទ្ធវចនៈនោះទេ ប៉ុន្តែត្រាស់សំដៅលើកាលកិរិយារបស់បុថុជ្ជន។ ព្រោះថា បុថុជ្ជនរមែងធ្វើកាលកិរិយាដោយសតិវង្វេងជាប្រាកដ។ បទថា upapajjati សេចក្តីថា បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងសីលដ៏បរិសុទ្ធ រមែងទៅកើតក្នុងទេវលោក។ បទថា dhammapadā plavanti សេចក្តីថា សម្រាប់បុគ្គលអ្នកមានសតិវង្វេងដែលទៅកើតក្នុងភពនោះ ធម៌គឺព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងឡាយណា ដែលខ្លួនធ្លាប់ស្ទាត់មាត់ មានការស្វាធ្យាយជាមូលដ្ឋានក្នុងកាលមុន ធម៌ទាំងអស់នោះ រមែងលេចឡើង ដូចជាស្រមោលក្នុងកញ្ចក់ដ៏ថ្លា គឺប្រាកដច្បាស់ដល់បញ្ញា។ បទថា dandho, bhikkhave, satuppādo សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការកើតឡើងនៃសតិដែលរលឹកនឹកដល់ព្រះពុទ្ធវចនៈ គឺយឺតយូរ។ សេចក្តីថា ប៉ុន្តែសត្វនោះ រមែងជាអ្នកដល់នូវគុណវិសេស ដល់នូវព្រះនិព្វានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တောတိ ဣဒ္ဓိသမ္ပန္နော စိတ္တဿ ဝသိဘာဝပတ္တော ခီဏာသဝေါ. အယံ ဝါ သော ဓမ္မဝိနယောတိ ဧတ္ထ ဝိဘာဝနတ္ထော ဝါ-သဒ္ဒေါ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ. ဗြဟ္မစရိယံ အစရိန္တိ ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသိံ. ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ မယာ ပုဗ္ဗေ ဝဠဉ္ဇိတန္တိ ဗုဒ္ဓဝစနာနုဿရဏဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. ဒေဝပုတ္တောတိ ပဉ္စာလစဏ္ဍော ဝိယ ဟတ္ထကမဟာဗြဟ္မာ ဝိယ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာ ဝိယ စ ဧကော ဓမ္မကထိကဒေဝပုတ္တော. ဩပပါတိကော ဩပပါတိကံ သာရေတီတိ ပဌမံ ဥပ္ပန္နော ဒေဝပုတ္တော ပစ္ဆာ ဥပ္ပန္နံ သာရေတိ. သဟပံသုကီဠိကာတိ ဧတေန နေသံ ဒီဃရတ္တံ ကတပရိစယဘာဝံ ဒဿေတိ. သမာဂစ္ဆေယျုန္တိ သာလာယ ဝါ ရုက္ခမူလေ ဝါ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျုံ. ဧဝံ ဝဒေယျာတိ သာလာယ ဝါ ရုက္ခမူလေ ဝါ ပဌမတရံ နိသိန္နော ပစ္ဆာ အာဂတံ ဧဝံ ဝဒေယျ. သေသမေတ္ထ ပါဠိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

បទថា iddhimā cetovasippatto សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពអ្នកបរិបូណ៌ដោយឫទ្ធិ ដល់នូវភាពជាអ្នកមានអំណាចលើចិត្ត។ បទថា ayaṃ vā so dhammavinayo ក្នុងបទនេះ សព្ទថា vā មានអត្ថជាវិភាវនៈ។ បទថា yattha សេចក្តីថា ក្នុងធម្មវិន័យណា។ បទថា brahmacariyaṃ acariṃ សេចក្តីថា បានរស់នៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយវាស។ ពាក្យថា idampi buddhavacanaṃ mayā pubbe vaḷañjitaṃ នេះ ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃការរលឹកនឹកដល់ព្រះពុទ្ធវចនៈ។ បទថា devaputto សេចក្តីថា ទេវបុត្រអ្នកសម្តែងធម៌មួយអង្គ ដូចជាបញ្ចាលចណ្ឌទេវបុត្រ ហត្ថកមហាព្រហ្ម ឬសនង្កុមារព្រហ្ម។ បទថា opapātiko opapātikaṃ sāreti សេចក្តីថា ទេវបុត្រដែលកើតមុន រមែងរំលឹកទេវបុត្រដែលកើតក្រោយ។ បទថា sahapaṃsukīḷikā ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវភាពជាអ្នកធ្លាប់សេពគប់គ្នាមកអស់កាលយូរអង្វែងរបស់ទេវបុត្រទាំងនោះ ដោយបទនេះ។ បទថា samāgaccheyyuṃ សេចក្តីថា គb្បីមកប្រឈមមុខគ្នា ក្នុងសាលាក្តី ក្រោមម្លប់ឈើក្តី។ បទថា evaṃ vadeyya សេចក្តីថា បុគ្គលដែលអង្គុយមុនគេ ក្នុងសាលាក្តី ក្រោមម្លប់ឈើក្តី គប្បីនិយាយទៅកាន់អ្នកដែលមកជាក្រោយយ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងបទនេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យនៃព្រះបាលីនោះឯង។

၂. ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃឋានសូត្រ

၁၉၂. ဒုတိယေ ဌာနာနီတိ ကာရဏာနိ. ဌာနေဟီတိ ကာရဏေဟိ. သောစေယျန္တိ သုစိဘာဝေါ. သံဝသမာနောတိ ဧကတော ဝသမာနော. န သန္တတကာရီတိ န သတတကာရီ. န သန္တတဝုတ္တိ သီလေသူတိ သတတံ သဗ္ဗကာလံ သီလဇီဝိတံ န ဇီဝတီတိ အတ္ထော. သံဝေါဟာရမာနောတိ ကထေန္တော. ဧကေန ဧကော ဝေါဟရတီတိ ဧကေန သဒ္ဓိံ ဧကော ဟုတွာ ကထေတိ. ဝေါက္ကမတီတိ ဩက္ကမတိ. ပုရိမဝေါဟာရာ ပစ္ဆိမဝေါဟာရန္တိ ပုရိမကထာယ ပစ္ဆိမကထံ, ပုရိမကထာယ စ ပစ္ဆိမကထာ, ပစ္ဆိမကထာယ စ ပုရိမကထာ န သမေတီတိ အတ္ထော.

១៩២. ក្នុងសូត្រទី២ បទថា ṭhānāni សេចក្តីថា ហេតុទាំងឡាយ។ បទថា ṭhānehi សេចក្តីថា ដោយហេតុទាំងឡាយ។ បទថា soceyyaṃ សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកស្អាតស្អំ។ បទថា saṃvasamāno សេចក្តីថា កាលរស់នៅជាមួយគ្នា។ បទថា na santatakārī សេចក្តីថា មិនមែនជាអ្នកធ្វើជានិច្ច។ បទថា na santatavutti sīlesu សេចក្តីថា មិនរស់នៅដោយសីលជីវិតអស់កាលជានិច្ចគ្រប់ពេលនោះឡើយ។ បទថា saṃvohāramāno សេចក្តីថា កាលនិយាយ សន្ទនា។ បទថា ekena eko voharati សេចក្តីថា ជាមនុស្សម្នាក់និយាយជាមួយមនុស្សម្នាក់ទៀត។ បទថា vokkamati សេចក្តីថា គេចចេញ។ បទថា purimavohārā pacchimavohāraṃ សេចក្តីថា ពាក្យក្រោយមិនស្របនឹងពាក្យមុន គឺពាក្យមុននិងពាក្យក្រោយមិនចុះសម្រុងគ្នាឡើយ។

ဉာတိဗျသနေနာတိအာဒီသု ဉာတီနံ ဗျသနံ ဉာတိဗျသနံ, ဉာတိဝိနာသောတိ အတ္ထော. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ရောဂဗျသနေ ပန ရောဂေါယေဝ အာရောဂျဝိနာသနတော ဗျသနံ ရောဂဗျသနံ. အနုပရိဝတ္တန္တီတိ အနုဗန္ဓန္တိ. လာဘော စာတိအာဒီသု ဧကံ အတ္တဘာဝံ လာဘော အနုပရိဝတ္တတိ, ဧကံ အလာဘောတိ ဧဝံ နယော နေတဗ္ဗော. သာကစ္ဆာယမာနောတိ ပဉှပုစ္ဆနဝိဿဇ္ဇနဝသေန သာကစ္ဆံ ကရောန္တော. ယထာတိ ယေနာကာရေန[Pg.366]. ဥမ္မဂ္ဂေါတိ ပဉှုမ္မဂ္ဂေါ. အဘိနီဟာရောတိ ပဉှာဘိသင်္ခရဏဝသေန စိတ္တဿ အဘိနီဟာရော. သမုဒါဟာရောတိ ပဉှပုစ္ဆနံ. သန္တန္တိ ပစ္စနီကသန္တတာယ သန္တံ ကတွာ န ကထေတီတိ အတ္ထော. ပဏီတန္တိ အတပ္ပကံ. အတက္ကာဝစရန္တိ ယထာ တက္ကေန နယဂ္ဂါဟေန ဂဟေတုံ သက္ကာ ဟောတိ, ဧဝံ န ကထေတီတိ အတ္ထော. နိပုဏန္တိ သဏှံ. ပဏ္ဍိတဝေဒနီယန္တိ ပဏ္ဍိတေဟိ ဇာနိတဗ္ဗကံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា ñātibyasanena ជាដើម សេចក្តីវិនាសនៃញាតិ ឈ្មោះថា ញាតិព្យសនៈ សេចក្តីថា ញាតិវិនាស។ សូម្បីក្នុងបទទីពីរ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកក្នុងបទថា rogabyasane ជំងឺនោះឯង ព្រោះបំផ្លាញនូវភាពមិនមានជំងឺ ទើបឈ្មោះថា ព្យសនៈ គឺរោគព្យសនៈ។ បទថា anuparivattanti សេចក្តីថា តាមចោមរោម។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា lābho ca ជាដើម គប្បីនាំទៅនូវន័យយ៉ាងនេះថា លាភរមែងតាមចោមរោមអត្តភាពមួយ អលាភរមែងតាមចោមរោមអត្តភាពមួយ។ បទថា sākacchāyamāno សេចក្តីថា កាលធ្វើការសន្ទនាដោយអំណាចនៃការសួរនិងការឆ្លើយប្រស្នា។ បទថា yathā សេចក្តីថា ដោយអាការៈណា។ បទថា ummaggo សេចក្តីថា ការស្វែងរកប្រស្នា។ បទថា abhinīhāro សេចក្តីថា ការបង្អោនចិត្តទៅដោយអំណាចនៃការតាក់តែងប្រស្នា។ បទថា samudāhāro សេចក្តីថា ការសួរប្រស្នា។ បទថា santaṃ សេចក្តីថា មិននិយាយធ្វើឲ្យស្ងប់រម្ងាប់ដោយភាពស្ងប់ចាកកិលេសជាបដិបក្ខឡើយ។ បទថា paṇītaṃ សេចក្តីថា ធម៌ដែលមិនធ្វើឲ្យឆ្អែត។ បទថា atakkāvacaraṃ សេចក្តីថា មិននិយាយដោយអាការៈដែលបុគ្គលអាចកាន់យកបានដោយការត្រិះរិះ ឬដោយការកាន់យកតាមន័យនោះឡើយ។ បទថា nipuṇaṃ សេចក្តីថា ល្អិតល្អន់។ បទថា paṇḍitavedanīyaṃ សេចក្តីថា ធម៌ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយគប្បីដឹង។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងបទទាំងពួង គប្បីជ្រាបតាមលំដាប់ដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

၃. ဘဒ္ဒိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃភទ្ទិយសូត្រ

၁၉၃. တတိယေ ဥပသင်္ကမီတိ ဘုတ္တပါတရာသော ဟုတွာ မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဂဟေတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိဿာမီတိ ဥပသင်္ကမိ. မာ အနုဿဝေနာတိအာဒီသု အနုဿဝဝစနေန မမ ကထံ မာ ဂဏှထာတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သာရမ္ဘောတိ ကရဏုတ္တရိယလက္ခဏော သာရမ္ဘော. အလောဘာဒယော လောဘာဒိပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကုသလဓမ္မူပသမ္ပဒါယာတိ ကုသလဓမ္မာနံ သမ္ပာဒနတ္ထာယ, ပဋိလာဘတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမေ စေပိ, ဘဒ္ဒိယ, မဟာသာလာတိ ပုရတော ဌိတေ သာလရုက္ခေ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာ စ သုဝိညေယျမေဝ. သတ္ထရိ ပန ဒေသနံ ဝိနိဝဋ္ဋေန္တေ ဘဒ္ဒိယော သောတာပန္နော ဇာတောတိ.

១៩៣. ក្នុងសូត្រទី៣ បទថា upasaṅkami សេចក្តីថា បុគ្គលនោះបរិភោគអាហារពេលព្រឹកហើយ កាន់យកផ្កាកម្រង គ្រឿងក្រអូប និងគ្រឿងលាប គិតថា «អាត្មាអញនឹងថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ» ដូច្នេះហើយ ទើបចូលទៅគាល់។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា mā anussavena ជាដើម គប្បីជ្រាបសេចក្តីតាមន័យនេះថា «ពួកអ្នកកុំកាន់យកពាក្យរបស់តថាគត ដោយគ្រាន់តែឮតៗគ្នាមកឡើយ»។ បទថា sārambho សេចក្តីថា ធម៌ដែលមានលក្ខណៈធ្វើឲ្យលើសលប់ ឈ្មោះថា សារម្ភៈ។ ធម៌ទាំងឡាយមានអលោភៈជាដើម គប្បីជ្រាបដោយអំណាចជាបដិបក្ខនឹងលោភៈជាដើម។ បទថា kusaladhammūpasampadāya ព្រះអង្គមានព្រះតម្រាស់ថា ដើម្បីញ៉ាំងកុសលធម៌ទាំងឡាយឲ្យសម្រេច គឺដើម្បីការបានចំពោះនូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ ព្រះពុទ្ធដីកាថា ime cepi, bhaddiya, mahāsālā នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅបង្ហាញដើមរាំងភ្នំទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅខាងមុខ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងបទនេះ ងាយនឹងយល់បាន ព្រោះមានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយខាងក្រោម និងព្រោះមានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ក៏កាលដែលព្រះសាស្តាទ្រង់បញ្ចប់ព្រះធម៌ទេសនា ភទ្ទិយលិច្ឆវីក៏បានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្នបុគ្គល។

၄. သာမုဂိယာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃសាមុគិយសូត្រ

၁၉၄. စတုတ္ထေ သာမုဂိယာတိ သာမုဂနိဂမဝါသိနော. ဗျဂ္ဃပဇ္ဇာတိ တေ အာလပန္တော ဧဝမာဟ. ကောလနဂရဿ ဟိ ကောလရုက္ခေ ဟာရေတွာ ကတတ္တာ ကောလနဂရန္တိ စ ဗျဂ္ဃပထေ မာပိတတ္တာ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇန္တိ စ ဒွေ နာမာနိ. ဧတေသဉ္စ ပုဗ္ဗပုရိသာ တတ္ထ ဝသိံသူတိ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇဝါသိတာယ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇဝါသိနော ဗျဂ္ဃပဇ္ဇာတိ ဝုစ္စန္တိ. တေ အာလပန္တော ဧဝမာဟ. ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂါနီတိ ပါရိသုဒ္ဓိအတ္ထာယ ပဓာနိယင်္ဂါနိ ပဒဟိတဗ္ဗဝီရိယဿ အင်္ဂါနိ, ကောဋ္ဌာသာတိ အတ္ထော. သီလပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂန္တိ သီလပရိသောဓနဝီရိယဿေတံ နာမံ. တဉှိ သီလပါရိသုဒ္ဓိပရိပူရဏတ္ထာယ ပဓာနိယင်္ဂန္တိ သီလပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ တတ္ထ ပညာယ အနုဂ္ဂဟေဿာမီတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဝိပဿနာပညာယ အနုဂ္ဂဟေဿာမိ[Pg.367]. ယော တတ္ထ ဆန္ဒောတိအာဒီသု ယော တသ္မိံ အနုဂ္ဂဏှနေ ကတ္တုကာမတာဆန္ဒောတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သတိသမ္ပဇညံ ပနေတ္ထ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝီရိယပဂ္ဂဟနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ရဇနီယေသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ ဝိရာဇေတီတိ ရာဂပစ္စယေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေသု ယထာ စိတ္တံ ဝိရဇ္ဇတိ, ဧဝံ ကရောတိ. ဝိမောစနီယေသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ ဝိမောစေတီတိ ယေဟိ အာရမ္မဏေဟိ စိတ္တံ ဝိမောစေတဗ္ဗံ, တေသု ယထာ ဝိမုစ္စတိ, ဧဝံ ကရောတိ. ဝိရာဇေတွာတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရာဇေတိ နာမ, ဖလက္ခဏေ ဝိရတ္တံ နာမ ဟောတိ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. သမ္မာဝိမုတ္တိံ ဖုသတီတိ ဟေတုနာ နယေန အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိံ ဉာဏဖဿေန ဖုသတီတိ.

១៩៤. ក្នុងសូត្រទី៤ បទថា sāmugiyā សេចក្តីថា ពួកជនអ្នករស់នៅក្នុងសាមុគនិគម។ បទថា byagghapajjā ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ហៅពួកជនទាំងនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថាក្រុងនោះ មានឈ្មោះពីរគឺ កោលនគរ ព្រោះកាប់ឆ្ការដើមកោលៈហើយសាងសង់ឡើង និង ព្យគ្ឃបជ្ជៈ ព្រោះសាងសង់ឡើងលើផ្លូវដើររបស់ខ្លាធំ។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកបុព្វបុរសរបស់ជនទាំងនោះ បានរស់នៅក្នុងទីនោះ ព្រោះហេតុតែរស់នៅក្នុងផ្លូវដើររបស់ខ្លាធំ ទើបហៅថា ព្យគ្ឃបជ្ជវាសី ឬ ព្យគ្ឃបជ្ជៈ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ហៅពួកជនទាំងនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទថា pārisuddhipadhāniyaṅgāni សេចក្តីថា អង្គនៃសេចក្តីព្យាយាមដែលគប្បីតាំងទុក ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សេចក្តីបរិសុទ្ធ សេចក្តីថា ជាចំណែកនៃសេចក្តីព្យាយាមដែលគប្បីតាំងទុក។ បទថា sīlapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ នេះជាឈ្មោះនៃសេចក្តីព្យាយាមជម្រះសីលឲ្យបរិសុទ្ធ។ ព្រោះថាសេចក្តីព្យាយាមនោះ ជាអង្គនៃសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីបំពេញសីលវិសុទ្ធិឲ្យបរិបូណ៌ ទើបហៅថា សីលបារិសុទ្ធិបធានិយង្គៈ។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា tattha tattha paññāya anuggahessāmi សេចក្តីថា តថាគតនឹងជួយសង្គ្រោះដោយវិបស្សនាបញ្ញាក្នុងទីនោះៗ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា yo tattha chando ជាដើម គប្បីជ្រាបសេចក្តីតាមន័យនេះថា សេចក្តីប៉ុនប៉ងចង់ធ្វើក្នុងការជួយសង្គ្រោះនោះ។ ក៏សតិសម្បជញ្ញៈក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដើម្បីផ្គងសេចក្តីព្យាយាម ដោយការតាំងសតិទុក ហើយកំណត់ដោយញាណ។ បទថា rajanīyesu dhammesu cittaṃ virājeti សេចក្តីថា ធ្វើចិត្តមិនឲ្យត្រេកត្រអាលក្នុងឥដ្ឋារម្មណ៍ទាំងឡាយដែលជាបច្ច័យនៃរាគៈ ដោយអាការៈយ៉ាងណា ក៏ធ្វើចិត្តយ៉ាងនោះ។ បទថា vimocanīyesu dhammesu cittaṃ vimoceti សេចក្តីថា ធ្វើចិត្តឲ្យរួចផុតក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយណាដែលចិត្តគb្បីរួចផុត ដោយអាការៈយ៉ាងណា ក៏ធ្វើចិត្តយ៉ាងនោះ។ បទថា virājetvā ក្នុងទីនេះ ក្នុងខណៈនៃមគ្គ ឈ្មោះថា ធ្វើចិត្តមិនឲ្យត្រេកត្រអាល ក្នុងខណៈនៃផល ឈ្មោះថា ជាចិត្តប្រាសចាកតម្រេកហើយ។ សូម្បីក្នុងបទទីពីរ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា sammāvimuttiṃ phusati សេចក្តីថា ដល់នូវអរហត្តផលវិមុត្តិដែលរួចផុតដោយហេតុ ដោយការប៉ះពាល់គឺញាណ។

၅. ဝပ္ပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃវប្បសូត្រ

၁၉၅. ပဉ္စမေ ဝပ္ပောတိ ဒသဗလဿ စူဠပိတာ သကျရာဇာ. နိဂဏ္ဌသာဝကောတိ ဝေသာလိယံ သီဟသေနာပတိ ဝိယ နာဠန္ဒာယံ ဥပါလိဂဟပတိ ဝိယ စ နိဂဏ္ဌဿ နာဋပုတ္တဿ ဥပဋ္ဌာကော. ကာယေန သံဝုတောတိ ကာယဒွါရဿ သံဝုတတ္တာ ပိဟိတတ္တာ ကာယေန သံဝုတော နာမ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါတိ အဝိဇ္ဇာယ ခယဝိရာဂေန. ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါတိ မဂ္ဂဝိဇ္ဇာယ ဥပ္ပာဒေန. တံ ဌာနန္တိ တံ ကာရဏံ. အဝိပက္ကဝိပါကန္တိ အလဒ္ဓဝိပါကဝါရံ. တတောနိဒါနန္တိ တံဟေတု တပ္ပစ္စယာ. ဒုက္ခဝေဒနိယာ အာသဝါ အဿဝေယျုန္တိ ဒုက္ခဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတာ ကိလေသာ အဿဝေယျုံ, တဿ ပုရိသဿ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ အတ္ထော. အဘိသမ္ပရာယန္တိ ဒုတိယေ အတ္တဘာဝေ. ကာယသမာရမ္ဘပစ္စယာတိ ကာယကမ္မပစ္စယေန. အာသဝါတိ ကိလေသာ. ဝိဃာတပရိဠာဟာတိ ဧတ္ထ ဝိဃာတောတိ ဒုက္ခံ. ပရိဠာဟောတိ ကာယိကစေတသိကော ပရိဠာဟော. ဖုဿ ဖုဿ ဗျန္တီကရောတီတိ ဉာဏဝဇ္ဈံ ကမ္မံ ဉာဏဖဿေန ဖုသိတွာ ဖုသိတွာ ခယံ ဂမေတိ, ဝိပါကဝဇ္ဈံ ကမ္မံ ဝိပါကဖဿေန ဖုသိတွာ ဖုသိတွာ ခယံ ဂမေတိ. နိဇ္ဇရာတိ ကိလေသဇီရဏကပဋိပဒါ. သေသဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဓ ဌတွာ အယံ ဘိက္ခု ခီဏာသဝေါ ကာတဗ္ဗော, စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ နီဟရိတွာ စတုသစ္စဝဝတ္ထာနံ ဒဿေတွာ ယာဝ အရဟတ္တဖလံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတဗ္ဗံ.

១៩៥. ក្នុងសូត្រទី ៥ បទថា វប្បោ គឺ ព្រះរាជាសាក្យៈជាព្រះបិតុលា (ប្អូនប្រុសរបស់ព្រះបិតា) នៃព្រះទសពល។ បទថា និគណ្ឋសាវកោ គឺ ជាឧបដ្ឋាករបស់និគណ្ឋ ណាតបុត្ត ដូចជាសីហសេនាបតីក្នុងក្រុងវេសាលី និងឧបាលិគហបតីក្នុងក្រុងនាឡន្ទា។ បទថា កាយេន សំវុតោ គឺ ឈ្មោះថាជាអ្នកសង្រួមដោយកាយ ព្រោះភាពជាអ្នកសង្រួម និងបិទបាំងនូវកាយទ្វារ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា អវិជ្ជាវិរាគា គឺ ព្រោះការអស់ទៅ និងការប្រាសចាកតម្រេកនៃអវិជ្ជា។ បទថា វិជ្ជុប្បាទា គឺ ព្រោះការកើតឡើងនៃមគ្គវិជ្ជា។ បទថា តំ ឋានំ គឺ ហេតុនោះ។ បទថា អវិបក្កវិបាកំ គឺ មិនទាន់បានឱកាសឲ្យផល។ បទថា តតោនិទានំ គឺ មានហេតុនោះជាគ្រឿងអាង មានបច្ច័យនោះ។ បទថា ទុក្ខវេទនិយា អាសវា អស្សវេយ្យុំ គឺ ពួកកិលេសដែលជាបច្ច័យនៃទុក្ខវេទនា គb្បីហូរទៅ គឺគb្បីកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ បទថា អភិសម្បរាយំ គឺ ក្នុងអត្តភាពជាគម្រប់ពីរ (ជាតិខាងមុខ)។ បទថា កាយសមារម្ភបច្ចយា គឺ ព្រោះកាយកម្មជាបច្ច័យ។ បទថា អាសវា គឺ ពួកកិលេស។ ក្នុងពាក្យថា វិឃាតបរិឡាហា នេះ បទថា វិឃាតោ គឺ សេចក្តីទុក្ខ។ បទថា បរិឡាហោ គឺ សេចក្តីក្តៅក្រហាយតាមកាយនិងចិត្ត។ បទថា ផុស្ស ផុស្ស ព្យន្តីករោតិ គឺ ប៉ះពាល់ៗហើយធ្វើឲ្យវិនាសទៅ គឺ ប៉ះពាល់ៗនូវកម្មដែលត្រូវលះដោយញាណ ដោយញាណផស្សៈ ហើយធ្វើឲ្យដល់នូវការអស់ទៅ ប៉ះពាល់ៗនូវកម្មដែលត្រូវលះដោយវិបាក ដោយវិបាកផស្សៈ ហើយធ្វើឲ្យដល់នូវការអស់ទៅ។ បទថា និជ្ជរា គឺ បដិបទាជាគ្រឿងធ្វើឲ្យកិលេសគ្រាំគ្រា។ សូម្បីក្នុងវារៈដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ឈរក្នុងទីនេះ ភិក្ខុនេះគb្បីធ្វើឲ្យជាព្រះខីណាស្រព គb្បីដកយកមហាភូតរូបទាំង ៤ ចេញ ហើយបង្ហាញការកំណត់ដឹងនូវសច្ចៈ ៤ រួចសម្តែងកម្មដ្ឋានរហូតដល់ព្រះអរហត្តផល។

ဣဒါနိ ပန တဿ ခီဏာသဝဿ သတတဝိဟာရေ ဒဿေတုံ ဧဝံ သမ္မာ ဝိမုတ္တစိတ္တဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမ္မာ ဝိမုတ္တစိတ္တဿာတိ ဟေတုနာ ကာရဏေန [Pg.368] သမ္မာ ဝိမုတ္တဿ. သတတဝိဟာရာတိ နိစ္စဝိဟာရာ နိဗဒ္ဓဝိဟာရာ. နေဝ သုမနော ဟောတီတိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ရာဂဝသေန န သောမနဿဇာတော ဟောတိ. န ဒုမ္မနောတိ အနိဋ္ဌာရမ္မဏေ ပဋိဃဝသေန န ဒေါမနဿဇာတော ဟောတိ. ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိသမ္ပဇညပရိဂ္ဂဟိတာယ မဇ္ဈတ္တာကာရလက္ခဏာယ ဥပေက္ခာယ တေသု အာရမ္မဏေသု ဥပေက္ခကော မဇ္ဈတ္တော ဟုတွာ ဝိဟရတိ.

ប៉ុន្តែ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសតតវិហារធម៌ (ការនៅជាប្រក្រតី) របស់ព្រះខីណាស្រពនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា ឯវំ សម្មា វិមុត្តចិត្តស្ស ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា សម្មា វិមុត្តចិត្តស្ស គឺ ចិត្តដែលរួចផុតហើយដោយប្រពៃ ព្រោះហេតុដ៏សមគួរ។ បទថា សតតវិហារា គឺ ការនៅជាប្រចាំ ការនៅជានិច្ច។ បទថា នេវ សុមនោ ហោតិ គឺ មិនមែនជាអ្នកមានចិត្តរីករាយ (កើតសោមនស្ស) ក្នុងឥដ្ឋារម្មណ៍ ដោយអំណាចនៃរាគៈឡើយ។ បទថា ន ទុម្មនោ គឺ មិនមែនជាអ្នកមានចិត្តអាក់អន់ (កើតទោមនស្ស) ក្នុងអនិដ្ឋារម្មណ៍ ដោយអំណាចនៃបដិឃៈឡើយ។ បទថា ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ គឺ ជាអ្នកមានសតិនិងសម្បជញ្ញៈគ្រប់គ្រងហើយ មានលក្ខណៈជាកណ្តាល គឺតត្រមជ្ឈត្តុបេក្ខា ក្នុងអារម្មណ៍ទាំងនោះ ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ ជាកណ្តាល ហើយនៅ។

ကာယပရိယန္တိကန္တိ ကာယန္တိကံ ကာယပရိစ္ဆိန္နံ, ယာဝ ပဉ္စဒွါရကာယော ပဝတ္တတိ, တာဝ ပဝတ္တံ ပဉ္စဒွါရိကဝေဒနန္တိ အတ္ထော. ဇီဝိတပရိယန္တိကန္တိ ဇီဝိတန္တိကံ ဇီဝိတပရိစ္ဆိန္နံ, ယာဝ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ, တာဝ ပဝတ္တံ မနောဒွါရိကဝေဒနန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ပဉ္စဒွါရိကဝေဒနာ ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဌမံ နိရုဇ္ဈတိ, မနောဒွါရိကဝေဒနာ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ နိရုဇ္ဈတိ. သာ ဟိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝတ္ထုရူပသ္မိံယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ. ပဉ္စဒွါရိကာ ပဝတ္တေ ပဉ္စဒွါရဝသေန ပဝတ္တမာနာ ပဌမဝယေ ဝီသတိဝဿကာလေ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနဝသေန အဓိမတ္တာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ပဏ္ဏာသဝဿကာလေ ဌိတာ ဟောတိ, သဋ္ဌိဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ ပရိဟာယမာနာ, အသီတိနဝုတိဝဿကာလေ မန္ဒာ ဟောတိ. တဒါ ဟိ သတ္တာ ‘‘စိရရတ္တံ ဧကတော နိသီဒိမှာ နိပဇ္ဇိမှာ’’တိ ဝဒန္တေပိ န ဇာနာမာတိ ဝဒန္တိ. အဓိမတ္တာနိပိ ရူပါဒိအာရမ္မဏာနိ န ပဿာမ, သုဂန္ဓဒုဂ္ဂန္ဓံ ဝါ သာဒုအသာဒုံ ဝါ ထဒ္ဓမုဒုကံ ဝါတိ န ဇာနာမာတိပိ ဝဒန္တိ. ဣတိ နေသံ ပဉ္စဒွါရိကဝေဒနာ ဘဂ္ဂါ ဟောတိ, မနောဒွါရိကာ ပဝတ္တတိ. သာပိ အနုပုဗ္ဗေန ပရိဟာယမာနာ မရဏသမယေ ဟဒယကောဋိံယေဝ နိဿာယ ပဝတ္တတိ. ယာဝ ပနေသာ ပဝတ္တတိ, တာဝ သတ္တော ဇီဝတီတိ ဝုစ္စတိ. ယဒါ နပ္ပဝတ္တတိ, တဒါ ‘‘မတော နိရုဒ္ဓေါ’’တိ ဝုစ္စတိ.

បទថា កាយបរិយន្តិកំ គឺ មានកាយជាទីបំផុត មានកាយកំណត់ សេចក្តីថា វេទនាដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងបញ្ចទ្វារ ដរាបណាបញ្ចទ្វារកាយនៅប្រព្រឹត្តទៅ ដរាបនោះ។ បទថា ជីវិតបរិយន្តិកំ គឺ មានជីវិតជាទីបំផុត មានជីវិតកំណត់ សេចក្តីថា វេទនាដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងមនោទ្វារ ដរាបណាជីវិតិន្ទ្រិយនៅប្រព្រឹត្តទៅ ដរាបនោះ។ ក្នុងវេទនាទាំងពីរនោះ បញ្ចទ្វារិកវេទនា កើតឡើងជាខាងក្រោយ តែរលត់ទៅមុន ចំណែកមនោទ្វារិកវេទនា កើតឡើងមុន តែរលត់ទៅជាខាងក្រោយ។ ព្រោះថា មនោទ្វារិកវេទនានោះ តែងតម្កល់នៅក្នុងហទយវត្ថុរូបតែម្យ៉ាង ក្នុងខណៈបដិសន្ធិ។ ចំណែកបញ្ចទ្វារិកវេទនា ក្នុងកាលនៃបវត្តិកាល កាលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃទ្វារទាំងប្រាំ ក្នុងបឋមវ័យ គឺក្នុងកាលមានអាយុ ២០ ឆ្នាំ តែងជាវេទនាដ៏លើសលប់ មានកម្លាំងខ្លាំង ដោយអំណាចនៃការត្រេកអរ ការប្រទូស្ត និងការវង្វេង ក្នុងកាលមានអាយុ ៥០ ឆ្នាំ តែងតាំងនៅស្ងៀម ចាប់តាំងពីកាលមានអាយុ ៦០ ឆ្នាំទៅ តែងសាបសូន្យទៅ រហូតដល់កាលមានអាយុ ៨០ ឬ ៩០ ឆ្នាំ ក៏ថយថមថយចុះ។ ព្រោះថាក្នុងកាលនោះ ពួកសត្វសូម្បីនិយាយថា «យើងបានអង្គុយ បានដេកជាមួយគ្នាក្នុងកាលដ៏យូរ» ក៏និយាយថា «យើងមិនដឹងឡើយ»។ សូម្បីអារម្មណ៍មានរូបជាដើមដ៏លើសលប់ ក៏និយាយថា «យើងមើលមិនឃើញ មិនឮ ឬមិនដឹងថាក្លិនក្រអូប ឬក្លិនស្អុយ រសឆ្ងាញ់ ឬមិនឆ្ងាញ់ រឹង ឬទន់ឡើយ»។ យ៉ាងនេះ បញ្ចទ្វារិកវេទនារបស់សត្វទាំងនោះ ឈ្មោះថាបាក់បែកទៅហើយ នៅសល់តែមនោទ្វារិកវេទនាប៉ុណ្ណោះដែលប្រព្រឹត្តទៅ។ សូម្បីមនោទ្វារិកវេទនានោះ កាលសាបសូន្យទៅតាមលំដាប់ ក្នុងសម័យជិតស្លាប់ ក៏ប្រព្រឹត្តទៅដោយអាស្រ័យនូវហទយវត្ថុរូបជាទីបំផុតប៉ុណ្ណោះ។ ដរាបណាវេទនានេះនៅប្រព្រឹត្តទៅ ដរាបនោះ សត្វតែងឈ្មោះថារស់នៅ។ កាលណាវេទនានេះមិនប្រព្រឹត្តទៅ កាលនោះ សត្វតែងឈ្មោះថាស្លាប់ហើយ រលត់ហើយ។

သွာယမတ္ထော ဝါပိယာ ဒီပေတဗ္ဗော – ယထာ ဟိ ပုရိသော ပဉ္စဥဒကမဂ္ဂသမ္ပန္နံ ဝါပိံ ကရေယျ. ပဌမံ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ပဉ္စဟိ ဥဒကမဂ္ဂေဟိ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ အန္တောဝါပိယံ အာဝါဋေ ပူရေယျ. ပုနပ္ပုနံ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဥဒကမဂ္ဂေ ပူရေတွာ ဂါဝုတဍ္ဎယောဇနမတ္တံ ဩတ္ထရိတွာ ဥဒကံ တိဋ္ဌေယျ တတော တတော ဝိဿန္ဒမာနံ. အထ နိဒ္ဓမနတုမ္ဗေ ဝိဝရိတွာ ခေတ္တေသု ကမ္မေ ကယိရမာနေ ဥဒကံ နိက္ခမန္တံ, သဿပါကကာလေ ဥဒကံ နိက္ခန္တံ ဥဒကံ ပရိဟီနံ, ‘‘မစ္ဆေ ဂဏှာမာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇေယျ. တတော ကတိပါဟေန အာဝါဋေသုယေဝ [Pg.369] ဥဒကံ သဏ္ဌဟေယ. ယာဝ ပန တံ အာဝါဋေသု ဟောတိ, တာဝ မဟာဝါပိယံ ဥဒကံ အတ္ထီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ယဒါ ပန တတ္ထ ဆိဇ္ဇတိ, တဒါ ‘‘ဝါပိယံ ဥဒကံ နတ္ထီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

សេចក្តីនេះ គb្បីពន្យល់ដោយឧបមាអំពីអាងទឹក ដូចជាបុរសម្នាក់ ធ្វើនូវអាងទឹកដ៏ប្រកបដោយផ្លូវទឹកប្រាំ។ កាលដែលភ្លៀងបង្អុរចុះមកជាដំបូង ទឹកហូរចូលតាមផ្លូវទឹកទាំងប្រាំ ហើយបំពេញនូវរណ្តៅតូចៗក្នុងអាងទឹកនោះ។ កាលភ្លៀងធ្លាក់ចុះមកម្តងហើយម្តងទៀត ទឹកក៏ពេញផ្លូវទឹកទាំងឡាយ ហើយជន់លិចទៅលើផ្ទៃដីប្រមាណមួយគាវុត ឬកន្លះយោជន៍ ហើយទឹកក៏ហូរហៀរចេញពីទីនោះៗ តាំងនៅ។ លុះក្រោយមក កាលបើគេបើកទ្វារទឹកដើម្បីធ្វើការងារក្នុងស្រែទាំងឡាយ ទឹកក៏ហូរចេញទៅ ក្នុងកាលដែលស្រូវទុំ ទឹកក៏ហូរចេញអស់ ទឹកក៏ថយចុះ រហូតដល់ពាក្យដែលគេត្រូវនិយាយថា «យើងនឹងចាប់ត្រីទាំងឡាយ»។ បន្ទាប់ពីនោះមកពីរបីថ្ងៃ ទឹកក៏តាំងនៅតែក្នុងរណ្តៅតូចៗប៉ុណ្ណោះ។ ដរាបណាទឹកនោះនៅមានក្នុងរណ្តៅតូចៗ ដរាបនោះ ទឹកក្នុងអាងធំ ក៏នៅតែរាប់ថាមានទឹកដែរ។ លុះកាលណាទឹកក្នុងរណ្តៅទាំងនោះរីងស្ងួតអស់ទៅ កាលនោះ គេតែងនិយាយថា «ទឹកក្នុងអាងគ្មានឡើយ»។ សេចក្តីប្រៀបធៀបនេះ គb្បីជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ។

ပဌမံ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ပဉ္စဟိ မဂ္ဂေဟိ ဥဒကေ ပဝိသန္တေ အာဝါဋာနံ ပူရဏကာလော ဝိယ ဟိ ပဌမမေဝ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ မနောဒွါရိကဝေဒနာယ ဝတ္ထုရူပေ ပတိဋ္ဌိတကာလော, ပုနပ္ပုနံ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ပဉ္စမဂ္ဂါနံ ပူရဏကာလော ဝိယ ပဝတ္တေ ပဉ္စဒွါရိကဝေဒနာယ ပဝတ္တိ, ဂါဝုတဍ္ဎယောဇနမတ္တံ အဇ္ဈောတ္ထရဏံ ဝိယ ပဌမဝယေ ဝီသတိဝဿကာလေ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန တဿ အဓိမတ္တဗလဝဘာဝေါ, ယာဝ ဝါပိတော ဥဒကံ န နိဂ္ဂစ္ဆတိ, တာဝ ပူရာယ ဝါပိယာ ဌိတကာလော ဝိယ ပညာသဝဿကာလေ တဿ ဌိတကာလော, နိဒ္ဓမနတုမ္ဗေသု ဝိဝဋေသု ကမ္မေ ကယိရမာနေ ဥဒကဿ နိက္ခမနကာလော ဝိယ သဋ္ဌိဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ တဿ ပရိဟာနိ, ဥဒကေ ဘဋ္ဌေ ဥဒကမဂ္ဂေသု ပရိတ္တဥဒကဿ ဌိတကာလော ဝိယ အသီတိနဝုတိကာလေ ပဉ္စဒွါရိကဝေဒနာယ မန္ဒကာလော, အာဝါဋေသုယေဝ ဥဒကဿ ပတိဋ္ဌိတကာလော ဝိယ ဟဒယဝတ္ထုကောဋိံ နိဿာယ မနောဒွါရေ ဝေဒနာယ ပဝတ္တိကာလော, အာဝါဋေသု ပရိတ္တေပိ ဥဒကေ သတိ ‘‘ဝါပိယံ ဥဒကံ အတ္ထီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗကာလော ဝိယ ယာဝ သာ ပဝတ္တတိ, တာဝ ‘‘သတ္တော ဇီဝတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာ ပန အာဝါဋေသု ဥဒကေ ဆိန္နေ ‘‘နတ္ထိ ဝါပိယံ ဥဒက’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ မနောဒွါရိကဝေဒနာယ အပ္ပဝတ္တမာနာယ သတ္တော မတောတိ ဝုစ္စတိ. ဣမံ ဝေဒနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနော’’တိ.

ព្រោះថា កាលដែលភ្លៀងបង្អុរចុះមកជាដំបូង ទឹកហូរចូលតាមផ្លូវទាំងប្រាំ ហើយបំពេញនូវរណ្តៅតូចៗយ៉ាងណា កាលដែលមនោទ្វារិកវេទនាតម្កល់នៅក្នុងហទយវត្ថុរូប ក្នុងខណៈបដិសន្ធិជាដំបូង ក៏យ៉ាងនោះដែរ កាលភ្លៀងធ្លាក់ចុះមកម្តងហើយម្តងទៀត ទឹកពេញផ្លូវទាំងប្រាំយ៉ាងណា ការប្រព្រឹត្តទៅនៃបញ្ចទ្វារិកវេទនាក្នុងបវត្តិកាល ក៏យ៉ាងនោះដែរ ការជន់លិចទៅលើផ្ទៃដីប្រមាណមួយគាវុត ឬកន្លះយោជន៍យ៉ាងណា ភាពជាវេទនាដ៏លើសលប់និងមានកម្លាំងខ្លាំង ដោយអំណាចនៃការត្រេកអរជាដើម ក្នុងបឋមវ័យ គឺក្នុងកាលមានអាយុ ២០ ឆ្នាំ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ដរាបណាទឹកមិនទាន់ហូរចេញពីអាងទឹក ដរាបនោះ ទឹកនៅតែពេញក្នុងអាងយ៉ាងណា កាលដែលវេទនានោះតាំងនៅស្ងៀម ក្នុងកាលមានអាយុ ៥០ ឆ្នាំ ក៏យ៉ាងនោះដែរ កាលបើគេបើកទ្វារទឹកដើម្បីធ្វើការងារ ទឹកក៏ហូរចេញទៅយ៉ាងណា ការសាបសូន្យទៅនៃវេទនានោះ ចាប់តាំងពីកាលមានអាយុ ៦០ ឆ្នាំទៅ ក៏យ៉ាងនោះដែរ កាលទឹកថយចុះ ទឹកនៅសល់បន្តិចបន្តួចក្នុងផ្លូវទឹកយ៉ាងណា កាលដែលបញ្ចទ្វារិកវេទនាថយថមថយចុះ ក្នុងកាលមានអាយុ ៨០ ឬ ៩០ ឆ្នាំ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ទឹកតាំងនៅតែក្នុងរណ្តៅតូចៗប៉ុណ្ណោះយ៉ាងណា ការប្រព្រឹត្តទៅនៃវេទនាក្នុងមនោទ្វារ ដោយអាស្រ័យនូវហទយវត្ថុរូបជាទីបំផុត ក៏យ៉ាងនោះដែរ កាលបើទឹកសូម្បីបន្តិចបន្តួចនៅមានក្នុងរណ្តៅតូចៗ គេនៅតែនិយាយថា «ទឹកក្នុងអាងមាន» យ៉ាងណា ដរាបណាវេទនានោះនៅប្រព្រឹត្តទៅ ដរាបនោះ សត្វតែងឈ្មោះថា «រស់នៅ» ក៏យ៉ាងនោះដែរ ម្យ៉ាងទៀត កាលណាទឹកក្នុងរណ្តៅទាំងនោះរីងស្ងួតអស់ទៅ គេតែងនិយាយថា «ទឹកក្នុងអាងគ្មានឡើយ» យ៉ាងណា កាលណាមនោទ្វារិកវេទនាមិនប្រព្រឹត្តទៅ សត្វតែងឈ្មោះថា «ស្លាប់ហើយ» ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកវេទនានេះឯង ទើបត្រាស់ថា «កាលទទួលរងនូវវេទនាមានជីវិតជាទីបំផុត»។

ကာယဿ ဘေဒါတိ ကာယဿ ဘေဒေန. ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာတိ ဇီဝိတက္ခယတော ဥဒ္ဓံ. ဣဓေဝါတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပရတော အဂန္တွာ ဣဓေဝ. သီတီ ဘဝိဿန္တီတိ ပဝတ္တိဝိပ္ဖန္ဒနဒရထရဟိတာနိ သီတာနိ အပ္ပဝတ္တနဓမ္မာနိ ဘဝိဿန္တိ.

បទថា កាយស្ស ភេដា គឺ ព្រោះការធ្លាយទៅនៃកាយ។ បទថា ឧទ្ធំ ជីវិតបរិយាទានា គឺ ខាងលើអំពីការអស់ទៅនៃជីវិត (បន្ទាប់ពីអស់អាយុ)។ បទថា ឥធេវ គឺ មិនទៅកាន់បរលោកដោយអំណាចនៃបដិសន្ធិឡើយ គឺនៅក្នុងលោកនេះឯង。 បទថា សីតី ភវិស្សន្តិ គឺ នឹងទៅជាត្រជាក់ មិនមានការប្រព្រឹត្តទៅនិងការញាប់ញ័រក្រវល់ក្រវាយ គឺមានសភាវៈមិនប្រព្រឹត្តទៅទៀតឡើយ។

ထူဏံ ပဋိစ္စာတိ ရုက္ခံ ပဋိစ္စ. ကုဒ္ဒါလပိဋကံ အာဒါယာတိ ကုဒ္ဒါလဉ္စ ခဏိတ္တိဉ္စ ပစ္ဆိဉ္စ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. ဒေသနာ ပန ကုဒ္ဒါလဝသေနေဝ ကတာ. မူလေ ဆိန္ဒေယျာတိ မူလမှိ ကုဒ္ဒါလေန ဆိန္ဒေယျ. ပလိခဏေယျာတိ ခဏိတ္တိယာ သမန္တာ ခဏေယျ.

បទថា ថូណំ បដិច្ច គឺ អាស្រ័យនូវដើមឈើ។ បទថា កុទ្ទាលបិដកំ អាទាយ គឺ កាន់យកនូវចបកាប់ ដែកចូក និងកន្ត្រក នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះទេសនានេះ ទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃចបកាប់ប៉ុណ្ណោះ។ បទថា មូលេ ឆិន្ទេយ្យ គឺ គb្បីកាប់ផ្តាច់ត្រង់ឫសដោយចបកាប់។ បទថា បលិខណេយ្យ គឺ គb្បីជីកជុំវិញដោយដែកចូក។

ဧဝမေဝ [Pg.370] ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ရုက္ခော ဝိယ ဟိ အတ္တဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ရုက္ခံ ပဋိစ္စ ဆာယာ ဝိယ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ, ဆာယံ အပ္ပဝတ္တံ ကာတုကာမော ပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, ကုဒ္ဒါလော ဝိယ ပညာ, ပိဋကံ ဝိယ သမာဓိ, ခဏိတ္တိ ဝိယ ဝိပဿနာ, ခဏိတ္တိယာ မူလာနံ ပလိခဏနကာလော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝိဇ္ဇာယ ဆေဒနကာလော, ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကရဏကာလော ဝိယ ခန္ဓဝသေန ဒိဋ္ဌကာလော, ဖာလနကာလော ဝိယ အာယတနဝသေန ဒိဋ္ဌကာလော, သကလီကရဏကာလော ဝိယ ဓာတုဝသေန ဒိဋ္ဌကာလော, ဝါတာတပေန ဝိသောသနကာလော ဝိယ ကာယိကစေတသိကဿ ဝီရိယဿ ကရဏကာလော, အဂ္ဂိနာ ဍဟနကာလော ဝိယ ဉာဏေန ကိလေသာနံ ဍဟနကာလော, မသိကရဏကာလော ဝိယ ဝတ္တမာနက-ပဉ္စက္ခန္ဓကာလော, မဟာဝါတေ ဩဖုနနကာလော ဝိယ နဒီသောတေ ပဝါဟနကာလော ဝိယ စ ဆိန္နမူလကာနံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အပ္ပဋိသန္ဓိကနိရောဓော, ဩဖုနနပ္ပဝါဟနေဟိ အပညတ္တိကဘာဝူပဂမော ဝိယ ပုနဗ္ဘဝေ ဝိပါကက္ခန္ဓာနံ အနုပ္ပာဒေန အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងពាក្យថា ឯវមេវ ខោ នេះ មានការប្រៀបធៀបឧបមាឧបមេយ្យដូចតទៅនេះ៖ ព្រោះថា អត្តភាព គb្បីឃើញដូចជាដើមឈើ កុសលកម្មនិងអកុសលកម្ម គb្បីឃើញដូចជាស្រមោលដែលអាស្រ័យនឹងដើមឈើ ព្រះយោគាវចរ គb្បីឃើញដូចជាបុរសដែលចង់ធ្វើមិនឲ្យមានស្រមោលប្រព្រឹត្តទៅ បញ្ញា គb្បីឃើញដូចជាចបកាប់ សមាធិ គb្បីឃើញដូចជាកន្ត្រក វិបស្សនា គb្បីឃើញដូចជាដែកចូក កាលដែលកាត់ផ្តាច់នូវអវិជ្ជាដោយអរហត្តមគ្គ គb្បីឃើញដូចជាកាលដែលជីកកកាយជុំវិញនូវឫសទាំងឡាយដោយដែកចូក កាលដែលឃើញអត្តភាពដោយអំណាចនៃខន្ធ គb្បីឃើញដូចជាកាលដែលធ្វើឲ្យទៅជាកង់ៗ កាលដែលឃើញអត្តភាពដោយអំណាចនៃអាយតនៈ គb្បីឃើញដូចជាកាលដែលពុះច្រៀក កាលដែលឃើញអត្តភាពដោយអំណាចនៃធាតុ គb្បីឃើញដូចជាកាលដែលធ្វើឲ្យទៅជាចំណែកតូចៗ កាលដែលធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាមតាមកាយនិងវាចា គb្បីឃើញដូចជាកាលដែលហាលឲ្យស្ងួតដោយខ្យល់និងកំដៅថ្ងៃ កាលដែលដុតបំផ្លាញនូវកិលេសទាំងឡាយដោយញាណ គb្បីឃើញដូចជាកាលដែលដុតដោយភ្លើង កាលនៃខន្ធ ៥ ដែលកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ គb្បីឃើញដូចជាកាលដែលធ្វើឲ្យទៅជាផេះ ការរលត់ទៅដោយមិនមានបដិសន្ធិទៀតនៃខន្ធទាំង ៥ ដែលមានឫសគឺអវិជ្ជានិងតណ្ហាផ្តាច់ចេញហើយ គb្បីឃើញដូចជាកាលដែលបក់បោកទៅក្នុងខ្យល់ព្យុះធំ និងកាលដែលបណ្តែតទៅក្នុងខ្សែទឹកស្ទឹង ភាពដែលមិនអាចបញ្ញត្តិបាន ព្រោះការមិនកើតឡើងនៃវិបាកខន្ធក្នុងភពថ្មី គb្បីជ្រាបដូចជាភាពដែលមិនអាចបញ្ញត្តិថាជាដើមឈើបានទៀតឡើយ ព្រោះការបក់បោកនិងការបណ្តែតទឹកទៅនោះ។

ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ သတ္ထရိ ဒေသနံ ဝိနိဝဋ္ဋေန္တေ သောတာပတ္တိဖလံ ပတွာ ဧတံ ‘‘သေယျထာပိ, ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ ဥဒယတ္ထိကောတိ ဝဍ္ဎိအတ္ထိကော. အဿပဏိယံ ပေါသေယျာတိ ပဉ္စ အဿပေါတသတာနိ ကိဏိတွာ ပစ္ဆာ ဝိက္ကိဏိဿာမီတိ ပေါသေယျ. သဟဿဂ္ဃနကဿ အဿဿ ပဉ္စသတမတ္တံ ဥပကရဏံ ဂန္ဓမာလာဒိဝသေန ပေါသာဝနိကံယေဝ အဂမာသိ. အထဿ တေ အဿာ ဧကဒိဝသေနေဝ ရောဂံ ဖုသိတွာ သဗ္ဗေ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏေယျုန္တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဧဝမာဟ. ဥဒယဉ္စေဝ နာဓိဂစ္ဆေယျာတိ ဝဍ္ဎိဉ္စ ဂေဟတော နီဟရိတွာ ဒိန္နမူလဉ္စ ကိဉ္စိ န လဘေယျ. ပယိရုပါသိန္တိ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟိံ. သွာဟံ ဥဒယဉ္စေဝ နာဓိဂစ္ဆိန္တိ သော အဟံ နေဝ ဥဒယံ န ဂေဟတော ဒိန္နဓနံ အဓိဂစ္ဆိံ, ပဏိယအဿဇဂ္ဂနကော နာမ ဇာတောသ္မီတိ ဒဿေတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

បទថា ភគវន្តំ ឯតទវោច គឺ កាលព្រះសាស្តាទ្រង់បញ្ចប់ព្រះធម៌ទេសនា ឧបាសកនោះបានសម្រេចសោតាបត្តិផល ហើយក្រាបបង្គំទូលនូវពាក្យថា សេយ្យថបិ ភន្តេ ជាដើមនេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា ឧទយត្ថិកោ គឺ អ្នកប្រាថ្នានូវការចម្រើន (ផលចំណេញ)។ បទថា អស្សបណិយំ បោសេយ្យ គឺ ទិញកូនសេះ ៥ រយ ហើយចិញ្ចឹមទុកដោយគិតថា «យើងនឹងលក់ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ»។ ការចំណាយប្រមាណ ៥ រយ ដើម្បីជាឧបការៈមានគ្រឿងក្រអូបនិងកម្រងផ្កាជាដើម ដល់សេះដែលមានតម្លៃ ១ ពាន់ នោះ ឈ្មោះថាជាការចិញ្ចឹមបីបាច់តែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ លុះក្រោយមក ពួកសេះទាំងនោះរបស់គាត់ ក៏ត្រូវរោគបៀតបៀនក្នុងថ្ងៃតែមួយ ហើយដល់នូវការអស់ទៅនៃជីវិតទាំងអស់គ្នា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះហឫទ័យសំដៅយកសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទថា ឧទយញ្ចេវ នាធិគច្ឆេយ្យ គឺ មិនបានទាំងផលចំណេញ និងមិនបានសូម្បីតែដើមទុនដែលយកចេញពីផ្ទះទៅទិញនោះបន្តិចបន្តួចឡើយ។ បទថា បយិរុបាសឹ គឺ ខ្ញុំព្រះអង្គបានបម្រើដោយបច្ច័យទាំង ៤។ បទថា ស្វាហំ ឧទយញ្ចេវ នាធិគច្ឆឹ គឺ បង្ហាញសេចក្តីថា «ខ្ញុំព្រះអង្គនោះ មិនបានទាំងផលចំណេញ មិនបានទាំងទ្រព្យជាដើមទុនដែលយកចេញពីផ្ទះឡើយ ក្លាយជាអ្នកចិញ្ចឹមសេះសម្រាប់លក់តែប៉ុណ្ណោះ»។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ មានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၆. သာဠှသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពន្យល់សេចក្តីនៃសាឡ្ហសូត្រ។

၁၉၆. ဆဋ္ဌေ ဒွယေနာတိ ဒွီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ. ဩဃဿ နိတ္ထရဏန္တိ စတုရောဃနိတ္ထရဏံ. တပေါဇိဂုစ္ဆာဟေတူတိ ဒုက္ကရကာရိကသင်္ခါတေန တပေန ပါပဇိဂုစ္ဆနဟေတု[Pg.371]. အညတရံ သာမညင်္ဂန္တိ ဧကံ သမဏဓမ္မကောဋ္ဌာသံ. အပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရာတိအာဒီသု ပုရိမေဟိ တီဟိ ပဒေဟိ ကာယိကဝါစသိကစေတသိကသီလာနံ အပရိသုဒ္ဓတံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆိမေန ပဒေန အပရိသုဒ္ဓါဇီဝတံ ဒဿေတိ. ဉာဏဒဿနာယာတိ မဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတာယ ဒဿနာယ. အနုတ္တရာယ သမ္ဗောဓာယာတိ အရဟတ္တာယ, အရဟတ္တဉာဏဖဿေန ဖုသိတုံ အဘဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သာလလဋ္ဌိန္တိ သာလရုက္ခံ. နဝန္တိ တရုဏံ. အကုက္ကုစ္စကဇာတန္တိ ‘‘ဘဝေယျ နု ခေါ, န ဘဝေယျာ’’တိ အဇနေတဗ္ဗကုက္ကုစ္စံ. လေခဏိယာ လိခေယျာတိ အဝလေခနမတ္တကေန အဝလိခေယျ. ဓောဝေယျာတိ ဃံသေယျ. အန္တော အဝိသုဒ္ဓါတိ အဗ္ဘန္တရေ အသုဒ္ဓါ အပနီတသာရာ.

១៩៦. ក្នុងសូត្រទី ៦ បទថា dvayenāti សេចក្តីថា ដោយចំណែកពីរ។ បទថា oghassa nittharaṇanti សេចក្តីថា ការឆ្លងផុតនូវឱឃៈទាំង ៤។ បទថា tapojigucchāhetūti សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែការខ្ពើមរអើមនូវបាបដោយតបៈ ពោលគឺការធ្វើកិច្ចដែលធ្វើបានដោយកម្រ។ បទថា aññataraṃ sāmaññaṅganti សេចក្តីថា ចំណែកមួយនៃសមណធម៌។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន aparisuddhakāyasamācārāti ជាដើម ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបង្ហាញនូវភាពមិនបរិសុទ្ធនៃកាយិកសីល វាចសិកសីល និងចេតសិកសីល ដោយបទ ៣ ខាងដើម ហើយបង្ហាញនូវភាពមិនបរិសុទ្ធនៃអាជីវៈ ដោយបទខាងចុង។ បទថា ñāṇadassanāyāti សេចក្តីថា ដើម្បីការឃើញ ពោលគឺមគ្គញាណ។ បទថា anuttarāya sambodhāyāti សេចក្តីថា ដើម្បីព្រះអរហត្ត មានន័យថា មិនគួរដើម្បីពាល់ត្រូវដោយការប៉ះពាល់នៃអរហត្តផលញាណឡើយ។ បទថា sālalaṭṭhinti សេចក្តីថា នូវដើមសាលៈ។ បទថា navanti សេចក្តីថា ខ្ចី (នៅឡើយ)។ បទថា akukkuccakajātanti សេចក្តីថា មិនមានសេចក្តីសង្ស័យដែលមិនគួរឲ្យកើតឡើងថា «តើគួរមានឬទេហ្ន៎ ឬថាមិនគួរមានទេ»។ បទថា lekhaṇiyā likheyyāti សេចក្តីថា គប្បីឆ្កឹះ ឬឆ្កៀល ដោយគ្រាន់តែការកោស។ បទថា dhoveyyāti សេចក្តីថា គប្បីដុសខាត់។ បទថា anto avisuddhāti សេចក្តីថា ខាងក្នុងមិនស្អាត គឺមានខ្លឹមដែលគេមិនទាន់យកចេញ។

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – သာလလဋ္ဌိ ဝိယ ဟိ အတ္တဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, နဒီသောတံ ဝိယ သံသာရသောတံ, ပါရံ ဂန္တုကာမပုရိသော ဝိယ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဌိတပုရိသော, သာလလဋ္ဌိယာ ဗဟိဒ္ဓါ သုပရိကမ္မကတကာလော ဝိယ ဗဟိဒ္ဓါ တပစရဏံ ဂါဠှံ ကတွာ ဂဟိတကာလော, အန္တော အသုဒ္ဓကာလော ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ သီလာနံ အပရိသုဒ္ဓကာလော, သာလလဋ္ဌိယာ သံသီဒိတွာ အဓောဂမနံ ဝိယ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ သံသာရသောတေ သံသီဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា Evameva khoti ក្នុងទីនេះ មានការប្រៀបធៀបឧបមាឧបមេយ្យដូចតទៅ៖ គប្បីយល់ថា អត្តភាព ដូចជាដើមសាលៈខ្ចី, ខ្សែទឹកនៃសង្សារ ដូចជាខ្សែទឹកស្ទឹង, បុគ្គលដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទិដ្ឋិ ៦២ ដូចជាបុរសដែលចង់ទៅកាន់ត្រើយម្ខាង, សម័យដែលបុគ្គលកាន់យកតបៈខាងក្រៅយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដូចជាសម័យដែលដើមសាលៈត្រូវបានគេដុសខាត់ខាងក្រៅយ៉ាងល្អ, សម័យដែលសីលទាំងឡាយខាងក្នុងមិនបរិសុទ្ធ ដូចជាសម័យដែលខាងក្នុងមិនស្អាត, ការលិចចុះទៅក្នុងខ្សែទឹកនៃសង្សាររបស់បុគ្គលដែលមានទិដ្ឋិ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការលិចចុះទៅខាងក្រោមនៃដើមសាលៈ។

ဖိယာရိတ္တံ ဗန္ဓေယျာတိ ဖိယဉ္စ အရိတ္တဉ္စ ယောဇေယျ. ဧဝမေဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – သာလလဋ္ဌိ ဝိယ အတ္တဘာဝေါ, နဒီသောတံ ဝိယ သံသာရသောတံ, ပါရံ ဂန္တုကာမပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, ဗဟိဒ္ဓါ သုပရိကမ္မကတကာလော ဝိယ ဆသု ဒွါရေသု သံဝရဿ ပစ္စုပဋ္ဌိတကာလော, အန္တော သုဝိသောဓိတဘာဝေါ ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ပရိသုဒ္ဓသီလဘာဝေါ, ဖိယာရိတ္တဗန္ဓနံ ဝိယ ကာယိကစေတသိကဝီရိယကရဏံ, သောတ္ထိနာ ပါရိမတီရဂမနံ ဝိယ အနုပုဗ္ဗေန သီလံ ပူရေတွာ သမာဓိံ ပူရေတွာ ပညံ ပူရေတွာ နိဗ္ဗာနဂမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

បទថា phiyārittaṃ bandheyyāti សេចក្តីថា គប្បីចងភ្ជាប់នូវច្រវា និងចង្កូត។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា Evamevāti នេះ ក៏មានការប្រៀបធៀបឧបមាឧបមេយ្យដូចតទៅ៖ អត្តភាព ដូចជាដើមសាលៈ, ខ្សែទឹកនៃសង្សារ ដូចជាខ្សែទឹកស្ទឹង, ព្រះយោគាវចរ ដូចជាបុរសដែលចង់ទៅកាន់ត្រើយម្ខាង, សម័យដែលសង្វរៈតម្កល់ឡើងក្នុងទ្វារទាំង ៦ ដូចជាសម័យដែលដើមសាលៈត្រូវបានគេដុសខាត់ខាងក្រៅយ៉ាងល្អ, សភាពនៃសីលដ៏បរិសុទ្ធខាងក្នុង ដូចជាសភាពដែលខាងក្នុងត្រូវបានជម្រះស្អាតល្អហើយ, ការធ្វើសេចក្តីព្យាយាមតាមកាយនិងចិត្ត ដូចជាការចងភ្ជាប់នូវច្រវានិងចង្កូត, ការទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ដោយការបំពេញសីល បំពេញសមាធិ បំពេញបញ្ញា តាមលំដាប់ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការទៅកាន់ត្រើយម្ខាងដោយសុវត្ថិភាព។

ကဏ္ဍစိတြကာနီတိ သရလဋ္ဌိသရရဇ္ဇုသရပါသာဒသရသာဏိသရပေါက္ခရဏိသရပဒုမာနီတိ အနေကာနိ ကဏ္ဍေဟိ ကတ္တဗ္ဗစိတြာနိ. အထ ခေါ သော တီဟိ ဌာနေဟီတိ သော ဧဝံ ဗဟူနိ ကဏ္ဍစိတြကာနိ ဇာနန္တောပိ န ရာဇာရဟော ဟောတိ, တီဟိယေဝ ပန ဌာနေဟိ ဟောတီတိ အတ္ထော. သမ္မာသမာဓိ [Pg.372] ဟောတီတိ မဂ္ဂသမာဓိနာ စ ဖလသမာဓိနာ စ သမာဟိတော ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိအာဒီဟိ စတူဟိ သစ္စေဟိ စတ္တာရော မဂ္ဂါ တီဏိ စ ဖလာနိ ကထိတာနိ. အယံ ပန မဂ္ဂေနေဝ အဝိရာဓိတံ ဝိဇ္ဈတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္မာဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. အဝိဇ္ဇာက္ခန္ဓံ ပဒါလေတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဒါလေတိ နာမာတိ ဝုစ္စတိ. ဣမိနာ ဟိ ဟေဋ္ဌာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝိဇ္ဇာက္ခန္ဓော ပဒါလိတော, ဣဓ ပန ပဒါလိတံ ဥပါဒါယ ပဒါလေတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ.

បទថា kaṇḍacitrakānīti សេចក្តីថា វិចិត្រកម្មជាច្រើនដែលត្រូវធ្វើដោយព្រួញ មានជាអាទិ៍គឺ ដើមព្រួញ ខ្សែព្រួញ ប្រាសាទព្រួញ វាំងននព្រួញ ស្រះព្រួញ ផ្កាឈូកព្រួញ។ បទថា atha kho so tīhi ṭhānehīti សេចក្តីថា បុរសនោះ សូម្បីដឹងនូវវិចិត្រកម្មនៃព្រួញជាច្រើនយ៉ាងនេះ ក៏មិនទាន់ជាអ្នកគួរដល់ព្រះរាជាឡើយ ប៉ុន្តែគប្បីជាអ្នកគួរដល់ព្រះរាជាដោយហេតុ ៣ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា sammāsamādhi hotīti សេចក្តីថា ជាអ្នកមានចិត្តតម្កល់មាំដោយមគ្គសមាធិ និងផលសមាធិ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងបទនេះ។ បទថា sammādiṭṭhīti សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ។ ដោយសច្ចៈទាំង ៤ មាន «នេះជាទុក្ខ» ជាដើម មគ្គ ៤ និងផល ៣ ត្រូវបានសម្តែងហើយ។ ប៉ុន្តែ យោគាវចរបុគ្គលនេះ ឈ្មោះថាបាញ់ធ្លុះដោយមិនឲ្យខុសឡើយ ដោយមគ្គនោះឯង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ បទថា sammāvimuttīti សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយអរហត្តផលវិមុត្តិ។ បទថា avijjākkhandhaṃ padāletīti សេចក្តីថា ឈ្មោះថាទម្លាយនូវគំនរអវិជ្ជាដោយអរហត្តមគ្គ។ ព្រោះថា គំនរអវិជ្ជាត្រូវបានទម្លាយហើយដោយអរហត្តមគ្គក្នុងថ្នាក់ក្រោម ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ គួរពោលថា «ទម្លាយ» ដោយអាស្រ័យហេតុដែលបានទម្លាយរួចហើយនោះឯង។

၇. မလ္လိကာဒေဝီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ពណ៌នាសូត្រទី ៧ មល្លិកាទេវីសូត្រ

၁၉၇. သတ္တမေ မလ္လိကာ ဒေဝီတိ ပသေနဒိရညော ဒေဝီ. ယေန မိဓေကစ္စော မာတုဂါမောတိ ယေန ဣဓေကစ္စာ ဣတ္ထီ. ဒုဗ္ဗဏ္ဏာတိ ဗီဘစ္ဆဝဏ္ဏာ. ဒုရူပါတိ ဒုဿဏ္ဌိတာ. သုပါပိကာတိ သုဋ္ဌု ပါပိကာ သုဋ္ဌု လာမိကာ. ဒဿနာယာတိ ပဿိတုံ. ဒလိဒ္ဒါတိ ဓနဒလိဒ္ဒါ. အပ္ပဿကာတိ သကေန ဓနေန ရဟိတာ. အပ္ပဘောဂါတိ ဥပဘောဂပရိဘောဂဘဏ္ဍကရဟိတာ. အပ္ပေသက္ခာတိ အပ္ပပရိဝါရာ. အဍ္ဎာတိ ဣဿရာ. မဟဒ္ဓနာတိ ဝဠဉ္ဇနကဓနေန မဟဒ္ဓနာ. မဟာဘောဂါတိ ဥပဘောဂပရိဘောဂဘဏ္ဍဘောဂေန မဟာဘောဂါ. မဟေသက္ခာတိ မဟာပရိဝါရာ. အဘိရူပါတိ ဥတ္တမရူပါ. ဒဿနီယာတိ ဒဿနယုတ္တာ. ပါသာဒိကာတိ ဒဿနေန ပါသာဒိကာ. ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ ဝဏ္ဏေန စေဝ သရီရသဏ္ဌာနေန စ.

១៩៧. ក្នុងសូត្រទី ៧ បទថា mallikā devīti សេចក្តីថា ព្រះមហេសីរបស់ព្រះបាទបសេនទិកោសល។ បទថា yenamidhekacco mātugāmoti សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែស្ត្រីខ្លះក្នុងលោកនេះ។ បទថា dubbaṇṇāti សេចក្តីថា មានសម្បុរអាក្រក់ គួរឲ្យខ្ពើម។ បទថា durūpāti សេចក្តីថា មានទ្រង់ទ្រាយមិនល្អ។ បទថា supāpikāti សេចក្តីថា ថោកទាបក្រៃលែង។ បទថា dassanāyāti សេចក្តីថា ដើម្បីមើល។ បទថា daliddāti សេចក្តីថា អ្នកក្រខ្សត់ទ្រព្យ។ បទថា appassakāti សេចក្តីថា ប្រាសចាកទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួន។ បទថា appabhogāti សេចក្តីថា ប្រាសចាកគ្រឿងឧបភោគបរិភោគ។ បទថា appesakkhāti សេចក្តីថា មានបរិវារតិច។ បទថា aḍḍhāti សេចក្តីថា ជាធំ មានអំណាច។ បទថា mahaddhanāti សេចក្តីថា មានទ្រព្យច្រើនដោយទ្រព្យសម្រាប់ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ បទថា mahābhogāti សេចក្តីថា មានគ្រឿងប្រើប្រាស់ច្រើនដោយគ្រឿងឧបភោគបរិភោគ។ បទថា mahesakkhāti សេចក្តីថា មានបរិវារច្រើន។ បទថា abhirūpāti សេចក្តីថា មានរូបល្អលើសលប់។ បទថា dassanīyāti សេចក្តីថា គួរជាទីគយគន់។ បទថា pāsādikāti សេចក្តីថា គួរឲ្យជ្រះថ្លាដោយការបានឃើញ។ បទថា vaṇṇapokkharatāyāti ដោយសម្បុរផង ដោយទ្រង់ទ្រាយរាងកាយផង។

အဘိသဇ္ဇတီတိ လဂ္ဂတိ. ဗျာပဇ္ဇတီတိ ပကတိံ ပဇဟတိ. ပတိတ္ထီယတီတိ ကောဓဝသေန ထိနဘာဝံ ထဒ္ဓဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ. န ဒါတာ ဟောတီတိ န ဒါယိကာ ဟောတိ. သေယျာဝသထပဒီပေယျန္တိ ဧတ္ထ သေယျာတိ မဉ္စပလ္လင်္ကာဒိသယနံ. အာဝသထောတိ အာဝသထာဂါရံ. ပဒီပေယျံ ဝုစ္စတိ ဝဋ္ဋိတေလာဒိပဒီပူပကရဏံ. ဣဿာမနိကာတိ ဣဿာယ သမ္ပယုတ္တစိတ္တာ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကောဓနာ အဟောသိန္တိ ကောဓမနာ အဟောသိံ. အနိဿာမနိကာ အဟောသိန္တိ ဣဿာဝိရဟိတစိတ္တာ အဟောသိံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

បទថា abhisajjatīti សេចក្តីថា ជាប់ជំពាក់។ បទថា byāpajjatīti សេចក្តីថា លះបង់នូវសភាពប្រក្រតី។ បទថា patitthīyatīti សេចក្តីថា ដល់នូវសភាពរឹងត្អឹង សភាពរឹងរូស ដោយអំណាចនៃសេចក្តីក្រោធ។ បទថា na dātā hotīti សេចក្តីថា មិនមែនជាអ្នកឲ្យទាន។ ក្នុងបទថា seyyāvasathapadīpeyyanti នេះ បទថា seyyāti បានដល់ ទីដេកមានគ្រែនិងតាំងជាដើម។ បទថា āvasathoti បានដល់ សាលាសំណាក់ ឬវិហារ។ គ្រឿងប្រទីបមានប្រេងនិងប្រឆេះជាដើម ហៅថា padīpeyyaṃ។ បទថា issāmanikāti សេចក្តីថា មានចិត្តប្រកបដោយសេចក្តីច្រណែន។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួងដោយន័យនេះ។ បទថា kodhanā ahosinti សេចក្តីថា ខ្ញុំជាអ្នកមានចិត្តក្រោធ។ បទថា anissāmanikā ahosinti សេចក្តីថា ខ្ញុំជាអ្នកមានចិត្តប្រាសចាកសេចក្តីច្រណែន។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ មានន័យងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၈. အတ္တန္တပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ពណ៌នាសូត្រទី ៨ អត្តន្តបសូត្រ

၁၉၈. အဋ္ဌမေ [Pg.373] အတ္တန္တပါဒီသု အတ္တာနံ တပတိ ဒုက္ခာပေတီတိ အတ္တန္တပေါ. အတ္တနော ပရိတာပနာနုယောဂံ အတ္တပရိတာပနာနုယောဂံ. ပရံ တပတီတိ ပရန္တပေါ. ပရေသံ ပရိတာပနာနုယောဂံ ပရပရိတာပနာနုယောဂံ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. နိစ္ဆာတောတိ ဆာတံ ဝုစ္စတိ တဏှာ, သာ အဿ နတ္ထီတိ နိစ္ဆာတော. သဗ္ဗကိလေသာနံ နိဗ္ဗုတတ္တာ နိဗ္ဗုတော. အန္တော တာပနကိလေသာနံ အဘာဝါ သီတလော ဇာတောတိ သီတီဘူတော. ဈာနမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသုခါနိ ပဋိသံဝေဒေတီတိ သုခပ္ပဋိသံဝေဒီ. ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာတိ သေဋ္ဌဘူတေန အတ္တနာ.

១៩៨. ក្នុងសូត្រទី ៨ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន attantapo ជាដើម បុគ្គលណាធ្វើខ្លួនឯងឲ្យក្តៅក្រហាយ ធ្វើខ្លួនឯងឲ្យរងទុក្ខ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា attantapo។ បទថា attaparitāpanānuyogaṃ សេចក្តីថា ការប្រកបការធ្វើខ្លួនឯងឲ្យក្តៅក្រហាយ។ បទថា parantapo សេចក្តីថា បុគ្គលណាធ្វើអ្នកដទៃឲ្យក្តៅក្រហាយ ឈ្មោះថា parantapo។ បទថា paraparitāpanānuyogaṃ សេចក្តីថា ការប្រកបការធ្វើអ្នកដទៃឲ្យក្តៅក្រហាយ។ បទថា diṭṭheva dhamme សេចក្តីថា ក្នុងអត្តភាពបច្ចុប្បន្ននេះឯង។ ក្នុងបទថា nicchātoti នេះ ពាក្យថា chātaṃ សំដៅលើតណ្ហា តណ្ហានោះមិនមានដល់បុគ្គលនោះឡើយ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា nicchāto។ ឈ្មោះថា nibbuto ព្រោះភាពជាអ្នករលត់ទៅនៃកិលេសទាំងពួង។ ឈ្មោះថា sītībhūto ព្រោះកើតជាអ្នកត្រជាក់ ដោយមិនមានកិលេសដែលធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយខាងក្នុង។ ឈ្មោះថា sukhappaṭisaṃvedī ព្រោះសោយនូវឈានសុខ មគ្គសុខ ផលសុខ និងនិព្វានសុខ។ បទថា brahmabhūtena attanāti សេចក្តីថា ដោយអត្តភាពដ៏ប្រសើរ។

အစေလကောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. ဩရဗ္ဘိကာဒီသု ဥရဗ္ဘာ ဝုစ္စန္တိ ဧဠကာ, ဥရဗ္ဘေ ဟနတီတိ ဩရဗ္ဘိကော. သူကရိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. လုဒ္ဒေါတိ ဒါရုဏော ကက္ခဠော. မစ္ဆဃာတကောတိ မစ္ဆဗန္ဓော ကေဝဋ္ဋော. ဗန္ဓနာဂါရိကောတိ ဗန္ဓနာဂါရဂေါပကော. ကုရူရကမ္မန္တာတိ ဒါရုဏကမ္မန္တာ.

បទទាំងឡាយមាន acelako ជាដើម មានសេចក្តីដែលបានពោលរួចហើយ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន orabbhiko ជាដើម សត្វពពែ ហៅថា urabbhā បុគ្គលណាដែលសម្លាប់ពពែ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា orabbhiko។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមាន sūkariko ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា luddoti សេចក្តីថា សាហាវយង់ឃ្នង គ្រោតគ្រាត។ បទថា macchaghātakoti សេចក្តីថា នេសាទត្រី គឺអ្នកនេសាទ។ បទថា bandhanāgārikoti សេចក្តីថា អ្នកយាមគុក។ បទថា kurūrakammantāti សេចក្តីថា អ្នកមានការងារសាហាវយង់ឃ្នង។

မုဒ္ဓါဝသိတ္တောတိ ခတ္တိယာဘိသေကေန မုဒ္ဓနိ အဘိသိတ္တော. ပုရတ္ထိမေန နဂရဿာတိ နဂရတော ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ. သန္ထာဂါရန္တိ ယညသာလံ. ခရာဇိနံ နိဝါသေတွာတိ သခုရံ အဇိနစမ္မံ နိဝါသေတွာ. သပ္ပိတေလေနာတိ သပ္ပိနာ စေဝ တေလေန စ. ဌပေတွာ ဟိ သပ္ပိံ အဝသေသော ယော ကောစိ သ္နေဟော တေလန္တိ ဝုစ္စတိ. ကဏ္ဍုဝမာနောတိ နခါနံ ဆိန္နတ္တာ ကဏ္ဍုဝိတဗ္ဗကာလေ တေန ကဏ္ဍုဝမာနော. အနန္တရဟိတာယာတိ အသန္ထတာယ. သရူပဝစ္ဆာယာတိ သဒိသဝစ္ဆာယ. သစေ ဂါဝီ သေတာ ဟောတိ, ဝစ္ဆောပိ သေတကောဝ. သစေ ကပိလာ ဝါ ရတ္တာ ဝါ, ဝစ္ဆကောပိ တာဒိသောဝါတိ ဧဝံ သရူပဝစ္ဆာယ. သော ဧဝမာဟာတိ သော ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေတိ. ဝစ္ဆတရာတိ တရုဏဝစ္ဆကဘာဝံ အတိက္ကန္တာ ဗလဝဝစ္ဆာ. ဝစ္ဆတရီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဗရိဟိသတ္ထာယာတိ ပရိက္ခေပကရဏတ္ထာယ စေဝ ယညဘူမိယံ အတ္ထရဏတ္ထာယ စ.

បទថា muddhāvasittoti សេចក្តីថា អ្នកដែលគេបានស្រោចស្រពលើក្បាលដោយអភិសេករបស់ក្សត្រ។ បទថា puratthimena nagarassāti សេចក្តីថា ក្នុងទិសខាងកើតអំពីទីក្រុង។ បទថា santhāgāranti សេចក្តីថា រោងបូជាយញ្ញ។ បទថា kharājinaṃ nivāsetvāti សេចក្តីថា ស្លៀកដណ្តប់ស្បែកខ្លាឃ្មុំទាំងក្រញាំ។ បទថា sappitelenāti សេចក្តីថា ដោយទឹកដោះថ្លាផង ដោយប្រេងផង ព្រោះថា លើកលែងតែទឹកដោះថ្លាចេញ ជាតិរំអិលឯទៀតណាមួយ ហៅថា ប្រេង។ បទថា kaṇḍuvamānoti សេចក្តីថា កាលដែលត្រូវអេះ ព្រោះក្រចកត្រូវបានកាត់អស់ហើយ ក៏អេះដោយស្នែងនោះ។ បទថា anantarahitāyāti សេចក្តីថា លើដីដែលមិនបានក្រាល។ បទថា sarūpavacchāyāti សេចក្តីថា មានកូនគោដែលមានរូបរាងដូចម្តាយ បើមេគោស កូនគោក៏សដែរ បើមេគោមានពណ៌ក្រហម ឬក្រឡា កូនគោក៏មានពណ៌ដូច្នោះដែរ នេះហៅថា sarūpavacchā។ បទថា so evamāhāti សេចក្តីថា ព្រះរាជានោះ ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការយ៉ាងនេះ។ បទថា vacchatarā សេចក្តីថា គោជំទង់ដែលកន្លងហួសភាពជាកូនគោខ្ចី មានកម្លាំងមាំមួន។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា vacchatarī ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា barihisatthāyāti សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ស្មៅខ្សៃ (ស្មៅគុសៈ) សម្រាប់ព័ទ្ធជុំវិញ និងសម្រាប់ក្រាលក្នុងទីបូជាយញ្ញ។

စတုတ္ထပုဂ္ဂလံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေတုံ ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တထာဂတောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. တံ ဓမ္မန္တိ တံ ဝုတ္တပ္ပကာရသမ္ပဒံ ဓမ္မံ. သုဏာတိ, ဂဟပတိ, ဝါတိ ကသ္မာ ပဌမံ ဂဟပတိံ [Pg.374] နိဒ္ဒိသတိ? နိဟတမာနတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ စ. ယေဘုယျေန ဟိ ခတ္တိယကုလတော ပဗ္ဗဇိတာ ဇာတိံ နိဿာယ မာနံ ကရောန္တိ. ဗြာဟ္မဏကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ မန္တေ နိဿာယ မာနံ ကရောန္တိ, ဟီနဇစ္စကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ အတ္တနော ဝိဇာတိတာယ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ. ဂဟပတိဒါရကာ ပန ကစ္ဆေဟိ သေဒံ မုဉ္စန္တေဟိ ပိဋ္ဌိယာ လောဏံ ပုပ္ဖမာနာယ ဘူမိံ ကသိတွာ တာဒိသဿ မာနဿ အဘာဝတော နိဟတမာနဒပ္ပာ ဟောန္တိ. တေ ပဗ္ဗဇိတွာ မာနံ ဝါ ဒပ္ပံ ဝါ အကတွာ ယထာဗလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တာ သက္ကောန္တိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတုံ. ဣတရေဟိ စ ကုလေဟိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာ န ဗဟုကာ, ဂဟပတိကာဝ ဗဟုကာ. ဣတိ နိဟတမာနတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ စ ပဌမံ ဂဟပတိံ နိဒ္ဒိသတီတိ.

ដើម្បីបង្ហាញបុគ្គលទី ៤ ចាប់តាំងពីការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធមក ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា idha, bhikkhave, tathāgato (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគតកើតឡើងក្នុងលោកនេះ...)។ ក្នុងពាក្យនោះ បទទាំងឡាយមាន tathāgato ជាដើម មានសេចក្តីដែលបានពោលរួចហើយ។ បទថា taṃ dhammanti នូវធម៌ដែលប្រកបដោយអាការៈដែលបានពោលរួចហើយនោះ។ ចំពោះពាក្យថា suṇāti, gahapati, vā នេះ ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញគហបតីមុនគេ? ព្រោះភាពជាអ្នកមានមានះត្រូវបានកម្ចាត់ចេញផង និងព្រោះភាពជាអ្នកមានចំនួនច្រើនផង។ ព្រោះថា ពួកជនដែលចេញចាកត្រកូលក្សត្រហើយបួស តែងធ្វើមានះដោយអាស្រ័យជាតិត្រកូល។ ពួកជនដែលបួសចាកត្រកូលព្រាហ្មណ៍ តែងធ្វើមានះដោយអាស្រ័យមន្ត (វេទ)។ ពួកជនដែលបួសចាកត្រកូលថោកទាប មិនអាចតម្កល់ខ្លួនក្នុងសាសនាបានឡើយ ព្រោះភាពជាអ្នកមានជាតិថោកទាបរបស់ខ្លួន។ ចំណែកឯកូនគហបតីទាំងឡាយ តែងភ្ជួររាស់ដី ធ្វើឲ្យញើសហូរចេញពីក្លៀក ធ្វើឲ្យអំបិលឡើងសនៅលើខ្នង ព្រោះមិនមានមានះបែបនោះ ទើបជាអ្នកមានមានះនិងសេចក្តីព្រហើនត្រូវបានកម្ចាត់ចោលហើយ។ ពួកគហបតីបុត្រទាំងនោះ លុះបួសហើយ មិនធ្វើមានះ ឬសេចក្តីព្រហើនឡើយ តែងរៀនសូត្រព្រះពុទ្ធវចនៈតាមកម្លាំង ហើយធ្វើការងារក្នុងវិបស្សនា ក៏អាចតម្កល់នៅក្នុងព្រះអរហត្តបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកជនដែលចេញចាកត្រកូលដទៃហើយបួស មិនមានចំនួនច្រើនឡើយ មានតែពួកគហបតីប៉ុណ្ណោះដែលមានចំនួនច្រើន។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញគហបតីមុនគេ ដោយព្រោះភាពជាអ្នកមានមានះត្រូវបានកម្ចាត់ចេញផង និងព្រោះភាពជាអ្នកមានចំនួនច្រើនផង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

အညတရသ္မိံ ဝါတိ ဣတရေသံ ဝါ ကုလာနံ အညတရသ္မိံ. ပစ္စာဇာတောတိ ပတိဇာတော. တထာဂတေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ ပရိသုဒ္ဓံ ဓမ္မံ သုတွာ ဓမ္မသာမိမှိ တထာဂတေ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ ဘဂဝါ’’တိ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ. သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသောတိ သစေပိ သဋ္ဌိဟတ္ထေ ဃရေ ယောဇနသတန္တရေပိ ဝါ ဒွေ ဇာယမ္ပတိကာ ဝသန္တိ, တထာပိ နေသံ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန ဃရာဝါသော သမ္ဗာဓောဝ. ရဇာပထောတိ ရာဂရဇာဒီနံ ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. အာဂမနပထောတိပိ ဝဋ္ဋတိ. အလဂ္ဂနဋ္ဌေန အဗ္ဘောကာသော ဝိယာတိ အဗ္ဘောကာသော. ပဗ္ဗဇိတော ဟိ ကူဋာဂါရရတနပါသာဒဒေဝဝိမာနာဒီသု ပိဟိတဒွါရဝါတပါနေသု ပဋိစ္ဆန္နေသု ဝသန္တောပိ နေဝ လဂ္ဂတိ န သဇ္ဇတိ န ဗဇ္ဈတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ. အပိစ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ကုသလကိရိယာယ ယထာသုခံ ဩကာသာဘာဝတော, ရဇာပထော အသံဝုတသင်္ကာရဋ္ဌာနံ ဝိယ ရဇာနံ, ကိလေသရဇာနံ သန္နိပါတဋ္ဌာနတော. အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ ကုသလကိရိယာယ ယထာသုခံ ဩကာသသဗ္ဘာဝတော.

បទថា aññatarasmiṃ vāti សេចក្តីថា ឬក្នុងត្រកូលណាមួយ ក្នុងចំណោមត្រកូលដទៃទៀត។ បទថា paccājātoti សេចក្តីថា កើតហើយ។ បទថា tathāgate saddhaṃ paṭilabhatīti សេចក្តីថា លុះបានស្តាប់ធម៌ដ៏បរិសុទ្ធហើយ ក៏បាននូវសេចក្តីជំនឿក្នុងព្រះតថាគតជាម្ចាស់នៃធម៌ថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ អង្គនោះ ទ្រង់ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធពិតមែន»។ បទថា iti paṭisañcikkhatīti សេចក្តីថា ពិចារណាឃើញយ៉ាងនេះ។ បទថា sambādho gharāvāsoti សេចក្តីថា សូម្បីតែប្តីប្រពន្ធពីរនាក់រស់នៅក្នុងផ្ទះដែលមានទំហំ ៦០ ហត្ថ ឬក្នុងផ្ទះដែលមានចម្ងាយ ១០០ យោជន៍ក៏ដោយ ក៏ការរស់នៅជាគ្រហស្ថរបស់ពួកគាត់នៅតែចង្អៀតដដែល ព្រោះមានសេចក្តីកង្វល់និងគ្រឿងកង្វល់។ បទថា rajāpathoti សេចក្តីថា ផ្លូវនៃធូលី គឺទីកើតឡើងនៃធូលីមានរាគៈជាដើម ដូចដែលបានពោលទុកក្នុងមហាអដ្ឋកថា។ ម្យ៉ាងទៀត នឹងពោលថាជាផ្លូវមកដល់ (នៃកិលេស) ក៏គួរ។ បទថា alagganaṭṭhena abbhokāso viyāti abbhokāso សេចក្តីថា ដូចជាទីវាល ព្រោះអត្ថថា មិនជាប់ជំពាក់។ ព្រោះថា ភិក្ខុទោះបីរស់នៅក្នុងប្រាសាទកំពូល ប្រាសាទរតនៈ ឬវិមានទេវតា ដែលបិទទ្វារបង្អួចជិតល្អ បិទបាំងជិតក្ដី ក៏មិនជាប់ជំពាក់ មិនទាក់ទើ មិនចងរឹតឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ការបួសជាទីវាល»។ ម្យ៉ាងទៀត ការរស់នៅជាគ្រហស្ថ ឈ្មោះថាចង្អៀត ព្រោះមិនមានឱកាសធ្វើកុសលធម៌តាមសប្បាយ ចំណែកឯផ្លូវនៃធូលី ដូចជាកន្លែងចាក់សម្រាមដែលមិនបានបិទបាំង ជាទីប្រជុំនៃធូលី ព្រោះជាទីប្រជុំនៃកិលេសដែលប្រៀបដូចជាធូលី។ ការបួស ឈ្មោះថាជាទីវាល ព្រោះមានឱកាសធ្វើកុសលធម៌តាមសប្បាយ។

နယိဒံ သုကရံ…ပေ… ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပကထာ – ယဒေတံ သိက္ခတ္တယဗြဟ္မစရိယံ ဧကမ္ပိ ဒိဝသံ အခဏ္ဍံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ, ဧကဒိဝသမ္ပိ စ ကိလေသမလေန အမလိနံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ [Pg.375] ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ, သင်္ခလိခိတံ လိခိတသင်္ခသဒိသံ ဓောတသင်္ခသပ္ပဋိဘာဂံ စရိတဗ္ဗံ. ဣဒံ န သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေန ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ…ပေ… စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသေ စ မဿုဉ္စ ဩဟာရေတွာ ကသာယရသပီတတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ပရိဒဟိတွာ အဂါရသ္မာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ အဂါရိယန္တိ ဝုစ္စတိ, တဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ နတ္ထိ, တသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနဂါရိယာတိ ဉာတဗ္ဗာ, တံ အနဂါရိယံ. ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ပဋိပဇ္ဇေယျံ.

ក្នុងបទថា Nayidaṃ sukaraṃ...pe... pabbajeyyaṃ នេះ មានសេចក្ដីពន្យល់ដោយសង្ខេបដូចតទៅ៖ ព្រហ្មចរិយធម៌ ពោលគឺសិក្ខាបីនេះឯណា ដែលបុគ្គលគប្បីធ្វើមិនឱ្យដាច់សូម្បីតែមួយថ្ងៃ រហូតដល់សម្រេចចរិមកចិត្ត ឈ្មោះថា បរិបូណ៌ដោយចំណែកមួយ និងដែលបុគ្គលគប្បីធ្វើមិនឱ្យសៅហ្មងដោយកិលេសសូម្បីតែមួយថ្ងៃ រហូតដល់សម្រេចចរិមកចិត្ត ឈ្មោះថា បរិសុទ្ធដោយចំណែកមួយ ដែលបុគ្គលគប្បីប្រព្រឹត្តឱ្យដូចជាសង្ខដែលគេខាត់ហើយ ឬដូចជាសង្ខដែលគេលាងជម្រះស្អាតហើយ។ ព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏បរិបូណ៌ដោយចំណែកមួយ...pe... នេះ មិនមែនជាការងាយស្រួលឡើយ ដែលបុគ្គលអ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទះ រស់នៅក្នុងកណ្ដាលផ្ទះ នឹងប្រព្រឹត្តបានឡើយ។ បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញកោរសក់និងពុកមាត់ ស្លៀកដណ្ដប់សំពត់កាសាយៈ ដ៏សមគួរដល់អ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ហើយចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះវិញ។ ក្នុងបទនោះ ព្រោះហេតុតែការងារមានការធ្វើស្រែចម្ការ និងការជួញដូរជាដើម ដែលជាប្រយោជន៍ដល់ផ្ទះ ហៅថា អគារិយៈ ហើយកិច្ចនោះមិនមានក្នុងការបួសឡើយ ហេតុនោះ ការបួសទើបគប្បីដឹងថា អនគារិយៈ។ បទថា Pabbajeyyaṃ បានដល់ គប្បីប្រតិបត្តិ។

အပ္ပံ ဝါတိ သဟဿတော ဟေဋ္ဌာ ဘောဂက္ခန္ဓော အပ္ပော နာမ ဟောတိ, သဟဿတော ပဋ္ဌာယ မဟာ. အာဗန္ဓနဋ္ဌေန ဉာတိယေဝ ဉာတိပရိဝဋ္ဋော. သော ဝီသတိယာ ဟေဋ္ဌာ အပ္ပော နာမ ဟောတိ, ဝီသတိယာ ပဋ္ဌာယ မဟာ. ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောတိ ယာ ဘိက္ခူနံ အဓိသီလသင်္ခါတာ သိက္ခာ, တဉ္စ, ယတ္ထ စေတေ သဟ ဇီဝန္တိ, ဧကဇီဝိကာ သဘာဂဝုတ္တိနော ဟောန္တိ, တံ ဘဂဝတာ ပညတ္တသိက္ခာပဒသင်္ခါတံ သာဇီဝဉ္စ တတ္ထ သိက္ခနဘာဝေန သမာပန္နောတိ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော. သမာပန္နောတိ သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော သာဇီဝဉ္စ အဝီတိက္ကမန္တော ဟုတွာ တဒုဘယံ ဥပဂတောတိ အတ္ထော.

បទថា Appaṃ vā មានសេចក្ដីថា គំនរភោគទ្រព្យដែលមានចំនួនថយចុះក្រោមពីមួយពាន់កហាបណៈ ឈ្មោះថា តិចតួច ចាប់តាំងពីមួយពាន់ឡើងទៅ ឈ្មោះថា ច្រើន។ ពួកញាតិហ្នឹងឯង ឈ្មោះថា ញាតិបរិវដ្តៈ ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងចងរឹត។ វង់ញាតិនោះ បើថយចុះក្រោមពីម្ភៃនាក់ ឈ្មោះថា តិចតួច ចាប់តាំងពីម្ភៃនាក់ឡើងទៅ ឈ្មោះថា ច្រើន។ បទថា Bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno គឺ សិក្ខាដែលពោលគឺអធិសីលរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយណាផង សាជីវៈ ពោលគឺសិក្ខាបទដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិទុកហើយ ក្នុងសិក្ខាបទណាដែលភិក្ខុទាំងឡាយនោះរស់នៅរួមគ្នា មានការចិញ្ចឹមជីវិតស្មើគ្នា មានការប្រព្រឹត្តស្របគ្នាផង ភិក្ខុអ្នកដល់ព្រមដោយការសិក្សាក្នុងសិក្ខា និងសាជីវៈទាំងពីរនោះ ឈ្មោះថា Bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno។ បទថា Samāpanno មានសេចក្ដីថា ជាអ្នកបំពេញសិក្ខាឱ្យបរិបូណ៌ និងមិនកន្លងសាជីវៈ ហើយចូលទៅដល់នូវធម៌ទាំងពីរនោះ។

ပါဏာတိပါတံ ပဟာယာတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. ဣမေသံ ဘေဒါယာတိ ယေသံ ဣတောတိ ဝုတ္တာနံ သန္တိကေ သုတံ, တေသံ ဘေဒါယ. ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာတိ ဒွိန္နံ မိတ္တာနံ ဝါ သမာနုပဇ္ဈာယကာဒီနံ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန ဘိန္နာနံ ဧကမေကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှာကံ ဤဒိသေ ကုလေ ဇာတာနံ ဧဝံ ဗဟုဿုတာနံ ဣဒံ န ယုတ္တ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ သန္ဓာနံ ကတ္တာ. အနုပ္ပဒါတာတိ သန္ဓာနာနုပ္ပဒါတာ, ဒွေ ဇနေ သမဂ္ဂေ ဒိသွာ ‘‘တုမှာကံ ဧဝရူပေ ကုလေ ဇာတာနံ ဧဝရူပေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာနံ အနုစ္ဆဝိကမေတ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒဠှီကမ္မံ ကတ္တာတိ အတ္ထော. သမဂ္ဂေါ အာရာမော အဿာတိ သမဂ္ဂါရာမော. ယတ္ထ သမဂ္ဂါ နတ္ထိ, တတ္ထ ဝသိတုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော. သမဂ္ဂရာမောတိပိ ပါဠိ, အယမေဝ အတ္ထော. သမဂ္ဂရတောတိ သမဂ္ဂေသု ရတော, တေ ပဟာယ အညတ္ထ ဂန္တုံ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော. သမဂ္ဂေ ဒိသွာပိ သုတွာပိ နန္ဒတီတိ သမဂ္ဂနန္ဒီ. သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ ယာ [Pg.376] ဝါစာ သတ္တေ သမဂ္ဂေယေဝ ကရောတိ, တံ သာမဂ္ဂိဂုဏပရိဒီပိကမေဝ ဝါစံ ဘာသတိ, န ဣတရန္တိ.

បទទាំងឡាយមានជាដើមថា Pāṇātipātaṃ pahāya មានសេចក្ដីដែលបានពោលរួចមកហើយ។ បទថា Imesaṃ bhedāya គឺ ដើម្បីបំបែកពួកជនទាំងឡាយណា ដែលខ្លួនបានឮមកពីសំណាក់ជនទាំងនោះ ដែលពោលថា 'អំពីទីនេះ'។ បទថា Bhinnānaṃ vā sandhātā គឺ ជាអ្នកសម្រុះសម្រួលពួកមិត្តពីរនាក់ ឬពួកសទ្ធិវិហារិកដែលមានឧបជ្ឈាយ៍ជាមួយគ្នាជាដើម ដែលបែកបាក់គ្នាដោយហេតុណាមួយ ដោយចូលទៅរកម្នាក់ៗ ហើយនិយាយថា 'ការបែកបាក់គ្នានេះ មិនសមគួរដល់អ្នកទាំងឡាយដែលកើតក្នុងត្រកូលបែបនេះ ជាអ្នកមានសុតៈច្រើនយ៉ាងនេះឡើយ' ជាដើម ហើយធ្វើការសម្រុះសម្រួល។ បទថា Anuppadātā បានដល់ អ្នកជួយឧបត្ថម្ភការសម្រុះសម្រួល មានសេចក្ដីថា កាលបើឃើញជនពីរនាក់មានសាមគ្គីគ្នា ក៏និយាយថា 'ការសាមគ្គីគ្នានេះ សមគួរដល់អ្នកទាំងឡាយដែលកើតក្នុងត្រកូលមានសភាពយ៉ាងនេះ ប្រកបដោយគុណធម៌មានសភាពយ៉ាងនេះ' ជាដើម ហើយធ្វើឱ្យសាមគ្គីភាពនោះរឹងមាំឡើង។ សាមគ្គីភាពជាទីត្រេកអររបស់ភិក្ខុនោះ ហេតុនោះ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា សមគ្គារាមោ មានសេចក្ដីថា ក្នុងទីណាដែលមិនមានពួកជនអ្នកមានសាមគ្គីគ្នា ភិក្ខុនោះសូម្បីតែនឹងរស់នៅទីនោះ ក៏មិនប្រាថ្នាឡើយ។ សូម្បីតែបាឋថា Samaggarāmo ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។ បទថា Samaggarato មានសេចក្ដីថា ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងពួកជនដែលមានសាមគ្គីគ្នា មិនប្រាថ្នានឹងលះបង់ពួកជនទាំងនោះទៅកាន់ទីដទៃឡើយ។ ភិក្ខុដែលកាលបើបានឃើញ ឬបានឮអំពីពួកជនដែលមានសាមគ្គីគ្នា ក៏រីករាយ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា សមគ្គនន្ទី។ បទថា Samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā គឺ ពោលតែវាចាណាដែលធ្វើសត្វទាំងឡាយឱ្យមានសាមគ្គីគ្នា ពោលគឺពោលតែវាចាដែលបង្ហាញពីគុណនៃសាមគ្គីភាពប៉ុណ្ណោះ មិនពោលវាចាដទៃឡើយ។

နေလာတိ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော, နာဿာ ဧလန္တိ နေလာ, နိဒ္ဒေါသာတိ အတ္ထော ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ (ဥဒါ. ၆၅) ဧတ္ထ ဝုတ္တနေလံ ဝိယ. ကဏ္ဏသုခါတိ ဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ ကဏ္ဏာနံ သုခါ, သူစိဝိဇ္ဈနံ ဝိယ ကဏ္ဏသူလံ န ဇနေတိ. အတ္ထမဓုရတာယ သကလသရီရေ ကောပံ အဇနေတွာ ပေမံ ဇနေတီတိ ပေမနီယာ. ဟဒယံ ဂစ္ဆတိ အပ္ပဋိဟညမာနာ သုခေန စိတ္တံ ပဝိသတီတိ ဟဒယင်္ဂမာ. ဂုဏပရိပုဏ္ဏတာယ ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ. ပုရေ သံဝဍ္ဎနာရီ ဝိယ သုကုမာရာတိပိ ပေါရီ. ပုရဿ ဧသာတိပိ ပေါရီ, နဂရဝါသီနံ ကထာတိ အတ္ထော. နဂရဝါသိနော ဟိ ယုတ္တကထာ ဟောန္တိ, ပိတိမတ္တံ ပိတာတိ, ဘာတိမတ္တံ ဘာတာတိ ဝဒန္တိ. ဧဝရူပီ ကထာ ဗဟုနော ဇနဿ ကန္တာ ဟောတီတိ ဗဟုဇနကန္တာ. ကန္တဘာဝေနေဝ ဗဟုဇနဿ မနာပါ စိတ္တဝုဍ္ဎိကရာတိ ဗဟုဇနမနာပါ.

បទថា Neḷā គឺ កំហុស ហៅថា ឯឡៈ វាចានោះមិនមានកំហុសឡើយ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា នេឡា មានសេចក្ដីថា មិនមានទោស ដូចជាពាក្យថា នេឡៈ ដែលពោលទុកក្នុងបទថា Nelaṅgo setapacchādo (ឧទាន ៦៥) នោះឯង។ បទថា Kaṇṇasukhā គឺ នាំមកនូវសេចក្ដីសុខដល់ត្រចៀកទាំងឡាយ ព្រោះភាពផ្អែមល្ហែមនៃព្យញ្ជនៈ មិនបង្កឱ្យឈឺត្រចៀកដូចជាត្រូវគេចាក់នឹងម្ជុលឡើយ។ វាចាដែលមិនបង្កឱ្យកើតកំហឹងក្នុងរាងកាយទាំងមូល តែបង្កឱ្យកើតសេចក្ដីស្រឡាញ់វិញ ព្រោះភាពផ្អែមល្ហែមនៃអត្ថ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា បេមនីយា។ វាចាដែលទៅកាន់ហឫទ័យ គឺចូលទៅកាន់ចិត្តដោយងាយ ដោយមិនទង្គិចទាស់ទែង ហេតុនោះ ឈ្មោះថា ហទយង្គមា។ វាចាដែលកើតក្នុងក្រុង ព្រោះភាពបរិបូណ៌ដោយគុណ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា បោរី។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា បោរី ព្រោះមានភាពទន់ភ្លន់ សុភាពរាបសារ ដូចជាស្រីដែលធំដឹងក្តីនៅក្នុងក្រុង។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា បោរី ព្រោះជាវាចារបស់អ្នកក្រុង មានសេចក្ដីថា ជាពាក្យសម្ដីរបស់អ្នករស់នៅក្នុងក្រុង។ ព្រោះថា ពួកអ្នកក្រុងតែងតែមានសម្ដីសមគួរ ហៅអ្នកដែលមានវ័យស្មើឪពុកថា ឪពុក ហៅអ្នកដែលមានវ័យស្មើបងប្អូនថា បងប្អូន។ វាចាមានសភាពយ៉ាងនេះ តែងជាទីគាប់ចិត្តរបស់ជនជាច្រើន ហេតុនោះ ឈ្មោះថា ពហុជនកន្តា។ ព្រោះតែភាពជាទីគាប់ចិត្តនោះឯង ទើបជាទីពេញចិត្ត និងជាគ្រឿងចម្រើនចិត្តរបស់ជនជាច្រើន ហេតុនោះ ឈ្មោះថា ពហុជនមនាបា។

ကာလေ ဝဒတီတိ ကာလဝါဒီ, ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထော. ဘူတံ တစ္ဆံ သဘာဝမေဝ ဝဒတီတိ ဘူတဝါဒီ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကအတ္ထသန္နိဿိတမေဝ ကတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထဝါဒီ. နဝလောကုတ္တရဓမ္မသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဓမ္မဝါဒီ. သံဝရဝိနယပဟာနဝိနယသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဝိနယဝါဒီ. နိဓာနံ ဝုစ္စတိ ဌပနောကာသော, နိဓာနမဿာ အတ္ထီတိ နိဓာနဝတီ. ဟဒယေ နိဓေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ အတ္ထော. ကာလေနာတိ ဧဝရူပိံ ဘာသမာနောပိ စ ‘‘အဟံ နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိဿာမီ’’တိ န အကာလေန ဘာသတိ, ယုတ္တကာလံ ပန အဝေက္ခိတွာဝ ဘာသတီတိ အတ္ထော. သာပဒေသန္တိ သဥပမံ, သကာရဏန္တိ အတ္ထော. ပရိယန္တဝတိန္တိ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ, ယထာဿာ ပရိစ္ဆေဒေါ ပညာယတိ, ဧဝံ ဘာသတီတိ အတ္ထော. အတ္ထသံဟိတန္တိ အနေကေဟိပိ နယေဟိ ဝိဘဇန္တေန ပရိယာဒါတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အတ္ထသမ္ပန္နံ ဘာသတိ. ယံ ဝါ သော အတ္ထဝါဒီ အတ္ထံ ဝဒတိ, တေန အတ္ထေန သံဟိတတ္တာ အတ္ထသံဟိတံ ဝါစံ ဘာသတိ, န အညံ နိက္ခိပိတွာ အညံ ဘာသတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ភិក្ខុដែលតែងពោលក្នុងកាលដ៏សមគួរ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា កាលវាទី មានសេចក្ដីថា ជាអ្នកកំណត់ដឹងនូវកាលដែលគួរនិយាយ ហើយទើបនិយាយ។ ភិក្ខុដែលតែងពោលតែពាក្យពិត ពាក្យទៀងទាត់ ពាក្យជាសភាវៈពិត ហេតុនោះ ឈ្មោះថា ភូតវាទី។ ភិក្ខុដែលតែងពោលពាក្យដែលអាស្រ័យតែប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក ហេតុនោះ ឈ្មោះថា អត្ថវាទី។ ភិក្ខុដែលតែងពោលពាក្យដែលអាស្រ័យនូវលោកុត្តរធម៌ទាំងប្រាំបួន ហេតុនោះ ឈ្មោះថា ធម្មវាទី។ ភិក្ខុដែលតែងពោលពាក្យដែលអាស្រ័យនូវសំវរវិន័យ និងបហានវិន័យ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា វិនយវាទី។ ទីសម្រាប់ទុកដាក់ ហៅថា និធានៈ វាចានោះមានទីសម្រាប់ទុកដាក់ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា និធានវតី មានសេចក្ដីថា ជាអ្នកពោលតែវាចាដែលគួរដំកល់ទុកក្នុងហឫទ័យ។ បទថា Kālena មានសេចក្ដីថា សូម្បីតែកាលដែលពោលវាចាមានសភាពយ៉ាងនេះ ក៏មិនពោលក្នុងកាលមិនគួរ ដោយគិតថា 'អាត្មាអញនឹងពោលវាចាដែលមានទីដំកល់ទុក' ឡើយ គឺតែងពិចារណាឃើញកាលដ៏សមគួរហើយ ទើបពោល។ បទថា Sāpadesaṃ មានសេចក្ដីថា ប្រកបដោយឧបមា ប្រកបដោយហេតុផល។ បទថា Pariyantavatī មានសេចក្ដីថា បង្ហាញឱ្យឃើញនូវកម្រិត គឺពោលយ៉ាងណាឱ្យគេដឹងនូវកម្រិតនៃវាចានោះបាន។ បទថា Atthasaṃhitaṃ គឺ ពោលវាចាដែលប្រកបដោយប្រយោជន៍ ព្រោះមិនអាចនឹងធ្វើឱ្យអស់សេចក្ដីបាន សូម្បីតែចែករំលែកដោយន័យជាច្រើនក៏ដោយ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុជាអត្ថវាទីនោះ តែងពោលនូវប្រយោជន៍ណា ក៏ពោលតែវាចាដែលប្រកបដោយប្រយោជន៍នោះ ព្រោះវាចានោះរួមផ្សំដោយប្រយោជន៍នោះឯង ពោលគឺមិនលះបង់ប្រយោជន៍ម្យ៉ាង ហើយទៅពោលរឿងផ្សេងដែលមិនមានប្រយោជន៍ឡើយ នេះជាសេចក្ដីដែលសំដៅដល់។

ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာတိ [Pg.377] မူလဗီဇံ ခန္ဓဗီဇံ ဖဠုဗီဇံ အဂ္ဂဗီဇံ ဗီဇဗီဇန္တိ ပဉ္စဝိဓဿ ဗီဇဂါမဿ စေဝ ယဿ ကဿစိ နီလတိဏရုက္ခာဒိကဿ ဘူတဂါမဿ စ သမာရမ္ဘာ, ဆေဒနဘေဒနပစနာဒိဘာဝေန ဝိကောပနာ ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော.

បទថា Bījagāmabhūtagāmasamārambhā មានសេចក្ដីថា ជាអ្នកវៀរចាកការធ្វើឱ្យវិនាស ពោលគឺការកាត់ ការពុះច្រៀក និងការដុតជាដើម នូវពីជគាមទាំង ៥ យ៉ាង គឺ ពូជកើតអំពីឫស ពូជកើតអំពីដើម ពូជកើតអំពីថ្នាំង ពូជកើតអំពីចុង ពូជកើតអំពីគ្រាប់ផង និងភូតគាមណាមួយ មានស្មៅស្រស់ និងដើមឈើជាដើមផង។

ဧကဘတ္တိကောတိ ပါတရာသဘတ္တံ သာယမာသဘတ္တန္တိ ဒွေ ဘတ္တာနိ. တေသု ပါတရာသဘတ္တံ အန္တောမဇ္ဈနှိကေန ပရိစ္ဆိန္နံ, ဣတရံ မဇ္ဈနှိကတော ဥဒ္ဓံ အန္တောအရုဏေန. တသ္မာ အန္တောမဇ္ဈနှိကေ ဒသက္ခတ္တုံ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ဧကဘတ္တိကောဝ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကဘတ္တိကော’’တိ. ရတ္တိယာ ဘောဇနံ ရတ္တိ, တတော ဥပရတောတိ ရတ္တူပရတော. အတိက္ကန္တေ မဇ္ဈနှိကေ ယာဝ သူရိယတ္ထင်္ဂမနာ ဘောဇနံ ဝိကာလဘောဇနံ နာမ, တတော ဝိရတတ္တာ ဝိရတော ဝိကာလဘောဇနာ.

បទថា Ekabhattiko គឺ ភត្តមានពីរយ៉ាង គឺ ភត្តពេលព្រឹក និងភត្តពេលល្ងាច។ ក្នុងភត្តទាំងពីរនោះ ភត្តពេលព្រឹក ត្រូវបានកំណត់ដោយក្នុងរវាងមុនថ្ងៃត្រង់ ភត្តមួយទៀត ត្រូវបានកំណត់ចាប់តាំងពីក្រោយថ្ងៃត្រង់ រហូតដល់មុនអរុណរះ។ ហេតុនោះ សូម្បីតែបុគ្គលឆាន់ដប់ដងក្នុងរវាងមុនថ្ងៃត្រង់ ក៏ឈ្មោះថា ជាអ្នកឆាន់តែមួយពេលដែរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកការឆាន់ក្នុងរវាងមុនថ្ងៃត្រង់នោះ ទើបត្រាស់ថា 'Ekabhattiko'។ ការបរិភោគក្នុងពេលយប់ ឈ្មោះថា រត្តិ ភិក្ខុអ្នកវៀរចាកការបរិភោគក្នុងពេលយប់នោះ ឈ្មោះថា រត្តូបរតោ។ កាលបើកន្លងថ្ងៃត្រង់ទៅហើយ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យអស្តង្គត ការបរិភោគក្នុងចន្លោះពេលនេះ ឈ្មោះថា វិកាលភោជន ព្រោះហេតុតែវៀរចាកការបរិភោគក្នុងវិកាលនោះ ទើបឈ្មោះថា វៀរចាកវិកាលភោជន។

ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ. ရဇတန္တိ ကဟာပဏော လောဟမာသကော ဇတုမာသကော ဒါရုမာသကောတိ ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ. တဿ ဥဘယဿာပိ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော, နေဝ တံ ဥဂ္ဂဏှာတိ, န ဥဂ္ဂဏှာပေတိ, န ဥပနိက္ခိတ္တံ သာဒိယတီတိ အတ္ထော.

បទថា Jātarūpaṃ បានដល់ មាស។ បទថា Rajataṃ បានដល់ កហាបណៈ លោហមាសកៈ ជតុមាសកៈ និងដារុមាសកៈ ទាំងឡាយណា ដែលប្រើប្រាស់ក្នុងការទិញដូរ។ ភិក្ខុអ្នកវៀរចាកការទទួលយកនូវវត្ថុទាំងពីរយ៉ាងនោះ មានសេចក្ដីថា មិនទទួលយកដោយខ្លួនឯងផង មិនប្រើអ្នកដទៃឱ្យទទួលយកផង មិនត្រេកអរនឹងមាសប្រាក់ដែលគេដំកល់ទុកជិតខ្លួនផង។

အာမကဓညပဋိဂ္ဂဟဏာတိ သာလိဝီဟိယဝဂေါဓူမကင်္ဂုဝရကကုဒြူသကသင်္ခါတဿ သတ္တဝိဓဿပိ အာမကဓညဿ ပဋိဂ္ဂဟဏာ. န ကေဝလဉ္စ ဧတေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ, အာမသနမ္ပိ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ အညတြ ဩဒိဿ အနုညာတာ အာမကမံသမစ္ဆာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိ, နော အာမသနန္တိ.

បទថា Āmakadhaññapaṭiggahaṇā គឺ ការទទួលយកនូវធញ្ញជាតិឆៅទាំង ៧ យ៉ាង ពោលគឺ ស្រូវសាលី ស្រូវខ្សាយ ស្រូវបាឡេ ស្រូវសាលីខ្សាយ ស្មៅម៉ៃ វរកៈ និងស្រូវគូទ្រូសកៈ។ មិនត្រឹមតែការទទួលយកនូវធញ្ញជាតិទាំងនេះប៉ុណ្ណោះដែលមិនគួរ សូម្បីតែការប៉ះពាល់ ក៏មិនគួរដល់ភិក្ខុទាំងឡាយឡើយ។ ក្នុងបទថា Āmakamaṃsapaṭiggahaṇā នេះ លើកលែងតែសាច់ដែលទ្រង់អនុញ្ញាតដោយចំពោះ ការទទួលយកនូវសាច់ឆៅនិងត្រីឆៅប៉ុណ្ណោះដែលមិនគួរដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ តែការប៉ះពាល់គឺគួរ (មិនមែនមិនគួរឡើយ)។

ဣတ္ထိကုမာရိကပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဣတ္ထီတိ ပုရိသန္တရဂတာ, ဣတရာ ကုမာရိကာ နာမ, တာသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမ္ပိ အာမသနမ္ပိ အကပ္ပိယမေဝ. ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဒါသိဒါသဝသေနေဝ တေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ကပ္ပိယကာရကံ ဒမ္မိ, အာရာမိကံ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ. အဇေဠကာဒီသုပိ ခေတ္တဝတ္ထုပရိယောသာနေသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနယော ဝိနယဝသေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. တတ္ထ ခေတ္တံ နာမ ယသ္မိံ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ ရုဟတိ. ဝတ္ထု နာမ ယသ္မိံ အပရဏ္ဏံ ရုဟတိ. ယတ္ထ ဝါ ဥဘယမ္ပိ ရုဟတိ, တံ ခေတ္တံ. တဒတ္ထာယ အကတဘူမိဘာဂေါ ဝတ္ထု. ခေတ္တဝတ္ထုသီသေန စေတ္ထ ဝါပိ-တဠာကာဒီနိပိ သင်္ဂဟိတာနေဝ.

ក្នុងបទថា Itthikumārikapaṭiggahaṇā នេះ ពាក្យថា Itthī បានដល់ ស្រីដែលធ្លាប់ទៅកាន់បុរសផ្សេង ស្រីក្រៅពីនេះ ឈ្មោះថា កុមារិកា ការទទួលយកក្ដី ការប៉ះពាល់ក្ដី នូវស្រីទាំងនោះ សុទ្ធតែមិនគួរឡើយ។ ក្នុងបទថា Dāsidāsapaṭiggahaṇā នេះ ការទទួលយកនូវខ្ញុំស្រីនិងខ្ញុំប្រុសទាំងនោះ ដោយឋានៈជាខ្ញុំស្រីខ្ញុំប្រុស គឺមិនគួរឡើយ តែបើគេពោលយ៉ាងនេះថា 'ខ្ញុំព្រះករុណាប្រគេនកប្បិយការកៈ ខ្ញុំព្រះករុណាប្រគេនអ្នកថែរក្សាអារាម' ដូច្នេះ គឺគួរ។ សូម្បីតែក្នុងបទទាំងឡាយមានពពែនិងចៀមជាដើម រហូតដល់ស្រែនិងចម្ការជាទីបំផុត វិធីដែលគួរនិងមិនគួរ គប្បីពិចារណាទៅតាមវិន័យ។ ក្នុងបទទាំងនោះ ទីណាដែលបុព្វណ្ណជាតិដុះឡើង ទីនោះឈ្មោះថា ស្រែ។ ទីណាដែលអបរណ្ណជាតិដុះឡើង ទីនោះឈ្មោះថា ចម្ការ។ ម្យ៉ាងទៀត ទីណាដែលដំណាំទាំងពីរយ៉ាងដុះឡើង ទីនោះឈ្មោះថា ស្រែ ចំណែកឯចំណែកដីដែលមិនទាន់បានធ្វើដំណាំដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ដំណាំទាំងនោះ ឈ្មោះថា ចម្ការ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបទនេះ សូម្បីតែអណ្ដូង ស្រះ និងអាងទឹកជាដើម ក៏ត្រូវបានរួមបញ្ចូលដោយបទថា ស្រែនិងចម្ការ នេះឯង។

ဒူတေယျံ [Pg.378] ဝုစ္စတိ ဒူတကမ္မံ ဂိဟီနံ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ. ပဟိဏဂမနံ ဝုစ္စတိ ဃရာ ဃရံ ပေသိတဿ ခုဒ္ဒကဂမနံ. အနုယောဂေါ နာမ တဒုဘယကရဏံ. တသ္မာ ဒုတေယျပဟိဏဂမနာနံ အနုယောဂေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကယဝိက္ကယာတိ ကယာ စ ဝိက္ကယာ စ. တုလာကူဋာဒီသု ကူဋန္တိ ဝဉ္စနံ. တတ္ထ တုလာကူဋံ တာဝ ရူပကူဋံ, အင်္ဂကူဋံ, ဂဟဏကူဋံ, ပဋိစ္ဆန္နကူဋန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ရူပကူဋံ နာမ ဒွေ တုလာ သမရူပါ ကတွာ ဂဏှန္တော မဟတိယာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ခုဒ္ဒိကာယ ဒေတိ. အင်္ဂကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော ပစ္ဆာဘာဂေ ဟတ္ထေန တုလံ အက္ကမတိ, ဒဒန္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ. ဂဟဏကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော မူလေ ရဇ္ဇုံ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂေ. ပဋိစ္ဆန္နကူဋံ နာမ တုလံ သုသိရံ ကတွာ အန္တော အယစုဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ဂဏှန္တော တံ ပစ္ဆာဘာဂေ ကရောတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂဘာဂေ.

ការងារជាអ្នកនាំសារ គឺការកាន់យកសំបុត្រក្ដី ព័ត៌មានក្ដី របស់គ្រហស្ថទាំងឡាយ ហើយដើរទៅកាន់ទីនោះៗ ហៅថា ទូតេយ្យៈ។ ការដើរទៅក្នុងចម្ងាយជិតៗ ដែលគេប្រើពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះមួយ ហៅថា បហិណគមនៈ។ ការធ្វើនូវកិច្ចទាំងពីរយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថា អនុយោគៈ។ ហេតុនោះ ក្នុងបទថា Dūteyyapahiṇagamanānuyoga នេះ គប្បីដឹងសេចក្ដីថា ការប្រកបកិច្ចក្នុងការនាំសារនិងការបម្រើការងារ យ៉ាងនេះឯង។ បទថា Kayavikkaya បានដល់ ការទិញនិងការលក់។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជញ្ជីងបន្លំជាដើម ពាក្យថា កូដៈ បានដល់ ការបញ្ឆោត។ ក្នុងជញ្ជីងបន្លំនោះ ជញ្ជីងបន្លំមាន ៤ យ៉ាង គឺ រូបកូដៈ អង្គកូដៈ គហណកូដៈ និងបដិច្ឆន្នកូដៈ។ ក្នុងបន្លំទាំងនោះ រូបកូដៈ គឺការធ្វើជញ្ជីងពីរឱ្យមានរូបរាងដូចគ្នា កាលបើទទួលយក គឺយកជញ្ជីងធំ កាលបើឱ្យទៅ គឺយកជញ្ជីងតូច។ អង្គកូដៈ គឺកាលបើទទួលយក តែងយកដៃសង្កត់ជញ្ជីងត្រង់ផ្នែកខាងក្រោយ កាលបើឱ្យទៅ តែងសង្កត់ត្រង់ផ្នែកខាងមុខ។ គហណកូដៈ គឺកាលបើទទួលយក តែងកាន់ខ្សែជញ្ជីងត្រង់គល់ កាលបើឱ្យទៅ តែងកាន់ត្រង់ចុង។ បដិច្ឆន្នកូដៈ គឺការធ្វើជញ្ជីងឱ្យមានប្រហោងខាងក្នុង ហើយដាក់កម្ទេចដែកចូលទៅខាងក្នុង កាលបើទទួលយក តែងធ្វើឱ្យកម្ទេចដែកនោះទៅនៅផ្នែកខាងក្រោយ កាលបើឱ្យទៅ តែងធ្វើឱ្យទៅនៅផ្នែកខាងមុខ។

ကံသော ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏပါတိ, တာယ ဝဉ္စနံ ကံသကူဋံ. ကထံ? ဧကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ကတွာ အညာ ဒွေ တိဿော လောဟပါတိယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကရောတိ. တတော ဇနပဒံ ဂန္တွာ ကိဉ္စိဒေဝ အဍ္ဎကုလံ ပဝိသိတွာ ‘‘သုဝဏ္ဏဘာဇနာနိ ကိဏထာ’’တိ ဝတွာ အဂ္ဃေ ပုစ္ဆိတေ သမဂ္ဃတရံ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ. တတော တေဟိ ‘‘ကထံ ဣမေသံ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဝီမံသိတွာ ဂဏှထာ’’တိ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပါသာဏေ ဃံသိတွာ သဗ္ဗပါတိယော ဒတွာ ဂစ္ဆတိ.

ថាសមាស ហៅថា កំសៈ ការបញ្ឆោតដោយថាសមាសនោះ ឈ្មោះថា កំសកូដៈ។ តើបន្លំដូចម្ដេច? គឺការធ្វើថាសមាសពិតប្រាកដមួយ ហើយធ្វើថាសលង្ហិនពីរឬបីផ្សេងទៀតឱ្យមានពណ៌ដូចជាមាស។ បន្ទាប់មក ក៏ដើរទៅកាន់ជនបទ ចូលទៅកាន់ផ្ទះត្រកូលអ្នកមានណាមួយ ហើយនិយាយថា 'សូមទិញភាជន៍មាសទាំងឡាយនេះចុះ' កាលបើគេសួរតម្លៃ ក៏ចង់លក់ក្នុងតម្លៃសមរម្យ។ បន្ទាប់មក កាលបើពួកអ្នកផ្ទះនិយាយថា 'តើធ្វើដូចម្ដេចនឹងដឹងថាភាជន៍ទាំងនេះជាមាសពិត?' ក៏និយាយថា 'សូមសាកល្បងមើលសិនចុះ សឹមទិញ' ហើយយកថាសមាសពិតនោះទៅដុសខាត់លើថ្មបង្ហាញ រួចហើយក៏ប្រគល់ថាសទាំងអស់នោះឱ្យទៅគេ ហើយក៏ដើរចេញទៅ។

မာနကူဋံ နာမ ဟဒယဘေဒ-သိခါဘေဒ-ရဇ္ဇုဘေဒဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ဟဒယဘေဒေါ သပ္ပိတေလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော ဟေဋ္ဌာဆိဒ္ဒေန မာနေန ‘‘သဏိကံ အာသိဉ္စာ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော ဘာဇနေ ဗဟုံ ပဂ္ဃရာပေတွာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ဆိဒ္ဒံ ပိဓာယ သီဃံ ပူရေတွာ ဒေတိ. သိခါဘေဒေါ တိလတဏ္ဍုလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော သဏိကံ သိခံ ဥဿာပေတွာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ဝေဂေန ပူရေတွာ သိခံ ဆိန္ဒန္တော ဒေတိ. ရဇ္ဇုဘေဒေါ ခေတ္တဝတ္ထုမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. လဉ္ဇံ အလဘန္တာ ဟိ ခေတ္တံ အမဟန္တမ္ပိ မဟန္တံ ကတွာ မိနန္တိ.

អ្វីដែលឈ្មោះថា គ្រឿងវាស់វែងបន្លំ នោះ មាន ៣ យ៉ាង គឺ ដោយអំណាចនៃការទម្លុះបាត ការកាត់កំពូល និងការកាត់ខ្សែវាស់។ ក្នុងគ្រឿងបន្លំទាំង ៣ នោះ ការទម្លុះបាត រមែងមានក្នុងកាលវាស់វែងទឹកដោះថ្លា និងប្រេងជាដើម។ ព្រោះថា កាលដែលគេទទួលយកវត្ថុទាំងនោះ គេប្រើគ្រឿងវាស់ដែលមានប្រហោងខាងក្រោម ហើយនិយាយថា «ចូរចាក់សន្សឹមៗ» រួចធ្វើឲ្យហូរចូលក្នុងភាជន៍របស់ខ្លួនឲ្យបានច្រើន ទើបទទួលយក ចំណែកកាលដែលគេប្រគល់ឲ្យ គេបិទប្រហោងនោះ ហើយចាក់បំពេញយ៉ាងលឿន រួចប្រគល់ឲ្យ។ ការកាត់កំពូល រមែងមានក្នុងកាលវាស់វែងល្ង និងអង្ករជាដើម។ ព្រោះថា កាលដែលគេទទួលយកវត្ថុទាំងនោះ គេធ្វើឲ្យកំពូលឡើងខ្ពស់សន្សឹមៗ ទើបទទួលយក ចំណែកកាលដែលគេប្រគល់ឲ្យ គេចាក់បំពេញយ៉ាងលឿន ហើយកាត់កំពូលចេញ រួចប្រគល់ឲ្យ។ ការកាត់ខ្សែវាស់ រមែងមានក្នុងកាលវាស់វែងដីស្រែចម្ការ។ ព្រោះថា ពួកអ្នកវាស់វែងដី កាលបើមិនបានសំណូកទេ សូម្បីតែដីស្រែមិនធំ ក៏ធ្វើឲ្យទៅជាធំ ហើយវាស់វែងដែរ។

ဥက္ကောဋနာဒီသု ဥက္ကောဋနန္တိ သာမိကေ အဿာမိကေ ကာတုံ လဉ္ဇဂ္ဂဟဏံ. ဝဉ္စနန္တိ တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ပရေသံ ဝဉ္စနံ. တတြိဒမေကံ ဝတ္ထု [Pg.379] – ဧကော ကိရ လုဒ္ဒကော မိဂဉ္စ မိဂပေါတကဉ္စ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတိ. တမေကော ဓုတ္တော ‘‘ကိံ ဘော မိဂေါ အဂ္ဃတိ, ကိံ မိဂပေါတကော’’တိ အာဟ. ‘‘မိဂေါ ဒွေ ကဟာပဏေ, မိဂပေါတကော ဧက’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ဧကံ ကဟာပဏံ ဒတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဂန္တွာ နိဝတ္တော ‘‘န မေ ဘော မိဂပေါတကေနတ္ထော, မိဂံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. တေန ဟိ ဒွေ ကဟာပဏေ ဒေဟီတိ. သော အာဟ – ‘‘နနု တေ ဘော မယာ ပဌမံ ဧကော ကဟာပဏော ဒိန္နော’’တိ? အာမ ဒိန္နောတိ. ဣမမ္ပိ မိဂပေါတကံ ဂဏှ, ဧဝံ သော စ ကဟာပဏော အယဉ္စ ကဟာပဏဂ္ဃနကော မိဂပေါတကော’’တိ ဒွေ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တီတိ. သော ‘‘ကာရဏံ ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ မိဂံ အဒါသီတိ. နိကတီတိ ယောဂဝသေန ဝါ မာယာဝသေန ဝါ အပါမင်္ဂံ ပါမင်္ဂန္တိ, အမဏိံ မဏိန္တိ, အသုဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏန္တိ ကတွာ ပတိရူပကေန ဝဉ္စနံ. သာစိယောဂေါတိ ကုဋိလယောဂေါ. ဧတေသံယေဝ ဥက္ကောဋနာဒီနမေတံ နာမံ. တသ္မာ ဥက္ကောဋနသာစိယောဂေါ ဝဉ္စနသာစိယောဂေါ နိကတိသာစိယောဂေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကေစိ အညံ ဒဿေတွာ အညဿ ပရိဝတ္တနံ သာစိယောဂေါတိ ဝဒန္တိ, တံ ပန ဝဉ္စနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា ukkoṭana ជាដើម បទថា ukkoṭana សេចក្តីថា ការទទួលសំណូកដើម្បីធ្វើម្ចាស់ដីមិនឲ្យទៅជាម្ចាស់ដី។ បទថា vañcana សេចក្តីថា ការបោកប្រាស់អ្នកដទៃដោយឧបាយផ្សេងៗ។ ក្នុងរឿងបោកប្រាស់នោះ មានរឿងមួយដូចតទៅ៖ បានឮថា ព្រានព្រៃម្នាក់ ចាប់បានសត្វម្រឹគធំមួយ និងកូនម្រឹគមួយ ហើយដើរមក។ មនុស្សខូចម្នាក់ឃើញព្រាននោះ ក៏សួរថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ម្រឹគធំនេះតម្លៃប៉ុន្មាន ហើយកូនម្រឹគនេះតម្លៃប៉ុន្មាន?»។ កាលបើព្រានព្រៃប្រាប់ថា «ម្រឹគធំតម្លៃ ២ កហាបណៈ កូនម្រឹគតម្លៃ ១ កហាបណៈ» មនុស្សខូចនោះក៏ឲ្យ ១ កហាបណៈ រួចយកកូនម្រឹគដើរទៅបន្តិច ហើយត្រឡប់មកវិញ និយាយថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំមិនត្រូវការកូនម្រឹគទេ ចូរឲ្យម្រឹគធំមកខ្ញុំវិញចុះ»។ ព្រានព្រៃនិយាយថា «បើដូច្នោះ ចូរឲ្យ ២ កហាបណៈមក»។ មនុស្សខូចនោះនិយាយថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន មិនមែនខ្ញុំបានឲ្យ ១ កហាបណៈទៅអ្នកមុនហើយទេឬ?» ព្រានព្រៃឆ្លើយថា «អើ ពិតមែនហើយ បានឲ្យហើយ»។ មនុស្សខូចនិយាយទៀតថា «ចូរយកកូនម្រឹគនេះទៅវិញចុះ កាលបើធ្វើបែបនេះ កហាបណៈមុននោះផង និងកូនម្រឹគដែលមានតម្លៃ ១ កហាបណៈនេះផង រួមគ្នាទៅជា ២ កហាបណៈហើយតើ»។ ព្រានព្រៃគិតថា «គេនិយាយត្រូវហេតុផលហើយ» ក៏ទទួលយកកូនម្រឹគនោះ រួចប្រគល់ម្រឹគធំឲ្យទៅ។ បទថា nikati សេចក្តីថា ការបោកប្រាស់ដោយរបស់ក្លែងក្លាយ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីព្យាយាមក្តី ដោយអំណាចនៃមាយាក្តី ដូចជាធ្វើរបស់មិនល្អឲ្យទៅជារបស់ល្អ ធ្វើរបស់មិនមែនជាកែវមណីឲ្យទៅជាកែវមណី ធ្វើរបស់មិនមែនជាមាសឲ្យទៅជាមាស។ បទថា sāciyogo សេចក្តីថា ការប្រព្រឹត្តវៀចវេរ។ ពាក្យនេះ ជាឈ្មោះនៃធម៌ទាំងឡាយមានការទទួលសំណូកជាដើមនោះឯង។ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះថា ឧបាយវៀចវេរក្នុងការទទួលសំណូក ឧបាយវៀចវេរក្នុងការបោកប្រាស់ ឧបាយវៀចវេរក្នុងការធ្វើរបស់ក្លែងក្លាយ។ អាចារ្យខ្លះពោលថា ការបង្ហាញរបស់ម្យ៉ាង ហើយប្តូរយករបស់ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា សាចិយោគៈ ប៉ុន្តែពាក្យនោះ រមែងរួមបញ្ចូលទៅក្នុងពាក្យថា វញ្ចនៈ នោះឯង។

ဆေဒနာဒီသု ဆေဒနန္တိ ဟတ္ထစ္ဆေဒနာဒိ. ဝဓောတိ မာရဏံ. ဗန္ဓောတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိ ဗန္ဓနံ. ဝိပရာမောသောတိ ဟိမဝိပရာမောသော, ဂုမ္ဗဝိပရာမောသောတိ ဒုဝိဓော. ယံ ဟိမပါတသမယေ ဟိမေန ပဋိစ္ဆန္နာ ဟုတွာ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နံ ဇနံ မုသန္တိ, အယံ ဟိမဝိပရာမောသော. ယံ ဂုမ္ဗာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နာ မုသန္တိ, အယံ ဂုမ္ဗဝိပရာမောသော. အာလောပေါ ဝုစ္စတိ ဂါမနိဂမာဒီနံ ဝိလောပကရဏံ. သဟသာကာရောတိ သာဟသိကကိရိယာ, ဂေဟံ ပဝိသိတွာ မနုဿာနံ ဥရေ သတ္ထံ ဌပေတွာ ဣစ္ဆိတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတသ္မာ ဆေဒန…ပေ… သဟသာကာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ.

ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានការកាត់ជាដើម ពាក្យថា chedana (ការកាត់) បានដល់ ការកាត់ដៃជាដើម។ ពាក្យថា vadha (ការសម្លាប់) បានដល់ ការធ្វើឲ្យស្លាប់ (ឬការបៀតបៀនដោយការវាយដំ)។ ពាក្យថា bandha (ការចង) បានដល់ ការចងដោយខ្សែជាដើម។ ពាក្យថា viparāmosa (ការប្លន់) មាន ២ យ៉ាងគឺ himaviparāmosa (ការប្លន់ដោយបិទបាំងដោយទឹកសន្សើម ឬព្រិល) និង gumbaviparāmosa (ការប្លន់ដោយពួនក្នុងព្រៃស៊ុមទ្រុម)។ ការដែលពួកចោរបិទបាំងខ្លួនដោយទឹកសន្សើម (ឬព្រិល) ក្នុងសម័យដែលទឹកសន្សើមធ្លាក់ ហើយប្លន់អ្នកដំណើរ នេះហៅថា himaviparāmosa។ ការដែលពួកចោរបិទបាំងខ្លួនដោយព្រៃស៊ុមទ្រុមជាដើម ហើយប្លន់ នេះហៅថា gumbaviparāmosa។ ការលួចប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកស្រុក និងអ្នកនិគមជាដើម ហៅថា ālopa (ការប្លន់បំផ្លាញ)។ ពាក្យថា sahasākāra (ការបង្ខិតបង្ខំដោយកម្លាំងបាយ) បានដល់ អំពើឃោរឃៅ គឺការចូលទៅក្នុងផ្ទះ ហើយយកគ្រឿងសស្ត្រាវុធដាក់លើទ្រូងរបស់មនុស្ស រួចកាន់យកទ្រព្យសម្បត្តិដែលខ្លួនប្រាថ្នា។ ភិក្ខុជាអ្នកវៀរចាកការកាត់...បេ... វៀរចាកការបង្ខិតបង្ខំដោយកម្លាំងបាយ យ៉ាងនេះឯង។

သော သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ သွာယံ ဘိက္ခု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေန စတူသု ပစ္စယေသု ဒွါဒသဝိဓေန ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဣမိနာ ပန ဒွါဒသဝိဓေန ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ ဝဋ္ဋန္တိ – တီဏိ စီဝရာနိ, ပတ္တော, ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနဝါသိ, ဧကာ သူစိ, ကာယဗန္ဓနံ ပရိဿာဝနန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

ពាក្យថា So santuṭṭho hoti (ភិក្ខុនោះជាអ្នកសន្តោស) សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីសន្តោសតាមមានតាមបាន ១២ យ៉ាង ក្នុងបច្ច័យ ៤ ដែលបានពោលខាងក្រោម។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុដែលប្រកបដោយសេចក្តីសន្តោសតាមមានតាមបាន ១២ យ៉ាងនេះ តែងសមគួរនឹងបរិក្ខារ ៨ យ៉ាង គឺ ត្រៃចីវរ (ចីវរ ៣), បាត្រ, កាំបិតកាត់ឈើស្ទន់, ម្ជុលមួយ, វត្ថពន្ធចង្កេះ, និងធម្មក្រង (តម្រងទឹក)។ ព្រះមានព្រះភាគក៏បានត្រាស់ទុកមកយ៉ាងនេះថា៖

‘‘တိစီဝရဉ္စ [Pg.380] ပတ္တော စ, ဝါသိ သူစိ စ ဗန္ဓနံ;

ပရိဿာဝနေန အဋ္ဌေတေ, ယုတ္တယောဂဿ ဘိက္ခုနော’’တိ.

«ត្រៃចីវរ បាត្រ កាំបិត ម្ជុល វត្ថពន្ធចង្កេះ និងធម្មក្រង បរិក្ខារទាំង ៨ នេះ តែងសមគួរដល់ភិក្ខុអ្នកប្រកបដោយការព្យាយាម។»

တေ သဗ္ဗေ ကာယပရိဟာရိကာပိ ဟောန္တိ, ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာပိ. ကထံ? တိစီဝရံ တာဝ နိဝါသေတွာ ပါရုပိတွာ စ ဝိစရဏကာလေ ကာယံ ပရိဟရတိ ပေါသေတီတိ ကာယပရိဟာရိကံ ဟောတိ. စီဝရကဏ္ဏေန ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ ပိဝနကာလေ, ခါဒိတဗ္ဗဖလာဖလံ ဂဟဏကာလေ စ ကုစ္ဆိံ ပရိဟရတိ ပေါသေတီတိ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ ဟောတိ. ပတ္တောပိ တေန ဥဒကံ ဥဒ္ဓရိတွာ နှာနကာလေ ကုဋိပရိဘဏ္ဍကရဏကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကော ဟောတိ, အာဟာရံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကော. ဝါသိပိ တာယ ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနကာလေ မဉ္စပီဌာနံ အင်္ဂပါဒစီဝရကုဋိဒဏ္ဍကသဇ္ဇနကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကာ ဟောတိ, ဥစ္ဆုစ္ဆေဒနနာဠိကေရာဒိတစ္ဆနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာ. သူစိပိ စီဝရသိဗ္ဗနကာလေ ကာယပရိဟာရိကာ ဟောတိ, ပူဝံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဝိဇ္ဈိတွာ ခါဒနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာ. ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ဝိစရဏကာလေ ကာယပရိဟာရိကံ, ဥစ္ဆုအာဒီနိ ဗန္ဓိတွာ ဂဟဏကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ. ပရိဿာဝနံ တေန ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ နှာနကာလေ သေနာသနပရိဘဏ္ဍကရဏကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကံ, ပါနီယပါနကပရိဿာဝနကာလေ တေနေဝ တိလတဏ္ဍုလပုထုကာဒီနိ ဂဟေတွာ ခါဒနကာလေ စ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ. အယံ တာဝ အဋ္ဌပရိက္ခာရိကဿ ပရိက္ခာရမတ္တာ.

បរិក្ខារទាំងអស់នោះ តែងជាគ្រឿងរក្សាកាយផង ជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ (ពោះ) ផង។ តើដូចម្តេច? ត្រៃចីវរ មុនដំបូង កាលភិក្ខុស្លៀកដណ្តប់ដើរទៅមក តែងរក្សា និងចិញ្ចឹមរាងកាយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ជាគ្រឿងរក្សាកាយ។ កាលភិក្ខុយកជាយចីវរមកចម្រោះទឹកផឹក ឬកាលកាន់យកផ្លែឈើតូចធំដែលគួរទំពារស៊ី តែងរក្សា និងចិញ្ចឹមផ្ទៃ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ សូម្បីតែបាត្រ កាលភិក្ខុដងទឹកដោយបាត្រនោះមកងូត ឬក្នុងពេលធ្វើការបូកលាបកុដិ តែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ កាលភិក្ខុទទួលចង្ហាន់យកមកឆាន់ តែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ សូម្បីតែកាំបិត កាលភិក្ខុកាត់ឈើស្ទន់ដោយកាំបិតនោះ ឬក្នុងពេលចាត់ចែងធ្វើគ្រែ តាំង បង្គោលស្បង់ចីវរ និងបង្គោលកុដិ តែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ កាលភិក្ខុកាត់អំពៅ ឬចិតដូងជាដើម តែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ សូម្បីតែម្ជុល កាលភិក្ខុដេរចីវរ តែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ កាលភិក្ខុដោតនំ ឬផ្លែឈើឆាន់ តែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ វត្ថពន្ធចង្កេះ កាលភិក្ខុចងដើរទៅមក តែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ កាលភិក្ខុចងអំពៅជាដើមយកមក តែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ ធម្មក្រង កាលភិក្ខុយកទៅចម្រោះទឹកងូត ឬក្នុងពេលរៀបចំសេនាសនៈ តែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ កាលភិក្ខុចម្រោះទឹកផឹក ឬទឹកប៉ាណកៈ ឬកាលយកធម្មក្រងនោះឯងទៅទទួលល្ង អង្ករ និងអំបុកជាដើមមកទំពារស៊ី តែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ នេះជាចំណែកនៃបរិក្ខាររបស់ភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ៨ ជាមុនសិន។

နဝပရိက္ခာရိကဿ ပန သေယျံ ပဝိသန္တဿ တတြဋ္ဌကပစ္စတ္ထရဏံ ဝါ ကုဉ္စိကာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဒသပရိက္ခာရိကဿ နိသီဒနံ ဝါ စမ္မခဏ္ဍံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဧကာဒသပရိက္ခာရိကဿ ကတ္တရယဋ္ဌိ ဝါ တေလနာဠိကာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဒွါဒသပရိက္ခာရိကဿ ဆတ္တံ ဝါ ဥပါဟနံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဧတေသု စ အဋ္ဌပရိက္ခာရိကောဝ သန္တုဋ္ဌော, ဣတရေ အသန္တုဋ္ဌာ မဟိစ္ဆာ မဟာဘာရာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဧတေပိ အပ္ပိစ္ဆာဝ သန္တုဋ္ဌာဝ သုဘရာဝ သလ္လဟုကဝုတ္တိနောဝ. ဘဂဝါ ပန န ဣမံ သုတ္တံ တေသံ ဝသေန ကထေသိ, အဋ္ဌပရိက္ခာရိကဿ ဝသေန ကထေသိ. သော ဟိ ခုဒ္ဒကဝါသိဉ္စ သူစိဉ္စ ပရိဿာဝနေ ပက္ခိပိတွာ ပတ္တဿ အန္တော ဌပေတွာ ပတ္တံ အံသကူဋေ လဂ္ဂေတွာ တိစီဝရံ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ကတွာ ယေနိစ္ဆကံ သုခံ ပက္ကမတိ, ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ နာမဿ န ဟောတိ. ဣတိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော [Pg.381] သလ္လဟုကဝုတ္တိတံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ကာယပရိဟာရိကေန စီဝရေနာတိအာဒိမာဟ.

ចំណែកភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ៩ កាលនឹងចូលទៅកាន់ទីដេក គ្រឿងកម្រាលដែលក្រាលក្នុងទីនោះ ឬកូនសោ តែងសមគួរ។ ចំពោះភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ១០ និសីទនៈ (កម្រាលគង់) ឬបំណែកស្បែកសត្វ តែងសមគួរ។ ចំពោះភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ១១ ដំបងច្រត់ ឬបំពង់ប្រេង តែងសមគួរ។ ចំពោះភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ១២ ឆត្រ ឬទ្រនាប់ជើង តែងសមគួរ។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ មិនគួរនិយាយថា «មានតែភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ៨ ប៉ុណ្ណោះដែលជាអ្នកសន្តោស ចំណែកភិក្ខុក្រៅពីនេះជាអ្នកមិនសន្តោស មានសេចក្តីប្រាថ្នាធំ មានធារៈធ្ងន់» នោះឡើយ។ សូម្បីតែភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច ជាអ្នកសន្តោស ងាយចិញ្ចឹម និងមានការរស់នៅស្រាលស្ដើងដែរ។ ប៉ុន្តែ ព្រះមានព្រះភាគមិនបានត្រាស់សម្តែងព្រះសូត្រនេះដោយអំណាចនៃភិក្ខុទាំងនោះឡើយ គឺទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយអំណាចនៃភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ៨។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះដាក់កាំបិតតូច និងម្ជុលទៅក្នុងធម្មក្រង រួចដាក់ក្នុងបាត្រ ស្ពាយបាត្រលើស្មា ធ្វើត្រៃចីវរឲ្យជាប់នឹងកាយ ហើយចៀសចេញទៅតាមសេចក្តីប្រាថ្នាដោយសប្បាយ ភិក្ខុនោះមិនមានរបស់ដែលត្រូវត្រឡប់មកយកវិញឡើយ។ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញនូវភាពជាអ្នកមានការរស់នៅស្រាលស្ដើងរបស់ភិក្ខុនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena (ភិក្ខុជាអ្នកសន្តោសដោយចីវរជាគ្រឿងរក្សាកាយ)។

တတ္ထ ကာယပရိဟာရိကေနာတိ ကာယပရိဟရဏမတ္တကေန. ကုစ္ဆိပရိဟာရိကေနာတိ ကုစ္ဆိပရိဟရဏမတ္တကေန. သမာဒါယေဝ ပက္ကမတီတိ တံ အဋ္ဌပရိက္ခာရမတ္တကံ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာဝ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ကတွာဝ ဂစ္ဆတိ, ‘‘မမ ဝိဟာရော ပရိဝေဏံ ဥပဋ္ဌာကော’’တိဿ သင်္ဂေါ ဝါ ဗန္ဓော ဝါ န ဟောတိ. သော ဇိယာ မုတ္တော သရော ဝိယ, ယူထာ အပက္ကန္တော မတ္တဟတ္ထီ ဝိယ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ သေနာသနံ, ဝနသဏ္ဍံ, ရုက္ခမူလံ, နဝံ ပဗ္ဘာရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ဧကော တိဋ္ဌတိ, ဧကော နိသီဒတိ, သဗ္ဗိရိယာပထေသု ဧကော အဒုတိယော.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា kāyaparihārikena សេចក្តីថា ដោយគ្រឿងគ្រាន់តែរក្សាកាយប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា kucchiparihārikena សេចក្តីថា ដោយគ្រឿងគ្រាន់តែរក្សាផ្ទៃប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Samādāyeva pakkamati (កាន់យកទៅជាមួយតែម្តងហើយចៀសចេញទៅ) សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះកាន់យកបរិក្ខារត្រឹមតែ ៨ យ៉ាងទាំងអស់នោះ ធ្វើឲ្យជាប់នឹងកាយហើយទៅ ភិក្ខុនោះមិនមានការជាប់ជំពាក់ ឬការចំណងថា «កុដិរបស់អាត្មាអញ ទីបរិវេណរបស់អាត្មាអញ ឧបដ្ឋាករបស់អាត្មាអញ» ឡើយ។ ភិក្ខុនោះប្រៀបដូចជាព្រួញដែលរួចចាកខ្សែធ្នូ ឬដូចជាដំរីសារដែលចុះប្រេងចៀសចេញពីហ្វូង តែងប្រើប្រាស់សេនាសនៈ ព្រៃស៊ុមទ្រុម គល់ឈើ និងចន្លោះភ្នំថ្មីៗ តាមដែលខ្លួនប្រាថ្នា ហើយឈរម្នាក់ឯង អង្គុយម្នាក់ឯង ជាអ្នកម្នាក់ឯងគ្មានគូកនក្នុងគ្រប់ឥរិយាបថទាំងអស់។

‘‘စာတုဒ္ဒိသော အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ,သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေန;

ပရိဿယာနံ သဟိတာ အဆမ္ဘီ,ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. (သု. နိ. ၄၂;

စူဠနိ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသော ၁၂၈) –

«ភិក្ខុជាអ្នកមានទិសទាំង ៤ (មិនរើសអើងទីកន្លែង) មិនមានការថ្នាំងថ្នាក់ចិត្ត ជាអ្នកសន្តោសដោយបច្ច័យតាមមានតាមបាន ជាអ្នកអត់ធន់ចំពោះអន្តរាយទាំងឡាយ មិនមានសេចក្តីតក់ស្លុត គួរដើរទៅម្នាក់ឯង ប្រៀបដូចជាកុយរមាស។»

ဧဝံ ဝဏ္ဏိတံ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပတံ အာပဇ္ဇတိ.

ភិក្ខុនោះតែងដល់នូវភាពជាអ្នកប្រៀបដូចជាកុយរមាស ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សរសើរយ៉ាងនេះ។

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ သာဓေန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပက္ခီ သကုဏောတိ ပက္ခယုတ္တော သကုဏော. ဍေတီတိ ဥပ္ပတတိ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – သကုဏာ နာမ ‘‘အသုကသ္မိံ ပဒေသေ ရုက္ခော ပရိပက္ကဖလော’’တိ ဉတွာ နာနာဒိသာဟိ အာဂန္တွာ နခပက္ခတုဏ္ဍာဒီဟိ တဿ ဖလာနိ ဝိဇ္ဈန္တာ ဝိဓုနန္တာ ခါဒန္တိ, ‘‘ဣဒံ အဇ္ဇတနာယ, ဣဒံ သွာတနာယ ဘဝိဿတီ’’တိ နေသံ န ဟောတိ. ဖလေ ပန ခီဏေ နေဝ ရုက္ခဿ အာရက္ခံ ဌပေန္တိ, န တတ္ထ ပက္ခံ ဝါ ပတ္တံ ဝါ နခံ ဝါ တုဏ္ဍံ ဝါ ဌပေန္တိ, အထ ခေါ တသ္မိံ ရုက္ခေ အနပေက္ခာ ဟုတွာ ယော ယံ ဒိသာဘာဂံ ဣစ္ဆတိ, သော တေန သပတ္တဘာရောဝ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝ အယံ ဘိက္ခု နိဿင်္ဂေါ နိရပေက္ခောယေဝ ပက္ကမတိ, သမာဒါယေဝ ပက္ကမတိ. အရိယေနာတိ နိဒ္ဒေါသေန. အဇ္ဈတ္တန္တိ သကေ အတ္တဘာဝေ. အနဝဇ္ဇသုခန္တိ နိဒ္ဒေါသသုခံ.

ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសម្រេចសេចក្តីនោះដោយឧបមា ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា seyyathāpi (ប្រៀបដូចជា)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា pakkhī sakuṇo បានដល់ សត្វស្លាបដែលមានស្លាប។ ពាក្យថា ḍeti បានដល់ ហើរទៅ។ ឯសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ធម្មតាសត្វស្លាបទាំងឡាយ កាលដឹងថា «ដើមឈើក្នុងទីឯណោះមានផ្លែទុំល្អ» ក៏ហើរមកពីទិសផ្សេងៗ ហើយចឹក បេះ និងស៊ីផ្លែឈើនោះដោយក្រញ៉ាំជើង ស្លាប និងចំពុះជាដើម សេចក្តីត្រិះរិះរបស់សត្វស្លាបទាំងនោះថា «ផ្លែឈើនេះនឹងមានសម្រាប់ថ្ងៃនេះ ផ្លែឈើនេះនឹងមានសម្រាប់ថ្ងៃស្អែក» មិនដែលមានឡើយ។ លុះកាលផ្លែឈើអស់ទៅ សត្វស្លាបទាំងនោះក៏មិនបានដាក់អ្នកយាមការពារដើមឈើនោះឡើយ ហើយក៏មិនបានបន្សល់ទុកស្លាបចាស់ ស្លាបខ្ចី ក្រញ៉ាំជើង ឬចំពុះទុកក្នុងទីនោះដែរ គឺថា សត្វស្លាបទាំងនោះមិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងដើមឈើនោះឡើយ កាលប្រាថ្នានឹងទៅកាន់ទិសណាៗ ក៏ហើរទៅកាន់ទិសនោះៗ ដោយមានតែស្លាបរបស់ខ្លួនជាភារៈប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុនេះក៏ជាអ្នកមិនមានការជាប់ជំពាក់ មិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ ចៀសចេញទៅ កាន់យកទៅជាមួយតែម្តងហើយចៀសចេញទៅ យ៉ាងនោះឯង។ ពាក្យថា ariyena សេចក្តីថា ដោយគុណធម៌ដែលមិនមានទោស។ ពាក្យថា ajjhattaṃ សេចក្តីថា ក្នុងអត្តភាពរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា anavajjasukhaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីសុខដែលមិនមានទោស។

သော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ သော ဣမိနာ အရိယေန သီလက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ပဿိတွာတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ [Pg.382] ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၅) ဝုတ္တံ. အဗျာသေကသုခန္တိ ကိလေသေဟိ အနာသိတ္တသုခံ, အဝိကိဏ္ဏသုခန္တိပိ ဝုတ္တံ. ဣန္ဒြိယသံဝရသုခံ ဟိ ဒိဋ္ဌာဒီသု ဒိဋ္ဌမတ္တာဒိဝသေန ပဝတ္တတာယ အဝိကိဏ္ဏံ ဟောတိ.

ពាក្យថា So cakkhunā rūpaṃ disvā (ភិក្ខុនោះឃើញរូបដោយភ្នែក) សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះជាអ្នកប្រកបដោយអរិយសីលក្ខន្ធនេះ ឃើញរូបដោយចក្ខុវិញ្ញាណ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ទាំងឡាយ ពាក្យណាដែលគួរនិយាយ ពាក្យទាំងអស់នោះ ខ្ញុំ (ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ) បានពោលទុកក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គរួចហើយ។ ពាក្យថា abyāsekasukhaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីសុខដែលកិលេសមិនបានស្រោចស្រព ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា avikiṇṇasukhaṃ (សេចក្តីសុខដែលមិនច្របូកច្របល់ដោយកិលេស)។ ព្រោះថា សេចក្តីសុខដែលកើតអំពីការសង្រួមឥន្ទ្រី តែងមិនច្របូកច្របល់ដោយកិលេស ព្រោះប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃការឃើញត្រឹមតែឃើញជាដើម ក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយមានរូបដែលឃើញជាដើម។

သော အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ သော မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ သံဝရေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဣမေသု အဘိက္ကန္တပဋိက္ကန္တာဒီသု သတ္တသု ဌာနေသု သတိသမ္ပဇညဝသေန သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ. တတ္ထ အဘိက္ကန္တန္တိ ပုရတော ဂမနံ. ပဋိက္ကန္တန္တိ ပစ္ဆာဂမနံ.

ពាក្យថា So abhikkante paṭikkante (ភិក្ខុនោះកាលឈានទៅមុខ ថយក្រោយ) សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះជាអ្នកប្រកបដោយការសង្រួមឥន្ទ្រីទាំងឡាយមានមនិន្ទ្រីជាទី ៦ តែងជាអ្នកដឹងខ្លួនជានិច្ចដោយអំណាចនៃសតិនិងសម្បជញ្ញៈ ក្នុងឋានៈទាំង ៧ យ៉ាង មានការឈានទៅមុខនិងការថយក្រោយជាដើមនេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា abhikkantaṃ បានដល់ ការដើរទៅខាងមុខ។ ពាក្យថា paṭikkantaṃ បានដល់ ការដើរថយក្រោយ។

သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီတိ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ, သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ဂေါစရသမ္ပဇညံ, အသမ္မောဟသမ္ပဇညန္တိ ဣမေသံ စတုန္နံ သတိသမ္ပယုတ္တာနံ သမ္ပဇညာနံ ဝသေန သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာယေဝ တာနိ အဘိက္ကန္တပဋိက္ကန္တာနိ ကရောတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဣစ္ဆန္တေန ဒီဃနိကာယေ သာမညဖလဝဏ္ဏနာတော ဝါ မဇ္ဈိမနိကာယေ သတိပဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာတော ဝါ ဂဟေတဗ္ဗော.

ពាក្យថា Sampajānakārī hoti (ជាអ្នកដឹងខ្លួនជានិច្ច) សេចក្តីថា ភិក្ខុតម្កល់សតិទុក ហើយកំណត់ដោយប្រាជ្ញា ទើបធ្វើការឈានទៅមុខនិងការថយក្រោយទាំងនោះ ដោយអំណាចនៃសម្បជញ្ញៈ ៤ យ៉ាងដែលប្រកបដោយសតិ គឺ សាត្ថកសម្បជញ្ញៈ (ការដឹងខ្លួនថាមានប្រយោជន៍) សប្បាយសម្បជញ្ញៈ (ការដឹងខ្លួនថាគួរ) គោចរសម្បជញ្ញៈ (ការដឹងខ្លួនក្នុងអារម្មណ៍ជាគោចរ) និងអសម្មោហសម្បជញ្ញៈ (ការដឹងខ្លួនថាមិនវង្វេង)។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដូចគ្នា។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ ចំណែកសេចក្តីពិស្តារ ភិក្ខុដែលប្រាថ្នា គប្បីកាន់យកពីសាមញ្ញផលសូត្រវណ្ណនាក្នុងទីឃនិកាយ ឬពីសតិបដ្ឋានសូត្រវណ្ណនាក្នុងមជ្ឈិមនិកាយចុះ។

သော ဣမိနာ စာတိအာဒိနာ ကိံ ဒဿေတိ? အရညဝါသဿ ပစ္စယသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. ယဿ ဟိ ဣမေ စတ္တာရော ပစ္စယာ နတ္ထိ, တဿ အရညဝါသော န ဣဇ္ဈတိ, တိရစ္ဆာနဂတေဟိ ဝါ ဝနစရကေဟိ ဝါ သဒ္ဓိံ ဝတ္ထဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. အရညေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ‘‘ကိံ ဧဝရူပဿ ပါပဘိက္ခုနော အရညဝါသေနာ’’တိ ဘေရဝသဒ္ဒံ သာဝေန္တိ, ဟတ္ထေဟိ သီသံ ပဟရိတွာ ပလာယနာကာရံ ကရောန္တိ. ‘‘အသုကော ဘိက္ခု အရညံ ပဝိသိတွာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ပါပကမ္မမကာသီ’’တိ အယသော ပတ္ထရတိ. ယဿ ပနေတေ စတ္တာရော ပစ္စယာ အတ္ထိ, တဿ အရညဝါသော ဣဇ္ဈတိ. သော ဟိ အတ္တနော သီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ကိဉ္စိ ကာဠကံ ဝါ တိလကံ ဝါ အပဿန္တော ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ တံ ခယတော ဝယတော သမ္မသန္တော အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ. အရညေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ. ဣတိဿ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တတေလဗိန္ဒု ဝိယ ယသော ဝိတ္ထာရိကော ဟောတိ.

ដោយពាក្យផ្ដើមថា សោ ឥមិនា ច នេះ តើព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវអ្វី? ទ្រង់បង្ហាញនូវការបរិបូណ៌ដោយបច្ច័យនៃការនៅក្នុងព្រៃ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណាគ្មានបច្ច័យទាំង ៤ នេះទេ ការនៅក្នុងព្រៃរបស់ភិក្ខុនោះរមែងមិនសម្រេច តែងដល់នូវការត្រូវរស់នៅជាមួយសត្វតិរច្ឆាន ឬពួកព្រានព្រៃ។ ពួកទេវតាដែលអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃ គិតថា «តើភិក្ខុអាក្រក់មានសភាពបែបនេះ នឹងបានប្រយោជន៍អ្វីដោយការនៅក្នុងព្រៃ?» ហើយក៏ធ្វើសំឡេងគួរឲ្យខ្លាចឲ្យឮ យកដៃទះក្បាល ធ្វើអាការៈឲ្យរត់ចេញទៅ។ សេចក្ដីអកេរ្តិ៍ឈ្មោះរមែងផ្សាយទៅថា «ភិក្ខុឈ្មោះនោះ ចូលទៅក្នុងព្រៃហើយ បានធ្វើបាបកម្មឈ្មោះនេះៗ»។ ចំណែកភិក្ខុណាមានបច្ច័យទាំង ៤ នេះ ការនៅក្នុងព្រៃរបស់ភិក្ខុនោះរមែងសម្រេច។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះកាលពិចារណាសីលរបស់ខ្លួន មិនឃើញចំណុចខ្មៅ ឬចំណុចប្រឡាក់ណាមួយឡើយ ក៏ញ៉ាំងបីតិឲ្យកើតឡើង ពិចារណាបីតិនោះដោយភាពជាធម៌អស់ទៅ និងសាបសូន្យទៅ ហើយចុះកាន់អរិយភូមិ។ ពួកទេវតាដែលអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ ពោលសរសើរគុណ។ សេចក្ដីកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ភិក្ខុនោះ រមែងផ្សាយទៅ ដូចជាតំណក់ប្រេងដែលគេបន្តក់ចុះក្នុងទឹកដូច្នោះឯង។

တတ္ထ ဝိဝိတ္တန္တိ သုညံ, အပ္ပသဒ္ဒံ, အပ္ပနိဂ္ဃောသန္တိ အတ္ထော. ဧတဒေဝ ဟိ သန္ဓာယ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဝိဝိတ္တန္တိ သန္တိကေ စေပိ သေနာသနံ ဟောတိ, တဉ္စ အနာကိဏ္ဏံ ဂဟဋ္ဌေဟိ ပဗ္ဗဇိတေဟိ, တေန တံ ဝိဝိတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၂၆) ဝုတ္တံ. သေတိ စေဝ အာသတိ စ ဧတ္ထာတိ သေနာသနံ. မဉ္စပီဌာနမေတံ အဓိဝစနံ. တေနာဟ – ‘‘သေနာသနန္တိ [Pg.383] မဉ္စောပိ သေနာသနံ, ပီဌမ္ပိ, ဘိသိပိ, ဗိမ္ဗောဟနမ္ပိ, ဝိဟာရောပိ, အဍ္ဎယောဂေါပိ, ပါသာဒေါပိ, ဟမ္မိယမ္ပိ, ဂုဟာပိ, အဋ္ဋောပိ, မာဠောပိ, လေဏမ္ပိ, ဝေဠုဂုမ္ဗောပိ, ရုက္ခမူလမ္ပိ, မဏ္ဍပေါပိ သေနာသနံ, ယတ္ထ ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တိ, သဗ္ဗမေတံ သေနာသန’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၂၇). အပိစ ဝိဟာရော, အဍ္ဎယောဂေါ, ပါသာဒေါ, ဟမ္မိယံ, ဂုဟာတိ ဣဒံ ဝိဟာရသေနာသနံ နာမ. မဉ္စော, ပီဌံ, ဘိသိ, ဗိမ္ဗောဟနန္တိ ဣဒံ မဉ္စပီဌသေနာသနံ နာမ. စိမိလိကာ, စမ္မခဏ္ဍော, တိဏသန္ထာရော, ပဏ္ဏသန္ထာရောတိ ဣဒံ သန္ထတသေနာသနံ နာမ. ယတ္ထ ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တီတိ ဧတံ ဩကာသသေနာသနံ နာမာတိ ဧဝံ စတုဗ္ဗိဓံ သေနာသနံ ဟောတိ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ သေနာသနဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတမေဝ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា វិវិត្តំ មានសេចក្ដីថា សូន្យ (ស្ងាត់ចាកមនុស្ស) មិនមានសម្លេងអ៊ូអែ មិនមានសម្លេងកញ្ជ្រៀវ។ ព្រោះសំដៅយកទីកន្លែងដែលមិនមានសម្លេងមនុស្សនោះឯង ទើបក្នុងវិភង្គលោកពោលថា «ពាក្យថា វិវិត្តំ គឺសូម្បីសេនាសនៈនៅក្នុងទីជិត (ភូមិ) តែសេនាសនៈនោះមិនច្របូកច្របល់ដោយគ្រហស្ថ និងបព្វជិត ព្រោះហេតុនោះ សេនាសនៈនោះ ទើបឈ្មោះថា វិវិត្តៈ (ស្ងាត់)»។ ទីកន្លែងជាទីដេកផង ជាទីអង្គុយផង ក្នុងទីនេះ ឈ្មោះថា សេនាសនៈ។ ពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃគ្រែ និងតាំង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា «ពាក្យថា សេនាសនៈ គឺគ្រែក៏ជាសេនាសនៈ តាំងក៏ជាសេនាសនៈ ពូកក៏ជាសេនាសនៈ ខ្នើយក៏ជាសេនាសនៈ វិហារក៏ជាសេនាសនៈ អឌ្ឍយោគក៏ជាសេនាសនៈ ប្រាសាទក៏ជាសេនាសនៈ ហម្មិយៈក៏ជាសេនាសនៈ គុហាក៏ជាសេនាសនៈ អដ្តៈក៏ជាសេនាសនៈ មាលៈក៏ជាសេនាសនៈ លេណៈក៏ជាសេនាសនៈ គុម្ពឫស្សីក៏ជាសេនាសនៈ គល់ឈើក៏ជាសេនាសនៈ មណ្ឌបក៏ជាសេនាសនៈ ឬមួយភិក្ខុទាំងឡាយរមែងសម្រាកក្នុងទីណា ទីទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថា សេនាសនៈ»។ ម្យ៉ាងទៀត វិហារ អឌ្ឍយោគ ប្រាសាទ ហម្មិយៈ គុហា នេះឈ្មោះថា វិហារសេនាសនៈ។ គ្រែ តាំង ពូក ខ្នើយ នេះឈ្មោះថា មញ្ចបីឋសេនាសនៈ។ កម្រាលពូក (សិមិលិកា) ស្បែកសត្វ កម្រាលស្មៅ កម្រាលស្លឹកឈើ នេះឈ្មោះថា សន្ថតសេនាសនៈ។ ឬមួយភិក្ខុទាំងឡាយរមែងសម្រាកក្នុងទីណា ទីនោះឈ្មោះថា ឱកាសសេនាសនៈ សេនាសនៈរមែងមាន ៤ ប្រការយ៉ាងនេះ។ សេនាសនៈទាំងអស់នោះឯង ឈ្មោះថាត្រូវបានកាន់យកហើយ ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា សេនាសនៈ។

ဣမဿ ပန သကုဏသဒိသဿ စာတုဒ္ဒိသဿ ဘိက္ခုနော အနုစ္ဆဝိကံ ဒဿေန္တော အရညံ ရုက္ခမူလန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အရညန္တိ ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၂၉) ‘‘ဣဒံ ဘိက္ခုနီနံ ဝသေန အာဂတံ အရညံ. ‘‘အာရညကံ နာမ သေနာသနံ ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၅၄) ဣဒံ ပန ဣမဿ ဘိက္ခုနော အနုရူပံ. တဿ လက္ခဏံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဓုတင်္ဂနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တံ. ရုက္ခမူလန္တိ ယံကိဉ္စိ သီတစ္ဆာယံ ဝိဝိတ္တံ ရုက္ခမူလံ. ပဗ္ဗတန္တိ သေလံ. တတ္ထ ဟိ ဥဒကသောဏ္ဍီသု ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ သီတာယ ရုက္ခစ္ဆာယာယ နိသိန္နဿ နာနာဒိသာသု ခါယမာနာသု သီတေန ဝါတေန ဗီဇိယမာနဿ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ. ကန္ဒရန္တိ ကံ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ, တေန ဒါရိတံ ဥဒကဘိန္နံ ပဗ္ဗတပဒေသံ, ယံ နိတမ္ဗန္တိပိ နဒီနိကုဉ္ဇန္တိပိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ဟိ ရဇတပဋ္ဋသဒိသာ ဝါလိကာ ဟောတိ, မတ္ထကေ မဏိဝိတာနံ ဝိယ ဝနဂဟနံ, မဏိက္ခန္ဓသဒိသံ ဥဒကံ သန္ဒတိ. ဧဝရူပံ ကန္ဒရံ ဩရုယှ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဂတ္တာနိ သီတာနိ ကတွာ ဝါလိကံ ဥဿာပေတွာ ပံသုကူလစီဝရံ ပညာပေတွာ နိသိန္နဿ သမဏဓမ္မံ ကရောတော စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ. ဂိရိဂုဟန္တိ ဒွိန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရံ, ဧကသ္မိံယေဝ ဝါ ဥမင်္ဂသဒိသံ မဟာဝိဝရံ. သုသာနလက္ခဏံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၄) ဝုတ္တံ. ဝနပတ္ထန္တိ ဂါမန္တံ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ အနုပစာရဋ္ဌာနံ, ယတ္ထ န ကသန္တိ န ဝပန္တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝနပတ္ထန္တိ ဒူရာနမေတံ သေနာသနာနံ အဓိဝစန’’န္တိအာဒိ. အဗ္ဘောကာသန္တိ အစ္ဆန္နံ. အာကင်္ခမာနော ပနေတ္ထ စီဝရကုဋိံ ကတွာ ဝသတိ. ပလာလပုဉ္ဇန္တိ ပလာလရာသိံ[Pg.384]. မဟာပလာလပုဉ္ဇတော ဟိ ပလာလံ နိက္ကဍ္ဎိတွာ ပဗ္ဘာရလေဏသဒိသေ အာလယေ ကရောန္တိ, ဂစ္ဆဂုမ္ဗာဒီနမ္ပိ ဥပရိ ပလာလံ ပက္ခိပိတွာ ဟေဋ္ဌာ နိသိန္နာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ប៉ុន្តែ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញសេនាសនៈដ៏សមគួរដល់ភិក្ខុនេះ ដែលមានសភាពដូចជាសត្វស្លាប មានទិសទាំង ៤ ជាទីទៅ ទើបត្រាស់ពាក្យមានពាក្យថា អរញ្ញំ រុក្ខមូលំ ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា អរញ្ញំ (ព្រៃ) គឺ «ទីកន្លែងទាំងអស់ខាងក្រៅសសរគោល (ឥន្ទខីល) ក្រោយពីចេញទៅហើយ ឈ្មោះថា ព្រៃ» នេះជាព្រៃដែលមកដោយអំណាចនៃភិក្ខុនីទាំងឡាយ។ ចំណែកពាក្យថា «សេនាសនៈព្រៃ យ៉ាងហោចណាស់មានចម្ងាយ ៥០០ ធ្នូ» នេះជាព្រៃដ៏សមគួរដល់ភិក្ខុនេះ។ លក្ខណៈនៃព្រៃនោះ លោកពោលទុកហើយក្នុងធុតង្គនិទ្ទេស នៃវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា រុក្ខមូលំ គឺគល់ឈើណាមួយដែលមានម្លប់ត្រជាក់ និងស្ងាត់ស្ងប់។ ពាក្យថា បព្វតំ គឺភ្នំថ្ម។ ព្រោះថា ភិក្ខុកាលធ្វើកិច្ចដោយទឹកក្នុងអង្រ្កងទឹកក្នុងភ្នំនោះហើយ អង្គុយក្រោមម្លប់ឈើដ៏ត្រជាក់ កាលបើទិសផ្សេងៗប្រាកដច្បាស់ ត្រូវខ្យល់ត្រជាក់បក់រំភើយ ចិត្តរមែងមានអារម្មណ៍តែមួយ។ ពាក្យថា កន្ទរំ (ជ្រលងភ្នំ) ពាក្យថា កៈ លោកហៅថា ទឹក, ទីកន្លែងនៃភ្នំដែលទឹកច្រោះ ឬទឹកបំបែក ឈ្មោះថា កន្ទរៈ ដែលគេហៅថា ជម្រាលភ្នំខ្លះ គុម្ពឈើក្បែរស្ទឹងខ្លះ។ ព្រោះថាក្នុងជ្រលងភ្នំនោះ មានខ្សាច់ដូចជាបន្ទះប្រាក់ ខាងលើមានព្រៃក្រាស់ដូចជាពិដានកែវមណី មានទឹកហូរទៅដូចជាដុំកែវមណី។ ភិក្ខុចុះទៅកាន់ជ្រលងភ្នំមានសភាពបែបនោះ ផឹកទឹកស្អាត ធ្វើរាងកាយឲ្យត្រជាក់ ប្រមូលខ្សាច់ធ្វើជាកម្រាល ក្រាលចីវរបង្សុកូល អង្គុយធ្វើសមណធម៌ ចិត្តរមែងមូលស្លុង។ ពាក្យថា គិរិគុហំ គឺចន្លោះភ្នំពីរ ឬរូងភ្នំធំដែលមានសភាពដូចជាឧម៉ុង្គក្នុងភ្នំតែមួយ។ លក្ខណៈនៃព្រៃស្មសាន លោកពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា វនបត្ថំ គឺទីកន្លែងដែលហួសពីព្រំដែនភូមិ ជាទីដែលមនុស្សមិនធ្លាប់ត្រាច់ទៅដល់ ជាទីដែលគេមិនភ្ជួររាស់ មិនដាំដុះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា «ពាក្យថា វនបត្ថំ នេះជាឈ្មោះនៃសេនាសនៈទាំងឡាយដ៏ឆ្ងាយ» ជាដើម។ ពាក្យថា អព្ភោកាសំ គឺទីវាលគ្មានដំបូលបាំង។ ភិក្ខុកាលប្រាថ្នា ក្នុងទីវាលនោះ ធ្វើកុដិចីវរហើយរស់នៅ។ ពាក្យថា បលាលបុញ្ជំ គឺគំនរចំបើង។ ព្រោះថា ពួកភិក្ខុដកយកចំបើងចេញពីគំនរចំបើងធំ ធ្វើជាទីស្នាក់អាស្រ័យដូចជារូងភ្នំ ឬបាចចំបើងទៅលើគុម្ពឈើជាដើម ហើយអង្គុយធ្វើសមណធម៌ខាងក្រោម។ លោកសំដៅយកសេចក្ដីនោះ ទើបពោលពាក្យនេះ។

ပစ္ဆာဘတ္တန္တိ ဘတ္တဿ ပစ္ဆတော. ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တောတိ ပိဏ္ဍပါတပရိယေသနတော ပဋိက္ကန္တော. ပလ္လင်္ကန္တိ သမန္တတော ဦရုဗဒ္ဓါသနံ. အာဘုဇိတွာတိ ဗန္ဓိတွာ. ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယာတိ ဥပရိမသရီရံ ဥဇုကံ ဌပေတွာ အဋ္ဌာရသ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကေ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိပါဒေတွာ. ဧဝဉှိ နိသိန္နဿ စမ္မမံသနှာရူနိ န ပဏမန္တိ. အထဿ ယာ တေသံ ပဏမနပစ္စယာ ခဏေ ခဏေ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တာသု န ဥပ္ပဇ္ဇမာနာသု စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ န ပရိပတတိ, ဝုဒ္ဓိံ ဖာတိံ ဥပဂစ္ဆတိ. ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ သတိံ ဌပယိတွာ, မုခသမီပေ ဝါ ကတွာတိ အတ္ထော. တေနေဝ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ – ‘‘အယံ သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ သူပဋ္ဌိတာ နာသိကဂ္ဂေ ဝါ မုခနိမိတ္တေ ဝါ. တေန ဝုစ္စတိ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ (ဝိဘ. ၅၃၇). အထ ဝါ ‘‘ပရီတိ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော. မုခန္တိ နိယျာနဋ္ဌော. သတီတိ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌော. တေန ဝုစ္စတိ – ‘ပရိမုခံ သတိ’’’န္တိ ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၁.၁၆၄) ဝုတ္တနယေန ပနေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတြာယံ သင်္ခေပေါ ‘‘ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနံ သတိံ ကတွာ’’တိ.

ពាក្យថា បច្ឆាភត្តំ គឺខាងក្រោយភត្ត។ ពាក្យថា បិណ្ឌបាតប្បដិក្កន្តោ គឺត្រឡប់មកវិញអំពីការស្វែងរកបិណ្ឌបាត។ ពាក្យថា បល្លង្កំ គឺការអង្គុយពត់ភ្នែនជុំវិញ。 ពាក្យថា អាភុជិត្វា គឺពត់ (ខាត់)។ ពាក្យថា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ គឺតម្កល់កាយផ្នែកខាងលើឲ្យត្រង់ ឲ្យឆ្អឹងខ្នងទាំង ១៨ កង់ ប៉ះគ្នាចុងនិងចុង។ ព្រោះថាកាលបើអង្គុយយ៉ាងនេះ ស្បែក សាច់ និងសរសៃទាំងឡាយរមែងមិនកោង។ លំដាប់នោះ វេទនាទាំងឡាយណាដែលគប្បីកើតឡើងរាល់ៗខណៈ ព្រោះហេតុនៃការកោងនៃស្បែក សាច់ និងសរសៃទាំងនោះ វេទនាទាំងនោះក៏មិនកើតឡើងឡើយ។ កាលបើវេទនាទាំងនោះមិនកើតឡើង ចិត្តរមែងមូលស្លុង កម្មដ្ឋានរមែងមិនសាបសូន្យ តែងដល់នូវសេចក្ដីចម្រើន និងការលូតលាស់។ ពាក្យថា បរិមុខំ សតឹ ឧបដ្ឋបេត្វា គឺតម្កល់សតិឆ្ពោះទៅរកកម្មដ្ឋាន ឬធ្វើសតិឲ្យនៅជិតមាត់ នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ ព្រោះហេតុនោះឯង ទើបក្នុងវិភង្គលោកពោលថា «សតិនេះរមែងតម្កល់នៅ តម្កល់នៅល្អហើយ ត្រង់ចុងច្រមុះ ឬត្រង់និមិត្តនៃមាត់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកហៅថា បរិមុខំ សតឹ ឧបដ្ឋបេត្វា»។ មួយម៉្យាងទៀត «ពាក្យថា បរិ មានន័យថា ការកំណត់កាន់យក, ពាក្យថា មុខំ មានន័យថា ការចេញចាក, ពាក្យថា សតិ មានន័យថា ការតម្កល់មាំ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា បរិមុខំ សតិ» សេចក្ដីក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលទុកហើយក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គយ៉ាងនេះ។ សេចក្ដីសង្ខេបក្នុងពាក្យនោះមានដូចតទៅ៖ «ធ្វើសតិឲ្យជាគ្រឿងកំណត់កាន់យកនូវការចេញចាកកិលេស»។

အဘိဇ္ဈံ လောကေတိ ဧတ္ထ လုဇ္ဇန-ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ လောကော. တသ္မာ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ရာဂံ ပဟာယ ကာမစ္ဆန္ဒံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဝိဂတာဘိဇ္ဈေနာတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟီနတ္တာ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန, န စက္ခုဝိညာဏသဒိသေနာတိ အတ္ထော. အဘိဇ္ဈာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီတိ အဘိဇ္ဈာတော စိတ္တံ ပရိမောစေတိ, ယထာ နံ သာ မုဉ္စတိ စေဝ မုဉ္စိတွာ စ န ပုန ဂဏှာတိ, ဧဝံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဗျာပါဒပဒေါသံ ပဟာယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဗျာပဇ္ဇတိ ဣမိနာ စိတ္တံ ပူတိကုမ္မာသာဒယော ဝိယ ပုရိမပကတိံ ပဇဟတီတိ ဗျာပါဒေါ. ဝိကာရပ္ပတ္တိယာ ပဒုဿတိ, ပရံ ဝါ ပဒူသေတိ ဝိနာသေတီတိ ပဒေါသော. ဥဘယမ္ပေတံ ကောဓဿေဝ အဓိဝစနံ. ထိနံ စိတ္တဂေလညံ, မိဒ္ဓံ စေတသိကဂေလညံ. ထိနဉ္စ မိဒ္ဓဉ္စ ထိနမိဒ္ဓံ. အာလောကသညီတိ ရတ္တိမ္ပိ ဒိဝါပိ ဒိဋ္ဌအာလောကသဉ္ဇာနနသမတ္ထာယ ဝိဂတနီဝရဏာယ ပရိသုဒ္ဓါယ သညာယ သမန္နာဂတော[Pg.385]. သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိယာ စ ဉာဏေန စ သမန္နာဂတော. ဣဒံ ဥဘယံ အာလောကသညာယ ဥပကာရကတ္တာ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ ကုက္ကုစ္စဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ. တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆောတိ ဝိစိကိစ္ဆံ တရိတွာ အတိက္ကမိတွာ ဌိတော. ‘‘ကထမိဒံ ကထမိဒ’’န္တိ ဧဝံ နပ္ပဝတ္တတီတိ အကထံကထီ. ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ အနဝဇ္ဇေသု ဓမ္မေသု. ‘‘ဣမေ နု ခေါ ကုသလာ, ကထမိမေ ကုသလာ’’တိ ဧဝံ န ဝိစိကိစ္ဆတိ န ကင်္ခတီတိ အတ္ထော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဣမေသု ပန နီဝရဏေသု ဝစနတ္ထလက္ခဏာဒိဘေဒတော ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၇၁-၇၂) ဝုတ္တံ. ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေတိ ယသ္မာ ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနုပ္ပန္နာယ လောကိယလောကုတ္တရာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ, ဥပ္ပန္နာပိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ ဝါ အဘိညာ ဥစ္ဆိန္ဒိတွာ ပါတေန္တိ. တသ္မာ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာနိ.

ក្នុងពាក្យថា អភិជ្ឈំ លោកេ នេះ ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ ឈ្មោះថា លោក ព្រោះអត្ថថា វិនាសទៅ និងទ្រុឌទ្រោមទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្ដីក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា លះបង់រាគៈក្នុងឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ ហើយកម្ចាត់បង់នូវកាមច្ឆន្ទៈ។ ពាក្យថា វិគតាបិជ្ឈេន គឺមានចិត្តប្រាសចាកអភិជ្ឈា ព្រោះលះបង់បានដោយអំណាចនៃការកម្ចាត់បង់ (វិក្ខម្ភនៈ) មិនមែនមានចិត្តដូចជាចក្ខុវិញ្ញាណឡើយ នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ ពាក្យថា អភិជ្ឈាយ ចិត្តំ បរិសោធេតិ គឺជម្រះចិត្តឲ្យរួចផុតចាកអភិជ្ឈា ធ្វើឲ្យអភិជ្ឈានោះលះលែងចិត្តនោះផង លុះលះលែងហើយ ក៏មិនត្រឡប់មកគ្របសង្កត់ទៀតឡើយ នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ ក្នុងពាក្យមានពាក្យថា ព្យាបាទបដោសំ បហាយ ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចិត្តរមែងខូចខាតទៅដោយធម៌នេះ តែងលះបង់នូវសភាពដើម ដូចជានំកុម្មាសៈដែលស្អុយរលួយជាដើម ព្រោះហេតុនោះ ធម៌នោះឈ្មោះថា ព្យាបាទ។ ចិត្តរមែងប្រទូស្តព្រោះដល់នូវភាពប្រែប្រួល ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យប្រទូស្ត ឲ្យវិនាសទៅ ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា បដោសៈ។ ពាក្យទាំងពីរនេះ ជាឈ្មោះនៃកោធៈនោះឯង។ ថីនៈ គឺភាពឈឺថ្កាត់នៃចិត្ត, មិទ្ធៈ គឺភាពឈឺថ្កាត់នៃចេតសិក។ ថីនៈផង មិទ្ធៈផង ឈ្មោះថា ថីនមិទ្ធៈ។ ពាក្យថា អាលោកសញ្ញី គឺប្រកបដោយសញ្ញាដ៏បរិសុទ្ធ ប្រាសចាកនីវរណៈ ដែលអាចសម្គាល់នូវពន្លឺដែលបានឃើញហើយ ទាំងក្នុងពេលយប់ទាំងក្នុងពេលថ្ងៃ។ ពាក្យថា សតោ សម្បជានោ គឺប្រកបដោយសតិផង ប្រកបដោយញាណផង។ ពាក្យទាំងពីរនេះ លោកពោលទុកហើយ ព្រោះជាធម៌ឧបការៈដល់អាលោកសញ្ញា។ ឧទ្ធច្ចៈផង កុក្កុច្ចៈផង ឈ្មោះថា ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ។ ពាក្យថា តិណ្ណវិចិកិច្ឆោ គឺឆ្លងផុត កន្លងផុតនូវវិចិកិច្ឆាហើយតម្កល់នៅ។ សេចក្ដីសង្ស័យថា «តើរឿងនេះដូចម្ដេច? រឿងនេះដូចម្ដេច?» មិនប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះ ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា អកថំកថី។ ពាក្យថា កុសលេសុ ធម្មេសុ គឺក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលមិនមានទោស។ មិនសង្ស័យ មិនរារែកយ៉ាងនេះថា «ធម៌ទាំងនេះជាកុសលមែនឬ? ធម៌ទាំងនេះជាកុសលដោយរបៀបណា?» នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ នេះជាសេចក្ដីសង្ខេបក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែ សេចក្ដីដែលគប្បីពោលក្នុងនីវរណៈទាំងឡាយនេះ ដោយចំណែកនៃវចនត្ថៈ និងលក្ខណៈជាដើម លោកពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា បញ្ញាយ ទុព្វលីករណេ ព្រោះថា នីវរណៈទាំង ៥ នេះ កាលបើកើតឡើង រមែងមិនអនុញ្ញាតឲ្យលោកិយបញ្ញា និងលោកុត្តរបញ្ញាដែលមិនទាន់កើត ឲ្យកើតឡើងបានឡើយ ទោះបីកើតឡើងហើយ ក៏រមែងកាត់ផ្ដាច់នូវសមាបត្តិ ៨ ឬអភិញ្ញា ៥ ឲ្យធ្លាក់ចុះទៅវិញ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ធម៌ធ្វើបញ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយ។ ពាក្យមានពាក្យថា វិវិច្ចេវ កាមេហិ ជាដើម លោកបានពិស្តារទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។

ဣမေ အာသဝါတိအာဒိ အပရေနာပိ ပရိယာယေန စတုသစ္စပ္ပကာသနတ္ထံ ဝုတ္တံ. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီတိ ဧတ္တာဝတာ ဟေဋ္ဌာ တီဟိ အင်္ဂေဟိ ဗာဟိရသမယဿ နိပ္ဖလဘာဝံ ဒဿေတွာ စတုတ္ထေန အင်္ဂေန အတ္တနော သာသနဿ ဂမ္ဘီရဘာဝံ ပကာသေတွာ ဒေသနာယ အရဟတ္တေန ကူဋံ ဂဏှိ. ဣဒါနိ ဒေသနံ အပ္ပေန္တော ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ.

ពាក្យមានពាក្យថា ឥមេ អាសវា ជាដើម លោកពោលទុកហើយដោយបរិយាយផ្សេងទៀត ដើម្បីបង្ហាញនូវអរិយសច្ច ៤។ ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះថា ណាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតិ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវភាពមិនមានផលនៃលទ្ធិខាងក្រៅ ដោយអង្គ ៣ ខាងដើម ហើយទ្រង់ប្រកាសនូវភាពជ្រាលជ្រៅនៃព្រះសាសនារបស់ព្រះអង្គ ដោយអង្គទី ៤ រួចទ្រង់កាន់យកនូវកំពូលនៃទេសនាដោយអរហត្តផល។ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបញ្ចប់ទេសនា ទើបត្រាស់ពាក្យមានពាក្យថា ឯវំ ខោ ភិក្ខវេ ជាដើម។

၉. တဏှာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. តណ្ហាសូត្រវណ្ណនា

၁၉၉. နဝမေ ဇာလိနိန္တိ ဇာလသဒိသံ. ယထာ ဟိ ဇာလံ သမန္တတော သံသိဗ္ဗိတံ အာကုလဗျာကုလံ, ဧဝံ တဏှာပီတိ ဇာလသဒိသတ္တာ ဇာလိနီတိ ဝုတ္တာ. တယော ဝါ ဘဝေ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဌိတာယ ဧတိဿာ တတ္ထ တတ္ထ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသဘူတံ ဇာလံ အတ္ထီတိပိ ဇာလိနီ. သရိတန္တိ တတ္ထ တတ္ထ သရိတွာ သံသရိတွာ ဌိတံ. ဝိသဋန္တိ ပတ္ထဋံ ဝိက္ခိတ္တံ. ဝိသတ္တိကန္တိ တတ္ထ တတ္ထ ဝိသတ္တံ လဂ္ဂံ လဂိတံ. အပိစ ‘‘ဝိသမူလာတိ ဝိသတ္တိကာ. ဝိသဖလာတိ ဝိသတ္တိကာ’’တိအာဒိနာပိ (မဟာနိ. ၃; စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၂၂) နယေနေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥဒ္ဓသ္တောတိ ဥပရိ ဓံသိတော. ပရိယောနဒ္ဓေါတိ သမန္တာ ဝေဌိတော. တန္တာကုလကဇာတောတိ တန္တံ ဝိယ အာကုလဇာတော. ယထာ နာမ ဒုန္နိက္ခိတ္တံ မူသိကစ္ဆိန္နံ ပေသကာရာနံ တန္တံ တဟိံ တဟိံ အာကုလံ ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ အဂ္ဂံ ဣဒံ မူလ’’န္တိ အဂ္ဂေန ဝါ အဂ္ဂံ, မူလေန ဝါ မူလံ သမာနေတုံ ဒုက္ကရံ ဟောတိ, ဧဝံ သတ္တာ ဣမာယ တဏှာယ [Pg.386] ပရိယောနဒ္ဓါ အာကုလဗျာကုလာ န သက္ကောန္တိ အတ္တနော နိဿရဏမဂ္ဂံ ဥဇုံ ကာတုံ. ဂုလာဂုဏ္ဌိကဇာတောတိ ဂုလာဂုဏ္ဌိကံ ဝုစ္စတိ ပေသကာရကဉ္ဇိယသုတ္တံ. ဂုလာ နာမ သကုဏိကာ, တဿာ ကုလာဝကောတိပိ ဧကေ. ယထာ တဒုဘယမ္ပိ အာကုလံ အဂ္ဂေန ဝါ အဂ္ဂံ, မူလေန ဝါ မူလံ သမာနေတုံ ဒုက္ကရန္တိ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. မုဉ္ဇပဗ္ဗဇဘူတောတိ မုဉ္ဇတိဏံ ဝိယ ပဗ္ဗဇတိဏံ ဝိယ စ ဘူတော, တာဒိသော ဇာတော. ယထာ တာနိ တိဏာနိ ကောဋ္ဋေတွာ ကတရဇ္ဇုံ ဇိဏ္ဏကာလေ ကတ္ထစိ ပတိတံ ဂဟေတွာ တေသံ တိဏာနံ ‘‘ဣဒံ အဂ္ဂံ ဣဒံ မူလ’’န္တိ အဂ္ဂေန ဝါ အဂ္ဂံ, မူလေန ဝါ မူလံ သမာနေတုံ ဒုက္ကရံ. တမ္ပိ စ ပစ္စတ္တပုရိသကာရေ ဌတွာ သက္ကာ ဘဝေယျ ဥဇုံ ကာတုံ, ဌပေတွာ ပန ဗောဓိသတ္တေ အညော သတ္တော အတ္တနော ဓမ္မတာယ တဏှာဇာလံ ပဒါလေတွာ အတ္တနော နိဿရဏမဂ္ဂံ ဥဇုံ ကာတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. ဧဝမယံ လောကော တဏှာဇာလေန ပရိယောနဒ္ဓေါ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ. တတ္ထ အပါယောတိ နိရယ-တိရစ္ဆာနယောနိ-ပေတ္တိဝိသယ-အသုရကာယာ. သဗ္ဗေပိ ဟိ တေ ဝဍ္ဎိသင်္ခါတဿ အာယဿ အဘာဝတော အပါယာတိ ဝုစ္စန္တိ. တထာ ဒုက္ခဿ ဂတိဘာဝတော ဒုဂ္ဂတိ. သုခသမုဿယတော ဝိနိပတိတတ္တာ ဝိနိပါတော. ဣတရော ပန –

១៩៩. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា jālinī បានដល់ ធម៌ប្រៀបដូចជាសំណាញ់។ ព្រោះថា សំណាញ់ដែលគេចាក់ស្រែបជុំវិញ រមែងញ៉ាំងសេចក្តីច្របូកច្របល់ និងច្របូកច្របល់ខ្លាំងឲ្យកើតឡើងយ៉ាងណា តណ្ហាក៏យ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ តណ្ហាដែលប្រៀបដូចជាសំណាញ់ ទើបលោកហៅថា «ជាលិនី» (សំណាញ់)។ ម្យ៉ាងទៀត តណ្ហានោះគ្របដណ្តប់លើភពទាំងបី ហើយសំណាញ់ដែលជាចំណែករបស់ខ្លួនរបស់តណ្ហានោះ មាននៅក្នុងភពនោះៗ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «ជាលិនី»។ ពាក្យថា saritaṃ បានដល់ តណ្ហាដែលហូរទៅ អន្ទោលទៅក្នុងភពនោះៗ។ ពាក្យថា visaṭaṃ បានដល់ តណ្ហាដែលផ្សាយទៅ ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅ។ ពាក្យថា visattikā បានដល់ តណ្ហាដែលស្អិតកៀក ជាប់ជំពាក់ក្នុងភពនោះៗ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពាក្យនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីតាមវិធីមានជាអាទិ៍ថា «ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះមានទុក្ខវេទនាជាដើមដែលមានពិសជាឫសគល់ ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះមានទុក្ខវេទនាដែលមានពិសជាផល»។ ពាក្យថា uddhasta បានដល់ ត្រូវកម្ទេចខាងលើ។ ពាក្យថា pariyonaddha បានដល់ ត្រូវរួបរឹតជុំវិញ។ ពាក្យថា tantākulakajāta បានដល់ កើតជាសរសៃសូត្រដ៏ច្របូកច្របល់ ដូចជាអំបោះត្បាញ។ ដូចជាអំបោះត្បាញរបស់ជាងត្បាញដែលគេទុកមិនល្អ ឬដែលកណ្តុរកាត់ រមែងច្របូកច្របល់ក្នុងកន្លែងនោះៗ ក្រឡៅចុងក្រឡៅដើម ពិបាកនឹងរកថា «នេះជាចុង នេះជាដើម» ដើម្បីសម្របចុងនឹងចុង ឬដើមនឹងដើមយ៉ាងណា សត្វទាំងឡាយដែលត្រូវតណ្ហានេះរួបរឹត រមែងច្របូកច្របល់យ៉ាងខ្លាំង មិនអាចធ្វើផ្លូវជាគ្រឿងរំដោះខ្លួនឲ្យត្រង់បាន ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា gulāguṇṭhikajāta គឺលោកហៅអំបោះដែលជាងត្បាញជ្រលក់កាវថា gulāguṇṭhika។ ម្យ៉ាងទៀត អាចារ្យខ្លះពោលថា ឈ្មោះថា គុលា គឺសត្វបក្សីតូចម្យ៉ាង សំបុករបស់បក្សីនោះ ឈ្មោះថា គុលាគុណ្ឋិកៈ។ គប្បីផ្សារភ្ជាប់តាមវិធីមុននោះឯងថា របស់ទាំងពីរយ៉ាងនោះ រមែងច្របូកច្របល់ ពិបាកនឹងសម្របចុងនឹងចុង ឬដើមនឹងដើម។ ពាក្យថា muñjapabbajabhūta បានដល់ កើតជាដូចជាស្មៅមូញ្ជៈ និងស្មៅបព្វជៈ មានសភាពបែបនោះ។ ដូចជាខ្សែដែលគេធ្វើដោយការវាយស្មៅទាំងនោះ ក្នុងកាលដែលចាស់ទ្រុឌទ្រោម ធ្លាក់ចុះក្នុងកន្លែងណាមួយ ពិបាកនឹងសម្របចុងនឹងចុង ឬដើមនឹងដើមនៃស្មៅទាំងនោះថា «នេះជាចុង នេះជាដើម» យ៉ាងណា។ ប៉ុន្តែ ខ្សែនោះ បើអាស្រ័យការព្យាយាមរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ក៏អាចធ្វើឲ្យត្រង់បាន តែលើកលែងតែព្រះពោធិសត្វចេញ សត្វដទៃទៀតដែលនឹងអាចទម្លាយសំណាញ់តណ្ហាដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន ហើយធ្វើផ្លូវជាគ្រឿងរំដោះខ្លួនឲ្យត្រង់បាននោះ មិនមានឡើយ។ យ៉ាងនេះឯង សត្វលោកនេះដែលត្រូវសំណាញ់តណ្ហារួបរឹតហើយ រមែងមិនកន្លងផុតនូវអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត និងសង្សារវដ្តឡើយ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា apāya បានដល់ និរិយៈ (នរក) តិរច្ឆានយោនិ បេត្តិវិស័យ (ប្រេត) និងអសុរកាយ។ ព្រោះថា ភពទាំងនោះទាំងអស់ ឈ្មោះថា អបាយ ព្រោះមិនមានសេចក្តីចម្រើនដែលពោលគឺអាយៈ (ការចម្រើន)។ យ៉ាងនោះដែរ ឈ្មោះថា ទុគ្គតិ ព្រោះជាទីទៅនៃសេចក្តីទុក្ខ។ ឈ្មោះថា វិនិបាត ព្រោះធ្លាក់ចុះចាកការប្រមូលផ្តុំនៃសេចក្តីសុខ។ ចំណែកឯសង្សារវដ្តក្រៅពីនេះ គឺ៖

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ, ဓာတုအာယတနာန စ;

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ, သံသာရောတိ ပဝုစ္စတိ.

«ការប្រព្រឹត្តទៅមិនដាច់នៃខន្ធទាំងឡាយ និងធាតុ និងអាយតនៈទាំងឡាយ តាមលំដាប់ លោកហៅថា សង្សារវដ្ត»។

တံ သဗ္ဗံ နာတိဝတ္တတိ နာတိက္ကမတိ, အထ ခေါ စုတိတော ပဋိသန္ဓိံ ပဋိသန္ဓိတော စုတိန္တိ ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ စုတိပဋိသန္ဓိယော ဂဏှမာနော တီသု ဘဝေသု စတူသု ယောနီသု ပဉ္စသု ဂတီသု သတ္တသု ဝိညာဏဋ္ဌိတီသု နဝသု သတ္တာဝါသေသု မဟာသမုဒ္ဒေ ဝါတက္ခိတ္တနာဝါ ဝိယ ယန္တေ ယုတ္တဂေါဏော ဝိယ စ ပရိဗ္ဘမတိယေဝ.

សត្វលោក រមែងមិនកន្លង មិនឆ្លងផុតនូវអបាយ និងសង្សារវដ្តទាំងអស់នោះឡើយ តែរមែងអន្ទោលទៅ គឺចាកច្យុតិទៅកាន់បដិសន្ធិ ចាកបដិសន្ធិទៅកាន់ច្យុតិ យ៉ាងនេះ តែងកាន់យកនូវច្យុតិនិងបដិសន្ធិរឿយៗ ក្នុងភពទាំង ៣ យោនិទាំង ៤ គតិទាំង ៥ វិញ្ញាណដ្ឋិតិទាំង ៧ សត្តាវាសទាំង ៩ ប្រៀបដូចជាទូកដែលត្រូវខ្យល់បក់បោកក្នុងមហាសមុទ្រ ឬដូចជាគោដែលគេទឹមនឹងយន្ត វិលវល់ទៅតែប៉ុណ្ណោះ។

အဇ္ဈတ္တိကဿ ဥပါဒါယာတိ အဇ္ဈတ္တိကံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပါဒါယ. ဣဒဉှိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ. ဗာဟိရဿ ဥပါဒါယာတိ ဗာဟိရံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပါဒါယ, ဣဒမ္ပိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ. အသ္မီတိ, ဘိက္ခဝေ, သတီတိ, ဘိက္ခဝေ, ယဒေတံ အဇ္ဈတ္တံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပါဒါယ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန သမူဟဂ္ဂါဟတော အသ္မီတိ ဟောတိ, တသ္မိံ သတီတိ အတ္ထော. ဣတ္ထသ္မီတိ ဟောတီတိအာဒီသု ပန ဧဝံ သမူဟတော အဟန္တိ ဂဟဏေ သတိ တတော အနုပနိဓာယ [Pg.387] စ ဥပနိဓာယ စာတိ ဒွိဓာ ဂဟဏံ ဟောတိ. တတ္ထ အနုပနိဓာယာတိ အညံ အာကာရံ အနုပဂမ္မ သကဘာဝမေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဣတ္ထသ္မီတိ ဟောတိ, ခတ္တိယာဒီသု ဣဒံပကာရော အဟန္တိ ဧဝံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ဟောတီတိ အတ္ထော. ဣဒံ တာဝ အနုပနိဓာယ ဂဟဏံ. ဥပနိဓာယ ဂဟဏံ ပန ဒုဝိဓံ ဟောတိ သမတော စ အသမတော စ. တံ ဒဿေတုံ ဧဝံသ္မီတိ အညထာသ္မီတိ စ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝံသ္မီတိ ဣဒံ သမတော ဥပနိဓာယ ဂဟဏံ, ယထာယံ ခတ္တိယော ယထာယံ ဗြာဟ္မဏော, ဧဝမဟမ္ပီတိ အတ္ထော. အညထာသ္မီတိ ဣဒံ ပန အသမတော ဂဟဏံ, ယထာယံ ခတ္တိယော ယထာယံ ဗြာဟ္မဏော, တတော အညထာ အဟံ, ဟီနော ဝါ အဓိကော ဝါတိ အတ္ထော. ဣမာနိ တာဝ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန စတ္တာရိ တဏှာဝိစရိတာနိ.

ពាក្យថា ajjhattikassa upādāya បានដល់ អាស្រ័យខន្ធ ៥ ខាងក្នុង។ ព្រោះថា វិភត្តិទី៦ (សាមីវចនៈ) ក្នុងពាក្យនេះ ប្រើក្នុងអត្ថនៃវិភត្តិទី២ (ឧបយោគត្ថៈ)។ ពាក្យថា bāhirassa upādāya បានដល់ អាស្រ័យខន្ធ ៥ ខាងក្រៅ។ សូម្បីពាក្យនេះ ក៏ជាវិភត្តិទី៦ ក្នុងអត្ថនៃវិភត្តិទី២ ដែរ។ ពាក្យថា asmīti, bhikkhave, satī បានសេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើការប្រកាន់យកដោយការរួមផ្សំថា «យើងមាន» ដោយអំណាចនៃតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ ព្រោះអាស្រ័យខន្ធ ៥ ខាងក្នុងនេះមាននៅ កាលបើការប្រកាន់យកនោះមាន។ ចំណែកក្នុងពាក្យមានជាអាទិ៍ថា itthasmīti hoti នេះ កាលបើមានការប្រកាន់យកថា «យើង» ដោយការរួមផ្សំយ៉ាងនេះហើយ ការប្រកាន់យកនោះ រមែងមាន ២ យ៉ាង គឺដោយមិនប្រៀបធៀប និងដោយប្រៀបធៀប។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ ពាក្យថា anupanidhāya (មិនប្រៀបធៀប) គឺមិនចូលទៅរកអាការៈដទៃ ធ្វើតែសភាវៈរបស់ខ្លួនឲ្យជាអារម្មណ៍ ហើយកើតសេចក្តីប្រកាន់ថា «យើងមានសភាពយ៉ាងនេះ» បានសេចក្តីថា កើតឡើងដោយអំណាចនៃតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ ក្នុងពួកក្សត្រជាដើមថា «យើងមានសភាពបែបនេះ»។ នេះជាការប្រកាន់យកដោយមិនប្រៀបធៀបជាមុនសិន។ ការប្រកាន់យកដោយប្រៀបធៀប មាន ២ យ៉ាង គឺដោយស្មើគ្នា និងដោយមិនស្មើគ្នា។ ដើម្បីបង្ហាញនូវការប្រកាន់យកទាំងពីរយ៉ាងនោះ ទើបលោកពោលថា evaṃsmī (យើងមានយ៉ាងនេះ) និង aññathāsmī (យើងមានដោយឡែក)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា evaṃsmī នេះ ជាការប្រកាន់យកដោយប្រៀបធៀបស្មើគ្នា មានសេចក្តីថា «បុគ្គលនេះជាក្សត្រយ៉ាងណា បុគ្គលនេះជាព្រាហ្មណ៍យ៉ាងណា យើងក៏យ៉ាងនោះដែរ»។ ចំណែកពាក្យថា aññathāsmī នេះ ជាការប្រកាន់យកដោយមិនស្មើគ្នា មានសេចក្តីថា «បុគ្គលនេះជាក្សត្រយ៉ាងណា បុគ្គលនេះជាព្រាហ្មណ៍យ៉ាងណា យើងខុសប្លែកពីបុគ្គលនោះ គឺថោកទាបជាង ឬវិសេសជាង»។ ទាំងនេះជាតណ្ហាវិចរិត ៤ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃបច្ចុប្បន្នជាមុនសិន។

အသသ္မီတိ သတသ္မီတိ ဣမာနိ ပန ဒွေ ယသ္မာ အတ္ထီတိ အသံ, နိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ. သီဒတီတိ သတံ, အနိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ. တသ္မာ သဿတုစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဣတော ပရာနိ သန္တိ ဧဝမာဒီနိ စတ္တာရိ သံသယပရိဝိတက္ကဝသေန ဝုတ္တာနိ. သန္တိ ဟောတီတိ ဧဝမာဒီသု အဟံ သိယန္တိ ဟောတီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဓိပ္ပာယော ပနေတ္ထ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗော. အပိဟံ သန္တိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ အပိ နာမ အဟံ ဘဝေယျန္တိ ဧဝံ ပတ္ထနာကပ္ပနဝသေန ဝုတ္တာနိ. တာနိပိ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဘဝိဿန္တိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ အနာဂတဝသေန ဝုတ္တာနိ. တေသမ္ပိ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေတေ –

ចំណែកពាក្យទាំងពីរគឺ asasmī និង satasmī នេះ គប្បីជ្រាបថា លោកពោលដោយអំណាចនៃសស្សតទិដ្ឋិ និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ព្រោះថា ពាក្យថា asa ព្រោះមានសេចក្តីថា «មានពិតប្រាកដ» នេះជាឈ្មោះនៃរបស់ទៀង (និច្ចៈ)។ ពាក្យថា sata ព្រោះមានសេចក្តីថា «លិចចុះ» នេះជាឈ្មោះនៃរបស់មិនទៀង (អនិច្ចៈ)។ បន្ទាប់ពីនេះទៅ ពាក្យ ៤ យ៉ាង មាន santi evaṃ ជាដើម លោកពោលដោយអំណាចនៃសេចក្តីសង្ស័យ និងការត្រិះរិះ។ ក្នុងពាក្យមានជាអាទិ៍ថា santi hoti គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះថា «យើងគប្បីមាន»។ ចំណែកអធិប្បាយក្នុងពាក្យនេះ គប្បីកាន់យកតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងពួក ៤ ខាងដើមនោះឯង។ ចំណែកពាក្យ ៤ យ៉ាង មាន apihaṃ santi ជាដើម លោកពោលដោយអំណាចនៃការប្រាថ្នា និងការត្រិះរិះថា «ធ្វើម្តេចហ្ន៎ យើងគប្បីជាយ៉ាងនេះ»។ សូម្បីពាក្យទាំងនោះ ក៏គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងពួក ៤ ខាងដើមនោះឯង។ ចំណែកពាក្យ ៤ យ៉ាង មាន bhavissanti ជាដើម លោកពោលដោយអំណាចនៃអនាគតកាល។ សូម្បីសេចក្តីនៃពាក្យទាំងនោះ ក៏គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងពួក ៤ ខាងដើមនោះឯង។ យ៉ាងនេះ ធម៌ទាំងនេះគឺ៖

‘‘ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ သီသညေ, စတ္တာရော သီသမူလကာ;

တယော တယောတိ ဧတာနိ, အဋ္ဌာရသ ဝိဘာဝယေ.

«គប្បីសម្តែងឲ្យច្បាស់នូវតណ្ហាវិចរិតទាំង ១៨ នេះ គឺ ទិដ្ឋិសីសៈ ២ សុទ្ធសីសៈ ៤ ផ្សេងទៀត និងសីសមូលកៈ ៣ យ៉ាងៗ (៤ ពួក)»។

ဧတေသု ဟိ အသသ္မိ, သတသ္မီတိ ဧတေ ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ နာမ. အသ္မိ, သန္တိ, အပိဟံ သန္တိ, ဘဝိဿန္တိ ဧတေ စတ္တာရော သုဒ္ဓသီသာ ဧဝ. ဣတ္ထသ္မီတိအာဒယော တယော တယောတိ ဒွါဒသ သီသမူလကာ နာမာတိ ဧဝမေတေ ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ စတ္တာရော သုဒ္ဓသီသာ ဒွါဒသ သီသမူလကာတိ အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမာနိ တာဝ အဇ္ဈတ္တိကဿ ဥပါဒါယ အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနိ. ဗာဟိရဿ ဥပါဒါယ တဏှာဝိစရိတေသုပိ ဧသေဝ [Pg.388] နယော. ဣမိနာတိ ဣမိနာ ရူပေန ဝါ…ပေ… ဝိညာဏေန ဝါတိ ဧသ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ တာဒိသမေဝ.

ក្នុងតណ្ហាវិចរិតទាំងនោះ ពាក្យថា asasmi និង satasmī ទាំងពីរនេះ ឈ្មោះថា ទិដ្ឋិសីសៈ។ ពាក្យថា asmi, santi, apihaṃ santi, bhavissanti ទាំង ៤ នេះ ឈ្មោះថា សុទ្ធសីសៈ តែម៉្យាង។ ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា itthasmī ៣ យ៉ាងៗ រួមជា ១២ ឈ្មោះថា សីសមូលកៈ យ៉ាងនេះ គប្បីជ្រាបថា តណ្ហាវិចរិតធម៌ទាំង ១៨ គឺ ទិដ្ឋិសីសៈ ២ សុទ្ធសីសៈ ៤ សីសមូលកៈ ១២។ ទាំងនេះជាតណ្ហាវិចរិត ១៨ យ៉ាង ព្រោះអាស្រ័យខន្ធខាងក្នុងជាមុនសិន។ សូម្បីក្នុងតណ្ហាវិចរិតទាំងឡាយព្រោះអាស្រ័យខន្ធខាងក្រៅ ក៏មានវិធីយ៉ាងនេះដែរ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្លែកគ្នានេះថា «ដោយរូបនេះក្តី...បេ... ដោយវិញ្ញាណនេះក្តី»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ក៏ដូចគ្នានោះឯង។

ဣတိ ဧဝရူပါနိ အတီတာနိ ဆတ္တိံသာတိ ဧကမေကဿ ပုဂ္ဂလဿ အတီတေ အဒ္ဓနိ ဆတ္တိံသ. အနာဂတာနိ ဆတ္တိံသာတိ ဧကမေကဿေဝ ပုဂ္ဂလဿ စ အနာဂတေ အဒ္ဓနိ ဆတ္တိံသ. ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဆတ္တိံသာတိ ဧကဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ယထာသမ္ဘဝတော ဗဟူနံ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နေ အဒ္ဓနိ ဆတ္တိံသာဝ. သဗ္ဗသတ္တာနံ ပန နိယမေနေဝ အတီတေ အဒ္ဓနိ ဆတ္တိံသ, အနာဂတေ ဆတ္တိံသ, ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆတ္တိံသ. အနန္တာ ဟိ အသဒိသတဏှာမာနဒိဋ္ဌိဘေဒါ သတ္တာ. အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတံ ဟောန္တီတိ ဧတ္ထ ပန အဋ္ဌသတသင်္ခါတံ တဏှာဝိစရိတံ ဟောတီတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ពាក្យថា iti evarūpāni atītāni chattiṃsa បានដល់ តណ្ហាវិចរិត ៣៦ ក្នុងអតីតកាល របស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។ ពាក្យថា anāgatāni chattiṃsa បានដល់ តណ្ហាវិចរិត ៣៦ ក្នុងអនាគតកាល របស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។ ពាក្យថា paccuppannāni chattiṃsa បានដល់ តណ្ហាវិចរិត ៣៦ ក្នុងបច្ចុប្បន្នកាល របស់បុគ្គលម្នាក់ ឬរបស់បុគ្គលច្រើននាក់ តាមដែលគួរមាន。 ចំណែកសត្វទាំងពួង រមែងមានតណ្ហាវិចរិត ៣៦ ក្នុងអតីតកាល ៣៦ ក្នុងអនាគតកាល ៣៦ ក្នុងបច្ចុប្បន្នកាល ដោយពិតប្រាកដ។ ព្រោះថា សត្វទាំងឡាយដែលមានការបែកចែកតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិមិនដូចគ្នា មានចំនួនមិនចេះចប់មិនចេះហើយ។ ក្នុងពាក្យថា aṭṭhasataṃ taṇhāvicaritaṃ honti នេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះថា តណ្ហាវិចរិតដែលរាប់បាន ១០៨ រមែងមាន។

၁၀. ပေမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. សេចក្តីអធិប្បាយសូត្រស្តីពីសេចក្តីស្រឡាញ់ (បេមសូត្រ)

၂၀၀. ဒသမေ န ဥဿေနေတီတိ ဒိဋ္ဌိဝသေန န ဥက္ခိပတိ. န ပဋိသေနေတီတိ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ကလဟဘဏ္ဍနဝသေန န ဥက္ခိပတိ. န ဓူပါယတီတိ အဇ္ဈတ္တိကဿ ဥပါဒါယ တဏှာဝိစရိတဝသေန န ဓူပါယတိ. န ပဇ္ဇလတီတိ ဗာဟိရဿ ဥပါဒါယ တဏှာဝိစရိတဝသေန န ပဇ္ဇလတိ. န သမ္ပဇ္ဈာယတီတိ အသ္မိမာနဝသေန န သမ္ပဇ္ဈာယတိ. သေသံ ပါဠိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ.

២០០. ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា na usseneti បានដល់ មិនលើកតម្កើងដោយអំណាចនៃទិដ្ឋិ。 ពាក្យថា na paṭiseneti បានដល់ មិនទាស់ទែង មិនលើកតម្កើងដោយអំណាចនៃការឈ្លោះប្រកែកគ្នា។ ពាក្យថា na dhūpāyati បានដល់ មិនហុយផ្សែងឡើងដោយអំណាចនៃតណ្ហាវិចរិត ព្រោះអាស្រ័យខន្ធខាងក្នុង។ ពាក្យថា na pajjalati បានដល់ មិនឆេះរោលរាលដោយអំណាចនៃតណ្ហាវិចរិត ព្រោះអាស្រ័យខន្ធខាងក្រៅ។ ពាក្យថា na sampajjhāyati បានដល់ មិនសញ្ជប់សញ្ជឹងដោយអំណាចនៃអស្មិមានះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យនៃព្រះបាលីឯង។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គសម្តែងអំពីវដ្តៈ និងវិវដ្តៈ។

မဟာဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

មហាវគ្គ ទី៥ ចប់។

စတုတ္ထပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

ចតុត្ថបណ្ណាសក ចប់។

၅. ပဉ္စမပဏ္ဏာသကံ

៥. បញ្ចមបណ្ណាសក

(၂၁) ၁. သပ္ပုရိသဝဂ္ဂေါ

(២១) ១. សប្បុរិសវគ្គ

၁-၆. သိက္ခာပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១-៦. សេចក្តីអធិប្បាយសិក្ខាបទសូត្រ

၂၀၁. ပဉ္စမဿ [Pg.389] ပဌမေ အသပ္ပုရိသန္တိ လာမကပုရိသံ တုစ္ဆပုရိသံ မူဠှပုရိသံ အဝိဇ္ဇာယ အန္ဓီကတံ ဗာလံ. အသပ္ပုရိသတရန္တိ အတိရေကေန အသပ္ပုရိသံ. ဣတရေ ဒွေ ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ဣတော ပရေသု ပဉ္စသု. ဧတေသု ဟိ ပဌမံ ပဉ္စဝေရဝသေန ဒေသိတံ, ဒုတိယံ အဿဒ္ဓမ္မဝသေန, တတိယံ ကာယဝစီဒွါရဝသေန, စတုတ္ထံ မနောဒွါရဝသေန, ပဉ္စမံ အဋ္ဌမိစ္ဆတ္တဝသေန, ဆဋ္ဌံ ဒသမိစ္ဆတ္တဝသေန.

២០១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃបញ្ចមបណ្ណាសក ពាក្យថា asappurisa បានដល់ បុគ្គលថោកទាប បុគ្គលទទេ បុគ្គលវង្វេង បុគ្គលពាលដែលអវិជ្ជាធ្វើឲ្យងងឹត។ ពាក្យថា asappurisatara បានដល់ បុគ្គលដែលមិនមែនជាសប្បុរសក្រៃលែងជាងនោះ។ ពាក្យពីរក្រៅពីនេះ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃធម៌ផ្ទុយគ្នាដែលបានពោលហើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សេចក្តីក្នុងសូត្រនេះយ៉ាងណា សូម្បីក្នុងសូត្រទាំង ៥ បន្ទាប់ពីនេះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សូត្រទី១ ព្រះអង្គសម្តែងដោយអំណាចនៃពៀរទាំង ៥ សូត្រទី២ សម្តែងដោយអំណាចនៃអសទ្ធម៌ សូត្រទី៣ សម្តែងដោយអំណាចនៃកាយទ្វារនិងវចីទ្វារ សូត្រទី៤ សម្តែងដោយអំណាចនៃមនោទ្វារ សូត្រទី៥ សម្តែងដោយអំណាចនៃមិច្ឆត្តៈ ៨ សូត្រទី៦ សម្តែងដោយអំណាចនៃមិច្ឆត្តៈ ១០។

၇-၁၀. ပါပဓမ္မသုတ္တစတုက္ကဝဏ္ဏနာ

៧-១០. សេចក្តីអធិប្បាយពួកបួននៃបាបធម្មសូត្រ

၂၀၇-၂၁၀. သတ္တမေ ပါပန္တိ လာမကံ သံကိလိဋ္ဌပုဂ္ဂလံ. ကလျာဏန္တိ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇပုဂ္ဂလံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. အဋ္ဌမေပိ ဧသေဝ နယော. နဝမေ ပါပဓမ္မန္တိ လာမကဓမ္မံ. ကလျာဏဓမ္မန္တိ အနဝဇ္ဇဓမ္မံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဒသမေပိ ဧသေဝ နယော. ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ဒသသုပိ သုတ္တေသု အဂါရိယပ္ပဋိပဒါ ကထိတာ. သစေပိ သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော ဟောန္တိ, ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ.

២០៧-២១០. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា pāpa បានដល់ បុគ្គលថោកទាប បុគ្គលសៅហ្មង។ ពាក្យថា kalyāṇa បានដល់ បុគ្គលល្អ បុគ្គលមិនមានទោស។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី៨ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា pāpadhamma បានដល់ បុគ្គលដែលមានធម៌ថោកទាប។ ពាក្យថា kalyāṇadhamma បានដល់ បុគ្គលដែលមានធម៌មិនមានទោស។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី១០ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ក្នុងវគ្គនេះ ព្រះអង្គសម្តែងអំពីបដិបទារបស់គ្រហស្ថ ក្នុងសូត្រទាំង ១០។ ទោះបីជាព្រះសោតាបន្ន និងព្រះសកទាគាមី ក៏គប្បីប្រព្រឹត្តតាមនេះដែរ។

သပ္ပုရိသဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

សប្បុរិសវគ្គ ទី១ ចប់។

(၂၂) ၂. ပရိသာဝဂ္ဂေါ

(២២) ២. បរិសវគ្គ

၁. ပရိသာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. សេចក្តីអធិប្បាយបរិសសូត្រ

၂၁၁. ဒုတိယဿ ပဌမေ ပရိသံ ဒူသေန္တီတိ ပရိသဒူသနာ. ပရိသံ သောဘေန္တီတိ ပရိသသောဘနာ.

២១១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី២ ពួកជនដែលញ៉ាំងបរិស័ទឲ្យខូច ឈ្មោះថា parisadūsanā (អ្នកញ៉ាំងបរិស័ទឲ្យខូច)។ ពួកជនដែលញ៉ាំងបរិស័ទឲ្យរុងរឿង ឈ្មោះថា parisasobhanā (អ្នកញ៉ាំងបរិស័ទឲ្យរុងរឿង)។

၂. ဒိဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. សេចក្តីអធិប្បាយទិដ្ឋិសូត្រ

၂၁၂. ဒုတိယေ မနောဒုစ္စရိတေ ပရိယာပန္နာပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မဟာသာဝဇ္ဇတာယ ဝိသုံ ဝုတ္တာ, တဿာ စ ပဋိပက္ခဝသေန သမ္မာဒိဋ္ဌိ.

២១២. ក្នុងសូត្រទី២ ទោះបីមិច្ឆាទិដ្ឋិរាប់បញ្ចូលក្នុងមនោទុច្ចរិតក៏ដោយ តែព្រះអង្គសម្តែងដោយឡែក ព្រោះមានទោសច្រើន ហើយសម្តែងសម្មាទិដ្ឋិដោយអំណាចនៃធម៌ផ្ទុយគ្នានឹងមិច្ឆាទិដ្ឋិនោះ។

၃. အကတညုတာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. សេចក្តីអធិប្បាយអកតញ្ញុតាសូត្រ

၂၁၃. တတိယေ [Pg.390] အကတညုတာ အကတဝေဒိတာတိ အကတညုတာယ အကတဝေဒိတာယ. ဥဘယမ္ပေတံ အတ္ထတော ဧကမေဝ. သုက္ကပက္ခေပိ ဧသေဝ နယော.

២១៣. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា akataññutā akataveditā បានដល់ ភាពជាអ្នកមិនដឹងគុណដែលគេធ្វើហើយ និងភាពជាអ្នកមិនប្រកាសគុណដែលគេធ្វើហើយ។ ពាក្យទាំងពីរនេះ មានអត្ថដូចគ្នាតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីក្នុងសុក្កបក្ខ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។

၄-၇. ပါဏာတိပါတီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៤-៧. សេចក្តីអធិប្បាយបាណាតិបាតីសូត្រជាដើម

၂၁၄-၂၁၇. စတုတ္ထံ စတုန္နံ ကမ္မကိလေသာနံ တပ္ပဋိပက္ခဿ စ ဝသေန ဝုတ္တံ, ပဉ္စမံ သုက္ကပက္ခာနံ အာဒိတော စတုန္နံ မိစ္ဆတ္တာနံ ဝသေန, ဆဋ္ဌံ အဝသေသာနံ စတုန္နံ, သတ္တမံ အနရိယဝေါဟာရအရိယဝေါဟာရာနံ. တထာ အဋ္ဌမနဝမဒသမာနိ သပ္ပဋိပက္ခာနံ အဿဒ္ဓမ္မာနံ ဝသေန ဝုတ္တာနိ. သဗ္ဗသုတ္တေသု ပန သုက္ကပက္ခဓမ္မာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာဝ ကထိတာ. နဝသု သုတ္တေသု ကိဉ္စာပိ ‘‘သဂ္ဂေ’’တိ ဝုတ္တံ, တယော ပန မဂ္ဂါ တီဏိ စ ဖလာနိ လဗ္ဘန္တိယေဝါတိ.

២១៤-២១៧. ព្រះសូត្រទី ៤ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយអំណាចនៃកម្មកិលេស ៤ យ៉ាង និងធម៌ជាបដិបក្ខនឹងកម្មកិលេសនោះ។ ព្រះសូត្រទី ៥ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយអំណាចនៃមិច្ឆត្តធម៌ (ធម៌ខុស) ៤ យ៉ាងខាងដើម នៃពួកធម៌ចំណែកស។ ព្រះសូត្រទី ៦ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយអំណាចនៃមិច្ឆត្តធម៌ ៤ យ៉ាងដែលនៅសល់។ ព្រះសូត្រទី ៧ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយអំណាចនៃអរិយវោហារ និងអនរិយវោហារ។ ព្រះសូត្រទី ៨ ទី ៩ និងទី ១០ ក៏ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយអំណាចនៃអសទ្ធម៌ (ធម៌របស់អសប្បុរស) ព្រមទាំងធម៌ជាបដិបក្ខ (គឺសទ្ធម៌) យ៉ាងនោះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងព្រះសូត្រទាំងអស់ ធម៌ចំណែកស (សុក្កបក្ខធម៌) ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយលាយឡំគ្នារវាងលោកិយនិងលោកុត្តរៈប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងព្រះសូត្រទាំង ៩ ទោះបីជាទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា «sagge» (ក្នុងសួគ៌) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែ សត្វទាំងឡាយតែងបានសម្រេចមគ្គ ៣ និងផល ៣ យ៉ាងពិតប្រាកដ។

ပရိသာဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

បរិសាវគ្គ ទី ២ ចប់។

(၂၃) ၃. ဒုစ္စရိတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(២៣) ៣. វណ្ណនាទុច្ចរិតវគ្គ (ការពន្យល់សេចក្តីនៃទុច្ចរិតវគ្គ)

၂၂၁-၂၃၁. တတိယဿ ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ. ဒသမေ ယော စိန္တေတွာ ကဗျံ ကရောတိ, အယံ စိန္တာကဝိ နာမ. ယော သုတွာ ကရောတိ, အယံ သုတကဝိ နာမ. ယော ဧကံ အတ္ထံ နိဿာယ ကရောတိ, အယံ အတ္ထကဝိ နာမ. ယော တင်္ခဏညေဝ ဝင်္ဂီသတ္ထေရော ဝိယ အတ္တနော ပဋိဘာနေန ကရောတိ, အယံ ပဋိဘာနကဝိ နာမာတိ.

២២១-២៣១. ក្នុងវគ្គទី ៣ ព្រះសូត្រមានព្រះសូត្រទី ១ ជាដើម មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងព្រះសូត្រទី ១០ បុគ្គលណាគិតហើយទើបធ្វើកាព្យ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ចិន្តាកវី (កវីអ្នកគិត)។ បុគ្គលណាឮហើយទើបធ្វើកាព្យ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា សុតកវី (កវីអ្នកស្តាប់)។ បុគ្គលណាអាស្រ័យសេចក្តីណាមួយហើយទើបធ្វើកាព្យ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា អត្ថកវី (កវីអ្នកពន្យល់សេចក្តី)។ បុគ្គលណាធ្វើកាព្យក្នុងខណៈនោះភ្លាមៗ ដោយបដិភាណ (ប្រាជ្ញាស្មារតី) របស់ខ្លួន ដូចជាព្រះវង្គីសត្ថេរ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា បដិភាណកវី (កវីអ្នកមានបដិភាណ)។

ဒုစ္စရိတဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ទុច្ចរិតវគ្គ ទី ៣ ចប់។

(၂၄) ၄. ကမ္မဝဂ္ဂေါ

(២៤) ៤. កម្មវគ្គ

၁. သံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. វណ្ណនាសង្ខិត្តសូត្រ (ការពន្យល់សេចក្តីនៃសង្ខិត្តសូត្រ)

၂၃၂. စတုတ္ထဿ ပဌမေ ကဏှန္တိ ကာဠကံ ဒသအကုသလကမ္မပထကမ္မံ. ကဏှဝိပါကန္တိ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တနတော ကာဠကဝိပါကံ. သုက္ကန္တိ ပဏ္ဍရကံ ကုသလကမ္မပထကမ္မံ[Pg.391]. သုက္ကဝိပါကန္တိ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တနတော ပဏ္ဍရကဝိပါကံ. ကဏှသုက္ကန္တိ မိဿကကမ္မံ. ကဏှသုက္ကဝိပါကန္တိ သုခဒုက္ခဝိပါကံ. မိဿကကမ္မဉှိ ကတွာ အကုသလေန တိရစ္ဆာနယောနိယံ မင်္ဂလဟတ္ထိဋ္ဌာနာဒီသု ဥပ္ပန္နော ကုသလေန ပဝတ္တေ သုခံ ဝေဒိယတိ. ကုသလေန ရာဇကုလေပိ နိဗ္ဗတ္တော အကုသလေန ပဝတ္တေ ဒုက္ခံ ဝေဒိယတိ. အကဏှံ အသုက္ကန္တိ ကမ္မက္ခယကရံ စတုမဂ္ဂဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ. တဉှိ ယဒိ ကဏှံ ဘဝေယျ, ကဏှဝိပါကံ ဒဒေယျ. ယဒိ သုက္ကံ ဘဝေယျ, သုက္ကဝိပါကံ ဒဒေယျ. ဥဘယဝိပါကဿ ပန အပ္ပဒါနတော အကဏှံ အသုက္ကန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

២៣២. ក្នុងព្រះសូត្រទី ១ នៃវគ្គទី ៤ ពាក្យថា kaṇha (ខ្មៅ) បានដល់ កម្មជាអកុសលកម្មបថ ១០ ដែលមានសភាពខ្មៅងងឹត។ ពាក្យថា kaṇhavipāka (មានវិបាកខ្មៅ) សេចក្តីថា មានផលខ្មៅងងឹត ព្រោះញ៉ាំងសត្វឲ្យកើតក្នុងអបាយភូមិ។ ពាក្យថា sukka (ស) បានដល់ កម្មជាកុសលកម្មបថ ដែលមានសភាពសស្អាត។ ពាក្យថា sukkavipāka (មានវិបាកស) សេចក្តីថា មានផលសស្អាត ព្រោះញ៉ាំងសត្វឲ្យកើតក្នុងឋានសួគ៌។ ពាក្យថា kaṇhasukka (ខ្មៅផងសផង) បានដល់ កម្មលាយឡំគ្នា (កុសលលាយអកុសល)។ ពាក្យថា kaṇhasukkavipāka (មានវិបាកខ្មៅផងសផង) បានដល់ មានផលជាសុខផងជាទុក្ខផង។ ព្រោះថា បុគ្គលធ្វើកម្មលាយឡំគ្នាហើយ កើតក្នុងកំណើតតិរច្ឆានជាដំរីមង្គលជាដើម ដោយអំណាចនៃអកុសលកម្ម តែងបានទទួលសេចក្តីសុខក្នុងបវត្តិកាល ដោយអំណាចនៃកុសលកម្ម។ ឬកើតក្នុងរាជត្រកូល ដោយអំណាចនៃកុសលកម្ម តែងបានទទួលសេចក្តីទុក្ខក្នុងបវត្តិកាល ដោយអំណាចនៃអកុសលកម្ម។ ពាក្យថា akaṇhaṃ asukkaṃ (មិនខ្មៅមិនស) សំដៅយកមគ្គញ្ញាណទាំង ៤ ដែលធ្វើនូវការអស់ទៅនៃកម្ម។ ព្រោះថា ប្រសិនបើមគ្គញ្ញាណនោះខ្មៅ គប្បីឲ្យផលខ្មៅ ប្រសិនបើស គប្បីឲ្យផលស ប៉ុន្តែ ព្រោះមិនបានឲ្យផលទាំងពីរយ៉ាងនោះ ទើបឈ្មោះថា មិនខ្មៅមិនស នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ។

၂. ဝိတ္ထာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. វណ្ណនាវិត្ថារសូត្រ (ការពន្យល់សេចក្តីនៃវិត្ថារសូត្រ)

၂၃၃. ဒုတိယေ သဗျာဗဇ္ဈန္တိ သဒေါသံ. ကာယသင်္ခါရန္တိ ကာယဒွါရစေတနံ. အဘိသင်္ခရောတီတိ အာယူဟတိ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သဗျာဗဇ္ဈံ လောကန္တိ သဒုက္ခံ လောကံ. သဗျာဗဇ္ဈာ ဖဿာတိ သဒုက္ခာ ဝိပါကဖဿာ. သဗျာဗဇ္ဈံ ဝေဒနံ ဝေဒိယတီတိ သာဗာဓံ ဝိပါကဝေဒနံ ဝေဒိယတိ. ဧကန္တဒုက္ခန္တိ ဧကန္တေနေဝ ဒုက္ခံ, န သုခသမ္မိဿံ. သေယျထာပိ သတ္တာ နေရယိကာတိ ဧတ္ထ သေယျထာပီတိ နိဒဿနတ္ထေ နိပါတော. တေန ကေဝလံ နေရယိကသတ္တေ ဒဿေတိ, အညေ ပန တံသရိက္ခကာ နာမ နတ္ထိ. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေယျထာပိ မနုဿာတိအာဒီသု ပန မနုဿာနံ တာဝ ကာလေန သုခါ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကာလေန ဒုက္ခာ ဝေဒနာ. ဧကစ္စေ စ ဒေဝါတိ ဧတ္ထ ပန ကာမာဝစရဒေဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေသဉှိ မဟေသက္ခတရာ ဒေဝတာ ဒိသွာ နိသိန္နာသနတော ဝုဋ္ဌာနံ, ပါရုတဥတ္တရာသင်္ဂဿ ဩတာရဏံ, အဉ္ဇလိပဂ္ဂဏှနန္တိအာဒီနံ ဝသေန ကာလေန ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တာနံ ကာလေန သုခံ. ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာတိ ဧတ္ထ ဝေမာနိကပေတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေ နိရန္တရမေဝ ဧကသ္မိံ ကာလေ သုခံ, ဧကသ္မိံ ကာလေ ဒုက္ခံ ဝေဒိယန္တိ. နာဂသုပဏ္ဏဟတ္ထိအဿာဒယော ပန မနုဿာ ဝိယ ဝေါကိဏ္ဏသုခဒုက္ခာဝ ဟောန္တိ. ပဟာနာယ ယာ စေတနာတိ ဧတ္ထ ဝိဝဋ္ဋဂါမိနီ မဂ္ဂစေတနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ ဟိ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတီတိ.

២៣៣. ក្នុងសូត្រទី២ បទថា sabyābajjhaṃ បានដល់ sadosaṃ (ដែលមានទោស)។ បទថា kāyasaṅkhāraṃ បានដល់ kāyadvāracetanaṃ (ចេតនាក្នុងកាយទ្វារ)។ បទថា abhisaṅkharoti បានដល់ āyūhati (ខ្វល់ខ្វាយ/សន្សំ) sampiṇḍeti (ប្រមូលផ្តុំ)។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។ បទថា sabyābajjhaṃ lokaṃ បានដល់ sadukkhaṃ lokaṃ (លោកដែលប្រកបដោយទុក្ខ)។ បទថា sabyābajjhā phassā បានដល់ sadukkhā vipākaphassā (វិបាកផស្សៈដែលប្រកបដោយទុក្ខ)។ បទថា sabyābajjhaṃ vedanaṃ vediyati បានដល់ sābādhaṃ vipākavedanaṃ vediyati (ទទួលរងនូវវិបាកវេទនាដែលប្រកបដោយការចាក់ដោត/ឈឺចាប់)។ បទថា ekantadukkhaṃ បានដល់ ekanteneva dukkhaṃ (ទុក្ខតែម៉្យាងពិតប្រាកដ) na sukhasammissaṃ (មិនលាយឡំដោយសុខឡើយ)។ ក្នុងបទថា seyyathāpi sattā nerayikā នេះ ពាក្យថា seyyathāpi ជាសព្ទនិបាតក្នុងន័យសម្តែងជាឧទាហរណ៍។ ដោយពាក្យនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញតែសត្វនរកទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថាសត្វដទៃទៀតដែលដូចគ្នានឹងសត្វនរកនោះ គឺមិនមានឡើយ។ ដោយវិធីនេះ គប្បីដឹងសេចក្តីក្នុងកន្លែងទាំងពួង។ ចំណែកក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា seyyathāpi manussā នេះ ជាដំបូង សម្រាប់មនុស្សទាំងឡាយ វេទនាជាសុខរមែងកើតឡើងតាមកាលវេលា វេទនាជាទុក្ខរមែងកើតឡើងតាមកាលវេលា។ ចំណែកក្នុងបទថា ekacce ca devā នេះ គb្បីជ្រាបថា សំដៅយកពួកទេវតាក្នុងកាមាវចរភូមិ។ ព្រោះថា សម្រាប់ទេវតាទាំងនោះ កាលបើឃើញទេវតាដែលមានសក្ដិធំជាង ការក្រោកឈរឡើងពីអាសនៈដែលអង្គុយ ការសម្រូតស្បង់ចីវរចុះម្ខាង ការប្រណម្យអញ្ជលីជាដើម ទុក្ខរមែងកើតឡើងតាមកាលវេលា កាលដែលសោយនូវទិព្វសម្បត្តិ សុខរមែងកើតឡើងតាមកាលវេលា។ ក្នុងបទថា ekacce ca vinipātikā នេះ គប្បីជ្រាបថា សំដៅយកពួកវេមានិកប្រេត។ ប្រេតទាំងនោះ ឥតមានចន្លោះឡើយ ក្នុងកាលខ្លះសោយសុខ ក្នុងកាលខ្លះសោយទុក្ខ។ ចំណែកពួកសត្វនាគ គ្រុឌ ដំរី សេះ ជាដើម រមែងមានសុខនិងទុក្ខលាយឡំគ្នា ដូចជាមនុស្សដែរ។ ក្នុងបទថា pahānāya yā cetanā នេះ គប្បីដឹងថា សំដៅយកមគ្គចេតនាដែលជាទៅដើម្បីវដ្តវិវដ្តៈ។ ព្រោះថាមគ្គចេតនានោះ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការអស់ទៅនៃកម្ម។

၃. သောဏကာယနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាសោណកាយនសូត្រ

၂၃၄. တတိယေ [Pg.392] သိခါမောဂ္ဂလ္လာနောတိ သီသမဇ္ဈေ ဌိတာယ မဟတိယာ သိခါယ သမန္နာဂတော မောဂ္ဂလ္လာနဂေါတ္တော ဗြာဟ္မဏော. ပုရိမာနီတိ အတီတာနန္တရဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပုရိမာနိ, ဒုတိယာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပုရိမတရာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. သောဏကာယနောတိ တဿေဝ အန္တေဝါသိကော. ကမ္မသစ္စာယံ ဘော လောကောတိ ဘော အယံ လောကော ကမ္မသဘာဝေါ. ကမ္မသမာရမ္ဘဋ္ဌာယီတိ ကမ္မသမာရမ္ဘေန တိဋ္ဌတိ. ကမ္မံ အာယူဟန္တောဝ တိဋ္ဌတိ, အနာယူဟန္တော ဥစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ဒီပေတိ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

២៣៤. ក្នុងសូត្រទី៣ បទថា sikhāmoggallāno គឺ ព្រាហ្មណ៍គោត្រមោគ្គល្លាន ដែលប្រកបដោយជុកដ៏ធំ ដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលក្បាល។ បទថា purimāni គប្បីដឹងថា សំដៅយកថ្ងៃមុនៗ រាប់ចាប់ពីថ្ងៃដែលកន្លងទៅភ្លាមៗ ចាប់ពីថ្ងៃទី២ទៅ គប្បីដឹងថាជាថ្ងៃមុនៗក្រៃលែងទៅទៀត។ បទថា soṇakāyano គឺ សិស្សរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះឯង។ បទថា kammasaccāyaṃ bho loko សេចក្តីថា ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន លោកនេះមានកម្មជាសភាវៈ។ បទថា kammasamārambhaṭṭhāyī សេចក្តីថា ស្ថិតនៅបានដោយសារការប្រារព្ធកម្ម គឺកាលដែលសន្សំកម្ម ទើបស្ថិតនៅបាន បើមិនសន្សំកម្មទេ រមែងដាច់សូន្យទៅ នេះជាសេចក្តីដែលទ្រង់សម្តែង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយខាងក្រោមនោះឯង។

၄-၉. သိက္ခာပဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៤-៩. អដ្ឋកថាសិក្ខាបទសូត្រជាដើម

၂၃၅. စတုတ္ထာဒီနိပိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ. မဂ္ဂင်္ဂေသု ပန ယသ္မာ သတိယာ ဥပဋ္ဌပေတွာ ပညာယ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ, တသ္မာ ဥဘယမေဝ ကမ္မံ. သေသာ အင်္ဂါနေဝ ဟောန္တိ, နော ကမ္မန္တိ ဝုတ္တံ. ဗောဇ္ဈင်္ဂေသုပိ ဧသေဝ နယော. အဘိဓမ္မေ ပန သဗ္ဗမ္ပေတံ အဝိသေသေန စေတနာသမ္ပယုတ္တကမ္မန္တေဝ ဝဏ္ဏိတံ.

២៣៥. សូត្រទាំងឡាយមានសូត្រទី៤ជាដើម ក៏មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកក្នុងមគ្គង្គទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែ កាលដែលតម្កល់ទុកដោយសតិហើយ រមែងកំណត់ដឹងដោយបញ្ញា ហេតុនោះ ធម៌ទាំងពីរនោះឯង ទើបឈ្មោះថាកម្ម។ ធម៌ដែលនៅសល់ គ្រាន់តែជាអង្គប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាកម្មឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលបានពោលទុក។ សូម្បីក្នុងពោជ្ឈង្គទាំងឡាយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកក្នុងព្រះអភិធម្ម ធម៌ទាំងអស់នោះ ត្រូវបានពន្យល់ដោយមិនមានការប្លែកគ្នាថា ជាកម្មដែលប្រកបដោយចេតនាតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។

၁၀. သမဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាសមណសូត្រ

၂၄၁. ဒသမေ ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံယေဝ သာသနေ. အယံ ပန နိယမော သေသပဒေသုပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုတိယာဒယောပိ ဟိ သမဏာ ဣဓေဝ, န အညတ္ထ. သုညာတိ ရိတ္တာ တုစ္ဆာ. ပရပ္ပဝါဒါတိ စတ္တာရော သဿတဝါဒါ, စတ္တာရော ဧကစ္စသဿတိကာ, စတ္တာရော အန္တာနန္တိကာ, စတ္တာရော အမရာဝိက္ခေပိကာ, ဒွေ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကာ, သောဠသ သညိဝါဒါ, အဋ္ဌ အသညိဝါဒါ, အဋ္ဌ နေဝသညိနာသညိဝါဒါ, သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ, ပဉ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါတိ ဣမေ သဗ္ဗေပိ ဗြဟ္မဇာလေ အာဂတဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိယော ဣတော ဗာဟိရာနံ ပရေသံ ပဝါဒါ ပရပ္ပဝါဒါ နာမ. တေ သဗ္ဗေပိ ဣမေဟိ စတူဟိ ဖလဋ္ဌကသမဏေဟိ သုညာ. န ဟိ တေ ဧတ္ထ သန္တိ. န ကေဝလဉ္စ ဧတေဟေဝ သုညာ, စတူဟိ ပန မဂ္ဂဋ္ဌကသမဏေဟိပိ, စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ အတ္ထာယ အာရဒ္ဓဝိပဿကေဟိပီတိ ဒွါဒသဟိပိ သမဏေဟိ သုညာ ဧဝ. ဣဒမေဝ အတ္ထံ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ မဟာပရိနိဗ္ဗာနေ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၄) ဝုတ္တံ –

២៤១. ក្នុងសូត្រទី១០ បទថា idheva សេចក្តីថា ក្នុងសាសនានេះឯង។ ចំណែកឯការកំណត់នេះ គប្បីដឹងសូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ទាំងឡាយ។ ព្រោះថាសមណៈទាំងឡាយមានសមណៈទី២ជាដើម ក៏មានតែក្នុងសាសនានេះឯង មិនមានក្នុងសាសនាដទៃឡើយ។ បទថា suññā សេចក្តីថា ទទេ សូន្យទទេ (សូន្យសោះ)។ បទថា parappavādā បានដល់ លទ្ធិរបស់ជនដទៃខាងក្រៅព្រះសាសនានេះ គឺ សស្សតវាទៈ ៤, ឯកច្ចសស្សតិកៈ ៤, អន្តានន្តិកៈ ៤, អមរាវិក្ខេបិកៈ ៤, អធិច្ចសមុប្បន្និកៈ ២, សញ្ញិវាទៈ ១៦, អសញ្ញិវាទៈ ៨, នេវសញ្ញិនាសញ្ញិវាទៈ ៨, ឧច្ឆេទវាទៈ ៧, ទិដ្ឋធម្មនិព្វានវាទៈ ៥ ដែលជាទិដ្ឋិទាំង ៦២ ដែលមកក្នុងព្រហ្មជាលសូត្រទាំងអស់នេះ ឈ្មោះថា បរប្បវាទៈ។ បរប្បវាទៈទាំងអស់នោះ សូន្យចាកសមណៈអ្នកតម្កល់នៅក្នុងផលទាំង ៤ នេះ ព្រោះថាសមណៈទាំងនោះមិនមានក្នុងលទ្ធិទាំងនោះឡើយ។ ហើយមិនមែនសូន្យចាកសមណៈទាំងនោះតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងសូន្យចាកសមណៈអ្នកតម្កល់នៅក្នុងមគ្គទាំង ៤ ផង និងសូន្យចាកព្រះសង្ឃអ្នកប្រារព្ធវិបស្សនាដើម្បីសម្រេចមគ្គទាំង ៤ ផង គឺសូន្យចាកសមណៈទាំង ១២ ពួកនោះឯង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនេះឯង ទើបត្រាស់ទុកក្នុងមហាបរិនិព្វានសូត្រថា៖

‘‘ဧကူနတိံသော [Pg.393] ဝယသာ သုဘဒ္ဒ,ယံ ပဗ္ဗဇိံ ကိံကုသလာနုဧသီ;

ဝဿာနိ ပညာသ သမာဓိကာနိ,ယတော အဟံ ပဗ္ဗဇိတော သုဘဒ္ဒ;

ဉာယဿ ဓမ္မဿ ပဒေသဝတ္တီ,ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ သမဏောပိ နတ္ထိ’’.

«ម្នាលសុភទ្ទ តថាគតមានអាយុ ២៩ ឆ្នាំ បានចេញបួសស្វែងរកសេចក្តីល្អ (កុសល) ម្នាលសុភទ្ទ តាំងពីតថាគតបួសមក ត្រូវជាជាង ៥០ ឆ្នាំហើយ សមណៈអ្នកប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកនៃធម៌ជាគ្រឿងចេញចាកទុក្ខ (ញាយធម៌) ខាងក្រៅពីសាសនានេះ មិនមានឡើយ»។

‘‘ဒုတိယောပိ သမဏော နတ္ထိ, တတိယောပိ သမဏော နတ္ထိ, စတုတ္ထောပိ သမဏော နတ္ထိ, သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဟိ အညေဟီ’’တိ. ဧတ္ထ ဟိ ပဒေသဝတ္တီတိ အာရဒ္ဓဝိပဿကော အဓိပ္ပေတော. တသ္မာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကံ မဂ္ဂဋ္ဌံ ဖလဋ္ဌန္တိ တယောပိ ဧကတော ကတွာ ‘‘သမဏောပိ နတ္ထီ’’တိ အာဟ, သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကံ မဂ္ဂဋ္ဌံ ဖလဋ္ဌန္တိ တယောပိ ဧကတော ကတွာ ‘‘ဒုတိယောပိ သမဏော နတ္ထီ’’တိ အာဟ. ဣတရေသုပိ ဒွီသု ဧသေဝ နယော. ဧကာဒသမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

«សមណៈទី២ ក៏មិនមាន សមណៈទី៣ ក៏មិនមាន សមណៈទី៤ ក៏មិនមាន លទ្ធិដទៃ (បរប្បវាទ) សូន្យចាកសមណៈទាំងឡាយ»។ ក្នុងគាថានោះ បទថា padesavattī សំដៅយកអ្នកប្រារព្ធវិបស្សនា។ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទ្រង់រួមយកបុគ្គលទាំង ៣ ពួក គឺអ្នកប្រារព្ធវិបស្សនាដើម្បីសោតាបត្តិមគ្គ ព្រះសេក្ខបុគ្គលអ្នកតម្កល់នៅក្នុងមគ្គ និងព្រះអរិយបុគ្គលអ្នកតម្កល់នៅក្នុងផល ចូលជាមួយគ្នា ហើយត្រាស់ថា “samaṇopi natthi” (សមណៈទី១ មិនមានឡើយ) ទ្រង់រួមយកបុគ្គលទាំង ៣ ពួក គឺអ្នកប្រារព្ធវិបស្សនាដើម្បីសកទាគាមិមគ្គ អ្នកតម្កល់នៅក្នុងមគ្គ និងអ្នកតម្កល់នៅក្នុងផល ចូលជាមួយគ្នា ហើយត្រាស់ថា “dutiyopi samaṇo natthi” (សមណៈទី២ ក៏មិនមានឡើយ)។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សូត្រទី១១ មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

ကမ္မဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

កម្មវគ្គ ទី៤ ចប់។

(၂၅) ၅. အာပတ္တိဘယဝဂ္ဂေါ

(២៥) ៥. អាបត្តិភយវគ្គ

၁. သံဃဘေဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាសង្ឃភេទកសូត្រ

၂၄၃. ပဉ္စမဿ ပဌမေ အပိ နု တံ, အာနန္ဒ, အဓိကရဏန္တိ ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒီသု အညတရံ အဓိကရဏံ ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပ္ပဇ္ဇိ, သတ္ထာ တဿ ဝူပသန္တဘာဝံ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ. ကုတော တံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, ကုတော ကိန္တိ ကေန ကာရဏေန တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမိဿတီတိ ဝဒတိ. ကေဝလကပ္ပန္တိ သကလံ သမန္တတော. သံဃဘေဒါယ ဌိတောတိ သံဃေန သဒ္ဓိံ ဝါဒတ္ထာယ ကထိတံ ပဋိကထေန္တောဝ ဌိတော. တတြာယသ္မာတိ တသ္မိံ ဧဝံ ဌိတေ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ. န ဧကဝါစိကမ္ပိ ဘဏိတဗ္ဗံ မညတီတိ ‘‘မာ, အာဝုသော, သံဃေန သဒ္ဓိံ ဧဝံ အဝစာ’’တိ ဧကဝစနမ္ပိ ဝတ္တဗ္ဗံ န မညတိ. ဝေါယုဉ္ဇတီတိ အနုယုဉ္ဇတိ အနုယောဂံ အာပဇ္ဇတိ. အတ္ထဝသေတိ ကာရဏဝသေ. နာသေဿန္တီတိ ဥပေါသထပ္ပဝါရဏံ ဥပဂန္တုံ အဒတွာ နိက္ကဍ္ဎိဿန္တိ. သေသံ ပါဠိဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

២៤៣. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៥ បទថា api nu taṃ, ānanda, adhikaraṇaṃ សេចក្តីថា អធិករណ៍ណាមួយក្នុងបណ្តាវិវាទាធិករណ៍ជាដើម បានកើតឡើងដល់ភិក្ខុសង្ឃ ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់សួររកភាពស្ងប់រម្ងាប់នៃអធិករណ៍នោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទថា kuto taṃ, bhante សេចក្តីថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើអធិករណ៍នោះនឹងស្ងប់រម្ងាប់ដោយហេតុដូចម្តេច ដោយហេតុណា (kuto kinti kena kāraṇena) ព្រះអានន្ទទូលយ៉ាងនេះ។ បទថា kevalakappaṃ សេចក្តីថា ទាំងអស់ ជុំវិញ។ បទថា saṅghabhedāya ṭhito សេចក្តីថា ឈរនិយាយជំទាស់នឹងពាក្យដែលសង្ឃពោលដើម្បីរម្ងាប់អធិករណ៍នោះ។ បទថា tatrāyasmā សេចក្តីថា កាលដែលភិក្ខុនោះ (ពាហិយភិក្ខុ) ឈរជំទាស់យ៉ាងនោះ ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុ។ បទថា na ekavācikampi bhaṇitabbaṃ maññati សេចក្តីថា សូម្បីតែពាក្យមួយម៉ាត់ថា “ម្នាលអាវុសោ លោកកុំពោលយ៉ាងនេះជាមួយសង្ឃឡើយ” ក៏មិនគិតថានឹងត្រូវពោលឡើយ។ បទថា voyuñjati បានដល់ ព្យាយាមរឿយៗ (anuyuñjati) ចូលទៅប្រឹងប្រែង (anuyogaṃ āpajjati)។ បទថា atthavase បានដល់ ដោយអំណាចនៃហេតុ (kāraṇavase)។ បទថា nāsessanti សេចក្តីថា មិនអនុញ្ញាតឱ្យចូលរួមឧបោសថ និងបវារណា ហើយនឹងបណ្តេញចេញ (nikkaḍḍhissanti)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីដឹងតាមលំនាំបាលីពិតប្រាកដ។

၂. အာပတ္တိဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាអាបត្តិភយសូត្រ

၂၄၄. ဒုတိယေ [Pg.394] ခုရမုဏ္ဍံ ကရိတွာတိ ပဉ္စ သိခဏ္ဍကေ ဌပေတွာ ခုရေန မုဏ္ဍံ ကရိတွာ. ခရဿရေနာတိ ကက္ခဠသဒ္ဒေန. ပဏဝေနာတိ ဝဇ္ဈဘေရိယာ. ထလဋ္ဌဿာတိ ဧကမန္တေ ဌိတဿ. သီသစ္ဆေဇ္ဇန္တိ သီသစ္ဆေဒါရဟံ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယံ နာမ. သော ဝတဿာဟန္တိ သော ဝတ အဟံ အဿံ, ယံ ဧဝရူပံ ပါပံ န ကရေယျန္တိ အတ္ထော. ယထာဓမ္မံ ပဋိကရိဿတီတိ ဓမ္မာနုရူပံ ပဋိကရိဿတိ, သာမဏေရဘူမိယံ ဌဿတီတိ အတ္ထော. ကာဠဝတ္ထံ ပရိဓာယာတိ ကာဠပိလောတိကံ နိဝါသေတွာ. မောသလ္လန္တိ မုသလာဘိပါတာရဟံ. ယထာဓမ္မန္တိ ဣဓ အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌဟန္တော ယထာဓမ္မံ ကရောတိ နာမ. ဘသ္မပုဋန္တိ ဆာရိကာဘဏ္ဍိကံ. ဂါရယှံ ဘသ္မပုဋန္တိ ဂရဟိတဗ္ဗဆာရိကာပုဋေန မတ္ထကေ အဘိဃာတာရဟံ. ယထာဓမ္မန္တိ ဣဓ အာပတ္တိံ ဒေသေန္တော ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ နာမ. ဥပဝဇ္ဇန္တိ ဥပဝါဒါရဟံ. ပါဋိဒေသနီယေသူတိ ပဋိဒေသေတဗ္ဗေသု. ဣမိနာ သဗ္ဗာပိ သေသာပတ္တိယော သင်္ဂဟိတာ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရိ အာပတ္တိဘယာနီတိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမာနိ စတ္တာရိ အာပတ္တိံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယာနိ နာမာတိ.

២៤៤. ក្នុងសូត្រទី២ បទថា khuramuṇḍaṃ karitvā សេចក្តីថា វៀរលែងតែសក់ចងជុកទាំង ៥ ចេញ ហើយកោរក្បាលដោយកាំបិតកោរ។ បទថា kharassarena បានដល់ ដោយសំឡេងគ្រោតគ្រាត (kakkhaḷasaddena)។ បទថា paṇavena បានដល់ ដោយស្គរតូច (vajjhabheriyā)។ បទថា thalaṭṭhassa បានដល់ នៃបុគ្គលដែលឈរនៅទីបំផុតម្ខាង។ បទថា sīsacchejjaṃ បានដល់ គួរដល់ការកាត់ក្បាល (sīsacchedārahaṃ)។ បទថា yatra hi nāma បានដល់ ព្រោះហេតុណាពិតប្រាកដ (yaṃ nāma)។ បទថា so vatassāhaṃ សេចក្តីថា ប្រសិនបើខ្លួនខ្ញុំនោះជាបុគ្គលបែបនោះមែន ខ្ញុំមិនគប្បីធ្វើនូវបាបធម៌មានសភាពយ៉ាងនេះឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា yathādhammaṃ paṭikarissati សេចក្តីថា នឹងកែខៃឡើងវិញតាមសមគួរដល់ធម៌ គឺនឹងតម្កល់នៅក្នុងសាមណេរភូមិ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា kāḷavatthaṃ paridhāya សេចក្តីថា ស្លៀកដណ្តប់សំពត់ចាស់ពណ៌ខ្មៅ (kāḷapilotikaṃ nivāsetvā)។ បទថា mosallaṃ បានដល់ គួរដល់ការវាយដោយអង្រែ (musalābhipātārahaṃ)។ បទថា yathādhammaṃ ក្នុងទីនេះ (ក្នុងរឿងសង្ឃាទិសេស) សំដៅយក ភិក្ខុដែលចេញចាកអាបត្តិហើយតម្កល់នៅក្នុងភាពស្អាតស្អំ ឈ្មោះថាធ្វើតាមធម៌។ បទថា bhasmapuṭaṃ បានដល់ កញ្ចប់ផេះ (chārikābhaṇḍikaṃ)។ បទថា gārayhaṃ bhasmapuṭaṃ បានដល់ គួរដល់ការយកកញ្ចប់ផេះដែលគួរខ្ពើមរអើមមកជូតក្បាល (garahitabbachārikāpuṭena matthake abhighātārahaṃ)។ បទថា yathādhammaṃ ក្នុងទីនេះ (ក្នុងរឿងបាចិត្តិយ/ទុក្កដ) សំដៅយក ភិក្ខុកាលសម្តែងអាបត្តិ ឈ្មោះថាធ្វើតាមធម៌។ បទថា upavajjaṃ បានដល់ គួរដល់ការតិះដៀល (upavādārahaṃ)។ បទថា pāṭidesanīyesu បានដល់ ក្នុងអាបត្តិទាំងឡាយដែលត្រូវសម្តែង (paṭidesetabbesu)។ ដោយបទនេះ អាបត្តិដែលសេសសល់ទាំងអស់ ក៏ត្រូវបានរួមបញ្ចូលដែរ។ បទថា imāni kho, bhikkhave, cattāri āpattibhayāni សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភ័យទាំង ៤ នេះ ឈ្មោះថាភ័យដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យអាបត្តិ។

၃. သိက္ခာနိသံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាសិក្ខានិសំសសូត្រ

၂၄၅. တတိယေ သိက္ခာ အာနိသံသာ ဧတ္ထာတိ သိက္ခာနိသံသံ. ပညာ ဥတ္တရာ ဧတ္ထာတိ ပညုတ္တရံ. ဝိမုတ္တိ သာရော ဧတ္ထာတိ ဝိမုတ္တိသာရံ. သတိ အာဓိပတေယျာ ဧတ္ထာတိ သတာဓိပတေယျံ. ဧတေသံ ဟိ သိက္ခာဒိသင်္ခါတာနံ အာနိသံသာဒီနံ အတ္ထာယ ဝုဿတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာဘိသမာစာရိကာတိ ဥတ္တမသမာစာရိကာ. ဝတ္တဝသေန ပညတ္တသီလဿေတံ အဓိဝစနံ. တထာ တထာ သော တဿာ သိက္ခာယာတိ တထာ တထာ သော သိက္ခာကာမော ဘိက္ခု တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ.

២៤៥. ក្នុងសូត្រទី៣ ព្រហ្មចរិយធម៌នេះ មានសិក្ខាជាអានិសង្ស ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សិក្ខានិសំសៈ (មានសិក្ខាជាអានិសង្ស)។ មានបញ្ញាជាកំពូល ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា បញ្ញុត្តរៈ (មានបញ្ញាជាកំពូល)។ មានវិមុត្តិជាខ្លឹម ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា វិមុត្តិសារៈ (មានវិមុត្តិជាខ្លឹម)។ មានសតិជាធំ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សតាធិបតេយ្យៈ (មានសតិជាធំ)។ ពាក្យដែលពោលថា ភិក្ខុរមែងនៅគ្រប់គ្រងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អានិសង្សជាដើមទាំងនេះ ដែលហៅថាសិក្ខាជាដើម។ បទថា ābhisamācārikā បានដល់ អាចារៈដ៏ឧត្តម (uttamasamācārikā)។ នេះជាឈ្មោះនៃសីលដែលទ្រង់បញ្ញត្តិទុកដោយអំណាចនៃវត្ត (វត្តសីល)។ បទថា tathā tathā so tassā sikkhāya សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកចង់សិក្សានោះ រមែងសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទនោះៗ តាមសភាពយ៉ាងនោះៗ។

အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာနံ စတုန္နံ မဟာသီလာနမေတံ အဓိဝစနံ. သဗ္ဗသောတိ သဗ္ဗာကာရေန. ဓမ္မာတိ စတုသစ္စဓမ္မာ. ပညာယ သမဝေက္ခိတာ ဟောန္တီတိ သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ဝိမုတ္တိယာ ဖုသိတာ ဟောန္တီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဉာဏဖဿေန ဖုဋ္ဌာ ဟောန္တိ. အဇ္ဈတ္တံယေဝ သတိ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတီတိ နိယကဇ္ဈတ္တေယေဝ သတိ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ. ပညာယ အနုဂ္ဂဟေဿာမီတိ ဝိပဿနာပညာယ [Pg.395] အနုဂ္ဂဟေဿာမိ. ပညာယ သမဝေက္ခိဿာမီတိ ဣဓာပိ ဝိပဿနာပညာ အဓိပ္ပေတာ. ဖုသိတံ ဝါ ဓမ္မံ တတ္ထ တတ္ထ ပညာယ အနုဂ္ဂဟေဿာမီတိ ဧတ္ထ ပန မဂ္ဂပညာဝ အဓိပ္ပေတာ.

បទថា ādibrahmacariyikā នេះជាឈ្មោះនៃមហាសីលទាំង ៤ ដែលជាខាងដើមនៃមគ្គព្រហ្មចរិយៈ។ បទថា sabbaso សេចក្តីថា ដោយប្រការទាំងពួង។ បទថា dhammā បានដល់ ធម៌គឺអរិយសច្ចៈទាំង ៤។ បទថា paññāya samavekkhitā honti សេចក្តីថា ត្រូវបានឃើញច្បាស់ដោយមគ្គបញ្ញាព្រមទាំងវិបស្សនា។ បទថា vimuttiyā phusitā honti សេចក្តីថា ត្រូវបានពាល់ត្រូវដោយញាណផស្សៈ គឺអរហត្តផលវិមុត្តិ។ បទថា ajjhattaṃyeva sati sūpaṭṭhitā hoti សេចក្តីថា សតិរមែងតម្កល់ទុកយ៉ាងល្អក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួនពិតប្រាកដ។ បទថា paññāya anuggahessāmi សេចក្តីថា នឹងជួយឧបត្ថម្ភដោយវិបស្សនាបញ្ញា។ សូម្បីក្នុងបទថា paññāya samavekkhissāmi នេះ ក៏សំដៅយកវិបស្សនាបញ្ញាដែរ។ ចំណែកក្នុងបទថា phusitaṃ vā dhammaṃ tattha tattha paññāya anuggahessāmi នេះ សំដៅយកមគ្គបញ្ញាតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។

၄. သေယျာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាសេយ្យាសូត្រ

၂၄၆. စတုတ္ထေ ပေတာတိ ကာလကတာ ဝုစ္စန္တိ. ဥတ္တာနာ သေန္တီတိ တေ ယေဘုယျေန ဥတ္တာနကာဝ သယန္တိ. အထ ဝါ ပေတ္တိဝိသယေ နိဗ္ဗတ္တာ ပေတာ နာမ, တေ အပ္ပမံသလောဟိတတ္တာ အဋ္ဌိသံဃာတဇဋိတာ ဧကေန ပဿေန သယိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဥတ္တာနာဝ သေန္တိ. အနတ္တမနော ဟောတီတိ တေဇုဿဒတ္တာ သီဟော မိဂရာဇာ ဒွေ ပုရိမပါဒေ ဧကသ္မိံ, ပစ္ဆိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတွာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ ပက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒပစ္ဆိမပါဒနင်္ဂုဋ္ဌာနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ ဒွိန္နံ ပုရိမပါဒါနံ မတ္ထကေ သီသံ ဌပေတွာ သယတိ. ဒိဝသမ္ပိ သယိတွာ ပဗုဇ္ဈမာနော န ဥတ္တသန္တော ပဗုဇ္ဈတိ, သီသံ ပန ဥက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒါဒီနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ သစေ ကိဉ္စိ ဌာနံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတံ ဟောတိ, ‘‘နယိဒံ တုယှံ ဇာတိယာ, န သူရဘာဝဿ အနုရူပ’’န္တိ အနတ္တမနော ဟုတွာ တတ္ထေဝ သယတိ, န ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အနတ္တမနော ဟောတီ’’တိ. အဝိဇဟိတွာ ဌိတေ ပန ‘‘တုယှံ ဇာတိယာ စ သူရဘာဝဿ စ အနုရူပမိဒ’’န္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဥဋ္ဌာယ သီဟဝိဇမ္ဘနံ ဝိဇမ္ဘိတွာ ကေသရဘာရံ ဝိဓုနိတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အတ္တမနော ဟောတီ’’တိ.

២៤៦. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា petā បានដល់ ពួកជនដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ។ ពាក្យថា uttānā senti សេចក្តីថា ពួកប្រេតទាំងនោះ ដោយច្រើនតែងដេកផ្ងារ។ មួយម៉្យាងទៀត ពួកសត្វដែលកើតក្នុងប្រេតវិស័យ ឈ្មោះថា ប្រេត ពួកប្រេតទាំងនោះ ព្រោះមានសាច់និងឈាមតិច មានឆ្អឹងតភ្ជាប់គ្នារុំព័ទ្ធ មិនអាចនឹងដេកផ្អៀងទៅខាងណាមួយបានឡើយ តែងដេកផ្ងារតែម្យ៉ាង។ ពាក្យថា anattamano hoti សេចក្តីថា សីហៈជាស្តេចម្រឹគ ព្រោះមានតេជះដ៏ក្រៃលែង តែងដាក់ជើងមុខទាំងពីរក្នុងកន្លែងមួយ ដាក់ជើងក្រោយទាំងពីរក្នុងកន្លែងមួយ ស៊កកន្ទុយទៅក្នុងចន្លោះភ្លៅ កំណត់សម្គាល់កន្លែងដែលជើងមុខ ជើងក្រោយ និងកន្ទុយតាំងនៅ រួចដាក់ក្បាលលើខ្នងជើងមុខទាំងពីរ ហើយដេក។ សូម្បីដេកអស់មួយថ្ងៃ កាលបើភ្ញាក់ឡើង ក៏មិនភ្ញាក់ឡើងដោយសេចក្តីតក់ស្លុតឡើយ ប៉ុន្តែលើកក្បាលឡើង ហើយកំណត់សម្គាល់កន្លែងដែលជើងមុខជាដើមតាំងនៅ ប្រសិនបើជើងមុខជាដើមនោះ ឃ្លាតចាកកន្លែងដើមបន្តិចបន្តួច វាតែងគិតថា "ការឃ្លាតចាកកន្លែងនេះ មិនសមគួរដល់ជាតិរបស់ឯងឡើយ មិនសមគួរដល់ភាពជាអ្នកក្លាហានរបស់ឯងឡើយ" វាក៏មានចិត្តមិនត្រេកអរ ហើយដេកនៅកន្លែងនោះដដែល មិនចេញទៅរកចំណីឡើយ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់ថា "anattamano hoti"។ ប៉ុន្តែ កាលបើជើងមុខជាដើមតាំងនៅមិនឃ្លាតចាកកន្លែងទេ វាតែងគិតថា "ការមិនឃ្លាតចាកកន្លែងនេះ សមគួរដល់ជាតិ និងភាពជាអ្នកក្លាហានរបស់ឯងហើយ" វាក៏មានចិត្តរីករាយត្រេកអរ ក្រោកឡើង ពត់ខ្លួនបែបសីហៈ រលាស់រោមញ៉ង់ ស្រែកសីហនាទបីដង ហើយចេញទៅរកចំណី។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា "attamano hoti"។

၅. ထူပါရဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការអធិប្បាយធូបារហសូត្រ

၂၄၇. ပဉ္စမေ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီတိ ဧတ္ထ ကသ္မာ ဘဂဝါ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသိတွာ ကာလကတဿ ရညော ထူပကရဏံ အနုဇာနာတိ, န သီလဝတော ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခုဿာတိ? အနစ္ဆရိယတ္တာ. ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခူနဉှိ ထူပေ အနုညာယမာနေ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ တာဝ ထူပါနံ ဩကာသော န ဘဝေယျ, တထာ အညေသု ဌာနေသု. တသ္မာ ‘‘အနစ္ဆရိယာ တေ ဘဝိဿန္တီ’’တိ နာနုဇာနာတိ. စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ ဧကောဝ နိဗ္ဗတ္တတိ, တေနဿ ထူပေါ အစ္ဆရိယော ဟောတိ. ပုထုဇ္ဇနသီလဝတော ပန ပရိနိဗ္ဗုတဘိက္ခုနော ဝိယ မဟန္တမ္ပိ သက္ကာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

២៤៧. ក្នុងសូត្រទី៥ ត្រង់ពាក្យថា rājā cakkavattī នេះ មានសំណួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតការធ្វើស្តូបចំពោះព្រះរាជាចក្រពត្តិដែលរស់នៅក្នុងកណ្តាលផ្ទះ ហើយធ្វើមរណកាលទៅ តែមិនទ្រង់អនុញ្ញាតចំពោះភិក្ខុជាបុថុជ្ជនអ្នកមានសីល? ឆ្លើយថា ព្រោះមិនមែនជាវត្ថុអស្ចារ្យ។ ព្រោះថា កាលបើទ្រង់អនុញ្ញាតស្តូបសម្រាប់ភិក្ខុជាបុថុជ្ជនទាំងឡាយ ជាដំបូង កន្លែងសម្រាប់តម្កល់ស្តូបក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ ក៏នឹងមិនមានកន្លែងទំនេរឡើយ ក្នុងកន្លែងដទៃទៀតក៏ដូច្នោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបមិនទ្រង់អនុញ្ញាត ដោយព្រះតម្រិះថា "ស្តូបទាំងនោះនឹងមិនជាទីអស្ចារ្យឡើយ"។ ចំណែកព្រះរាជាចក្រពត្តិ តែងកើតឡើងតែមួយអង្គគត់ ព្រោះហេតុនោះ ស្តូបរបស់ព្រះអង្គទើបជាទីអស្ចារ្យ។ ប៉ុន្តែ ការធ្វើសក្ការៈដ៏ធំធេង សូម្បីចំពោះភិក្ខុជាបុថុជ្ជនអ្នកមានសីល ដូចជាភិក្ខុដែលបរិនិព្វានហើយ ក៏គួរធ្វើពិតមែន។ សូត្រទី៦ និងទី៧ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၈. ပဌမဝေါဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការអធិប្បាយបឋមវោហារសូត្រ

၂၅၀. အဋ္ဌမေ [Pg.396] အနရိယဝေါဟာရာတိ အနရိယာနံ ကထာ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

២៥០. ក្នុងសូត្រទី៨ ពាក្យថា anariyavohārā បានដល់ សម្តីរបស់ពួកអនរិយជន។ សូម្បីក្នុងសូត្រដែលសេសសល់ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នាដែរ។

အာပတ္တိဘယဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

អាបត្តិភយវគ្គ ទី៥។

ပဉ္စမပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ.

បញ្ចមកបណ្ណាសក ចប់។

(၂၆) ၆. အဘိညာဝဂ္ဂေါ

(២៦) ៦. អភិញ្ញាវគ្គ

၁-၃. အဘိညာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១-៣. ការអធិប្បាយអភិញ្ញាសូត្រជាដើម

၂၅၄-၂၅၆. ဆဋ္ဌဿ ပဌမေ အဘိညာယာတိ ဇာနိတွာ. သမထော စ ဝိပဿနာ စာတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာ စ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဟဝိပဿနာဉာဏဉ္စ. ဝိဇ္ဇာ စ ဝိမုတ္တိ စာတိ မဂ္ဂဉာဏဝိဇ္ဇာ စ သေသာ သမ္ပယုတ္တကဓမ္မာ စ. ဒုတိယေ အနရိယပရိယေသနာတိ အနရိယာနံ ဧသနာ ဂဝေသနာ. ဇရာဓမ္မန္တိ ဇရာသဘာဝံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတိယံ ဥတ္တာနမေဝ.

២៥៤-២៥៦. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៦ ពាក្យថា abhiññāya សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ហើយ។ ពាក្យថា samatho ca vipassanā ca បានដល់ ភាពមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ និងវិបស្សនាញ្ញាណដែលកំណត់កាន់យកសង្ខារ។ ពាក្យថា vijjā ca vimutti ca បានដល់ វិជ្ជាគឺមគ្គញ្ញាណ និងធម៌ដែលសម្បយុត្តដែលសេសសល់។ ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា anariyapariyesanā បានដល់ ការស្វែងរករបស់ពួកអនរិយជន។ ពាក្យថា jarādhammaṃ បានដល់ សភាវៈចាស់ជរា។ សូម្បីក្នុងសូត្រដែលសេសសល់ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នាដែរ។ សូត្រទី៣ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၄. မာလုကျပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការអធិប្បាយមាលុក្យបុត្តសូត្រ

၂၅၇. စတုတ္ထေ မာလုကျပုတ္တောတိ မာလုကျဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ တဝ ဩဝါဒယာစနေ. ဣမိနာ ထေရံ အပသာဒေတိပိ ဥဿာဒေတိပိ. ကထံ? အယံ ကိရ ဒဟရကာလေ ပစ္စယေသု လဂ္ဂေါ ဟုတွာ ပစ္ဆာ မဟလ္လကကာလေ အရညဝါသံ ပတ္ထေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစတိ. အထ ဘဂဝါ ‘‘ဧတ္ထ ဒဟရေ ကိံ ဝက္ခာမ, မာလုကျပုတ္တော ဝိယ တုမှေပိ တရုဏကာလေ ပစ္စယေသု လဂ္ဂိတွာ မဟလ္လကကာလေ အရညံ ပဝိသိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရေယျာထာ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဘဏန္တော ထေရံ အပသာဒေတိ နာမ. ယသ္မာ ပန ထေရော မဟလ္လကကာလေဝ အရညံ ပဝိသိတွာ သမဏဓမ္မံ ကာတုကာမော, တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘ဧတ္ထ ဒဟရေ ကိံ ဝက္ခာမ, အယံ အမှာကံ မာလုကျပုတ္တော မဟလ္လကကာလေပိ အရညံ ပဝိသိတွာ သမဏဓမ္မံ ကာတုကာမော [Pg.397] ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစတိ. တုမှေ တာဝ တရုဏကာလေပိ ဝီရိယံ န ကရောထာ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဘဏန္တော ထေရံ ဥဿာဒေတိ နာမာတိ ယောဇနာ.

២៥៧. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា mālukyaputto បានដល់ កូនប្រុសរបស់នាងព្រាហ្មណីឈ្មោះ មាលុក្យា។ ពាក្យថា ettha នេះ សេចក្តីថា ក្នុងការសូមឱវាទនេះរបស់លោក។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្អាប់ផង ទ្រង់លើកតម្កើងព្រះថេរៈផង។ ដូចម្តេច? ឮថា ព្រះថេរៈនេះ កាលនៅក្មេង បានជាប់ជំពាក់ក្នុងបច្ច័យទាំងឡាយ លុះក្រោយមក កាលចាស់ជរា ប្រាថ្នានឹងនៅក្នុងព្រៃ ទើបសូមកម្មដ្ឋាន។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ដោយអធិប្បាយយ៉ាងនេះថា "ក្នុងការសូមឱវាទនេះ តើយើងនឹងនិយាយអ្វីចំពោះភិក្ខុខ្ចីៗទាំងឡាយ ពួកអ្នកសូម្បីក្នុងវ័យក្មេង ក៏ជាប់ជំពាក់ក្នុងបច្ច័យទាំងឡាយ ដូចជាមាលុក្យបុត្តដែរ លុះដល់វ័យចាស់ ទើបចូលទៅក្នុងព្រៃ ហើយធ្វើសមណធម៌" ឈ្មោះថា ទ្រង់បង្អាប់ព្រះថេរៈ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែព្រះថេរៈប្រាថ្នានឹងចូលទៅក្នុងព្រៃធ្វើសមណធម៌ក្នុងវ័យចាស់ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ដោយអធិប្បាយយ៉ាងនេះថា "ក្នុងការសូមឱវាទនេះ តើយើងនឹងនិយាយអ្វីចំពោះភិក្ខុខ្ចីៗទាំងឡាយ មាលុក្យបុត្តរបស់យើងនេះ សូម្បីក្នុងវ័យចាស់ ក៏នៅប្រាថ្នានឹងចូលទៅក្នុងព្រៃធ្វើសមណធម៌ ហើយសូមកម្មដ្ឋាន ចំណែកពួកអ្នក សូម្បីក្នុងវ័យក្មេង ក៏មិនធ្វើសេចក្តីព្យាយាមឡើយ" ឈ្មោះថា ទ្រង់លើកតម្កើងព្រះថេរៈ នេះជាការភ្ជាប់សេចក្តី។

၅-၁၀. ကုလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៥-១០. ការអធិប្បាយកុលសូត្រជាដើម

၂၅၈-၂၆၃. ပဉ္စမေ အာဓိပစ္စေ ဌပေန္တီတိ ဘဏ္ဍာဂါရိကဋ္ဌာနေ ဌပေန္တိ. ဆဋ္ဌေ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နောတိ သရီရဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတော. ဗလသမ္ပန္နောတိ ကာယဗလေန သမန္နာဂတော. ဘိက္ခုဝါရေ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နောတိ ဂုဏဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတော. ဗလသမ္ပန္နောတိ ဝီရိယဗလေန သမန္နာဂတော. ဇဝသမ္ပန္နောတိ ဉာဏဇဝေန သမန္နာဂတော. သတ္တမေပိ ဧသေဝ နယော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

២៥៨-២៦៣. ក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា ādhipacce ṭhapenti សេចក្តីថា តែងតាំងក្នុងតំណែងជាឆ្មាំឃ្លាំង។ ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា vaṇṇasampanno បានដល់ ប្រកបដោយពណ៌សម្បុរនៃរាងកាយ។ ពាក្យថា balasampanno បានដល់ ប្រកបដោយកម្លាំងកាយ។ ក្នុងវារៈនៃភិក្ខុ ពាក្យថា vaṇṇasampanno បានដល់ ប្រកបដោយពណ៌សម្បុរគឺគុណធម៌។ ពាក្យថា balasampanno បានដល់ ប្រកបដោយកម្លាំងគឺសេចក្តីព្យាយាម។ ពាក្យថា javasampanno បានដល់ ប្រកបដោយល្បឿនគឺប្រាជ្ញា។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី៧ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នាដែរ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ ច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

အဘိညာဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

អភិញ្ញាវគ្គ ទី៦ ចប់។

(၂၇) ၇. ကမ္မပထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

(២៧) ៧. ការអធិប្បាយកម្មបថវគ្គ

၂၆၄-၂၇၃. ကမ္မပထဝဂ္ဂေပိ ဒသပိ ကမ္မပထာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာဝ ကထိတာ.

២៦៤-២៧៣. សូម្បីក្នុងកម្មបថវគ្គ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងកម្មបថទាំងដប់ដោយលាយឡំគ្នារវាងលោកិយនិងលោកុត្តរៈតែម្តង។

(၂၈) ၈. ရာဂပေယျာလဝဏ္ဏနာ

(២៨) ៨. ការអធិប្បាយរាគបេយ្យាលៈ

၂၇၄-၇၈၃. ရာဂပေယျာလံ အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ကထိတံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

២៧៤-៧៨៣. ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងរាគបេយ្យាលៈដោយនាំទៅដល់ព្រះអរហត្តផល។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងគ្រប់កន្លែង ច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ក្នុងមនោរថបូរណី អដ្ឋកថាអង្គុត្តរនិកាយ

စတုက္ကနိပါတဿ သံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយចតុក្កនិបាត ចប់ហើយ។